Ізраіль

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ізраіль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1196</id>
    <revision>
      <id>5166977</id>
      <parentid>5154922</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40110-16</username>
        <id>171264</id>
      </contributor>
      <comment>/* Знешняя палітыка Ізраіля */ Я змяніў гэты артыкул і дадаў дзве краіны, якія маюць вельмі блізкія адносіны з Ізраілем. Албанія : https://blogs.timesofisrael.com/israel-and-albania-an-unlikely-friendship/ і Азербайджан: https://www.middleeasteye.net/opinion/azerbaijan-israel-quiet-friend</comment>
      <origin>5166977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236261" sha1="30uj2ql0vkp27j3e66f4i9n9atci3ek" xml:space="preserve">{{Дзяржава 
|Беларуская назва=Дзяржава Ізраіль
|Арыгінальная назва=&lt;tr align=center&gt;&lt;td style=&quot;border-style:none;&quot;&gt; מדינת ישראל&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Медына́т Ісраэ́ль''&lt;/small&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;border-style:none; font-style: italic&quot;&gt;{{Lang-ar2|دولة إسرائيل}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Да́ўлат Ісра'і́ль''&lt;/small&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|Родны склон=Ізраіля
|Назва гімна=Ха-Тыква
|Дзяржаўны лад=[[Парламенцкая рэспубліка]]
|lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 47|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 13|lon_sec = 0
 |region        = IL
|Дата незалежнасці=[[14 мая]] [[1948]] ([[іяр|5 іяра]] 5708 года)
|Незалежнасць ад=[[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]
|Найбуйнейшыя гарады= [[Іерусалім]], [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіў — Яфа]], [[Хайфа]]
|Форма кіравання=[[Парламенцкая рэспубліка]], кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Ізраіля|Прэзідэнт]]&lt;br /&gt;[[Прэм’ер-міністр Ізраіля|Прэм’ер-міністр]]&lt;br /&gt;|Кіраўнікі=[[Іцхак Герцаг]]&lt;br /&gt;[[Біньямін Нетаньяху]]
|Месца па тэрыторыі=147
|Тэрыторыя=Усяго 20 770{{Efn|Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку [[Вайна за незалежнасць Ізраіля|Вайны за незалежнасць 1949 года]]. У гэтых межах Ізраіль прызнаны большасцю дзяржаў і ААН.}}/22 072{{Efn|Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Дадзеная колькасць выкарыстоўваецца ў афіцыйных дакументах Ізраіля, але, у сувязі з непрызнаннем анексіі ААН, не выкарыстоўваецца ў міжнародных дакументах.}}
|Працэнт вады=2
|Месца па насельніцтве=97
|Насельніцтва=9 601 720
|Этнахаронім=ізраільцянін, ізраільцянка
|Год перапісу=2022
|Шчыльнасць насельніцтва=452
|Месца па шчыльнасці=29
|ВВП=218,490 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&amp;pr.y=7&amp;sy=2012&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=436&amp;s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&amp;grp=0&amp;a= Международный валютный фонд]&lt;/ref&gt;
|Год разліку ВУП=2010
|Месца па ВУП=49
|Месца па ВУП на душу насельніцтва=28
|ВУП на душу насельніцтва=29 404&lt;ref name=&quot;IMF&quot;/&gt;
 |ІРЧП                           = 0,888 (Вельмі высокі)
 |Месца па ІРЧП                  = 17
 |Год разліку ІРЧП               = 2011
|Індэкс Джыні=38,6&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;
|Індэкс чалавечага развіцця=0,932 (высокі) (2007)
}}
'''Ізра́іль''' ({{Lang-he|ישראל}}), афіцыйная назва — '''Дзяржа́ва Ізра́іль''' ({{Lang-he|מדינת ישראל}}, {{Lang-ar|دولة اسرائيل}}) — [[дзяржава]] ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. Насельніцтва, паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля на 2022 год, складала {{Nobr|9 601 720}} чалавек, тэрыторыя — {{Nobr|22 072 км²}}. Займае [[Спіс краін паводле насельніцтва|97-е месца ў свеце па колькасці насельніцтва]] і [[Спіс краін паводле плошчы|147-е па тэрыторыі]].

Сталіца — [[Іерусалім]]. Дзяржаўныя мова — [[іўрыт]].

[[Унітарная дзяржава]], дэмакратычная [[парламенцкая рэспубліка]]. 29 снежня 2022 года пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Біньямін Нетаньяху]]. Ізраіль падзяляецца на 6 адміністрацыйных акруг.

Размешчаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], каля ўсходняга ўзбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. На поўначы мяжуе з [[Ліван]]ам, на паўночным усходзе — з [[Сірыя]]й, на ўсходзе — з [[Іарданія]]й і тэрыторыяй [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага ракі Іардан]], на паўднёвым захадзе — з [[Егіпет|Егіптам]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]].

Індустрыяльная краіна з эканомікай, што дынамічна развіваецца. Аб’ём [[ВУП]] за 2012 склаў 257,621 мільярда долараў ЗША (каля 33 450 долараў ЗША на душу насельніцтва)&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&amp;pr.y=7&amp;sy=2012&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=436&amp;s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&amp;grp=0&amp;a= Международный валютный фонд]&lt;/ref&gt;. У першай палове 2010-х гадоў золатавалютныя рэзервы выраслі на 27,7 % (да 90,58 мільярда долараў ЗША)&lt;ref&gt;http://belisrael.info/?p=8729&lt;/ref&gt;. Ізраіль мае найвышэйшы ўзровень жыцця сярод усіх краін Блізкага Усходу. У спісе краін па [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|ІРЧП]] (спіс краін па індэксе развіцця чалавечага патэнцыялу ААН, 2013 год) знаходзіўся на 16-м месцы ў свеце: індэкс 0,900&lt;ref name=&quot;ИРЧП-2013&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|title=Human Development Report 2013|date=2013|publisher=United Nations Development Programme|lang=en|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808102732/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|archive-date=8 жніўня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Грашовая адзінка — [[новы ізраільскі шэкель]] (асераднёны курс у 2012 годзе — 3,8 шэкеля за 1 долар ЗША).

Дэкларацыя Незалежнасці была абвешчана [[14 мая]] [[1948]] года (5 [[іяр]]а 5708 года) на падставе рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН (ГА ААН) № 181, прынятай 29 лістапада 1947 года (гл. «{{нп4|План ААН па падзеле Палесціны|План ААН па падзеле Палесціны|ru|План ООН по разделу Палестины}}»). Дзень незалежнасці, як і шэраг іншых дат, адзначаецца ў Ізраілі па [[Яўрэйскі каляндар|яўрэйскім календары]], таму ў розныя гады яму адпавядаюць розныя даты [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]].

Згодна з Дэкларацыяй Незалежнасці, Ізраіль з’яўляецца яўрэйскай дзяржавай&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11392|Декларация Независимости Израиля}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=363&amp;year=2007&amp;country=7199 |work=Country Report |title=Israel |publisher=[[Freedom House]] |datepublished=2007 |access-date = 22 чэрвеня 2008 | lang = en }}&lt;/ref&gt;. У той жа час Ізраіль з’яўляецца шматнацыянальнай і дэмакратычнай дзяржавай, дзе, разам з яўрэямі, роўныя правы маюць і ўсе іншыя этнічныя групы, па-за залежнасці ад веравызнання&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot;/&gt;: [[арабы]]-[[мусульмане]], арабы-[[хрысціяне]], [[Друзы|друзы]], [[бедуіны]], [[самарыцяне]], [[армяне]], {{нп4|Адыгі|чаркесы|ru|Адыги}} і іншыя. У прыватнасці, друзскія і бедуінскія дэпутаты, арабскія партыі і дэпутаты прадстаўлены ў [[Кнэсет|кнэсеце]]&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/faction/ru/FactionPageCurrent_ru.asp?PG=12 |title=Демократический фронт за мир и равноправие (ХАДАШ) |publisher=дзяржава Ізраіль|datepublished=2008 |access-date = 1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль адрозніваецца значнай этнакультурнай разнастайнасцю&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-1&quot; /&gt;. Асноўнае насельніцтва краіны — 75,4 % — яўрэі, 20,6 % — арабы, 4 % — іншыя.

== Паходжанне назвы ==

На працягу апошніх трох тысячагоддзяў слова «Ізраіль» пазначала як {{нп4|Зямля Ізраіля|Зямлю Ізраіля|ru|Земля Израильская}} ({{lang-he|אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל}}, ''Эрэц-Ісраэль''), так і ўвесь [[Яўрэі|яўрэйскі народ]]. Крыніцай гэтай назвы служыць [[Кніга Быцця]], дзе прабацька [[Якаў (патрыярх)|Якаў]] пасля барацьбы з Богам атрымлівае імя Ізраіль: «І сказаў: як імя тваё? Ён сказаў: Якаў. І сказаў [яму]: з гэтага часу імя табе будзе не Якаў, а Ізраіль, бо ты змагаўся з Богам, і людзей адольваць будзеш» (Быц. 32:27,28). Тлумачальнікі разыходзяцца ў вызначэнні значэння гэтага слова. Паводле адной версіі, гэтае імя паходзіць ад дзеяслова «сара» (кіраваць, быць моцным, мець уладу, дадзеную звыш), такім чынам утвараючы слова, якое азначае «Хто мае ўладу над сіламі». Іншыя магчымыя значэнні — «Прынц Божы» або «Барацьба/бітва Бога»&lt;ref&gt;{{harvnb|Wenham|1994|pp=296–97}}&lt;/ref&gt;. Пасля яўрэйскі народ, які адбыўся ад Якава, стаў называцца «Дзеці Ізраіля», «Народ Ізраіля» або «ізраільцяне».

Першая ў гісторыі згадка словы «Ізраіль» было выяўлена на стэле Мернептаха на тэрыторыі [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]] (канец XIII стагоддзя да н. э.) і адносіцца да народу, а не да краіны&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. «The Merneptah Stele… is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century»&lt;/ref&gt;.

Сучасная дзяржава была названа ''«Медынат Ісраэль»'' ({{lang-he|מדינת ישראל}} — Дзяржава Ізраіля). Разглядаліся таксама і іншыя назвы: Эрэц Ісраэль (Зямля Ізраіля), {{нп4|Сіён|Сіён|ru|Сион}}, [[Іўдзея]] — аднак яны былі адпрэчаныя&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=The Palestine Post|date=7 снежня 1947|pages=1|title=Popular Opinion|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У першыя тыдні незалежнасці ўрад новай дзяржавы для абазначэння грамадзян краіны выбраў слова «ізраільцяне» ({{lang-he2|ישראלים}} — «Ісраэлім»). Упершыню яго ўжыў у выступе першы міністр замежных спраў Ізраіля [[Машэ Шарэт]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|publisher=TIME Magazine|datepublished=31 мая 1948|title=On the Move|access-date=1 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406013437/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|archive-date=6 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя Ізраіля ==

=== Найстаражытнейшая гісторыя ===

Самымі старажытнымі насельнікамі сучаснай тэрыторыі Ізраіля былі [[неандэртальцы]]. Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 75 тысяч гадоў таму&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Палестина|access-date=7 ліпеня 2008|archive-date=13 сакавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313081613/http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 10-8 тысячагоддзях да н. э. гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў арэал [[Натуфійская культура|натуфійскай культуры]], носьбіты якой упершыню ў гісторыі пачалі культываваць злакі&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Исторический очерк}}&lt;/ref&gt;.

Прыкладна 9 тысяч гадоў таму ў гэтых месцах пачалася [[неалітычная рэвалюцыя]] і з’явіліся першыя паселішчы. [[Ханаан]]еі, першыя семіцкія плямёны, з’явіліся тут прыкладна ў 4-3 тысячагоддзі да н. э.&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;/&gt;. Наступныя 2-3 тыс. гадоў тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]].

=== Ранняя гісторыя ===

[[Файл:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|280px|Карта [[Палесціна|Палесціны]] [[1759]] года, якая паказвае рассяленне Дванаццаці кален Ізраіля]]

Зямля Ізраіля ([[Іўрыт|іўр]]. Эрэц-Ісраэль) святая для яўрэйскага народа з часоў біблейскіх патрыярхаў — [[Аўрам]]а, [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Навукоўцы адносяць гэты перыяд да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pbs.org/walkingthebible/timeline.html |publisher=Public Broadcast Television |title=Walking the Bible Timeline |work=Walking the Bible |access-date=29 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле [[Біблія|Бібліі]], Зямля Ізраіля была завешчана яўрэям Богам з тым, каб стаць Зямлёй Абяцанай — тут знаходзяцца ўсе святыя месцы яўрэйскага народа.

Першыя старажытнаяўрэйскія плямёны (калены) з’яўляюцца тут каля 1200 года да н. э.&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;/&gt;. Крыху пазней у Ханаан урываюцца [[філістымляне]]. Устанаўленне царскай улады і ўзнікненне Ізраільскага, а пазней і Іўдзейскага царстваў датуецца канцом XI — сярэдзінай X стагоддзяў да н. э. Гэтыя дзяржаўныя ўтварэнні (у той ці іншай форме) існавалі ў рэгіёне з перапынкамі наступныя тысячу гадоў.

Пачынаючы з VIII стагоддзя да н.э. гэтая тэрыторыя паслядоўна апыналася пад уладай [[Асірыя|Асірыі]], [[Вавілон]]а (586—539 гады да н. э.), [[Ахеменідская імперыя|персідскай імперыі Ахеменідаў]] (539—331 гады да н. э.), [[Старажытная Македонія|Македоніі]] (332—312 гады да н. э.). У III—II ст. да н. э. ўваходзіла ў склад эліністычных дзяржаў [[Пталамеі|Пталамеяў]] і Селеўкідаў. Адваяваўшы ў выніку паўстання {{нп4|Макавеі|Макавеяў|ru|Маккавеи}} незалежнасць, з 152 па 37 год да н. э. у Іўдзеі правіла яўрэйская дынастыя {{нп4|Хасманеі|Хасманеяў|ru|Хасмонеи}}.

[[Файл:Masada Roman Ruins by David Shankbone.jpg|thumb|280px|Рымскі лагер каля падножжа крэпасці [[Масада]]]]

З 63 года да н. э. Іўдзея стала васалам Рыма і з 70 года н. э. была пераўтвораная ў рымскую правінцыю. Пасля паразы паўстання Бар-Кохбы супраць рымлян у 135 годзе рымляне выгналі з краіны значную частку яўрэяў і перайменавалі правінцыю Іўдзея ў Сірыя Палесцінская, каб сцерці памяць пра яўрэйскую прысутнасць у гэтых месцах&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

Пасля падзелу ў 395 годзе [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] на [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнюю]] і [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнюю]] (Візантыю) Палесціна адышла да апошняй і да 619 года заставалася яе правінцыяй. На кароткі перыяд (614—629 гады) Палесціна была заваяваная [[Персія]]й і ўвайшла ў склад [[Сасаніды|імперыі Сасанідаў]]&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;, а затым зноў стала [[Візантыя|візантыйскай]] правінцыяй. У 629—630 гадах у выніку масавых забойстваў і ганенняў на яўрэяў, пачатых візантыйскім імператарам [[Іраклій I|Іракліем]], яўрэйская прысутнасць у рэгіёне дасягнула свайго мінімуму за ўсю гісторыю апошніх трох тысяч гадоў, але ніколі не спынялася цалкам&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|publisher=The University of South Dakota|title=Palestine: History|access-date=5 ліпеня 2007|datepublished=22 лютага 2007|work=The Online Encyclopedia of the Roman Provinces|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|archive-date=21 чэрвеня 2000|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Сярэднія вякі ===

Каля 636 года — у самым пачатку [[іслам]]скіх заваяванняў — Палесціна была заваяваная мусульманамі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |publisher=[[Microsoft]] |year=2007 |access-date=30 верасня 2007 |lang=en |title=Ancient Palestine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405211458/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |archive-date=5 красавіка 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У наступныя шэсць стагоддзяў кантроль над гэтай тэрыторыяй пераходзіў ад [[Амеяды|Амеядаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45061/Palestine |title=Palestine: The Rise of Islam |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt; да [[Абасіды|Абасідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45062/Palestine |title=Palestine: 'Abbasid rule |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt;, да [[Крыжакі|крыжакоў]] і назад.

Эпоха арабскага валадарства ў Палесціне дзеліцца на чатыры перыяды: заваяванне і засваенне краіны (638—660 гады), дынастыя Амеядаў (661—750), дынастыя Абасідаў (750—969), [[Фаціміды|дынастыя Фацімідаў]] (969—1099).

[[Файл:Akko-Citadel.jpg|thumb|200px|Рэфекторыўм у крэпасці {{нп4|Горад Акка|Акка|ru|Акко}}, XII стагоддзе.]]

У 1099 крыжакі заснавалі тут [[Іерусалімскае каралеўства]]. Аднак ужо ў 1187 [[Салах-ад-Дзін]] узяў Іерусалім, а ў 1291 пала апошняя крэпасць крыжакоў [[Горад Акка|Акка]]. У 1260 Палесціна перайшла ў рукі {{нп4|Мамлюкі|дынастыі Мамлюкоў|ru|Мамлюки}}.

=== Пад уладай Асманскай імперыі (1516—1917) ===

У 1517 годзе тэрыторыя Ізраіля была заваяваная туркамі-асманамі пад правадырствам султана [[Селім I|Селіма I]]. На працягу 400 гадоў яна заставалася часткай велізарнай Асманскай імперыі (Бліскучай Порты), якая ахоплівала значную частку Паўднёва-Усходняй Еўропы, усю [[Малая Азія|Малую Азію]] і [[Блізкі Усход]], [[Егіпет]] і Паўночную Афрыку&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45064/Palestine |title=Palestine: The Crusades |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt;.

У Асманскай імперыі іўдзеі мелі статус «зімі» — гэта значыць, карысталіся адноснай грамадзянскай і рэлігійнай свабодай, але не мелі права насіць [[Зброя|зброю]], служыць у войску і ездзіць на [[Конь свойскі|конях]], а таксама былі абавязаныя плаціць асаблівыя [[падаткі]]&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|14185|Турция}}&lt;/ref&gt;. У гэты перыяд яўрэі Эрэц-Ісраэль жылі галоўным чынам за кошт дабрачынных паступленняў з-за мяжы («халука»). На працягу XVI стагоддзя вялікія яўрэйскія абшчыны раслі і развіваліся ў чатырох святых (для [[юдаізм]]у) гарадах: [[Іерусалім]]е, [[Хеўрон]]е, [[Цфат|Цфаце]] і {{нп4|Горад Цверыя|Цверыі|ru|Тверия}}.

На пачатку XVIII стагоддзя была распачата адна з самых значных спроб аліі з Еўропы і абнаўлення яўрэйскага рэлігійна-нацыянальнага цэнтра ў Іерусаліме. На чале гэтага руху стаяў рабі Іегуда Хасід, які прыбыў у Іерусалім у 1700 годзе на чале прыкладна тысячы сваіх паслядоўнікаў — выхадцаў з розных краін Еўропы. Аднак сам Іегуда Хасід пасля прыбыцця ў краіну раптам памёр, а абшчына распалася з-за даўгоў. Ашкеназская [[сінагога]] была спаленая крэдыторамі-арабамі (1720), а яўрэі-ашкеназы выселены з горада. Доўгі час пасля гэтых падзей яўрэйскія імігранты з Еўропы сяліліся галоўным чынам у Хеўроне, Цфаце і Цверыі&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

На пачатку 1799 года ў Палесціну ўварваўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]. Французам атрымалася авалодаць [[Газа (горад)|Газай]], {{нп4|Горад Рамла|Рамлой|ru|Рамла}}, {{нп4|Горад Лод|Лодам|ru|Лод}} і [[Яфа]]й. Аднак французскі палкаводзец не здолеў авалодаць крэпасцю Акка і быў вымушаны адступіць у Егіпет&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У 1800 годзе насельніцтва Палесціны не перавышала 300 тыс., 5 тыс. з якіх складалі яўрэі (галоўным чынам, [[сефарды]]). Большая частка яўрэйскага насельніцтва была сканцэнтравана па-ранейшаму ў Іерусаліме, Цфаце, Цверыі і Хеўроне. Галоўныя месцы канцэнтрацыі [[Хрысціяне|хрысціянскага]] насельніцтва (каля 25 тыс.) — у Іерусаліме, [[Назарэт|Назарэце]] і [[Віфлеем]]е — кантраляваліся праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Астатняе насельніцтва краіны складалі мусульмане, амаль усе — [[суніты]]&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У перыяд 1800-31 гадоў тэрыторыя краіны дзялілася на дзве правінцыі ([[вілает]]ы). Цэнтральна-ўсходні горны раён, які распасціраўся ад Шхема на поўначы да Хеўрона на поўдні (уключаючы Іерусалім), адносіўся да Дамаскага вілаета; [[Галілея]] і прыбярэжная паласа — да вілаета Акка. Большая частка [[Негеў|Негева]] знаходзілася ў гэты перыяд па-за асманскай юрысдыкцыяй&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У 1832 тэрыторыя Палесціны была заваяваная Ібрахім-пашай, сынам і ваенным начальнікам віцэ-караля Егіпта Мухамада-Алі. Палесціна, паўночная мяжа якой дасягала [[Сайда|Сідона]], стала адзінай правінцыяй з цэнтрам у [[Дамаск]]у. Егіпцяне, якія кіравалі краінай восем гадоў (1832-40), правялі некаторыя рэформы па еўрапейскім узоры&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У XIX стагоддзі Іерусалім зноў ператварыўся ў важнейшы яўрэйскі цэнтр Эрэц-Ісраэль. Цфат, які сапернічаў з Іерусалімам за духоўнае першынство, моцна пацярпеў у выніку землятрусу (1837), які забраў жыцці каля 2 тыс. яўрэяў, і прыйшоў у заняпад.

У 1841 годзе Палесціна і Сірыя вярнуліся пад непасрэдны кантроль Турцыі. Да гэтага часу колькасць яўрэйскага насельніцтва Палесціны падвоілася, у той час як хрысціянскага і мусульманскага — засталася без змены&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

Да 1880 года насельніцтва Палесціны дасягнула 450 тыс. чалавек, з якіх 24 тыс. складалі яўрэі. Большасць яўрэяў краіны жылі ў чатырох гарадах: Іерусаліме (дзе яўрэі складалі больш за палову ўсяго насельніцтва ў 25000 чал), Цфаце (4 тыс.), Цверыі (2,5 тыс.) і Хеўроне (800), а таксама ў Яфе (1 тыс.) і [[Хайфа|Хайфе]] (300). Іерусалім стаў найбуйнейшым горадам у краіне&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

==== Імкненне яўрэяў да Сіёну і зараджэнне палітычнага сіянізму ====

{{main|Сіянізм}}

Сярод яўрэяў, якія жылі ў дыяспары, заўсёды было распаўсюджана моцнае імкненне вярнуцца да Сіёна. Пачынаючы з XII стагоддзя пераслед яўрэяў хрысціянскай царквой прывёў да іх прытоку на [[Святая зямля|Святую зямлю]]. У 1492 годзе гэты паток істотна папоўніўся яўрэямі, выгнанымі з Іспаніі, якія заснавалі яўрэйскую суполку Цфата.

Першая вялікая хваля сучаснай іміграцыі, вядомая як {{нп4|Першая Алія|Першая Алія|en|First Aliyah}} ({{lang-he|עלייה}}), пачалася ў 1881 годзе, калі яўрэі былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі ад пагромаў ва Усходняй Еўропе&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html |publisher=The American-Israeli Cooperative Enterprise |work=Jewish Virtual Library |access-date=12 ліпеня 2007 |title=Immigration|lang=en}} The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/Aliyah_during_war.html here].&lt;/ref&gt;.

Заснавальнікам палітычнага [[сіянізм]]у — руху, які ставіў сваёй мэтай пабудову яўрэйскай дзяржавы на зямлі Ізраіля, падымаючы яўрэйскае пытанне на міжнароднай арэне — лічыцца [[Тэадор Герцль|Герцль]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Kornberg|1993}} «How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Herzl|1946|p=11}}&lt;/ref&gt;. У 1896 годзе Герцль апублікаваў сваю кнігу «Яўрэйская дзяржава» ({{lang-de|Der Judenstaat}}), у якой выклаў сваё бачанне будучыні яўрэйскай дзяржавы. Ужо ў наступным годзе Герцль кіраваў першым {{нп4|Сусветны яўрэйскі кангрэс|Сусветным яўрэйскім кангрэсам|en|World Jewish Congress}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |publisher=Jewish Agency for Israel |title=Chapter One: The Heralders of Zionism |access-date=12 ліпеня 2007 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |archive-date=27 красавіка 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{нп4|Другая Алія|Другая Алія|ru|Вторая алия}} (1904—1914 гады) пачалася пасля Кішынёўскага пагрому. Прыблізна 40 тыс. яўрэяў пасялілася ў Палесціне&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;/&gt;. Большасць імігрантаў першай і другой аліі былі артадаксальнымі яўрэямі&lt;ref&gt;{{harvnb|Stein|2003|p=88}}&lt;/ref&gt;, але другая Алія ўключала таксама і сацыялістаў, якія заснавалі [[кібуц]]ны рух&lt;ref&gt;{{harvnb|Romano|2003|p=30}}&lt;/ref&gt;.

Тым не менш, не ўсе яўрэі першапачаткова падтрымлівалі ідэі сіянізму, а значная частка артадаксальных рабінаў лічыла, што рух палітычнага сіянізму супярэчыць законам [[Тора|Торы]]. Пасля некаторыя ультраартадаксальныя рабіны па гэтай прычыне адмовіліся таксама прызнаваць яўрэйскі характар ​​Дзяржавы Ізраіль&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://islamcivil.ru/article.php?aid=223|title=Истинные иудеи против государства Израиль|lang=ru|access-date=23 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529051311/http://www.islamcivil.ru/article.php?aid=223|archive-date=29 мая 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Брытанскі мандат у Палесціне (1918—1948) ===

[[Файл:Map of Palestine in Russian, a. 1900.jpg|thumb|250px|Гістарычная карта Палесціны, 1900 год]]

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сакратар замежных спраў Вялікабрытаніі [[Артур Бальфур]] выдаў дакумент, які атрымаў пасля назву [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]]. У ім дэкларавалася, што Брытанія «''глядзіць станоўча на заснаванне ў Палесціне нацыянальнага дома для яўрэйскага народа''»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|publisher=Yale University|access-date=7 ліпеня 2008|datepublished=2 лістапада 1917|work=The Avalon Project at Yale Law School|title=Balfour Declaration 1917|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704103803/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|archive-date=4 ліпеня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1919-23 гадах (Трэцяя Алія) у Палесціну прыбылі 40 тыс. яўрэяў, у асноўным з Усходняй Еўропы. Пасяленцы гэтай хвалі былі навучаны сельскай гаспадарцы і маглі развіваць эканоміку. Нягледзячы на квоту іміграцыі, устаноўленую брытанскімі ўладамі, яўрэйскае насельніцтва вырасла да канца гэтага перыяду да 90 тыс. Балоты Ізреэльскай даліны і даліны Хэфер былі асушаныя і зямля зробленая прыдатнай для сельскай гаспадаркі. У гэты перыяд была заснавана федэрацыя прафсаюзаў, [[Гістадрут]]. Арабскія пратэсты супраць яўрэйскай іміграцыі прывялі да палесцінскіх бунтаў і фарміравання яўрэйскай ваенізаванай самаабароны («{{нп4|Хагана|Хагана|ru|Хагана}}»)&lt;ref&gt;{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. «During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements… In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah („The Defense“) was established.»&lt;/ref&gt;.

У 1922 годзе [[Ліга Нацый]] ўручыла Вялікабрытаніі мандат на Палесціну, тлумачачы гэта неабходнасцю «''устанаўлення ў краіне палітычных, адміністрацыйных і эканамічных умоў для бяспечнага стварэння яўрэйскага нацыянальнага дома''»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|publisher=Fordham University|title=League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922|work=Modern History Sourcebook|datepublished=24 ліпеня 1922|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804221156/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|archive-date=4 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. З-за яфскіх бунтаў у самым пачатку Мандата Брытанія абмежавала яўрэйскую іміграцыю і частка тэрыторыі, запланаваная для яўрэйскай дзяржавы, была аддадзена пад утварэнне [[Трансіарданія|Трансіарданіі]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Liebreich|2005|p=34}}&lt;/ref&gt;. У той час краіну засялялі пераважна арабы-мусульмане, аднак самы буйны горад, Іерусалім, быў пераважна яўрэйскім&lt;ref&gt;{{ref-en}} J. V. W. Shaw. A Survey of Palestine. Vol 1: Prepared in December 1945 and January 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry. Reprinted 1991 by The Institute for Palestine Studies, Washington, D. C. P. 148&lt;/ref&gt;. У 1924—1929 гадах ([[Чацвёртая Алія]]) у Палесціну прыехалі 82 тыс. яўрэяў, у асноўным у выніку ўсплёску [[антысемітызм]]у ў Польшчы і Венгрыі. Пазней, аднак, прыблізна 23 тыс. эмігрантаў гэтай хвалі пакінулі краіну.

Уздым нацысцкай ідэалогіі ў 1930-х гадах у Германіі прывёў да [[Пятая Алія|Пятай Аліі]], якая была наплывам чвэрці мільёна яўрэяў, якія ратаваліся ад [[нацызм]]у. Гэты наплыў скончыўся {{нп4|Арабскае паўстанне, 1936—1939|Арабскім паўстаннем 1936-1939|ru|Арабское восстание (1936—1939)}} гадоў і выданнем Вялікабрытаніяй «{{нп4|Белая кніга 1939 года|Белай кнігі|ru|Белая книга 1939 года}}» ў 1939 годзе, якая фактычна прыпыніла іміграцыю яўрэяў у Палесціну. Краіны свету адмаўляліся прымаць яўрэяў, якія ратаваліся ад [[Халакост|Катастрофы]], што разам з забаронай Вялікабрытаніі на перасяленне ў Палесціну фактычна азначала смерць для мільёнаў. Для абыходу забароны на іміграцыю ў Палесціну была створана падпольная арганізацыя «Масад ле-Алія Бэт», якая дапамагала яўрэям нелегальна дабрацца да Палесціны і выратавацца ад Катастрофы&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;/&gt;.

Па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яўрэйскае насельніцтва Палесціны складала 33 % у параўнанні з 11 % у 1922 годзе&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mideastweb.org/palpop.htm |title=The Population of Palestine Prior to 1948 |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |publisher=MidEastWeb |archive-date=14 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html|publisher=Israeli — Palestinian ProCon.org|access-date=7 ліпеня 2008|title=Population Statistics|lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Стварэнне дзяржавы і першыя гады існавання ===

[[Файл:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|200px|[[Давід Бен-Гурыён]] абвяшчае незалежнасць Ізраіля [[14 мая]] [[1948]] года пад партрэтам Тэадора Герцля]]

Пасля 1945 года Вялікабрытанія апынулася ўцягнутая ў нарастаючы канфлікт з яўрэйскім насельніцтвам&lt;ref&gt;{{harvnb|Fraser|2004|p=27}}&lt;/ref&gt;. У 1947 годзе брытанскі ўрад адмовіўся ад мандата на Палесціну, аргументуючы гэта тым, што ён не здольны знайсці прымальнае рашэнне для арабаў і яўрэяў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0a2a053971ccb56885256cef0073c6d4/2248af9a92b498718525694b007239c6!OpenDocument|publisher=United Nations|datepublished=20 красавіка 1949|access-date=2 жніўня 2008|title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47)}}&lt;/ref&gt;. Нядаўна створаная [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] 29 лістапада 1947 года прыняла план падзелу Палесціны (рэзалюцыя ГА ААН № 181). Гэты план прадугледжваў спыненне брытанскага мандата ў Палесціне да 1 жніўня 1948 года і рэкамендаваў стварэнне на яе тэрыторыі дзвюх дзяржаў: яўрэйскай і арабскай. Іерусалім і Віфлеем, згодна з рашэннем ААН, павінны былі стаць тэрыторыяй пад міжнародным кантролем, каб не дапусціць канфлікту вакол статусу гэтых гарадоў&lt;ref name=&quot;Круг_раздел&quot;/&gt;. Прыняцце гэтага плана стала магчымым дзякуючы яго падтрымцы з боку найбуйнейшых дзяржаў — [[СССР]] і [[ЗША]].

{{нп4|Яўрэйскае агенцтва|Яўрэйскае агенцтва|ru|Еврейское агентство}}, якое, апроч іншага, выконвала ў той час некаторыя функцыі ўрада «Ішува» (яўрэйскага насельніцтва Палесціны), вырашыла прыняць план ААН&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/History/HISTORY-+Foreign+Domination.htm|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=History: Foreign Domination|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=6 ліпеня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Арабскія кіраўнікі, у тым ліку [[Ліга арабскіх дзяржаў]] і (Палесцінскі) Вышэйшы арабскі савет, катэгарычна адхілілі план ААН па падзелу Палесціны&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=40–1}}&lt;/ref&gt; і заявілі, што план парушае правы большасці насельніцтва Палесціны, якое тады складалася на 67 % з неяўрэяў, што яны будуць намагацца не дапусціць яго рэалізацыі&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_раздел&quot;&gt;{{ЭЯЭ|13236|Планы раздела Палестины}}&lt;/ref&gt;.

14 мая 1948 года, за адзін дзень да заканчэння брытанскага мандата на Палесціну, [[Давід Бен-Гурыён]] абвясціў стварэнне незалежнай яўрэйскай дзяржавы на тэрыторыі, выдзеленай згодна з планам ААН&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history3.html|publisher=National Public Radio|title=Part 3: Partition, War and Independence|work=The Mideast: A Century of Conflict|access-date=13 ліпеня 2007|datepublished=2 кастрычніка 2002|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ужо на наступны дзень Ліга арабскіх дзяржаў абвясціла Ізраілю вайну і адразу пяць арабскіх дзяржаў ([[Сірыя]], [[Егіпет]], [[Ліван]], [[Ірак]] і [[Трансіарданія]]) напалі на новую краіну, пачаўшы тым самым [[Першая араба-ізраільская вайна|Першую араба-ізраільскую вайну]], званую ў Ізраілі «Вайной за незалежнасць»&lt;ref name=&quot;npr&quot;/&gt;.

Да пачатку ваенных дзеянняў у 1948 годзе ў Палесціне пражывалі каля 750 тыс. арабаў&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_беженцы&quot;&gt;.{{ЭЯЭ|15544#02|Израиль и палестинская проблема#Война 1948 г. и проблема беженцев}}&lt;/ref&gt;. У ходзе Вайны за незалежнасць каля 600 тысяч арабаў{{efn|У розных крыніцах прыводзяцца лічбы ад 520 да 900 тыс. чалавек, часам нават больш; па гэтым пытанні ёсць істотныя рознагалоссі як у акадэмічных, так і ў палітычных колах.}}-жыхароў Палесціны пакінулі свае дамы, якія знаходзяцца на тэрыторыі, выдзеленай, паводле рэзалюцыі ААН, для яўрэйскай дзяржавы і часткі тэрыторыі, выдзеленай пад арабскую дзяржаву. Большасць палесцінскіх бежанцаў перасяліліся на тэрыторыі, выдзеленай рэзалюцыяй ААН для арабскай дзяржавы. Частка палесцінскіх арабаў таксама эмігравала ў іншыя арабскія дзяржавы. У Ізраілі засталіся толькі каля 160 тыс. арабаў&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_беженцы&quot;/&gt;. Ізраільскія ўлады адмовіліся пускаць бежанцаў назад у месца іх пражывання пасля вайны, а землі і нерухомая маёмасць бежанцаў былі канфіскаваныя дзяржавай Ізраіль.

У арабскім свеце гэтыя падзеі атрымалі назву ''«[[Накба|аль-На́кба]]»'' ({{lang-ar|}}النكبة) — «Катастрофа». У той жа час, у [[Емен]]е, Егіпце, Лівіі, Сірыі і Іраку прайшлі антыяўрэйскія дэманстрацыі і арганізаваны жорсткія пагромы. У выніку, больш за 800 тыс. яўрэяў былі выгнаныя або ўцяклі з арабскіх краін у толькі што створаную яўрэйскую дзяржаву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|title=General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from 11 December 1949 to 23 October 1950|access-date=2 жніўня 2008|publisher=The United Nations Conciliation Commission|datepublished=23 кастрычніка 1950|archive-url=https://web.archive.org/web/20070603050907/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|archive-date=3 чэрвеня 2007|url-status=dead}} (U.N. General Assembly Official Records, Fifth Session, Supplement No. 18, Document A/1367/Rev. 1)&lt;/ref&gt;. Такім чынам, па сцвярджэнні ізраільскага боку, гэты працэс варта разглядаць як масавы абмен насельніцтвам у рэгіёне, бо месца 600 тысяч арабаў на тэрыторыі Ізраіля занялі 820 тысяч яўрэйскіх бежанцаў. Тым не менш, асноўным прадметам рознагалоссяў у араба-ізраільскім канфлікце стаў лёс толькі арабскіх бежанцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|publisher=Massachusetts Institute of Technology|author=Stephen Van Evera|access-date=11 верасня 2007|title=Nature of the Flashpoint|work=Center for International Studies|archive-date=27 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927160217/http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Reveron|Murer|2006}}&lt;/ref&gt;.

Пасля года баявых дзеянняў, у ліпені 1949 года было прынята пагадненне аб спыненні агню з Егіптам, Ліванам, Трансіарданіяй і Сірыяй, згодна з якім пад кантролем яўрэйскай дзяржавы апынуліся таксама Заходняя Галілея і калідор ад прыморскай раўніны да Іерусаліма; Іерусалім быў падзелены па лініі спынення агню паміж Ізраілем і Трансіарданіяй. Дзяржава Ізраіль займала 80 % тэрыторыі падмандатнай Палесціны. Гэтыя часовыя межы атрымалі назву «Зялёная мяжа».

Арабская дзяржава не была створана з прычыны акупацыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]] Егіптам, і [[Акупацыя|акупацыі]], а затым і [[Анексія|анексіі]] Трансіарданіяй большай часткі тэрыторый Іўдзеі і Самарыі, што прызначаліся для арабскай дзяржавы, роўна як і Усходняга Іерусаліма, які павінен быў застацца пад кантролем ААН у рамках вялікага Іерусаліма&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_раздел&quot;/&gt;. Гэтыя тэрыторыі, пасля іх анексіі, былі названыя Трансіарданіяй «[[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім берагам ракі Іардан]]», у адрозненне ад зыходнай яе тэрыторыі на ўсход ад р. Іардан, пасля чаго яна была сама перайменаваная ў [[Іарданія|Іарданію]].

11 мая 1949 года Дзяржава Ізраіль была прызнана як член ААН&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|publisher=The United Nations|title=Two Hundred and Seventh Plenary Meeting|datepublished=11 мая 1949|access-date=23 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912101430/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|archive-date=12 верасня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У першыя гады існавання дзяржавы на палітычнай арэне Ізраіля дамінаваў рух сацыялістычнага сіянізму ({{нп4|МАПАЙ|МАПАЙ|ru|МАПАЙ}}), які ўзначальваў першы прэм’ер-міністр Ізраіля [[Давід Бен-Гурыён]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Lustick|1988|pp=37–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=Library of Congress|title=Israel (Labor Zionism)|work=Country Studies|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|access-date=23 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя гады былі адзначаны масавай іміграцыяй яўрэяў, тых, хто выжыў у Катастрофе і ратаваўся ад пераследаў у арабскіх краінах. З 1948 па 1958 гады насельніцтва Ізраіля ўзрасло з {{nobr|800 000}} да {{nobr|2 000 000}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&amp;CYear=2006|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 жніўня 2007|datepublished=2006|title=Population, by Religion and Population Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033403/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&amp;CYear=2006|archive-date=30 верасня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць імігрантаў з’яўляліся бежанцамі і практычна не мелі пры сабе маёмасці. Яны былі размешчаны ў часовых намётавых лагерах, «''маабарот''». Да 1952 года ў падобных намётавых мястэчках пражывалі больш за 200 тыс. імігрантаў. Неабходнасць вырашэння гэтага крызісу прымусіла Бен-Гурыёна пайсці на падпісанне дамовы з [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|ФРГ]] аб рэпарацыях, што выклікала масавыя пратэсты яўрэяў, абураных ідэяй супрацоўніцтва з Германіяй&lt;ref&gt;{{harvnb|Shindler|2002|pp=49–50}}&lt;/ref&gt;.

=== Важныя падзеі ў гісторыі дзяржавы ===

Пачатак наступнага дзесяцігоддзя (1960) адзначылася {{нп4|Выкраданне Эйхмана|захопам ізраільскімі спецслужбамі|ru|выкраданне Эйхмана}} аднаго з высокапастаўленых нацысцкіх злачынцаў [[Адольф Эйхман|Адольфа Эйхмана]], які хаваўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]]. Эйхман з’яўляўся «архітэктарам» і ператваральнікам у жыццё «{{нп4|Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|Канчатковага рашэння яўрэйскага пытання|ru|Окончательное решение еврейского вопроса}}» ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Публічны працэс над ім стаў найважнейшым этапам ва ўсведамленні маштабаў Катастрофы еўрапейскага яўрэйства і атрымаў міжнародны рэзананс&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/eichmann.html|title=Adolf Eichmann|publisher=Jewish Virtual Library|access-date=18 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Эйхман стаў другім чалавекам у гісторыі Ізраіля, прыгавораным да смяротнага пакарання&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Law/Legal%20Issues%20and%20Rulings/JUSTICE%20MINISTRY%20REPLY%20TO%201995%20AMNESTY%20INTERNATION|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Justice Ministry Reply to Amnesty International Report|access-date=10 жніўня 2007|datepublished=5 ліпеня 1995}}&lt;/ref&gt;

Выбары ў Кнэсет 1977 сталі паваротным момантам у палітычнай гісторыі Ізраіля. Упершыню партыя [[Херут]] (папярэдніца сучаснага [[Лікуд]]а) пад кіраўніцтвам [[Менахем Бегін|Менахема Бегіна]] атрымала большасць галасоў выбаршчыкаў, адабраўшы кантроль над краінай у партыі МАПАЙ (сучасная [[Авада]]), якая знаходзілася ва ўладзе без перапынку з часу заснавання дзяржавы&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|pp=169–70}}&lt;/ref&gt;.

=== Араба-ізраільскі канфлікт ===

==== Узаемаадносіны з арабскімі краінамі ====

На працягу першых дзесяцігоддзяў існавання яўрэйскай дзяржавы арабскія краіны працягвалі аспрэчваць легальнасць яе стварэння, а арабскія нацыяналісты, узначаленыя [[Гамаль Абдул Насер|Насерам]], працягвалі заклікаць да яе знішчэння&lt;ref&gt;[http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 Encarta — Six-Day War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606190807/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 |date=6 чэрвеня 2009 }}&lt;/ref&gt;.

У 1956 годзе Ізраіль далучыўся да сакрэтнага саюзу Вялікабрытаніі і Францыі, якія імкнуліся вярнуць кантроль над [[Суэцкі канал|Суэцкім каналам]], нацыяналізаваным Егіптам. Пасля захопу [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] ў ходзе [[Суэцкі крызіс|Суэцкага крызісу]] Ізраіль быў вымушаны адступіць пад ціскам ЗША і СССР у абмен на гарантыі праходу ізраільскіх судоў праз Суэцкі канал і іх выхаду ў [[Чырвонае мора]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sandiego.edu/GEN/20th/suez.html|publisher=University of San Diego|title=The Suez Crisis|access-date=15 ліпеня 2007|datepublished=5 снежня 2005|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе Егіпет, Сірыя і Іарданія сцягнулі свае войскі да межаў Ізраіля, выгналі міратворцаў ААН і заблакавалі ўваход ізраільскім караблям у Чырвонае мора і Суэцкі канал. На поўдні працягваліся атакі баевікоў-федаінаў. У сваім выступе па радыё Насер заклікаў арабскія дзяржавы скінуць Ізраіль у мора &lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/06/06/127037 Политэкономия: Шесть дней вечной войны]&lt;/ref&gt;. Гэтыя дзеянні сталі для кіраўніцтва Ізраіля падставай для прэвентыўнай атакі і пачатку вайны (casus belli), якая ўвайшла ў гісторыю пад назвай [[Шасцідзённая вайна]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. «Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai…casus belli by Israel.»&lt;/ref&gt;. У гэтай вайне Ізраіль у лічаныя дні дасягнуў пераканаўчай перамогі, захапіўшы Сінайскі паўвостраў, [[Сектар Газа]], [[Заходні бераг ракі Іардан]], [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Зялёная мяжа 1949 года стала адміністрацыйнай мяжой паміж Ізраілем і новымі тэрыторыямі. Межы Іерусаліма былі пашыраны і на ўсходнюю частку горада.

[[Файл:Golda Meir 03265u.jpg|thumb|upright|140px|Прэм’ер-міністр Ізраіля [[Голда Меір]]]]

6 кастрычніка 1973 г., у [[Ём-Кіпур]] (Судны дзень) — найбольш святы дзень у яўрэйскім календары, калі ўсе вернікі-яўрэі знаходзяцца ў сінагогах, Егіпет і Сірыя адначасова атакавалі Ізраіль. Для ўрада Ізраіля гэтая вайна стала нечаканасцю. {{нп4|Вайна Суднага дня|Вайна Суднага дня|ru|Война Судного дня}} скончылася 25 кастрычніка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |title=Судный день без победителей |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204045822/http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |archive-date=4 снежня 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на значныя страты, напад егіпецкай і сірыйскай армій быў паспяхова адбіты [[Армія абароны Ізраіля|ЦАХАЛам]], пасля чаго войскі вярнуліся на ранейшыя пазіцыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm|publisher=[[BBC]]|title=1973: Arab states attack Israeli forces|work=On This Day|access-date=15 ліпеня 2007}}&lt;/ref&gt;. Хоць унутранае расследаванне вынікаў вайны зняло з урада адказнасць за тое, што здарылася, незадаволенасць грамадскасці прымусіла прэм’ер-міністра [[Голда Меір|Голду Меір]] сысці ў адстаўку.

У 1978 годзе адбыўся гістарычны візіт у Ізраіль егіпецкага прэзідэнта [[Анвар Садат|Анвара Садата]], які выступіў перад кнэсетам. Гэта падзея стала першым прызнаннем дзяржавы Ізраіль з боку кіраўніка арабскай дзяржавы&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|pp=171–4}}&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1979 года Анвар Садат і [[Менахем Бегін]] падпісалі егіпецка-ізраільскі мірны дагавор&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-Egypt%20Peace%20Treaty Peace Treaty between Israel and Egypt March 26, 1979]{{ref-en}}&lt;/ref&gt; (папярэднія [[Кэмп-Дэвідскія пагадненні]] былі дасягнутыя паўгоддзем раней&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20Accords Camp David Accords September 17, 1978]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;), паводле якіх Ізраіль вяртаў Егіпту Сінайскі паўвостраў і абавязваўся пачаць перамовы па стварэнні [[Палесцінская аўтаномія|Палесцінскай аўтаноміі]].

7 чэрвеня 1981 года, у ходзе [[аперацыя «Опера»|аперацыі «Опера»]], ізраільская авіяцыя разбамбавала на тэрыторыі Ірака недабудаваны ядзерны рэактар «Асірак». Гэта ваеннае ўварванне было асуджана рэзалюцыяй 487 [[Савет Бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]&lt;ref&gt;[http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/419/04/IMG/NR041904.pdf?OpenElement Резолюция 487 Совбеза ООН]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У 1982 годзе Ізраіль умяшаўся ў Ліванскую грамадзянскую вайну для таго, каб знішчыць базы «Арганізацыі вызваленя Палесціны», з якіх вяліся атакі на Ізраіль і праводзіліся абстрэлы паўночнай часткі краіны. Гэтая аперацыя была названая «Мір Галілеі», але пасля атрымала неафіцыйную назву Першая ліванская вайна&lt;ref&gt;[http://www.newsru.co.il/israel/21mar2007/second503.html Комиссия решила назвать Вторую Ливанскую войну Второй Ливанской войной]&lt;/ref&gt;. У 1985 годзе Ізраіль вывеў войскі з большай часткі тэрыторыі Лівана, акрамя буфернай зоны, якая заставалася пад ізраільскім кантролем да 2000 года.

У 1994 годзе быў падпісаны ізраільска-іарданскі мірны дагавор, што зрабіла [[Іарданія|Іарданію]] другой арабскай краінай, якая нармалізавала адносіны з Ізраілем&lt;ref&gt;{{harvnb|Harkavy|Neuman|2001|p=270}}&lt;/ref&gt;.

У 2000 годзе прэм’ер-міністр [[Эхуд Барак]] вывеў войскі з Паўднёвага Лівана.

12 ліпеня 2006 г. ліванская [[Шыіты|шыіцкая]] [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя [[Хезбала]], якую падтрымлівалі Сірыя і Іран, запусціла некалькі ракет па ізраільскіх населеных пунктах і атакавала пазіцыі ізраільскіх войскаў&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825
|title=Hezbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border
|access-date=7 ліпеня 2008
|author=Amos Harel
|datepublished=13 ліпеня 2006
|publisher=Haaretz
|lang=en
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602063142/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825
|archive-date=2 чэрвеня 2009
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200262_pf.html
|title=Hezbollah Raid Opens 2nd Front for Israel
|access-date=5 ліпеня 2008
|lang=en
|datepublished=13 ліпеня 2006
|publisher=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2006/jul/060712.gradstein.html|title=Hezbollah Captures Two Israeli Soldiers|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|datepublished=12 ліпеня 2006|publisher=National Public Radio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060717235503/http://www.iht.com/articles/2006/07/13/africa/web.0712mideast.php Clashes spread to Lebanon as Hezbollah raids Israel — International Herald Tribune]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |title=חדשות nrg — חיזבאללה: חטפנו שני חיילים, שחררו אסירים |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201131317/http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |archive-date=1 снежня 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Day-by-day: Lebanon crisis — week one|datepublished=19 ліпеня 2006|publisher=[[BBC]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5179434.stm|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=China Radio International|title=Hezbollah: 2 Israeli Soldiers Captured|url=http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|datepublished=12 ліпеня 2006|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025035334/http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|archive-date=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Баевікі Хезбалы перасеклі ізраільскую мяжу, захапіўшы двух салдат. Правакацыйныя дзеянні Хезбалы распалілі Другую ліванскую вайну.

==== Узаемаадносіны з палесцінскімі арабамі ====

Першыя антысіянісцкія выступы ў Палесціне пачаліся 27 лютага 1920 года пасля паведамлення пра зацвярджэнне Дэкларацыі Бальфура як падставы для стварэння «яўрэйскага нацыянальнага ачага». 4-6 красавіка ў Іерусаліме і Галілеі прайшлі масавыя беспарадкі і яўрэйскія пагромы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Авива Халамиш.|загаловак=Иерусалим в период Британского мандата|месца=Тель-Авив|выдавецтва=[[Адкрыты ўніверсітэт Ізраіля]]|год=1998|том=10|серыя=Иерусалим в веках|старонкі=100-105}}&lt;/ref&gt;. Наступная серыя нападаў на яўрэяў адбылася ў канцы жніўня 1929 г. з-за канфлікту па пытанні доступу да [[Сцяна плачу|Сцяны плачу]]. Пікам даваеннага гвалту стала так называмое Арабскае паўстанне ў перыяд 1936—1939 гадоў.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны канфлікт паміж палесцінскімі арабамі і яўрэямі зноў абвастрыўся. Пасля прыняцця ў лістападзе 1947 года плана ААН па падзелу Палесціны на дзве дзяржавы лакальныя сутыкненні перараслі ў поўнамаштабную вайну, якая скончылася абвяшчэннем незалежнасці і перамогай Ізраіля. У той жа час узнікла праблема палесцінскіх бежанцаў.

[[Файл:Fadayun attack Tel Mond.jpg|thumb|200px|Пасле нападу, Тэль Монд, [[1956]]]]

З моманту заканчэння Араба-ізраільскай вайны 1947—1949 гг. і да 1967 года Ізраіль пастаянна падвяргаўся нападам палесцінскіх баевікоў («федаінаў») з акупаваных Егіптам і Іарданіяй тэрыторый, у выніку чаго загінула больш за 450 яго грамадзян&lt;ref&gt;{{harvnb|Gilbert|2005|p=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mfa000101&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2000/1/Terrorism+deaths+in+Israel+-+1920-1999.htm Terrorism deaths in Israel — 1920—1999 // 1 Jan 2000] [[МЗС Ізраіля]]&lt;/ref&gt;.

Параза арабскіх дзяржаў у [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]] ў 1967 годзе і атрыманне Ізраілем кантролю над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася як для яўрэйскай, так і для арабскай дзяржавы, прывялі да росту арабскага радыкалізму і [[тэрарызм]]у — была актывізавана дзейнасць АВП, мэтай якой была аб’яўлена «ўзброеная барацьба, як адзіны шлях вызвалення Радзімы»&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html?pagewanted=2 The Interregnum] [[The New York Times]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/33+The+Palestinian+National+Covenant-+July+1968.htm The Palestinian National Covenant — July 1968] МИД Израиля&lt;/ref&gt;. У канцы 1960-х — пачатку 1970-х палесцінскія тэрарысты распачалі па ўсім свеце першую хвалю нападаў на ізраільцян. Самым вядомым тэрактам стаў {{нп4|Тэракт на мюнхенскай Алімпіядзе|захоп ізраільскіх атлетаў|ru|Теракт на мюнхенской Олимпиаде}} на Летняй Алімпіядзе ў 1972 годзе ў Мюнхене&lt;ref&gt;[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php Ma’alot, Kiryat Shmona, and Other Terrorist Targets in the 1970s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930015347/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php |date=30 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;. Нямецкія спецслужбы распачалі няўдалую спробу вызвалення закладнікаў, у выніку якой усе закладнікі загінулі. Праз кароткі час усе тэрарысты, адказныя за гэты тэракт, апынуліся на волі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html?pagewanted=2&amp;ei=5088&amp;en=9767c2c5b87668e6&amp;ex=1359090000&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss|title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82|author=Edmund L. Andrews, John Kifner|publisher=[[The New York Times]]|datepublisher=27 студзеня 2008|access-date=12 мая 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ізраільскія спецслужбы правялі ў адказ аперацыю «Гнеў Божы», падчас якой амаль усе ўдзельнікі нападу на ізраільскіх спартоўцаў былі высачаны і знішчаны&lt;ref&gt;{{harvnb|Crowdy|2006|p=333}}&lt;/ref&gt;. У 1970 годзе пасля спробы скінуць іарданскую манархію палесцінскія ваенізаваныя арганізацыі былі выгнаныя з Іарданіі і перамясцілі сваю дзейнасць у [[Ліван]]. Палесцінцы актыўна ўмяшаліся ў грамадзянскую вайну ў Ліване і стварылі анклаў у паўднёвай частцы краіны, з тэрыторыі якога рабілі рэгулярныя тэрарыстычныя напады на Ізраіль і буйныя акцыі міжнароднага тэрарызму. Гэта прывяло да ўварвання ізраільскай арміі ў Ліван у 1982 годзе і выгнання [[Арганізацыя вызвалення Палесціны|АВП]] з Лівана ў Туніс.

У 1987 хваля гвалту на тэрыторыях паклала пачатак Першай інтыфадзе (паўстанні супраць ізраільскага кіравання)&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Microsoft|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|title=Intifada|access-date=16 верасня 2007|datepublished=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403235459/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|archive-date=3 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У выніку, за перыяд з лістапада 1987 па жнівень 1993 гг., ахвярамі тэрактаў сталі 157 ізраільцян з ліку грамадзянскіх асоб, яшчэ 4195 ізраільскіх грамадзян атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Па дадзеных прэс-службы Цахала, загінулі 66 ізраільскіх вайскоўцаў, 4918 вайскоўцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. У той жа час, за шэсць гадоў інтыфады супрацоўнікамі ізраільскіх службаў бяспекі былі забітыя 808 і параненыя 16824 палесцінцаў. Яшчэ 985 палесцінцаў былі забітыя сваімі ж супляменнікамі&lt;ref&gt;''Эфраим Ганор''. [http://piratyy.h14.ru/article/intifada.html Интифада: как все начиналось]&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 1991 года ў Мадрыдзе прайшла міжнародная канферэнцыя па Блізкім Усходзе, у якой упершыню ўдзельнічалі прадстаўнікі палесцінцаў, якія рэгулярна пражывалі на Заходнім беразе Іардана і ў сектары Газа. Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|Вайны ў Персідскім заліве]] ў 1991 годзе шматлікія палесцінскія арабы і АВП падтрымлівалі [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і адабралі іракскія ракетныя атакі па Ізраілю&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB173EF93AA35751C1A967958260|title=After 4 Years, Intifada Still Smolders|publisher=[[The New York Times]]|date=9 снежня 1991|access-date=28 сакавіка 2008|author=Clyde Haberman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Mowlana|Gerbner|Schiller|1992|p=111}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|left|thumb|200px|І. Рабін, Я. Арафат і Б. Клінтан на цырымоніі падпісання «Дамоў Осла», [[1993]]]] год

Пасля таго, як у 1992 годзе прэм’ер-міністрам Ізраіля стаў [[Іцхак Рабін]], Ізраіль схіліўся да палітыкі кампрамісаў з арабскімі суседзямі&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=236}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|publisher=Boston College|title=From the End of the Cold War to 2001|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625191031/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|archive-date=25 чэрвеня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ужо ў 1993 годзе [[Шымон Перэс]] і [[Махмуд Абас]] падпісалі ў Вашынгтоне мірныя дамовы, паводле якіх была створана [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя]] (ПНА), якая атрымала кантроль над часткай [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага р. Іардан]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements|datepublished=13 верасня 1993|access-date=16 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823194850/http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У адказ АВП абавязвалася прызнаць Ізраіль і спыніць тэрарыстычную дзейнасць&lt;ref&gt;Israel-Palestine Liberation Organization letters of recognition&lt;/ref&gt;.

Падтрымка мірных пагадненняў ізраільскім грамадствам пайшла на спад у выніку тэрактаў, якія не спыняліся з дня іх падпісання&lt;ref name=&quot;mfa000924&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+before+2000/Fatal+Terrorist+Attacks+in+Israel+Since+the+DOP+-S.htm Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the DOP (Sept 1993), 24 Sep 2000] МИД Израиля&lt;/ref&gt;. У лістападзе 1995 года Іцхак Рабін быў забіты правым экстрэмістам [[Ігаль Амір|Ігалем Амірам]].

У канцы 1990-х гадоў прэм’ер-міністр Беньямін Нетаньяху вывеў войскі з Хеўрона&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=257}}&lt;/ref&gt; і падпісаў «Мемарандум Вай-Рывер», які даваў палесцінцам больш правоў самакіравання&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=The Wye River Memorandum|datepublished=23 кастрычніка 1998|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823205715/http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2000 года пры пасярэдніцтве прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] ў Кэмп-Дэвідзе адбыліся перамовы прэм’ер-міністра Ізраіля [[Эхуд Барак|Эхуда Барака]] з [[Ясір Арафат|Ясірам Арафатам]]. На іх Барак прапанаваў план стварэння палесцінскай дзяржавы на 97 % тэрыторыі Заходняга берага р. Іардан і сектара Газа, аднак Арафат адхіліў яго&lt;ref&gt;{{harvnb|Gelvin|2005|p=240}}&lt;/ref&gt;. Пасля правалу перамоваў палесцінскія арабы пачалі інтыфаду Аль-Аксы, фармальнай нагодай для якой паслужыла наведванне Храмавай гары ў Іерусаліме лідарам апазіцыі [[Арыэль Шарон|Арыэлем Шаронам]].

У 2001 годзе Шарон стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля. Падчас свайго знаходжання на пасадзе ён ажыццявіў план аднабаковага выхаду з сектара Газа, у выніку якога былі разбураны дзясяткі яўрэйскіх паселішчаў і больш за 7 тысяч чалавек страцілі свае дамы. Ён таксама пачаў будаўніцтва «сцяны бяспекі» паміж ізраільскай тэрыторыяй і Заходнім берагам р. Іардан&lt;ref&gt;{{cite web|title=West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2|url=http://www.usatoday.com/news/world/2004-07-29-west-bank_x.htm|publisher=The Associated Press (via USA Today)|datepublished=29 ліпеня 2004|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2006 года Шарон перанёс [[інсульт]], пасля якога застаўся ў коме і пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Эхуд Ольмерт]].

Пасля красавіка 2002 года інтыфада ідзе на спад. У сакавіку 2004 года ізраільскія ВПС знішчылі духоўнага лідара [[Хамас]]а шэйха [[Ахмед Ясін|Ахмеда Ясіна]], а праз месяц і яго пераемніка доктара Ранцісі. У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў [[Ясір Арафат]]. З сыходам са сцэны лідараў інтыфада носіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю ПНА. У той жа час, рэгулярнай з’явай сталі ракетныя і мінамётныя абстрэлы горада Сдэрот і прылеглых кібуцаў з сектара Газа, які атрымаў фактычную незалежнасць.

Агулам, з пачатку інтыфады Аль-Аксы (2000) да 30 чэрвеня 2008 года былі забітыя 4860 палесцінцаў і да 1200 ізраільцян&lt;ref name=&quot;mfa2008-00&quot;&gt;[https://archive.today/20121218140121/www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/In+Memory+of+the+Victims+of+Palestinian+Violence+a.htm In Memory of the Victims of Palestinian Violence and Terrorism] МИД Израиля&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/Russian/statistics/Casualties.asp Бецелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110603045314/http://www.btselem.org/Russian/Statistics/Casualties.asp |date=3 чэрвеня 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.waronline.org/analysis/statistic.htm Статыстыка страт у ізраільска-палесцінскім канфлікце (2005 г.)]. Даследаванне статыстыкі страт абодвух бакоў, праведзенае [[ICT|Інстытутам міжнароднай палітыкі па барацьбе з тэрарызмам]]&lt;/ref&gt;.

У 2006 годзе, у выніку дэмакратычных выбараў у Палесцінскі заканадаўчы савет перамогу атрымаў&lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/story/palestine/ ХАМАС возглавил Палестину]&lt;/ref&gt; фундаменталісцкі ісламісцкі рух [[Хамас]], прызнаны многімі краінамі тэрарыстычным. Паколькі кіраўніцтва Хамас, прыйшоўшы да ўлады, адмовілася прызнаць раней заключаныя ПНА пагадненні з Ізраілем і раззброіць сваіх баевікоў, ЕС і ЗША пачалі эканамічны байкот урада Хамаса.

У чэрвені 2007 года, у выніку ўзброенага перавароту, Хамас захапіў уладу ў сектары Газа, заявіўшы аб намеры стварыць там ісламскую дзяржаву. У адказ 14 чэрвеня старшыня ПНА і лідар [[ФАТХ]] Махмуд Абас абвясціў аб роспуску ўрада, увёў на тэрыторыі аўтаноміі рэжым надзвычайнага становішча і ўзяў усю паўнату ўлады ў свае рукі. У выніку ўспыхнула кровапралітная грамадзянская вайна за ўладу, Хамас захаваў свае пазіцыі толькі ў сектары Газа, тады як на Заходнім беразе р. Іардан уладу захавалі прыхільнікі Абаса&lt;ref&gt;[http://rus.newsru.ua/world/15jun2007/gospodstvo.html#2 Боевики «Хамас» добились господства в секторе Газа]&lt;/ref&gt;, дзе ён стварыў новы ўрад і назваў баевікоў Хамас «тэрарыстамі». Тым самым, ПНА раскалолася на два варожых утварэнні.

У кастрычніку 2007 года Ізраіль абвясціў [[Сектар Газа]] «варожым дзяржаўным утварэннем» і прыступіў да яго частковай эканамічнай блакады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.newsru.co.il/mideast/04sep2007/gaza_101.html|title=Три пути для Газы: блокада, &quot;зачистка&quot; или прекращение обстрелов|website=NEWSru.co.il|date=2007-09-04|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. З гэтага часу Ізраіль кантралюе паветраную прастору і прыбярэжныя раёны Сектара Газа, а таксама перамяшчэння яе жыхароў за межы сектара і гандаль з астатнім светам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|title=Gaza Blockade {{!}} United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory|website=web.archive.org|date=2018-11-16|access-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116094434/https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|archive-date=16 лістапада 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, за выключэннем «[[Філадэльфійскага калідора]]» на паўднёвай мяжы Сектара Газа, які кантралюе [[Егіпет]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://txt.newsru.co.il/mideast/29oct2006/egypt.html|title=Египет разместит на границе с сектором Газы 5.000 полицейских|website=NEWSru.co.il|date=2006-10-29|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. Акрамя надземных загараджальных бар’ераў і патрулёў, вядзецца пабудова падземных сцен на шматметровую глыбіню каб прадухіліць капанне тунэляў, па якіх палесцінскія баевікі пранікаюць на тэрыторыю Ізраіля&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-begins-work-sea-barrier-tighten-gaza-strip-blockade|title=Israel begins work on sea barrier to tighten Gaza Strip blockade|website=Middle East Eye|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. У межах блакады Сектара Газа ў 2010 годзе ізраільскія [[Ваенна-марскія сілы|ВМС]] перахапілі на ўваходзе ў тэрытарыяльныя воды так званую «флатылію Свабоды» з быццам гуманітарнымі грузамі, што выклікала рэзкую міжнародную рэакцыю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2010/05/31/manifestations/|title=В Европе, Азии и Африке прошли массовые антиизраильские выступления|website=Lenta.RU|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

Унутрыпалітычная сітуацыя ў сектары Газа вельмі нестабільная — пад кантролем [[ХАМАС]] ён застаецца плацдармам для ўзброеных нападаў тэрыторыі Ізраіля. У канцы 2008 — пачатку 2009 года Ізраіль правёў у Сектары Газа шырокамаштабную [[Літы свінец|аперацыю «Літы свінец»]], якая, аднак, не прывяла да ліквідацыі рэжыму ХАМАС. Яшчэ дзве шырокамаштабныя ваенныя аперацыі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] — «[[Хмарны слуп]]» і «[[Непарушная скала]]», праводзеныя адпаведна ў 2012 і 2014 гадах — таксама завяршаліся толькі тактычнымі поспехамі, не вырашылі асноўнай стратэгічнай задачы па ліквідацыі ваеннага і палітычнага патэнцыялу ХАМАС&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/Operations%20Cast%20Lead,%20Pillar%20of%20Defense,%20and%20Protective%20Edge_%20A%20Comparative%20Review.pdf|аўтар=Gabi Siboni|загаловак=Operations Cast Lead, Pillar of Defense, and Protective Edge: A Comparative Review|год=[[2014]]|мова={{lang-en|}}}}&lt;/ref&gt;.

{{Асноўны артыкул|Вайна Ізраіля з ХАМАС (2023)}}

7 кастрычніка 2023 года палесцінскія [[Тэрарыстычная групоўка|тэрарыстычныя групоўкі]], падтрыманыя [[Іран]]ам і ліванскай шыіцкай арганізацыяй [[Хезбала]], на чале з ХАМАС пачалі буйнамаштабнае ўварванне ў Ізраіль&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/napadenie-hamas-na-izrail-i-ego-posledstvia/a-67028591|title=Нападение ХАМАС на Израиль и его последствия – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;, запусцілі больш за 2,2 тысяч [[Ракета|ракет]] з тэрыторыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18936511|title=Что известно о боях между Израилем и ХАМАС|website=TACC|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6520dab19a7947c2840a0b7c|title=В Израиле сообщили о ракетном обстреле со стороны сектора Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/rakety-1901102139.html|title=Сектор Газа выпустил десятки ракет в сторону Израиля|website=РИА Новости|date=20231007T0703|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. Тэрарыстычныя групоўкі пераадолелі бар’ер паміж Сектарам Газа і Ізраілем, прайшлі праз памежныя пераходы да бліжэйшых ізраільскіх населеных пунктаў і ваенных аб’ектаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/izrail-1901103801.html|title=ЦАХАЛ сообщил о проникновении террористов из Газы|website=РИА Новости|date=20231007T0800|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. У гэтым акце тэрарызму захоплены цывільныя асобы і вайсковаслужбоўцы Ізраіля, здзейснены масавыя [[Забойства|забойствы]] грамадзян Ізраіля, таксама паведамлялася пра выпадкі [[гвалт]]у датычна ізраільскіх жанчын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/footage-of-hamas-assault-on-civilians-shows-likely-war-crimes-experts-say/|title=Footage of Hamas assault on civilians shows likely war crimes, experts say|first=Jeremy|last=Sharon|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/07/naked-israeli-woman-paraded-jeering-hamas-fighters/|title=Naked woman paraded by jeering Hamas fighters|first=James|last=Crisp|website=The Telegraph|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-07/ty-article/.premium/hamas-victory-is-an-israeli-failure-massive-scale/0000018b-0a1a-d8fc-adff-6b7e7e3b0000|title='Nightmare Scenario': Hamas’ Victory Is an Israeli Failure on a Massive Scale|website=Haaretz|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

Раніцай, непасрэдна пасля нападу палесцінскіх баевікоў на памежныя тэрыторыі Ізраіля, урад Ізраіля абвясціў у краіне [[ваеннае становішча]] і пачаў [[Жалезныя мячы|аперацыю «Жалезныя мячы»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/operatsiya-1901120225.html|title=Израиль начал &quot;контртеррористическую операцию&quot; после ударов ХАМАС|website=РИА Новости|date=20231007T1040|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/07/10/2023/65210de09a79471ff76bde33|title=Израиль начал операцию «Железные мечи» в секторе Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. 8 кастрычніка 2023 года ўведзены ў дзеянне пункт [[Канстытуцыя|асноўнага закона]] Ізраіля, які афіцыйна аб’яўляе пачатак [[Вайна|вайны]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/sostoanie-vojny-v-izraile-i-dalnejsee-razvitie-konflikta-s-hamas/a-67034917|title=Состояние войны в Израиле и дальнейшее развитие конфликта – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/izrailj-ofitsialjno-obyavil-sostoyanie-voyny-vpervye-za-50-let-/32628288.html|title=Израиль официально объявил состояние войны – впервые за 50 лет|website=Радио Свобода|date=2023-10-08|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

=== Сучасная гісторыя ===

==== Рэпатрыяцыя ў Ізраіль ====

З прыходам да ўлады ў СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Гарбачова]] і пад ціскам урада ЗША (і асабіста прэзідэнта [[Рональд Уілсан Рэйган|Рэйгана]]) была спрошчаная працэдура эміграцыі з СССР. У 1989 годзе пачалася масавая рэпатрыяцыя з СССР у Ізраіль. Вялікую ролю адыграў факт, што з кастрычніка 1989 года ў ЗША быў абмежаваны прыём яўрэйскіх бежанцаў з СССР. Нямала росту рэпатрыяцыі спрыялі і праявы [[антысемітызм]]у. Арганізацыя «Памяць» праводзіла ў 1987—1990 гадах шматлікія акцыі супраць т. зв. «жыда-масонскай змовы». Вясной 1990 года атрымалі распаўсюджванне правакацыйныя, нічым не падмацаваныя чуткі аб будучых яўрэйскіх пагромах.

У 1989—1990 гадах у Ізраіль прыбыло больш за 200 тыс. рэпатрыянтаў з СССР (толькі за снежань 1990 г. прыбыло 35 тыс. чалавек).

[[Распад СССР]], эканамічныя і палітычныя праблемы ў краінах СНД прывялі да высокага ўзроўню рэпатрыяцыі. Затым, перш за ўсё ў сувязі з вычарпаннем дэмаграфічнага рэсурсу, а таксама ў сувязі з узмацненнем [[тэрор]]у пасля падпісання «мірных пагадненняў у Осла» у 1995—1996 гг. узровень рэпатрыяцыі паменшыўся. Усяго за перыяд «Вялікай Аліі» ў Ізраіль прыбыло больш за мільён яўрэяў з СССР і [[СНД]].

У 2004 годзе ў Ізраіль прыбыло каля 22 тысяч новых рэпатрыянтаў, што на 1 тысячу менш, чым у 2003 годзе. За 2005 год у Ізраіль рэпатрыявалася 23 тысячы чалавек (4,4 %). Упершыню з 1989 года доля рэпатрыянтаў з былога СССР склала менш за палову — прыкладна 10 100 чалавек (48,1 %). З іх амаль 4000 з [[Расія|Расіі]] і каля 3000 з [[Украіна|Украіны]], што на 18 і 21 % менш, адпаведна, чым у 2003 годзе. З астатніх буйных груп рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў 2004 годзе, прыкладна 3700 чалавек (17,6 %) з [[Эфіопія|Эфіопіі]], прыкладна 2000 (9,5 %) з [[Францыя|Францыі]] і каля 1900 (9,0 %) з ЗША. У 2006 годзе ў Ізраіль прыехала 19900 імігрантаў, што прыкладна роўна колькасці ў 2005 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/28dec2006/israel.html|title=Статистические итоги: к 2007 году население Израиля составляет 7 100 000 человек|datepublished=28 снежня 2006|access-date=6 ліпеня 2008|publisher=[[NEWSru]]-Израиль}}&lt;/ref&gt;.

Варта, аднак, заўважыць, што частцы рэпатрыянтаў, як правіла, не ўдаецца ўладкавацца ў Ізраілі і яны пакідаюць краіну. У адной толькі Расіі пражывае больш за 50 тысяч грамадзян Ізраіля, працэс вяртання рускіх ізраільцян у Расію ўзмацніўся ў перыяд 2006—2008 гады ў сувязі з ростам узроўню жыцця ў Расійскай Федэрацыі&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Что такое Йерида&quot;/&gt;. Паводле дадзеных ізраільскай газеты «Га-Арэц», на 2007 год звыш 100 тысяч рэпатрыянтаў вярнуліся на пастаяннае месца жыхарства з Ізраіля ў краіны СНД, і толькі ў адной Маскве пражывае каля 70 тысяч ізраільцян&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;[http://kp.ru/daily/23807/59827/ Евреи возвращаются в Россию][[Комсомольская правда]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Что такое Йерида&quot;&gt;[http://www.mk.ru/social/publications/322067.html Что такое Йерида?] // [[Московский комсомолец]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/2007/0313/gazeta016.php Россия стремится вернуть своих эмигрантов]&lt;/ref&gt;.

=== Гл. таксама ===
'''Артыкулы пра асоб, якія маюць значнасць для гісторыі Ізраіля:'''
* [[:Катэгорыя:Постаці Ізраіля|Постаці Ізраіля]] і [[:Катэгорыя:Постаці сіянізму|постаці сіянізму]]

== Дзяржаўны лад ==

=== Выканаўчая ўлада ===

[[Файл:Presidential Standard (Israel).svg|thumb|120px|left|Штандарт прэзідэнта Ізраіля]]

Ізраіль кіруецца праз парламенцкую сістэму і з’яўляецца дэмакратычнай дзяржавай з усеагульным правам голасу&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;. Прэзідэнт Ізраіля з’яўляецца фармальным кіраўніком дзяржавы, аднак яго абавязкі большай часткай цырыманіяльныя&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|publisher=[[ЦРУ]]|work=The World Factbook|title=Field Listing — Executive Branch|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=19 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|archive-date=22 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Па закону, прынятым у 2000 годзе, прэзідэнт абіраецца Кнэсетам на адну кадэнцыю тэрмінам 7 гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|title=Excerpts from the Basic Law: The President|access-date=23 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202152428/http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|archive-date=2 лютага 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 1963 года прэзідэнт абіраўся на пяцігадовы тэрмін без абмежавання кадэнцый, а ў 1963—2000 гадах на пяцігадовы тэрмін з абмежаваннем на дзве кадэнцыі.

[[Прэм’ер-міністр]] з’яўляецца кіраўніком урада&lt;ref name=&quot;cia2&quot;/&gt;, максімальны тэрмін знаходжання прэм’ер-міністра на пасадзе — 4 гады, да чарговых выбараў у Кнэсет. У адпаведнасці з асноўным законам «Аб урадзе» Прэзідэнт Ізраіля на працягу сямі дзён пасля заканчэння выбараў у Кнэсет пасля кансультацый з лідарамі палітычных партый, што атрымалі прадстаўніцтва, даручае аднаму з членаў Кнэсета, як правіла, лідару фракцыі, якая атрымала большасць месцаў у парламенце. Кандыдат фармуе ўрадавую кааліцыю, прадстаўляе свой варыянт складу кабінета, і, у выпадку атрымання вотуму даверу, становіцца кіраўніком урада. У тым выпадку, калі кандыдат не змог атрымаць падтрымку большасці дэпутатаў кнэсета і сфармаваць урад на працягу 42 дзён пасля выбараў, прэзідэнт мае права перадаць мандат на фарміраванне ўрада іншаму члену Кнэсета. Калі ўрад не можа быць сфармаваны, то абвяшчаюцца паўторныя выбары&lt;ref name=&quot;gov_law&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.knesset.gov.il/laws/special/heb/yesod6.pdf|title=Закон «О Правительстве»|access-date=2012-12-10|lang=he}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд 1996—2001 гадоў прэм’ер-міністр абіраўся грамадзянамі нэпасрэдна, выбары кіраўніка ўрада праходзілі паралельна з парламенцкімі.

=== Заканадаўчая ўлада ===

[[Файл:Knesset.jpg|thumb|180px|Будынак кнэсета, ізраільскага парламента]]

Кнэсет — ізраільскі парламент, складаецца са 120 дэпутатаў, у адпаведнасці з прапарцыянальным прадстаўніцтвам палітычных партый&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |publisher=The Knesset |access-date=8 жніўня 2007 |title=The Electoral System in Israel}}&lt;/ref&gt;. Парламенцкія [[выбары]] праводзяцца кожныя чатыры гады. Кнэсет мае права расфарміраваць урад шляхам тайнага галасавання. Звод асноўных законаў Ізраіля фактычна з’яўляецца часовай заменай канстытуцыі. У 2003 годзе ў кнэсеце было пачата складанне праекта канстытуцыі Ізраіля, заснаванай на гэтых законах&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Mazie|2006|p=34}}&lt;/ref&gt;.

=== Судовая ўлада ===

[[Файл:Office of the President of Israel by David Shankbone.jpg|thumb|180px|Кабінет прэзідэнта Ізраіля ў 2007 годзе]]

Ізраіль мае трохузроўневую судовую сістэму. Ніжнім узроўнем з’яўляюцца міравыя суды, размешчаныя ў большасці гарадоў краіны. Над імі стаяць акруговыя суды, размешчаныя ў шасці ізраільскіх акругах. Яны разглядаюць як апеляцыйныя справы, так і функцыянуюць як суды першай інстанцыі. Трэці, найвышэйшы ўзровень — {{нп4|Вярхоўны суд Ізраіля|Вярхоўны суд|ru|Верховный суд Израиля}}, размешчаны ў Іерусаліме. Ён таксама выконвае падвойную ролю, як разглядае апеляцыі, так і працуе як суд першай інстанцыі — Вышэйшы суд Справядлівасці. Апошнюю ролю ён выконвае, разглядаючы як звароты грамадзян, так і не грамадзян дзяржавы, супраць рашэнняў дзяржаўных уладаў&lt;ref name=&quot;judiciary&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Branches%20of%20Government/Judicial/The%20Judiciary-%20The%20Court%20System|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=5 жніўня 2007|datepublished=1 жніўня 2005|title=The Judiciary: The Court System|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonherald.com/news/opinion/editorial/view.bg?articleid=1030205|publisher=The Boston Herald|title=Israel’s high court unique in region|access-date=15 верасня 2007|date=9 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Ізраільская сістэма заканадаўства сумяшчае ў сабе англійскае агульнае заканадаўства, грамадзянскія законы і яўрэйскае права&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;. Яна заснавана на сістэме ''stare decisis'' (прэцэдэнтаў) і так званай адверсарыяльнай сістэмы, калі бакі надаюць доказы суду. Судовыя справы разбіраюцца прафесійнымі суддзямі, а не журы прысяжных&lt;ref name=&quot;judiciary&quot;/&gt;. Шлюбы і разводы знаходзяцца пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў: яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх. Спецыяльны камітэт кнэсета, члены Вярхоўнага суда і ізраільскай калегіі адвакатаў валодаюць правам абіраць новых суддзяў&lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|title=Israel and the International Criminal Court|publisher=Office of the Legal Adviser to the Israeli Ministry of Foreign Affairs|datepublished=30 чэрвеня 2002|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120604144815/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|archive-date=4 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Ізраіль не ўваходзіць у склад Міжнароднага крымінальнага суда з-за асцярог, што яго рашэнні будуць прадузятымі з-за міжнароднага палітычнага ціску&lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt;.

=== Прававая сістэма ===
[[Файл:LocationIsrael.svg|злева|міні|538x538пкс|[[Акруга, Ізраіль|Акругі Ізраіля]]: [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская,]] [[Паўночная акруга, Ізраіль|Паўночная]], [[Хайфская акруга|Хайфская]], [[Цэнтральная акруга, Ізраіль|Цэнтральная]]; [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]], [[Паўднёвая акруга, Ізраіль|Паўднёвая]]]]
Да 1922 года аснову прававой сістэмы складала {{нп4|Маджала|Маджала|ru|Маджалла}} — Асманская кадыфікацыя (1869—1876). З атрыманнем Вялікабрытаніяй мандата на Палесціну ў 1922 годзе асманскія законы паступова замяняліся брытанскімі, а з 1948 года — ізраільскімі законамі. Аднак канчаткова Маджала была адменена толькі ў 1984 годзе&lt;ref&gt;[http://www.geocities.com/savepalestinenow/israellaws/fulltext/repealofmejelle.htm REPEAL OF MEJELLE LAW, 5744-1984]&lt;/ref&gt; спецыяльным ізраільскім законам. Яе практычнае значэнне сёння заключаецца ў тым, што правы, атрыманыя па Атаманскіх законах, не адмяняліся новым заканадаўствам&lt;ref&gt;[http://www.nyulawglobal.org/globalex/Israel.htm A Guide to Legal Research in Israel]&lt;/ref&gt;. У 1980 годзе быў прыняты Закон аб асновах права, які канчаткова замацаваў незалежнасць ізраільскай прававой сістэмы ад брытанскай&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;.

Дэкларацыя незалежнасці 1948 года абвяшчала: «''Пастанаўляем, што з моманту заканчэння тэрміну мандата, сёння ноччу, напярэдадні суботы, 6 іяра 5708 года, 15 мая 1948 года і надалей да стварэння выбарных і нармальна функцыянуючых дзяржаўных органаў у адпаведнасці з канстытуцыяй, якая будзе ўстаноўленая абраным Устаноўчым сходам не пазней за 1 кастрычніка 1948 г.''». Тым не менш, канстытуцыі як адзінага дакумента вышэйшай юрыдычнай сілы ў Ізраілі створана не было з прычыны рознагалоссяў па многіх пытаннях у ізраільскім грамадстве&lt;ref name=&quot;konst&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Конституция}}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя ізраільскія навукоўцы лічаць, што Дэкларацыю незалежнасці Дзяржавы Ізраіль можна разглядаць як Канстытуцыю, бо яна змяшчае пералік палітычных і грамадзянскіх правоў у тым выглядзе, у якім ён зафіксаваны ў шэрагу дзеючых у свеце дэмакратычных канстытуцый&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Аднак Вярхоўны суд Ізраіля пастанавіў, што Дэкларацыя Незалежнасці не мае сілы канстытуцыйнага закона&lt;ref name=&quot;konst&quot;/&gt;.

Выдзяляюць таксама 11 {{нп4|Асноўныя законы Ізраіля|Асноўных законаў Ізраіля|ru|Основные законы Израиля}} (у дзеючай рэдакцыі), што прымаліся ў перыяд з 1958 па 2001 год&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Основные законы}}&lt;/ref&gt;.

Істотная асаблівасць прававой сістэмы Ізраіля — уключэнне ў яе элементаў яўрэйскага рэлігійнага права ([[Галаха|Галахі]]), хоць ізраільскае права не тоеснае рэлігійнаму праву&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Вобласць, у якую рэлігійнае заканадаўства было інкарпаравана цалкам, — асабісты статус&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў (яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх) знаходзяцца акты грамадзянскага стану ([[шлюб]], [[развод]], [[пахаванне]]). Існуюць таксама пытанні, якія могуць быць разгледжаны рэлігійнымі судамі па ўзаемнай згодзе бакоў. Рэлігійныя суды, аднак, падпадаюць пад юрысдыкцыю Вышэйшага суда справядлівасці Ізраіля ({{lang-he|בית משפט גבוה לצדק}}, [[БАГАЦ]]).

Імкненне ізраільскага грамадства да кампрамісу, магчымага для рэлігійных і нерэлігійных колаў, а таксама да захавання нацыянальных традыцый у дзяржаўнага і грамадскага жыцця краіны знайшло выраз у так званым [[статус-кво]], які склаўся яшчэ да ўзнікнення яўрэйскай дзяржавы: юрысдыкцыя рэлігійных судоў у галіне асабістага статусу (шлюбы і разводы) чальцоў кожнай абшчыны; афіцыйнымі выходнымі днямі для ўсёй краіны з’яўляюцца субота ([[шабат]]) і большасць яўрэйскіх святаў, неяўрэі маюць права на адпачынак у нядзелю ці пятніцу, а таксама на святы ў адпаведнасці з іх веравызнаннем; забарона публічна прадаваць квашанае ({{нп4|Хамец|Хамец|ru|Хамец}}) у [[Песах]] іўдзеям; адмысловая сетка рэлігійных школ; прызнанне і субсідаванне рэлігійных устаноў і службаў. Прынцыпы Галахі часткова аказалі ўплыў на іміграцыйнае заканадаўства (гл. {{нп4|Закон аб вяртанні|Закон аб вяртанні|ru|Закон о возвращении (Израиль)}}).

Частка юрыстаў мяркуе, што, пакуль існуюць рабінацкія суды, Дзяржаву Ізраіль нельга ідэнтыфікаваць як «яўрэйскую і дэмакратычную», паколькі паняцце «прававая дэмакратычная дзяржава», на іх думку, несумяшчальна з канцэпцыяй галахічна-тэакратычнай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;

== Знешняя палітыка Ізраіля ==

{{main|Знешняя палітыка Ізраіля}}

На красавік 2012 года Ізраіль падтрымлівае дыпламатычныя адносіны са 159 краінамі і мае 100 дыпламатычных місій&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=26 жніўня 2012|datepublished=April 2012|title=Israel’s Diplomatic Missions Abroad: Status of Relations|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/696tq9Vhs?url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|archive-date=12 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Толькі два члены [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] маюць урэгуляваныя ўзаемаадносіны з Ізраілем. [[Егіпет]] першым з іх падпісаў мірны дагавор у 1979 годзе, [[Іарданія]] ў 1994. [[Маўрытанія]] наладзіла паўнавартасныя дыпламатычныя адносіны ў 1999 годзе. Аднак у студзені 2009 года Маўрытанія заявіла аб замарожванні палітычных і эканамічных стасункаў з Ізраілем у сувязі з ізраільскай аперацыяй у сектары Газа, а 6 сакавіка ўлады краіны далі супрацоўнікам амбасады Ізраіля ў [[Нуакшот|Нуакшоце]] 48 гадзін для таго, каб пакінуць краіну. Два іншых члены Лігі арабскіх дзяржаў, [[Марока]] і [[Туніс]], мелі дыпламатычныя адносіны з Ізраілем да 2000 года, але з пачаткам Другой інтыфады часова іх прыпынілі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israel-mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israel+Among+the+Nations/ISRAEL%20AMONG%20THE%20NATIONS-%20Middle%20East%20-%20North%20Afri|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Israel Among the Nations: Middle East — North Africa|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=12 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.newsru.co.il/world/08mar2009/iran_005.html|title=Иерусалим: Иран &quot;выкупил&quot; за 10 млн долларов посольство Израиля в Мавритании|publisher=[[NEWSru]]|date=2009-03-06}}&lt;/ref&gt;. Аднак ужо з 2003 года сувязі з Марока пачалі паляпшацца і ізраільскі міністр замежных спраў наведаў гэтую краіну&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3202767.stm|title=Israel sees Morocco as mediator|datepublished=2 верасня 2003|publisher=[[BBC]]|access-date=28 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле ізраільскіх законаў, [[Ірак]], [[Іран]], [[Ліван]], [[Сірыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Емен]] з’яўляюцца варожымі дзяржавамі і ізраільскія грамадзяне не маюць права наведваць гэтыя краіны без спецыяльнага дазволу міністэрства ўнутраных спраў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|title=הוראות הדין הישראלי|datepublished=2004|access-date=21 лютага 2011|lang=he}}&lt;/ref&gt;. З 1995 года Ізраіль з’яўляецца членам Міжземнаморскага дыялога, які стымулюе ўзаемадзеянне паміж сям’ю краінамі Міжземнаморскага басейна і членамі [[НАТА]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/update/2000/0308/eng.htm|publisher=North Atlantic Treaty Organization|access-date=21 ліпеня 2007|datepublished=13 верасня 2001|title=Week of 8-14 March 2000|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Сярод бліжэйшых саюзнікаў Ізраіля значацца [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]] , [[Індыя]], [[Албанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://embassies.gov.il/albania/en/the-embassy/bilateral-relations|title=Bilateral relations {{!}} Ministry of Foreign Affairs|website=embassies.gov.il|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і [[Азербайджан]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.trend.az/azerbaijan/politics/4146466.html|title=Azerbaijan-Israel relations exemplify unique strategic partnership – political analyst|website=Trend.Az|date=2026-01-27|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. ЗША былі другой дзяржавай пасля [[СССР]], якія прызналі Ізраіль, які атрымаў статус асноўнага саюзніка ЗША па-за НАТА. [[Турцыя]] і Ізраіль не падтрымлівалі поўных дыпламатычных узаемаадносін аж да 1991 года, хоць і ўсяляк узаемадзейнічалі з 1949 года, з моманту прызнання Турцыяй Ізраіля&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. «However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.»&lt;/ref&gt;. Аднак Турцыя цесна звязана з мусульманскімі краінамі агульнай рэлігіяй, што, несумненна, уплывае на яе стаўленне да Ізраіля&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=4-6}}&lt;/ref&gt;. Цесныя сувязі паміж Ізраілем і Германіяй уключаюць узаемадзеянне ў навуцы, адукацыі, ваенным партнёрстве і цесных эканамічных сувязях&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|publisher=German Embassy, Washington, D.C|title=Germany and Israel|work=Background Papers|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20040517101610/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archive-date=17 мая 2004|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|title=Israel welcomes new Germany to a celebration of its 60th birthday|publisher=Times Online|datepublished=17 сакавіка 2008|access-date=7 ліпеня 2008|lang=en|archive-date=29 красавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429092503/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Індыя пачала поўныя дыпламатычныя адносіны ў 1992 годзе і з тых часоў заахвочвае ваеннае і культурнае супрацоўніцтва з Ізраілем&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|author=Dinesh Kumar|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20020228151609/http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|archive-date=28 лютага 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Вялікабрытанія падтрымлівае поўныя дыпламатычныя адносіны з Ізраілем з моманту яго ўтварэння, а таксама мае моцныя гандлёвыя сувязі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1031532656768|publisher=[[МЗС Вялікабрытаніі]]|title=UK and Israel|work=Background Papers|access-date=19 снежня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063555/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1031532656768|archive-date=31 ліпеня 2003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль з’яўляецца 23-м па велічыні гандлёвым партнёрам Вялікабрытаніі. Іран меў дыпламатычныя адносіны з Ізраілем падчас праўлення дынастыі [[Пехлеві]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=37-9, 47}}&lt;/ref&gt;, але пасля [[Іранская рэвалюцыя|Іранскай рэвалюцыі]] разарваў усе сувязі&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=47-9}}&lt;/ref&gt;. Пасля ізраільскай аперацыі «Літы свінец» у 2009 годзе і канфлікту з захопам «Флатыліі свабоды» ў 2010 годзе адносіны Ізраіля і Турцыі рэзка пагоршыліся і пэўны час знаходзіліся на мяжы разрыву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ru.danielpipes.org/article/8483|title=Исламистская Турция выходит за рамки|author=Пайпс Д|date=8 чэрвеня 2010|access-date=2010-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1289849.html|title=Турции необходимо было испортить отношения с Израилем: политолог|date=02.06.2010|publisher=[[REGNUM]]|access-date=2010-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|title=США пытаются предотвратить войну Израиля и Турции|date=02.06.2010|publisher=Курсор|access-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405213750/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|archive-date=5 красавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У сувязі са сваім геаграфічным становішчам і палітычным уладкаваннем Ізраіль з’яўляецца найважнейшым партнёрам у праекце Міжземнаморскага саюза і ўдзельнікам барселонскага працэсу еўра-міжземнаморскага супрацоўніцтва. Ізраіль з’яўляецца найбольш важнай часткай будучага вельмі перспектыўнага газаправода паўночнаафрыканскага прыроднага газу ў ЕС.

=== Дачыненні з Беларуссю ===
{{main|Беларуска-ізраільскія адносіны}}
Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[26 мая]] [[1992]] года&lt;ref&gt;[http://www.levonevski.net/pravo/razdel3/num1/3d1379.html Пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Дзяржавай Ізраіль аб устанаўленні дыпламатычных адносін. 26 мая 1992 года]// Сайт Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[17 чэрвеня]] [[2009]].&lt;/ref&gt;.

== Фізіка-геаграфічная характарыстыка ==

=== Геаграфічнае становішча ===

Ізраіль размешчаны на паўднёвым захадзе [[Азія|Азіі]], з захаду абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным]], з поўдня — [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]], на ўсходзе мяжа праходзіць па [[Іардан (рака)|рацэ Іардан]] і па «[[Зялёная мяжа, Ізраіль|Зялёнай мяжы»]] 1949 года.
[[Файл:Israel-outline.svg|міні|325x325пкс|Палітычная карта]]
Ізраіль, з прычыны розных фактараў, устрымліваецца ад афіцыйнага вызначэння сваіх межаў&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|13236|«Планы раздела Палестины»}}&lt;/ref&gt;; шэраг ізраільскіх юрыстаў лічаць, што тэрыторыя наогул не з’яўляецца абавязковым элементам дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;&gt;''Конституционное право зарубежных стран.'' Под общей редакцией члена-корреспондента [[Российская академия наук|РАН]], профессора М. В. Баглая, Ю. И. Лейбо и Ф. М. Энтина. М., 2008, стр. 1023.&lt;/ref&gt;.

Існуе некалькі варыянтаў вызначэння тэрыторыі Ізраіля:

* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181/11 ад 29 лістапада 1947 года, якая не была прызнана арабскімі краінамі і не была імі выканана, застаецца адзіным міжнародна-прававым дакументам, у якім зафіксавана тэрыторыя яўрэйскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Дакумент прадугледжваў уключэнне ў яўрэйскую дзяржаву Усходняй Галілеі, Ізрэельскай даліны, большай часткі прыморскай раўніны, [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]]; у арабскую дзяржаву — Заходняй Галілеі, гор Іўдзеі і Самарыі (за выключэннем Іерусаліма), часткі прыморскай раўніны ад [[Ашдод]]а да мяжы з Егіптам. Іерусалім і Віфлеем павінны былі стаць тэрыторыямі пад міжнародным кантролем&lt;ref name=&quot;Круг_раздел&quot;&gt;[http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 План ООН по разделу Палестины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090127055252/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 |date=27 студзеня 2009 }} в [http://www.krugosvet.ru энциклопедии Кругосвет]&lt;/ref&gt;.
* Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку Вайны за незалежнасць 1949 года і прызнаная дэ-факта большасцю краін свету&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120919101437/www.un.org/russian/documen/scletters/2003/03-529.htm «Дорожная карта» продвижения к постоянному урегулированию палестино-израильского конфликта в соответствии с принципом сосуществования двух государств на основе оценки выполнения сторонами своих обязательств]&lt;/ref&gt;, прыблізна роўная 20770 км², з якіх 2 % занятыя вадой&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |publisher=[[ЦРУ]] |work=The World Factbook |access-date=1 ліпеня 2008 |datepublished=19 чэрвеня 2006 |title=Israel |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]], роўная 22072 км²&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Statistical Abstract of Israel|datepublished=2006|access-date=6 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826231750/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|archive-date=26 жніўня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Тэрыторыя, кантралюемая Ізраілем у цяперашні час, уключаючы зямлі пад кіраваннем Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыі (ПНА) на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]], занятыя падчас [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]], складае 27 799 км²&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=The Library of Congress|access-date=1 ліпеня 2008|title=Israel (Geography)|work=Country Studies|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Егіпецка-ізраільская граніца ўстаноўлена па мяжы падмандатнай тэрыторыі Палесціны і замацаваная дамовай ад 26 сакавіка 1979 года&lt;ref&gt;[http://www.middleeast.org.ua/palestina/5.htm Кэмп-Дэвидский процесс]&lt;/ref&gt;.

Іарданска-ізраільская мяжа зафіксавана Ізраільска-іарданскім мірным дагаворам ад 26 кастрычніка 1994 г. па лініі мяжы паміж падмандатнай тэрыторыяй Палесціны і Эміратам Трансіарданіяй з некаторымі нязначнымі адрозненнямі&lt;ref&gt;[http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm В. П. Панкратьев. Иордано-израильский мирный договор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081227121534/http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm |date=27 снежня 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rol.ru/news/misc/news/04/10/24_037.htm |publisher=Russia-on-line|access-date=21 ліпеня 2008 |datepublished=24 кастрычніка 2004|title=Израиль передвигает границу с Иорданией}}&lt;/ref&gt;.

Межы Ізраіля з Ліванам і Сірыяй афіцыйна не ўрэгуляваны. Існуе так званая «блакітная лінія» — мяжа Ізраіля і Лівана, прызнаная ААН, аднак застаецца спрэчнай тэрыторыя Фермы Шэбаа. Ізраіль і Сірыю падзяляе «лінія спынення агню», дзе паводле рашэння Савета Бяспекі ААН пасля Вайны Суднага дня (1973) была створана буферная зона&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|title=Ливан — ВСООНЛ|publisher=[[ААН]]|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721212120/http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|archive-date=21 ліпеня 2006|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Кантраляваныя (акупаваныя) тэрыторыі ===

{{main|Заходні бераг ракі Іардан| Сектар Газа| Галанскія вышыні| Усходні Іерусалім}}
[[Файл:Wbgz.svg|thumb|240px|Карта [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берагу ракі Іардан]] і [[Сектар Газа|сектара Газа]], 2007]] год

У 1967 годзе, у выніку перамогі ў [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]], Ізраіль атрымаў кантроль над Заходнім берагам ракі Іардан, Усходнім Іерусалімам, сектарам Газа, [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] і Галанскімі вышынямі.

У адпаведнасці з рэзалюцыямі Генеральнай Асамблеі і Савета Бяспекі ААН, заснаванымі на Статуце арганізацыі&lt;ref name=&quot;ScRes242&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20030414213210/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1967/res242.pdf Резолюция 224 СБ ООН]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20031225234207/http://www.un.org/russian/documen/gadocs/5emerg/res_2254.pdf Резолюция 2254 ГА ООН]&lt;/ref&gt;, гэтыя тэрыторыі былі абвешчаныя акупаванымі. У сувязі з гэтым, асновай для перамоваў па ўрэгуляванні канфлікту стала рэзалюцыя Рады Бяспекі ААН № 242 ад 22 лістапада 1967 года, якая абвяшчае два асноўных прынцыпы&lt;ref name=&quot;ScRes242&quot;/&gt;:

{{пачатак цытаты}}
1) вывад ізраільскіх узброеных сіл з тэрыторый, акупаваных падчас нядаўняга канфлікту,

2) спыненне ўсіх прэтэнзій або станаў вайны і павага і прызнанне суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці кожнай дзяржавы ў дадзеным раёне і іх права жыць у свеце ў бяспечных і прызнаных межах, не падвяргаючыся пагрозам сілай або яе прымяненні;
{{канец цытаты}}

Сінайскі паўвостраў быў вернуты Ізраілем Егіпту ў 1979 годзе ў выніку заключэння Ізраільскага-егіпецкага мірнага дагавора.

Неўзабаве пасля гэтага Ізраіль абвясціў аб анексіі ўсходняга Іерусаліма і Галанскіх вышынь. Адпаведныя законы, якія былі прынятыя Кнэсетам 30 ліпеня 1980 г. і 14 снежня 1981 г., у поўным аб’ёме распаўсюдзілі грамадзянскае заканадаўства Ізраіля на гэтыя тэрыторыі, а іх насельніцтву было прадастаўлена права атрымання ізраільскага грамадзянства. Гэтая анексія, аднак, не атрымала дыпламатычнага прызнання з боку іншых дзяржаў, а Савет бяспекі ААН у рэзалюцыях 478 і 497 асудзіў анексію і прызнаў дзеянні Ізраіля «несапраўднымі і такімі, што не маюць міжнароднай юрыдычнай сілы»&lt;ref&gt;{{cite web|title=Резолюция 478 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031225235851/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|archive-date=25 снежня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Резолюция 497 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031226001641/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|archive-date=26 снежня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Хоць астатнія захопленыя ў 1967 годзе тэрыторыі не былі анексаваныя Ізраілем, Ізраіль аспрэчвае іх вызначэнне як акупаваных, настойваючы на тэрміне «спрэчныя тэрыторыі». Асноўнымі аргументамі на карысць гэтай пазіцыі прыводзяць абарончы характар ​​Шасцідзённай вайны, адсутнасць прызнанага суверэнітэту над гэтымі тэрыторыямі да вайны і гістарычнае права яўрэйскага народа на зямлю Ізраіля&lt;ref&gt;{{cite web|title=Disputed territories: Forgotten Facts About the West Bank and Gaza Strip|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|publisher=Министерство иностранных дел Израиля|date=1 лютага 2003|access-date=6 студзеня 2010|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120805082016/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|archive-date=5 жніўня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Danny Ayalon|title=Israel's Right in the 'Disputed' Territories|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704103104574623662661962226.html|publisher=The Wall Street Journal|date=30 снежня 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Danny Ayalon. {{YouTube|XGYxLWUKwWo|Israel Palestinian Conflict: The Truth About the West Bank}}{{ref-en}}/{{ref-ru}}
&lt;/ref&gt;. Аналагічнай пазіцыі прытрымліваецца шэраг ізраільскіх і замежных палітыкаў і юрыстаў&lt;ref&gt;{{cite web|title=Адвокат Элон Ярден: «Согласно международному праву Иудея и Самария принадлежат Израилю»|url=http://www.languages-study.com/elonyarden.html|publisher=Вести|date=6 красавіка 2000|access-date=6 студзеня 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Биньямин Нетаниягу, «Место под солнцем»|url=http://jhist.org/zion/netanjahu67.htm|access-date=6 студзеня 2010|archive-date=14 ліпеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714180238/http://jhistory.nfurman.com/zion/netanjahu67.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Борис Шустеф|title=Миф об «оккупированных» территориях|url=http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|publisher=Журнал «Вестник Online»|date=3 ліпеня 2001|access-date=6 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629051255/http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|archive-date=29 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Дори Голд. [http://gazeta.rjews.net/gold.shtml Не называйте спорные территории оккупированными!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sem40.ru/politics/6767/ Камень преткновения. Международное право — на стороне Израиля]&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе, пасля Шасцідзённай вайны, быў створаны рух па аднаўленні гістарычных яўрэйскіх паселішчаў у Іўдзеі і Самарыі (на Заходнім беразе ракі Іардан), а таксама ў сектары Газа. Стварэнне паселішчаў актыўна заахвочвалася ўрадам Ізраіля, і ў 2009 годзе іх засяляла каля 470 тысяч чалавек&lt;ref&gt;{{cite news |title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm |work=[[BBC]] |date=25 November 2009 |access-date=2010-01-09 |language=en}}&lt;/ref&gt;. ААН назвала існаванне яўрэйскіх паселішчаў незаконным і супярэчным [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]]&lt;ref&gt;[http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 Israel’s violations risk undermining international legal sytem, warns statement adopted by Bureau of Palestinian Rights Committee] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120717173806/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 |date=17 ліпеня 2012 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Іх існаванне і далейшае будаўніцтва з’яўляюцца адным з найбольш спрэчных пытанняў у палесціна-ізраільскім канфлікце.

Заходні бераг ракі Іардан і сектар Газа населеныя пераважна палесцінскімі арабамі, сярод якіх значную долю складаюць бежанцы&lt;ref&gt;{{cite web|title=UNRWA in Figures: Figures as of 31 December 2004|publisher=[[ООН]]|date=апрель 2005|url=http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|access-date=27 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20050409071314/http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|archive-date=9 красавіка 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З 1967 па 1993 гады насельніцтва гэтых тэрыторый знаходзілася пад адміністрацыйным кантролем ізраільскай ваеннай адміністрацыі з элементамі мясцовага самакіравання на муніцыпальным узроўні.

[[Файл:West Bank barrier 0998.jpg|thumb|180px|Агароджа бяспекі на мяжы Заходняга берага ракі Іардан]]

Пасля падпісання ў 1993 годзе Пагадненняў Осла і наступнага стварэння ПНА, тэрыторыя сектара Газа, за выключэннем 12 % тэрыторыі, якую займаюць ізраільскія паселішчы, была перададзена пад яе кантроль. Тэрыторыя Заходняга берага ракі Іардан была падзелена на зоны А, В і С. Зона А перадавалася пад поўны грамадзянскі і ваенны (паліцэйскі) кантроль ПНА, у яе ўвайшла большая частка арабскіх населеных пунктаў, зона В знаходзілася пад сумесным ваенным кантролем ПНА і Ізраіля і пад грамадзянскім кантролем ПНА, а зона С была пад частковым грамадзянскіх і поўным ваенным кантролем Ізраіля. Пры гэтым зона А ахоплівала 18 % тэрыторыі, і ў ёй пражывала больш за 55 % палесцінскага насельніцтва Заходняга берага ракі Іардан, зона В — 21 % тэрыторыі і 41 % насельніцтва, зона С — 61 % тэрыторыі і 4 % насельніцтва, адпаведна&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://jurist.law.pitt.edu/World/palest.htm | title=Palestinian Authority: Constitution, Government &amp; Legislation // Source: U.S. Department of State | publisher=Jurist.law.pitt.edu | access-date=3.01.2011 | archive-date=6 ліпеня 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070706071156/http://www.jurist.law.pitt.edu/world/palest.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Збудаваная ў 2003 годзе Агароджа бяспекі, які аддзяляе Заходні бераг ад тэрыторыі Ізраіля, значна знізіла лік [[тэракт]]аў&lt;ref name=&quot;st.ess.ru&quot;&gt;[http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm ОХРАНА СУХОПУТНЫХ ГРАНИЦ ИЗРАИЛЯ, Аналитический обзор по материалам открытой печати] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080214195009/http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm |date=14 лютага 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IICC&quot;&gt;[http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm Leader of Palestinian Islamic Jihad admits Israeli security fence prevents suicide bombing attacks (IICC) — March 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080411174147/http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm |date=11 красавіка 2008 }}&lt;/ref&gt;. У той жа час яна, на думку палесцінцаў, абцяжарвае эканамічную дзейнасць і перамяшчэнне па мясцовасці. Міжнародны суд ААН прызнаў у кансультацыйным заключэнні будаўніцтва раздзяляльны бар’ер парушаючым міжнароднае права&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html U.N. court rules West Bank barrier illegal] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120730071716/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html |date=30 ліпеня 2012 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |title=''International Court of Justice: Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory'' |access-date=25 мая 2014 |archive-date=1 сакавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301111118/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама дадзенае рашэнне падтрымала [[Генеральная Асамблея ААН]] пераважнай большасцю&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3912000/3912233.stm Би-би-си | Главная | Израиль продолжит строить барьер]&lt;/ref&gt;. У асобных выпадках Ізраіль згаджаецца на перанос агароджы бяспекі, каб аблегчыць палесцінскім арабам доступ да іх зямельных валадарстваў&lt;ref&gt;{{cite news |title=Израильские военные передвигают Забор безопасности |url=http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |work=[[MigNews.com]] |date=13 лютага 2010 |access-date=2010-02-13 |quote=После переноса забора на новое место около 70 гектаров палестинских виноградников и оливковых рощ станут доступны их владельцам. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705203600/http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |archive-date=5 ліпеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе, у рамках палітыкі аднабаковага размежавання, Ізраіль ліквідаваў сваю ваенную і пасяленскую прысутнасць у сектары Газа. У лютым 2006 года радыкальная ісламская арганізацыя «ХАМАС», якая аб’явіла аднабаковае адступленне Ізраіля сваёй заслугай&lt;ref&gt;{{cite news |title=Поможет ли Израилю вывод поселений? |url=http://www.lenta.ru/articles/2005/08/24/evacuated/ |work=[[Лента.Ру]] |date=24 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09|quote=Палестинские террористические группировки - ХАМАС, «Исламский джихад» — уже заявили, что главная заслуга в выводе израильских поселений принадлежит им }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Кирилл |last=Комаров |title=Гонимые и бездомные |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |work=«Взгляд» |date=23 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09 |quote=Пока Израиль думает, где разместить переселенцев, палестинские группировки спорят, чья заслуга больше в «изгнании» израильтян |archive-date=18 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |title=Архіўная копія |access-date=25 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |archive-date=18 мая 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, перамагла на выбарах у Палесцінскі заканадаўчы савет, а ракетныя абстрэлы Ізраіля з сектара ўзмацніліся.

Неўзабаве пасля захопу ўсёй улады ў сектары «Хамасам» улетку 2007 года ўрад Ізраіля аб’явіла сектар «варожым утварэннем»&lt;ref&gt;[http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/0ff3ecc99c2279b6c325745500386dd6?OpenDocument МИД Российской Федерации: О ситуации в Ближневосточном урегулированииб 26 мая 2008]&lt;/ref&gt;. Ізраілем і Егіптам была ўведзена частковая блакада сектара, узмацненне жорсткасці ў студзені 2008 года пасля шэрагу ракетных абстрэлаў і нападаў на памежныя пасты. Пасля паўгадавога перамір’я ў 2008 годзе распачалася рэзкая эскалацыя канфлікту, кульмінацыяй якога стала аперацыя «Літы свінец».

=== Геалогія ===

[[Файл:Gan Hashlosha National Park Pool1 200704.JPG|180px|thumb|Нацыянальны парк «Ган Ха-Шлоша» (Сахне).]]

Нягледзячы на сваю невялікую тэрыторыю, Ізраіль адрозніваецца значнай геаграфічнай разнастайнасцю: ад [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]] на поўдні да горных ланцугоў [[Галілея|Галілеі,]] [[Гара Кармель|Кармель]] і [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынь]] на поўначы. На ўсходзе цэнтральнага плато размяшчаецца {{нп4|Іарданская даліна|Іарданская даліна|ru|Иорданская долина}}, якая сфармавала адносна невялікую па памерах (6500 км²) «Вялікую Даліну». На поўдні ад [[Мёртвае мора|Мёртвага мора]] распасціраецца {{нп4|пустыня Арава|пустыня Арава|ru|Арава}}, якая сканчаецца [[Заліў Акаба|Эйлацкім залівам]] на [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]]. Для Ізраіля і Сінайскага паўвострава ўнікальныя кратары («махтэшы») або «[[Эрозія (геалогія)|эразійныя]] амфітэатры»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1486/ |publisher=UNESCO |title=Makhteshim Country |access-date= 8 верасня 2010 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. [[Кратар Рамон]] у Негеве з’яўляецца самым вялікім кратарам гэтага роду ў свеце, памерам 40 кіламетраў у даўжыню і да 10 кіламетраў у шырыню&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |publisher=Издательство «ВОКРУГ СВЕТА» |title=Кратер Рамон |access-date=8 верасня 2010 |lang=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223034239/http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |archive-date=23 лютага 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Плато Негеў займае прыкладна палову тэрыторыі Ізраіля і распасціраецца ад [[Іўдзейская пустыня|Іўдзейскай пустыні]] (паміж Іерусалімам і Мёртвым морам) на поўначы да заліва Акаба (інакш званага Эйлацкім залівам) на поўдні. Для гэтага пустыннага раёна, складзенага [[вапняк]]амі, характэрныя розныя формы арыднай дэнудацыі.

==== Карысныя выкапні ====

[[Файл:Judea 2 by David Shankbone.jpg|thumb|left|180px|Пагоркі Іўдзеі]]

Ізраіль не адрозніваецца багаццем прыродных рэсурсаў. У краіне ёсць нерэнтабельныя&lt;ref name=&quot;k_geo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html#part-30|publisher=Энциклопедия «Кругосвет»|title=Горнодобывающая промышленность|access-date=8 верасня 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; радовішчы [[Медзь|медзі]] і пакуль яшчэ дакладна не вызначаныя ў радовішчах запасы [[Прыродны газ|прыроднага газу]] і [[Нафта|нафты]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=3 чэрвеня 2010 г.|url=http://news.israelinfo.ru/economy/33325|title=Израиль станет «ведущим экспортером газа»|publisher=IsraelInfo.ru|access-date=2010-09-02|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921155733/http://news.israelinfo.ru/economy/33325|archive-date=21 верасня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На верасень 2010 года працягвалася геалагічная разведка радовішчаў нафты і газу ў прыбярэжных раёнах&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 верасня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|title=У берегов Израиля обнаружено новое газовое месторождение|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=Признаки наличия ранее неизвестных залежей природного газа были обнаружены у берегов Израиля, в районах Хайфы и Хадеры. В настоящий момент группа инвесторов IPC намерена приступить к разведывательным работам в этом районе|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193344/http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, аднак, права валодання радовішчамі на поўнач ад Хайфы стала прадметам спрэчак з Ліванам&lt;ref&gt;{{cite web|date=10 чэрвеня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|title=Ливан тянет ручки к израильскому газу|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=После открытия гигантских залежей природного газа у берегов Хайфы, немедленно материализовались претенденты на право владения израильскими природными ресурсами. Как и следовало ожидать, немедленно о своих &quot;правах&quot; заявил Ливан. Эксперты израильского делового издания Globes указывают, однако, что у подобных претензий нет никаких оснований|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193506/http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Паводле ацэнкі Сусветнага энергетычнага савета ізраільскія сланцавыя радовішчы могуць налічваць да 250 мільярдаў барэляў нафты. (Для параўнання: разведаныя запасы Саудаўскай Аравіі — 260 млрд барэляў.) Газавае радовішча «Тамар» — 300 млрд кубаметраў прыроднага газу, ацэнка запасаў газу радовішча «Даліт» складае 20 млрд м³, а радовішча «Левіяфан» — 453 млрд м³. Запасы газу ў радовішчы «Дэльфін» ацэньваюцца ў 15 мільярдаў кубаметраў газу. Гэтага дастаткова, каб цалкам забяспечыць патрэбнасці Ізраіля ў прыродным газе на працягу трох гадоў. Іншыя радовішчы на шэльфе ацэньваюцца на дадзеным этапе прыкладна ў 550 млрд кубаметраў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |title=Новый Ближний Восток — новые и неожиданные реалии‏ |access-date=26 мая 2014 |archive-date=6 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706035905/http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Здабываюцца [[фасфарыт]]ы, [[сера]], [[марганец]], [[вапняк]], [[мармур]]. У вадзе Мёртвага мора ўтрымліваюцца значныя колькасці [[Калійная соль|калійнай солі]] і [[бром]]у&lt;ref name=&quot;k_geo&quot;/&gt;.

=== Клімат ===

&lt;gallery&gt;
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Haifa-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Хайфе
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tel Aviv-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Тэль-Авіве
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Beersheba-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Беер-Шэве
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Elat-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Эйлаце
&lt;/gallery&gt;
[[Файл:Wohl rose garden snow.JPG|thumb|180px|Снег у [[Іерусалім]]е ў снежні 2006 года]]

У Ізраілі тыповы [[Субтрапічны клімат|субтрапічны]] міжземнаморскі клімат. У Галілеі выпадае 1080 мм [[Ападкі|ападкаў]] у год. У наваколлі Эйлата ў сярэднім бывае 20 мм ападкаў у год. 700 мм выпадае ў гарах Іўдзеі і 100 мм на ўсходзе Негева&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=22 сакавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322205223/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Тэмпература ў Ізраілі вар’іруецца ў шырокіх межах, асабліва ў працягу [[Зіма|зімы]]. У горных рэгіёнах можа быць холадна, часам ідзе [[снег]]. На гары Хермон зімой часта выпадае снег, а ў Іерусаліме звычайна здараецца, як мінімум, адзін [[снегапад]] у годзе&lt;ref&gt;{{harvnb|Goldreich|2003|p=85}}&lt;/ref&gt;. У той жа час прыбярэжныя гарады, такія як Тэль-Авіў і Хайфа, маюць тыповы міжземнаморскі клімат з прахалоднай дажджлівай зімой і доўгім гарачым летам. Самая высокая тэмпература ў Азіі (53,7&amp;nbsp;°C, або +129&amp;nbsp;°F) была зафіксавана ў 1942 годзе ў кібуцы Тырат Цві, размешчаным у паўночнай частцы Іарданскай даліны. З мая па верасень ападкі ў Ізраілі выпадаюць рэдка&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |publisher=The Weather Channel |access-date=11 ліпеня 2007 |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 студзеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|publisher=The Weather Channel|access-date=11 ліпеня 2007|title=Average Weather for Jerusalem|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|archive-date=20 студзеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Водныя рэсурсы ===

[[Файл:Ein shokek.jpg|thumb|180px|Эйн Шакек]]

Водныя рэсурсы краіны абмежаваныя. У XXI стагоддзі ў Ізраілі адчуваецца востры недахоп вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|publisher=«Курсор»|title=Израиль на пороге засухи: резервуары пусты, вода исчезает|datepublished=6 лютага 2008|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704104939/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|archive-date=4 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2008 год быў афіцыйна абвешчаны годам засухі&lt;ref name=&quot;zasuha&quot;&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/finance/01jun2008/zasuha304.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=2008 год официально объявлен Годом засухи|datepublished=1 чэрвеня 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;.

У сярэднім за год выпадае 6 км³ ападкаў. У падземных водах утрымліваюцца значныя дамешкі бікарбанату, што робіць іх жорсткімі. Наяўныя рэсурсы прэснай вады ацэньваюцца прыблізна ў 1,8 км³ у год. Гэтая сума таго, што даюць малыя рэкі, ручаі і крыніцы (1,1 км³), рака [[Яркон]] і яе прытокі (0,215 км³); 0,32 км³, якія прыпадаюць на долю ізраільскай часткі ракі Іардан, і яшчэ 0,18 км³ тэарэтычна можна атрымаць, збіраючы ўсе воды дажджавых патокаў і чысцячы сцёкавыя вады. Першы завод па апрасненні марской вады быў пабудаваны ў 1974 годзе ў Эйлаце&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|publisher=israelistate.net|title=Водные ресурсы Израиля|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418075223/http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|archive-date=18 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 2010 года Ізраіль апрасняў крыху больш за 0,13 км³ вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/13apr2008/maim500.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=Водный кризис: приморские города перейдут на опреснённую воду|datepublished=13 красавіка 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;, але 16 мая 2010 года запушчаны самы магутны і адзін з найбуйнейшых у свеце завод па апрасненні марской вады ў горадзе [[Хадэра]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=В Израиле открыт самый мощный в мире завод по опреснению морской воды|datepublished=17 мая 2010|access-date=17 мая 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100518125947/http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|archive-date=18 мая 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Для водазабеспячэння таксама выкарыстоўваюцца падземныя рэзервуары.

[[Файл:River Jordan.jpg|thumb|180px|[[Іардан (рака)|Рака Іардан]]]]

Найбуйнейшай ракой у краіне з’яўляецца [[Іардан (рака)|Іардан]], даўжыня якой складае 252 км. Іардан цячэ з поўначы на поўдзень праз возера Кінерэт ([[Тыверыядскае возера|Тыверыядскае]]) і ўпадае ў [[Мёртвае мора]]&lt;ref name=&quot;gidro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Израиль|access-date=28 мая 2010|archive-date=8 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608204058/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Іардан з’яўляецца адной з чатырох рэк, якія не перасыхаюць летам, разам з {{нп4|Кішон|Кішонам|ru|Кишон (река)}} (Нахр-аль-Муката) (70 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора каля Хайфы; ракой імя {{нп4|Рака Аляксандр|Аляксандра Яная|ru|Александр (река)}} (32 км)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=Object&amp;enDispWho=Articals^l2076&amp;enZone=Examples_River|title=Восстановление реки им. Александра. Документы министерства охраны окружающей среды.|access-date=28 мая 2010|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164857/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=Object&amp;enDispWho=Articals%5El2076&amp;enZone=Examples_River|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, якая ўпадае ў Міжземнае мора на поўнач ад [[Нетанія|Нетаніі]], і Яркон (26 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора ў раёне Тэль-Авіва&lt;ref name=&quot;gidro&quot;/&gt;.

Возера Кінерэт — найбольшае прэснае возера ў краіне. Яго плошча складае 166 км² пры даўжыні 21 км і шырыні 10 км. Кінерэт размешчана на адзнацы 212 м ніжэй за ўзровень мора&lt;ref name=&quot;gidro&quot;/&gt;. Мёртвае мора з’яўляецца другім па салёнасці возерам у свеце пасля [[Асаль|возера Асаль]] у [[Джыбуці]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |title=Озёра Африки |access-date=27 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025000936/http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |archive-date=25 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6245/|publisher=[[Вокруг света]]|title=Живая сила Мёртвого моря|datepublished=7 мая 2008|access-date=12 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, гэта найніжэйшы пункт на зямной паверхні — 417 м ніжэй за ўзровень мора. У Мёртвае мора ўпадаюць рака Іардан і некалькі ручаёў, якія перасыхаюць.

=== Глебы ===

Нягледзячы на невялікі памер краіны, яе [[глебы]] характарызуюцца велізарнай разнастайнасцю. Гэта тлумачыцца іх розным паходжаннем, уласцівасцямі і рознай прыродай [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]] (ветранай і воднай), мацярынскімі пародамі ([[базальт]], розныя [[асадкавыя пароды]], пясчаныя [[Дзюна|дзюны]], [[алювій]] і г. д.), [[клімат]]ам (ад засушлівага на поўдні і вільготнага на поўначы) і тапаграфіяй&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=11 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011130118/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Шэразёмы і бурыя пустынна-стэпавыя глебы размешчаныя ва ўнутраных раёнах Ізраіля, у той час як на ўзбярэжжы часцей за ўсё сустракаюцца субтрапічныя {{нп4|чырваназёмы|чырваназёмы|ru|Краснозёмы}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soil Map and Satellite Image of Israel|datepublished=13 жніўня 2003|lang=en|archive-date=10 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010221758/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Correlation List for the Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=20 жніўня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820035229/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць глеб краіны маюць нізкую ўрадлівасць.

=== Флора і фаўна ===

У Ізраілі сыходзяцца межы трох раслінных паясоў: [[Міжземнамор’е|міжземнаморскага]], ірана-туранскага і цукрова-сіндскага пояса. У краіне налічваецца прыкладна 2600 відаў раслін (250 — [[Эндэмік|эндэмічных]]) з 700 родаў, якія ўваходзяць у 115 сямействаў. У краіне створана каля 160 [[запаведнік]]аў і [[заказнік]]аў. Па стане на ліпень 2007 года ў Ізраілі быў 41 [[нацыянальны парк]]. У 1948 годзе ў краіне налічвалася ўсяго каля 4,5 млн [[Дрэва|дрэў]], у канцы 1990-х гадоў — больш за 200 млн. 70 % сучасных ізраільскіх лясоў пасаджаны ў XX і XXI стагоддзях&lt;ref name=&quot;el11757&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Географический очерк}}&lt;/ref&gt;. Лясныя ўчасткі сустракаюцца ў [[Галілея|Галілеі]], [[Самарыя|Самарыі]], на Іўдзейскіх пагорках і на горнай градзе [[Гара Кармель|Кармель]].

60 % тэрыторыі Ізраіля — [[пустыня]], з астатніх 40 % больш за палову — камяністая глеба пагоркаў і горных раёнаў.

З 1965 года дзейнічае Упраўленне па ахове прыроды, якое сочыць за захаванасцю ландшафтаў сумесна з Таварыствам па абароне навакольнага асяроддзя.

У лесапасадках часцей за ўсё садзяць {{нп4|Сасна алепская|алепскую сасну|ru|Сосна алеппская}}, [[Акацыя|акацыю]] і [[эўкаліпт]], у той час як для азелянення населеных пунктаў выкарыстоўваюць [[кіпарыс]], {{нп4|Казуарынавыя|казуарыну|ru|Казуариновые}}, [[фікус]], [[тамарыкс]], [[алеандр]] і [[Фісташка|фісташкі]]&lt;ref name=&quot;flo-fau&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=20 сакавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070320192840/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Фаўна налічвае каля 100 відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]] (найбольш вядомыя — [[леапард]], [[гепард]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cantorrich.com/cheetah/index.html|title=The Cheetah In Israel|author=Dr Laurie Marker|lang=en|access-date=2009-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117210706/http://cantorrich.com/cheetah/index.html|archive-date=17 студзеня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[каракал]], [[рысь]], [[чаротавы кот]], [[вушасты вожык]], [[воўк]], [[шакал]], [[паласатая гіена]], міжземнаморская лісіца, [[барсук]], [[Даманы|даман]], [[Дзікабразавыя|дзікабраз]], [[аднагорбы вярблюд]], {{нп4|Газелі|газель|ru|Газели}}, [[лань]], {{нп4|грывісты баран|грывісты баран|ru|Гривистый баран}}, [[Антылопы|антылопа]], [[нубійскі горны казёл]], [[жырафа]], [[Дзік|дзікі кабан]], [[афрыканскі буйвал]]), прыкладна 500 відаў [[Птушка|птушак]] (пашыраны [[белагаловы сіп]], {{нп4|ястрабіны арол|ястрабіны арол|ru|Ястребиный орёл}}, [[вялікі арлец]], [[барадач]], [[чорны грыф]], [[каршуновыя|каршун]], [[Канюк звычайны|канюк]], некалькі відаў {{нп4|Сокалы, род птушак|сокала|ru|Соколы}}, [[Сцярвятнік звычайны|сцярвятнік]], [[ястраб-перапёлачнік]], [[сычы]] і [[совы]]: [[Сіпуха звычайная|сіпуха]], [[пугач]], [[Няясыці|няясыць]]; [[страус]]ы; водзяцца [[Буслы, род птушак|буслы]] (два віды), [[Чаплевыя|чаплі]](чатыры віды), [[пеліканы]], [[удод]]ы, [[Сойка звычайная|сойкі]], [[Чайкавыя|чайкі]], [[вораны|вароны]] (тры віды), каменныя курапаткі, [[Перапёлка звычайная|перапёлкі]], некалькі відаў [[Папугаепадобныя|папугаепадобных]] і інш. У гарадах: [[шызы голуб]], {{нп4|малая туркаўка|малая туркаўка|ru|малая горлица}}, [[вераб’і]] (некалькі відаў), [[Ластаўкавыя|ластаўкі]] і інш.), прыблізна 100 відаў [[Рэптыліі|рэптылій]] і 9 відаў [[Амфібіі|амфібій]]. Больш за палову відаў птушак пастаянна насяляюць краіну, астатнія з’яўляюцца пералётнымі&lt;ref name=&quot;el11757&quot;/&gt;. Міжземнае і Чырвонае моры насяляюць [[дэльфін]]ы. У прыбярэжныя вады [[Эйлат]]а зрэдку заплываюць [[Дзюгонь|дзюгоні]]. У маі 2008 года нацыянальнай птушкай Ізраіля быў ​​абраны [[Удод|ўдод]] — больш за 35 % прагаласавалі насельніцтва выказаліся на карысць гэтай птушкі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/29may2008/udod.html|publisher=[[NEWSru]]|title=Израиль выбрал национальным символом удода — птицу, почитаемую в арабском Египте|datepublished=29 мая 2008|access-date=3.01.2011}}&lt;/ref&gt;.

=== Экалагічны стан ===

Экалагічныя праблемы Ізраіля звязаны з недахопам вады, перанасяленнем, прамысловымі выкідамі і адходамі&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2006n/env-compendium.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Envoronment Data Compendium|access-date=8 ліпеня 2008|datepublished=2007|title=Israel|lang=en|isbn=965-90423-7-X}}&lt;/ref&gt;.

Паводле справаздачы Environmental Performance Index, складзенай у 2008 годзе спецыялістамі [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэтаў]] у [[ЗША]], Ізраіль заняў 49-е месца са 149&lt;ref name=&quot;aqua&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|publisher=aquaexpert.ru|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2008|title=Израиль занимает в экологическом рейтинге лишь 49-ю строчку|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518015552/http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|archive-date=18 мая 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Стан водных крыніц, знясіленых у выніку росту спажывання вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals^l2272&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2003|title=Water Consumption|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093710/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals%5El2272&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|archive-date=27 верасня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, выклікае найбольшую занепакоенасць&lt;ref name=&quot;zasuha&quot;/&gt;. У ліпені 2008 года ўзровень вады ў [[Тыверыядскае возера|возеры Кінерэт]] быў на 228 см ніжэй верхняй (аптымальнай) лініі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3388982,00.html|publisher=YNet|access-date=2 ліпеня 2008|title=דו&quot;ח מקורות: מאגרי המים של ישראל בסכנה|lang=he}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/17apr2007/mekorot404.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|access-date=2 ліпеня 2008|datepublished=17 красавіка 2007|title=Отчёт «Мекорот»: Израилю грозят засуха и глобальное потепление}}&lt;/ref&gt;. [[Мёртвае мора]] недаатрымлівае вады з [[Іардан (рака)|ракі Іардан]] і высыхае з 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;CBS&quot;/&gt;.

У той жа час, Ізраіль з’яўляецца адной з нямногіх краін, у якіх адзначаецца рост лясных насаджэнняў&lt;ref name=&quot;aqua&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals^l2274&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|datepublished=2003|access-date=1 ліпеня 2008|title=Monitoring of River Water Quality|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164923/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals%5El2274&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль атрымаў максімальныя ацэнкі ў рэйтынгу Environmental Performance Index за мерапрыемствы па абароне [[Азонавы слой|азонавага слоя]] і выміраючых відаў раслін і жывёл&lt;ref name=&quot;CBS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aqua&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==

[[Файл:Population of Israel since 1949.svg|thumb|180px|Змена колькасці насельніцтва Ізраіля (1949—2010)]]

Паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля, апублікаваных 29 снежня 2013 года, агульная колькасць насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|8 132 000}} чалавек. З іх:

* 6102000 (75,2 %) — [[яўрэі]];
* 1682000 (20,6 %) — [[арабы]];
* 348000 (4,2 %) — [[Нацыянальная меншасць|нацыянальныя меншасці]] (друзы, {{нп4|Ізраільскія чаркесы|чаркесы|ru|Израильские черкесы}}, [[армяне]] і інш.), а таксама жыхары, што не падпадаюць пад {{нп4|Яўрэйства|вызначэнне яўрэйства Дзяржавай Ізраіль|ru|Еврейство}}.

Паведамлялася таксама, што ў 2013 годзе ў Ізраілі нарадзіліся 175 тысяч дзяцей. Колькасць рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў Ізраіль, у 2013 годзе склала 16600 чалавек. За 2013 год насельніцтва краіны павялічылася на 1,8 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201311357|title=Паведамленне ЦСУ Ізраіля ад 29.12.2013 года|lang=іўрыт|access-date=2013-12-29}}&lt;/ref&gt;.

З 2000 года доля яўрэйскага насельніцтва зменшылася на 2,4 %, а мусульман — павялічылася на 1,8 %. Доля астатніх паменшылася на 0,5 %&lt;ref&gt;[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf POPULATION, BY POPULATION GROUP −2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140103043742/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf |date=3 студзеня 2014 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Паводле дадзеных на 2011 год народжаных у Ізраілі 4,3 млн. Сярод яўрэяў, якія пражываюць у Ізраілі— 4,254 млн (72,7 %) нарадзіліся ў Ізраілі (''цабарым'', [[сабры]]) і 1,6 млн. (27,3 %)&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_22x.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN, SEX AND AGE]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-1&quot;&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_24x.pdf JEWS, BY COUNTRY OF ORIGIN AND AGE — 2011]&lt;/ref&gt; — рэпатрыянты (''алім''). Каля 691,8 тыс. выхадцаў з Азіі ([[Турцыя]] (77,7 тыс.), [[Ірак]] (234,1 тыс.), [[Емен]] (138,6 тыс.), [[Іран]] (141,4 тыс.), [[Індыя]] і [[Пакістан]] (46,7 тыс.), [[Сірыя]] і [[Ліван]] (35,5 тыс.) і іншыя), 890,8 тыс. выхадцаў з Афрыкі ([[Марока]] (492,2 тыс.), [[Алжыр]] і [[Туніс]] (134.4 тыс.), [[Лівія]] (68.8 тыс.), [[Егіпет]] (57 тыс.), [[Эфіопія]] (115 тыс.) і іншыя), 1,930 млн выхадцы з Еўропы, Амерыкі і Акіяніі (з іх 893,1 тыс. — выхадцы з [[СССР]], 199,8 тыс. — [[Польшча|з Польшчы]], 212 тыс. — з [[Румынія|Румыніі]] і іншыя)&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_25.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN,CONTINENT OF BIRTH &amp; PERIOD OF IMMIGRATION]&lt;/ref&gt;.

У канцы 2012 года колькасць яўрэйскага насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|6 000 000}} чалавек&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in Israel]&lt;/ref&gt; або 43,5 % ад агульнай колькасці яўрэяў у свеце&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in the world and in Israel]&lt;/ref&gt;.

Каля 325,5 тыс. грамадзян Ізраіля пражываюць у паселішчах у [[Іўдзея|Іўдзеі]] і [[Самарыя|Самарыі]], такіх як {{нп4|горад Маале-Адумім|Маале-Адумім|ru|Маале-Адумим}} у [[Іўдзея|Іўдзеі]], і самы вялікі яўрэйскі горад Самарыі {{нп4|Горад Арыэль|Арыэль|ru|Ариэль (город)}}&lt;ref&gt;[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf LOCALITIES AND POPULATION, BY DISTRICT, SUB-DISTRICT RELIGION AND POPULATION GROUP] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021162336/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf |date=21 кастрычніка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя яўрэйскія паселішчы, такія як [[Хеўрон]] і {{нп4|Горад Гуш-Эцыён|Гуш-Эцыён|en|Gush Etzion}}, існавалі яшчэ да ўтварэння дзяржавы і былі нанова заселеныя яўрэямі пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]]. Агульная колькасць ізраільскіх пасяленцаў перавышае 510 тыс. чалавек (прыкладна 6,5 % усяго насельніцтва Ізраіля). 7800 чалавек жылі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] да іх прымусовага высялення ў 2005 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=21 лютага 2009|publisher=Foundation for Middle East Peace|work=Settlement Information|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6165zTtgu?url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 18 тыс. ізраільцян жывуць на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]. 187 тыс. чалавек у 2010 годзе жыло ва [[Усходні Іерусалім|Усходнім Іерусаліме]]&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-2&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA — The World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }}&lt;/ref&gt;.

Расійскія яўрэі гралі важную ролю ў [[Сіянізм|сіянісцкім руху]] і ў стварэнні Ізраіля, а пасля 1970 ода прынялі значны ўдзел у развіцці навукі і гаспадаркі Ізраіля. Сёння рускамоўныя складаюць {{Дроб|1|5}} частку ад яўрэйскага насельніцтва Ізраіля і {{Дроб|1|7}} частку ад усяго насельніцтва краіны.

У апошняе дзесяцігоддзе пачалася іміграцыя працоўных з такіх краін, як [[Філіпіны]] і [[Тайланд]], з розных краін Афрыкі. Паводле дадзеных міністэрства ўнутраных спраў, па прыкладных ацэнках у Ізраілі пражываюць 250 тыс. [[Іміграцыя|імігрантаў]].

Нягледзячы на дзяржаўнае заахвочванне аліі і вяртання грамадзян, якія пастаянна пражываюць за мяжой, іміграцыя ў Ізраіль даволі сціплая (1,94 чалавека на 1000), па гэтым паказчыку Ізраіль знаходзіцца на 40-м месцы ў свеце&lt;ref&gt;{{ref-en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&amp;countryCode=is&amp;regionCode=me#is CIA — The World Factbook — Country Comparison :: Net migration rate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702160331/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&amp;countryCode=is&amp;regionCode=me#is |date=2 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

{{нп4|Ерыда|Эміграцыя з Ізраіля|ru|Йерида}} нізкая — 0,7 на 1000. Гэты паток у асноўным накіроўваецца ў [[ЗША]] і [[Канада|Канаду]]. Некаторыя рэпатрыянты з СССР-СНД і Балтыі вяртаюцца назад у СНД&lt;ref&gt;[http://www.israelhayom.co.il/site/newsletter_article.php?id=20013&amp;newsletter=07.08.2012 הירידה מהארץ במגמת ירידה]&lt;/ref&gt;.

Індэкс {{нп4|Фертыльнасць|фертыльнасці|ru|Фертильность}} ў 2011 годзе склаў 3 дзіцяці на жанчыну,&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-2&quot; /&gt; У 2012 годзе ацэначны прырост насельніцтва склаў 1,541 %, а суадносіны палоў — на 978 мужчын прыпадае 1000 жанчын.&lt;ref&gt;[http://www1.cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf 2012 , מבחר נתונים מתוך השנתון הסטטיסטי לישראל מס' 6 הודעה לעיתונות] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919194224/http://cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf |date=19 верасня 2014 }}{{ref-he}}&lt;/ref&gt;

Па шчыльнасці насельніцтва (347 чал./км²) Ізраіль займае 35-36-е месца ў свеце&lt;ref&gt;{{не перакладзена 3|Спіс суверэнных дзяржаў і залежных тэрыторый па шчыльнасці насельніцтва|List of sovereign states and dependent territories by population density|en}}&lt;/ref&gt;.

Згодна з апублікаванай у 2008 годзе справаздачы Інстытута нацыянальнага страхавання Ізраіля за 2005 год, 19,9 % насельніцтва жылі за «мяжой беднасці». «Мяжа беднасці» вызначана, у адпаведнасці з методыкай АЭСР, як даход менш за 50 % медыяннага даходу па краіне (1493,1 шекеля на 2005 год). Па ўзроўні беднасці і паказчыках сацыяльнага расслаення Ізраіль заняў апошняе месца сярод краін, якія ўключаныя ў статыстыку АЭСР за той жа перыяд (2004—2005). Разам з тым справаздача адзначае станоўчую дынаміку паказчыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|title=Annual Survey 2008|date=2009|publisher=National Insurance Institute of Israel, Research and Planning Administration|format=pdf|pages=p. 59|lang=en|access-date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819120311/http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Адміністрацыйны падзел ==

{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ізраіля}}
{{also|Спіс гарадоў Ізраіля}}

Дзяржава Ізраіль падзелена на 7 адміністрацыйных акруг, званых «мехазот» (מחוזות; адз. л.: махоз) — [[Цэнтральная акруга (Ізраіль)|Цэнтральная]], {{нп4|Хайфская акруга|Хайфская|ru|Хайфский округ}}, [[Паўночная акруга (Ізраіль)|Паўночная]], [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская]], [[Паўднёвая акруга (Ізраіль)|Паўднёвая]], [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]] і {{нп4|Акруга Іўдзея і Самарыя|Акруга Іўдзея і Самарыя|ru|Округ Иудея и Самария}}, статус якой застаецца спрэчным на міжнародным узроўні. Акругі далей дзеляцца на 15 суб-акругаў, званых «нафот» (נפות; адз.л.: нафа), якія ў сваю чаргу падзеленыя на 50 раёнаў&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Для статыстычных мэтаў краіна падзелена на тры метраполіі: Тэль-Авіў і Гуш-Дан (насельніцтва 3 150 000 чалавек), Хайфа (996 тыс. чалавек) і Беер-Шэва (531 600 чалавек)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|title=Localities, Population, and Density|access-date=2 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072052/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Найбольшы ізраільскі горад, як па насельніцтву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2006n/11_06_106e.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Press Release: Jerusalem Day|datepublished=24 мая 2006|access-date=10 сакавіка 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;, так і па плошчы — Іерусалім са 732 100 жыхарамі і плошчай 126 км². Тэль-Авіў, Хайфа і [[Рышон-ле-Цыён]] размяшчаюцца на наступных месцах з насельніцтвам 384 600, 267 000 і 222 за 300 жыхароў адпаведнао&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2007/table3.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Population of Localities numbering above 1,000 residents and other rural population on 31/12/2006|datepublished=31 снежня 2006|access-date=29 красавіка 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Унутраная палітыка ==
{{also|Палітычныя партыі Ізраіля}}
{{Асноўны артыкул|Унутраная палітыка Ізраіля}}

Ізраільскі звод асноўных законаў ставіць сваёй мэтай абараніць палітычныя правы і грамадзянскія свабоды сваіх грамадзян, што дазволіла арганізацыі «[[Freedom House]]» класіфікаваць Ізраіль як «адзіную свабодную краіну ў рэгіёне». Тым часам як [[Палесцінская аўтаномія]], паводле азначэння гэтай арганізацыі, несвабодная&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press Freedom Rankings by Region 2007|publisher=[[Freedom House]]|datepublished=2007|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&amp;year=2005|access-date=12 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325145453/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&amp;year=2005|archive-date=25 сакавіка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Арганізацыя «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|ru|Рэпартэры бязь межаў}}» ставіць Ізраіль на 112-е месца ў свеце па [[Індэкс свабоды прэсы|індэксе свабоды прэсы]] са 179 — праз дзеянні вайскоўцаў на палесцінскіх тэрыторыях&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|title=2013 Press Freedom Index|publisher=Reporters Without Borders|access-date=2013-2-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013163532/http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|archive-date=13 кастрычніка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Крытыка палітыкі ва Іўдзеі, Самарыі і Газе ===

Палітыка, якая праводзіцца Дзяржавай Ізраіль на кантраляваных тэрыторыях, выклікае шырокі грамадскі рэзананс і рэзкую крытыку з боку шэрагу палітыкаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070625054541/http://blogs.usatoday.com/ondeadline/2007/10/ahmadinejad-rai.html Ahmadinejad rails against Israel for «genocide» against Palestinians] — On Deadline&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&amp;show_article=1 Russia Criticizes Israel for Offensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080407175929/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&amp;show_article=1 |date=7 красавіка 2008 }}, Breitbart.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huliq.com/61962/rice-criticizes-israel039s-settlement-expansion Condolisa Rice criticizes Israel for settlement expansion]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6435074.html Nicolas Sarcozy criticizes Israel’s settlement expansion], People’s daily, June 23, 2008&lt;/ref&gt;, ААН&lt;ref&gt;[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3272830,00.html UN blames Israel for Gaza humanitarian crisis]&lt;/ref&gt;, заходніх фондаў і некамерцыйных праваабарончых арганізацый, сярод якіх Amnesty International&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|title=Israel and the Occupied Territories|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=2006|work=Amnesty International Report 2006|publisher=Международная амнистия|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630112538/http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|archive-date=30 чэрвеня 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, «Human Rights Watch»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/doc/?t=mideast&amp;c=isrlpa|title=Israel/Palestinian Authority|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|publisher=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20120710012127/http://www.hrw.org/en/middle-east/n-africa|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і If Americans Knew. Унутры краіны дзеянні ўрада падвяргаюцца крытыцы такімі праваабарончымі арганізацыямі як «Бецэлем»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btselem.org/English/Publications/Summaries/200205_Land_Grab.asp|title=Land Grab: Israel’s Settlement Policy in the West Bank|publisher=B’Tselem|datepublished=май 2002|access-date=9 жніўня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У справаздачах гэтых арганізацый утрымліваюцца шматлікія сцвярджэнні аб правядзенні катаванняў у ізраільскіх турмах&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120802210136/www.ifamericansknew.org/stats/dirani.html IDF doctor says Dirani rape…]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/Download/200705_Utterly_Forbidden_eng.pdf Tortures of Detainess Report]&lt;/ref&gt;, пазбаўленні палесцінцаў грамадзянскіх правоў (абмежаванне перамяшчэння, эканамічная блакада, здзекі, забарона на скаргу ў грамадзянскі суд, забарона на мірныя дэманстрацыі пратэсту)&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories Situation in the Occupied territories] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141031235607/http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories |date=31 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;, ваенных дзеянняў, накіраваных супраць мірнага насельніцтва, разбурэнняў палесцінскіх дамоў&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120907023558/www.ifamericansknew.org/stats/homes.html Palestinian Homes Demolition Report]&lt;/ref&gt;, агрэсіўных паводзін яўрэйскіх пасяленцаў з папушчальніцтва ізраільскай арміі&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/english/testimonies/20080713_settlers_beat_madhat_abu_karsh.asp Testimony of Abu Karsh]&lt;/ref&gt;.

Разам з тым, большасць насельніцтва Ізраіля не падтрымліваюць тэрміналогію многіх сусветных СМІ, калі дзеянні Ізраіля ў тэрытарыяльнай палітыцы называюць [[акупацыя]]й. Акупацыя — гэта часовы захоп тэрыторыі (часткі тэрыторыі) адной дзяржавы ўзброенымі сіламі іншай дзяржавы. Захопленыя ж у выніку войнаў 1948 і 1967 гадоў тэрыторыі не належалі ні адной дзяржаве ў свеце. І Ізраіль лічыць іх «нічыйнымі», гэта значыць Terra nullius (тэрмін міжнароднага права). Расследаванне, праведзенае If Americans Knew, абвінавачвае многія буйныя сусветныя СМІ ў фальсіфікацыі публікуемых дадзеных на карысць Ізраіля. Так, па сцвярджэнні If Americans Knew, нягледзячы на тое, што ад ваенных дзеянняў Ізраіля гіне значна больш невінаватага мірнага палесцінскага насельніцтва, чым у самым Ізраілі ад дзеянняў палесцінскіх тэрарыстаў, інфармацыя аб ахвярах з ізраільскага боку з’яўляецца ў СМІ значна часцей. Гэтым, на думку гэтай арганізацыі, абумоўліваецца салідарнасць амерыканскай грамадскасці з Ізраілем&lt;ref&gt;[http://www.ifamericansknew.org/media/ Analyzing Media about Israel]&lt;/ref&gt;.

Разам з тым, многія аналітыкі скептычна ставяцца да справаздач праваабарончых груп, якія працуюць з палесцінцамі, у прыватнасці «Amnesty International». Імі адзначаецца селектыўны падыход праваабаронцаў да інфармацыі і пэўная ідэалагічная прадузятасць. Што тычыцца прадузятасці, урады шматлікіх краін, у тым ліку [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|title=DR Congo blasts Amnesty International report on repression|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103214347/http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|archive-date=3 студзеня 2006|publisher=The Namibian|date=14 студзеня 2000|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[Кітай|Кітая]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uscpf.org/news/2001/02/021601.htm|title=The U.S. and China This Week|publisher=U.S.-China Policy Foundation|date=16 лютага 2001|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[В’етнам]]а&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thienlybuutoa.org/Misc/cream_of_the_diplomatic_crop.htm|title=The Cream of The Diplomatic Crop from Ha Noi|publisher=THIEN LY B?U TOA|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[Расія|Расіі]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|title=Russian official blasts Amnesty International over Chechnya refugees|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526005329/http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|archive-date=26 мая 2007|publisher=Human Rights Violations in Chechnya|date=22 жніўня 2003|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt; і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/05/20050525-3.html#l|title=Press Briefing By Scott McClellan|publisher=The White House|date=25 мая 2005|access-date=30 мая 2006}}&lt;/ref&gt; выступалі супраць Amnesty International, паколькі, на іх думку, гэтая арганізацыя распаўсюджвае прадузятую інфармацыю або не разглядае пагрозу бяспецы дзяржавы як змякчальныя абставіны.

Акрамя таго, арганізацыя Media Watch International адзначае, што міжнародныя СМІ, уключаючы найбуйнейшыя сусветныя інфармацыйныя агенцтвы, сістэматычна скажаюць інфармацыю пра канфлікт такім чынам, каб прадставіць палесцінскіх арабаў пацярпелым бокам, а Ізраіль агрэсарам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=135|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=4 студзеня 2003|access-date=2012-01-20|title=«Награда» «Самый Необъективный Репортаж — 2002»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823024725/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=135|archive-date=23 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=155|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=18 мая 2003|access-date=2012-01-20|title=«Нью-Йорк Таймс» игнорирует палестинский террор|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825235728/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=155|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=159|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=16 ліпеня 2003|access-date=2012-01-20|title=Изучаем заголовки агентства «Рейтер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825075806/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=159|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=184|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=19 сакавіка 2004|access-date=2012-01-20|title=Руководство ВВС извиняется за публикацию лживых материалов|archive-url=https://web.archive.org/web/20050227133550/http://honestreporting.ru/articles/?id=184|archive-date=27 лютага 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аналагічныя прэтэнзіі да сусветных СМІ вылучае CAMERA (Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America)&lt;ref&gt;[http://www.camera.org/ CAMERA]&lt;/ref&gt;.

If Americans Knew незадаволеная тым, што Ізраіль атрымлівае найбольшую фінансавую дапамогу ад амерыканскага ўрада (у памеры каля 3 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] штогод), нягледзячы на існаванне вялікай колькасці краін, у якіх узровень жыцця значна ніжэй, а палітычная нестабільнасць — вышэй. Тым не менш, варта адзначыць, што Ізраіль з’яўляецца важным стратэгічным і палітычным саюзнікам ЗША, знаходзіцца пад пагрозай вайны са сваімі бліжэйшымі суседзямі (у тым ліку такімі рэгіянальнымі супердзяржавамі, як [[Іран]]) і выдаткоўвае значную частку [[ВУП]] на нацыянальную абарону і бяспеку&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|title=US assistance to Israel|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120906164701/www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|archive-date=6 верасня 2012|access-date=30 кастрычніка 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час, паводле дадзеных Washington ProFile, Палесцінская аўтаномія стала найбуйнейшым у свеце атрымальнікам гуманітарнай дапамогі на душу насельніцтва. У прыватнасці, у 2006 годзе сярэднестатыстычны палесцінец атрымаў ад заходніх донараў (без уліку арабскіх дзяржаў, Японіі і інш.) $ 300, у той час як сярэдні жыхар Афрыкі (на поўдзень ад Сахары) — толькі $ 44&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washprofile.org/ru/node/6592|publisher=Washington ProFile|datepublished=23 чэрвеня 2007|access-date=11 лістапада 2010|title=Резонанс «Хамаса»|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021203345/http://www.washprofile.org/ru/node/6592|archive-date=21 кастрычніка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
* {{citation|title=Israel’s Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=0714655767|publisher=Routledge|year=2004}}
* {{citation|title=The Book of Jewish Knowledge|url=https://archive.org/details/bookofjewishknow0000ausu|last=Ausubel|first=Natan|publisher=Crown Publishers|location=New York, New York|year=1964|isbn=051709746X}}
* {{citation|title=The Original Story: God, Israel and the World|url=https://archive.org/details/originalstorygod0000bart|last=Barton|first=John|last2=Bowden|first2=Julie |isbn=0802829007|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}}
* {{citation|title=Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East|url=https://archive.org/details/warsinternalconf0000barz|last=Barzilai|first=Gad|isbn=0-7914-2943-1|publisher=State University of New York Press|year=1996}}
* {{citation|title=International History of the Twentieth Century|last=Best|first=Anthony|isbn=0415207398|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=0333676319|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}}
* {{citation|title=World Music: The Rough Guide|last=Broughton|first=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=1858286352|publisher=Rough Guides|year=1999|url-access=registration|url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}}
* {{citation|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|url=https://archive.org/details/holocaustcitymak0000cole|last=Cole|first=Tim|isbn=0415929687|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=The Enemy Within: A History of Espionage|last=Crowdy|first=Terry|isbn=1841769339|publisher=Osprey Publishing|year=2006|url-access=registration|url=https://archive.org/details/enemywithinhisto00crow}}
* {{citation|title=Patterns of Political Leadership: Egypt, Israel, Lebanon|url=https://archive.org/details/patternsofpoliti0000unse_k3s7|last=Dekmejian|first=R. Hrair|publisher=State University of New York Press|year=1975|isbn=087395291X}}
* {{citation|title=The Arab-Israeli conflict|last=Fraser|first=T. G.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=9780333717066|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliconfl0000fras}}
* {{citation|title=To Rule Jerusalem|url=https://archive.org/details/torulejerusalem0000frie|last=Friedland|first=Roger|last2=Hecht|first2=Richard|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=0520220927}}
* {{citation|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|url=https://archive.org/details/israelpalestinec0000gelv|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0521852897}}
* {{кніга|аўтар = Gilbert M. |загаловак = The Routledge atlas of the Arab-Israeli conflict |спасылка=http://books.google.com/books?id=UNvJ1FOwiAwC&amp;source=gbs_similarbooks |выдавецтва=Routledge |год=2002 |старонак =156 |isbn=9780415281164 }}
* {{citation|title=The Routledge Atlas Of The Arab-Israeli Conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=0415359007|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}}
* {{citation|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=030647445X|year=2003|publisher=Springer}}
* {{citation|title=The Book of Genesis|last=Hamilton|first=Victor P.|year=1995|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|edition=2nd revised|isbn=0802823092}}
* {{citation|title=Warfare and the Third World|url=https://archive.org/details/warfarethirdworl0000hark|last=Harkavy|first=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=0312240120}}
* {{citation|title=Brassey’s International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey’s Inc.|year=2003|isbn=1574885502}}
* {{citation|title=The Jewish State|url=https://archive.org/details/jewishstate0000theo_s7e1|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Тэадор Герцль|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=0486258491}}
* {{citation|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1988|isbn=1858282489|url-access=registration|url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}}
* {{citation|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=0791412954}}
* {{citation|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=0253332036|publisher=Indiana University Press|year=1993}}
* {{citation|title=Britain’s Naval and Political Reaction to the Illegal Immigration of Jews to Palestine, 1945—1948|last=Liebreich|first=Fritz|isbn=0714656372|year=2005|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=0876090366|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988|url-access=registration|url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}}
* {{citation|title=Israel’s Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|url=https://archive.org/details/israelshigherlaw0000mazi|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=0739114859}}
* {{citation|title=Handbook of Decision Making|last=Morçöl|first=Göktuğ|isbn=1574445480|publisher=CRC Press|year=2006}}
* {{citation|title=Triumph of the Image: The Media’s War in the Persian Gulf — A Global Perspective|last=Mowlana|first=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=0813316103|url-access=registration|url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}}
* {{citation|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0823939782}}
* {{citation|title=Flashpoints in the War on Terrorism|last=Reveron|first=Derek S.|last2=Murer|first2=Jeffrey Stevenson|publisher=Routledge|year=2006|isbn=0415954908|url-access=registration|url=https://archive.org/details/flashpointsinwar00reve}}
* {{citation|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=T Brill Academic Publishers|isbn=9004091475}}
* {{citation|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|url=https://archive.org/details/powerkillsdemocr00rumm|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|isbn=0765805235}}
* {{citation|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=0881255459|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}}
* {{citation|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|url=https://archive.org/details/landbeyondpromis0000shin|last=Shindler|first=Colin |isbn=186064774X|year=2002|publisher=I. B. Tauris Publishers}}
* {{citation|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=0028659287|publisher=Macmillian|year=2007|volume=9|edition=2nd}}
* {{citation|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=0521864658|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek|url-access=registration|url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}}
* {{citation|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0275971414|url-access=registration|url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}}
* {{citation|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=1898723230|year=1997|publisher=Sussex Academic Press|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}}
* {{citation|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last=Stone|first=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=0791419592|publisher=SUNY Press|year=1994}}
* {{citation|title=Culture and Customs of Israel|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=0313320918|year=2004|publisher=Greenwood Press}}
* {{citation|title=Word Biblical Commentary|last=Wenham|first=Gordon J.|isbn=0849902010|volume=2 (Genesis 16-50)|year=1994}}
* {{Крыніцы/БелЭн|7|Ізраіль||181-188}}
* Рубінчык, Вольф. На ізраільскія тэмы. — Мн.: Шах-плюс, 2011. — 72 с.
{{refend}}

== Спасылкі ==
* [http://www.britannica.com/nations/Israel Israel] у [[Энцыклапедыя Брытаніка]]{{Ref-en}}
* [http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/mideast/cuvlm/Israel.html Israel] у бібліятэцы [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]]{{Ref-en}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/country_profiles/803257.stm Israel] на сайце [[BBC]]{{Ref-en}}
* [https://archive.today/20120710212220/lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html Israel] у [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]]{{Ref-en}}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html The World Factbook: Israel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }} на сайте [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]]{{Ref-en}}
* [https://acol.co.il/ru Дошка аб’яваў Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220607185958/https://acol.co.il/ru |date=7 чэрвеня 2022 }}{{Ref-ru}}
* [http://www.waronline.org/IDF/Articles/articles.html Армия Обороны Израиля]{{Ref-ru}}
* [http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/432569d80021985f43256c44002dadf2?OpenDocument Справочная информация об Израиле на сайте МИД РФ]
* [http://www.ilmuseums.com/russian.asp Музеи Израиля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619175319/http://www.ilmuseums.com/russian.asp |date=19 чэрвеня 2010 }}{{Ref-ru}}
* [http://protodata.biz/izrail-interesnaya-statistika.htm Израиль. Интересные статистические данные]{{Ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20090406140243/http://arche.by/by/9/10/261/ Рашэд Чоўдхуры. Расплюшчыць вочы на зямлю абяцаную]
* [https://web.archive.org/web/20090406140340/http://arche.by/by/9/10/267/ Вольф Рубінчык. «ААН-шмаан», ці У пошуках трэцяга шляху]

; Афіцыйныя сайты Ізраіля
* [http://www.gov.il/ Урадавы партал Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ar}}
* [http://www.knesset.gov.il/main/ru/home.asp Кнэсет — парламент Ізраіля]
* [http://www.pmo.gov.il/ Прэм’ер-міністр Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://www.president.gov.il/ Прэзідэнт Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx Амбасада Ізраіля ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140607043525/http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx |date=7 чэрвеня 2014 }}
* [http://www.iaec.gov.il/ Камісія па атамнай энергіі Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201031063957/http://iaec.gov.il/ |date=31 кастрычніка 2020 }}
* [http://www.idf.il/ Армія Абароны Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.police.gov.il/ Паліцыя Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://www.ips.gov.il/ Служба турмаў Ізраіля]
* [http://www.shabak.gov.il/ Агульная служба бяспекі Ізраіля — «Шабак»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.mossad.gov.il/ Ведамства разведкі і асаблівых заданняў — «Масад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927030852/https://www.mossad.gov.il/Eng/recruit/Register/Explanations.aspx |date=27 верасня 2007 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}{{Ref-ar}}{{Ref-fa}}

; Ізраільскія сайты, звязаныя з мастацтвам
* [http://habama.co.il/ Ізраільскі партал культуры]{{Ref-he}}
* [http://www.yesh-theatre.com/catalog.html Каталог израильских театральных сайтов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140408123121/http://www.yesh-theatre.com/catalog.html |date=8 красавіка 2014 }}{{Ref-ru}}
* [http://www.gesher-theatre.co.il/ Театр «Гешер»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}
* [http://www.israel-opera.co.il/ Ізраільская опера]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.redseajazzeilat.com/ Red Sea Jazz Festival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140207013419/http://www.redseajazzeilat.com/ |date=7 лютага 2014 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Ізраіль у тэмах}}
{{Краіны ля Міжземнага мора}}
{{Краіны ля Чырвонага мора}}
{{Краіны Азіі}}
{{Міжземнаморскі Саюз}}
{{Пярэдняя Азія}}

[[Катэгорыя:Ізраіль| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>30uj2ql0vkp27j3e66f4i9n9atci3ek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166997</id>
      <parentid>5166977</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236249" sha1="seqj4jm8wgtv8acz20cjn31vkwnhg4i" xml:space="preserve">{{Дзяржава 
|Беларуская назва=Дзяржава Ізраіль
|Арыгінальная назва=&lt;tr align=center&gt;&lt;td style=&quot;border-style:none;&quot;&gt; מדינת ישראל&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Медына́т Ісраэ́ль''&lt;/small&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;border-style:none; font-style: italic&quot;&gt;{{Lang-ar2|دولة إسرائيل}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Да́ўлат Ісра'і́ль''&lt;/small&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|Родны склон=Ізраіля
|Назва гімна=Ха-Тыква
|Дзяржаўны лад=[[Парламенцкая рэспубліка]]
|lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 47|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 13|lon_sec = 0
 |region        = IL
|Дата незалежнасці=[[14 мая]] [[1948]] ([[іяр|5 іяра]] 5708 года)
|Незалежнасць ад=[[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]
|Найбуйнейшыя гарады= [[Іерусалім]], [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіў — Яфа]], [[Хайфа]]
|Форма кіравання=[[Парламенцкая рэспубліка]], кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Ізраіля|Прэзідэнт]]&lt;br /&gt;[[Прэм’ер-міністр Ізраіля|Прэм’ер-міністр]]&lt;br /&gt;|Кіраўнікі=[[Іцхак Герцаг]]&lt;br /&gt;[[Біньямін Нетаньяху]]
|Месца па тэрыторыі=147
|Тэрыторыя=Усяго 20 770{{Efn|Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку [[Вайна за незалежнасць Ізраіля|Вайны за незалежнасць 1949 года]]. У гэтых межах Ізраіль прызнаны большасцю дзяржаў і ААН.}}/22 072{{Efn|Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Дадзеная колькасць выкарыстоўваецца ў афіцыйных дакументах Ізраіля, але, у сувязі з непрызнаннем анексіі ААН, не выкарыстоўваецца ў міжнародных дакументах.}}
|Працэнт вады=2
|Месца па насельніцтве=97
|Насельніцтва=9 601 720
|Этнахаронім=ізраільцянін, ізраільцянка
|Год перапісу=2022
|Шчыльнасць насельніцтва=452
|Месца па шчыльнасці=29
|ВВП=218,490 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&amp;pr.y=7&amp;sy=2012&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=436&amp;s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&amp;grp=0&amp;a= Международный валютный фонд]&lt;/ref&gt;
|Год разліку ВУП=2010
|Месца па ВУП=49
|Месца па ВУП на душу насельніцтва=28
|ВУП на душу насельніцтва=29 404&lt;ref name=&quot;IMF&quot;/&gt;
 |ІРЧП                           = 0,888 (Вельмі высокі)
 |Месца па ІРЧП                  = 17
 |Год разліку ІРЧП               = 2011
|Індэкс Джыні=38,6&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;
|Індэкс чалавечага развіцця=0,932 (высокі) (2007)
}}
'''Ізра́іль''' ({{Lang-he|ישראל}}), афіцыйная назва — '''Дзяржа́ва Ізра́іль''' ({{Lang-he|מדינת ישראל}}, {{Lang-ar|دولة اسرائيل}}) — [[дзяржава]] ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. Насельніцтва, паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля на 2022 год, складала {{Nobr|9 601 720}} чалавек, тэрыторыя — {{Nobr|22 072 км²}}. Займае [[Спіс краін паводле насельніцтва|97-е месца ў свеце па колькасці насельніцтва]] і [[Спіс краін паводле плошчы|147-е па тэрыторыі]].

Сталіца — [[Іерусалім]]. Дзяржаўныя мова — [[іўрыт]].

[[Унітарная дзяржава]], дэмакратычная [[парламенцкая рэспубліка]]. 29 снежня 2022 года пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Біньямін Нетаньяху]]. Ізраіль падзяляецца на 6 адміністрацыйных акруг.

Размешчаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], каля ўсходняга ўзбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. На поўначы мяжуе з [[Ліван]]ам, на паўночным усходзе — з [[Сірыя]]й, на ўсходзе — з [[Іарданія]]й і тэрыторыяй [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага ракі Іардан]], на паўднёвым захадзе — з [[Егіпет|Егіптам]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]].

Індустрыяльная краіна з эканомікай, што дынамічна развіваецца. Аб’ём [[ВУП]] за 2012 склаў 257,621 мільярда долараў ЗША (каля 33 450 долараў ЗША на душу насельніцтва)&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&amp;pr.y=7&amp;sy=2012&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=436&amp;s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&amp;grp=0&amp;a= Международный валютный фонд]&lt;/ref&gt;. У першай палове 2010-х гадоў золатавалютныя рэзервы выраслі на 27,7 % (да 90,58 мільярда долараў ЗША)&lt;ref&gt;http://belisrael.info/?p=8729&lt;/ref&gt;. Ізраіль мае найвышэйшы ўзровень жыцця сярод усіх краін Блізкага Усходу. У спісе краін па [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|ІРЧП]] (спіс краін па індэксе развіцця чалавечага патэнцыялу ААН, 2013 год) знаходзіўся на 16-м месцы ў свеце: індэкс 0,900&lt;ref name=&quot;ИРЧП-2013&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|title=Human Development Report 2013|date=2013|publisher=United Nations Development Programme|lang=en|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808102732/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|archive-date=8 жніўня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Грашовая адзінка — [[новы ізраільскі шэкель]] (асераднёны курс у 2012 годзе — 3,8 шэкеля за 1 долар ЗША).

Дэкларацыя Незалежнасці была абвешчана [[14 мая]] [[1948]] года (5 [[іяр]]а 5708 года) на падставе рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН (ГА ААН) № 181, прынятай 29 лістапада 1947 года (гл. «{{нп4|План ААН па падзеле Палесціны|План ААН па падзеле Палесціны|ru|План ООН по разделу Палестины}}»). Дзень незалежнасці, як і шэраг іншых дат, адзначаецца ў Ізраілі па [[Яўрэйскі каляндар|яўрэйскім календары]], таму ў розныя гады яму адпавядаюць розныя даты [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]].

Згодна з Дэкларацыяй Незалежнасці, Ізраіль з’яўляецца яўрэйскай дзяржавай&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11392|Декларация Независимости Израиля}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=363&amp;year=2007&amp;country=7199 |work=Country Report |title=Israel |publisher=[[Freedom House]] |datepublished=2007 |access-date = 22 чэрвеня 2008 | lang = en }}&lt;/ref&gt;. У той жа час Ізраіль з’яўляецца шматнацыянальнай і дэмакратычнай дзяржавай, дзе, разам з яўрэямі, роўныя правы маюць і ўсе іншыя этнічныя групы, па-за залежнасці ад веравызнання&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot;/&gt;: [[арабы]]-[[мусульмане]], арабы-[[хрысціяне]], [[друзы]], [[бедуіны]], [[самарыцяне]], [[армяне]], {{нп4|Адыгі|чаркесы|ru|Адыги}} і іншыя. У прыватнасці, друзскія і бедуінскія дэпутаты, арабскія партыі і дэпутаты прадстаўлены ў [[Кнэсет|кнэсеце]]&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/faction/ru/FactionPageCurrent_ru.asp?PG=12 |title=Демократический фронт за мир и равноправие (ХАДАШ) |publisher=дзяржава Ізраіль|datepublished=2008 |access-date = 1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль адрозніваецца значнай этнакультурнай разнастайнасцю&lt;ref name=&quot;KE_declar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130118-1&quot; /&gt;. Асноўнае насельніцтва краіны — 75,4 % — яўрэі, 20,6 % — арабы, 4 % — іншыя.

== Паходжанне назвы ==

На працягу апошніх трох тысячагоддзяў слова «Ізраіль» пазначала як {{нп4|Зямля Ізраіля|Зямлю Ізраіля|ru|Земля Израильская}} ({{lang-he|אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל}}, ''Эрэц-Ісраэль''), так і ўвесь [[Яўрэі|яўрэйскі народ]]. Крыніцай гэтай назвы служыць [[Кніга Быцця]], дзе прабацька [[Якаў (патрыярх)|Якаў]] пасля барацьбы з Богам атрымлівае імя Ізраіль: «І сказаў: як імя тваё? Ён сказаў: Якаў. І сказаў [яму]: з гэтага часу імя табе будзе не Якаў, а Ізраіль, бо ты змагаўся з Богам, і людзей адольваць будзеш» (Быц. 32:27,28). Тлумачальнікі разыходзяцца ў вызначэнні значэння гэтага слова. Паводле адной версіі, гэтае імя паходзіць ад дзеяслова «сара» (кіраваць, быць моцным, мець уладу, дадзеную звыш), такім чынам утвараючы слова, якое азначае «Хто мае ўладу над сіламі». Іншыя магчымыя значэнні — «Прынц Божы» або «Барацьба/бітва Бога»&lt;ref&gt;{{harvnb|Wenham|1994|pp=296–97}}&lt;/ref&gt;. Пасля яўрэйскі народ, які адбыўся ад Якава, стаў называцца «Дзеці Ізраіля», «Народ Ізраіля» або «ізраільцяне».

Першая ў гісторыі згадка словы «Ізраіль» было выяўлена на стэле Мернептаха на тэрыторыі [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]] (канец XIII стагоддзя да н. э.) і адносіцца да народу, а не да краіны&lt;ref&gt;{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. «The Merneptah Stele… is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century»&lt;/ref&gt;.

Сучасная дзяржава была названа ''«Медынат Ісраэль»'' ({{lang-he|מדינת ישראל}} — Дзяржава Ізраіля). Разглядаліся таксама і іншыя назвы: Эрэц Ісраэль (Зямля Ізраіля), {{нп4|Сіён|Сіён|ru|Сион}}, [[Іўдзея]] — аднак яны былі адпрэчаныя&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=The Palestine Post|date=7 снежня 1947|pages=1|title=Popular Opinion|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У першыя тыдні незалежнасці ўрад новай дзяржавы для абазначэння грамадзян краіны выбраў слова «ізраільцяне» ({{lang-he2|ישראלים}} — «Ісраэлім»). Упершыню яго ўжыў у выступе першы міністр замежных спраў Ізраіля [[Машэ Шарэт]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|publisher=TIME Magazine|datepublished=31 мая 1948|title=On the Move|access-date=1 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406013437/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|archive-date=6 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя Ізраіля ==

=== Найстаражытнейшая гісторыя ===

Самымі старажытнымі насельнікамі сучаснай тэрыторыі Ізраіля былі [[неандэртальцы]]. Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 75 тысяч гадоў таму&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Палестина|access-date=7 ліпеня 2008|archive-date=13 сакавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313081613/http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 10-8 тысячагоддзях да н. э. гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў арэал [[Натуфійская культура|натуфійскай культуры]], носьбіты якой упершыню ў гісторыі пачалі культываваць злакі&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Исторический очерк}}&lt;/ref&gt;.

Прыкладна 9 тысяч гадоў таму ў гэтых месцах пачалася [[неалітычная рэвалюцыя]] і з’явіліся першыя паселішчы. [[Ханаан]]еі, першыя семіцкія плямёны, з’явіліся тут прыкладна ў 4-3 тысячагоддзі да н. э.&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;/&gt;. Наступныя 2-3 тыс. гадоў тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]].

=== Ранняя гісторыя ===

[[Файл:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|280px|Карта [[Палесціна|Палесціны]] [[1759]] года, якая паказвае рассяленне Дванаццаці кален Ізраіля]]

Зямля Ізраіля ([[Іўрыт|іўр]]. Эрэц-Ісраэль) святая для яўрэйскага народа з часоў біблейскіх патрыярхаў — [[Аўрам]]а, [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Навукоўцы адносяць гэты перыяд да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pbs.org/walkingthebible/timeline.html |publisher=Public Broadcast Television |title=Walking the Bible Timeline |work=Walking the Bible |access-date=29 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле [[Біблія|Бібліі]], Зямля Ізраіля была завешчана яўрэям Богам з тым, каб стаць Зямлёй Абяцанай — тут знаходзяцца ўсе святыя месцы яўрэйскага народа.

Першыя старажытнаяўрэйскія плямёны (калены) з’яўляюцца тут каля 1200 года да н. э.&lt;ref name=&quot;krugpal&quot;/&gt;. Крыху пазней у Ханаан урываюцца [[філістымляне]]. Устанаўленне царскай улады і ўзнікненне Ізраільскага, а пазней і Іўдзейскага царстваў датуецца канцом XI — сярэдзінай X стагоддзяў да н. э. Гэтыя дзяржаўныя ўтварэнні (у той ці іншай форме) існавалі ў рэгіёне з перапынкамі наступныя тысячу гадоў.

Пачынаючы з VIII стагоддзя да н.э. гэтая тэрыторыя паслядоўна апыналася пад уладай [[Асірыя|Асірыі]], [[Вавілон]]а (586—539 гады да н. э.), [[Ахеменідская імперыя|персідскай імперыі Ахеменідаў]] (539—331 гады да н. э.), [[Старажытная Македонія|Македоніі]] (332—312 гады да н. э.). У III—II ст. да н. э. ўваходзіла ў склад эліністычных дзяржаў [[Пталамеі|Пталамеяў]] і Селеўкідаў. Адваяваўшы ў выніку паўстання {{нп4|Макавеі|Макавеяў|ru|Маккавеи}} незалежнасць, з 152 па 37 год да н. э. у Іўдзеі правіла яўрэйская дынастыя {{нп4|Хасманеі|Хасманеяў|ru|Хасмонеи}}.

[[Файл:Masada Roman Ruins by David Shankbone.jpg|thumb|280px|Рымскі лагер каля падножжа крэпасці [[Масада]]]]

З 63 года да н. э. Іўдзея стала васалам Рыма і з 70 года н. э. была пераўтвораная ў рымскую правінцыю. Пасля паразы паўстання Бар-Кохбы супраць рымлян у 135 годзе рымляне выгналі з краіны значную частку яўрэяў і перайменавалі правінцыю Іўдзея ў Сірыя Палесцінская, каб сцерці памяць пра яўрэйскую прысутнасць у гэтых месцах&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

Пасля падзелу ў 395 годзе [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] на [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнюю]] і [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнюю]] (Візантыю) Палесціна адышла да апошняй і да 619 года заставалася яе правінцыяй. На кароткі перыяд (614—629 гады) Палесціна была заваяваная [[Персія]]й і ўвайшла ў склад [[Сасаніды|імперыі Сасанідаў]]&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;, а затым зноў стала [[Візантыя|візантыйскай]] правінцыяй. У 629—630 гадах у выніку масавых забойстваў і ганенняў на яўрэяў, пачатых візантыйскім імператарам [[Іраклій I|Іракліем]], яўрэйская прысутнасць у рэгіёне дасягнула свайго мінімуму за ўсю гісторыю апошніх трох тысяч гадоў, але ніколі не спынялася цалкам&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|publisher=The University of South Dakota|title=Palestine: History|access-date=5 ліпеня 2007|datepublished=22 лютага 2007|work=The Online Encyclopedia of the Roman Provinces|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|archive-date=21 чэрвеня 2000|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Сярэднія вякі ===

Каля 636 года — у самым пачатку [[іслам]]скіх заваяванняў — Палесціна была заваяваная мусульманамі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |publisher=[[Microsoft]] |year=2007 |access-date=30 верасня 2007 |lang=en |title=Ancient Palestine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405211458/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |archive-date=5 красавіка 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У наступныя шэсць стагоддзяў кантроль над гэтай тэрыторыяй пераходзіў ад [[Амеяды|Амеядаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45061/Palestine |title=Palestine: The Rise of Islam |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt; да [[Абасіды|Абасідаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45062/Palestine |title=Palestine: 'Abbasid rule |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt;, да [[Крыжакі|крыжакоў]] і назад.

Эпоха арабскага валадарства ў Палесціне дзеліцца на чатыры перыяды: заваяванне і засваенне краіны (638—660 гады), дынастыя Амеядаў (661—750), дынастыя Абасідаў (750—969), [[Фаціміды|дынастыя Фацімідаў]] (969—1099).

[[Файл:Akko-Citadel.jpg|thumb|200px|Рэфекторыўм у крэпасці {{нп4|Горад Акка|Акка|ru|Акко}}, XII стагоддзе.]]

У 1099 крыжакі заснавалі тут [[Іерусалімскае каралеўства]]. Аднак ужо ў 1187 [[Салах-ад-Дзін]] узяў Іерусалім, а ў 1291 пала апошняя крэпасць крыжакоў [[Горад Акка|Акка]]. У 1260 Палесціна перайшла ў рукі {{нп4|Мамлюкі|дынастыі Мамлюкоў|ru|Мамлюки}}.

=== Пад уладай Асманскай імперыі (1516—1917) ===

У 1517 годзе тэрыторыя Ізраіля была заваяваная туркамі-асманамі пад правадырствам султана [[Селім I|Селіма I]]. На працягу 400 гадоў яна заставалася часткай велізарнай Асманскай імперыі (Бліскучай Порты), якая ахоплівала значную частку Паўднёва-Усходняй Еўропы, усю [[Малая Азія|Малую Азію]] і [[Блізкі Усход]], [[Егіпет]] і Паўночную Афрыку&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45064/Palestine |title=Palestine: The Crusades |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt;.

У Асманскай імперыі іўдзеі мелі статус «зімі» — гэта значыць, карысталіся адноснай грамадзянскай і рэлігійнай свабодай, але не мелі права насіць [[Зброя|зброю]], служыць у войску і ездзіць на [[Конь свойскі|конях]], а таксама былі абавязаныя плаціць асаблівыя [[падаткі]]&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|14185|Турция}}&lt;/ref&gt;. У гэты перыяд яўрэі Эрэц-Ісраэль жылі галоўным чынам за кошт дабрачынных паступленняў з-за мяжы («халука»). На працягу XVI стагоддзя вялікія яўрэйскія абшчыны раслі і развіваліся ў чатырох святых (для [[юдаізм]]у) гарадах: [[Іерусалім]]е, [[Хеўрон]]е, [[Цфат|Цфаце]] і {{нп4|Горад Цверыя|Цверыі|ru|Тверия}}.

На пачатку XVIII стагоддзя была распачата адна з самых значных спроб аліі з Еўропы і абнаўлення яўрэйскага рэлігійна-нацыянальнага цэнтра ў Іерусаліме. На чале гэтага руху стаяў рабі Іегуда Хасід, які прыбыў у Іерусалім у 1700 годзе на чале прыкладна тысячы сваіх паслядоўнікаў — выхадцаў з розных краін Еўропы. Аднак сам Іегуда Хасід пасля прыбыцця ў краіну раптам памёр, а абшчына распалася з-за даўгоў. Ашкеназская [[сінагога]] была спаленая крэдыторамі-арабамі (1720), а яўрэі-ашкеназы выселены з горада. Доўгі час пасля гэтых падзей яўрэйскія імігранты з Еўропы сяліліся галоўным чынам у Хеўроне, Цфаце і Цверыі&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

На пачатку 1799 года ў Палесціну ўварваўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]. Французам атрымалася авалодаць [[Газа (горад)|Газай]], {{нп4|Горад Рамла|Рамлой|ru|Рамла}}, {{нп4|Горад Лод|Лодам|ru|Лод}} і [[Яфа]]й. Аднак французскі палкаводзец не здолеў авалодаць крэпасцю Акка і быў вымушаны адступіць у Егіпет&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У 1800 годзе насельніцтва Палесціны не перавышала 300 тыс., 5 тыс. з якіх складалі яўрэі (галоўным чынам, [[сефарды]]). Большая частка яўрэйскага насельніцтва была сканцэнтравана па-ранейшаму ў Іерусаліме, Цфаце, Цверыі і Хеўроне. Галоўныя месцы канцэнтрацыі [[Хрысціяне|хрысціянскага]] насельніцтва (каля 25 тыс.) — у Іерусаліме, [[Назарэт|Назарэце]] і [[Віфлеем]]е — кантраляваліся праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Астатняе насельніцтва краіны складалі мусульмане, амаль усе — [[суніты]]&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У перыяд 1800-31 гадоў тэрыторыя краіны дзялілася на дзве правінцыі ([[вілает]]ы). Цэнтральна-ўсходні горны раён, які распасціраўся ад Шхема на поўначы да Хеўрона на поўдні (уключаючы Іерусалім), адносіўся да Дамаскага вілаета; [[Галілея]] і прыбярэжная паласа — да вілаета Акка. Большая частка [[Негеў|Негева]] знаходзілася ў гэты перыяд па-за асманскай юрысдыкцыяй&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У 1832 тэрыторыя Палесціны была заваяваная Ібрахім-пашай, сынам і ваенным начальнікам віцэ-караля Егіпта Мухамада-Алі. Палесціна, паўночная мяжа якой дасягала [[Сайда|Сідона]], стала адзінай правінцыяй з цэнтрам у [[Дамаск]]у. Егіпцяне, якія кіравалі краінай восем гадоў (1832-40), правялі некаторыя рэформы па еўрапейскім узоры&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

У XIX стагоддзі Іерусалім зноў ператварыўся ў важнейшы яўрэйскі цэнтр Эрэц-Ісраэль. Цфат, які сапернічаў з Іерусалімам за духоўнае першынство, моцна пацярпеў у выніку землятрусу (1837), які забраў жыцці каля 2 тыс. яўрэяў, і прыйшоў у заняпад.

У 1841 годзе Палесціна і Сірыя вярнуліся пад непасрэдны кантроль Турцыі. Да гэтага часу колькасць яўрэйскага насельніцтва Палесціны падвоілася, у той час як хрысціянскага і мусульманскага — засталася без змены&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

Да 1880 года насельніцтва Палесціны дасягнула 450 тыс. чалавек, з якіх 24 тыс. складалі яўрэі. Большасць яўрэяў краіны жылі ў чатырох гарадах: Іерусаліме (дзе яўрэі складалі больш за палову ўсяго насельніцтва ў 25000 чал), Цфаце (4 тыс.), Цверыі (2,5 тыс.) і Хеўроне (800), а таксама ў Яфе (1 тыс.) і [[Хайфа|Хайфе]] (300). Іерусалім стаў найбуйнейшым горадам у краіне&lt;ref name=&quot;Eretz_hist&quot;/&gt;.

==== Імкненне яўрэяў да Сіёну і зараджэнне палітычнага сіянізму ====

{{main|Сіянізм}}

Сярод яўрэяў, якія жылі ў дыяспары, заўсёды было распаўсюджана моцнае імкненне вярнуцца да Сіёна. Пачынаючы з XII стагоддзя пераслед яўрэяў хрысціянскай царквой прывёў да іх прытоку на [[Святая зямля|Святую зямлю]]. У 1492 годзе гэты паток істотна папоўніўся яўрэямі, выгнанымі з Іспаніі, якія заснавалі яўрэйскую суполку Цфата.

Першая вялікая хваля сучаснай іміграцыі, вядомая як {{нп4|Першая Алія|Першая Алія|en|First Aliyah}} ({{lang-he|עלייה}}), пачалася ў 1881 годзе, калі яўрэі былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі ад пагромаў ва Усходняй Еўропе&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html |publisher=The American-Israeli Cooperative Enterprise |work=Jewish Virtual Library |access-date=12 ліпеня 2007 |title=Immigration|lang=en}} The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/Aliyah_during_war.html here].&lt;/ref&gt;.

Заснавальнікам палітычнага [[сіянізм]]у — руху, які ставіў сваёй мэтай пабудову яўрэйскай дзяржавы на зямлі Ізраіля, падымаючы яўрэйскае пытанне на міжнароднай арэне — лічыцца [[Тэадор Герцль|Герцль]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Kornberg|1993}} «How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Herzl|1946|p=11}}&lt;/ref&gt;. У 1896 годзе Герцль апублікаваў сваю кнігу «Яўрэйская дзяржава» ({{lang-de|Der Judenstaat}}), у якой выклаў сваё бачанне будучыні яўрэйскай дзяржавы. Ужо ў наступным годзе Герцль кіраваў першым {{нп4|Сусветны яўрэйскі кангрэс|Сусветным яўрэйскім кангрэсам|en|World Jewish Congress}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |publisher=Jewish Agency for Israel |title=Chapter One: The Heralders of Zionism |access-date=12 ліпеня 2007 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |archive-date=27 красавіка 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{нп4|Другая Алія|Другая Алія|ru|Вторая алия}} (1904—1914 гады) пачалася пасля Кішынёўскага пагрому. Прыблізна 40 тыс. яўрэяў пасялілася ў Палесціне&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;/&gt;. Большасць імігрантаў першай і другой аліі былі артадаксальнымі яўрэямі&lt;ref&gt;{{harvnb|Stein|2003|p=88}}&lt;/ref&gt;, але другая Алія ўключала таксама і сацыялістаў, якія заснавалі [[кібуц]]ны рух&lt;ref&gt;{{harvnb|Romano|2003|p=30}}&lt;/ref&gt;.

Тым не менш, не ўсе яўрэі першапачаткова падтрымлівалі ідэі сіянізму, а значная частка артадаксальных рабінаў лічыла, што рух палітычнага сіянізму супярэчыць законам [[Тора|Торы]]. Пасля некаторыя ультраартадаксальныя рабіны па гэтай прычыне адмовіліся таксама прызнаваць яўрэйскі характар ​​Дзяржавы Ізраіль&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://islamcivil.ru/article.php?aid=223|title=Истинные иудеи против государства Израиль|lang=ru|access-date=23 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529051311/http://www.islamcivil.ru/article.php?aid=223|archive-date=29 мая 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Брытанскі мандат у Палесціне (1918—1948) ===

[[Файл:Map of Palestine in Russian, a. 1900.jpg|thumb|250px|Гістарычная карта Палесціны, 1900 год]]

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сакратар замежных спраў Вялікабрытаніі [[Артур Бальфур]] выдаў дакумент, які атрымаў пасля назву [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]]. У ім дэкларавалася, што Брытанія «''глядзіць станоўча на заснаванне ў Палесціне нацыянальнага дома для яўрэйскага народа''»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|publisher=Yale University|access-date=7 ліпеня 2008|datepublished=2 лістапада 1917|work=The Avalon Project at Yale Law School|title=Balfour Declaration 1917|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704103803/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|archive-date=4 ліпеня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1919-23 гадах (Трэцяя Алія) у Палесціну прыбылі 40 тыс. яўрэяў, у асноўным з Усходняй Еўропы. Пасяленцы гэтай хвалі былі навучаны сельскай гаспадарцы і маглі развіваць эканоміку. Нягледзячы на квоту іміграцыі, устаноўленую брытанскімі ўладамі, яўрэйскае насельніцтва вырасла да канца гэтага перыяду да 90 тыс. Балоты Ізреэльскай даліны і даліны Хэфер былі асушаныя і зямля зробленая прыдатнай для сельскай гаспадаркі. У гэты перыяд была заснавана федэрацыя прафсаюзаў, [[Гістадрут]]. Арабскія пратэсты супраць яўрэйскай іміграцыі прывялі да палесцінскіх бунтаў і фарміравання яўрэйскай ваенізаванай самаабароны («{{нп4|Хагана|Хагана|ru|Хагана}}»)&lt;ref&gt;{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. «During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements… In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah („The Defense“) was established.»&lt;/ref&gt;.

У 1922 годзе [[Ліга Нацый]] ўручыла Вялікабрытаніі мандат на Палесціну, тлумачачы гэта неабходнасцю «''устанаўлення ў краіне палітычных, адміністрацыйных і эканамічных умоў для бяспечнага стварэння яўрэйскага нацыянальнага дома''»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|publisher=Fordham University|title=League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922|work=Modern History Sourcebook|datepublished=24 ліпеня 1922|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804221156/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|archive-date=4 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. З-за яфскіх бунтаў у самым пачатку Мандата Брытанія абмежавала яўрэйскую іміграцыю і частка тэрыторыі, запланаваная для яўрэйскай дзяржавы, была аддадзена пад утварэнне [[Трансіарданія|Трансіарданіі]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Liebreich|2005|p=34}}&lt;/ref&gt;. У той час краіну засялялі пераважна арабы-мусульмане, аднак самы буйны горад, Іерусалім, быў пераважна яўрэйскім&lt;ref&gt;{{ref-en}} J. V. W. Shaw. A Survey of Palestine. Vol 1: Prepared in December 1945 and January 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry. Reprinted 1991 by The Institute for Palestine Studies, Washington, D. C. P. 148&lt;/ref&gt;. У 1924—1929 гадах ([[Чацвёртая Алія]]) у Палесціну прыехалі 82 тыс. яўрэяў, у асноўным у выніку ўсплёску [[антысемітызм]]у ў Польшчы і Венгрыі. Пазней, аднак, прыблізна 23 тыс. эмігрантаў гэтай хвалі пакінулі краіну.

Уздым нацысцкай ідэалогіі ў 1930-х гадах у Германіі прывёў да [[Пятая Алія|Пятай Аліі]], якая была наплывам чвэрці мільёна яўрэяў, якія ратаваліся ад [[нацызм]]у. Гэты наплыў скончыўся {{нп4|Арабскае паўстанне, 1936—1939|Арабскім паўстаннем 1936-1939|ru|Арабское восстание (1936—1939)}} гадоў і выданнем Вялікабрытаніяй «{{нп4|Белая кніга 1939 года|Белай кнігі|ru|Белая книга 1939 года}}» ў 1939 годзе, якая фактычна прыпыніла іміграцыю яўрэяў у Палесціну. Краіны свету адмаўляліся прымаць яўрэяў, якія ратаваліся ад [[Халакост|Катастрофы]], што разам з забаронай Вялікабрытаніі на перасяленне ў Палесціну фактычна азначала смерць для мільёнаў. Для абыходу забароны на іміграцыю ў Палесціну была створана падпольная арганізацыя «Масад ле-Алія Бэт», якая дапамагала яўрэям нелегальна дабрацца да Палесціны і выратавацца ад Катастрофы&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;/&gt;.

Па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яўрэйскае насельніцтва Палесціны складала 33 % у параўнанні з 11 % у 1922 годзе&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mideastweb.org/palpop.htm |title=The Population of Palestine Prior to 1948 |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |publisher=MidEastWeb |archive-date=14 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html|publisher=Israeli — Palestinian ProCon.org|access-date=7 ліпеня 2008|title=Population Statistics|lang=en}}&lt;/ref&gt;

=== Стварэнне дзяржавы і першыя гады існавання ===

[[Файл:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|200px|[[Давід Бен-Гурыён]] абвяшчае незалежнасць Ізраіля [[14 мая]] [[1948]] года пад партрэтам Тэадора Герцля]]

Пасля 1945 года Вялікабрытанія апынулася ўцягнутая ў нарастаючы канфлікт з яўрэйскім насельніцтвам&lt;ref&gt;{{harvnb|Fraser|2004|p=27}}&lt;/ref&gt;. У 1947 годзе брытанскі ўрад адмовіўся ад мандата на Палесціну, аргументуючы гэта тым, што ён не здольны знайсці прымальнае рашэнне для арабаў і яўрэяў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0a2a053971ccb56885256cef0073c6d4/2248af9a92b498718525694b007239c6!OpenDocument|publisher=United Nations|datepublished=20 красавіка 1949|access-date=2 жніўня 2008|title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47)}}&lt;/ref&gt;. Нядаўна створаная [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] 29 лістапада 1947 года прыняла план падзелу Палесціны (рэзалюцыя ГА ААН № 181). Гэты план прадугледжваў спыненне брытанскага мандата ў Палесціне да 1 жніўня 1948 года і рэкамендаваў стварэнне на яе тэрыторыі дзвюх дзяржаў: яўрэйскай і арабскай. Іерусалім і Віфлеем, згодна з рашэннем ААН, павінны былі стаць тэрыторыяй пад міжнародным кантролем, каб не дапусціць канфлікту вакол статусу гэтых гарадоў&lt;ref name=&quot;Круг_раздел&quot;/&gt;. Прыняцце гэтага плана стала магчымым дзякуючы яго падтрымцы з боку найбуйнейшых дзяржаў — [[СССР]] і [[ЗША]].

{{нп4|Яўрэйскае агенцтва|Яўрэйскае агенцтва|ru|Еврейское агентство}}, якое, апроч іншага, выконвала ў той час некаторыя функцыі ўрада «Ішува» (яўрэйскага насельніцтва Палесціны), вырашыла прыняць план ААН&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/History/HISTORY-+Foreign+Domination.htm|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=History: Foreign Domination|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=6 ліпеня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Арабскія кіраўнікі, у тым ліку [[Ліга арабскіх дзяржаў]] і (Палесцінскі) Вышэйшы арабскі савет, катэгарычна адхілілі план ААН па падзелу Палесціны&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=40–1}}&lt;/ref&gt; і заявілі, што план парушае правы большасці насельніцтва Палесціны, якое тады складалася на 67 % з неяўрэяў, што яны будуць намагацца не дапусціць яго рэалізацыі&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_раздел&quot;&gt;{{ЭЯЭ|13236|Планы раздела Палестины}}&lt;/ref&gt;.

14 мая 1948 года, за адзін дзень да заканчэння брытанскага мандата на Палесціну, [[Давід Бен-Гурыён]] абвясціў стварэнне незалежнай яўрэйскай дзяржавы на тэрыторыі, выдзеленай згодна з планам ААН&lt;ref name=&quot;npr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history3.html|publisher=National Public Radio|title=Part 3: Partition, War and Independence|work=The Mideast: A Century of Conflict|access-date=13 ліпеня 2007|datepublished=2 кастрычніка 2002|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ужо на наступны дзень Ліга арабскіх дзяржаў абвясціла Ізраілю вайну і адразу пяць арабскіх дзяржаў ([[Сірыя]], [[Егіпет]], [[Ліван]], [[Ірак]] і [[Трансіарданія]]) напалі на новую краіну, пачаўшы тым самым [[Першая араба-ізраільская вайна|Першую араба-ізраільскую вайну]], званую ў Ізраілі «Вайной за незалежнасць»&lt;ref name=&quot;npr&quot;/&gt;.

Да пачатку ваенных дзеянняў у 1948 годзе ў Палесціне пражывалі каля 750 тыс. арабаў&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_беженцы&quot;&gt;.{{ЭЯЭ|15544#02|Израиль и палестинская проблема#Война 1948 г. и проблема беженцев}}&lt;/ref&gt;. У ходзе Вайны за незалежнасць каля 600 тысяч арабаў{{efn|У розных крыніцах прыводзяцца лічбы ад 520 да 900 тыс. чалавек, часам нават больш; па гэтым пытанні ёсць істотныя рознагалоссі як у акадэмічных, так і ў палітычных колах.}}-жыхароў Палесціны пакінулі свае дамы, якія знаходзяцца на тэрыторыі, выдзеленай, паводле рэзалюцыі ААН, для яўрэйскай дзяржавы і часткі тэрыторыі, выдзеленай пад арабскую дзяржаву. Большасць палесцінскіх бежанцаў перасяліліся на тэрыторыі, выдзеленай рэзалюцыяй ААН для арабскай дзяржавы. Частка палесцінскіх арабаў таксама эмігравала ў іншыя арабскія дзяржавы. У Ізраілі засталіся толькі каля 160 тыс. арабаў&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_беженцы&quot;/&gt;. Ізраільскія ўлады адмовіліся пускаць бежанцаў назад у месца іх пражывання пасля вайны, а землі і нерухомая маёмасць бежанцаў былі канфіскаваныя дзяржавай Ізраіль.

У арабскім свеце гэтыя падзеі атрымалі назву ''«[[Накба|аль-На́кба]]»'' ({{lang-ar|}}النكبة) — «Катастрофа». У той жа час, у [[Емен]]е, Егіпце, Лівіі, Сірыі і Іраку прайшлі антыяўрэйскія дэманстрацыі і арганізаваны жорсткія пагромы. У выніку, больш за 800 тыс. яўрэяў былі выгнаныя або ўцяклі з арабскіх краін у толькі што створаную яўрэйскую дзяржаву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|title=General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from 11 December 1949 to 23 October 1950|access-date=2 жніўня 2008|publisher=The United Nations Conciliation Commission|datepublished=23 кастрычніка 1950|archive-url=https://web.archive.org/web/20070603050907/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|archive-date=3 чэрвеня 2007|url-status=dead}} (U.N. General Assembly Official Records, Fifth Session, Supplement No. 18, Document A/1367/Rev. 1)&lt;/ref&gt;. Такім чынам, па сцвярджэнні ізраільскага боку, гэты працэс варта разглядаць як масавы абмен насельніцтвам у рэгіёне, бо месца 600 тысяч арабаў на тэрыторыі Ізраіля занялі 820 тысяч яўрэйскіх бежанцаў. Тым не менш, асноўным прадметам рознагалоссяў у араба-ізраільскім канфлікце стаў лёс толькі арабскіх бежанцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|publisher=Massachusetts Institute of Technology|author=Stephen Van Evera|access-date=11 верасня 2007|title=Nature of the Flashpoint|work=Center for International Studies|archive-date=27 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927160217/http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Reveron|Murer|2006}}&lt;/ref&gt;.

Пасля года баявых дзеянняў, у ліпені 1949 года было прынята пагадненне аб спыненні агню з Егіптам, Ліванам, Трансіарданіяй і Сірыяй, згодна з якім пад кантролем яўрэйскай дзяржавы апынуліся таксама Заходняя Галілея і калідор ад прыморскай раўніны да Іерусаліма; Іерусалім быў падзелены па лініі спынення агню паміж Ізраілем і Трансіарданіяй. Дзяржава Ізраіль займала 80 % тэрыторыі падмандатнай Палесціны. Гэтыя часовыя межы атрымалі назву «Зялёная мяжа».

Арабская дзяржава не была створана з прычыны акупацыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]] Егіптам, і [[Акупацыя|акупацыі]], а затым і [[Анексія|анексіі]] Трансіарданіяй большай часткі тэрыторый Іўдзеі і Самарыі, што прызначаліся для арабскай дзяржавы, роўна як і Усходняга Іерусаліма, які павінен быў застацца пад кантролем ААН у рамках вялікага Іерусаліма&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ_раздел&quot;/&gt;. Гэтыя тэрыторыі, пасля іх анексіі, былі названыя Трансіарданіяй «[[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім берагам ракі Іардан]]», у адрозненне ад зыходнай яе тэрыторыі на ўсход ад р. Іардан, пасля чаго яна была сама перайменаваная ў [[Іарданія|Іарданію]].

11 мая 1949 года Дзяржава Ізраіль была прызнана як член ААН&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|publisher=The United Nations|title=Two Hundred and Seventh Plenary Meeting|datepublished=11 мая 1949|access-date=23 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912101430/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|archive-date=12 верасня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У першыя гады існавання дзяржавы на палітычнай арэне Ізраіля дамінаваў рух сацыялістычнага сіянізму ({{нп4|МАПАЙ|МАПАЙ|ru|МАПАЙ}}), які ўзначальваў першы прэм’ер-міністр Ізраіля [[Давід Бен-Гурыён]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Lustick|1988|pp=37–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=Library of Congress|title=Israel (Labor Zionism)|work=Country Studies|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|access-date=23 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя гады былі адзначаны масавай іміграцыяй яўрэяў, тых, хто выжыў у Катастрофе і ратаваўся ад пераследаў у арабскіх краінах. З 1948 па 1958 гады насельніцтва Ізраіля ўзрасло з {{nobr|800 000}} да {{nobr|2 000 000}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&amp;CYear=2006|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 жніўня 2007|datepublished=2006|title=Population, by Religion and Population Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033403/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&amp;CYear=2006|archive-date=30 верасня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць імігрантаў з’яўляліся бежанцамі і практычна не мелі пры сабе маёмасці. Яны былі размешчаны ў часовых намётавых лагерах, «''маабарот''». Да 1952 года ў падобных намётавых мястэчках пражывалі больш за 200 тыс. імігрантаў. Неабходнасць вырашэння гэтага крызісу прымусіла Бен-Гурыёна пайсці на падпісанне дамовы з [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|ФРГ]] аб рэпарацыях, што выклікала масавыя пратэсты яўрэяў, абураных ідэяй супрацоўніцтва з Германіяй&lt;ref&gt;{{harvnb|Shindler|2002|pp=49–50}}&lt;/ref&gt;.

=== Важныя падзеі ў гісторыі дзяржавы ===

Пачатак наступнага дзесяцігоддзя (1960) адзначылася {{нп4|Выкраданне Эйхмана|захопам ізраільскімі спецслужбамі|ru|выкраданне Эйхмана}} аднаго з высокапастаўленых нацысцкіх злачынцаў [[Адольф Эйхман|Адольфа Эйхмана]], які хаваўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]]. Эйхман з’яўляўся «архітэктарам» і ператваральнікам у жыццё «{{нп4|Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|Канчатковага рашэння яўрэйскага пытання|ru|Окончательное решение еврейского вопроса}}» ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Публічны працэс над ім стаў найважнейшым этапам ва ўсведамленні маштабаў Катастрофы еўрапейскага яўрэйства і атрымаў міжнародны рэзананс&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/eichmann.html|title=Adolf Eichmann|publisher=Jewish Virtual Library|access-date=18 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Эйхман стаў другім чалавекам у гісторыі Ізраіля, прыгавораным да смяротнага пакарання&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Law/Legal%20Issues%20and%20Rulings/JUSTICE%20MINISTRY%20REPLY%20TO%201995%20AMNESTY%20INTERNATION|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Justice Ministry Reply to Amnesty International Report|access-date=10 жніўня 2007|datepublished=5 ліпеня 1995}}&lt;/ref&gt;

Выбары ў Кнэсет 1977 сталі паваротным момантам у палітычнай гісторыі Ізраіля. Упершыню партыя [[Херут]] (папярэдніца сучаснага [[Лікуд]]а) пад кіраўніцтвам [[Менахем Бегін|Менахема Бегіна]] атрымала большасць галасоў выбаршчыкаў, адабраўшы кантроль над краінай у партыі МАПАЙ (сучасная [[Авада]]), якая знаходзілася ва ўладзе без перапынку з часу заснавання дзяржавы&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|pp=169–70}}&lt;/ref&gt;.

=== Араба-ізраільскі канфлікт ===

==== Узаемаадносіны з арабскімі краінамі ====

На працягу першых дзесяцігоддзяў існавання яўрэйскай дзяржавы арабскія краіны працягвалі аспрэчваць легальнасць яе стварэння, а арабскія нацыяналісты, узначаленыя [[Гамаль Абдул Насер|Насерам]], працягвалі заклікаць да яе знішчэння&lt;ref&gt;[http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 Encarta — Six-Day War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606190807/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 |date=6 чэрвеня 2009 }}&lt;/ref&gt;.

У 1956 годзе Ізраіль далучыўся да сакрэтнага саюзу Вялікабрытаніі і Францыі, якія імкнуліся вярнуць кантроль над [[Суэцкі канал|Суэцкім каналам]], нацыяналізаваным Егіптам. Пасля захопу [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] ў ходзе [[Суэцкі крызіс|Суэцкага крызісу]] Ізраіль быў вымушаны адступіць пад ціскам ЗША і СССР у абмен на гарантыі праходу ізраільскіх судоў праз Суэцкі канал і іх выхаду ў [[Чырвонае мора]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history.sandiego.edu/GEN/20th/suez.html|publisher=University of San Diego|title=The Suez Crisis|access-date=15 ліпеня 2007|datepublished=5 снежня 2005|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе Егіпет, Сірыя і Іарданія сцягнулі свае войскі да межаў Ізраіля, выгналі міратворцаў ААН і заблакавалі ўваход ізраільскім караблям у Чырвонае мора і Суэцкі канал. На поўдні працягваліся атакі баевікоў-федаінаў. У сваім выступе па радыё Насер заклікаў арабскія дзяржавы скінуць Ізраіль у мора &lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/06/06/127037 Политэкономия: Шесть дней вечной войны]&lt;/ref&gt;. Гэтыя дзеянні сталі для кіраўніцтва Ізраіля падставай для прэвентыўнай атакі і пачатку вайны (casus belli), якая ўвайшла ў гісторыю пад назвай [[Шасцідзённая вайна]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. «Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai…casus belli by Israel.»&lt;/ref&gt;. У гэтай вайне Ізраіль у лічаныя дні дасягнуў пераканаўчай перамогі, захапіўшы Сінайскі паўвостраў, [[Сектар Газа]], [[Заходні бераг ракі Іардан]], [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Зялёная мяжа 1949 года стала адміністрацыйнай мяжой паміж Ізраілем і новымі тэрыторыямі. Межы Іерусаліма былі пашыраны і на ўсходнюю частку горада.

[[Файл:Golda Meir 03265u.jpg|thumb|upright|140px|Прэм’ер-міністр Ізраіля [[Голда Меір]]]]

6 кастрычніка 1973 г., у [[Ём-Кіпур]] (Судны дзень) — найбольш святы дзень у яўрэйскім календары, калі ўсе вернікі-яўрэі знаходзяцца ў сінагогах, Егіпет і Сірыя адначасова атакавалі Ізраіль. Для ўрада Ізраіля гэтая вайна стала нечаканасцю. {{нп4|Вайна Суднага дня|Вайна Суднага дня|ru|Война Судного дня}} скончылася 25 кастрычніка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |title=Судный день без победителей |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204045822/http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |archive-date=4 снежня 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на значныя страты, напад егіпецкай і сірыйскай армій быў паспяхова адбіты [[Армія абароны Ізраіля|ЦАХАЛам]], пасля чаго войскі вярнуліся на ранейшыя пазіцыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm|publisher=[[BBC]]|title=1973: Arab states attack Israeli forces|work=On This Day|access-date=15 ліпеня 2007}}&lt;/ref&gt;. Хоць унутранае расследаванне вынікаў вайны зняло з урада адказнасць за тое, што здарылася, незадаволенасць грамадскасці прымусіла прэм’ер-міністра [[Голда Меір|Голду Меір]] сысці ў адстаўку.

У 1978 годзе адбыўся гістарычны візіт у Ізраіль егіпецкага прэзідэнта [[Анвар Садат|Анвара Садата]], які выступіў перад кнэсетам. Гэта падзея стала першым прызнаннем дзяржавы Ізраіль з боку кіраўніка арабскай дзяржавы&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|pp=171–4}}&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1979 года Анвар Садат і [[Менахем Бегін]] падпісалі егіпецка-ізраільскі мірны дагавор&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-Egypt%20Peace%20Treaty Peace Treaty between Israel and Egypt March 26, 1979]{{ref-en}}&lt;/ref&gt; (папярэднія [[Кэмп-Дэвідскія пагадненні]] былі дасягнутыя паўгоддзем раней&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20Accords Camp David Accords September 17, 1978]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;), паводле якіх Ізраіль вяртаў Егіпту Сінайскі паўвостраў і абавязваўся пачаць перамовы па стварэнні [[Палесцінская аўтаномія|Палесцінскай аўтаноміі]].

7 чэрвеня 1981 года, у ходзе [[аперацыя «Опера»|аперацыі «Опера»]], ізраільская авіяцыя разбамбавала на тэрыторыі Ірака недабудаваны ядзерны рэактар «Асірак». Гэта ваеннае ўварванне было асуджана рэзалюцыяй 487 [[Савет Бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]&lt;ref&gt;[http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/419/04/IMG/NR041904.pdf?OpenElement Резолюция 487 Совбеза ООН]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У 1982 годзе Ізраіль умяшаўся ў Ліванскую грамадзянскую вайну для таго, каб знішчыць базы «Арганізацыі вызваленя Палесціны», з якіх вяліся атакі на Ізраіль і праводзіліся абстрэлы паўночнай часткі краіны. Гэтая аперацыя была названая «Мір Галілеі», але пасля атрымала неафіцыйную назву Першая ліванская вайна&lt;ref&gt;[http://www.newsru.co.il/israel/21mar2007/second503.html Комиссия решила назвать Вторую Ливанскую войну Второй Ливанской войной]&lt;/ref&gt;. У 1985 годзе Ізраіль вывеў войскі з большай часткі тэрыторыі Лівана, акрамя буфернай зоны, якая заставалася пад ізраільскім кантролем да 2000 года.

У 1994 годзе быў падпісаны ізраільска-іарданскі мірны дагавор, што зрабіла [[Іарданія|Іарданію]] другой арабскай краінай, якая нармалізавала адносіны з Ізраілем&lt;ref&gt;{{harvnb|Harkavy|Neuman|2001|p=270}}&lt;/ref&gt;.

У 2000 годзе прэм’ер-міністр [[Эхуд Барак]] вывеў войскі з Паўднёвага Лівана.

12 ліпеня 2006 г. ліванская [[Шыіты|шыіцкая]] [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя [[Хезбала]], якую падтрымлівалі Сірыя і Іран, запусціла некалькі ракет па ізраільскіх населеных пунктах і атакавала пазіцыі ізраільскіх войскаў&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825
|title=Hezbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border
|access-date=7 ліпеня 2008
|author=Amos Harel
|datepublished=13 ліпеня 2006
|publisher=Haaretz
|lang=en
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602063142/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825
|archive-date=2 чэрвеня 2009
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200262_pf.html
|title=Hezbollah Raid Opens 2nd Front for Israel
|access-date=5 ліпеня 2008
|lang=en
|datepublished=13 ліпеня 2006
|publisher=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2006/jul/060712.gradstein.html|title=Hezbollah Captures Two Israeli Soldiers|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|datepublished=12 ліпеня 2006|publisher=National Public Radio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060717235503/http://www.iht.com/articles/2006/07/13/africa/web.0712mideast.php Clashes spread to Lebanon as Hezbollah raids Israel — International Herald Tribune]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |title=חדשות nrg — חיזבאללה: חטפנו שני חיילים, שחררו אסירים |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201131317/http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |archive-date=1 снежня 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Day-by-day: Lebanon crisis — week one|datepublished=19 ліпеня 2006|publisher=[[BBC]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5179434.stm|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=China Radio International|title=Hezbollah: 2 Israeli Soldiers Captured|url=http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|datepublished=12 ліпеня 2006|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025035334/http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|archive-date=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Баевікі Хезбалы перасеклі ізраільскую мяжу, захапіўшы двух салдат. Правакацыйныя дзеянні Хезбалы распалілі Другую ліванскую вайну.

==== Узаемаадносіны з палесцінскімі арабамі ====

Першыя антысіянісцкія выступы ў Палесціне пачаліся 27 лютага 1920 года пасля паведамлення пра зацвярджэнне Дэкларацыі Бальфура як падставы для стварэння «яўрэйскага нацыянальнага ачага». 4-6 красавіка ў Іерусаліме і Галілеі прайшлі масавыя беспарадкі і яўрэйскія пагромы&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Авива Халамиш.|загаловак=Иерусалим в период Британского мандата|месца=Тель-Авив|выдавецтва=[[Адкрыты ўніверсітэт Ізраіля]]|год=1998|том=10|серыя=Иерусалим в веках|старонкі=100-105}}&lt;/ref&gt;. Наступная серыя нападаў на яўрэяў адбылася ў канцы жніўня 1929 г. з-за канфлікту па пытанні доступу да [[Сцяна плачу|Сцяны плачу]]. Пікам даваеннага гвалту стала так называмое Арабскае паўстанне ў перыяд 1936—1939 гадоў.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны канфлікт паміж палесцінскімі арабамі і яўрэямі зноў абвастрыўся. Пасля прыняцця ў лістападзе 1947 года плана ААН па падзелу Палесціны на дзве дзяржавы лакальныя сутыкненні перараслі ў поўнамаштабную вайну, якая скончылася абвяшчэннем незалежнасці і перамогай Ізраіля. У той жа час узнікла праблема палесцінскіх бежанцаў.

[[Файл:Fadayun attack Tel Mond.jpg|thumb|200px|Пасле нападу, Тэль Монд, [[1956]]]]

З моманту заканчэння Араба-ізраільскай вайны 1947—1949 гг. і да 1967 года Ізраіль пастаянна падвяргаўся нападам палесцінскіх баевікоў («федаінаў») з акупаваных Егіптам і Іарданіяй тэрыторый, у выніку чаго загінула больш за 450 яго грамадзян&lt;ref&gt;{{harvnb|Gilbert|2005|p=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mfa000101&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2000/1/Terrorism+deaths+in+Israel+-+1920-1999.htm Terrorism deaths in Israel — 1920—1999 // 1 Jan 2000] [[МЗС Ізраіля]]&lt;/ref&gt;.

Параза арабскіх дзяржаў у [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]] ў 1967 годзе і атрыманне Ізраілем кантролю над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася як для яўрэйскай, так і для арабскай дзяржавы, прывялі да росту арабскага радыкалізму і [[тэрарызм]]у — была актывізавана дзейнасць АВП, мэтай якой была аб’яўлена «ўзброеная барацьба, як адзіны шлях вызвалення Радзімы»&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html?pagewanted=2 The Interregnum] [[The New York Times]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/33+The+Palestinian+National+Covenant-+July+1968.htm The Palestinian National Covenant — July 1968] МИД Израиля&lt;/ref&gt;. У канцы 1960-х — пачатку 1970-х палесцінскія тэрарысты распачалі па ўсім свеце першую хвалю нападаў на ізраільцян. Самым вядомым тэрактам стаў {{нп4|Тэракт на мюнхенскай Алімпіядзе|захоп ізраільскіх атлетаў|ru|Теракт на мюнхенской Олимпиаде}} на Летняй Алімпіядзе ў 1972 годзе ў Мюнхене&lt;ref&gt;[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php Ma’alot, Kiryat Shmona, and Other Terrorist Targets in the 1970s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930015347/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php |date=30 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;. Нямецкія спецслужбы распачалі няўдалую спробу вызвалення закладнікаў, у выніку якой усе закладнікі загінулі. Праз кароткі час усе тэрарысты, адказныя за гэты тэракт, апынуліся на волі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html?pagewanted=2&amp;ei=5088&amp;en=9767c2c5b87668e6&amp;ex=1359090000&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss|title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82|author=Edmund L. Andrews, John Kifner|publisher=[[The New York Times]]|datepublisher=27 студзеня 2008|access-date=12 мая 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ізраільскія спецслужбы правялі ў адказ аперацыю «Гнеў Божы», падчас якой амаль усе ўдзельнікі нападу на ізраільскіх спартоўцаў былі высачаны і знішчаны&lt;ref&gt;{{harvnb|Crowdy|2006|p=333}}&lt;/ref&gt;. У 1970 годзе пасля спробы скінуць іарданскую манархію палесцінскія ваенізаваныя арганізацыі былі выгнаныя з Іарданіі і перамясцілі сваю дзейнасць у [[Ліван]]. Палесцінцы актыўна ўмяшаліся ў грамадзянскую вайну ў Ліване і стварылі анклаў у паўднёвай частцы краіны, з тэрыторыі якога рабілі рэгулярныя тэрарыстычныя напады на Ізраіль і буйныя акцыі міжнароднага тэрарызму. Гэта прывяло да ўварвання ізраільскай арміі ў Ліван у 1982 годзе і выгнання [[Арганізацыя вызвалення Палесціны|АВП]] з Лівана ў Туніс.

У 1987 хваля гвалту на тэрыторыях паклала пачатак Першай інтыфадзе (паўстанні супраць ізраільскага кіравання)&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Microsoft|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|title=Intifada|access-date=16 верасня 2007|datepublished=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403235459/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|archive-date=3 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У выніку, за перыяд з лістапада 1987 па жнівень 1993 гг., ахвярамі тэрактаў сталі 157 ізраільцян з ліку грамадзянскіх асоб, яшчэ 4195 ізраільскіх грамадзян атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Па дадзеных прэс-службы Цахала, загінулі 66 ізраільскіх вайскоўцаў, 4918 вайскоўцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. У той жа час, за шэсць гадоў інтыфады супрацоўнікамі ізраільскіх службаў бяспекі былі забітыя 808 і параненыя 16824 палесцінцаў. Яшчэ 985 палесцінцаў былі забітыя сваімі ж супляменнікамі&lt;ref&gt;''Эфраим Ганор''. [http://piratyy.h14.ru/article/intifada.html Интифада: как все начиналось]&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 1991 года ў Мадрыдзе прайшла міжнародная канферэнцыя па Блізкім Усходзе, у якой упершыню ўдзельнічалі прадстаўнікі палесцінцаў, якія рэгулярна пражывалі на Заходнім беразе Іардана і ў сектары Газа. Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|Вайны ў Персідскім заліве]] ў 1991 годзе шматлікія палесцінскія арабы і АВП падтрымлівалі [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і адабралі іракскія ракетныя атакі па Ізраілю&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB173EF93AA35751C1A967958260|title=After 4 Years, Intifada Still Smolders|publisher=[[The New York Times]]|date=9 снежня 1991|access-date=28 сакавіка 2008|author=Clyde Haberman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Mowlana|Gerbner|Schiller|1992|p=111}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|left|thumb|200px|І. Рабін, Я. Арафат і Б. Клінтан на цырымоніі падпісання «Дамоў Осла», [[1993]]]] год

Пасля таго, як у 1992 годзе прэм’ер-міністрам Ізраіля стаў [[Іцхак Рабін]], Ізраіль схіліўся да палітыкі кампрамісаў з арабскімі суседзямі&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=236}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|publisher=Boston College|title=From the End of the Cold War to 2001|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625191031/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|archive-date=25 чэрвеня 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ужо ў 1993 годзе [[Шымон Перэс]] і [[Махмуд Абас]] падпісалі ў Вашынгтоне мірныя дамовы, паводле якіх была створана [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя]] (ПНА), якая атрымала кантроль над часткай [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага р. Іардан]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements|datepublished=13 верасня 1993|access-date=16 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823194850/http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У адказ АВП абавязвалася прызнаць Ізраіль і спыніць тэрарыстычную дзейнасць&lt;ref&gt;Israel-Palestine Liberation Organization letters of recognition&lt;/ref&gt;.

Падтрымка мірных пагадненняў ізраільскім грамадствам пайшла на спад у выніку тэрактаў, якія не спыняліся з дня іх падпісання&lt;ref name=&quot;mfa000924&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+before+2000/Fatal+Terrorist+Attacks+in+Israel+Since+the+DOP+-S.htm Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the DOP (Sept 1993), 24 Sep 2000] МИД Израиля&lt;/ref&gt;. У лістападзе 1995 года Іцхак Рабін быў забіты правым экстрэмістам [[Ігаль Амір|Ігалем Амірам]].

У канцы 1990-х гадоў прэм’ер-міністр Беньямін Нетаньяху вывеў войскі з Хеўрона&lt;ref&gt;{{harvnb|Bregman|2002|p=257}}&lt;/ref&gt; і падпісаў «Мемарандум Вай-Рывер», які даваў палесцінцам больш правоў самакіравання&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=The Wye River Memorandum|datepublished=23 кастрычніка 1998|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823205715/http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2000 года пры пасярэдніцтве прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] ў Кэмп-Дэвідзе адбыліся перамовы прэм’ер-міністра Ізраіля [[Эхуд Барак|Эхуда Барака]] з [[Ясір Арафат|Ясірам Арафатам]]. На іх Барак прапанаваў план стварэння палесцінскай дзяржавы на 97 % тэрыторыі Заходняга берага р. Іардан і сектара Газа, аднак Арафат адхіліў яго&lt;ref&gt;{{harvnb|Gelvin|2005|p=240}}&lt;/ref&gt;. Пасля правалу перамоваў палесцінскія арабы пачалі інтыфаду Аль-Аксы, фармальнай нагодай для якой паслужыла наведванне Храмавай гары ў Іерусаліме лідарам апазіцыі [[Арыэль Шарон|Арыэлем Шаронам]].

У 2001 годзе Шарон стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля. Падчас свайго знаходжання на пасадзе ён ажыццявіў план аднабаковага выхаду з сектара Газа, у выніку якога былі разбураны дзясяткі яўрэйскіх паселішчаў і больш за 7 тысяч чалавек страцілі свае дамы. Ён таксама пачаў будаўніцтва «сцяны бяспекі» паміж ізраільскай тэрыторыяй і Заходнім берагам р. Іардан&lt;ref&gt;{{cite web|title=West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2|url=http://www.usatoday.com/news/world/2004-07-29-west-bank_x.htm|publisher=The Associated Press (via USA Today)|datepublished=29 ліпеня 2004|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У студзені 2006 года Шарон перанёс [[інсульт]], пасля якога застаўся ў коме і пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Эхуд Ольмерт]].

Пасля красавіка 2002 года інтыфада ідзе на спад. У сакавіку 2004 года ізраільскія ВПС знішчылі духоўнага лідара [[Хамас]]а шэйха [[Ахмед Ясін|Ахмеда Ясіна]], а праз месяц і яго пераемніка доктара Ранцісі. У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў [[Ясір Арафат]]. З сыходам са сцэны лідараў інтыфада носіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю ПНА. У той жа час, рэгулярнай з’явай сталі ракетныя і мінамётныя абстрэлы горада Сдэрот і прылеглых кібуцаў з сектара Газа, які атрымаў фактычную незалежнасць.

Агулам, з пачатку інтыфады Аль-Аксы (2000) да 30 чэрвеня 2008 года былі забітыя 4860 палесцінцаў і да 1200 ізраільцян&lt;ref name=&quot;mfa2008-00&quot;&gt;[https://archive.today/20121218140121/www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/In+Memory+of+the+Victims+of+Palestinian+Violence+a.htm In Memory of the Victims of Palestinian Violence and Terrorism] МИД Израиля&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/Russian/statistics/Casualties.asp Бецелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110603045314/http://www.btselem.org/Russian/Statistics/Casualties.asp |date=3 чэрвеня 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.waronline.org/analysis/statistic.htm Статыстыка страт у ізраільска-палесцінскім канфлікце (2005 г.)]. Даследаванне статыстыкі страт абодвух бакоў, праведзенае [[ICT|Інстытутам міжнароднай палітыкі па барацьбе з тэрарызмам]]&lt;/ref&gt;.

У 2006 годзе, у выніку дэмакратычных выбараў у Палесцінскі заканадаўчы савет перамогу атрымаў&lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/story/palestine/ ХАМАС возглавил Палестину]&lt;/ref&gt; фундаменталісцкі ісламісцкі рух [[Хамас]], прызнаны многімі краінамі тэрарыстычным. Паколькі кіраўніцтва Хамас, прыйшоўшы да ўлады, адмовілася прызнаць раней заключаныя ПНА пагадненні з Ізраілем і раззброіць сваіх баевікоў, ЕС і ЗША пачалі эканамічны байкот урада Хамаса.

У чэрвені 2007 года, у выніку ўзброенага перавароту, Хамас захапіў уладу ў сектары Газа, заявіўшы аб намеры стварыць там ісламскую дзяржаву. У адказ 14 чэрвеня старшыня ПНА і лідар [[ФАТХ]] Махмуд Абас абвясціў аб роспуску ўрада, увёў на тэрыторыі аўтаноміі рэжым надзвычайнага становішча і ўзяў усю паўнату ўлады ў свае рукі. У выніку ўспыхнула кровапралітная грамадзянская вайна за ўладу, Хамас захаваў свае пазіцыі толькі ў сектары Газа, тады як на Заходнім беразе р. Іардан уладу захавалі прыхільнікі Абаса&lt;ref&gt;[http://rus.newsru.ua/world/15jun2007/gospodstvo.html#2 Боевики «Хамас» добились господства в секторе Газа]&lt;/ref&gt;, дзе ён стварыў новы ўрад і назваў баевікоў Хамас «тэрарыстамі». Тым самым, ПНА раскалолася на два варожых утварэнні.

У кастрычніку 2007 года Ізраіль абвясціў [[Сектар Газа]] «варожым дзяржаўным утварэннем» і прыступіў да яго частковай эканамічнай блакады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.newsru.co.il/mideast/04sep2007/gaza_101.html|title=Три пути для Газы: блокада, &quot;зачистка&quot; или прекращение обстрелов|website=NEWSru.co.il|date=2007-09-04|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. З гэтага часу Ізраіль кантралюе паветраную прастору і прыбярэжныя раёны Сектара Газа, а таксама перамяшчэння яе жыхароў за межы сектара і гандаль з астатнім светам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|title=Gaza Blockade {{!}} United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory|website=web.archive.org|date=2018-11-16|access-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116094434/https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|archive-date=16 лістапада 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, за выключэннем «[[Філадэльфійскага калідора]]» на паўднёвай мяжы Сектара Газа, які кантралюе [[Егіпет]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://txt.newsru.co.il/mideast/29oct2006/egypt.html|title=Египет разместит на границе с сектором Газы 5.000 полицейских|website=NEWSru.co.il|date=2006-10-29|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. Акрамя надземных загараджальных бар’ераў і патрулёў, вядзецца пабудова падземных сцен на шматметровую глыбіню каб прадухіліць капанне тунэляў, па якіх палесцінскія баевікі пранікаюць на тэрыторыю Ізраіля&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-begins-work-sea-barrier-tighten-gaza-strip-blockade|title=Israel begins work on sea barrier to tighten Gaza Strip blockade|website=Middle East Eye|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. У межах блакады Сектара Газа ў 2010 годзе ізраільскія [[Ваенна-марскія сілы|ВМС]] перахапілі на ўваходзе ў тэрытарыяльныя воды так званую «флатылію Свабоды» з быццам гуманітарнымі грузамі, што выклікала рэзкую міжнародную рэакцыю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2010/05/31/manifestations/|title=В Европе, Азии и Африке прошли массовые антиизраильские выступления|website=Lenta.RU|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

Унутрыпалітычная сітуацыя ў сектары Газа вельмі нестабільная — пад кантролем [[ХАМАС]] ён застаецца плацдармам для ўзброеных нападаў тэрыторыі Ізраіля. У канцы 2008 — пачатку 2009 года Ізраіль правёў у Сектары Газа шырокамаштабную [[Літы свінец|аперацыю «Літы свінец»]], якая, аднак, не прывяла да ліквідацыі рэжыму ХАМАС. Яшчэ дзве шырокамаштабныя ваенныя аперацыі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] — «[[Хмарны слуп]]» і «[[Непарушная скала]]», праводзеныя адпаведна ў 2012 і 2014 гадах — таксама завяршаліся толькі тактычнымі поспехамі, не вырашылі асноўнай стратэгічнай задачы па ліквідацыі ваеннага і палітычнага патэнцыялу ХАМАС&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/Operations%20Cast%20Lead,%20Pillar%20of%20Defense,%20and%20Protective%20Edge_%20A%20Comparative%20Review.pdf|аўтар=Gabi Siboni|загаловак=Operations Cast Lead, Pillar of Defense, and Protective Edge: A Comparative Review|год=[[2014]]|мова={{lang-en|}}}}&lt;/ref&gt;.

{{Асноўны артыкул|Вайна Ізраіля з ХАМАС (2023)}}

7 кастрычніка 2023 года палесцінскія [[Тэрарыстычная групоўка|тэрарыстычныя групоўкі]], падтрыманыя [[Іран]]ам і ліванскай шыіцкай арганізацыяй [[Хезбала]], на чале з ХАМАС пачалі буйнамаштабнае ўварванне ў Ізраіль&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/napadenie-hamas-na-izrail-i-ego-posledstvia/a-67028591|title=Нападение ХАМАС на Израиль и его последствия – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;, запусцілі больш за 2,2 тысяч [[Ракета|ракет]] з тэрыторыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18936511|title=Что известно о боях между Израилем и ХАМАС|website=TACC|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6520dab19a7947c2840a0b7c|title=В Израиле сообщили о ракетном обстреле со стороны сектора Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/rakety-1901102139.html|title=Сектор Газа выпустил десятки ракет в сторону Израиля|website=РИА Новости|date=20231007T0703|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. Тэрарыстычныя групоўкі пераадолелі бар’ер паміж Сектарам Газа і Ізраілем, прайшлі праз памежныя пераходы да бліжэйшых ізраільскіх населеных пунктаў і ваенных аб’ектаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/izrail-1901103801.html|title=ЦАХАЛ сообщил о проникновении террористов из Газы|website=РИА Новости|date=20231007T0800|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. У гэтым акце тэрарызму захоплены цывільныя асобы і вайсковаслужбоўцы Ізраіля, здзейснены масавыя [[Забойства|забойствы]] грамадзян Ізраіля, таксама паведамлялася пра выпадкі [[гвалт]]у датычна ізраільскіх жанчын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/footage-of-hamas-assault-on-civilians-shows-likely-war-crimes-experts-say/|title=Footage of Hamas assault on civilians shows likely war crimes, experts say|first=Jeremy|last=Sharon|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/07/naked-israeli-woman-paraded-jeering-hamas-fighters/|title=Naked woman paraded by jeering Hamas fighters|first=James|last=Crisp|website=The Telegraph|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-07/ty-article/.premium/hamas-victory-is-an-israeli-failure-massive-scale/0000018b-0a1a-d8fc-adff-6b7e7e3b0000|title='Nightmare Scenario': Hamas’ Victory Is an Israeli Failure on a Massive Scale|website=Haaretz|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

Раніцай, непасрэдна пасля нападу палесцінскіх баевікоў на памежныя тэрыторыі Ізраіля, урад Ізраіля абвясціў у краіне [[ваеннае становішча]] і пачаў [[Жалезныя мячы|аперацыю «Жалезныя мячы»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/operatsiya-1901120225.html|title=Израиль начал &quot;контртеррористическую операцию&quot; после ударов ХАМАС|website=РИА Новости|date=20231007T1040|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/07/10/2023/65210de09a79471ff76bde33|title=Израиль начал операцию «Железные мечи» в секторе Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;. 8 кастрычніка 2023 года ўведзены ў дзеянне пункт [[Канстытуцыя|асноўнага закона]] Ізраіля, які афіцыйна аб’яўляе пачатак [[Вайна|вайны]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/sostoanie-vojny-v-izraile-i-dalnejsee-razvitie-konflikta-s-hamas/a-67034917|title=Состояние войны в Израиле и дальнейшее развитие конфликта – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/izrailj-ofitsialjno-obyavil-sostoyanie-voyny-vpervye-za-50-let-/32628288.html|title=Израиль официально объявил состояние войны – впервые за 50 лет|website=Радио Свобода|date=2023-10-08|access-date=2023-10-20}}&lt;/ref&gt;.

=== Сучасная гісторыя ===

==== Рэпатрыяцыя ў Ізраіль ====

З прыходам да ўлады ў СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Гарбачова]] і пад ціскам урада ЗША (і асабіста прэзідэнта [[Рональд Уілсан Рэйган|Рэйгана]]) была спрошчаная працэдура эміграцыі з СССР. У 1989 годзе пачалася масавая рэпатрыяцыя з СССР у Ізраіль. Вялікую ролю адыграў факт, што з кастрычніка 1989 года ў ЗША быў абмежаваны прыём яўрэйскіх бежанцаў з СССР. Нямала росту рэпатрыяцыі спрыялі і праявы [[антысемітызм]]у. Арганізацыя «Памяць» праводзіла ў 1987—1990 гадах шматлікія акцыі супраць т. зв. «жыда-масонскай змовы». Вясной 1990 года атрымалі распаўсюджванне правакацыйныя, нічым не падмацаваныя чуткі аб будучых яўрэйскіх пагромах.

У 1989—1990 гадах у Ізраіль прыбыло больш за 200 тыс. рэпатрыянтаў з СССР (толькі за снежань 1990 г. прыбыло 35 тыс. чалавек).

[[Распад СССР]], эканамічныя і палітычныя праблемы ў краінах СНД прывялі да высокага ўзроўню рэпатрыяцыі. Затым, перш за ўсё ў сувязі з вычарпаннем дэмаграфічнага рэсурсу, а таксама ў сувязі з узмацненнем [[тэрор]]у пасля падпісання «мірных пагадненняў у Осла» у 1995—1996 гг. узровень рэпатрыяцыі паменшыўся. Усяго за перыяд «Вялікай Аліі» ў Ізраіль прыбыло больш за мільён яўрэяў з СССР і [[СНД]].

У 2004 годзе ў Ізраіль прыбыло каля 22 тысяч новых рэпатрыянтаў, што на 1 тысячу менш, чым у 2003 годзе. За 2005 год у Ізраіль рэпатрыявалася 23 тысячы чалавек (4,4 %). Упершыню з 1989 года доля рэпатрыянтаў з былога СССР склала менш за палову — прыкладна 10 100 чалавек (48,1 %). З іх амаль 4000 з [[Расія|Расіі]] і каля 3000 з [[Украіна|Украіны]], што на 18 і 21 % менш, адпаведна, чым у 2003 годзе. З астатніх буйных груп рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў 2004 годзе, прыкладна 3700 чалавек (17,6 %) з [[Эфіопія|Эфіопіі]], прыкладна 2000 (9,5 %) з [[Францыя|Францыі]] і каля 1900 (9,0 %) з ЗША. У 2006 годзе ў Ізраіль прыехала 19900 імігрантаў, што прыкладна роўна колькасці ў 2005 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/28dec2006/israel.html|title=Статистические итоги: к 2007 году население Израиля составляет 7 100 000 человек|datepublished=28 снежня 2006|access-date=6 ліпеня 2008|publisher=[[NEWSru]]-Израиль}}&lt;/ref&gt;.

Варта, аднак, заўважыць, што частцы рэпатрыянтаў, як правіла, не ўдаецца ўладкавацца ў Ізраілі і яны пакідаюць краіну. У адной толькі Расіі пражывае больш за 50 тысяч грамадзян Ізраіля, працэс вяртання рускіх ізраільцян у Расію ўзмацніўся ў перыяд 2006—2008 гады ў сувязі з ростам узроўню жыцця ў Расійскай Федэрацыі&lt;ref name=&quot;kp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Что такое Йерида&quot;/&gt;. Паводле дадзеных ізраільскай газеты «Га-Арэц», на 2007 год звыш 100 тысяч рэпатрыянтаў вярнуліся на пастаяннае месца жыхарства з Ізраіля ў краіны СНД, і толькі ў адной Маскве пражывае каля 70 тысяч ізраільцян&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;[http://kp.ru/daily/23807/59827/ Евреи возвращаются в Россию][[Комсомольская правда]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Что такое Йерида&quot;&gt;[http://www.mk.ru/social/publications/322067.html Что такое Йерида?] // [[Московский комсомолец]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/2007/0313/gazeta016.php Россия стремится вернуть своих эмигрантов]&lt;/ref&gt;.

=== Гл. таксама ===
'''Артыкулы пра асоб, якія маюць значнасць для гісторыі Ізраіля:'''
* [[:Катэгорыя:Постаці Ізраіля|Постаці Ізраіля]] і [[:Катэгорыя:Постаці сіянізму|постаці сіянізму]]

== Дзяржаўны лад ==

=== Выканаўчая ўлада ===

[[Файл:Presidential Standard (Israel).svg|thumb|120px|left|Штандарт прэзідэнта Ізраіля]]

Ізраіль кіруецца праз парламенцкую сістэму і з’яўляецца дэмакратычнай дзяржавай з усеагульным правам голасу&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;. Прэзідэнт Ізраіля з’яўляецца фармальным кіраўніком дзяржавы, аднак яго абавязкі большай часткай цырыманіяльныя&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|publisher=[[ЦРУ]]|work=The World Factbook|title=Field Listing — Executive Branch|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=19 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|archive-date=22 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Па закону, прынятым у 2000 годзе, прэзідэнт абіраецца Кнэсетам на адну кадэнцыю тэрмінам 7 гадоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|title=Excerpts from the Basic Law: The President|access-date=23 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202152428/http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|archive-date=2 лютага 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 1963 года прэзідэнт абіраўся на пяцігадовы тэрмін без абмежавання кадэнцый, а ў 1963—2000 гадах на пяцігадовы тэрмін з абмежаваннем на дзве кадэнцыі.

[[Прэм’ер-міністр]] з’яўляецца кіраўніком урада&lt;ref name=&quot;cia2&quot;/&gt;, максімальны тэрмін знаходжання прэм’ер-міністра на пасадзе — 4 гады, да чарговых выбараў у Кнэсет. У адпаведнасці з асноўным законам «Аб урадзе» Прэзідэнт Ізраіля на працягу сямі дзён пасля заканчэння выбараў у Кнэсет пасля кансультацый з лідарамі палітычных партый, што атрымалі прадстаўніцтва, даручае аднаму з членаў Кнэсета, як правіла, лідару фракцыі, якая атрымала большасць месцаў у парламенце. Кандыдат фармуе ўрадавую кааліцыю, прадстаўляе свой варыянт складу кабінета, і, у выпадку атрымання вотуму даверу, становіцца кіраўніком урада. У тым выпадку, калі кандыдат не змог атрымаць падтрымку большасці дэпутатаў кнэсета і сфармаваць урад на працягу 42 дзён пасля выбараў, прэзідэнт мае права перадаць мандат на фарміраванне ўрада іншаму члену Кнэсета. Калі ўрад не можа быць сфармаваны, то абвяшчаюцца паўторныя выбары&lt;ref name=&quot;gov_law&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.knesset.gov.il/laws/special/heb/yesod6.pdf|title=Закон «О Правительстве»|access-date=2012-12-10|lang=he}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд 1996—2001 гадоў прэм’ер-міністр абіраўся грамадзянамі нэпасрэдна, выбары кіраўніка ўрада праходзілі паралельна з парламенцкімі.

=== Заканадаўчая ўлада ===

[[Файл:Knesset.jpg|thumb|180px|Будынак кнэсета, ізраільскага парламента]]

Кнэсет — ізраільскі парламент, складаецца са 120 дэпутатаў, у адпаведнасці з прапарцыянальным прадстаўніцтвам палітычных партый&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |publisher=The Knesset |access-date=8 жніўня 2007 |title=The Electoral System in Israel}}&lt;/ref&gt;. Парламенцкія [[выбары]] праводзяцца кожныя чатыры гады. Кнэсет мае права расфарміраваць урад шляхам тайнага галасавання. Звод асноўных законаў Ізраіля фактычна з’яўляецца часовай заменай канстытуцыі. У 2003 годзе ў кнэсеце было пачата складанне праекта канстытуцыі Ізраіля, заснаванай на гэтых законах&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Mazie|2006|p=34}}&lt;/ref&gt;.

=== Судовая ўлада ===

[[Файл:Office of the President of Israel by David Shankbone.jpg|thumb|180px|Кабінет прэзідэнта Ізраіля ў 2007 годзе]]

Ізраіль мае трохузроўневую судовую сістэму. Ніжнім узроўнем з’яўляюцца міравыя суды, размешчаныя ў большасці гарадоў краіны. Над імі стаяць акруговыя суды, размешчаныя ў шасці ізраільскіх акругах. Яны разглядаюць як апеляцыйныя справы, так і функцыянуюць як суды першай інстанцыі. Трэці, найвышэйшы ўзровень — {{нп4|Вярхоўны суд Ізраіля|Вярхоўны суд|ru|Верховный суд Израиля}}, размешчаны ў Іерусаліме. Ён таксама выконвае падвойную ролю, як разглядае апеляцыі, так і працуе як суд першай інстанцыі — Вышэйшы суд Справядлівасці. Апошнюю ролю ён выконвае, разглядаючы як звароты грамадзян, так і не грамадзян дзяржавы, супраць рашэнняў дзяржаўных уладаў&lt;ref name=&quot;judiciary&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Branches%20of%20Government/Judicial/The%20Judiciary-%20The%20Court%20System|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=5 жніўня 2007|datepublished=1 жніўня 2005|title=The Judiciary: The Court System|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bostonherald.com/news/opinion/editorial/view.bg?articleid=1030205|publisher=The Boston Herald|title=Israel’s high court unique in region|access-date=15 верасня 2007|date=9 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Ізраільская сістэма заканадаўства сумяшчае ў сабе англійскае агульнае заканадаўства, грамадзянскія законы і яўрэйскае права&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;. Яна заснавана на сістэме ''stare decisis'' (прэцэдэнтаў) і так званай адверсарыяльнай сістэмы, калі бакі надаюць доказы суду. Судовыя справы разбіраюцца прафесійнымі суддзямі, а не журы прысяжных&lt;ref name=&quot;judiciary&quot;/&gt;. Шлюбы і разводы знаходзяцца пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў: яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх. Спецыяльны камітэт кнэсета, члены Вярхоўнага суда і ізраільскай калегіі адвакатаў валодаюць правам абіраць новых суддзяў&lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|title=Israel and the International Criminal Court|publisher=Office of the Legal Adviser to the Israeli Ministry of Foreign Affairs|datepublished=30 чэрвеня 2002|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120604144815/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|archive-date=4 чэрвеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Ізраіль не ўваходзіць у склад Міжнароднага крымінальнага суда з-за асцярог, што яго рашэнні будуць прадузятымі з-за міжнароднага палітычнага ціску&lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt;.

=== Прававая сістэма ===
[[Файл:LocationIsrael.svg|злева|міні|538x538пкс|[[Акруга, Ізраіль|Акругі Ізраіля]]: [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская,]] [[Паўночная акруга, Ізраіль|Паўночная]], [[Хайфская акруга|Хайфская]], [[Цэнтральная акруга, Ізраіль|Цэнтральная]]; [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]], [[Паўднёвая акруга, Ізраіль|Паўднёвая]]]]
Да 1922 года аснову прававой сістэмы складала {{нп4|Маджала|Маджала|ru|Маджалла}} — Асманская кадыфікацыя (1869—1876). З атрыманнем Вялікабрытаніяй мандата на Палесціну ў 1922 годзе асманскія законы паступова замяняліся брытанскімі, а з 1948 года — ізраільскімі законамі. Аднак канчаткова Маджала была адменена толькі ў 1984 годзе&lt;ref&gt;[http://www.geocities.com/savepalestinenow/israellaws/fulltext/repealofmejelle.htm REPEAL OF MEJELLE LAW, 5744-1984]&lt;/ref&gt; спецыяльным ізраільскім законам. Яе практычнае значэнне сёння заключаецца ў тым, што правы, атрыманыя па Атаманскіх законах, не адмяняліся новым заканадаўствам&lt;ref&gt;[http://www.nyulawglobal.org/globalex/Israel.htm A Guide to Legal Research in Israel]&lt;/ref&gt;. У 1980 годзе быў прыняты Закон аб асновах права, які канчаткова замацаваў незалежнасць ізраільскай прававой сістэмы ад брытанскай&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;.

Дэкларацыя незалежнасці 1948 года абвяшчала: «''Пастанаўляем, што з моманту заканчэння тэрміну мандата, сёння ноччу, напярэдадні суботы, 6 іяра 5708 года, 15 мая 1948 года і надалей да стварэння выбарных і нармальна функцыянуючых дзяржаўных органаў у адпаведнасці з канстытуцыяй, якая будзе ўстаноўленая абраным Устаноўчым сходам не пазней за 1 кастрычніка 1948 г.''». Тым не менш, канстытуцыі як адзінага дакумента вышэйшай юрыдычнай сілы ў Ізраілі створана не было з прычыны рознагалоссяў па многіх пытаннях у ізраільскім грамадстве&lt;ref name=&quot;konst&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Конституция}}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя ізраільскія навукоўцы лічаць, што Дэкларацыю незалежнасці Дзяржавы Ізраіль можна разглядаць як Канстытуцыю, бо яна змяшчае пералік палітычных і грамадзянскіх правоў у тым выглядзе, у якім ён зафіксаваны ў шэрагу дзеючых у свеце дэмакратычных канстытуцый&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Аднак Вярхоўны суд Ізраіля пастанавіў, што Дэкларацыя Незалежнасці не мае сілы канстытуцыйнага закона&lt;ref name=&quot;konst&quot;/&gt;.

Выдзяляюць таксама 11 {{нп4|Асноўныя законы Ізраіля|Асноўных законаў Ізраіля|ru|Основные законы Израиля}} (у дзеючай рэдакцыі), што прымаліся ў перыяд з 1958 па 2001 год&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Основные законы}}&lt;/ref&gt;.

Істотная асаблівасць прававой сістэмы Ізраіля — уключэнне ў яе элементаў яўрэйскага рэлігійнага права ([[Галаха|Галахі]]), хоць ізраільскае права не тоеснае рэлігійнаму праву&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Вобласць, у якую рэлігійнае заканадаўства было інкарпаравана цалкам, — асабісты статус&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў (яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх) знаходзяцца акты грамадзянскага стану ([[шлюб]], [[развод]], [[пахаванне]]). Існуюць таксама пытанні, якія могуць быць разгледжаны рэлігійнымі судамі па ўзаемнай згодзе бакоў. Рэлігійныя суды, аднак, падпадаюць пад юрысдыкцыю Вышэйшага суда справядлівасці Ізраіля ({{lang-he|בית משפט גבוה לצדק}}, [[БАГАЦ]]).

Імкненне ізраільскага грамадства да кампрамісу, магчымага для рэлігійных і нерэлігійных колаў, а таксама да захавання нацыянальных традыцый у дзяржаўнага і грамадскага жыцця краіны знайшло выраз у так званым [[статус-кво]], які склаўся яшчэ да ўзнікнення яўрэйскай дзяржавы: юрысдыкцыя рэлігійных судоў у галіне асабістага статусу (шлюбы і разводы) чальцоў кожнай абшчыны; афіцыйнымі выходнымі днямі для ўсёй краіны з’яўляюцца субота ([[шабат]]) і большасць яўрэйскіх святаў, неяўрэі маюць права на адпачынак у нядзелю ці пятніцу, а таксама на святы ў адпаведнасці з іх веравызнаннем; забарона публічна прадаваць квашанае ({{нп4|Хамец|Хамец|ru|Хамец}}) у [[Песах]] іўдзеям; адмысловая сетка рэлігійных школ; прызнанне і субсідаванне рэлігійных устаноў і службаў. Прынцыпы Галахі часткова аказалі ўплыў на іміграцыйнае заканадаўства (гл. {{нп4|Закон аб вяртанні|Закон аб вяртанні|ru|Закон о возвращении (Израиль)}}).

Частка юрыстаў мяркуе, што, пакуль існуюць рабінацкія суды, Дзяржаву Ізраіль нельга ідэнтыфікаваць як «яўрэйскую і дэмакратычную», паколькі паняцце «прававая дэмакратычная дзяржава», на іх думку, несумяшчальна з канцэпцыяй галахічна-тэакратычнай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;

== Знешняя палітыка Ізраіля ==

{{main|Знешняя палітыка Ізраіля}}

На красавік 2012 года Ізраіль падтрымлівае дыпламатычныя адносіны са 159 краінамі і мае 100 дыпламатычных місій&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=26 жніўня 2012|datepublished=April 2012|title=Israel’s Diplomatic Missions Abroad: Status of Relations|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/696tq9Vhs?url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|archive-date=12 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Толькі два члены [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] маюць урэгуляваныя ўзаемаадносіны з Ізраілем. [[Егіпет]] першым з іх падпісаў мірны дагавор у 1979 годзе, [[Іарданія]] ў 1994. [[Маўрытанія]] наладзіла паўнавартасныя дыпламатычныя адносіны ў 1999 годзе. Аднак у студзені 2009 года Маўрытанія заявіла аб замарожванні палітычных і эканамічных стасункаў з Ізраілем у сувязі з ізраільскай аперацыяй у сектары Газа, а 6 сакавіка ўлады краіны далі супрацоўнікам амбасады Ізраіля ў [[Нуакшот|Нуакшоце]] 48 гадзін для таго, каб пакінуць краіну. Два іншых члены Лігі арабскіх дзяржаў, [[Марока]] і [[Туніс]], мелі дыпламатычныя адносіны з Ізраілем да 2000 года, але з пачаткам Другой інтыфады часова іх прыпынілі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israel-mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israel+Among+the+Nations/ISRAEL%20AMONG%20THE%20NATIONS-%20Middle%20East%20-%20North%20Afri|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Israel Among the Nations: Middle East — North Africa|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=12 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.newsru.co.il/world/08mar2009/iran_005.html|title=Иерусалим: Иран &quot;выкупил&quot; за 10 млн долларов посольство Израиля в Мавритании|publisher=[[NEWSru]]|date=2009-03-06}}&lt;/ref&gt;. Аднак ужо з 2003 года сувязі з Марока пачалі паляпшацца і ізраільскі міністр замежных спраў наведаў гэтую краіну&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3202767.stm|title=Israel sees Morocco as mediator|datepublished=2 верасня 2003|publisher=[[BBC]]|access-date=28 верасня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле ізраільскіх законаў, [[Ірак]], [[Іран]], [[Ліван]], [[Сірыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Емен]] з’яўляюцца варожымі дзяржавамі і ізраільскія грамадзяне не маюць права наведваць гэтыя краіны без спецыяльнага дазволу міністэрства ўнутраных спраў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|title=הוראות הדין הישראלי|datepublished=2004|access-date=21 лютага 2011|lang=he}}&lt;/ref&gt;. З 1995 года Ізраіль з’яўляецца членам Міжземнаморскага дыялога, які стымулюе ўзаемадзеянне паміж сям’ю краінамі Міжземнаморскага басейна і членамі [[НАТА]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/update/2000/0308/eng.htm|publisher=North Atlantic Treaty Organization|access-date=21 ліпеня 2007|datepublished=13 верасня 2001|title=Week of 8-14 March 2000|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Сярод бліжэйшых саюзнікаў Ізраіля значацца [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]], [[Індыя]], [[Албанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://embassies.gov.il/albania/en/the-embassy/bilateral-relations|title=Bilateral relations {{!}} Ministry of Foreign Affairs|website=embassies.gov.il|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і [[Азербайджан]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.trend.az/azerbaijan/politics/4146466.html|title=Azerbaijan-Israel relations exemplify unique strategic partnership – political analyst|website=Trend.Az|date=2026-01-27|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. ЗША былі другой дзяржавай пасля [[СССР]], якія прызналі Ізраіль, які атрымаў статус асноўнага саюзніка ЗША па-за НАТА. [[Турцыя]] і Ізраіль не падтрымлівалі поўных дыпламатычных узаемаадносін аж да 1991 года, хоць і ўсяляк узаемадзейнічалі з 1949 года, з моманту прызнання Турцыяй Ізраіля&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. «However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.»&lt;/ref&gt;. Аднак Турцыя цесна звязана з мусульманскімі краінамі агульнай рэлігіяй, што, несумненна, уплывае на яе стаўленне да Ізраіля&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=4-6}}&lt;/ref&gt;. Цесныя сувязі паміж Ізраілем і Германіяй уключаюць узаемадзеянне ў навуцы, адукацыі, ваенным партнёрстве і цесных эканамічных сувязях&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|publisher=German Embassy, Washington, D.C|title=Germany and Israel|work=Background Papers|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20040517101610/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archive-date=17 мая 2004|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|title=Israel welcomes new Germany to a celebration of its 60th birthday|publisher=Times Online|datepublished=17 сакавіка 2008|access-date=7 ліпеня 2008|lang=en|archive-date=29 красавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429092503/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Індыя пачала поўныя дыпламатычныя адносіны ў 1992 годзе і з тых часоў заахвочвае ваеннае і культурнае супрацоўніцтва з Ізраілем&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|author=Dinesh Kumar|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20020228151609/http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|archive-date=28 лютага 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Вялікабрытанія падтрымлівае поўныя дыпламатычныя адносіны з Ізраілем з моманту яго ўтварэння, а таксама мае моцныя гандлёвыя сувязі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1031532656768|publisher=[[МЗС Вялікабрытаніі]]|title=UK and Israel|work=Background Papers|access-date=19 снежня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063555/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1031532656768|archive-date=31 ліпеня 2003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль з’яўляецца 23-м па велічыні гандлёвым партнёрам Вялікабрытаніі. Іран меў дыпламатычныя адносіны з Ізраілем падчас праўлення дынастыі [[Пехлеві]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=37-9, 47}}&lt;/ref&gt;, але пасля [[Іранская рэвалюцыя|Іранскай рэвалюцыі]] разарваў усе сувязі&lt;ref&gt;{{harvnb|Abadi|2004|pp=47-9}}&lt;/ref&gt;. Пасля ізраільскай аперацыі «Літы свінец» у 2009 годзе і канфлікту з захопам «Флатыліі свабоды» ў 2010 годзе адносіны Ізраіля і Турцыі рэзка пагоршыліся і пэўны час знаходзіліся на мяжы разрыву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ru.danielpipes.org/article/8483|title=Исламистская Турция выходит за рамки|author=Пайпс Д|date=8 чэрвеня 2010|access-date=2010-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1289849.html|title=Турции необходимо было испортить отношения с Израилем: политолог|date=02.06.2010|publisher=[[REGNUM]]|access-date=2010-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|title=США пытаются предотвратить войну Израиля и Турции|date=02.06.2010|publisher=Курсор|access-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405213750/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|archive-date=5 красавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У сувязі са сваім геаграфічным становішчам і палітычным уладкаваннем Ізраіль з’яўляецца найважнейшым партнёрам у праекце Міжземнаморскага саюза і ўдзельнікам барселонскага працэсу еўра-міжземнаморскага супрацоўніцтва. Ізраіль з’яўляецца найбольш важнай часткай будучага вельмі перспектыўнага газаправода паўночнаафрыканскага прыроднага газу ў ЕС.

=== Дачыненні з Беларуссю ===
{{main|Беларуска-ізраільскія адносіны}}
Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[26 мая]] [[1992]] года&lt;ref&gt;[http://www.levonevski.net/pravo/razdel3/num1/3d1379.html Пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Дзяржавай Ізраіль аб устанаўленні дыпламатычных адносін. 26 мая 1992 года]// Сайт Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[17 чэрвеня]] [[2009]].&lt;/ref&gt;.

== Фізіка-геаграфічная характарыстыка ==

=== Геаграфічнае становішча ===

Ізраіль размешчаны на паўднёвым захадзе [[Азія|Азіі]], з захаду абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным]], з поўдня — [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]], на ўсходзе мяжа праходзіць па [[Іардан (рака)|рацэ Іардан]] і па «[[Зялёная мяжа, Ізраіль|Зялёнай мяжы»]] 1949 года.
[[Файл:Israel-outline.svg|міні|325x325пкс|Палітычная карта]]
Ізраіль, з прычыны розных фактараў, устрымліваецца ад афіцыйнага вызначэння сваіх межаў&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|13236|«Планы раздела Палестины»}}&lt;/ref&gt;; шэраг ізраільскіх юрыстаў лічаць, што тэрыторыя наогул не з’яўляецца абавязковым элементам дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;&gt;''Конституционное право зарубежных стран.'' Под общей редакцией члена-корреспондента [[Российская академия наук|РАН]], профессора М. В. Баглая, Ю. И. Лейбо и Ф. М. Энтина. М., 2008, стр. 1023.&lt;/ref&gt;.

Існуе некалькі варыянтаў вызначэння тэрыторыі Ізраіля:

* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181/11 ад 29 лістапада 1947 года, якая не была прызнана арабскімі краінамі і не была імі выканана, застаецца адзіным міжнародна-прававым дакументам, у якім зафіксавана тэрыторыя яўрэйскай дзяржавы&lt;ref name=&quot;Baglai&quot;/&gt;. Дакумент прадугледжваў уключэнне ў яўрэйскую дзяржаву Усходняй Галілеі, Ізрэельскай даліны, большай часткі прыморскай раўніны, [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]]; у арабскую дзяржаву — Заходняй Галілеі, гор Іўдзеі і Самарыі (за выключэннем Іерусаліма), часткі прыморскай раўніны ад [[Ашдод]]а да мяжы з Егіптам. Іерусалім і Віфлеем павінны былі стаць тэрыторыямі пад міжнародным кантролем&lt;ref name=&quot;Круг_раздел&quot;&gt;[http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 План ООН по разделу Палестины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090127055252/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 |date=27 студзеня 2009 }} в [http://www.krugosvet.ru энциклопедии Кругосвет]&lt;/ref&gt;.
* Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку Вайны за незалежнасць 1949 года і прызнаная дэ-факта большасцю краін свету&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120919101437/www.un.org/russian/documen/scletters/2003/03-529.htm «Дорожная карта» продвижения к постоянному урегулированию палестино-израильского конфликта в соответствии с принципом сосуществования двух государств на основе оценки выполнения сторонами своих обязательств]&lt;/ref&gt;, прыблізна роўная 20770 км², з якіх 2 % занятыя вадой&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |publisher=[[ЦРУ]] |work=The World Factbook |access-date=1 ліпеня 2008 |datepublished=19 чэрвеня 2006 |title=Israel |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]], роўная 22072 км²&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Statistical Abstract of Israel|datepublished=2006|access-date=6 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826231750/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|archive-date=26 жніўня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Тэрыторыя, кантралюемая Ізраілем у цяперашні час, уключаючы зямлі пад кіраваннем Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыі (ПНА) на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]], занятыя падчас [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]], складае 27 799 км²&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=The Library of Congress|access-date=1 ліпеня 2008|title=Israel (Geography)|work=Country Studies|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Егіпецка-ізраільская граніца ўстаноўлена па мяжы падмандатнай тэрыторыі Палесціны і замацаваная дамовай ад 26 сакавіка 1979 года&lt;ref&gt;[http://www.middleeast.org.ua/palestina/5.htm Кэмп-Дэвидский процесс]&lt;/ref&gt;.

Іарданска-ізраільская мяжа зафіксавана Ізраільска-іарданскім мірным дагаворам ад 26 кастрычніка 1994 г. па лініі мяжы паміж падмандатнай тэрыторыяй Палесціны і Эміратам Трансіарданіяй з некаторымі нязначнымі адрозненнямі&lt;ref&gt;[http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm В. П. Панкратьев. Иордано-израильский мирный договор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081227121534/http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm |date=27 снежня 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rol.ru/news/misc/news/04/10/24_037.htm |publisher=Russia-on-line|access-date=21 ліпеня 2008 |datepublished=24 кастрычніка 2004|title=Израиль передвигает границу с Иорданией}}&lt;/ref&gt;.

Межы Ізраіля з Ліванам і Сірыяй афіцыйна не ўрэгуляваны. Існуе так званая «блакітная лінія» — мяжа Ізраіля і Лівана, прызнаная ААН, аднак застаецца спрэчнай тэрыторыя Фермы Шэбаа. Ізраіль і Сірыю падзяляе «лінія спынення агню», дзе паводле рашэння Савета Бяспекі ААН пасля Вайны Суднага дня (1973) была створана буферная зона&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|title=Ливан — ВСООНЛ|publisher=[[ААН]]|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721212120/http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|archive-date=21 ліпеня 2006|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Кантраляваныя (акупаваныя) тэрыторыі ===

{{main|Заходні бераг ракі Іардан| Сектар Газа| Галанскія вышыні| Усходні Іерусалім}}
[[Файл:Wbgz.svg|thumb|240px|Карта [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берагу ракі Іардан]] і [[Сектар Газа|сектара Газа]], 2007]] год

У 1967 годзе, у выніку перамогі ў [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]], Ізраіль атрымаў кантроль над Заходнім берагам ракі Іардан, Усходнім Іерусалімам, сектарам Газа, [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] і Галанскімі вышынямі.

У адпаведнасці з рэзалюцыямі Генеральнай Асамблеі і Савета Бяспекі ААН, заснаванымі на Статуце арганізацыі&lt;ref name=&quot;ScRes242&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20030414213210/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1967/res242.pdf Резолюция 224 СБ ООН]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20031225234207/http://www.un.org/russian/documen/gadocs/5emerg/res_2254.pdf Резолюция 2254 ГА ООН]&lt;/ref&gt;, гэтыя тэрыторыі былі абвешчаныя акупаванымі. У сувязі з гэтым, асновай для перамоваў па ўрэгуляванні канфлікту стала рэзалюцыя Рады Бяспекі ААН № 242 ад 22 лістапада 1967 года, якая абвяшчае два асноўных прынцыпы&lt;ref name=&quot;ScRes242&quot;/&gt;:

{{пачатак цытаты}}
1) вывад ізраільскіх узброеных сіл з тэрыторый, акупаваных падчас нядаўняга канфлікту,

2) спыненне ўсіх прэтэнзій або станаў вайны і павага і прызнанне суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці кожнай дзяржавы ў дадзеным раёне і іх права жыць у свеце ў бяспечных і прызнаных межах, не падвяргаючыся пагрозам сілай або яе прымяненні;
{{канец цытаты}}

Сінайскі паўвостраў быў вернуты Ізраілем Егіпту ў 1979 годзе ў выніку заключэння Ізраільскага-егіпецкага мірнага дагавора.

Неўзабаве пасля гэтага Ізраіль абвясціў аб анексіі ўсходняга Іерусаліма і Галанскіх вышынь. Адпаведныя законы, якія былі прынятыя Кнэсетам 30 ліпеня 1980 г. і 14 снежня 1981 г., у поўным аб’ёме распаўсюдзілі грамадзянскае заканадаўства Ізраіля на гэтыя тэрыторыі, а іх насельніцтву было прадастаўлена права атрымання ізраільскага грамадзянства. Гэтая анексія, аднак, не атрымала дыпламатычнага прызнання з боку іншых дзяржаў, а Савет бяспекі ААН у рэзалюцыях 478 і 497 асудзіў анексію і прызнаў дзеянні Ізраіля «несапраўднымі і такімі, што не маюць міжнароднай юрыдычнай сілы»&lt;ref&gt;{{cite web|title=Резолюция 478 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031225235851/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|archive-date=25 снежня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Резолюция 497 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031226001641/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|archive-date=26 снежня 2003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Хоць астатнія захопленыя ў 1967 годзе тэрыторыі не былі анексаваныя Ізраілем, Ізраіль аспрэчвае іх вызначэнне як акупаваных, настойваючы на тэрміне «спрэчныя тэрыторыі». Асноўнымі аргументамі на карысць гэтай пазіцыі прыводзяць абарончы характар ​​Шасцідзённай вайны, адсутнасць прызнанага суверэнітэту над гэтымі тэрыторыямі да вайны і гістарычнае права яўрэйскага народа на зямлю Ізраіля&lt;ref&gt;{{cite web|title=Disputed territories: Forgotten Facts About the West Bank and Gaza Strip|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|publisher=Министерство иностранных дел Израиля|date=1 лютага 2003|access-date=6 студзеня 2010|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120805082016/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|archive-date=5 жніўня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Danny Ayalon|title=Israel's Right in the 'Disputed' Territories|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704103104574623662661962226.html|publisher=The Wall Street Journal|date=30 снежня 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Danny Ayalon. {{YouTube|XGYxLWUKwWo|Israel Palestinian Conflict: The Truth About the West Bank}}{{ref-en}}/{{ref-ru}}
&lt;/ref&gt;. Аналагічнай пазіцыі прытрымліваецца шэраг ізраільскіх і замежных палітыкаў і юрыстаў&lt;ref&gt;{{cite web|title=Адвокат Элон Ярден: «Согласно международному праву Иудея и Самария принадлежат Израилю»|url=http://www.languages-study.com/elonyarden.html|publisher=Вести|date=6 красавіка 2000|access-date=6 студзеня 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Биньямин Нетаниягу, «Место под солнцем»|url=http://jhist.org/zion/netanjahu67.htm|access-date=6 студзеня 2010|archive-date=14 ліпеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714180238/http://jhistory.nfurman.com/zion/netanjahu67.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Борис Шустеф|title=Миф об «оккупированных» территориях|url=http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|publisher=Журнал «Вестник Online»|date=3 ліпеня 2001|access-date=6 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629051255/http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|archive-date=29 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Дори Голд. [http://gazeta.rjews.net/gold.shtml Не называйте спорные территории оккупированными!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sem40.ru/politics/6767/ Камень преткновения. Международное право — на стороне Израиля]&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе, пасля Шасцідзённай вайны, быў створаны рух па аднаўленні гістарычных яўрэйскіх паселішчаў у Іўдзеі і Самарыі (на Заходнім беразе ракі Іардан), а таксама ў сектары Газа. Стварэнне паселішчаў актыўна заахвочвалася ўрадам Ізраіля, і ў 2009 годзе іх засяляла каля 470 тысяч чалавек&lt;ref&gt;{{cite news |title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm |work=[[BBC]] |date=25 November 2009 |access-date=2010-01-09 |language=en}}&lt;/ref&gt;. ААН назвала існаванне яўрэйскіх паселішчаў незаконным і супярэчным [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]]&lt;ref&gt;[http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 Israel’s violations risk undermining international legal sytem, warns statement adopted by Bureau of Palestinian Rights Committee] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120717173806/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 |date=17 ліпеня 2012 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Іх існаванне і далейшае будаўніцтва з’яўляюцца адным з найбольш спрэчных пытанняў у палесціна-ізраільскім канфлікце.

Заходні бераг ракі Іардан і сектар Газа населеныя пераважна палесцінскімі арабамі, сярод якіх значную долю складаюць бежанцы&lt;ref&gt;{{cite web|title=UNRWA in Figures: Figures as of 31 December 2004|publisher=[[ООН]]|date=апрель 2005|url=http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|access-date=27 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20050409071314/http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|archive-date=9 красавіка 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З 1967 па 1993 гады насельніцтва гэтых тэрыторый знаходзілася пад адміністрацыйным кантролем ізраільскай ваеннай адміністрацыі з элементамі мясцовага самакіравання на муніцыпальным узроўні.

[[Файл:West Bank barrier 0998.jpg|thumb|180px|Агароджа бяспекі на мяжы Заходняга берага ракі Іардан]]

Пасля падпісання ў 1993 годзе Пагадненняў Осла і наступнага стварэння ПНА, тэрыторыя сектара Газа, за выключэннем 12 % тэрыторыі, якую займаюць ізраільскія паселішчы, была перададзена пад яе кантроль. Тэрыторыя Заходняга берага ракі Іардан была падзелена на зоны А, В і С. Зона А перадавалася пад поўны грамадзянскі і ваенны (паліцэйскі) кантроль ПНА, у яе ўвайшла большая частка арабскіх населеных пунктаў, зона В знаходзілася пад сумесным ваенным кантролем ПНА і Ізраіля і пад грамадзянскім кантролем ПНА, а зона С была пад частковым грамадзянскіх і поўным ваенным кантролем Ізраіля. Пры гэтым зона А ахоплівала 18 % тэрыторыі, і ў ёй пражывала больш за 55 % палесцінскага насельніцтва Заходняга берага ракі Іардан, зона В — 21 % тэрыторыі і 41 % насельніцтва, зона С — 61 % тэрыторыі і 4 % насельніцтва, адпаведна&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://jurist.law.pitt.edu/World/palest.htm | title=Palestinian Authority: Constitution, Government &amp; Legislation // Source: U.S. Department of State | publisher=Jurist.law.pitt.edu | access-date=3.01.2011 | archive-date=6 ліпеня 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070706071156/http://www.jurist.law.pitt.edu/world/palest.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Збудаваная ў 2003 годзе Агароджа бяспекі, які аддзяляе Заходні бераг ад тэрыторыі Ізраіля, значна знізіла лік [[тэракт]]аў&lt;ref name=&quot;st.ess.ru&quot;&gt;[http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm ОХРАНА СУХОПУТНЫХ ГРАНИЦ ИЗРАИЛЯ, Аналитический обзор по материалам открытой печати] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080214195009/http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm |date=14 лютага 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IICC&quot;&gt;[http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm Leader of Palestinian Islamic Jihad admits Israeli security fence prevents suicide bombing attacks (IICC) — March 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080411174147/http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm |date=11 красавіка 2008 }}&lt;/ref&gt;. У той жа час яна, на думку палесцінцаў, абцяжарвае эканамічную дзейнасць і перамяшчэнне па мясцовасці. Міжнародны суд ААН прызнаў у кансультацыйным заключэнні будаўніцтва раздзяляльны бар’ер парушаючым міжнароднае права&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html U.N. court rules West Bank barrier illegal] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120730071716/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html |date=30 ліпеня 2012 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |title=''International Court of Justice: Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory'' |access-date=25 мая 2014 |archive-date=1 сакавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301111118/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама дадзенае рашэнне падтрымала [[Генеральная Асамблея ААН]] пераважнай большасцю&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3912000/3912233.stm Би-би-си | Главная | Израиль продолжит строить барьер]&lt;/ref&gt;. У асобных выпадках Ізраіль згаджаецца на перанос агароджы бяспекі, каб аблегчыць палесцінскім арабам доступ да іх зямельных валадарстваў&lt;ref&gt;{{cite news |title=Израильские военные передвигают Забор безопасности |url=http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |work=[[MigNews.com]] |date=13 лютага 2010 |access-date=2010-02-13 |quote=После переноса забора на новое место около 70 гектаров палестинских виноградников и оливковых рощ станут доступны их владельцам. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705203600/http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |archive-date=5 ліпеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе, у рамках палітыкі аднабаковага размежавання, Ізраіль ліквідаваў сваю ваенную і пасяленскую прысутнасць у сектары Газа. У лютым 2006 года радыкальная ісламская арганізацыя «ХАМАС», якая аб’явіла аднабаковае адступленне Ізраіля сваёй заслугай&lt;ref&gt;{{cite news |title=Поможет ли Израилю вывод поселений? |url=http://www.lenta.ru/articles/2005/08/24/evacuated/ |work=[[Лента.Ру]] |date=24 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09|quote=Палестинские террористические группировки - ХАМАС, «Исламский джихад» — уже заявили, что главная заслуга в выводе израильских поселений принадлежит им }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Кирилл |last=Комаров |title=Гонимые и бездомные |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |work=«Взгляд» |date=23 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09 |quote=Пока Израиль думает, где разместить переселенцев, палестинские группировки спорят, чья заслуга больше в «изгнании» израильтян |archive-date=18 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |title=Архіўная копія |access-date=25 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |archive-date=18 мая 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, перамагла на выбарах у Палесцінскі заканадаўчы савет, а ракетныя абстрэлы Ізраіля з сектара ўзмацніліся.

Неўзабаве пасля захопу ўсёй улады ў сектары «Хамасам» улетку 2007 года ўрад Ізраіля аб’явіла сектар «варожым утварэннем»&lt;ref&gt;[http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/0ff3ecc99c2279b6c325745500386dd6?OpenDocument МИД Российской Федерации: О ситуации в Ближневосточном урегулированииб 26 мая 2008]&lt;/ref&gt;. Ізраілем і Егіптам была ўведзена частковая блакада сектара, узмацненне жорсткасці ў студзені 2008 года пасля шэрагу ракетных абстрэлаў і нападаў на памежныя пасты. Пасля паўгадавога перамір’я ў 2008 годзе распачалася рэзкая эскалацыя канфлікту, кульмінацыяй якога стала аперацыя «Літы свінец».

=== Геалогія ===

[[Файл:Gan Hashlosha National Park Pool1 200704.JPG|180px|thumb|Нацыянальны парк «Ган Ха-Шлоша» (Сахне).]]

Нягледзячы на сваю невялікую тэрыторыю, Ізраіль адрозніваецца значнай геаграфічнай разнастайнасцю: ад [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]] на поўдні да горных ланцугоў [[Галілея|Галілеі,]] [[Гара Кармель|Кармель]] і [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынь]] на поўначы. На ўсходзе цэнтральнага плато размяшчаецца {{нп4|Іарданская даліна|Іарданская даліна|ru|Иорданская долина}}, якая сфармавала адносна невялікую па памерах (6500 км²) «Вялікую Даліну». На поўдні ад [[Мёртвае мора|Мёртвага мора]] распасціраецца {{нп4|пустыня Арава|пустыня Арава|ru|Арава}}, якая сканчаецца [[Заліў Акаба|Эйлацкім залівам]] на [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]]. Для Ізраіля і Сінайскага паўвострава ўнікальныя кратары («махтэшы») або «[[Эрозія (геалогія)|эразійныя]] амфітэатры»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1486/ |publisher=UNESCO |title=Makhteshim Country |access-date= 8 верасня 2010 |lang=en}}&lt;/ref&gt;. [[Кратар Рамон]] у Негеве з’яўляецца самым вялікім кратарам гэтага роду ў свеце, памерам 40 кіламетраў у даўжыню і да 10 кіламетраў у шырыню&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |publisher=Издательство «ВОКРУГ СВЕТА» |title=Кратер Рамон |access-date=8 верасня 2010 |lang=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223034239/http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |archive-date=23 лютага 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Плато Негеў займае прыкладна палову тэрыторыі Ізраіля і распасціраецца ад [[Іўдзейская пустыня|Іўдзейскай пустыні]] (паміж Іерусалімам і Мёртвым морам) на поўначы да заліва Акаба (інакш званага Эйлацкім залівам) на поўдні. Для гэтага пустыннага раёна, складзенага [[вапняк]]амі, характэрныя розныя формы арыднай дэнудацыі.

==== Карысныя выкапні ====

[[Файл:Judea 2 by David Shankbone.jpg|thumb|left|180px|Пагоркі Іўдзеі]]

Ізраіль не адрозніваецца багаццем прыродных рэсурсаў. У краіне ёсць нерэнтабельныя&lt;ref name=&quot;k_geo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html#part-30|publisher=Энциклопедия «Кругосвет»|title=Горнодобывающая промышленность|access-date=8 верасня 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; радовішчы [[Медзь|медзі]] і пакуль яшчэ дакладна не вызначаныя ў радовішчах запасы [[Прыродны газ|прыроднага газу]] і [[Нафта|нафты]]&lt;ref&gt;{{cite web|date=3 чэрвеня 2010 г.|url=http://news.israelinfo.ru/economy/33325|title=Израиль станет «ведущим экспортером газа»|publisher=IsraelInfo.ru|access-date=2010-09-02|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921155733/http://news.israelinfo.ru/economy/33325|archive-date=21 верасня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На верасень 2010 года працягвалася геалагічная разведка радовішчаў нафты і газу ў прыбярэжных раёнах&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 верасня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|title=У берегов Израиля обнаружено новое газовое месторождение|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=Признаки наличия ранее неизвестных залежей природного газа были обнаружены у берегов Израиля, в районах Хайфы и Хадеры. В настоящий момент группа инвесторов IPC намерена приступить к разведывательным работам в этом районе|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193344/http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, аднак, права валодання радовішчамі на поўнач ад Хайфы стала прадметам спрэчак з Ліванам&lt;ref&gt;{{cite web|date=10 чэрвеня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|title=Ливан тянет ручки к израильскому газу|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=После открытия гигантских залежей природного газа у берегов Хайфы, немедленно материализовались претенденты на право владения израильскими природными ресурсами. Как и следовало ожидать, немедленно о своих &quot;правах&quot; заявил Ливан. Эксперты израильского делового издания Globes указывают, однако, что у подобных претензий нет никаких оснований|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193506/http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Паводле ацэнкі Сусветнага энергетычнага савета ізраільскія сланцавыя радовішчы могуць налічваць да 250 мільярдаў барэляў нафты. (Для параўнання: разведаныя запасы Саудаўскай Аравіі — 260 млрд барэляў.) Газавае радовішча «Тамар» — 300 млрд кубаметраў прыроднага газу, ацэнка запасаў газу радовішча «Даліт» складае 20 млрд м³, а радовішча «Левіяфан» — 453 млрд м³. Запасы газу ў радовішчы «Дэльфін» ацэньваюцца ў 15 мільярдаў кубаметраў газу. Гэтага дастаткова, каб цалкам забяспечыць патрэбнасці Ізраіля ў прыродным газе на працягу трох гадоў. Іншыя радовішчы на шэльфе ацэньваюцца на дадзеным этапе прыкладна ў 550 млрд кубаметраў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |title=Новый Ближний Восток — новые и неожиданные реалии‏ |access-date=26 мая 2014 |archive-date=6 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706035905/http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Здабываюцца [[фасфарыт]]ы, [[сера]], [[марганец]], [[вапняк]], [[мармур]]. У вадзе Мёртвага мора ўтрымліваюцца значныя колькасці [[Калійная соль|калійнай солі]] і [[бром]]у&lt;ref name=&quot;k_geo&quot;/&gt;.

=== Клімат ===

&lt;gallery&gt;
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Haifa-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Хайфе
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tel Aviv-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Тэль-Авіве
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Beersheba-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Беер-Шэве
Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Elat-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Эйлаце
&lt;/gallery&gt;
[[Файл:Wohl rose garden snow.JPG|thumb|180px|Снег у [[Іерусалім]]е ў снежні 2006 года]]

У Ізраілі тыповы [[Субтрапічны клімат|субтрапічны]] міжземнаморскі клімат. У Галілеі выпадае 1080 мм [[Ападкі|ападкаў]] у год. У наваколлі Эйлата ў сярэднім бывае 20 мм ападкаў у год. 700 мм выпадае ў гарах Іўдзеі і 100 мм на ўсходзе Негева&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=22 сакавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322205223/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Тэмпература ў Ізраілі вар’іруецца ў шырокіх межах, асабліва ў працягу [[Зіма|зімы]]. У горных рэгіёнах можа быць холадна, часам ідзе [[снег]]. На гары Хермон зімой часта выпадае снег, а ў Іерусаліме звычайна здараецца, як мінімум, адзін [[снегапад]] у годзе&lt;ref&gt;{{harvnb|Goldreich|2003|p=85}}&lt;/ref&gt;. У той жа час прыбярэжныя гарады, такія як Тэль-Авіў і Хайфа, маюць тыповы міжземнаморскі клімат з прахалоднай дажджлівай зімой і доўгім гарачым летам. Самая высокая тэмпература ў Азіі (53,7&amp;nbsp;°C, або +129&amp;nbsp;°F) была зафіксавана ў 1942 годзе ў кібуцы Тырат Цві, размешчаным у паўночнай частцы Іарданскай даліны. З мая па верасень ападкі ў Ізраілі выпадаюць рэдка&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |publisher=The Weather Channel |access-date=11 ліпеня 2007 |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 студзеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|publisher=The Weather Channel|access-date=11 ліпеня 2007|title=Average Weather for Jerusalem|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|archive-date=20 студзеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Водныя рэсурсы ===

[[Файл:Ein shokek.jpg|thumb|180px|Эйн Шакек]]

Водныя рэсурсы краіны абмежаваныя. У XXI стагоддзі ў Ізраілі адчуваецца востры недахоп вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|publisher=«Курсор»|title=Израиль на пороге засухи: резервуары пусты, вода исчезает|datepublished=6 лютага 2008|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704104939/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|archive-date=4 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2008 год быў афіцыйна абвешчаны годам засухі&lt;ref name=&quot;zasuha&quot;&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/finance/01jun2008/zasuha304.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=2008 год официально объявлен Годом засухи|datepublished=1 чэрвеня 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;.

У сярэднім за год выпадае 6 км³ ападкаў. У падземных водах утрымліваюцца значныя дамешкі бікарбанату, што робіць іх жорсткімі. Наяўныя рэсурсы прэснай вады ацэньваюцца прыблізна ў 1,8 км³ у год. Гэтая сума таго, што даюць малыя рэкі, ручаі і крыніцы (1,1 км³), рака [[Яркон]] і яе прытокі (0,215 км³); 0,32 км³, якія прыпадаюць на долю ізраільскай часткі ракі Іардан, і яшчэ 0,18 км³ тэарэтычна можна атрымаць, збіраючы ўсе воды дажджавых патокаў і чысцячы сцёкавыя вады. Першы завод па апрасненні марской вады быў пабудаваны ў 1974 годзе ў Эйлаце&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|publisher=israelistate.net|title=Водные ресурсы Израиля|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418075223/http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|archive-date=18 красавіка 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 2010 года Ізраіль апрасняў крыху больш за 0,13 км³ вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/13apr2008/maim500.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=Водный кризис: приморские города перейдут на опреснённую воду|datepublished=13 красавіка 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;, але 16 мая 2010 года запушчаны самы магутны і адзін з найбуйнейшых у свеце завод па апрасненні марской вады ў горадзе [[Хадэра]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=В Израиле открыт самый мощный в мире завод по опреснению морской воды|datepublished=17 мая 2010|access-date=17 мая 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100518125947/http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|archive-date=18 мая 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Для водазабеспячэння таксама выкарыстоўваюцца падземныя рэзервуары.

[[Файл:River Jordan.jpg|thumb|180px|[[Іардан (рака)|Рака Іардан]]]]

Найбуйнейшай ракой у краіне з’яўляецца [[Іардан (рака)|Іардан]], даўжыня якой складае 252 км. Іардан цячэ з поўначы на поўдзень праз возера Кінерэт ([[Тыверыядскае возера|Тыверыядскае]]) і ўпадае ў [[Мёртвае мора]]&lt;ref name=&quot;gidro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Израиль|access-date=28 мая 2010|archive-date=8 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608204058/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Іардан з’яўляецца адной з чатырох рэк, якія не перасыхаюць летам, разам з {{нп4|Кішон|Кішонам|ru|Кишон (река)}} (Нахр-аль-Муката) (70 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора каля Хайфы; ракой імя {{нп4|Рака Аляксандр|Аляксандра Яная|ru|Александр (река)}} (32 км)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=Object&amp;enDispWho=Articals^l2076&amp;enZone=Examples_River|title=Восстановление реки им. Александра. Документы министерства охраны окружающей среды.|access-date=28 мая 2010|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164857/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=Object&amp;enDispWho=Articals%5El2076&amp;enZone=Examples_River|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, якая ўпадае ў Міжземнае мора на поўнач ад [[Нетанія|Нетаніі]], і Яркон (26 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора ў раёне Тэль-Авіва&lt;ref name=&quot;gidro&quot;/&gt;.

Возера Кінерэт — найбольшае прэснае возера ў краіне. Яго плошча складае 166 км² пры даўжыні 21 км і шырыні 10 км. Кінерэт размешчана на адзнацы 212 м ніжэй за ўзровень мора&lt;ref name=&quot;gidro&quot;/&gt;. Мёртвае мора з’яўляецца другім па салёнасці возерам у свеце пасля [[Асаль|возера Асаль]] у [[Джыбуці]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |title=Озёра Африки |access-date=27 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025000936/http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |archive-date=25 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6245/|publisher=[[Вокруг света]]|title=Живая сила Мёртвого моря|datepublished=7 мая 2008|access-date=12 ліпеня 2008}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, гэта найніжэйшы пункт на зямной паверхні — 417 м ніжэй за ўзровень мора. У Мёртвае мора ўпадаюць рака Іардан і некалькі ручаёў, якія перасыхаюць.

=== Глебы ===

Нягледзячы на невялікі памер краіны, яе [[глебы]] характарызуюцца велізарнай разнастайнасцю. Гэта тлумачыцца іх розным паходжаннем, уласцівасцямі і рознай прыродай [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]] (ветранай і воднай), мацярынскімі пародамі ([[базальт]], розныя [[асадкавыя пароды]], пясчаныя [[Дзюна|дзюны]], [[алювій]] і г. д.), [[клімат]]ам (ад засушлівага на поўдні і вільготнага на поўначы) і тапаграфіяй&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=11 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011130118/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Шэразёмы і бурыя пустынна-стэпавыя глебы размешчаныя ва ўнутраных раёнах Ізраіля, у той час як на ўзбярэжжы часцей за ўсё сустракаюцца субтрапічныя {{нп4|чырваназёмы|чырваназёмы|ru|Краснозёмы}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soil Map and Satellite Image of Israel|datepublished=13 жніўня 2003|lang=en|archive-date=10 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010221758/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Correlation List for the Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=20 жніўня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820035229/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Большасць глеб краіны маюць нізкую ўрадлівасць.

=== Флора і фаўна ===

У Ізраілі сыходзяцца межы трох раслінных паясоў: [[Міжземнамор’е|міжземнаморскага]], ірана-туранскага і цукрова-сіндскага пояса. У краіне налічваецца прыкладна 2600 відаў раслін (250 — [[Эндэмік|эндэмічных]]) з 700 родаў, якія ўваходзяць у 115 сямействаў. У краіне створана каля 160 [[запаведнік]]аў і [[заказнік]]аў. Па стане на ліпень 2007 года ў Ізраілі быў 41 [[нацыянальны парк]]. У 1948 годзе ў краіне налічвалася ўсяго каля 4,5 млн [[Дрэва|дрэў]], у канцы 1990-х гадоў — больш за 200 млн. 70 % сучасных ізраільскіх лясоў пасаджаны ў XX і XXI стагоддзях&lt;ref name=&quot;el11757&quot;&gt;{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Географический очерк}}&lt;/ref&gt;. Лясныя ўчасткі сустракаюцца ў [[Галілея|Галілеі]], [[Самарыя|Самарыі]], на Іўдзейскіх пагорках і на горнай градзе [[Гара Кармель|Кармель]].

60 % тэрыторыі Ізраіля — [[пустыня]], з астатніх 40 % больш за палову — камяністая глеба пагоркаў і горных раёнаў.

З 1965 года дзейнічае Упраўленне па ахове прыроды, якое сочыць за захаванасцю ландшафтаў сумесна з Таварыствам па абароне навакольнага асяроддзя.

У лесапасадках часцей за ўсё садзяць {{нп4|Сасна алепская|алепскую сасну|ru|Сосна алеппская}}, [[Акацыя|акацыю]] і [[эўкаліпт]], у той час як для азелянення населеных пунктаў выкарыстоўваюць [[кіпарыс]], {{нп4|Казуарынавыя|казуарыну|ru|Казуариновые}}, [[фікус]], [[тамарыкс]], [[алеандр]] і [[Фісташка|фісташкі]]&lt;ref name=&quot;flo-fau&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=20 сакавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070320192840/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Фаўна налічвае каля 100 відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]] (найбольш вядомыя — [[леапард]], [[гепард]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cantorrich.com/cheetah/index.html|title=The Cheetah In Israel|author=Dr Laurie Marker|lang=en|access-date=2009-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117210706/http://cantorrich.com/cheetah/index.html|archive-date=17 студзеня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[каракал]], [[рысь]], [[чаротавы кот]], [[вушасты вожык]], [[воўк]], [[шакал]], [[паласатая гіена]], міжземнаморская лісіца, [[барсук]], [[Даманы|даман]], [[Дзікабразавыя|дзікабраз]], [[аднагорбы вярблюд]], {{нп4|Газелі|газель|ru|Газели}}, [[лань]], {{нп4|грывісты баран|грывісты баран|ru|Гривистый баран}}, [[Антылопы|антылопа]], [[нубійскі горны казёл]], [[жырафа]], [[Дзік|дзікі кабан]], [[афрыканскі буйвал]]), прыкладна 500 відаў [[Птушка|птушак]] (пашыраны [[белагаловы сіп]], {{нп4|ястрабіны арол|ястрабіны арол|ru|Ястребиный орёл}}, [[вялікі арлец]], [[барадач]], [[чорны грыф]], [[каршуновыя|каршун]], [[Канюк звычайны|канюк]], некалькі відаў {{нп4|Сокалы, род птушак|сокала|ru|Соколы}}, [[Сцярвятнік звычайны|сцярвятнік]], [[ястраб-перапёлачнік]], [[сычы]] і [[совы]]: [[Сіпуха звычайная|сіпуха]], [[пугач]], [[Няясыці|няясыць]]; [[страус]]ы; водзяцца [[Буслы, род птушак|буслы]] (два віды), [[Чаплевыя|чаплі]](чатыры віды), [[пеліканы]], [[удод]]ы, [[Сойка звычайная|сойкі]], [[Чайкавыя|чайкі]], [[вораны|вароны]] (тры віды), каменныя курапаткі, [[Перапёлка звычайная|перапёлкі]], некалькі відаў [[Папугаепадобныя|папугаепадобных]] і інш. У гарадах: [[шызы голуб]], {{нп4|малая туркаўка|малая туркаўка|ru|малая горлица}}, [[вераб’і]] (некалькі відаў), [[Ластаўкавыя|ластаўкі]] і інш.), прыблізна 100 відаў [[Рэптыліі|рэптылій]] і 9 відаў [[Амфібіі|амфібій]]. Больш за палову відаў птушак пастаянна насяляюць краіну, астатнія з’яўляюцца пералётнымі&lt;ref name=&quot;el11757&quot;/&gt;. Міжземнае і Чырвонае моры насяляюць [[дэльфін]]ы. У прыбярэжныя вады [[Эйлат]]а зрэдку заплываюць [[Дзюгонь|дзюгоні]]. У маі 2008 года нацыянальнай птушкай Ізраіля быў ​​абраны [[Удод|ўдод]] — больш за 35 % прагаласавалі насельніцтва выказаліся на карысць гэтай птушкі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/29may2008/udod.html|publisher=[[NEWSru]]|title=Израиль выбрал национальным символом удода — птицу, почитаемую в арабском Египте|datepublished=29 мая 2008|access-date=3.01.2011}}&lt;/ref&gt;.

=== Экалагічны стан ===

Экалагічныя праблемы Ізраіля звязаны з недахопам вады, перанасяленнем, прамысловымі выкідамі і адходамі&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2006n/env-compendium.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Envoronment Data Compendium|access-date=8 ліпеня 2008|datepublished=2007|title=Israel|lang=en|isbn=965-90423-7-X}}&lt;/ref&gt;.

Паводле справаздачы Environmental Performance Index, складзенай у 2008 годзе спецыялістамі [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэтаў]] у [[ЗША]], Ізраіль заняў 49-е месца са 149&lt;ref name=&quot;aqua&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|publisher=aquaexpert.ru|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2008|title=Израиль занимает в экологическом рейтинге лишь 49-ю строчку|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518015552/http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|archive-date=18 мая 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Стан водных крыніц, знясіленых у выніку росту спажывання вады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals^l2272&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2003|title=Water Consumption|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093710/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals%5El2272&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|archive-date=27 верасня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, выклікае найбольшую занепакоенасць&lt;ref name=&quot;zasuha&quot;/&gt;. У ліпені 2008 года ўзровень вады ў [[Тыверыядскае возера|возеры Кінерэт]] быў на 228 см ніжэй верхняй (аптымальнай) лініі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3388982,00.html|publisher=YNet|access-date=2 ліпеня 2008|title=דו&quot;ח מקורות: מאגרי המים של ישראל בסכנה|lang=he}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/17apr2007/mekorot404.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|access-date=2 ліпеня 2008|datepublished=17 красавіка 2007|title=Отчёт «Мекорот»: Израилю грозят засуха и глобальное потепление}}&lt;/ref&gt;. [[Мёртвае мора]] недаатрымлівае вады з [[Іардан (рака)|ракі Іардан]] і высыхае з 1970-х гадоў&lt;ref name=&quot;CBS&quot;/&gt;.

У той жа час, Ізраіль з’яўляецца адной з нямногіх краін, у якіх адзначаецца рост лясных насаджэнняў&lt;ref name=&quot;aqua&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals^l2274&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|datepublished=2003|access-date=1 ліпеня 2008|title=Monitoring of River Water Quality|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164923/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&amp;enDisplay=view&amp;enDispWhat=object&amp;enDispWho=Articals%5El2274&amp;enZone=Indic_Water&amp;enVersion=0&amp;|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ізраіль атрымаў максімальныя ацэнкі ў рэйтынгу Environmental Performance Index за мерапрыемствы па абароне [[Азонавы слой|азонавага слоя]] і выміраючых відаў раслін і жывёл&lt;ref name=&quot;CBS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aqua&quot;/&gt;.

== Насельніцтва ==

[[Файл:Population of Israel since 1949.svg|thumb|180px|Змена колькасці насельніцтва Ізраіля (1949—2010)]]

Паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля, апублікаваных 29 снежня 2013 года, агульная колькасць насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|8 132 000}} чалавек. З іх:

* 6102000 (75,2 %) — [[яўрэі]];
* 1682000 (20,6 %) — [[арабы]];
* 348000 (4,2 %) — [[Нацыянальная меншасць|нацыянальныя меншасці]] (друзы, {{нп4|Ізраільскія чаркесы|чаркесы|ru|Израильские черкесы}}, [[армяне]] і інш.), а таксама жыхары, што не падпадаюць пад {{нп4|Яўрэйства|вызначэнне яўрэйства Дзяржавай Ізраіль|ru|Еврейство}}.

Паведамлялася таксама, што ў 2013 годзе ў Ізраілі нарадзіліся 175 тысяч дзяцей. Колькасць рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў Ізраіль, у 2013 годзе склала 16600 чалавек. За 2013 год насельніцтва краіны павялічылася на 1,8 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201311357|title=Паведамленне ЦСУ Ізраіля ад 29.12.2013 года|lang=іўрыт|access-date=2013-12-29}}&lt;/ref&gt;.

З 2000 года доля яўрэйскага насельніцтва зменшылася на 2,4 %, а мусульман — павялічылася на 1,8 %. Доля астатніх паменшылася на 0,5 %&lt;ref&gt;[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf POPULATION, BY POPULATION GROUP −2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140103043742/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf |date=3 студзеня 2014 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Паводле дадзеных на 2011 год народжаных у Ізраілі 4,3 млн. Сярод яўрэяў, якія пражываюць у Ізраілі— 4,254 млн (72,7 %) нарадзіліся ў Ізраілі (''цабарым'', [[сабры]]) і 1,6 млн. (27,3 %)&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_22x.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN, SEX AND AGE]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-1&quot;&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_24x.pdf JEWS, BY COUNTRY OF ORIGIN AND AGE — 2011]&lt;/ref&gt; — рэпатрыянты (''алім''). Каля 691,8 тыс. выхадцаў з Азіі ([[Турцыя]] (77,7 тыс.), [[Ірак]] (234,1 тыс.), [[Емен]] (138,6 тыс.), [[Іран]] (141,4 тыс.), [[Індыя]] і [[Пакістан]] (46,7 тыс.), [[Сірыя]] і [[Ліван]] (35,5 тыс.) і іншыя), 890,8 тыс. выхадцаў з Афрыкі ([[Марока]] (492,2 тыс.), [[Алжыр]] і [[Туніс]] (134.4 тыс.), [[Лівія]] (68.8 тыс.), [[Егіпет]] (57 тыс.), [[Эфіопія]] (115 тыс.) і іншыя), 1,930 млн выхадцы з Еўропы, Амерыкі і Акіяніі (з іх 893,1 тыс. — выхадцы з [[СССР]], 199,8 тыс. — [[Польшча|з Польшчы]], 212 тыс. — з [[Румынія|Румыніі]] і іншыя)&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_25.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN,CONTINENT OF BIRTH &amp; PERIOD OF IMMIGRATION]&lt;/ref&gt;.

У канцы 2012 года колькасць яўрэйскага насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|6 000 000}} чалавек&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in Israel]&lt;/ref&gt; або 43,5 % ад агульнай колькасці яўрэяў у свеце&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in the world and in Israel]&lt;/ref&gt;.

Каля 325,5 тыс. грамадзян Ізраіля пражываюць у паселішчах у [[Іўдзея|Іўдзеі]] і [[Самарыя|Самарыі]], такіх як {{нп4|горад Маале-Адумім|Маале-Адумім|ru|Маале-Адумим}} у [[Іўдзея|Іўдзеі]], і самы вялікі яўрэйскі горад Самарыі {{нп4|Горад Арыэль|Арыэль|ru|Ариэль (город)}}&lt;ref&gt;[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf LOCALITIES AND POPULATION, BY DISTRICT, SUB-DISTRICT RELIGION AND POPULATION GROUP] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021162336/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf |date=21 кастрычніка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя яўрэйскія паселішчы, такія як [[Хеўрон]] і {{нп4|Горад Гуш-Эцыён|Гуш-Эцыён|en|Gush Etzion}}, існавалі яшчэ да ўтварэння дзяржавы і былі нанова заселеныя яўрэямі пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]]. Агульная колькасць ізраільскіх пасяленцаў перавышае 510 тыс. чалавек (прыкладна 6,5 % усяго насельніцтва Ізраіля). 7800 чалавек жылі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] да іх прымусовага высялення ў 2005 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=21 лютага 2009|publisher=Foundation for Middle East Peace|work=Settlement Information|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6165zTtgu?url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 18 тыс. ізраільцян жывуць на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]. 187 тыс. чалавек у 2010 годзе жыло ва [[Усходні Іерусалім|Усходнім Іерусаліме]]&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-2&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA — The World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }}&lt;/ref&gt;.

Расійскія яўрэі гралі важную ролю ў [[Сіянізм|сіянісцкім руху]] і ў стварэнні Ізраіля, а пасля 1970 ода прынялі значны ўдзел у развіцці навукі і гаспадаркі Ізраіля. Сёння рускамоўныя складаюць {{Дроб|1|5}} частку ад яўрэйскага насельніцтва Ізраіля і {{Дроб|1|7}} частку ад усяго насельніцтва краіны.

У апошняе дзесяцігоддзе пачалася іміграцыя працоўных з такіх краін, як [[Філіпіны]] і [[Тайланд]], з розных краін Афрыкі. Паводле дадзеных міністэрства ўнутраных спраў, па прыкладных ацэнках у Ізраілі пражываюць 250 тыс. [[Іміграцыя|імігрантаў]].

Нягледзячы на дзяржаўнае заахвочванне аліі і вяртання грамадзян, якія пастаянна пражываюць за мяжой, іміграцыя ў Ізраіль даволі сціплая (1,94 чалавека на 1000), па гэтым паказчыку Ізраіль знаходзіцца на 40-м месцы ў свеце&lt;ref&gt;{{ref-en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&amp;countryCode=is&amp;regionCode=me#is CIA — The World Factbook — Country Comparison :: Net migration rate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702160331/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&amp;countryCode=is&amp;regionCode=me#is |date=2 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;.

{{нп4|Ерыда|Эміграцыя з Ізраіля|ru|Йерида}} нізкая — 0,7 на 1000. Гэты паток у асноўным накіроўваецца ў [[ЗША]] і [[Канада|Канаду]]. Некаторыя рэпатрыянты з СССР-СНД і Балтыі вяртаюцца назад у СНД&lt;ref&gt;[http://www.israelhayom.co.il/site/newsletter_article.php?id=20013&amp;newsletter=07.08.2012 הירידה מהארץ במגמת ירידה]&lt;/ref&gt;.

Індэкс {{нп4|Фертыльнасць|фертыльнасці|ru|Фертильность}} ў 2011 годзе склаў 3 дзіцяці на жанчыну,&lt;ref name=&quot;autogenerated20130111-2&quot; /&gt; У 2012 годзе ацэначны прырост насельніцтва склаў 1,541 %, а суадносіны палоў — на 978 мужчын прыпадае 1000 жанчын.&lt;ref&gt;[http://www1.cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf 2012 , מבחר נתונים מתוך השנתון הסטטיסטי לישראל מס' 6 הודעה לעיתונות] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919194224/http://cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf |date=19 верасня 2014 }}{{ref-he}}&lt;/ref&gt;

Па шчыльнасці насельніцтва (347 чал./км²) Ізраіль займае 35-36-е месца ў свеце&lt;ref&gt;{{не перакладзена 3|Спіс суверэнных дзяржаў і залежных тэрыторый па шчыльнасці насельніцтва|List of sovereign states and dependent territories by population density|en}}&lt;/ref&gt;.

Згодна з апублікаванай у 2008 годзе справаздачы Інстытута нацыянальнага страхавання Ізраіля за 2005 год, 19,9 % насельніцтва жылі за «мяжой беднасці». «Мяжа беднасці» вызначана, у адпаведнасці з методыкай АЭСР, як даход менш за 50 % медыяннага даходу па краіне (1493,1 шекеля на 2005 год). Па ўзроўні беднасці і паказчыках сацыяльнага расслаення Ізраіль заняў апошняе месца сярод краін, якія ўключаныя ў статыстыку АЭСР за той жа перыяд (2004—2005). Разам з тым справаздача адзначае станоўчую дынаміку паказчыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|title=Annual Survey 2008|date=2009|publisher=National Insurance Institute of Israel, Research and Planning Administration|format=pdf|pages=p. 59|lang=en|access-date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819120311/http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Адміністрацыйны падзел ==

{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ізраіля}}
{{also|Спіс гарадоў Ізраіля}}

Дзяржава Ізраіль падзелена на 7 адміністрацыйных акруг, званых «мехазот» (מחוזות; адз. л.: махоз) — [[Цэнтральная акруга (Ізраіль)|Цэнтральная]], {{нп4|Хайфская акруга|Хайфская|ru|Хайфский округ}}, [[Паўночная акруга (Ізраіль)|Паўночная]], [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская]], [[Паўднёвая акруга (Ізраіль)|Паўднёвая]], [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]] і {{нп4|Акруга Іўдзея і Самарыя|Акруга Іўдзея і Самарыя|ru|Округ Иудея и Самария}}, статус якой застаецца спрэчным на міжнародным узроўні. Акругі далей дзеляцца на 15 суб-акругаў, званых «нафот» (נפות; адз.л.: нафа), якія ў сваю чаргу падзеленыя на 50 раёнаў&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 ліпеня 2008|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Для статыстычных мэтаў краіна падзелена на тры метраполіі: Тэль-Авіў і Гуш-Дан (насельніцтва 3 150 000 чалавек), Хайфа (996 тыс. чалавек) і Беер-Шэва (531 600 чалавек)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|title=Localities, Population, and Density|access-date=2 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072052/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Найбольшы ізраільскі горад, як па насельніцтву&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2006n/11_06_106e.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Press Release: Jerusalem Day|datepublished=24 мая 2006|access-date=10 сакавіка 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;, так і па плошчы — Іерусалім са 732 100 жыхарамі і плошчай 126 км². Тэль-Авіў, Хайфа і [[Рышон-ле-Цыён]] размяшчаюцца на наступных месцах з насельніцтвам 384 600, 267 000 і 222 за 300 жыхароў адпаведнао&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2007/table3.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Population of Localities numbering above 1,000 residents and other rural population on 31/12/2006|datepublished=31 снежня 2006|access-date=29 красавіка 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Унутраная палітыка ==
{{also|Палітычныя партыі Ізраіля}}
{{Асноўны артыкул|Унутраная палітыка Ізраіля}}

Ізраільскі звод асноўных законаў ставіць сваёй мэтай абараніць палітычныя правы і грамадзянскія свабоды сваіх грамадзян, што дазволіла арганізацыі «[[Freedom House]]» класіфікаваць Ізраіль як «адзіную свабодную краіну ў рэгіёне». Тым часам як [[Палесцінская аўтаномія]], паводле азначэння гэтай арганізацыі, несвабодная&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press Freedom Rankings by Region 2007|publisher=[[Freedom House]]|datepublished=2007|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&amp;year=2005|access-date=12 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325145453/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&amp;year=2005|archive-date=25 сакавіка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Арганізацыя «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|ru|Рэпартэры бязь межаў}}» ставіць Ізраіль на 112-е месца ў свеце па [[Індэкс свабоды прэсы|індэксе свабоды прэсы]] са 179 — праз дзеянні вайскоўцаў на палесцінскіх тэрыторыях&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|title=2013 Press Freedom Index|publisher=Reporters Without Borders|access-date=2013-2-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013163532/http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|archive-date=13 кастрычніка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Крытыка палітыкі ва Іўдзеі, Самарыі і Газе ===

Палітыка, якая праводзіцца Дзяржавай Ізраіль на кантраляваных тэрыторыях, выклікае шырокі грамадскі рэзананс і рэзкую крытыку з боку шэрагу палітыкаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070625054541/http://blogs.usatoday.com/ondeadline/2007/10/ahmadinejad-rai.html Ahmadinejad rails against Israel for «genocide» against Palestinians] — On Deadline&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&amp;show_article=1 Russia Criticizes Israel for Offensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080407175929/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&amp;show_article=1 |date=7 красавіка 2008 }}, Breitbart.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huliq.com/61962/rice-criticizes-israel039s-settlement-expansion Condolisa Rice criticizes Israel for settlement expansion]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6435074.html Nicolas Sarcozy criticizes Israel’s settlement expansion], People’s daily, June 23, 2008&lt;/ref&gt;, ААН&lt;ref&gt;[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3272830,00.html UN blames Israel for Gaza humanitarian crisis]&lt;/ref&gt;, заходніх фондаў і некамерцыйных праваабарончых арганізацый, сярод якіх Amnesty International&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|title=Israel and the Occupied Territories|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=2006|work=Amnesty International Report 2006|publisher=Международная амнистия|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630112538/http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|archive-date=30 чэрвеня 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, «Human Rights Watch»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/doc/?t=mideast&amp;c=isrlpa|title=Israel/Palestinian Authority|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|publisher=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20120710012127/http://www.hrw.org/en/middle-east/n-africa|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і If Americans Knew. Унутры краіны дзеянні ўрада падвяргаюцца крытыцы такімі праваабарончымі арганізацыямі як «Бецэлем»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btselem.org/English/Publications/Summaries/200205_Land_Grab.asp|title=Land Grab: Israel’s Settlement Policy in the West Bank|publisher=B’Tselem|datepublished=май 2002|access-date=9 жніўня 2007|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У справаздачах гэтых арганізацый утрымліваюцца шматлікія сцвярджэнні аб правядзенні катаванняў у ізраільскіх турмах&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120802210136/www.ifamericansknew.org/stats/dirani.html IDF doctor says Dirani rape…]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/Download/200705_Utterly_Forbidden_eng.pdf Tortures of Detainess Report]&lt;/ref&gt;, пазбаўленні палесцінцаў грамадзянскіх правоў (абмежаванне перамяшчэння, эканамічная блакада, здзекі, забарона на скаргу ў грамадзянскі суд, забарона на мірныя дэманстрацыі пратэсту)&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories Situation in the Occupied territories] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141031235607/http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories |date=31 кастрычніка 2014 }}&lt;/ref&gt;, ваенных дзеянняў, накіраваных супраць мірнага насельніцтва, разбурэнняў палесцінскіх дамоў&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120907023558/www.ifamericansknew.org/stats/homes.html Palestinian Homes Demolition Report]&lt;/ref&gt;, агрэсіўных паводзін яўрэйскіх пасяленцаў з папушчальніцтва ізраільскай арміі&lt;ref&gt;[http://www.btselem.org/english/testimonies/20080713_settlers_beat_madhat_abu_karsh.asp Testimony of Abu Karsh]&lt;/ref&gt;.

Разам з тым, большасць насельніцтва Ізраіля не падтрымліваюць тэрміналогію многіх сусветных СМІ, калі дзеянні Ізраіля ў тэрытарыяльнай палітыцы называюць [[акупацыя]]й. Акупацыя — гэта часовы захоп тэрыторыі (часткі тэрыторыі) адной дзяржавы ўзброенымі сіламі іншай дзяржавы. Захопленыя ж у выніку войнаў 1948 і 1967 гадоў тэрыторыі не належалі ні адной дзяржаве ў свеце. І Ізраіль лічыць іх «нічыйнымі», гэта значыць Terra nullius (тэрмін міжнароднага права). Расследаванне, праведзенае If Americans Knew, абвінавачвае многія буйныя сусветныя СМІ ў фальсіфікацыі публікуемых дадзеных на карысць Ізраіля. Так, па сцвярджэнні If Americans Knew, нягледзячы на тое, што ад ваенных дзеянняў Ізраіля гіне значна больш невінаватага мірнага палесцінскага насельніцтва, чым у самым Ізраілі ад дзеянняў палесцінскіх тэрарыстаў, інфармацыя аб ахвярах з ізраільскага боку з’яўляецца ў СМІ значна часцей. Гэтым, на думку гэтай арганізацыі, абумоўліваецца салідарнасць амерыканскай грамадскасці з Ізраілем&lt;ref&gt;[http://www.ifamericansknew.org/media/ Analyzing Media about Israel]&lt;/ref&gt;.

Разам з тым, многія аналітыкі скептычна ставяцца да справаздач праваабарончых груп, якія працуюць з палесцінцамі, у прыватнасці «Amnesty International». Імі адзначаецца селектыўны падыход праваабаронцаў да інфармацыі і пэўная ідэалагічная прадузятасць. Што тычыцца прадузятасці, урады шматлікіх краін, у тым ліку [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|title=DR Congo blasts Amnesty International report on repression|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103214347/http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|archive-date=3 студзеня 2006|publisher=The Namibian|date=14 студзеня 2000|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[Кітай|Кітая]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uscpf.org/news/2001/02/021601.htm|title=The U.S. and China This Week|publisher=U.S.-China Policy Foundation|date=16 лютага 2001|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[В’етнам]]а&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thienlybuutoa.org/Misc/cream_of_the_diplomatic_crop.htm|title=The Cream of The Diplomatic Crop from Ha Noi|publisher=THIEN LY B?U TOA|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt;, [[Расія|Расіі]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|title=Russian official blasts Amnesty International over Chechnya refugees|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526005329/http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|archive-date=26 мая 2007|publisher=Human Rights Violations in Chechnya|date=22 жніўня 2003|access-date=15 мая 2006}}&lt;/ref&gt; і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/05/20050525-3.html#l|title=Press Briefing By Scott McClellan|publisher=The White House|date=25 мая 2005|access-date=30 мая 2006}}&lt;/ref&gt; выступалі супраць Amnesty International, паколькі, на іх думку, гэтая арганізацыя распаўсюджвае прадузятую інфармацыю або не разглядае пагрозу бяспецы дзяржавы як змякчальныя абставіны.

Акрамя таго, арганізацыя Media Watch International адзначае, што міжнародныя СМІ, уключаючы найбуйнейшыя сусветныя інфармацыйныя агенцтвы, сістэматычна скажаюць інфармацыю пра канфлікт такім чынам, каб прадставіць палесцінскіх арабаў пацярпелым бокам, а Ізраіль агрэсарам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=135|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=4 студзеня 2003|access-date=2012-01-20|title=«Награда» «Самый Необъективный Репортаж — 2002»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823024725/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=135|archive-date=23 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=155|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=18 мая 2003|access-date=2012-01-20|title=«Нью-Йорк Таймс» игнорирует палестинский террор|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825235728/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=155|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=159|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=16 ліпеня 2003|access-date=2012-01-20|title=Изучаем заголовки агентства «Рейтер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825075806/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=159|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=184|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=19 сакавіка 2004|access-date=2012-01-20|title=Руководство ВВС извиняется за публикацию лживых материалов|archive-url=https://web.archive.org/web/20050227133550/http://honestreporting.ru/articles/?id=184|archive-date=27 лютага 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аналагічныя прэтэнзіі да сусветных СМІ вылучае CAMERA (Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America)&lt;ref&gt;[http://www.camera.org/ CAMERA]&lt;/ref&gt;.

If Americans Knew незадаволеная тым, што Ізраіль атрымлівае найбольшую фінансавую дапамогу ад амерыканскага ўрада (у памеры каля 3 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] штогод), нягледзячы на існаванне вялікай колькасці краін, у якіх узровень жыцця значна ніжэй, а палітычная нестабільнасць — вышэй. Тым не менш, варта адзначыць, што Ізраіль з’яўляецца важным стратэгічным і палітычным саюзнікам ЗША, знаходзіцца пад пагрозай вайны са сваімі бліжэйшымі суседзямі (у тым ліку такімі рэгіянальнымі супердзяржавамі, як [[Іран]]) і выдаткоўвае значную частку [[ВУП]] на нацыянальную абарону і бяспеку&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|title=US assistance to Israel|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120906164701/www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|archive-date=6 верасня 2012|access-date=30 кастрычніка 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У той жа час, паводле дадзеных Washington ProFile, Палесцінская аўтаномія стала найбуйнейшым у свеце атрымальнікам гуманітарнай дапамогі на душу насельніцтва. У прыватнасці, у 2006 годзе сярэднестатыстычны палесцінец атрымаў ад заходніх донараў (без уліку арабскіх дзяржаў, Японіі і інш.) $ 300, у той час як сярэдні жыхар Афрыкі (на поўдзень ад Сахары) — толькі $ 44&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washprofile.org/ru/node/6592|publisher=Washington ProFile|datepublished=23 чэрвеня 2007|access-date=11 лістапада 2010|title=Резонанс «Хамаса»|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021203345/http://www.washprofile.org/ru/node/6592|archive-date=21 кастрычніка 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{refbegin|2}}
* {{citation|title=Israel’s Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=0714655767|publisher=Routledge|year=2004}}
* {{citation|title=The Book of Jewish Knowledge|url=https://archive.org/details/bookofjewishknow0000ausu|last=Ausubel|first=Natan|publisher=Crown Publishers|location=New York, New York|year=1964|isbn=051709746X}}
* {{citation|title=The Original Story: God, Israel and the World|url=https://archive.org/details/originalstorygod0000bart|last=Barton|first=John|last2=Bowden|first2=Julie |isbn=0802829007|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}}
* {{citation|title=Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East|url=https://archive.org/details/warsinternalconf0000barz|last=Barzilai|first=Gad|isbn=0-7914-2943-1|publisher=State University of New York Press|year=1996}}
* {{citation|title=International History of the Twentieth Century|last=Best|first=Anthony|isbn=0415207398|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=0333676319|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}}
* {{citation|title=World Music: The Rough Guide|last=Broughton|first=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=1858286352|publisher=Rough Guides|year=1999|url-access=registration|url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}}
* {{citation|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|url=https://archive.org/details/holocaustcitymak0000cole|last=Cole|first=Tim|isbn=0415929687|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=The Enemy Within: A History of Espionage|last=Crowdy|first=Terry|isbn=1841769339|publisher=Osprey Publishing|year=2006|url-access=registration|url=https://archive.org/details/enemywithinhisto00crow}}
* {{citation|title=Patterns of Political Leadership: Egypt, Israel, Lebanon|url=https://archive.org/details/patternsofpoliti0000unse_k3s7|last=Dekmejian|first=R. Hrair|publisher=State University of New York Press|year=1975|isbn=087395291X}}
* {{citation|title=The Arab-Israeli conflict|last=Fraser|first=T. G.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=9780333717066|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliconfl0000fras}}
* {{citation|title=To Rule Jerusalem|url=https://archive.org/details/torulejerusalem0000frie|last=Friedland|first=Roger|last2=Hecht|first2=Richard|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=0520220927}}
* {{citation|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|url=https://archive.org/details/israelpalestinec0000gelv|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0521852897}}
* {{кніга|аўтар = Gilbert M. |загаловак = The Routledge atlas of the Arab-Israeli conflict |спасылка=http://books.google.com/books?id=UNvJ1FOwiAwC&amp;source=gbs_similarbooks |выдавецтва=Routledge |год=2002 |старонак =156 |isbn=9780415281164 }}
* {{citation|title=The Routledge Atlas Of The Arab-Israeli Conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=0415359007|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}}
* {{citation|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=030647445X|year=2003|publisher=Springer}}
* {{citation|title=The Book of Genesis|last=Hamilton|first=Victor P.|year=1995|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|edition=2nd revised|isbn=0802823092}}
* {{citation|title=Warfare and the Third World|url=https://archive.org/details/warfarethirdworl0000hark|last=Harkavy|first=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=0312240120}}
* {{citation|title=Brassey’s International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey’s Inc.|year=2003|isbn=1574885502}}
* {{citation|title=The Jewish State|url=https://archive.org/details/jewishstate0000theo_s7e1|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Тэадор Герцль|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=0486258491}}
* {{citation|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1988|isbn=1858282489|url-access=registration|url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}}
* {{citation|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=0791412954}}
* {{citation|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=0253332036|publisher=Indiana University Press|year=1993}}
* {{citation|title=Britain’s Naval and Political Reaction to the Illegal Immigration of Jews to Palestine, 1945—1948|last=Liebreich|first=Fritz|isbn=0714656372|year=2005|publisher=Routledge}}
* {{citation|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=0876090366|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988|url-access=registration|url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}}
* {{citation|title=Israel’s Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|url=https://archive.org/details/israelshigherlaw0000mazi|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=0739114859}}
* {{citation|title=Handbook of Decision Making|last=Morçöl|first=Göktuğ|isbn=1574445480|publisher=CRC Press|year=2006}}
* {{citation|title=Triumph of the Image: The Media’s War in the Persian Gulf — A Global Perspective|last=Mowlana|first=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=0813316103|url-access=registration|url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}}
* {{citation|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0823939782}}
* {{citation|title=Flashpoints in the War on Terrorism|last=Reveron|first=Derek S.|last2=Murer|first2=Jeffrey Stevenson|publisher=Routledge|year=2006|isbn=0415954908|url-access=registration|url=https://archive.org/details/flashpointsinwar00reve}}
* {{citation|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=T Brill Academic Publishers|isbn=9004091475}}
* {{citation|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|url=https://archive.org/details/powerkillsdemocr00rumm|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|isbn=0765805235}}
* {{citation|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=0881255459|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}}
* {{citation|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|url=https://archive.org/details/landbeyondpromis0000shin|last=Shindler|first=Colin |isbn=186064774X|year=2002|publisher=I. B. Tauris Publishers}}
* {{citation|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=0028659287|publisher=Macmillian|year=2007|volume=9|edition=2nd}}
* {{citation|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=0521864658|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek|url-access=registration|url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}}
* {{citation|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0275971414|url-access=registration|url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}}
* {{citation|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=1898723230|year=1997|publisher=Sussex Academic Press|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}}
* {{citation|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last=Stone|first=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=0791419592|publisher=SUNY Press|year=1994}}
* {{citation|title=Culture and Customs of Israel|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=0313320918|year=2004|publisher=Greenwood Press}}
* {{citation|title=Word Biblical Commentary|last=Wenham|first=Gordon J.|isbn=0849902010|volume=2 (Genesis 16-50)|year=1994}}
* {{Крыніцы/БелЭн|7|Ізраіль||181-188}}
* Рубінчык, Вольф. На ізраільскія тэмы. — Мн.: Шах-плюс, 2011. — 72 с.
{{refend}}

== Спасылкі ==
* [http://www.britannica.com/nations/Israel Israel] у [[Энцыклапедыя Брытаніка]]{{Ref-en}}
* [http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/mideast/cuvlm/Israel.html Israel] у бібліятэцы [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]]{{Ref-en}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/country_profiles/803257.stm Israel] на сайце [[BBC]]{{Ref-en}}
* [https://archive.today/20120710212220/lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html Israel] у [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]]{{Ref-en}}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html The World Factbook: Israel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }} на сайте [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]]{{Ref-en}}
* [https://acol.co.il/ru Дошка аб’яваў Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220607185958/https://acol.co.il/ru |date=7 чэрвеня 2022 }}{{Ref-ru}}
* [http://www.waronline.org/IDF/Articles/articles.html Армия Обороны Израиля]{{Ref-ru}}
* [http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/432569d80021985f43256c44002dadf2?OpenDocument Справочная информация об Израиле на сайте МИД РФ]
* [http://www.ilmuseums.com/russian.asp Музеи Израиля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619175319/http://www.ilmuseums.com/russian.asp |date=19 чэрвеня 2010 }}{{Ref-ru}}
* [http://protodata.biz/izrail-interesnaya-statistika.htm Израиль. Интересные статистические данные]{{Ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20090406140243/http://arche.by/by/9/10/261/ Рашэд Чоўдхуры. Расплюшчыць вочы на зямлю абяцаную]
* [https://web.archive.org/web/20090406140340/http://arche.by/by/9/10/267/ Вольф Рубінчык. «ААН-шмаан», ці У пошуках трэцяга шляху]

; Афіцыйныя сайты Ізраіля
* [http://www.gov.il/ Урадавы партал Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ar}}
* [http://www.knesset.gov.il/main/ru/home.asp Кнэсет — парламент Ізраіля]
* [http://www.pmo.gov.il/ Прэм’ер-міністр Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://www.president.gov.il/ Прэзідэнт Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx Амбасада Ізраіля ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140607043525/http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx |date=7 чэрвеня 2014 }}
* [http://www.iaec.gov.il/ Камісія па атамнай энергіі Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201031063957/http://iaec.gov.il/ |date=31 кастрычніка 2020 }}
* [http://www.idf.il/ Армія Абароны Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.police.gov.il/ Паліцыя Ізраіля]{{Ref-he}}
* [http://www.ips.gov.il/ Служба турмаў Ізраіля]
* [http://www.shabak.gov.il/ Агульная служба бяспекі Ізраіля — «Шабак»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.mossad.gov.il/ Ведамства разведкі і асаблівых заданняў — «Масад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927030852/https://www.mossad.gov.il/Eng/recruit/Register/Explanations.aspx |date=27 верасня 2007 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}{{Ref-ar}}{{Ref-fa}}

; Ізраільскія сайты, звязаныя з мастацтвам
* [http://habama.co.il/ Ізраільскі партал культуры]{{Ref-he}}
* [http://www.yesh-theatre.com/catalog.html Каталог израильских театральных сайтов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140408123121/http://www.yesh-theatre.com/catalog.html |date=8 красавіка 2014 }}{{Ref-ru}}
* [http://www.gesher-theatre.co.il/ Театр «Гешер»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}
* [http://www.israel-opera.co.il/ Ізраільская опера]{{Ref-he}}{{Ref-en}}
* [http://www.redseajazzeilat.com/ Red Sea Jazz Festival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140207013419/http://www.redseajazzeilat.com/ |date=7 лютага 2014 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Ізраіль у тэмах}}
{{Краіны ля Міжземнага мора}}
{{Краіны ля Чырвонага мора}}
{{Краіны Азіі}}
{{Міжземнаморскі Саюз}}
{{Пярэдняя Азія}}

[[Катэгорыя:Ізраіль| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>seqj4jm8wgtv8acz20cjn31vkwnhg4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3695</id>
    <revision>
      <id>5166946</id>
      <parentid>5166925</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="cemtd8zwv3896rjc5t9784834sr7sby" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя                       = Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
| navbar                    = 
| state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| загаловак                 = [[Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністры]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]
| выява                     = 
| стыль_цела                = 
| стыль_загалоўкаў          = 
| стыль_спісаў              = 
| клас_спісаў               = hlist

| стыль_уверсе              = 
| уверсе                    = 

| загаловак1                = XVIII стагоддзе
| спіс1                     =
* [[Роберт Уолпал]]
* [[Спенсэр Комптан]]
* [[Генры Пелхам]]
* [[Томас Пелхам-Холс]]
* [[Уільям Кавендыш]]
* [[Томас Пелхам-Холс]]
* [[Джон Сцюарт]]
* [[Джордж Грэнвіль]]
* [[Чарлз Уотсан-Уэнтварт]]
* [[Уільям Піт Старэйшы|Уільям Піт (старэйшы)]]
* [[Агастас Фіц-Рой]]
* [[Фрэдэрык Норт]]
* [[Чарлз Уотсан-Уэнтварт]]
* [[Уільям Пеці-Фіц-Морыс]]
* [[Уільям Кавендыш-Бентынк]]
* [[Уільям Піт Малодшы|Уільям Піт (малодшы)]]

| загаловак2                = XIX стагоддзе
| спіс2                     =
* [[Уільям Піт Малодшы|Уільям Піт (малодшы)]]
* [[Генры Эдзінгтан]]
* [[Уільям Піт Малодшы|Уільям Піт (малодшы)]]
* [[Уільям Уіндам Грэнвіль]]
* [[Уільям Кавендыш-Бентынк]]
* [[Спенсэр Персіваль]]
* [[Роберт Джэнкінсан]]
* [[Джордж Канінг]]
* [[Фрэдэрык Джон Робінсан]]
* [[Артур Уэлслі Уэлінгтан|Артур Уэлслі]]
* [[Чарлз Грэй]]
* [[Уільям Лэм]]
* [[Артур Уэлслі Уэлінгтан|Артур Уэлслі]]
* [[Роберт Піль]]
* [[Уільям Лэм]]
* [[Роберт Піль]]
* [[Джон Расел]]
* [[Эдвард Сміт-Стэнлі]]
* [[Джордж Гамільтан-Гордан Абердзін|Джордж Гамільтан-Гордан]]
* [[Генры Джон Тэмпл]]
* [[Эдвард Сміт-Стэнлі]]
* [[Генры Джон Тэмпл]]
* [[Джон Расел]]
* [[Эдвард Сміт-Стэнлі]]
* [[Бенджамін Дызраэлі]]
* [[Уільям Гладстан]]
* [[Бенджамін Дызраэлі]]
* [[Уільям Гладстан]]
* [[Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы]]
* [[Уільям Гладстан]]
* [[Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы]]
* [[Уільям Гладстан]]
* [[Арчыбальд Прымраўз]]
* [[Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы]]

| загаловак3                = XX стагоддзе
| спіс3                     =
* [[Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы]]
* [[Артур Бэлфар]]
* [[Генры Кэмпбел-Бэнерман]]
* [[Герберт Генры Эсквіт]]
* [[Дэвід Лойд Джордж]]
* [[Эндру Бонар Лоу|Эндру Бонар Лоў]]
* [[Стэнлі Болдуін]]
* [[Джэймс Рамсей Мак-Дональд]]
* [[Стэнлі Болдуін]]
* [[Джэймс Рамсей Мак-Дональд]]
* [[Стэнлі Болдуін]]
* [[Невіл Чэмберлен]]
* [[Уінстан Чэрчыль]]
* [[Клемент Этлі]]
* [[Уінстан Чэрчыль]]
* [[Энтані Ідэн]]
* [[Гаральд Мак-Мілан]]
* [[Аляксандр Дуглас-Х’юм]]
* [[Гаральд Вільсан|Гаральд Уільсан]]
* [[Эдвард Хіт]]
* [[Гаральд Вільсан|Гаральд Уільсан]]
* [[Джэймс Калаган]]
* {{гэта добры артыкул}} [[Маргарэт Тэтчэр]]
* [[Джон Мэйджар]]
* [[Тоні Блэр]]

| загаловак4                = XXI стагоддзе
| спіс4                     =
* [[Тоні Блэр]]
* [[Гордан Браўн]]
* [[Дэвід Кэмеран]]
* [[Тэрэза Мэй]]
* [[Борыс Джонсан]]
* [[Ліз Трас]]
* [[Рышы Сунак]]
* [[Кір Стармер]]
* [[Эндзі Бернэм]]

| стыль_унізе               = 
| унізе                     = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вялікабрытанія]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы кіраўнікоў урадаў|Вялікабрытанія]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cemtd8zwv3896rjc5t9784834sr7sby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарока звычайная</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8345</id>
    <revision>
      <id>5167263</id>
      <parentid>4643350</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11438" sha1="49ve16s4gz6cqu29c2e3rs4js2g3cc7" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сарока}}
{{Таксон
| name = 
| regnum = Жывёлы
| parent = Pica 
| rang  = Від
| latin = Pica pica
| author = [[Linnaeus]], 1758
| syn = 
| typus =
| children name = 
| children =
| range map = Pica pica map.png
| range map caption = 
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus = LC 
| wikispecies = Category:Pica pica
}}
'''Сарока звычайная''' (''Pica pica'') — від [[птушкі|птушак]] з сямейства [[крумкачовыя|крумкачовых]] атраду [[вераб'інападобныя|вераб’інападобных]], шырока распаўсюджаны на большай частцы тэрыторый [[Еўразія|Еўразіі]], [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. У [[Еўропа|Еўропе]] селіцца пераважна паблізу чалавечых паселішчаў. Лёгка распазнаецца, адрозніваецца ад іншых птушак адметнай чорна-белай афарбоўкай пер’я і доўгім [[хвост|хвастом]].

== Апісанне ==
Даўжыня цела 40-48 см, размах крылаў 52-60 см, маса да 260 г. Апярэнне мяккае, кантраснае. Асноўныя колеры [[намінальны таксон|намінальнага таксону]] сарокі — чорны і белы, з металічным, зеленавата-сіняватым бляскам. Галава, шыя, спіна, крылы і хвост чорныя; брушка, грудзі, плечы і плямы на крылах белыя. Хвост доўгі, ступенчаты, звычайна даўжэйшы чым астатняя частка [[тулава]], і абавязкова даўжэйшы чым [[крыло|крылы]] (складае 1/3 даўжыні цела). Афарбоўка [[Пяро|пер’я]] маладых асабін амаль што не адрозніваецца ад апярэння дарослых птушак, але без бляску, хвост без глянцу і некалькі карацейшы.

Голас: гучнае, хуткае і прарэзлівае «чак-чак, чакерак», або «чр-тртртр». Рэзка стракоча, асабліва пры з’яўленні чалавека ці звера ў месцах існавання.

== Пашырэнне ==
Арэал разарваны: у Палеарктыцы ад Еўропы да Ціхага акіяна, у Азіі (акрамя поўначы, Аравійскага паўвострава, Індыі, Індакітая); ізаляваная папуляцыя на Камчатцы, паўночным захадзе Афрыкі і захадзе Паўночнай Амерыкі.

Лічыцца, што род ''Pica'' бярэ свой пачатак у [[Стары Свет|Старым Свеце]], распаўсюдзіўшыся на паўночнаамерыканскім кантэненце ў перыяд позняга [[плейстацэн]]у, верагодней усяго праз [[Берынгаў праліў]]. У [[Тэхас]]е былі знойдзены [[акамянеласць|акамянеласці]], якія сведчаць аб значна большаму падабенству знаходкі да ''Pica pica'' чым да ''Pica nuttallii'', таму магчыма, што ''Pica pica'' з’явіўся ў перыяд [[палеацэн]]а. Некаторыя даследчыкі прытрымліваюцца акрамя таго [[тэзіс]]а, што паміж звычайнай сарокай і [[блакітная сарока|блакітнай сарокай]] (''Cyanopica cyanus'') існуе даволі блізкая роднасць.

Сарока насяляе адкрытыя ландшафты з купінамі дрэў і кустоў, ускрайкі дрэвастояў і хмызнякоў сярод палёў і пашаў, маладыя невялікія ляскі на вільготных тэрыторыях з прымессю бярозы і вольхі (часам ускрайкі хваёвых лясоў), а таксама групы дрэў паблізу рачных далін і лугоў. Радзей — ускраіны населеных пунктаў паблізу вільготных тэрыторый.

Селіцца як на [[раўніна|раўнінных]] ландшафтах, так і ў [[горы|гарыстай]] мясцовасці. Сустракаецца паўсюль у свеце на [[арэал]]ах з вышынёй да 2500 метраў. Выключэнне складаюць [[падвід]]ы ''Pico pico asirensis'', ''Pico pico bottanensis'' і ''Pico pico hemileucoptera''. Так, напрыклад, падвід ''Pico pico bottanensis'' жыве на вышынях да 4000 метраў, а ў пошуках корму сустракаецца нават да вышыні 5500 метраў.

Месца зімовак у межах гнездавога арэала, зімой вандруе невялікімі чародамі, часта трымаецца населеных пунктаў.

На Беларусі звычайны на гнездаванні і зімуючы від, заходнюю частку насяляе пераважна падвід ''P. p. pica'', тады як ''P. p. fennorum'' сустракаецца часцей ва ўсходняй частцы.

== Асаблівасці біялогіі ==
Жыве парамі. Усёедная, корміцца насякомымі, яйцамі і птушанятамі дробных птушак, мышападобнымі грызунамі, харчовымі адкідамі і інш. Можа паляваць на куранят. Вельмі асцярожная і кемлівая птушка.

Гняздо ладзіць амаль на верхавінах дрэў бліжэй да ствала альбо ў верхняй частцы высокіх кустоў, ад 1 да 2,2 м над зямлёй (часам на зямлі). Будуюць гняздо абедзве птушкі. Яно шарападобнае, слаістае, знешняя частка выступае па-за гняздо, з тонкіх і гнуткіх галінак (ніжняя частка тоўстая, краі і дах — тонкія), адтуліна з боку гнязда; потым ідзе слой зямлі, змяшанай з карэньчыкамі і травой (толькі ў ніжняй частцы паўшар’я); высцілка з травы і карэньчыкаў (часам з прымессю шэрсці, валосся і пёраў).

Яйкі (5-7, часам 3-10) звычайна з рознымі канцамі і завостраным вузейшым. Зеленавата-блакітныя або аліўкава-карычневыя (зменлівыя нават у адной і той жа кладцы). Глыбокія плямы шэрыя альбо шэра-папялістыя, паверхневыя большыя і больш густыя) — карычнева-аліўкавыя. Звычайныя памеры: 33 х 24 мм.

Наседжвае толькі самка, з адкладкі першага яйца 17-18 сутак. У першыя дні пасля з’яўлення птушанят корм ім прыносіць толькі самец. Лётныя птушаняты (праз 22-27 сутак) спачатку трымаюцца вывадкам. Узятыя з гнязда добра прыручаюцца.

Старыя гнёзды сарокі часта выкарыстоўваюць [[совы]], [[вавёркі]] і інш.

== Падвіды ==
* '''''Pica pica pica''''': [[Намінальная форма]] — Брытанскія астравы, паўднёвы захад Францыі, поўдзень Скандынавіі, Паўночная і Цэнтральная Еўропа (да р. Буг);
* '''''Pica pica galliae''''' вызначаецца больш цёмнай ніжняй часткай спіны і некалькі шыршым пер’ем нясучай паверхні крылаў у параўнанні з падвідам ''Pica pica germanica'' і скандынаўскімі сарокамі. Падвід распаўсюджаны на паўднёвым захадзе Еўропы (усход [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія]], [[Рэйнланд-Пфальц]] у Германіі).
* '''''Pica pica fennorum''''' — поўнач Скандынавіі, Расія (да Волгі і Каўказа).
* '''''Pica pica bactriana''''' — Цэнтральная Расія (на ўсходз і поўдзень ад Волгі).
* '''''Pica pica hemileucoptera''''' — Цэнтральная Расія (да Заходняй і Паўднёвай Сібіры) і Паўднёва-Заходняя Азія.
* '''''Pica pica melanotos''''' — Пірэнейскі паўвостраў.
* '''''Pica pica bottanensis''''' самы вялікі падвід сарок з самым кароткім хвастом і чорнай ніжняй часткай спіны. Распаўсюджаны ў [[Бутан]]е, [[Сікім]]е і ва ўсходніх рэгіёнах [[Тыбет]]у.

Акрамя таго выдзяляецца яшчэ 5 падвідаў.

== У міфалогіі ==
У [[Германская міфалогія|германскай міфалогіі]] сарока лічылася пасланніцай багоў і птушкай багіні тагасветнага жыцця [[Хэль (міфалогія)|Хэль]], за што за сарокай замацавалася «слава» весніцы бяды і няшчасця. У [[сярэднявечча|сярэднявечнай]] Еўропе птушка мела рэпутацыю [[ведзьма|вядзьмярскай]] жывёлы і бадзягі са злодзейскім норавам. У [[азія]]цкіх народаў сарока, наадварот, традыцыйна лічыцца веснікам [[шчасце|шчасця]], а паўночнаамерыканскія [[індзейцы]] ставіліся да птушкі як да прыязнай чалавеку істоты духа.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сарока||184}}
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X
* {{Крыніцы/ЭПБ|4}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Крумкачовыя]]
[[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]]
[[Катэгорыя:Сінантропныя віды]]</text>
      <sha1>49ve16s4gz6cqu29c2e3rs4js2g3cc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сорацні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10769</id>
    <revision>
      <id>5167049</id>
      <parentid>4888380</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="gejupiixjprkwe0dc5go61sd5yedk94" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска 
 |беларуская назва        = Сорацні
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
|lat_deg=52|lat_min=13|lat_sec=59
|lon_deg=25|lon_min=22|lon_sec=41
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Драгічынскі
 |сельсавет               = Драгічынскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 1644
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
|OpenStreetMap         = 242990531
}}
'''Со́рацні'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Soracni}}, {{lang-ru|Сороцни}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Драгічынскі сельсавет|Драгічынскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Перад вайной у вёсцы жыло 317 чалавек у 83 дварах&lt;ref name=&quot;Бер&quot;&gt;[http://db.narb.by/search/4410 Сороцни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306134951/http://db.narb.by/search/4410 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 79 дамоў, забіта 136 чалавек&lt;ref name=&quot;Бер&quot;/&gt;.

Да [[17 верасня]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гутаўскі сельсавет|Гутаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913b0060248&amp;p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №307 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140203194846/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=D913b0060248&amp;p1=1 |date=3 лютага 2014 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Драгічынскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Драгічынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]]</text>
      <sha1>gejupiixjprkwe0dc5go61sd5yedk94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлагорск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16285</id>
    <revision>
      <id>5167258</id>
      <parentid>5159585</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50842" sha1="55dwkm7fsaifgr5kxc17l6x61b96zsg" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Светлагорск
 |вобласць                = Гомельская 
 |раён                    = Светлагорскі
 |від главы               = старшыня райвыканкама
 |дата заснавання         = XIII ст.
 |першае згадванне        = 1560
 |ранейшыя назвы          = Шацілінскі Востраў, Шацілавічы, Шацілкі
 |статус з                = 1961
}}
'''Светлаго́рск'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Svietlahorsk}}; да 29 ліпеня 1961 — '''Шаці́лкі'''&lt;ref name=&quot;nazva&quot; /&gt;, {{lang-be-latin|Šaciłki|1}}) — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], [[адміністрацыйны цэнтр]] [[раён]]а. Знаходзіцца на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], сярэдняя [[тэмпература]] [[паветра]] [[Студзень|студзеня]] −6,6 °C, [[Ліпень|ліпеня]] 18,4 °C, ападкаў 602 [[Міліметр|мм]]/год.

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Светлагорска}}
[[Выява:Pryvilej 1560.jpg|left|100 px|thumb|Дакумент пра Шацілінскі Востраў 1560 г.]]
Паводле [[Археалогія Беларусі|археалагічных]] раскопак, паселішча на месцы сучаснага горада існавала з [[6 ст.|VI]] — [[VII ст.]], а з XIII ст. існуе непарыўна&lt;ref name=&quot;Rassadzin&quot;/&gt;. Па пісьмовай крыніцы [[населены пункт]] вядомы з [[15 ліпеня]] [[1560]] г. як маёнтак ''Шацілінскі Востраў''&lt;ref name=&quot;Masliukoŭ&quot;/&gt;. У [[1639]] годзе [[сяло]] ''Шацілавічы''&lt;ref name=&quot;šać&quot;/&gt; мела 17 сялянскіх [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|двароў]]. У [[1744]] г. у спісе [[Каталіцкая царква|каталіцкіх]] парафій згадваюцца ''Шацілкі''&lt;ref name=&quot;DW&quot;/&gt;. З [[20 жніўня]] [[1924]] года [[мястэчка]] Шацілкі — [[Адміністрацыйны цэнтр|цэнтр]] сельскага Савета (да [[1960]] г.) у створаным [[Парыцкі раён|Парыцкім]] раёне&lt;ref name=&quot;ZPHiKB&quot;/&gt;. [[30 снежня]] [[1956]] г. [[вёска]] Шацілкі пераўтворана ў гарадскі пасёлак&lt;ref name=&quot;Ukaz-1956&quot;/&gt;, з [[9 чэрвеня]] 1960 — цэнтр Парыцкага раёна. [[29 ліпеня]] [[1961]] года гар. п. Шацілкі пераўтвораны ў горад Светлагорск&lt;ref name=&quot;nazva&quot;/&gt;, а Парыцкі раён перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]]&lt;ref name=&quot;Ukaz-1961&quot;/&gt;. 10 ліпеня 1975 года ў склад горада ўключана вёска [[Светач (Светлагорск)|Светач]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 1045—VIII ад 10 ліпеня 1975 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Светлагорска вёскі Светач Чыркавіцкага сельсавета Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 20 (1466).&lt;/ref&gt;.

4 студзеня 2002 года [[Светлагорскі раён]] і горад Светлагорск аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Светлагорскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Светлагорск&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&amp;q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 &quot;Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&amp;q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе тэрыторыя скасаванай вёскі [[Расава]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]] ўключана ў рысу горада Светлагорск&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&amp;q_id=9775530|title=Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 30 декабря 2019 года № 122 &quot;Об упразднении сельских населенных пунктов&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105225909/https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&amp;q_id=9775530|archive-date=5 студзеня 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1917 from:0 till:757
  bar:1953 from:0 till:2170
  bar:1959 from:0 till:5772
  bar:1961 from:0 till:11500
  bar:1970 from:0 till:40300
  bar:1981 from:0 till:58000
  bar:1993 from:0 till:74000
  bar:1995 from:0 till:75400
  bar:1999 from:0 till:73300
  bar:2009 from:0 till:69300
  bar:2017 from:0 till:68550
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:
&lt;/timeline&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

* '''XIX стагоддзе''': У 1800 г. — 165 жыхароў, 20 двароў.&lt;ref&gt;Экономические примечания к Атласам (Планам генерального межевания). Минская губерния. Бобруйский уезд РГИА, ф. 1350, оп. 312, д. 89 (Минская губерния)&lt;/ref&gt;
* '''XX стагоддзе''': 1917 год — 757 чал. у ваколіцы (вёсцы), маёнтку і чыгуначнай станцыі разам; 1953 год — 2170 чал.&lt;ref name=&quot;pamiać-1&quot; /&gt;; 1959 год — 5772 чал.&lt;ref name=&quot;webgeo&quot; /&gt;; 1961 год — 11,5 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;geoman&quot; /&gt;; 1970 год — 40,3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;BE&quot; /&gt;{{sfn|Беларусь|1995}}; 1973 год — 48,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;BE&quot; /&gt;; 1975 год — 55 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;VSE&quot; /&gt;; 1981 год — 58 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;SES&quot; /&gt;; 1993 год — 74 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;VES&quot; /&gt;; 1995 год — 75,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1999 год — 73,3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;pamiać-2&quot; /&gt;; 2000 год — 73,3 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;EHB&quot; /&gt;
* '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 73,4 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;BE&quot;/&gt;; 2006 год — 70,2 тыс. чал.; 2008 год — 69,5 тыс. чал.; 2009 год — 69,3 тыс. чал.; 2010 год — 69,9 тыс. чал.; 2012 год — 69,2 тыс. чал.; 2015 год — 68 593 чал.&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;/&gt;; 2016 год — 69 011 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 68 550 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;; 2018 год — 67 453 чал.&lt;ref name=&quot;2018-Estimate&quot;/&gt;; 2019 год — 67 054 чал.&lt;ref name=&quot;2019-Estimate&quot;/&gt;

== Унутраны падзел горада ==
Жылая планіроўка горада складаецца з наступных частак:
 
Шацілкі — колішняя вёска, уздоўж р. Бярэзіна, з пераважна індывідуальнай забудовай (Ніжнія Шацілкі — іх старая частка, на ўсход ад набярэжнай, Верхнія Шацілкі — іх новая частка, на захад ад набярэжнай);
 
Стары горад — кварталы, якія прылягаюць да старой часткі Шацілак, у асноўным з 2—3-павярховымі будынкамі 1950-х — пач. 1960-х гг.;
 
пас. Будаўнікоў — невялікая 1-павярховая забудова ў лясным масіве;

8 мікрараёнаў, якія пабудаваны з 1960-х гг. да нашага часу (яны складаюць асноўную частку горада, назвы гл. ніжэй).

Па іншы бок ад чыгункі знаходзяцца:
 
пас. Нафтавікоў — 2—3-павярховая забудова 1960-х гг.;
 
Светач — ранейшая в. Какаль і колішні маёнтак Еленполь.
 
Астатнія месцы, якія маюць у асноўным індывідуальную забудову — уздоўж чыгункі, а таксама прылеглыя да пас. Нафтавікоў — не маюць цалкам склаўшыхся найменняў, хоць у дачыненні да апошніх часам ўжываецца назва «Стары аэрадром».

Мікрараёны маюць наступныя назвы:

* Кастрычніцкі (мікрараён 1)
* Першамаскі (мікрараён 2)
* Маладзёжны (мікрараён 3)
* Юбілейны (мікрараён 4)
* Шацілкі (мікрараён 5)
* Бярэзіна (мікрараён 6)
* Палессе (мікрараён 6А)
* Паўдневы (мікрараён 8)

Нумарацыя будынкаў у шматпавярховай забудове вядзецца ў асноўным па мікрараёнах (а не па вуліцах). Для абазначэння адрасоў (у тым ліку для паштовай карэспандэнцыі) у межах мікрараёнаў 1-6А выкарыстоўваюцца як іхнія назвы (напрыклад, «Мікрараён Кастрычніцкі, дом 28, кватэра 11»), так і нумары («Мікрараён 1, дом 28, кватэра 11»). Мікрараён Паўднёвы падзелены на вуліцы, і для абазначэння адрасоў у ягоных межах выкарыстоўваюцца назвы вуліц, а не мікрараёна. Мікрараён Шацілкі прылягае да Шацілак — старадаўняй часткі паселішча.

Ва ўсходняй частцы горада знаходзіцца прамысловая зона, яна аддзелена ад жылой забудовы першага мікрараёна часткай вуліцы Мірашнічэнкі, часткова аддзелена ад жылых дамоў вуліцай Леніна (у раёне прахадной ЦЭЦ), і без адмежавання ад жылой часткі пачынаецца на поўдзень ад жылых дамоў па вуліцах Леніна і Зялёная (адразу за гэтымі дамамі пачынаецца агароджаная тэрыторыя завода ЖБВіК)
{|class=&quot;graytable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 |+ 
 |width=&quot;25%&quot;|[[Файл:End of the village - panoramio.jpg|center|350px]]
 |width=&quot;25%&quot;|[[Файл:Wall paintings - panoramio.jpg|center|350px]]
 |width=&quot;25%&quot;|[[Файл:New buldings being painted - panoramio.jpg|center|350px]]
 |- 
 |Вул. Дарожная падзяляе Шацілкі (злева) ад Старога горада.
 |Стары горад.
 |Мікрараён Палессе.
 |}

=== Вуліцы і завулкі ===
{{main|Спіс вуліц Светлагорска}}
{| cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;&quot;
|- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align=&quot;center&quot;
| '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва'''
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Першамайскі завулак|| '''Вераснёўскі''' праезд
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| Інтэрнацыянальная вуліца || '''Судабудаўнічная''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| вуліца Лазо|| '''Палеская''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Станцыённая''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Судаверфная''' вуліца
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Дарожны''' завулак
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Палескі''' завулак
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Савецкі''' завулак
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Судабудаўнічны''' завулак
|-style=&quot;background:#FAFAFA;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Леніна''' завулак
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| ? || '''Інтэрнацыянальны''' завулак
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| вуліца Сяргея Прача || '''Лясная''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Царскасельская вуліца || '''Цэнтральная''' вуліца 
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| Кучынская вуліца || '''Сасновая''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot; 
| Бельская вуліца || '''Садовая''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| вуліца Еўфрасінні Полацкай || '''Кляновая''' вуліца
|-style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; align=&quot;left&quot;
| вуліца Iгната Усцiменкi || '''Палява''' вуліца
|}

== Эканоміка ==
[[File:Намотка термостойкой нити Арселон.jpg|thumb|Намотка тэрмаўстойлівай ніткі «Арселон» вытворчасці ААТ «СветлагорскХімвалакно».]]
Буйнейшыя прадпрыемствы:
* Вытворчае аб’яднанне [[Хімвалакно (Светлагорск)|«Хімвалакно»]]
* [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Цэлюлозна-кардонны камбінат]]
* Завод беленай цэлюлозы (уваходзіць у склад ААТ ЦКК, але з’яўляецца асобным заводам)
* Цеплаэлектрацэнтраль
* Завод жалезабетонных вырабаў і канструкцый
* Домабудаўнічы камбінат

== Транспартныя зносіны ==
[[Выява:Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|thumb|Чыгуначная станцыя.]]
 
Маецца прыстань на [[Бярэзіна|р. Бярэзіна]]. Горад знаходзіцца за 90 [[Кіламетр|км]] ад [[Гомель|г. Гомеля]]; на [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — [[Рэчыца]], адлегласць да Гомеля па аўтадарозе — 113 км (праз г. Рэчыцу). [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]]&lt;ref name=&quot;HV&quot;/&gt;. Адлегласць ад Мінска наўпрост — 203 км.
[[Выява:Bus on a street - panoramio.jpg|thumb|Гарадскі аўтобус га вуліцы Леніна]]

У горадзе дзейнічае 12 аўтобусных маршрутаў.

* [[File:MA Route 1.svg|x20px]] Аграсэрвіс — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]]
* [[File:MA Route 1A.svg|x20px]] Аграсэрвіс — хлебазавод
* [[File:MA Route 2.svg|x20px]] Хімвалакно — вул. Прывакзальная
* [[File:MA Route 3.svg|x20px]] ЗПТН — мікрараён Палессе
* [[File:MA Route 4.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — вул. Прывакзальная
* [[File:MA Route 5A.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (туды — па вул. Свярдлова, назад — па вул. Леніна)
* [[File:MA Route 5.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр
* [[File:MA Route 5.svg|x20px]]'''Э''' [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (экспрэсны, па зкарочанаму маршруту па вул. Калініна)
* [[File:MA Route 6.svg|x20px]] пас. Нафтавікоў — [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]]
* [[File:MA Route 7.svg|x20px]] Аграсэрвіс — пас. Светач
* [[File:MA Route 8.svg|x20px]] [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Вакзал]] — пас. [[Мядкоў]] (або да в. [[Расава]])
* [[File:MA Route 8A.svg|x20px]] «Хімвалакно» (ці ад аўтастанцыі або [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]]) — пас. [[Мядкоў]]
* [[File:MA Route 9.svg|x20px]] Аўтастанцыя — в. [[Якімава Слабада]]
* [[File:MA Route 10.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]]
* [[File:MA Route 11.svg|x20px]] Аграсэрвіс — вул. Азалава
* [[File:MA Route 11A.svg|x20px]] Аўтастанцыя — вул. Прывакзальная
* [[File:MA Route 11.svg|x20px]]'''Б''' Аграсэрвіс — вул. Азалава
* [[File:MA Route 12.svg|x20px]] Аўтастанцыя — пас. Нафтавікоў
* [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''Б''' Аўтастанцыя — вул. Багдановіча
* [[File:MA Route 15.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]]

Частка з іх працуе не ўвесь дзень, а па пэўных гадзінах.

У горадзе размешчана аўтастанцыя, з якой ходзяць аўтобусы па ўсім Светлагорскім раёне, некаторыя вёскі [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], а таксама штодзённыя аўтобусы ў Мінск, Гомель, Кіеў, Маскву, Санкт-Пецярбург, Брагін, па пятніцах ходзіць аўтобус у Салігорск і Слуцк.

Вакзал Светлагорска размешчаны на чыгуначнай лініі Жлобін — Калінкавічы. Штодзень з яго можна даехаць да Брэста, Магілева, Віцебска, Гомеля, Рагачова, Мінска, Калінкавіч, Жлобіна, Бабруйска, Асіповіч, Оршы. Да верасня 2020 года плануецца завяршыць электрыфікацыю ўчастка лініі Жлобін — Калінкавічы, якая ўключае Светлагорск (па стане на ліпень 2019 года праца ў гэтым напрамку актыўна вядзецца).

== Адукацыя ==
У горадзе працуюць 12 агульнаадукацыйных школ (у т. л. гімназія — былая школа нумар 7), першая і другая школы працуюць не ў поўную моц. Прафесійна-тэхнічны ліцэй хімікаў і [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]], якія раней існавалі паасобна, у 2018 годзе былі злітыя ў адзіную ССНУ на базе каледжа, які цяпер мае асобны аддзел прафесійна-тэхнічнай адукацыі (былы прафесійна-тэхнічны ліцэй) і аддзел сярэдняй спецыяльнай адукацыі (уласна каледж). Дзейнічаюць Дом дзіцячай і юнацкай творчасці, міжшкольныя экалагічны і камп’ютарны цэнтры.

Раней, у 1993—2001 гг. у Светлагорску таксама існаваў беларускамоўны агульнаадукацыйны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа (не ўключаны ў нумарацыю школ), які знаходзіўся ў Старым Горадзе па вуліцы Леніна. Ліцэй фінансаваўся з светлагорскага бюджэту, але у 2001 годзе быў зачынены, а засталыя ліцэйскія класы былі пераведзеныя ў школу нумар 1, дзе адбыўся асобны выпуск ліцэйскіх класаў у 2002—2003 гадах.

== Культура ==
[[Файл:Музей. Светлагорск.jpg|міні|[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]]]]
* [[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей]]
** [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. Пранішнікава]]
* Дом рамёстваў
* Раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма
* Гарадскі цэнтр культуры
* Дом культуры энергетыкаў
* Дзіцячая школа мастацтваў
* Дзіцячая мастацкая школа (выяўленчага мастацтва)

Кінатэатр «Спадарожнік» знаходзіцца ў в. [[Чыркавічы]] паблізу горада.

У 2017 годзе горад быў адабраны для ўдзелу ў ініцыятыве [[Ініцыятыва «Крэатыўныя гарады і рэгіёны»|«Крэатыўныя гарады і рэгіёны»]].

== Спорт ==
[[Выява:The forest іn Svietlahorsk.JPG|thumb|Гарадскі лес.]]
* [[ФК Хімік Светлагорск|Футбольны клуб «Хімік»]]
* Тры стадыёны
* Спартыўны комплекс
* Плавальны басейн

== Рэлігія ==
* Тры [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўныя]] храмы (у складзе [[Светлагорская благачынная акруга|Светлагорскай благачыннай акругі]])
** [[Храм у імя свяціцеля Кірылы Тураўскага (Светлагорск)|Храм у свяціцеля Кірылы Тураўскага]]
** [[Спаса-Праабражэнская царква (Светлагорск)|Спаса-Праабражэнская царква]]
** [[Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла (Светлагорск)|Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла]]
* [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Светлагорск)|Рымска-каталіцкі касцёл]]&lt;ref name=&quot;kasciol&quot;/&gt;
* Некалькі [[Пратэстантызм|пратэстанцкіх]] абшчын

== Славутасці ==
'''Помнікі і скульптуры'''

* [[Скульптура «Раман Шаціла»]] — у гонар першага вядомага з пісьмовых крыніц шацілкаўца, у яго вобразе ўшанаваны заснавальнікі Шацілавічаў. Першая ў Беларусі скульптура такога зместу. Ля Цэнтральнай плошчы, адчынена [[16 верасня]] [[2006]] г. пры святкаванні 45-годдзя ператварэння г. п. Шацілкі ў горад. Раман Шаціла паказаны ў парадным шляхецкім адзенні 1-ай пал. XVI ст., у руцэ трымае дакумент на валоданне маёнткам Шацілінскі Востраў, на грудзях — медальён з выявай сонца (з сучаснага герба Светлагорска, што сімвалізуе сувязь часоў). У [[2008]] г. да пастамента прымацавана шыльда, стылізаваная ў форме старадаўняга дакумента, на ёй рэльефны малюнак конніка, які трымае шчыт з выявай сонца, і надпіс: «Раман Шаціла. 1560». Скульптар — [[Эдуард Барысавіч Астаф’еў|Э. Астаф’еў]] (г. [[Мінск]]).
* Манумент «[[Маўклівы звон]]» на брацкай магіле [[Савецкі Саюз|савецкіх]] воінаў, якія загінулі пры вызваленні Шацілак у [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]] (на Старой плошчы, ля наберажнай).
* Алея герояў — скульптурныя бюсты [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]], якія ўдзельнічалі ў вызваленні тэрыторыі раёна ў Вялікай Айчыннай вайне, насупраць гарадскога цэнтра культуры.
* Помнік землякам, якія загінулі ў розных войнах, на набярэжнай.
* [[Брацкая магіла (Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]—[[1944]]), вул. Мірашнічэнкі — {{ГККРБ 4|313Д000741}}
* Роспіс [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)#Зямля Светлагорская|«Зямля Светлагорская»]] ў [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)|гарадскім цэнтры культуры]] ([[1970-я|1970]] — [[1980-я]] гады), вул. імя 50-годдзя Кастрычніка — {{ГККРБ 4|312Ж000742}}
* [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Прывакзальная плошча, Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), на Прывакзальнай плошчы — {{ГККРБ 4|313Д000743}}
* [[Брацкая магіла (Светлагорск, вуліца Савецкая)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, у скверы — {{ГККРБ 4|313Д000744}}
* [[Брацкая магіла (Светлагорск, Шацілінскія могілкі)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, на Шацілкаўскіх могілках — {{ГККРБ 4|313Д000745}}
* Тэрыторыя былога баярскага (шляхецкага) двара «[[Шацілінскі востраў]]» ([[XIII]] — канец [[XVIII]] стагоддзя), на ўсходняй ускраіне горада — {{ГККРБ 4|}}
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Выява:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|[[Каралёваслабодскі камень з крыжам|Камень з крыжам, XVII ст.]] &lt;small&gt;[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]].&lt;/small&gt;
Выява:Second World War Monument Swetlahorsk.JPG|Манумент «Маўклівы звон».  
Выява:Afghan War Monument Swetlahorsk.JPG|Помнік зямлякам, якія загінулі ў розных войнах.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне Светлагорска}}
'''{{Герой Сацыялістычнай Працы}} Героі Сацыялістычнай Працы'''
* [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]]
* [[Іван Фёдаравіч Хмарун]] ([[1916]]—[[1998]])

'''[[Выява:600px-Nobel medal dsc06171.jpg|Медаль лаўрэата Нобелеўскай прэміі|20 px]] Лаўрэат Нобелеўскай прэміі'''
* [[Алесь Бяляцкі|Аляксандр Віктаравіч Бяляцкі]] — беларускі [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабаронца]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2022 г.; закончыў сярэднюю школу № 5 г. Светлагорска ([[1979]]).

'''[[Выява:Сцяг Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.jpg|Сцяг Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|20 px]] Навукоўцы'''
* [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў]] — [[Доктар навук|доктар]] гістарычных навук, прафесар, загадчык цэнтра гісторыі Беларусі IX — XVIII стагоддзяў і спецыяльных гістарычных навук [[Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; да [[1976]] г. працаваў плітачнікам-абліцоўшчыкам у будаўнічым трэсце Светлагорска.
* [[Пётр Ціханавіч Петрыкаў]] ([[1927]]—[[2007]]) — [[гісторык]], з [[1977]] — член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; у 1956 — [[1958]] — настаўнік, намеснік дырэктара сярэдняй школы Шацілак.

'''У адукацыі, культуры і мастацтве'''
* [[Вадзім Іванавіч Болбас]] — [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзу беларускіх пісьменнікаў]].
* [[Аляксандра Мікалаеўна Борціч]] — выканаўца роляў у [[Мастацтва|мастацкіх]] [[фільм]]ах ''([[Вікінг (фільм, 2016)|«Вікінг»]])'', ''[[Масква]]''&lt;ref name=&quot;gomelcivil&quot;/&gt;.
* [[Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі]] — гісторык, кандыдат [[Гісторыя|гістарычных навук]] ''([[Мінск]])''.
* [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч]] — [[мастак]], [[прафесар]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]].
* [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў]] — выканаўца аўтарскай песні (гітара), літаратар; раней працаваў у Светлагорску (прадпрыемства «Цэнтрэнергамантаж»).
* [[Віктар Раманцоў|Віктар Анатольевіч Раманцоў]] — публіцыст, краязнаўца ''(Светлагорск)''.
* {{Не перакладзена 3|Алег Валер'евіч Ціханаў|Алег Валер'евіч Ціханаў|ru|Тихонов, Олег Валерьевич}} — [[Музыка|музычны]] прадзюсар ''(Мінск)''.
* [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў]] — дызайнер, аўтар навучальных дапаможнікаў па [[дызайн]]е ''(Мінск)''.
&lt;center&gt;&lt;/center&gt;

'''Спартсмены'''

Сярод ураджэнцаў Светлагорска, выхаванцаў спартыўных школ горада, шмат спартсменаў, якія дасягнулі высокіх вынікаў. Ніжэй падаюцца звесткі пра чэмпіёнаў і ўладальнікаў кубкаў у дарослых спаборніцтвах, шырэйшых за тэрыторыю Беларусі, а таксама пра спартсменаў, аб якіх ёсць асобныя старонкі ў «[[Вікіпедыя|Вікіпедыі]]».

'''''Веславанне на байдарках і каноэ'''''
* [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] Дзмітрый Анатольевіч Банькоўскі — 2-разовы чэмпіён свету па [[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанню на байдарках і каноэ]] (1990, 1991 гг., [[байдарка]]-чацвёрка, 10 км), майстар спорту СССР міжнароднага класу.
* [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]] — 2-разовы ўладальнік Кубка свету па веславанню на байдарках і каноэ [[1997]] г. (каноэ-чацвёрка 200, 500 [[метр|м]]), майстар спорту СССР міжнароднага класу.
* [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Надзея Пятроўна Кірычэнка|Надзея Пятроўна Кірычэнка|ru|Кириченко, Надежда Петровна}} — 2-разовая сярэбраная прызёрка чэмпіянатаў свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1975]], [[1979]] — байдарка-чацвёрка 500 м), 4-разовая чэмпіёнка СССР (1975 — байдарка-адзіночка ў эстафеце 4 × 500 м, 1975, [[1978]], 1979 — байдарка-чацвёрка 500 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(г. [[Растоў-на-Доне]], [[Расія]])''.
* [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|ru|Меринов, Владимир Владимирович}} — 3-разовы чэмпіён свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1989]] г. — 500, 1000 м, [[1997]] г. — 200 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу.
* [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Ігар Міхайлавіч Хулуп]] — чэмпіён СССР па веславанні на байдарках і каноэ [[1989]] г., майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(Светлагорск)''.

'''''Радыёспорт'''''
* [[Выява:Знак змс Белоруссии (2005).jpg|Знак «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь».|20 px]] [[Алег Леанідавіч Астроўскі]] — шматразовы чэмпіён свету па радыёспорце, [[заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] ''(Светлагорск).''
* {{Зл}} [[Ганна Сяргееўна Шавяленка]] — 2-разовая абсалютная чэмпіёнка свету па хуткаснай радыётэлеграфіі ([[2009]], [[2011]]), майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь ''(Светлагорск).''

'''''Іншыя віды спорта'''''
* {{Зл}} [[Генадзь Пятровіч Блізнюк]] — 4-разовы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіён]] ([[2003]], [[2006]]—[[2008]]) і двойчы ўладальнік Кубка ([[2002]], 2006) Беларусі па [[футбол]]е, майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь.
* [[Бэнджамін-Павел Дуду]] — беларуска-расійскі баскетбаліст.
* [[Выява:Знак зт РСФСР.jpg|Знак «Заслужаны трэнер РСФСР».|20 px]] [[Валянціна Браніславаўна Ліпская]] — чэмпіёнка СССР па мотацыклетным спорце 1956 г. (іпадром), [[майстар спорту СССР]], заслужаны трэнер [[РСФСР]]; ураджэнка хутара Куннае (цяпер не існуе) Светлагорскага раёна&lt;ref&gt;ЛИПСКИЙ, В. [http://www.lipskivs.by/lipski-article/12-lipski-article/30-kinsfolk.html Моя родня — моё богатство] {{ref-ru}} // Уладзімір Ліпскі&lt;/ref&gt;.

'''Іншыя вядомыя асобы'''
* [[Ігар Іванавіч Гермянчук]] ([[1961]]—2002) — [[журналіст]], дэпутат [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета БССР]] 12 склікання; закончыў светлагорскую школу-інтэрнат. 
* [[Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка]] — Надзвычайны і паўнамоцны [[пасол]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] у [[Арменія|Рэспубліцы Арменія]] (з 2008), [[генерал-маёр]]; закончыў тэхнічнае вучылішча № 50 г. Светлагорска.

== Партнёрскія гарады і акруга ==
* [[Выява:Obzor-Wappen.jpg|20 px|Герб г. Абзор.]] г. Абзор (абшчына Несебыр, [[Бургаская вобласць]], [[Балгарыя]]).
* [[Выява:POL Bielsk Podlaski COA.svg|20 px|Герб г. Бельск-Падляскі.]] г. [[Бельск Падляскі|Бельск-Падляскі]] (Бельскі [[Павет|павят]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]]).
* [[Выява:Coat of Arms of Ivanteevka (Moscow oblast).png|20 px|Герб г. Іванцееўка.]] г. Іванцееўка ([[Маскоўская вобласць]], [[Расія]]).
* [[Выява:Coat of Arms of Kommunar (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Камунар.]] г. Камунар ([[Гатчына|Гатчынскі]] раён, [[Ленінградская вобласць]], Расія).
* [[Выява:Coat of Arms of Kingisepp (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Кінгісепп.]] г. Кінгісепп (Кінгісеппскі раён, Ленінградская вобласць, Расія).
* [[Выява:CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (Келерашскі раён, [[Малдова]]).
* [[Выява:ROU CL Calarasi CoA1.png|CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (жудзец Келерашы, [[Румынія]]).
* [[Выява:Stadtwappen Helmstedt.png|20 px|Герб г. Хельмштэдт.]] г. Хельмштэдт (раён Хельмштэдт, зямля [[Ніжняя Саксонія]], [[Германія]]).
* [[Выява:Coat of Arms of Chernushka (Perm krai) (ver. 1).svg|20 px|Герб г. Чарнушка.]] г. [[Чарнушка (горад)|Чарнушка]] (Чарнушынскі раён, [[Пермскі край]], Расія).
* [[Выява:Somerset shield.png|20 px|Герб графства Сомерсет.]] акруга Мэндзіп (графства Сомерсет, рэгіён Паўднёва-Заходняя Англія, [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]).

== Гл. таксама ==
* [[Гарады Гомельскай вобласці]]
* [[Гарады Беларусі]]
* [[Спіс вуліц Светлагорска]]

== Зноскі ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 200px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2018-Estimate&quot;&gt;http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a54/a54051206faadf3ed111c9fb79e4d8eb.pdf&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2019-Estimate&quot;&gt;http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/5e8/5e847c9ec699ed5ae7a852198e283b58.pdf&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HV&quot;&gt;Гомельская [[Вобласць (адміністрацыйная адзінка)|область]]. [[Геаграфія Беларусі|Общегеографический]] атлас. [[Мінск|Мн.]], [[2005]], с. 1. ISBN 985-6625-22-Х. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rassadzin&quot;&gt;[[Сяргей Рассадзін|РАССАДИН С. Е.]] О некоторых находках [[2008]] г. на Шатилинском Острове // Исследования по [[Гісторыя|истории]] [[Усходняя Еўропа|Восточной Европы]]: [[Навука|научный]] сборник. Вып. 1. Мн., 2008, с. 234—236. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Masliukoŭ&quot;&gt;[http://nashkraj.info/content/view/424/134/ МАСЛЮКОЎ Т. В. З гісторыі Шацілавічаў] // Гомельшчына: старонкі мінулага. II выпуск. Гомель, [[1996]], с. 22 — 26.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;šać&quot;&gt;{{lang-be|шаць}} — добрае, прыгожае месца, у слоўніку [[Руская мова|рус. мовы]] Ул. Даля — «гара сярэдняй велічыні».&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;[http://www.mem.net.pl/stg/diecezjawilenska1744p.htm Diecezja Wilenska, 1744 // Suwalskie Towarzystwo Genealogiczne im. prof. J. Wisniewskiego.] {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPHiKB&quot;&gt;КАМІНСКІ М. І., [[Алена Юр’еўна Пятросава|ПЯТРОСАВА А. Ю.]] Светлагорск // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. Мн., [[1985]], с. 334.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ukaz-1956&quot;&gt;[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 снежня 1956 г. «Аб пераўтварэнні вёскі Шацілкі Парыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарадскі пасёлак».]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nazva&quot;&gt;Цяперашняя назва — ад «святло» і «горад».&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ukaz-1961&quot;&gt;[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 29 ліпеня 1961 г. «Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Шацілкі ў горад раённага падпарадкавання і перайменаванні Парыцкага раёна Гомельскай вобласці».]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pamiać-1&quot;&gt;ХОМІЧ А. М., РАБЯНОК П. П. Светлагорск у рыштаваннях // Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. Мн., [[2003]], с. 541 — 555. ISBN 985-01-0255-1.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;webgeo&quot;&gt;[http://www.webgeo.ru/db/1959/belorus.htm Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населённых мест на 15 января 1959 года по республикам, краям и областям. Белорусская ССР.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;geoman&quot;&gt;[http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004150/index.shtml Светлогорск // Краткая географическая энциклопедия. Т. 3. М., 1962.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BE&quot;&gt;Светлагорск // [[Беларуская Энцыклапедыя|Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 14. Мн., [[2002]], с. 253. ISBN 985-11-0238-5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;VSE&quot;&gt;[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00069/26800.htm Светлогорск // Большая Советская энциклопедия.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SES&quot;&gt;Светлогорск // Советский энциклопедический словарь. Мн., [[1985]], с. 1173. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;VES&quot;&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/265530 Светлогорск // Большой энциклопедический словарь.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pamiać-2&quot;&gt;Светлагорск // Памяць: Светлагорск і Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. Мн., [[2000]], с. 19.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EHB&quot;&gt;Светлагорск // [[Энцыклапедыя]] гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1. Мн., [[2001]], с. 257.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2015-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kasciol&quot;&gt;У Беларусі для абанентаў ByFly [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/pinsk/101269.html сайт] даступны па гасцявым падключэнні.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;gomelcivil&quot;&gt;[http://gomelcivil.org/index.php/36-glavnaya/2935-uradzhenka-svetlagorska-zdymetstsa-nekalkikh-mastatskikh-filmakh Ураджэнка Светлагорска здымецца ў некалькіх мастацкіх фільмах // Гомель гражданский. [[2014]].[[22 студзеня|01.22]]]&lt;/ref&gt;
}}&lt;/div&gt;

== Літаратура ==
* ''Малішэўскі У. А.'' Нашы гарады / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн., [[1991]]. — ISBN 5-341-00240-7.
* Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. — Мн., 2000. — ISBN 985-01-0254-3.
* Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. — Мн., 2003. — ISBN 985-01-0255-1.
* ''[[Сяргей Рассадзін|Рассадзін С. Я.]]'' [[Герб]]ы і [[сцяг]]і гарадоў і раёнаў Беларусі / С. Я. Рассадзін, А. М. Міхальчанка. — Мн., 2005. — ISBN 985-01-0530-5.
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Светлаго́рск||257}}
* ''Сцепук У.'' Светлагорск / У. Сцепук, Я. Савасценка. — Мн., 1966.
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Светлагорск||253}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Светлаго́рск|650—651}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|4|Светлаго́рск||460}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Svietlahorsk|Светлагорск}}
{{OSM relation|5598676|Светлагорск}}
* [http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 ''ГОРБАЧЁВ, Н.'' Новая явь светлого города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809174714/http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 |date=9 жніўня 2011 }} // Нефтяник Полесья. 1998. № 2. {{ref-ru}}
* [http://www.facebook.com/groups/249898334303/ Светлагорск (Шацілкі). Суполка зямлякоў // Facebook. {{ref-be}} {{ref-en}} {{ref-ru}}]

{{Светлагорск}}
{{Светлагорскі раён}}
{{Гомельская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Светлагорск| ]]
[[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]]</text>
      <sha1>55dwkm7fsaifgr5kxc17l6x61b96zsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5167080</id>
      <parentid>5165970</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5167080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="l7dj2c33fmg9lcmdzmzrod6yhlzo13g" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== Ягор Дырда ==
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычнай значнасці асоба не мае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:02, 17 ліпеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] ==
: {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>l7dj2c33fmg9lcmdzmzrod6yhlzo13g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167081</id>
      <parentid>5167080</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5167081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="huw931d24mhopyp1u6pnj1ptdzou7pk" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Ягор Дырда]] ==
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычнай значнасці асоба не мае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:02, 17 ліпеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] ==
: {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>huw931d24mhopyp1u6pnj1ptdzou7pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Обаль (Шумілінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16946</id>
    <revision>
      <id>5167066</id>
      <parentid>4442332</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10234" sha1="if2p84fowrhvj4irg1ru1617s0qs71a" xml:space="preserve">{{значэнні|Обаль}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = гарадскі пасёлак
 |беларуская назва        = Обаль
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 21|lat_sec = 5.05
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 18|lon_sec = 31.60
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Шумілінскі
 |сельсавет2              = Обальскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = Беларусь Віцебская вобласць
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 1968
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 1772
 |паштовы індэкс          = 222370
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 2
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = Obaĺ
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
 |OpenStreetMap           = 126300072
}}
'''Обаль'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; — [[гарадскі пасёлак]] у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Обаль (рака)|Обаль]]. За 23 км ад [[Шуміліна]]. [[Обаль (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Віцебск]] — [[Полацк]], на аўтамабільнай дарозе Віцебск — Полацк. Насельніцтва 2&amp;nbsp;374 чал. (2017)&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;.

{{змест злева}}

== Гісторыя ==
Вядомы з [[16 стагоддзе|XVI ст.]] як вёска ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[ВКЛ]]. Належала Мольскім, П. Войне (з [[1592]] г.), Ф. Я. Ветрынскаму (з [[1595]] г.), Грабніцкім (з [[1615]] г.). З 1772 г. у складзе [[Расійская імперыя|Расіі]]. З пачатку XIX ст. цэнтр Петрапаўлаўскай воласці [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. Росту Обалі спрыяла будаўніцтва [[Рыга-Арлоўская чыгунка|Рыга-Арлоўскай чыгункі]] (1886). У пачатку XX ст. чыгуначная станцыя Обаль грузіла да 50 тысяч пудоў лясных матэрыялаў і хлеба&lt;ref name=&quot;Russia&quot;/&gt;. У 1894—1914 гадах на чыгуначнай станцыі Обаль працавала [[Обальская драўляна-хімічная мануфактура]].

З 1924 г. — цэнтр сельсавета [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскага]] (з 1961 г. [[Шумілінскі раён|Шумілінскага]]) раёна. У лістападзе 1924 г. у былым маёнтку фон Амбургера была адкрыта школа сялянскай моладзі. Школе было адведзена 40 га зямлі, 10 га саду, двухпавярховы цагляны дом, вылучылі пародзістае быдла, сельгасінвентар, насенне асноўных культур. У 1-ы клас (адпавядаў 5-му класу сямігодкі) прымаліся дзеці парабкаў, беднякоў і выхаванцы дзіцячых дамоў [[Полацкая акруга|Полацкага акругі]]. У 1929 г. заснаваны цагельны завод.

У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] дзейнічала [[Обальскае камсамольскае падполле|камсамольскае падполле «Юныя мсціўцы»]]. У 1962—1966 гадах у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]]. З 30 верасня [[1968]] года — гарадскі пасёлак&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні вёскі Обаль Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў ад 30 верасня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 28 (1222).&lt;/ref&gt;.

15 снежня 1977 года ў склад гарадскога пасёлка ўключаны вёскі [[Казлова (Шумілінскі раён)|Казлова]] і [[Стадолішча (Шумілінскі раён)|Стадолішча]], якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Обальскага пассавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 15 снежня 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 10 (1564).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Эканоміка ==
[[Обальскі керамічны завод]], торфапрадпрыемства, лясніцтва, [[Паліўна-энергетычны комплекс Беларусі|паліўнай]] [[Прамысловасць|прамысловасці]].

== Культура ==
* [[Музей Обальскага камсамольскага падполля]]

== Выдатныя мясціны ==
* ''[[Обальская сядзіба]]'' — помнік сядзібна-паркавай [[Архітэктура|архітэктуры]] першай паловы XIX ст. На правым [[Бераг|беразе]] ракі Обаль. Сядзібны дом у стылі [[класіцызм]]у. За домам невялікі парк, у якім растуць [[Дрэва|дрэвы]] мясцовых парод і дэкаратыўныя [[куст]]ы{{sfn|ЭПБ|1985}}.
* [[Свята-Ануфрыеўская царква (Обаль, 2016)|Свята-Ануфрыеўская царква]] (2016)
* [[Свята-Ануфрыеўская царква (Обаль)|Свята-Ануфрыеўская царква]] (1843)
* [[Помнік Ансу Даўману|Помнік]] [[Анс Эрнеставіч Даўман|Ансу Даўману]]
* [[Помнік у гонар Обальскага камсамольскага падполля]]

== Выбітныя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Сяргей Мікалаевіч Вышалескі]]
* [[Ефрасіння Савельеўна Зянькова]]
* [[Алег Іванавіч Ладзісаў]]
* [[Уладзімір Міхайлавіч Гарбук]] — военачальнік
* [[Галіна Раманаўна Кадырка]] (1924—2006) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік БССР.

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Russia&quot;&gt;Россия: Полное географическое описание нашего отечества. Т. 9. — СПб., 1905. — С. 506.&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Падарожжа па Беларусі : гарады і гарадскія пасёлкі|Обаль|78—79}}
* {{Крыніцы/БелЭн|11}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|4}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Обаль|543}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Obaĺ|Обаль}}

{{Обальскі сельсавет}}
{{Шумілінскі раён}}
{{Віцебская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)| ]]</text>
      <sha1>if2p84fowrhvj4irg1ru1617s0qs71a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Омская вобласць</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18894</id>
    <revision>
      <id>5167166</id>
      <parentid>4973757</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сергей Михель</username>
        <id>171299</id>
      </contributor>
      <origin>5167166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4966" sha1="swtlerkyz2qi2etwka87mbtlzindmoj" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Омская вобласць''' — суб'ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], які размешчаны на паўднёвым захадзе [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Омск]]. Створана [[7 снежня]] [[1934]] года, сучасныя межы набыла ў 1943 годзе.
[[Файл:Омск_-_Сергей_Геннадьевич_Михель.jpg|міні|Омск]]
Агульная колькасць насельніцтва — 2046.6 тыс.чал. ([[2005]]). Шчыльнасць насельніцтва: 14,6 чал./км² ([[2005]]), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 69,0 % ([[2005]]). Прыкладна палова насельніцтва вобласці, 1,1 млн чал., жыве ў адміністрацыйным цэнтры г. [[Омск]], на поўдні вобласці. Бо́льшая частка астатняга насельніцтва жыве ўздоўж галоўных транспартных восяў: [[Транссібірская магістраль|транссібірскай чыгуначнай магістралі]], якая перасякае вобласць з захаду на ўсход, і ракі [[Іртыш]], якая цячэ з поўдня на поўнач. Гэты «транспартны крыж» намаляваны на гербе вобласці.

Омская вобласць мяжуе з [[Казахстан]]ам на поўдні, з [[Цюменская вобласць|Цюменскай вобласцю]] на захадзе і поўначы, [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай]] і [[Томская вобласць|Томскай]] абласцямі на ўсходзе.

Тэрыторыя вобласці распасціраецца на 600 км з поўдня на поўнач і на 300 км з захада на ўсход. Галоўная водная артэрыя — [[Іртыш]] і яе прытокі [[Ішым (рака)|Ішым]], [[Ом (рака)|Ом]], [[Оша]], [[Тара]]. Возера [[Эбейты]]. Вобласць размешчана на [[Заходне-Сібірская раўніна|Заходне-Сібірскай раўніне]], што абумоўлівае плоскі рэльеф. На поўдні — [[стэп]]ы, паступова пераходзячыя ў лесастэпы, лес і балоцістую тайгу на поўначы. Глебы пясчаныя, глеістыя. Уздоўж Іртыша, у г. зв. [[Прыіртышша|Прыіртышшы]], назіраецца «аазісны» мікраклімат, з больш лясістым і яравым ландшафтам. Тут жа самыя ўрадлівыя землі рэгіёна.

Клімат рэзка кантынентальны: зіма халодная, сонечная і снежная, лета спякотнае, сухое. Сярэдняя тэмпература студзеня −19&amp;nbsp;°C, ліпеня +19&amp;nbsp;°C, з тыповымі адхіленнямі да −35&amp;nbsp;°C і +35&amp;nbsp;°C, адпаведна. Ападкаў 300−400 мм у год.

Насельніцтва 2046,6 тыс. чалавек (2005), з якіх у гарадах пражываюць 69,0 %. Нацыянальны склад: [[рускія]] (83,5 %), [[казахі]] (3,9 %), [[украінцы]] (3,7 %), [[немцы]] (3,7 %) і [[татары]] (2,3 %).

Падзяляецца на 32 раёна. Буйнейшы горад: [[Омск]].


== Буйныя гарады ==

* [[Омск]]
* [[Тара (горад)|Тара]]
* [[Ісількуль]]
* [[Калачынск]]
* [[Называеўск]]
* [[Цюкалінск]]

== Гл. таксама ==
* [[Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў]]
* [[Дзяніс Рыгоравіч Булахаў]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Генадзь Андрэевіч Забоеў]] (1922—2012) — Заслужаны ўрач БССР.
* [[Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка]] (1941—2021) — [[беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне тэхналогіі матэрыялаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Omsk Oblast}}
* [http://www.omskportal.ru/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050204171706/http://www.omskportal.ru/ |date=4 лютага 2005 }}
{{Омская вобласць}}
{{Адміністрацыйны падзел Расіі}}

[[Катэгорыя:Омская вобласць| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Цюменскай вобласці]]</text>
      <sha1>swtlerkyz2qi2etwka87mbtlzindmoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21816</id>
    <revision>
      <id>5167110</id>
      <parentid>5029230</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11495" sha1="5k1awb3ix27ad4mq84tnl9yzx15ic16" xml:space="preserve">{{redirect|МДУ}}
{{Картка ўніверсітэта
 |назва             = Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава
 |скарачэнне           = МДУ
 |эмблема              = 
 |выява          = [[Файл:Moscow State University 2, Moscow, Russia.jpg|center|250px|Галоўны будынак МДУ]]
 |арыгінал             = 
 |міжназва        = Lomonosov Moscow State University
 |ранейшае              = 
 |дэвіз                = {{lang-ru|Наука есть ясное познание истины, просвещение разума}}&lt;ref&gt;«Афоризмы. Золотой фонд мудрости.» Еремишин О. — М.: Просвещение; 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nkj&quot;/&gt;
 |заснаваны              = 1755
 |рэарганізаваны        = 
 |год рэарганізацыі    = 
 |тып                  = Дзяржаўны
 |найменне пасады = Рэктар
 |піб пасады        = 
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік = 
 |студэнты             = 40113&lt;ref name=&quot;info&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.msu.ru/science/2010/sci-study.html|title=Агульная статыстыка ўніверсітэта (2010 год)|accessdate=2011-10-21}}&lt;/ref&gt;
 |замежныя студэнты = 3740&lt;ref name=&quot;info&quot;/&gt;
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 5768&lt;ref name=&quot;info&quot;/&gt;
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары           = 
 |выкладчыкі        = 11760&lt;ref name=&quot;info&quot;/&gt;
 |размяшчэнне         = [[Масква]]: {{s|{{нп3|Вараб'ёвы горы||ru|Ленинские горы}} і {{нп3|Махавая вуліца, Масква|Махавая|ru|Моховая улица (Москва)}}}}
 |кампус               = Гарадскі, 205.7 [[гектар|га]]
 |адрас                = {{s|119991, Расійская Федэрацыя,}} Масква, ГСП-1, Ленінскія горы, МДУ імя М. В. Ламаносава&lt;ref&gt;[http://www.msu.ru/address/ Адрасы падраздзяленняў МДУ імя М. В. Ламаносава]&lt;/ref&gt;
 |сайт                 = http://www.msu.ru/
 |узнагароды              = {{ордэн Леніна|тып=арганізацыя}} {{ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|тып=арганізацыя}} {{ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|тып=арганізацыя}}
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 42 |lat_sec = 11 
 |lon_dir = E |lon_deg = 37 |lon_min = 31 |lon_sec = 50 
 |CoordScale          = 4000 
 |edu_region          = RU 
}}
'''Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (МДУ)''' — вядучы&lt;ref name=&quot;nkj&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Федеральный закон [http://www.klerk.ru/print/165653/ О Московском государственном университете имени М. В. Ломоносова и Санкт-Петербургском Государственном Университете] № 259-ФЗ от 10.11.2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Мария Агранович'' [http://www.rg.ru/printable/2009/08/13/univer.html Два диплома в одни руки]//«{{нп3|Российская газета||ru|Российская газета}}» — Федеральный выпуск № 4973 (149) от 13 августа 2009 г.&lt;/ref&gt;, старэйшы&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;Академик В. Садовничий, ректор МГУ имени М. В. Ломоносова [http://www.nkj.ru/archive/articles/1023/ Первому университету страны — 250!] // [[Наука и жизнь]]. — № 1. — 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Фармальна ў момант утварэння Маскоўскага ўніверсітэта на тэрыторыі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] мелася тры ўніверсітэта: {{нп3|Акадэмічны ўніверсітэт Пецярбургскай Акадэміі навук|Акадэмічны ўніверсітэт|ru|Академический университет Петербургской Академии наук}}, а таксама [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкі]] і [[Віленскі ўніверсітэт]]ы ({{артыкул|аўтар=Боголюбов А. Н.|загаловак=Точные науки как предмет преподавания в университетах|выданне=Физика на рубеже XVII-XVIII вв.|месца=М.|выдавецтва={{нп3|Наука||ru|Наука (издательство)}} |год=1974|старонкі=75-119}}). Адзначаючы гэты факт, {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Багалюбаў, вучоны|А. М. Багалюбаў|ru|Боголюбов, Александр Николаевич (учёный)}} піша, аднак, што «Акадэмічны ўніверсітэт не быў у сутнасці ўніверсітэтам. У нейкай ступені мадэрнізуючы абставіны і сувязі XVIII ст., можна сказаць, што ён уяўляў сабой аспіранцкую групу, пазбаўленую пастаянных кіраўнікоў і матэрыяльнага ўтрымання і наогул прадстаўленую вятрам з усіх бакоў! Маскоўскі ўніверсітэт стаў універсітэтам з першага ж дня свайго заснавання, бо М. В. Ламаносаў, як Пётр I, які з’яўляўся для яго ўзорам, быў чалавекам справы». Характарызуючы ролю Дэрпцкага і Віленскага ўніверсітэтаў, ён жа адзначае, што «першы з іх тады быў чыста нямецкім, а другі — польскім, так што наўрад ці можна аднесці гэтыя ўніверсітэты да сістэмы, якая рыхтавала кадры для імперыі».&lt;/ref&gt; і адзін з найбуйнейшых&lt;ref name=&quot;nkj&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/110993/Московский Московский университет] // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]]. — М.: {{нп3|Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Советская энциклопедия|ru|Большая Российская энциклопедия (издательство)}}. 1969—1978.&lt;/ref&gt; [[Універсітэт|класічных універсітэтаў]] [[Расія|Расіі]], адзін з цэнтраў расійскай {{нп3|Навука ў Расіі|навукі|ru|Наука в России}} і {{нп3|Культура Расіі|культуры|ru|Культура России}}. З 1940 носіць імя [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|Міхаіла Ламаносава]], поўная назва — ''Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі «Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава»'', шырока выкарыстоўваецца абрэвіятура «''МДУ''».

== Структура ==
МДУ ўключае 9 навукова-даследчых інстытутаў, 29 факультэтаў і больш за 300 кафедр. Ва Універсітэце навучаецца больш за 31 тыс. студэнтаў і каля 7 тыс. аспірантаў. На факультэтах і ў навукова-даследчых цэнтрах працуюць 4 тыс. прафесараў і выкладчыкаў, каля 5 тыс. навуковых супрацоўнікаў. Дапаможны і абслуговы персанал налічвае прыкладна 15 тыс. чалавек. Універсітэт мае ў сваім распараджэнні звыш 600 будынкаў, уключаючы Галоўны корпус на Вараб’ёвых горах. Іх агульная плошча каля 1 млн м². Толькі ў Маскве тэрыторыя, занятая МДУ, складае 205,7 га. Плануецца далейшае пашырэнне тэрыторыі ўніверсітэта.

Працуюць філіялы ў [[Севастопаль|Севастопалі]] ([[Украіна]]), [[Пушчына]], [[Чарнагалоўка|Чарнагалоўцы]], [[Астана|Астане]] ([[Казахстан]]), [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]).

Рэктар — [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В. А. Садоўнічы]].

Маскоўскі ўніверсітэт — адзін з першых у [[Расія|Расіі]]. Ён заснаваны ў [[1755]] годзе. Утварэнне ўніверсітэта ў Маскве стала магчымым дзякуючы дзейнасці выдатнага вучонага-энцыклапедыста, першага рускага акадэміка — [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|Міхаіла Васілевіча Ламаносава]], імя якога Маскоўскі ўніверсітэт носіць з [[7 мая]] [[1940]] года.

== Выкладчыкі і выпускнікі ==
* [[Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі]]
* [[Іван Іванавіч Шувалаў]]
* [[Іван Дзмітрыевіч Бяляеў]]
* [[Наталля Мелікаўна Мелікян]]
* [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі]]
* [[Пётр Сяргеевіч Новікаў]]
* [[Уладзімір Мікалаевіч Сукачоў]] — арганізатар і загадчык кафедры батанічнай геаграфіі ў 1946—1953 гг.
* [[Аляксей Паўлавіч Федчанка]]
* [[Барыс Міхайлавіч Яворскі]]
* [[Валяр’ян Афанасьевіч Снытко]] — расійскі географ беларускага паходжання.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.msu.ru Афіцыйны сайт]

[[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:МДУ| ]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга]]
[[Катэгорыя:Міхаіл Васільевіч Ламаносаў]]
[[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з рускай мовай навучання]]
[[Катэгорыя:1755 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Маскве]]
[[Катэгорыя:Аб’екты на манетах]]</text>
      <sha1>5k1awb3ix27ad4mq84tnl9yzx15ic16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Варкута</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24046</id>
    <revision>
      <id>5167046</id>
      <parentid>5096719</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Summershell67</username>
        <id>159583</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5167046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="6d8o0gew1tgmi6dbtrdo3ctammpcv3r" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Варкута
| арыгінальная назва = {{lang-ru|Воркута}}
| падначаленне = 
| выява = Vorkuta (April 2014) - 5.jpg
| краіна = Расія
| рэгіён = Рэспубліка Комі
| першае згадванне = 
| ранейшыя імёны = 
| статус з = 1943
}}
'''Варкута́''' ({{lang-ru|Воркута}}) — горад (з [[1943]]) у [[Расія|Расіі]], у [[Рэспубліка Комі|Рэспубліцы Комі]]. Заснаваны ў [[1931]] годзе. Чыгуначная станцыя. Аэрапорт. Размешчаны на поўначы Рэспублікі Комі, на рацэ [[Варкута (рака)|Варкута]], за 904 км ад [[Сыктыўкар]]а.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
Сярод гарадоў Расіі насельніцтва ў ім памяншаецца хутчэй за ўсё &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/22/01/2015/54c0fcaf9a7947a8f1dc4a7f|title=Исследование РБК: как вымирают российские города|lang=ru|website=РБК|date=2015-01-22|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240821145229/https://www.rbc.ru/society/22/01/2015/54c0fcaf9a7947a8f1dc4a7f|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
Металаапрацоўка (рамонт горна-шахтавага абсталявання), дрэваапрацоўка, харчовая прамысловасць; вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

== Навука і культура ==
* Пячорскі навукова-даследчы вугальны інстытут
* Тэатр драмы і лялек
* Краязнаўчы музей

== Вядомыя асобы ==
* [[Вольга Васілеўна Гарбачова]] (нар. 1961) — беларускі гісторык.
* [[Павел Аляксандравіч Куліжнікаў]] — расійскі канькабежац.
* [[Марына Іванаўна Рэмша]] (нар. 1965) — беларускі палітык.
* [[Леанід Альбінавіч Савіцкі]] (нар. 1965) — беларускі футбаліст і трэнер.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|4}}

{{Гарады Комі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Комі]]
[[Катэгорыя:Варкута| ]]</text>
      <sha1>6d8o0gew1tgmi6dbtrdo3ctammpcv3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Часавы пояс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27199</id>
    <revision>
      <id>5167180</id>
      <parentid>4507258</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T08:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5167180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="012r7qmejjrfbqdewaj1rf35zv70vx5" xml:space="preserve">[[Выява:World Time Zones Map.png|thumb|400px|Часавыя паясы]]
'''Ча́савы пояс''' — [[рэгіён]]ы [[Планета Зямля|Зямлі]], у якіх прыняты аднолькавы [[мясцовы час]]. Часам у паняцце часовага пояса ўключаецца яшчэ і супадзенне [[Дата, каляндарная|даты]] — у гэтым выпадку паясы [[UTC-10]] і [[UTC+14]] будуць лічыцца рознымі, хоць у іх дзейнічае аднолькавы [[час сутак]].
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Часавыя паясы}}

[[Катэгорыя:Часавыя паясы| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
{{дапісаць}}</text>
      <sha1>012r7qmejjrfbqdewaj1rf35zv70vx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лімузен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29812</id>
    <revision>
      <id>5166948</id>
      <parentid>4595561</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GeniusElephant678</username>
        <id>171209</id>
      </contributor>
      <origin>5166948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4116" sha1="tlvy0msfus54kecrcm2yt3o2bfxki4m" xml:space="preserve">{{Адміністратыўная адзінка
|Беларуская назва                 = Лімузен
|Арыгінальная назва            = 
|Герб                             = Blason région fr Limousin.svg
|Сцяг                             =Flag_of_the_former_Region_of_Limousin.svg
|Краіна                           = [[Францыя]]
|Гімн                             = 
|Статут                           = Рэгіён 
|Уваходзіць у                         = 
|Уключае                         = 
|Сталіца                          = [[Лімож]]
|Буйныгорад                     = 
|Буйныягарады                    = 
|Глава                            = 
  |Назва главы                 = 
|Глава2                           = 
  |Назва главы2                = 
|ВУП                              = 
  |Год ВУП                        = 
  |Месца па ВУП                   = 
  |ВУП на душу насельніцтва          = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                             = 
|Мовы                            = 
|Насельніцтва                        = 712 000
  |Год перапісу                   = 2004
  |Месца па насельніцтве             = 
  |Шчыльнасць                      = 	41
  |Месца па шчыльнасці             = 
  |Нацыянальны склад            = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                          = 16 942
  |Месца па плошчы               = 
|Максімальная вышыня              = 
|Сярэдняя вышыня                   = 
|Мінімальная вышыня               = 
|Шырата                           = 
|Даўгата                          = 
|Карта                            = Limousin-Position.png
|Часавыпояс                      = 
|Абрэвіятура                     = 
|ISO                              = 
|FIPS                             = 
|Код аўтамабільных нумароў        = 
|Сайт                             = 
|Заўвагі                       = 
}}
'''Лімузен''' (франц. ''Limousin'') — [[Рэгіёны Францыі|рэгіён]] на паўднёвым захадзе цэнтральнай часткі [[Францыя|Францыі]]. Галоўны горад [[Лімож]]. Насельніцтва 712 тыс. чалавек (22-е месца сярод рэгіёнаў).

== Геаграфія ==
У склад рэгіёна ўваходзяць тры дэпартаменты: [[Карэз]], [[Кроз (дэпартамент)|Кроз]] і [[Верхняя В’ена|Верхняя В’ена]]. Рэгіён амаль цалкам знаходзіцца ў межах [[Цэнтральны масіў|Цэнтральнага масіва]]. Найвышэйшы пункт — гара Бессу (976 м). Асноўнымі рэкамі з’яўляюцца [[Рака Шаранта|Шаранта]] і [[Дардонь (рака)|Дардонь]], таксама праз рэгіён працякаюць рэкі [[Рака В'ена|В’ена]], [[Крэз, рака|Крэз]].

Лімузенская мова — дыялект аксітанскай мовы, ад якой паходзіць каталанскі паддыялект.

== Вядомыя асобы ==

* [[П’ер Агюст Рэнуар]]
* [[Жазеф Луі Гей-Люсак]]

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Limousin}}
* [http://www.cr-limousin.fr Limousin regional council website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050401233202/http://www.cr-limousin.fr/ |date=1 красавіка 2005 }}
* [http://www.art-contemporain.20fr.com Art in the Limousin region]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Францыі]]</text>
      <sha1>tlvy0msfus54kecrcm2yt3o2bfxki4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бензін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43347</id>
    <revision>
      <id>5167055</id>
      <parentid>5157008</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дадана літаратура</comment>
      <origin>5167055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21937" sha1="j32sed1gx2toltlut0u040sri7pejwv" xml:space="preserve">[[Выява:Gasoline in mason jar.jpg|thumb|200px|Аўтамабільны 80-ы бензін у 720 мл. шкляным [[слоік]]у]]
'''Бензі́н''' — сумесь лёгкіх [[вуглевадароды|вуглевадародаў]] з [[тэмпература кіпення|тэмпературай кіпення]] ад 30 да 200&amp;nbsp;°C. [[Шчыльнасць]] каля 0,75 г/см². [[цеплатворная здольнасць паліва|Цеплатворная здольнасць]] прыкладна 10500 [[ккал]]/кг (46 МДж/кг). Гаручая вадкасць. Прызначаны для ўжывання ў якасці паліва.
Атрымліваецца шляхам [[перагонка|перагонкі]] [[нафта|нафты]], [[гідракрэкінг]]ам і, пры неабходнасці далейшай [[араматызацыя|араматызацыі]] — [[Каталітычны крэкінг|каталітычным]] [[крэкінг]]ам і [[Каталітычны рыформінг|рыформінгам]]. Для адмысловых бензінаў характэрна дадатковая ачыстка ад непажаданых кампанентаў і змешванне з карыснымі дадаткамі.

Вядомы асобныя выпадкі, калі для вытворчасці бензінаў ужываецца і іншая вуглевадародная сыравіна. Магчымы адгон бензінавых фракцый са [[Смолы|смол]] [[Каксаванне|паўкаксавання і каксавання]] з дадатковай іх ачысткай (напрыклад у [[Эстонія|Эстонскай ССР]] бензін вырабляўся з [[Гаручы сланец|гаручых сланцаў]]). Вырабляюцца бензіны і з [[сінтэз-газ]]у (прадукт [[Газіфікацыя|газіфікацыі]] [[Вугаль|вугля]], канверсіі [[метан]]у) пры дапамозе [[Працэс Фішэра — Тропша|сінтын-працэсу]] ([[сінтэз Фішэра — Тропша]]), прадукты такой тэхналогіі — [[сінтын]] і [[кагазін]]ы.

«Класічная» [[тэхналогія]] вытворчасці [[аўтамабіль]]нага бензіну на сучасных [[нафтаперапрацоўчы завод|НПЗ]] прадугледжвае яго кампаўндаванне (змешванне) з некалькіх складнікаў, галоўнымі з якіх з’яўляюцца:
* прамагонны бензін (лёгкая нафта);
* ізамерызат (прадукт [[ізамерызацыя|ізамерызацыі]] папярэдняга);
* рыфармат (прадукт [[Каталітычны рыформінг|рыформінгу]] цяжкай нафты);
* бензін [[Каталітычны крэкінг|каталітычнага крэкінгу]] (прадукт раскладання цяжкіх фракцый першаснай перагонкі);
* алкілат (прадукт [[алкілаванне|алкілавання]] папярэдняга);
* бензін [[гідракрэкінг]]у (прадукт раскладання найболей цяжкіх вадкіх фракцый, якія засталіся пасля атмасфернай, а затым [[вакуумная дыстыляцыя|вакуумнай перагонкі]]);
* мадыфікавальныя [[прысадка|прысадкі]] і дадаткі.

Найпростая схема атрымання аўтамабільнага бензіну ўлучае адбор лёгкіх фракцый падчас грубай перагонкі нафты саматужным спосабам (у так званых «самаварах») з наступным падвышэннем актанавага ліку даданнем вялікай колькасці прысадак («бадзяжніцтва»).

== Ужыванне ==
Пад канец XIX стагоддзя, бензін не знаходзіў лепшага ўжывання, чым антысептычны сродак (бензін прадаваўся ў аптэках) і паліва для прымусаў. Часцяком з нафты адганялі толькі [[газа|газу]], а ўсё астатняе, бензін улучна, або спальвалі, або проста выкідвалі. Аднак са з’яўленнем [[РУЗ]], што працаваў па [[цыкл Ота|цыклу Ота]], бензін стаў адным з галоўных прадуктаў нафтаперапрацоўкі.

Бензін ужываецца як [[паліва]] для [[Карбюратарны рухавік|карбюратарных]] і [[інжэктарны рухавік|інжэктарных рухавікоў]], высакаімпульснае [[ракетнае паліва]] ([[Сінтын]]), у вытворчасці [[парафін]]у, як [[растваральнік]], як гаручы матэрыял, сыравіна для нафтахіміі.

== Паліўныя бензіны ==

=== Маторныя бензіны ===
[[Выява:Ambler's Texaco Gas Station4.JPG|thumb|АЗС у [[ЗША]]|200px]]

Асноўнымі якаснымі паказчыкамі маторных бензінаў з’яўляюцца:
* Выпаральнасць і сумесеўтварэнне;
* Дэтанацыйная ўстойлівасць;
* Схільнасць да некіраванага ўзгарання (напальнае запальванне);
* Нагараўтварэнне і схільнасць да адкладаў;
* Хімічная стабільнасць (індукцыйны перыяд);
* Каразійная актыўнасць;
* Экалагічнасць;
* Таксічнасць.

Асноўнымі характарыстыкамі, што ўплываюць на дадзеныя паказчыкі, з’яўляюцца:
* Фракцыйны склад бензіну, вызначаны тэмпературамі пачатку і канца кіпення, выкіпання 10, 50 і 90 % бензіну;
* Вуглевадародны склад (улічваючы і іх будову);
* Утрыманне серы, кіслародзмяшчальных злучэнняў, раствораных смол, металаў.

Маторныя бензіны падзяляюцца на аўтамабільныя (А) і авіяцыйныя (Б). Авіяцыйныя бензіны адрозніваюцца тым, што ўлучаюць больш лёгкіх фракцый і маюць больш высокі [[актанавы лік]]. Адрозніваюць таксама летнія і зімовыя гатункі аўтамабільных бензінаў. У зімовых гатунках больш лёгкакіпячых фракцый, што паляпшае халодны пуск рухавіка. У падмурак класіфікацыі бензінаў пакладзены так званы [[актанавы лік]]. Бензіны з вялікім лікам валодаюць больш высокай устойлівасцю да [[дэтанацыя|дэтанацыі]] і дазваляюць выкарыстоўваць рухавікі з больш высокай [[ступень сціску|ступенню сціску]].
[[Малюнак:Old-Gas-Pumps.jpg|thumb]]
Прамагонны бензін, атрыманы шляхам [[перагонка|перагонкі]] [[нафта|нафты]], не валодае дэтанацыйнай устойлівасцю, неабходнай для працы сучаснага рухавіка. Бензін маркі А-72 і ніжэй выкарыстоўваўся толькі ў маторах, распрацаваных да 1950 года.

Асноўныя кампаненты высокаактанавых бензінаў атрымліваюць [[Каталітычны крэкінг|каталітычным крэкінгам]] і [[Каталітычны рыформінг|рыформінгам]]. Дадаткова выкарыстоўваюцца розныя прысадкі і [[антыдэтанатары]]. Іх выкарыстанне абмежавана стандартамі, абмежавана ўтрыманне свінцу (таксічны [[тэтраэтылсвінец]]), марганцу і [[жалеза]] (нагараўтваральныя трыкарбанілмарганец і [[ферацэн]]), смалаўтваральнага монаметыланіліну (да 1,3 %). Гэтак жа магчыма ўжыванне дадаткаў, што падвышаюць актанавы лік сумесі. Такімі дадаткамі з’яўляюцца кіслародзмяшчальныя злучэнні ([[спірты]] і [[Эфір (хімія)|эфіры]]). Так напрыклад: [[актанавы лік]] [[этылавы спірт|этылавага спірту]] каля 120 пунктаў, а [[Метыл-трэт-бутылавы эфір|МТБЭ]] каля 130 пунктаў. Аднак іх утрыманне абмежавана з-за нізкай [[цеплатворная здольнасць|цеплатворнай здольнасці]] і [[тэмпература кіпення|тэмпературы кіпення]] да 15 %. Часта для падвышэння [[актанавы лік|актанавага ліку]] выкарыстоўваюць пабочны прадукт нафтахіміі [[талуол]] з АЛ роўным 115 пунктаў.

У Беларусі ўжываюцца наступныя маркі аўтамабільных бензінаў:
:* Нармаль-80 (А-76);
:* АІ-92 («рэгуляр»);
:* АІ-93 («рэгуляр»);
:* АІ-95 («прэміум»);
:* АІ-98 («супер»).

На беларускім рынку сустракаюцца розныя па якасцях бензіны, напрыклад на [[ААТ Нафтан|Нафтане]] па тэхнічных умовах выпускаюцца бензіны марак Нармаль-80 2-га класа, А-92 неэтыляваны, АІ-95 неэтыляваны з палепшанымі экалагічнымі паказчыкамі. А на [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскім нафтаперапрацоўчым заводзе]] вырабляюць бензіны марак Нармаль-80 класы 1-5, А-92 (АІ-92), А-95 (АІ-95).

У [[ЗША]] шырокае ўжыванне атрымалі сумесі бензінаў з этанолам да 20 % (марка Е20) (гл. [[біяэтанол]]). А ў [[Бразілія|Бразіліі]] 20 % утрыманне этанолу з’яўляецца агульнапрынятым і даволі распаўсюджаныя сумесі з чыстым спіртам, якія ўжываюцца на аўтамабілях з адаптаванымі рухавікамі.

Пазначэнне бензінаў:
«А» — аўтамабільны бензін;
«Б» — авіяцыйны бензін;
«76» — лікавы індэкс — актанавы лік;
«І» — метад вызначэння актанавага ліку (даследчы). Калі літара І адсутнічае — маторны метад.

== Бензіны-растваральнікі ==
Знайшлі ўжыванне вузкія лёгкакіпячыя прадукты каталітычнага рыформінгу ('''БР-2''') ці прамой перагонкі маласярністых нафтаў ('''БР-1''') (ДАСТ 443-76) у якасці растваральніка для падрыхтоўкі гумовых [[клей|клеяў]] пры вытворчасці друкарскіх [[фарбы|фарбаў]], [[масціка|масцік]]; для абястлушчвання электраабсталявання, тканін, скуры, паверхні металаў перад нанясеннем металічных пакрыццяў; для прамывання [[падшыпнік]]аў, [[арматура|арматуры]] перад кансервацыяй, у вытворчасці [[штучны мех|штучных мяхоў]]; для вырабу хуткасохлых алейных фарбаў і электраізаляцыйных [[лак]]аў; для вымання [[Каніфоль|каніфолі]] з [[драўніна|драўніны]], падрыхтоўкі спірта-бензінавай сумесі для прамывання друкаваных плат у электратэхнічнай вытворчасці.

'''Экстракцыйныя бензіны''' (тэмпература кіпення 70—95&amp;nbsp;°C) прамой перагонкі маласярністых нафтаў ужываюцца для экстракцыі [[Алеі|алеяў]], вымання тлушча з [[косткі|костак]], [[нікатын]]у з махоркавага ліста, як растваральнік у гумовай і лакафарбавай прамысловасці.

Маласярністы дэараматызаваны экстракцыйны бензін (тэмпература кіпення 70—85&amp;nbsp;°C) ужываецца для выпрацоўкі маслаў у раёнах з гарачым кліматам (высокай выпаральнасцю).

Атрыманы з рафінату каталітычнага рыформінгу (тэмпература кіпення 105—125&amp;nbsp;°C), растваральнік '''БЛХ''' утрымоўвае галоўным чынам парафінавыя вуглевадароды лінейнай і ізамернай будовы, вырабляецца адмыслова для [[Лесахімія|лесахімічнай прамысловасці]], і ўжываецца для вымання [[каніфоль|каніфолі]] з драўнянай дранкі, часам пры падрыхтоўцы гумовых клеяў і лакавых рэцэптур друкарскіх фарбаў.

Вузкую фракцыю прамой перагонкі (тэмпература кіпення 110—185&amp;nbsp;°C) ('''азакерытавы растваральнік''') ужываюць для экстракцыі [[азакерыт]]у з руд.

Шырокае ўжыванне атрымаў '''Нефрас З 50/170''' (ДАСТ 8505-80) (шырокая фракцыя прамой перагонкі маласярністых нафтаў ці рафінату каталітычнага рыформінгу) у якасці растваральніка пры вытворчасці штучных скур, для хімічнай чысткі тканін, прамыванні дэталяў перад рамонтам, для змывання з дэталяў супрацькаразійных пакрыццяў і інш.

Ксілольны рафінат каталітычнага рыформінгу і талуолу з утрыманнем араматыкі да 30 % — '''Нефрас САР''' ужываецца пры вытворчасці маналітных кандэнсатараў.

Асабліва распаўсюджаны бензін-растваральнік для лакафарбавай прамысловасці — '''[[Уайт-спірыт]]'''.

'''Нефрас З 150/200''' (вузкая фракцыя прамой перагонкі сярністых нафтаў) блізкі па ўласцівасцях і ўжываецца таксама як і Уайт-спірыт, аднак утрымоўвае больш серы і мае больш рэзкі пах.

У народзе лёгкакіпячыя бензіны-растваральнікі побытавага ўжывання часта завуць [[Бензін Галёш|'''«''Галёш''»''']], акрамя таго на расійскім рынку сустракаецца прадукт [[Бензін Галёш|'''Нефрас С2 80/120''']], які падобны па складу на '''БР1''' і таварным найменнем «Галёш».

== Вытворчасць, спажыванне і экспарт з Беларусі ==
Аб’ём вытворчасці аўтамабільнага бензіну ў 2008 годзе на прадпрыемствах галіны павялічыўся ў параўнанні з 2007 годам на 4,8 % і дасягнуў 3,33 млн. т&lt;ref&gt;[http://www.belta.by/ru/news/econom/?id=323569 БелТА] Производство продукции нефтепереработки в Беларуси возросло в 2008 году на 15,5 %&lt;/ref&gt;.

Запасы гатовага аўтамабільнага бензіну на прадпрыемствах на 1 студзеня 2009 года склалі 10,5 % да сярэднямесячнага аб’ёму вытворчасці, [[Дызельнае паліва|дызельнага паліва]] — 1,1 %, топачнага [[мазут]]у — 3,2 %, маслаў — 92,1 %.

У 2008 годзе Беларусь экспартавала 15,2 млн. т. нафтапрадуктаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120502180346/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/ftrade1.php Белстат] Таблица «Экспорт важнейших видов продукции»&lt;/ref&gt;. Пры гэтым амаль увесь [[экспарт]] нафтапрадуктаў адбываецца праз сістэму электроннага гандлю канцэрна «Белнафтахім». Галоўнай прадукцыяй у агульным аб’ёме рэалізацыі праз гэту гандлёвую пляцоўку з’яўляюцца нафтапрадукты (41 % складае дызпаліва, 23 % — мазут, 17 % — бензін, 19 % размяркоўваюцца паміж рэшткавымі прадуктамі нафтаперапрацоўкі). 96 % прадукцыі «Нафтана» сыходзіць на прыбалтыйскія порты. Прадукцыя Мазырскага НПЗ галоўным чынам таксама ідзе на [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]], але гэта 81 %. 19 % застаецца на ўнутраных рынках найблізкіх краін — Украіны, дзяржаў Усходняй Еўропы&lt;ref&gt;[http://chericov.belta.by/ru/news/republic?id=30 Белта]{{Недаступная спасылка}} Весь экспорт белорусских нефтепродуктов осуществляется через систему электронных торгов&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Нафтаперапрацоўчы завод]]
* [[Асноўныя стадыі тэхналогіі перапрацоўкі нафты]]
* [[Выхлапныя газы]]
* [[Аўтамабіль]]
* [[Напалм]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бензін|Скрыпнічэнка Л. М|98}}

== Спасылкі ==
* [http://www.naftan.by/ru/main_prod.aspx Прадукцыя асноўнай вытворчасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413031024/http://www.naftan.by/ru/main_prod.aspx|date=13 красавіка 2009}} ААТ «Нафтан»
* [http://www.mnpz.by/index.php?lang=ru&amp;kp=products&amp;artid=3 Каталог аўтамабільных бензінаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080909205017/http://www.mnpz.by/index.php?lang=ru&amp;kp=products&amp;artid=3|date=9 верасня 2008}} ААТ «Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод»
* [http://www.respublika.info/4096/economics/article16407/ Мозырскі НПЗ: шлях да еўрапейскай якасці]{{Недаступная спасылка}}
* [https://web.archive.org/web/20060930221317/http://www.expert.ru/printissues/expert/2006/35/benzin/ Мроім пра бензінавы рай], Эксперт, № 35 (539) — чыннікі высокага кошту бензіну і праблемы нафтаперапрацоўкі Расіі
* [http://www.nge.ru/g_2084-77.htm ДАСТ 2084-77 Бензіны аўтамабільныя]
* [http://www.nge.ru/g_p_51105-97.htm ДАСТ Р 51105-97 Палівы для рухавікоў унутранага згарання. Неэтыляваны бензін]
* [http://www.belneftekhim.by/ru/prices/ Кошт нафтапрадуктаў у Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090328052820/http://belneftekhim.by/ru/prices|date=28 сакавіка 2009}} Сайт Белнафтахім
* [http://www.benzin-price.ru/ Кошт бензіну ў Расіі]
* [http://www.avtotut.ru/repair/gas/ Эканомія бензіну — карысныя парады]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Нафтапрадукты]]
[[Катэгорыя:Паліва]]</text>
      <sha1>j32sed1gx2toltlut0u040sri7pejwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казімерас Буга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44625</id>
    <revision>
      <id>5167228</id>
      <parentid>5049079</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15539" sha1="b4kq52t2odvlkeuprmwyp8xu4cs4r1u" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* Lituanica
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>b4kq52t2odvlkeuprmwyp8xu4cs4r1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167230</id>
      <parentid>5167228</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сфера інтарэсаў */</comment>
      <origin>5167230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18306" sha1="2rcvjq193dorotyvrv26yaavu0t9o9x" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* Lituanica
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>2rcvjq193dorotyvrv26yaavu0t9o9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167232</id>
      <parentid>5167230</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бібліяграфія */</comment>
      <origin>5167232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18727" sha1="8ffddnc2nisjiw30k9spcayvvjjxi68" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>8ffddnc2nisjiw30k9spcayvvjjxi68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167233</id>
      <parentid>5167232</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19414" sha1="1mbrm8o1ij7z6dofxlz1f23cwu8hio6" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>1mbrm8o1ij7z6dofxlz1f23cwu8hio6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167238</id>
      <parentid>5167233</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Супрацоўніцтва */</comment>
      <origin>5167238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23453" sha1="7mgd3m3olc0n1bgddee86srd76zzisw" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Пры аналізе акцэнталагічнага матэрыялу Буга надаваў велізарную ўвагу дыялектным даным. Для апісання ўсходнелітоўскай акцэнтуацыі ён часцей за ўсё абапіраўся на гаворку сваёй роднай вёскі Пажэгяй (у ваколіцах [[Дусятас|Дусятаса]]), а пры апісанні жамойцкіх гаворак у першую чаргу выкарыстоўваў матэрыялы з Квядарны і Салантая (з прац К. Яунюса і [[А. Саліс|А. Саліса]]){{sfn|Derksen|1996|с=31}}.

Разам з тым, сучасныя даследчыкі часам крытыкуюць метадалогію Бугі ў параўнальнай акцэнталогіі. Рык Дэрксен адзначае, што Буга меў тэндэнцыю рэканструяваць латышскія тоны, абапіраючыся пераважна на літоўскія кагнаты, а не на ўнутраны латышскі матэрыял. З-за гэтага Буга часам памылкова прыпісваў латышскім словам наяўнасць метатаніі там, дзе насамрэч быў захаваны першапачатковы тон кораня{{sfn|Derksen|1996|с=201, 238}}.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

=== Даследаванне славянскіх пазычанняў ===
К. Буга разам з Я. Эндзэлінсам стаў піянерам у сістэматычным вывучэнні славянскіх пазычанняў у балтыйскіх мовах. У сваіх працах (1912, 1925) ён распрацаваў метадалогію вылучэння найстаражытнейшых славянізмаў на аснове строгіх фанетычных крытэрыяў. Буга даказаў, што найбольш ранні слой усходнеславянскіх пазычанняў у літоўскай мове адлюстроўвае вельмі архаічныя фанетычныя рысы мовы-крыніцы. Напрыклад, ён паказаў, што такія словы, як ''lénkas'' («[[паляк]]»), ''unguras'' («[[венгр]]») і ''pùndas'' («пуд»), былі запазычаны яшчэ да працэсу дэназалізацыі (страты насавых галосных) ва [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх гаворках]]{{sfn|Derksen|2020|с=36—37}}.

Буга аргументавана абвяргаў германскае паходжанне некаторых слоў, даказваючы іх славянскую этымалогію. Напрыклад, ён сцвярджаў, што літоўскае ''bìrkavas'' і латышскае ''bir̃kavs'' («[[беркавец]]») не маглі быць запазычаны наўпрост з германскіх моў, а прыйшлі праз славянскае пасрэдніцтва (ад ''*bьrkovъ''), гэтаксама як і этнонім ''unguras''{{sfn|Derksen|2020|с=37}}. Вывучаючы адрозненні паміж дыялектамі, Буга звярнуў увагу на тое, што жамойцкае слова ''cìrkva'' («царква») з'яўляецца больш раннім пазычаннем (да пераходу ераў *ь &gt; e), чым усходнелітоўскае ''cer̃kvė''{{sfn|Derksen|2020|с=40}}. Апроч таго, для вызначэння храналогіі Буга актыўна выкарыстоўваў з'яву ўсходнеславянскага [[Поўнагалоссе|поўнагалосся]] (напрыклад, у такіх ранніх пазычаннях, як ''karãlius'' — кароль){{sfn|Derksen|2020|с=33—34}}.

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>7mgd3m3olc0n1bgddee86srd76zzisw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167239</id>
      <parentid>5167238</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23706" sha1="sa0jemeef2l7ux7xfptl941db4t0lsj" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Пры аналізе акцэнталагічнага матэрыялу Буга надаваў велізарную ўвагу дыялектным даным. Для апісання ўсходнелітоўскай акцэнтуацыі ён часцей за ўсё абапіраўся на гаворку сваёй роднай вёскі Пажэгяй (у ваколіцах [[Дусятас|Дусятаса]]), а пры апісанні жамойцкіх гаворак у першую чаргу выкарыстоўваў матэрыялы з Квядарны і Салантая (з прац К. Яунюса і [[А. Саліс|А. Саліса]]){{sfn|Derksen|1996|с=31}}.

Разам з тым, сучасныя даследчыкі часам крытыкуюць метадалогію Бугі ў параўнальнай акцэнталогіі. Рык Дэрксен адзначае, што Буга меў тэндэнцыю рэканструяваць латышскія тоны, абапіраючыся пераважна на літоўскія кагнаты, а не на ўнутраны латышскі матэрыял. З-за гэтага Буга часам памылкова прыпісваў латышскім словам наяўнасць метатаніі там, дзе насамрэч быў захаваны першапачатковы тон кораня{{sfn|Derksen|1996|с=201, 238}}.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

=== Даследаванне славянскіх пазычанняў ===
К. Буга разам з Я. Эндзэлінсам стаў піянерам у сістэматычным вывучэнні славянскіх пазычанняў у балтыйскіх мовах. У сваіх працах (1912, 1925) ён распрацаваў метадалогію вылучэння найстаражытнейшых славянізмаў на аснове строгіх фанетычных крытэрыяў. Буга даказаў, што найбольш ранні слой усходнеславянскіх пазычанняў у літоўскай мове адлюстроўвае вельмі архаічныя фанетычныя рысы мовы-крыніцы. Напрыклад, ён паказаў, што такія словы, як ''lénkas'' («[[паляк]]»), ''unguras'' («[[венгр]]») і ''pùndas'' («пуд»), былі запазычаны яшчэ да працэсу дэназалізацыі (страты насавых галосных) ва [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх гаворках]]{{sfn|Derksen|2020|с=36—37}}.

Буга аргументавана абвяргаў германскае паходжанне некаторых слоў, даказваючы іх славянскую этымалогію. Напрыклад, ён сцвярджаў, што літоўскае ''bìrkavas'' і латышскае ''bir̃kavs'' («[[беркавец]]») не маглі быць запазычаны наўпрост з германскіх моў, а прыйшлі праз славянскае пасрэдніцтва (ад ''*bьrkovъ''), гэтаксама як і этнонім ''unguras''{{sfn|Derksen|2020|с=37}}. Вывучаючы адрозненні паміж дыялектамі, Буга звярнуў увагу на тое, што жамойцкае слова ''cìrkva'' («царква») з'яўляецца больш раннім пазычаннем (да пераходу ераў *ь &gt; e), чым усходнелітоўскае ''cer̃kvė''{{sfn|Derksen|2020|с=40}}. Апроч таго, для вызначэння храналогіі Буга актыўна выкарыстоўваў з'яву ўсходнеславянскага [[Поўнагалоссе|поўнагалосся]] (напрыклад, у такіх ранніх пазычаннях, як ''karãlius'' — кароль){{sfn|Derksen|2020|с=33—34}}.

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264}}
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |ref=Derksen2020}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>sa0jemeef2l7ux7xfptl941db4t0lsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167241</id>
      <parentid>5167239</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23519" sha1="5fidlbemp84c4lv4d4lozvufljclevs" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў&lt;ref name=&quot;Derksen1996&quot;&gt;{{cite book|last=Derksen|first=Rick|title=Metatony in Baltic|url=https://books.google.com/books?id=qNa73ncPKUAC|year=1996|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-990-6|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Пры аналізе акцэнталагічнага матэрыялу Буга надаваў велізарную ўвагу дыялектным даным. Для апісання ўсходнелітоўскай акцэнтуацыі ён часцей за ўсё абапіраўся на гаворку сваёй роднай вёскі Пажэгяй (у ваколіцах [[Дусятас|Дусятаса]]), а пры апісанні жамойцкіх гаворак у першую чаргу выкарыстоўваў матэрыялы з Квядарны і Салантая (з прац К. Яунюса і [[А. Саліс|А. Саліса]]){{sfn|Derksen|1996|с=31}}.

Разам з тым, сучасныя даследчыкі часам крытыкуюць метадалогію Бугі ў параўнальнай акцэнталогіі. Рык Дэрксен адзначае, што Буга меў тэндэнцыю рэканструяваць латышскія тоны, абапіраючыся пераважна на літоўскія кагнаты, а не на ўнутраны латышскі матэрыял. З-за гэтага Буга часам памылкова прыпісваў латышскім словам наяўнасць метатаніі там, дзе насамрэч быў захаваны першапачатковы тон кораня{{sfn|Derksen|1996|с=201, 238}}.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

=== Даследаванне славянскіх пазычанняў ===
К. Буга разам з Я. Эндзэлінсам стаў піянерам у сістэматычным вывучэнні славянскіх пазычанняў у балтыйскіх мовах. У сваіх працах (1912, 1925) ён распрацаваў метадалогію вылучэння найстаражытнейшых славянізмаў на аснове строгіх фанетычных крытэрыяў. Буга даказаў, што найбольш ранні слой усходнеславянскіх пазычанняў у літоўскай мове адлюстроўвае вельмі архаічныя фанетычныя рысы мовы-крыніцы. Напрыклад, ён паказаў, што такія словы, як ''lénkas'' («[[паляк]]»), ''unguras'' («[[венгр]]») і ''pùndas'' («пуд»), былі запазычаны яшчэ да працэсу дэназалізацыі (страты насавых галосных) ва [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх гаворках]]{{sfn|Derksen|2020|с=36—37}}.

Буга аргументавана абвяргаў германскае паходжанне некаторых слоў, даказваючы іх славянскую этымалогію. Напрыклад, ён сцвярджаў, што літоўскае ''bìrkavas'' і латышскае ''bir̃kavs'' («[[беркавец]]») не маглі быць запазычаны наўпрост з германскіх моў, а прыйшлі праз славянскае пасрэдніцтва (ад ''*bьrkovъ''), гэтаксама як і этнонім ''unguras''{{sfn|Derksen|2020|с=37}}. Вывучаючы адрозненні паміж дыялектамі, Буга звярнуў увагу на тое, што жамойцкае слова ''cìrkva'' («царква») з'яўляецца больш раннім пазычаннем (да пераходу ераў *ь &gt; e), чым усходнелітоўскае ''cer̃kvė''{{sfn|Derksen|2020|с=40}}. Апроч таго, для вызначэння храналогіі Буга актыўна выкарыстоўваў з'яву ўсходнеславянскага [[Поўнагалоссе|поўнагалосся]] (напрыклад, у такіх ранніх пазычаннях, як ''karãlius'' — кароль){{sfn|Derksen|2020|с=33—34}}.

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264 |lang=lt |ref=Rosinas}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>5fidlbemp84c4lv4d4lozvufljclevs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167242</id>
      <parentid>5167241</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23338" sha1="r14at68j3fqmqqaosx6znd61k3xawr4" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў{{sfn|Derksen|1996}}.

Пры аналізе акцэнталагічнага матэрыялу Буга надаваў велізарную ўвагу дыялектным даным. Для апісання ўсходнелітоўскай акцэнтуацыі ён часцей за ўсё абапіраўся на гаворку сваёй роднай вёскі Пажэгяй (у ваколіцах [[Дусятас|Дусятаса]]), а пры апісанні жамойцкіх гаворак у першую чаргу выкарыстоўваў матэрыялы з Квядарны і Салантая (з прац К. Яунюса і [[А. Саліс|А. Саліса]]){{sfn|Derksen|1996|с=31}}.

Разам з тым, сучасныя даследчыкі часам крытыкуюць метадалогію Бугі ў параўнальнай акцэнталогіі. Рык Дэрксен адзначае, што Буга меў тэндэнцыю рэканструяваць латышскія тоны, абапіраючыся пераважна на літоўскія кагнаты, а не на ўнутраны латышскі матэрыял. З-за гэтага Буга часам памылкова прыпісваў латышскім словам наяўнасць метатаніі там, дзе насамрэч быў захаваны першапачатковы тон кораня{{sfn|Derksen|1996|с=201, 238}}.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Derksen|first=Rick|title=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic|journal=Baltu filoloģija|year=2020|volume=XXIX|issue=2|pages=33—53|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

=== Даследаванне славянскіх пазычанняў ===
К. Буга разам з Я. Эндзэлінсам стаў піянерам у сістэматычным вывучэнні славянскіх пазычанняў у балтыйскіх мовах. У сваіх працах (1912, 1925) ён распрацаваў метадалогію вылучэння найстаражытнейшых славянізмаў на аснове строгіх фанетычных крытэрыяў. Буга даказаў, што найбольш ранні слой усходнеславянскіх пазычанняў у літоўскай мове адлюстроўвае вельмі архаічныя фанетычныя рысы мовы-крыніцы. Напрыклад, ён паказаў, што такія словы, як ''lénkas'' («[[паляк]]»), ''unguras'' («[[венгр]]») і ''pùndas'' («пуд»), былі запазычаны яшчэ да працэсу дэназалізацыі (страты насавых галосных) ва [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх гаворках]]{{sfn|Derksen|2020|с=36—37}}.

Буга аргументавана абвяргаў германскае паходжанне некаторых слоў, даказваючы іх славянскую этымалогію. Напрыклад, ён сцвярджаў, што літоўскае ''bìrkavas'' і латышскае ''bir̃kavs'' («[[беркавец]]») не маглі быць запазычаны наўпрост з германскіх моў, а прыйшлі праз славянскае пасрэдніцтва (ад ''*bьrkovъ''), гэтаксама як і этнонім ''unguras''{{sfn|Derksen|2020|с=37}}. Вывучаючы адрозненні паміж дыялектамі, Буга звярнуў увагу на тое, што жамойцкае слова ''cìrkva'' («царква») з'яўляецца больш раннім пазычаннем (да пераходу ераў *ь &gt; e), чым усходнелітоўскае ''cer̃kvė''{{sfn|Derksen|2020|с=40}}. Апроч таго, для вызначэння храналогіі Буга актыўна выкарыстоўваў з'яву ўсходнеславянскага [[Поўнагалоссе|поўнагалосся]] (напрыклад, у такіх ранніх пазычаннях, як ''karãlius'' — кароль){{sfn|Derksen|2020|с=33—34}}.

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264 |lang=lt |ref=Rosinas}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>r14at68j3fqmqqaosx6znd61k3xawr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167243</id>
      <parentid>5167242</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23180" sha1="swaesf0xz0pw89mx5hjdtt0i8ozhc4y" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Казімерас Буга́''' ({{ВДП}}) — літоўскі мовазнавец, прафесар-[[філолаг]], даследчык [[Літоўская мова|літоўскай мовы]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Буга Казимерас
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 84
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Паходзіў з сялянскай сям’і. Першапачатковую адукацыю атрымаў ад вясковага {{нп5|Дарэктар|дарэктара|lt|Daraktorius}}, затым у 1890/91 навучальным годзе ў прыходскай школе. Потым бацькі адвезлі яго ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе жыў яго стрыечны брат. Да 1897 года скончыў чатыры класы школы Святой Кацярыны і пад уплывам бацькоў паступіў у Санкт-Пецярбургскую [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Рымска-каталіцкую духоўную акадэмію]], якую, аднак, не скончыў. З 1898 года пачаў самастойнае жыццё -- даваў урокі, у тым ліку ў 1898—1899 гадах жыў у [[Мосар]]ы і вучыў дваіх пляменнікаў мясцовага ксяндза Бярнотаса (''Bernotas'')&lt;ref&gt;''Būga K.'' Rinktiniai raštai. 3 tomai. I t. — Vilnius, 1958. — C. 15.&lt;/ref&gt;, потым працаваў у метэаралагічнай абсерваторыі.

Пазнаёміўся з літоўскім лінгвістам {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімерасам Яунюсам|ru|Яунюс, Казимерас}} і з 1903 года стаў яго асабістым сакратаром. У гэты час праявіў вялікую цікавасць да мовазнаўства. У 1905—1912 гадах скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Яшчэ падчас вучобы апублікаваў першую маштабную працу «Aistiškai studijai», напісаў каштоўныя навуковыя работы, за адну з іх атрымаў залаты медаль.

Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў сваю працу па індаеўрапейскіх мовах пад кіраўніцтвам [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Івана Бадуэна дэ Куртэнэ]].

Пазней пераехаў у Кёнігсберг, каб працягнуць вучобу па параўнальнаму мовазнаўству ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам {{нп5|Адальберт Бецэнбергер|Адальберта Бецэнбергера|en|Adalbert Bezzenberger}}, дзе ў 1914 годзе атрымаў навуковую ступень па мовазнаўству.

У 1916 годзе зноў у Пецярбургскім універсітэце, у 1917—1919 гада ў сувязі з 1-й сусветнай вайной — прафесар у [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, дзе быў калегаю [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Леаніда Булахоўскага]], з якім пасля ліставаўся да канца жыцця. У бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта зберагаюцца 22 лісты ад Булахоўскага да літоўскага навукоўца.

У 1919—1920 гадах — [[прафесар]] [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт|Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1920 годзе вярнуўся ў Літву, дзе працаваў у {{нп5|Міністэрства адукацыі і навукі Літвы|Літоўскім міністэрстве адукацыі|ru|Министерство образования и науки Литвы}}. Ад гэтага часу пачаў займацца стварэннем {{нп5|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы|акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы|lt|Lietuvių kalbos žodynas}} ў 20-ці тамах, выданне якога было скончана толькі ў 2002 годзе.

З 1922 года — прафесар [[Універсітэт Вітаўтаса Вялікага|Каўнаскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, выкладаў мовазнаўства, рыхтаваў падручнікі для студэнтаў.

У 1924 годзе паехаў у [[Аукштадварыс]] збіраць навуковы матэрыял. Там захварэў, як спачатку думалі, на [[грып]]. Хвароба дала ўскладненні на мозг. Здароўе не палепшылася і пасля пераезду ў [[Каўнас]]. Праз 8 дзён яго перавезлі ў [[Кёнігсберг]]. 25 лістапада 1924 года яго разбіў [[параліч]], а ў ноч з 1 на 2 снежня 1924 года Казімірас Буга памёр. Яго стары настаўнік і сябар [[Эдуард Вольтэр]] па чыгунцы прывёз яго цела ў Каўнас, дзе 6 снежня 1924 года Казіміраса Бугу ўрачыста пахавалі на могілках побач магілай яго настаўніка {{нп5|Казімерас Яунюс|Казімераса Яунюса|ru|Яунюс, Казимерас}}.

== Сфера інтарэсаў ==
[[Файл:Lkz.jpg|thumb|250px|Акадэмічны слоўнік літоўскай мовы, пачынанне К. Буга]]

Разам з {{нп5|Яніс Эндзэлінс|Янісам Эндзэлінсам|ru|Эндзелинс, Янис}} можа лічыцца пачынальнікам балтыйскіх даследаванняў у краінах Балтыі. Спецыяліст у балтыйскіх і славянскіх мовах. Вывучаў гістарычную граматыку і этымалогію [[літоўская мова|літоўскай мовы]], праблемы запазычанняў з суседніх моў у літоўскую, а таксама пытанні рускай і славянскай этымалогіі. Зрабіў значны ўклад у даследаванне сувязі балтыйскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі. Даследаваў славянска-балтыйскія моўныя сувязі, у тым ліку літоўска-[[Беларуская мова|беларускія]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, літоўска-ўкраінскія і балтыйскую міфалогію&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Буга вызначыў паходжанне цэлага шэрагу ўкраінскіх слоў, як агульных з балтыйскімі мовамі, так і запазычаных з іх&lt;ref name=&quot;АПН&quot;&gt;А. П. Непокупний. Енциклопедія сучасної України. — Т. 3. — Київ, 2004., стор. 515&lt;/ref&gt;. Усталёўваючы шляхі і час пранікнення слоў ва ўкраінскую мову, найстаражытнейшыя з іх датаваў перыядам да 10 стагоддзя. Высунуў тэорыю пра перанос гідронімаў і тапонімаў з украінскага Надпрыпяцця да літоўскага Наднёмання&lt;ref name=&quot;АПН&quot;/&gt;.

Значнае месца ў даследаваннях К. Бугі займала балтыйская і балта-славянская гістарычная [[акцэнталогія]]. У 1923—1924 гадах ён апублікаваў фундаментальную працу «Метатанія ў латышскай і літоўскай мовах» ({{lang-de|Die Metatonie im Lettischen und Litauischen}}), у якой упершыню сабраў і сістэматызаваў найбольш поўны спіс выпадкаў змены тону (метатаніі) у балтыйскіх каранях і суфіксах. З пункту гледжання тэорыі Буга прытрымліваўся класічнага погляду, згодна з якім праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) заканамерна давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]]. Хоць пазнейшыя даследчыкі (такія як [[Крысціян Станг]], [[Фрэдэрык Кортлант]] і [[Рык Дэрксен]]) прапаноўвалі іншыя фанетычныя тлумачэнні метатаніі і часта крытыкавалі метадалогію Бугі (у прыватнасці, за тое, што ён часам прыпісваў латышскім словам метатанію толькі на падставе літоўскіх кагнатаў), сабраны ім велізарны фактычны матэрыял дагэтуль застаецца асновай для акцэнталагічных даследаванняў{{sfn|Derksen|1996}}.

Пры аналізе акцэнталагічнага матэрыялу Буга надаваў велізарную ўвагу дыялектным даным. Для апісання ўсходнелітоўскай акцэнтуацыі ён часцей за ўсё абапіраўся на гаворку сваёй роднай вёскі Пажэгяй (у ваколіцах [[Дусятас|Дусятаса]]), а пры апісанні жамойцкіх гаворак у першую чаргу выкарыстоўваў матэрыялы з Квядарны і Салантая (з прац К. Яунюса і [[А. Саліс|А. Саліса]]){{sfn|Derksen|1996|с=31}}.

Разам з тым, сучасныя даследчыкі часам крытыкуюць метадалогію Бугі ў параўнальнай акцэнталогіі. Рык Дэрксен адзначае, што Буга меў тэндэнцыю рэканструяваць латышскія тоны, абапіраючыся пераважна на літоўскія кагнаты, а не на ўнутраны латышскі матэрыял. З-за гэтага Буга часам памылкова прыпісваў латышскім словам наяўнасць метатаніі там, дзе насамрэч быў захаваны першапачатковы тон кораня{{sfn|Derksen|1996|с=201, 238}}.

Акрамя таго, К. Буга быў піянерам у вывучэнні найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах. У серыі артыкулаў (1912, 1925) ён распрацаваў адносную храналогію пранікнення славянізмаў, абапіраючыся на строгія фанетычныя крытэрыі, такія як адлюстраванне праславянскіх рэдукаваных галосных (ераў), насавых галосных і развіццё славянскага поўнагалосся&lt;/ref&gt;{{sfn|Derksen|2020}}.

Казімірас Буга запісваў [[фальклор]], вывучаў літоўскія гідронімы, тапонімы і [[літоўскія імёны|ўласныя імёны]], узаемаадносіны літоўцаў і [[беларусы|беларусаў]] («Літоўска-беларускія ўзаемаадносіны і іх старажытнасць», 1925)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Інтарэсы Бугі ахоплівалі практычна ўсе галіны літоўскай лінгвістыкі. Ён даследаваў расстаноўку [[націск]]аў у літоўскай мове, паходжанне розных гукаў, іх гістарычнае развіццё. Высветліў паходжанне многіх літоўскіх слоў. Даследаваў [[словаўтварэнне|складанне]] літоўскіх асабістых імёнаў, апублікаваў мноства іх [[этымалогія|этымалогій]] (тлумачэнняў паходжання слоў).

Рэканструяваў арыгінальныя формы асабістых імёнаў [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх літоўскіх князёў]]. Зрабіў вялікі ўклад у [[Фанетыка|фанетычную]] структуру літоўскай мовы, вывучэнне націскаў, [[Граматыка|граматыку]].

Клапаціўся пра практычныя аспекты ўдасканалення пісьмовай мовы. Напісаў не адну працу пра ўніфікацыю пісьма. Выратаваў нямала прыгожых літоўскіх слоў, якія былі абвешчаныя іншамоўнымі ({{lang-lt|boba, labas, liaudis, riba, kūdikis, skriauda, marios}}).

Сабраў вялікую [[картатэка|картатэку]] (каля 500 тысяч картак), якая пакладзена ў аснову акадэмічнага слоўніка літоўскай мовы. Аўтар працы «Мова і старажытнасць» (1922).

Казіміраса Бугу не цікавілі, мабыць, толькі пытанні [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] літоўскай мовы. Ва ўводзінах да свайго слоўніку ён напісаў: «Няхай чытач і не думае вучыцца расстаноўцы знакаў прыпынку з гэтага слоўніка».

Хоць Буга пражыў нядоўгае жыццё, але зрабіў вельмі шмат. Яго лічаць стваральнікам навукі пра літоўскую мову. У 1958—1962 гадах у [[Вільнюс]]е выдадзены трохтомнік прац Бугі «Выбраныя працы» ({{lang-lt|«Rinktiniai raštai»}}).

=== Даследаванне славянскіх пазычанняў ===
К. Буга разам з Я. Эндзэлінсам стаў піянерам у сістэматычным вывучэнні славянскіх пазычанняў у балтыйскіх мовах. У сваіх працах (1912, 1925) ён распрацаваў метадалогію вылучэння найстаражытнейшых славянізмаў на аснове строгіх фанетычных крытэрыяў. Буга даказаў, што найбольш ранні слой усходнеславянскіх пазычанняў у літоўскай мове адлюстроўвае вельмі архаічныя фанетычныя рысы мовы-крыніцы. Напрыклад, ён паказаў, што такія словы, як ''lénkas'' («[[паляк]]»), ''unguras'' («[[венгр]]») і ''pùndas'' («пуд»), былі запазычаны яшчэ да працэсу дэназалізацыі (страты насавых галосных) ва [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх гаворках]]{{sfn|Derksen|2020|с=36—37}}.

Буга аргументавана абвяргаў германскае паходжанне некаторых слоў, даказваючы іх славянскую этымалогію. Напрыклад, ён сцвярджаў, што літоўскае ''bìrkavas'' і латышскае ''bir̃kavs'' («[[беркавец]]») не маглі быць запазычаны наўпрост з германскіх моў, а прыйшлі праз славянскае пасрэдніцтва (ад ''*bьrkovъ''), гэтаксама як і этнонім ''unguras''{{sfn|Derksen|2020|с=37}}. Вывучаючы адрозненні паміж дыялектамі, Буга звярнуў увагу на тое, што жамойцкае слова ''cìrkva'' («царква») з'яўляецца больш раннім пазычаннем (да пераходу ераў *ь &gt; e), чым усходнелітоўскае ''cer̃kvė''{{sfn|Derksen|2020|с=40}}. Апроч таго, для вызначэння храналогіі Буга актыўна выкарыстоўваў з'яву ўсходнеславянскага [[Поўнагалоссе|поўнагалосся]] (напрыклад, у такіх ранніх пазычаннях, як ''karãlius'' — кароль){{sfn|Derksen|2020|с=33—34}}.

== Супрацоўніцтва ==
Казімірас Буга супрацоўнічаў з {{нп5|Яніс Эндзелінс|Я. Эндзелінсам|ru|Эндзелинс, Янис}}, [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|І. Бадуэнам дэ Куртэнэ]], [[Леанід Арсеньевіч Булахоўскі|Л. Булахоўскім]], {{нп5|Рэйнхальд Траутман|Р. Траутманам|de|Reinhold Trautmann}}, падтрымліваў сувязь з усімі значнымі лінгвістамі XX стагоддзя, папулярызаваў літоўскую мову сярод іншамоўных лінгвістаў.

== Бібліяграфія ==
* Об именах литовских правителей
* О старинных отношениях литовцев с германцами&lt;ref&gt;Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušienė. ''Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo''. — Kaunas: Kraštotvarka, 1999. — ISBN 9986-892-34-1, p. 127.&lt;/ref&gt;
* Rinktiniai raštai, t. 1—3, Vilnius, 1958—62.
* Lituanica. 1. К вопросу о хронологии литовских заимствований с русского (1912)
* Lituanica. 2. Литовско-латышские uo и ie в заимствованных с русского словах на месте ожидаемых ū и ī (1912)
* Die Metatonie im Lettischen und Litauischen (1923—1924)
* Die litauisch-weißrussischen Beziehungen und ihr Alter (1925)

== Памяць ==
[[Файл:Stamps of Lithuania, 2004-04.jpg|250px|left|thumb|Паштовая марка Літвы]]
У гонар Бугі названы вуліца ў Каўнасе (з 1933), {{нп5|Дусяцкая гімназія імя Казімераса Бугі|гімназія|lt|Dusetų Kazimiero Būgos gimnazija}} ў [[Дусятас|Дусятах]] (з 1934). У 1973 годзе ў яго роднай вёсцы створаны мемарыяльны музей&lt;ref&gt;[http://www.muziejai.lt/zarasai/bugos_mem_muz.htm kalbininko k. būgos memorialinis muziejus] {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе на доме, дзе ён жыў у Каўнасе, змешчана мемарыяльная дошка&lt;ref&gt;[http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=B%DBGA%20KAZIMIERAS BŪGA KAZIMIERAS]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 1979 годзе мастаком {{нп5|Пятрас Рапшыс|Пятрасам Рапшысам|ru|Ряпшис, Пятрас}} быў распрацаваны медаль Казіміраса Бугі. У 1985 годзе на плошчы ў Дусятах усталяваны бюст Бугі (скульптар {{нп5|Бронюс Вішняўскас||ru|Вишняускас, Бронюс}}, архітэктар Ромус Вішняўскас).

У 1994 годзе Дусяцкай гарадской бібліятэцы нададзена імя прафесара Казіміраса Бугі&lt;ref&gt;[http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html Mūsų tautos pasididžiavimas Mūsų tautos pasididžiavimas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223125702/http://www.ausra.pl/0414/BUGA.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-lt}}&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе Літоўская пошта выпусціла паштовую марку ў гонар Казіміраса Бугі (аўт. ''Aušrelė Ratkevičienė'').

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|3}}
* ''Мажюлис В.'' К. Буга // Вопросы славянского языкознания, в. 3. — М., 1958;
* Búténas 1. ir Kruopas 1., Kalbininkas Kaziemieras Búga, Vilnius, 1955.
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6 |lang=en |ref=Derksen}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264 |lang=lt |ref=Rosinas}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lkz.lt/ Первое онлайн-издание (2005) Академического словаря литовского языка в 20 томах (1941—2002)]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Буга Казімерас}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы]]
[[Катэгорыя:Літуаністы]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]</text>
      <sha1>swaesf0xz0pw89mx5hjdtt0i8ozhc4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Code Geass</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47273</id>
    <revision>
      <id>5167287</id>
      <parentid>5121247</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11921" sha1="qvjdpjrasdyqy71hul4ps0z33zpbt4a" xml:space="preserve">{{Картка аніманга/Загаловак
| name = Code Geass: Lelouch of the Rebellion
| ja_kanji = コードギアス 反逆のルルーシュ
| ja_romaji = Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu
| genre = [[альтэрнатыўная гісторыя]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ming Cha|first=Kai|title=Code Geass Manga Expands at Bandai|url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|website=[[Publishers Weekly]]|access-date=February 4, 2019|date=March 1, 2010|archive-date=February 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122454/https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Меха (жанр)|меха]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Osmond|author-link=Andrew Osmond (journalist)|first=Andrew|title=Netflix Adds Code Geass|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 22, 2018|date=February 24, 2006|archive-date=May 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521041954/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[military fiction|Military fiction]]&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Loo|first1=Egan|title=Code Geass to Air on America's Adult Swim in Spring (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 2, 2019|date=December 8, 2007|archive-date=December 9, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209233018/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| creator = [[Gorō Taniguchi]], [[Ichirō Ōkouchi]]
}}

{{Удзельнік:DzBar/Чарнавік
| type = tv series
}}

{{Картка аніманга/Канец}}

'''Code Geass: Lelouch of the Rebellion''' ({{lang-jp|コードギアス 反逆のルルーシュ, Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu?}}) — японскае [[анімэ]], створанае студыяй [[Sunrise]]. Звычайна называецца проста Code Geass. Рэжысёрам анімэ з’яўляецца Горо Танігуці (англ. Gorō Taniguchi), а сцэнарыстам Іціра Окуці (англ. Ichirō Ōkouchi). Дызайн герояў быў распрацаваны групай [[Clamp]].

Упершыню паказ серыяла пачаўся ў [[Японія|Японіі]] на MBS у кастрычніку 2006 года. Першая частка серыяла, што налічвала 25 эпізодаў, была паказана з 5 кастрычніка 2006 па 28 ліпеня 2007 года. Працяг '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion R2''' (コードギアス 反逆のルルーシュR2, Kōdo Giasu Hangyaku no Rurūshu Āru Tsū?) трансляваўся з 6 красавіка па 28 верасня 2008 года.

Абедзве часткі атрымалі некалькі ўзнагарод на Tokyo International Anime Fair, Animage Anime Grand Prix і Animation Kobe event.

== Сюжэт ==
Усе падзеі адбываюцца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй.

У 2010 a.t.b. годзе войскі Святой Брытанскай Імперыі нападаюць на Японію і з лёгкасцю захопліваюць яе. Адной з прычын гэтага з’яўляецца выкарыстанне баявых робатаў Knightmare Frames.

Пасля акупацыі Японія губляе сваю незалежнасць, а таксама назву (цяпер яна становіцца Зонай 11). Жыхары краіны страчваюць свае грамадзянскія правы і свабоды.
За некаторы час да гэтага, пасля сваркі з бацькам, у Японію быў выгнаны брытанскі прынц Лелуш і яго сястра Наналі. Абое пражываюць у Зоне 11 інкогніта, пад выглядам звычайных грамадзян Брытаніі (нават без шляхецкага тытулу), і вучацца ў Ашфордскай акадэміі.
Асноўныя падзеі серыяла пачынаюцца ў 2017 годзе. У гэты час у Японіі дзейнічае некалькі падпольных і партызанскіх груповак, якія імкнуцца аднавіць незалежнасць краіны ад акупантаў і вярнуць правы яе грамадзянам. Аднак іх дзейнасць застаецца без поспеху.
У адну з аперацый падпольшчыкаў выпадкова аказваецца ўцягнуты і Лелуш. Яму пагражае смерць ад рук арміі, аднак на дапамогу яму прыходзіць загадкавая дзяўчына C.C. Яна абяцае Лелушу сілу Гіаса ў абмен на нейкую паслугу. Лелуш згаджаецца. Ён не толькі выратоўваецца, але і збіраецца выкарыстаць атрыманыя здольнасці ў асабістых інтарэсах, якія часткова супадаюць з мэтамі і інтарэсамі японскіх паўстанцаў.

== Свет дзеяння ==
Дзеянне серыяла развіваецца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй.

У пачатку першага сезона свет аказваецца падзеленым між трыма звышдзяржавамі: Святой Брытанскай Імперыяй, Кітайскай Федэрацыяй і Еўрапейскім Светам (Euro Universe). Выключэнне складае незалежная Аўстралія. Аднак яна не адыгрывае ніякай ролі на палітычнай арэне.

'''Святая Брытанская Імперыя''' ({{Lang-en|Holy Britannian Empire}}, {{Lang-ja|神聖ブリタニア帝国}}, Shinsei Buritania Teikoku) — найбольш магутная і тэхнічна развітая краіна. На пачатку серыяла кантралюе адну трэць усяго свету. У гэты час Святая Брытанская Імперыя ўключае ў сябе абедзве Амерыкі, Японію і Новую Зеландыю. З цягам часу яе тэрыторыі значна пашыраюцца. Нягледзячы на назву, самі Брытанскія астравы не ўваходзяць у склад гэтай дзяржавы.
Сталіца імперыі — горад [[Пендрагон]], знаходзіцца ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]].

Святой Брытанскай Імперыяй кіруе манарх — імператар. У пачатку анімэ гэтую пасаду займае Чарльз зі Брытанія, які з’яўляецца 98-м імператарам.
Пасаду, верагодна, могуць займаць як мужчыны, так і жанчыны.
Грамадзяне імперыі размеркаваныя на іерархічнай лесвіцы, на версе якой знаходзіцца імператарская сям’я і непасрэдна брытанцы, а на ніжнім узроўні — жыхары захопленых краін, якія не маюць грамадскіх правоў і свабод. Звычайна яны называюцца Лічбы, альбо па нумару зоны, у якой пражываюць (напрыклад, Японія — Зона 11, а японцы — адзінаццаткі).

'''Кітайская федэрацыя''' ({{Lang-en|Chinese Federation}}, {{Lang-ja|中華連邦}}, Chūka Renpō) — самая густанаселеная, але і самая эканамічна слабаразвітая краіна. У Кітайскую Федэрацыю ўваходзіць большая частка Азіі, уключаючы Індыю, Карэю, Пакістан і іншыя краіны.
Кітайская Федэрацыя з’яўляецца абсалютнай манархіяй і фармальна кіруецца імператарам, які пражывае ў Забароненым Горадзе, у сталіцы краіны — Лаяне. Аднак пад час дзеяння анімэ імператарам з’яўляецца маленькая дзяўчынка, а ўся ўлада знаходзіцца ў руках Вялікіх Еўнухаў.

Для гэтай краіны характэрны моцныя сепаратысцкія тэндэнцыі. Так, імкненне Індыі да незалежнасці гуляе на руку галоўным героям анімэ.

'''Еўрапейскі Свет''' ({{Lang-en|Euro Universe}}, {{Lang-ja|ユーロ・ユニバース}}, Yūro Yunibāsu) — краіна, пра якую даецца найменш інфармацыі. Нягледзячы на назву, акрамя ўсёй Еўропы (разам з Брытанскімі астравамі), тэрыторыя дзяржавы ўключае ўсю Афрыку і Расію. Аднак з цягам часу яе тэрыторыя рэзка змяншаецца.

'''Аб’яднаныя Штаты Японіі''' — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне. Спачатку яе тэрыторыя займала некалькі пакояў у пасольстве Кітайскай Федэрацыі. Пасля — востраў ля берагоў Кітая.

'''Аб’яднаная Федэрацыя Нацый''' ({{Lang-en|United Federation of Nations}}) — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне анімэ. Уключае ў сябе краіны былой Кітайскай Федэрацыі, вялікую частку Еўрапейскага Свету і Аб’яднаныя Штаты Японіі.

== Героі ==
{{Асноўны артыкул|Героі анімэ Code Geass}}

== Цікавыя факты ==
У 16-м эпізодзе другой часткі серыяла Судзаку Куруругі пры сустрэчы з Лучана Брэдлі кажа, што не бачыў яго «з часоў беларускага фронту». Іх знаходжанне на «Беларускім фронце» паказана ў OVA ''«Code Geass: Akito the Exiled»'', таксама адна з бітваў адбываецца ў [[Слуцк]]у.

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.geass.jp/ Афіцыйны сайт] {{ref-ja}}.
* [http://mbs.jp/geass/ Афіцыйная старонка] {{ref-ja}} на сайце тэлекампаніі [[Mainichi Broadcasting System|MBS]].
* [http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070111114457/http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 |date=11 студзеня 2007 }} {{ref-ja}} на сайце [[Animax]].

[[Катэгорыя:Манга]]
[[Катэгорыя:Анімэ]]
[[Катэгорыя:Code Geass]]</text>
      <sha1>qvjdpjrasdyqy71hul4ps0z33zpbt4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167289</id>
      <parentid>5167287</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5167287|5167287]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5167289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13155" sha1="4eud09uauuw2h2orjmpq5kkr3zqzwct" xml:space="preserve">{{Картка аніманга/Загаловак
| name = Code Geass: Lelouch of the Rebellion
| ja_kanji = コードギアス 反逆のルルーシュ
| ja_romaji = Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu
| genre = [[альтэрнатыўная гісторыя]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ming Cha|first=Kai|title=Code Geass Manga Expands at Bandai|url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|website=[[Publishers Weekly]]|access-date=February 4, 2019|date=March 1, 2010|archive-date=February 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122454/https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/comics/article/42283-code-geass-manga-expands-at-bandai.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Меха (жанр)|меха]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Osmond|author-link=Andrew Osmond (journalist)|first=Andrew|title=Netflix Adds Code Geass|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|website=[[Anime News Network]]|access-date=July 22, 2018|date=February 24, 2006|archive-date=May 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521041954/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-02-24/netflix-adds-code-geass/.99033|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[military fiction|Military fiction]]&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Loo|first1=Egan|title=Code Geass to Air on America's Adult Swim in Spring (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 2, 2019|date=December 8, 2007|archive-date=December 9, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209233018/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-12-08/code-geass-to-air-on-adult-swim-in-usa|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| creator = [[Gorō Taniguchi]], [[Ichirō Ōkouchi]]
}}

{{Картка аніманга/Відэа
| type = tv series
| title = Code Geass: Lelouch of the Rebellion
| director = Gorō Taniguchi
| writer = Ichirō Ōkouchi
| producer = {{Unbulleted list|Hiroshi Morotomi|Yoshitaka Kawaguchi|Takuo Minegishi|Atsushi Yukawa}}
| music = {{Unbulleted list|[[Kōtarō Nakagawa]]|Hitomi Kuroishi}}
| studio = [[Sunrise (студыя)|Sunrise]]
| licensee = [[Crunchyroll]], [[Odex]], [[Medialink]]
| network = [[Japan News Network|JNN]] ([[Mainichi Broadcasting System|MBS]], [[TBS Television (Japan)|TBS]])
| network_en = AU: [[ABC TV Plus|ABC2]], PH: [[TV5 (Philippine TV channel)|TV5]], [[Hero (TV channel)|Hero]], US: [[Adult Swim]], [[Crunchyroll Channel]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|title=Crunchyroll Launches 24/7 Anime Channel in the US|website=[[Crunchyroll]]|date=October 11, 2023|access-date=October 11, 2023|archive-date=October 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011133618/https://www.crunchyroll.com/news/announcements/2023/10/11/crunchyroll-launches-24-7-anime-channel-in-the-us|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| first = 6 кастрычніка 2006
| last = 29 ліпеня 2007
| episodes = 25
| episode_list = Code Geass season 1
}}

{{Картка аніманга/Канец}}

'''Code Geass: Lelouch of the Rebellion''' ({{lang-jp|コードギアス 反逆のルルーシュ, Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu?}}) — японскае [[анімэ]], створанае студыяй [[Sunrise]]. Звычайна называецца проста Code Geass. Рэжысёрам анімэ з’яўляецца Горо Танігуці (англ. Gorō Taniguchi), а сцэнарыстам Іціра Окуці (англ. Ichirō Ōkouchi). Дызайн герояў быў распрацаваны групай [[Clamp]].

Упершыню паказ серыяла пачаўся ў [[Японія|Японіі]] на MBS у кастрычніку 2006 года. Першая частка серыяла, што налічвала 25 эпізодаў, была паказана з 5 кастрычніка 2006 па 28 ліпеня 2007 года. Працяг '''Code Geass: Lelouch of the Rebellion R2''' (コードギアス 反逆のルルーシュR2, Kōdo Giasu Hangyaku no Rurūshu Āru Tsū?) трансляваўся з 6 красавіка па 28 верасня 2008 года.

Абедзве часткі атрымалі некалькі ўзнагарод на Tokyo International Anime Fair, Animage Anime Grand Prix і Animation Kobe event.

== Сюжэт ==
Усе падзеі адбываюцца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй.

У 2010 a.t.b. годзе войскі Святой Брытанскай Імперыі нападаюць на Японію і з лёгкасцю захопліваюць яе. Адной з прычын гэтага з’яўляецца выкарыстанне баявых робатаў Knightmare Frames.

Пасля акупацыі Японія губляе сваю незалежнасць, а таксама назву (цяпер яна становіцца Зонай 11). Жыхары краіны страчваюць свае грамадзянскія правы і свабоды.
За некаторы час да гэтага, пасля сваркі з бацькам, у Японію быў выгнаны брытанскі прынц Лелуш і яго сястра Наналі. Абое пражываюць у Зоне 11 інкогніта, пад выглядам звычайных грамадзян Брытаніі (нават без шляхецкага тытулу), і вучацца ў Ашфордскай акадэміі.
Асноўныя падзеі серыяла пачынаюцца ў 2017 годзе. У гэты час у Японіі дзейнічае некалькі падпольных і партызанскіх груповак, якія імкнуцца аднавіць незалежнасць краіны ад акупантаў і вярнуць правы яе грамадзянам. Аднак іх дзейнасць застаецца без поспеху.
У адну з аперацый падпольшчыкаў выпадкова аказваецца ўцягнуты і Лелуш. Яму пагражае смерць ад рук арміі, аднак на дапамогу яму прыходзіць загадкавая дзяўчына C.C. Яна абяцае Лелушу сілу Гіаса ў абмен на нейкую паслугу. Лелуш згаджаецца. Ён не толькі выратоўваецца, але і збіраецца выкарыстаць атрыманыя здольнасці ў асабістых інтарэсах, якія часткова супадаюць з мэтамі і інтарэсамі японскіх паўстанцаў.

== Свет дзеяння ==
Дзеянне серыяла развіваецца ў свеце з альтэрнатыўнай гісторыяй.

У пачатку першага сезона свет аказваецца падзеленым між трыма звышдзяржавамі: Святой Брытанскай Імперыяй, Кітайскай Федэрацыяй і Еўрапейскім Светам (Euro Universe). Выключэнне складае незалежная Аўстралія. Аднак яна не адыгрывае ніякай ролі на палітычнай арэне.

'''Святая Брытанская Імперыя''' ({{Lang-en|Holy Britannian Empire}}, {{Lang-ja|神聖ブリタニア帝国}}, Shinsei Buritania Teikoku) — найбольш магутная і тэхнічна развітая краіна. На пачатку серыяла кантралюе адну трэць усяго свету. У гэты час Святая Брытанская Імперыя ўключае ў сябе абедзве Амерыкі, Японію і Новую Зеландыю. З цягам часу яе тэрыторыі значна пашыраюцца. Нягледзячы на назву, самі Брытанскія астравы не ўваходзяць у склад гэтай дзяржавы.
Сталіца імперыі — горад [[Пендрагон]], знаходзіцца ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]].

Святой Брытанскай Імперыяй кіруе манарх — імператар. У пачатку анімэ гэтую пасаду займае Чарльз зі Брытанія, які з’яўляецца 98-м імператарам.
Пасаду, верагодна, могуць займаць як мужчыны, так і жанчыны.
Грамадзяне імперыі размеркаваныя на іерархічнай лесвіцы, на версе якой знаходзіцца імператарская сям’я і непасрэдна брытанцы, а на ніжнім узроўні — жыхары захопленых краін, якія не маюць грамадскіх правоў і свабод. Звычайна яны называюцца Лічбы, альбо па нумару зоны, у якой пражываюць (напрыклад, Японія — Зона 11, а японцы — адзінаццаткі).

'''Кітайская федэрацыя''' ({{Lang-en|Chinese Federation}}, {{Lang-ja|中華連邦}}, Chūka Renpō) — самая густанаселеная, але і самая эканамічна слабаразвітая краіна. У Кітайскую Федэрацыю ўваходзіць большая частка Азіі, уключаючы Індыю, Карэю, Пакістан і іншыя краіны.
Кітайская Федэрацыя з’яўляецца абсалютнай манархіяй і фармальна кіруецца імператарам, які пражывае ў Забароненым Горадзе, у сталіцы краіны — Лаяне. Аднак пад час дзеяння анімэ імператарам з’яўляецца маленькая дзяўчынка, а ўся ўлада знаходзіцца ў руках Вялікіх Еўнухаў.

Для гэтай краіны характэрны моцныя сепаратысцкія тэндэнцыі. Так, імкненне Індыі да незалежнасці гуляе на руку галоўным героям анімэ.

'''Еўрапейскі Свет''' ({{Lang-en|Euro Universe}}, {{Lang-ja|ユーロ・ユニバース}}, Yūro Yunibāsu) — краіна, пра якую даецца найменш інфармацыі. Нягледзячы на назву, акрамя ўсёй Еўропы (разам з Брытанскімі астравамі), тэрыторыя дзяржавы ўключае ўсю Афрыку і Расію. Аднак з цягам часу яе тэрыторыя рэзка змяншаецца.

'''Аб’яднаныя Штаты Японіі''' — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне. Спачатку яе тэрыторыя займала некалькі пакояў у пасольстве Кітайскай Федэрацыі. Пасля — востраў ля берагоў Кітая.

'''Аб’яднаная Федэрацыя Нацый''' ({{Lang-en|United Federation of Nations}}) — дзяржава, створаная галоўным героем у другім сезоне анімэ. Уключае ў сябе краіны былой Кітайскай Федэрацыі, вялікую частку Еўрапейскага Свету і Аб’яднаныя Штаты Японіі.

== Героі ==
{{Асноўны артыкул|Героі анімэ Code Geass}}

== Цікавыя факты ==
У 16-м эпізодзе другой часткі серыяла Судзаку Куруругі пры сустрэчы з Лучана Брэдлі кажа, што не бачыў яго «з часоў беларускага фронту». Іх знаходжанне на «Беларускім фронце» паказана ў OVA ''«Code Geass: Akito the Exiled»'', таксама адна з бітваў адбываецца ў [[Слуцк]]у.

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.geass.jp/ Афіцыйны сайт] {{ref-ja}}.
* [http://mbs.jp/geass/ Афіцыйная старонка] {{ref-ja}} на сайце тэлекампаніі [[Mainichi Broadcasting System|MBS]].
* [http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070111114457/http://www.animax.co.jp/feature/index.php?program=NN10000378 |date=11 студзеня 2007 }} {{ref-ja}} на сайце [[Animax]].

[[Катэгорыя:Манга]]
[[Катэгорыя:Анімэ]]
[[Катэгорыя:Code Geass]]</text>
      <sha1>4eud09uauuw2h2orjmpq5kkr3zqzwct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наваколасава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48330</id>
    <revision>
      <id>5167163</id>
      <parentid>5166601</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */ стыль, ачалавечванне</comment>
      <origin>5167163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7954" sha1="cect9kok9okb8tnspwbhzq4ds683ouq" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Пасёлак
 |беларуская назва        = Наваколасава
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
|lat=53.51709723472595
|long=26.926095485687256
 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Стаўбцоўскі
 |сельсавет               = Наваколасаўскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}), да 2004 — '''Стоўбцы-2''' — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;

У жніўні 2021 года на тэлеканале CNN выйшла расследаванне, паводле журналіста, аб'ект каля Наваколасава рыхтуюць для ўтрымання палітычных зняволеных. Публікацыя грунтавалася на спадарожнікавых здымках, відэазапісах і звестках крыніц, аднак тэлеканал адзначаў, што не мае прамых доказаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/index.html|title=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one {{!}} CNN|first=Nick Paton|last=Walsh|website=CNN|date=2021-08-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; Інфармацыю пачалі распаўсюджваць міжнародныя і рэгіянальныя СМІ.

Міністэрства абароны Беларусі абвергла  высновы CNN, заявіўшы, што аб’ект -- дзейная воінская часць, 25-ы арсенал ракетна-артылерыйскага ўзбраення, які існуе з савецкага часу, і запрасіла журналістаў наведаць яго.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2021/08/06/minoborony-belarusi-zayavilo-chto-lager-dlya-politzaklyuchennyh-iz-syuzheta-cnn-eto-voinskaya-chast-suschestvuyuschaya-s-1950-h-godov|title=Минобороны Беларуси заявило, что «лагерь» для политзаключенных из сюжета CNN — это воинская часть, существующая с 1950-х годов|website=Meduza|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;

Пазней некаторыя СМІ і аналітыкі паставілі пад сумнеў інтэрпрэтацыю CNN, адзначылі, што гэта вядомая ваенная інфраструктура і сцвярджэнні пра падрыхтоўку лагера для палітычных зняволеных не пацвердзіліся незалежна.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/276217|title=CNN опубликовал материал о возможном лагере для политзаключенных под Минском. На самом деле это воинская часть|website=Наша Ніва|date=2021-08-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/1273.html|title=CNN выпустил сюжет о «возможном лагере для политзаключенных» под Минском. Оказалось, это воинская часть|website=Зеркало|date=2021-08-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ont.by/ru/society-ru/view/telekanal-cnn-vypustil-fejk-o-yakoby-tyurme-dlya-belorusskih-dissidentov-vot-chto-tam-na-samom-dele-163776-2021|title=Телеканал CNN выпустил фейк о якобы «тюрьме для белорусских диссидентов». Вот что там на самом деле|website=ont.by|date=2021-08-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Тарас Тарналіцкі]] (нар. 1989) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}}

{{Наваколасаўскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Наваколасава}}

[[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]]</text>
      <sha1>cect9kok9okb8tnspwbhzq4ds683ouq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ірына Паладзеўна Ползік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48452</id>
    <revision>
      <id>5166999</id>
      <parentid>4734921</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5166999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14608" sha1="60vijq0qfy8sxh7u6e2szrmm8eyrpgr" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец
|Імя                  = Ірына Ползік
|Арыгінал імя         = 
|Фота                 = Ірына Паладзеўна Ползік.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = 
|Дата нараджэння      = {{ДН|14|4|1961}}
|Месца нараджэння     = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]
|Дата смерці          = {{ДС|9|4|2012}}
|Месца смерці         = [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]
|Месца пахавання      = [[Міханавіцкія могілкі]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Род дзейнасці        = [[грамадскі дзеяч]], педагог, прадзюсар
|Месца працы          = [[Нацыянальны інстытут адукацыі]]
|Навуковая ступень    = 
|Навуковае званне     = 
|Альма-матэр          = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Іры́на Паладзе́ўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з'яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом механіка-матэматычнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS) у Познані (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

Мела траіх дзяцей: дачка Радаслава працуе юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] стаў журналістам і грамадскім дзеячам, а малодшая дачка Ружана на момант смерці маці яшчэ вучылася ў школе. Таксама ў яе застаўся ўнук Даніла&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;. 

5 красавіка 2012 года ў аэрапорце Вільні ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся інсульт. Некалькі дзён яна знаходзілася ў коме і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з'яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі Нацыянальнага інстытута адукацыі. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З'яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з'яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў Каўнас (1996) і Млазавіцы ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў Ольштын у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з'яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. 

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З'яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Члены БНФ]]
[[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>60vijq0qfy8sxh7u6e2szrmm8eyrpgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167000</id>
      <parentid>5166999</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14608" sha1="8ae5qo464bmdngqlwpl4haqeujh1l6r" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец
|Імя                  = Ірына Ползік
|Арыгінал імя         = 
|Фота                 = Ірына Паладзеўна Ползік.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = 
|Дата нараджэння      = {{ДН|14|4|1961}}
|Месца нараджэння     = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]
|Дата смерці          = {{ДС|9|4|2012}}
|Месца смерці         = [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]
|Месца пахавання      = [[Міханавіцкія могілкі]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Род дзейнасці        = [[грамадскі дзеяч]], педагог, прадзюсар
|Месца працы          = [[Нацыянальны інстытут адукацыі]]
|Навуковая ступень    = 
|Навуковае званне     = 
|Альма-матэр          = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з'яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом механіка-матэматычнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS) у Познані (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

Мела траіх дзяцей: дачка Радаслава працуе юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] стаў журналістам і грамадскім дзеячам, а малодшая дачка Ружана на момант смерці маці яшчэ вучылася ў школе. Таксама ў яе застаўся ўнук Даніла&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;. 

5 красавіка 2012 года ў аэрапорце Вільні ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся інсульт. Некалькі дзён яна знаходзілася ў коме і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з'яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі Нацыянальнага інстытута адукацыі. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З'яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з'яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў Каўнас (1996) і Млазавіцы ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў Ольштын у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з'яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. 

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З'яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Члены БНФ]]
[[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>8ae5qo464bmdngqlwpl4haqeujh1l6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167002</id>
      <parentid>5167000</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15384" sha1="954vdvp378zvnzqqs1h9h39wmjkqpe0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец
|Імя                  = Ірына Ползік
|Арыгінал імя         = 
|Фота                 = Ірына Паладзеўна Ползік.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = 
|Дата нараджэння      = {{ДН|14|4|1961}}
|Месца нараджэння     = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]
|Дата смерці          = {{ДС|9|4|2012}}
|Месца смерці         = [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]
|Месца пахавання      = [[Міханавіцкія могілкі]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Род дзейнасці        = [[грамадскі дзеяч]], педагог, прадзюсар
|Месца працы          = [[Нацыянальны інстытут адукацыі]]
|Навуковая ступень    = 
|Навуковае званне     = 
|Альма-матэр          = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з’яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў [[WSUS|Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS)]] у [[Познань|Познані]] (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2012 года ў [[Аэрапорт Вільні|аэрапорце Вільні]] ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся [[інсульт]]. Некалькі дзён яна знаходзілася ў [[Кома|коме]] і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з’яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі [[Нацыянальны інстытут адукацыі|Нацыянальнага інстытута адукацыі]]. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З’яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з’яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Каўнас]] (1996) і [[Млазавіцы]] ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Ольштын]] у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з’яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;.

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З’яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Яна была ў шлюбе з вядомым беларускім палітычным і грамадскім дзеячам, лідарам партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]&lt;ref name=&quot;nn2001&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/95356|title=Інтэрнаваны лідэр апазыцыі. Вячорка на Акрэсьціна працуе над правапісам|author=Сяргей Мікулевіч|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2 красавіка 2001|lang=be-tarask|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У сям'і выхоўваліся трое дзяцей: дачка Радаслава, якая стала юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] (вядомы журналіст і грамадскі дзеяч), а таксама малодшая дачка Ружана. Акрамя гэтага, Ірына мела ўнука Данілу&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Члены БНФ]]
[[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>954vdvp378zvnzqqs1h9h39wmjkqpe0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167003</id>
      <parentid>5167002</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14247" sha1="pqeibnnsq1a5qw0mcbjcp7n1hgs1vye" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец}}
'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з’яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў [[WSUS|Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS)]] у [[Познань|Познані]] (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2012 года ў [[Аэрапорт Вільні|аэрапорце Вільні]] ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся [[інсульт]]. Некалькі дзён яна знаходзілася ў [[Кома|коме]] і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з’яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі [[Нацыянальны інстытут адукацыі|Нацыянальнага інстытута адукацыі]]. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З’яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з’яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Каўнас]] (1996) і [[Млазавіцы]] ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Ольштын]] у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з’яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;.

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З’яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Яна была ў шлюбе з вядомым беларускім палітычным і грамадскім дзеячам, лідарам партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]&lt;ref name=&quot;nn2001&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/95356|title=Інтэрнаваны лідэр апазыцыі. Вячорка на Акрэсьціна працуе над правапісам|author=Сяргей Мікулевіч|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2 красавіка 2001|lang=be-tarask|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У сям'і выхоўваліся трое дзяцей: дачка Радаслава, якая стала юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] (вядомы журналіст і грамадскі дзеяч), а таксама малодшая дачка Ружана. Акрамя гэтага, Ірына мела ўнука Данілу&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Члены БНФ]]
[[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>pqeibnnsq1a5qw0mcbjcp7n1hgs1vye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167004</id>
      <parentid>5167003</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14121" sha1="gnu152iywvcug9j0gfgwvclojre3b47" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец}}
'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з’яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў [[WSUS|Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS)]] у [[Познань|Познані]] (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2012 года ў [[Аэрапорт Вільні|аэрапорце Вільні]] ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся [[інсульт]]. Некалькі дзён яна знаходзілася ў [[Кома|коме]] і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з’яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі [[Нацыянальны інстытут адукацыі|Нацыянальнага інстытута адукацыі]]. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З’яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з’яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Каўнас]] (1996) і [[Млазавіцы]] ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Ольштын]] у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з’яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;.

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З’яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Яна была ў шлюбе з вядомым беларускім палітычным і грамадскім дзеячам, лідарам партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]&lt;ref name=&quot;nn2001&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/95356|title=Інтэрнаваны лідэр апазыцыі. Вячорка на Акрэсьціна працуе над правапісам|author=Сяргей Мікулевіч|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2 красавіка 2001|lang=be-tarask|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У сям'і выхоўваліся трое дзяцей: дачка Радаслава, якая стала юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] (вядомы журналіст і грамадскі дзеяч), а таксама малодшая дачка Ружана. Акрамя гэтага, Ірына мела ўнука Данілу&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Члены БНФ]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>gnu152iywvcug9j0gfgwvclojre3b47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167005</id>
      <parentid>5167004</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Члены БНФ]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14080" sha1="j0yr539pnrn1mcxhyw8mrzmc3byecvh" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец}}
'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з’яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў [[WSUS|Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS)]] у [[Познань|Познані]] (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2012 года ў [[Аэрапорт Вільні|аэрапорце Вільні]] ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся [[інсульт]]. Некалькі дзён яна знаходзілася ў [[Кома|коме]] і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з’яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі [[Нацыянальны інстытут адукацыі|Нацыянальнага інстытута адукацыі]]. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З’яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з’яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў Голуб-Добжынь у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Каўнас]] (1996) і [[Млазавіцы]] ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Ольштын]] у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з’яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;.

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З’яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Яна была ў шлюбе з вядомым беларускім палітычным і грамадскім дзеячам, лідарам партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]&lt;ref name=&quot;nn2001&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/95356|title=Інтэрнаваны лідэр апазыцыі. Вячорка на Акрэсьціна працуе над правапісам|author=Сяргей Мікулевіч|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2 красавіка 2001|lang=be-tarask|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У сям'і выхоўваліся трое дзяцей: дачка Радаслава, якая стала юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] (вядомы журналіст і грамадскі дзеяч), а таксама малодшая дачка Ружана. Акрамя гэтага, Ірына мела ўнука Данілу&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>j0yr539pnrn1mcxhyw8mrzmc3byecvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167006</id>
      <parentid>5167005</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Грамадская і культурная дзейнасць */</comment>
      <origin>5167006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14084" sha1="hy7serqkzmo075zy07ks4y1ydpp60fa" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вячорка}}
{{Навуковец}}
'''Іры́на Пала́дзеўна По́лзік''' (у шлюбе '''Вячо́рка'''; вядомая таксама пад псеўданімамі '''Ары́на Вячо́рка''' і '''Ары́на Ве́леж'''&lt;ref name=&quot;nlb&quot;&gt;{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_aall&amp;a001=BY-SEK-ar11000910&amp;strq=l_siz=20|title=Вячорка, Ірына Паладзеўна (педагог; грамадскі дзеяч; 1961—2012)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|date=|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;; {{ДН|14|4|1961}}, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] — {{ДС|9|4|2012}}, [[Вільня]], [[Літоўская Рэспубліка|Літва]]) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прадзюсар, ініцыятар адраджэння рыцарскага руху і гістарычнай музыкі на Беларусі.

== Біяграфія і адукацыя ==
Нарадзілася 14 красавіка 1961 года ў Мінску. Яе бацька з’яўляўся навукоўцам-вынаходнікам, энергетыкам і прафесарам тэхнічных навук, а маці працавала выкладчыкам-эканамістам&lt;ref name=&quot;tio&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/12068/|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=Туризм и отдых|date=12 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе скончыла музычную школу №&amp;nbsp;4 горада Мінска па спецыяльнасці фартэпіяна. У 1983 годзе атрымала дыплом [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У.&amp;nbsp;І.&amp;nbsp;Леніна]] па спецыяльнасці «матэматык». Пазней навучалася ў аспірантуры пры БДУ па спецыяльнасці «Гісторыя педагогікі», якую скончыла ў 1990 годзе. У 2009 годзе атрымала дадатковую адукацыю ў [[WSUS|Вышэйшай школе грамадскіх прафесій (WSUS)]] у [[Познань|Познані]] (Польшча), набыўшы спецыяльнасць менеджара культуры&lt;ref name=&quot;svaboda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24542936.html|title=Памерла Арына Вячорка|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|date=10 красавіка 2012|lang=be|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot;&gt;{{артыкул |аўтар= |загаловак=Пайшла з жыцця Арына Вячорка |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |год=2012 |дата=18 красавіка |нумар=16 (1063) |старонкі=3 |мова=be}}&lt;/ref&gt;.

5 красавіка 2012 года ў [[Аэрапорт Вільні|аэрапорце Вільні]] ў Ірыны Ползік (Арыны Вячоркі) здарыўся [[інсульт]]. Некалькі дзён яна знаходзілася ў [[Кома|коме]] і памерла 9 красавіка 2012 года. Пахавана на [[Міханавіцкія могілкі|Міханавіцкіх могілках]] пад Мінскам&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;.

== Навуковая і педагагічная дзейнасць ==
Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў беларускіх школах горада Мінска. У перыяд з 1990 па 1996 год з’яўлялася навуковым супрацоўнікам лабараторыі філасофіі і гісторыі адукацыі [[Нацыянальны інстытут адукацыі|Нацыянальнага інстытута адукацыі]]. Навуковыя інтарэсы даследчыцы ахоплівалі гісторыю беларускай педагогікі, гісторыю беларускай навукі, а таксама гісторыю матэматыкі і тэхнікі на Беларусі&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;. Напісала шэраг тэматычных артыкулаў для «[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]]» і кнігі «Гісторыя беларускай навукі і тэхнікі». Выступіла ўкладальніцай двухтомнай бібліяграфіі па гісторыі беларускай педагогікі. Неаднаразова брала ўдзел у навуковых канферэнцыях ва Украіне, Расіі і Польшчы&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

== Грамадская і культурная дзейнасць ==
З канца 1970-х гадоў далучылася да беларускага нацыянальнага адраджэння. З’яўлялася сузаснавальніцай і актыўнай удзельніцай першага беларускага нефармальнага згуртавання «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]]» ў 1979—1984 гадах{{sfn|Дубавец|2012|с=110}}. З 1983 года далучылася да руху за стварэнне беларускамоўных школ, а ў 1985—1991 гадах уваходзіла ў маладзёжнае гісторыка-культурнае аб’яднанне «[[Талака (таварыства)|Талака]]». Была членам «[[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]», [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]] і [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэнне»]]&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

У 1992 годзе яна выступіла адной з арганізатарак дзіцячага гістарычнага [[Грунвальд (летнік)|летніка «Грунвальд»]]. З 1993 года актыўна займалася стварэннем і папулярызацыяй рыцарскага руху на Беларусі. Выступіла стваральніцай і кіраўніцай Беларускага рыцарскага клуба, які пазней атрымаў назву «Вялікае княства» і кіраваўся ёй да 2007 года. З 1995 па 2008 год з’яўлялася арганізатарам першага ў краіне рыцарскага турніру і моладзевага этнагістарычнага фестывалю «Лошыцкі фэст» у [[Лошыцкі парк|Лошыцкім парку]]. Прадзюсіравала рыцарскі рух: арганізоўвала выезды беларускіх клубаў на турніры ў [[Голуб-Добжынь]] у Польшчы (1995), на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Каўнас]] (1996) і [[Млазавіцы]] ў Чэхіі (1997). Таксама пад яе кіраўніцтвам адбылася першая паездка дэлегацыі з Беларусі на інсцэніроўку Грунвальдскай бітвы ў [[Ольштын]] у 1998 годзе. Адначасова з 1996 па 1999 год ладзіла святкаванні ўгодкаў Грунвальдскай бітвы ў Мінску&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

Вялікі ўклад Арына Вячорка зрабіла ў развіццё айчыннай гістарычнай музыкі. У 2000—2001 гадах яна стварыла і рэалізавала праект «[[Легенды Вялікага Княства]]», канцэрты якога рэгулярна праходзілі да 2005 года, а аднайменны музычны альбом увайшоў у дзясятку самых папулярных у Беларусі. З 2001 па 2006 год з’яўлялася прадзюсарам гурта «[[Стары Ольса]]» і музычнага праекта «Вір», выступала кансультантам праекта «Гістарычны эпас» і дакументальнага фільма «Старадаўнія музычныя інструменты Беларусі» (2006). У 2005 годзе выдала маштабны альбом гістарычнай музыкі «Старажытная зямля», да якога далучыліся 10 гуртоў і 6 выканаўцаў. Была сярод арганізатараў Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў старадаўняй музыкі «У гонар каралевы Боны» ў Мінску (2005) і Навагрудку (2006)&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlb&quot; /&gt;.

У 2007—2009 гадах займала пасаду намесніка дырэктара ТАА «Новая музычная кампанія», а з 2009 года — намесніка дырэктара выдавецтва «Каўчэг». Пад яе кіраўніцтвам пабачыла свет серыя музычных дыскаў «Беларуская музычная калекцыя», куды ўвайшлі выданні «Постфольк», «Музыка Вялікага Княства Літоўскага», «Беларускі музычны авангард» (2007), «Спевы Беларусі», «Медываль», «Вясковая лірыка» (2008) і «[[Музыка беларускіх храмаў]]» (2009). У 2008 годзе выступіла адной з заснавальніц Беларускага клуба лютністаў. З’яўлялася адной з кіраўніц этнагістарычнага цэнтра «Явар», супрацоўнічала з Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, для якой у 2010 годзе стварыла праект «Ноч музыкі», і Маладзёжным тэатрам эстрады. У 2011 годзе каардынавала міжнародныя праекты Дома сустрэч «Мікушэва» ў Польшчы&lt;ref name=&quot;tio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;.

У 2003 годзе за сваю дзейнасць намінавалася на званне «Прадзюсар года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», а ў 2008 годзе сама ўваходзіла ў склад журы гэтага конкурсу&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Сям’я ==
Яна была ў шлюбе з вядомым беларускім палітычным і грамадскім дзеячам, лідарам партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]&lt;ref name=&quot;nn2001&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/95356|title=Інтэрнаваны лідэр апазыцыі. Вячорка на Акрэсьціна працуе над правапісам|author=Сяргей Мікулевіч|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2 красавіка 2001|lang=be-tarask|accessdate=17 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У сям'і выхоўваліся трое дзяцей: дачка Радаслава, якая стала юрыстам, сын [[Францішак Валянцінавіч Вячорка|Францішак]] (вядомы журналіст і грамадскі дзеяч), а таксама малодшая дачка Ружана. Акрамя гэтага, Ірына мела ўнука Данілу&lt;ref name=&quot;nashaslova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец С.]] |загаловак=Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду |месца=[Б. м.] |выдавецтва=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |год=2012 |старонак=457 |спасылка= |isbn= |ref=Дубавец}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Ползік Ірына Паладзеўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Памерлі 9 красавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]]
[[Катэгорыя:Члены Талакі]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Міханавіцкіх могілках]]</text>
      <sha1>hy7serqkzmo075zy07ks4y1ydpp60fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асвенцім</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50202</id>
    <revision>
      <id>5166956</id>
      <parentid>5156234</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў шаблон</comment>
      <origin>5166956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26866" sha1="a68zbpdygjgszopb8bm0oj4nvcvo6u9" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
{{значэнні}}
'''Асве́нцім''', '''Асве́нцім-Бжэзі́нка''' ({{lang-pl|Oświęcim-Brzezinka}}), у арыгінале на нямецкай '''А́ўшвіц-Бі́ркенау''' ({{lang-de|Auschwitz-Birkenau}}) — комплекс нямецкіх канцэнтрацыйных лагераў, якія размяшчаліся ў 1940—1945 гадах на поўдні [[Польшча|Польшчы]], каля горада Асвенцім, за 60 км на захад ад [[Кракаў|Кракава]].

У сусветнай практыцы звычайна карыстаюцца нямецкім, а не польскім найменнем&lt;ref&gt;[http://typo38.unesco.org/ru/unesco-home/services/pressservices/pressreleases-sing.html?tx_ttnews&amp;#91;tt_news&amp;#93;=1063&amp;tx_ttnews&amp;#91;backPid&amp;#93;=202&amp;cHash=822564bc9c Комитет всемирного наследия изменил название Аушвица: Пресс-коммюнике № 2007-83 // ЮНЕСКО-ПРЕСС, 28 июня 2007.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100704024812/http://typo38.unesco.org/ru/unesco-home/services/pressservices/pressreleases-sing.html?tx_ttnews&amp;#91;tt_news&amp;#93;=1063&amp;tx_ttnews&amp;#91;backPid&amp;#93;=202&amp;cHash=822564bc9c |date=4 ліпеня 2010 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, паколькі менавіта яна выкарыстоўвалася нацысцкай адміністрацыяй, аднак у савецкіх і расійскіх даведачных выданнях&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/hist_dic/12562 Освенцим] {{ref-ru}} // Исторический словарь&lt;/ref&gt; і СМІ&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2009/04/29/pismo.html Анатолий Петров. Письмо из Освенцима] // «Российская газета» — Федеральный выпуск № 4899 (75) от 29 апреля 2009 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vesti7.ru/news?id=5483 Андрей Румянцев/ Освенцим. 40 гектаров смерти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071203202255/http://www.vesti7.ru/news?id=5483 |date=3 снежня 2007 }} {{ref-ru}}// «Вести недели», 23.01.2005.&lt;/ref&gt; па-ранейшаму пераважна выкарыстоўваецца польская, хоць нямецкая паступова ўваходзіць ва ўжыванне&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/world/20091205/197192501.html Выставка в Аушвице, посвященная его освобождению, пройдет 27 января] {{ref-ru}} // РИА Новости, 5.12.2009.&lt;/ref&gt;.

Каля 1,3 мільёна чалавек, з якіх мільён — яўрэі, падвяргаліся катаванням у лагерах Асвенціма, прыблізна 1,1 мільёна з іх забілі&lt;ref&gt;[http://en.auschwitz.org.pl/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=13&amp;limit=1&amp;limitstart=3 Auschwitz-Birkenau — The number of victims] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111005221412/http://en.auschwitz.org.pl/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=13&amp;limit=1&amp;limitstart=3 |date=5 кастрычніка 2011 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; На тэрыторыі лагера ў 1947 годзе ў быў створаны музей, які ўключаны ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].

== Структура ==
Комплекс складаўся з трох асноўных лагераў: Аўшвіц 1, Аўшвіц 2 і Аўшвіц 3.

=== Аўшвіц 1 ===
[[Файл:AuschwitzRoad2006.jpg|thumb|На тэрыторыі Аўшвіц 1]]
[[Файл:AuschwitzExecutionWall2006.jpg|thumb|Сцяна Пакарання. Аўшвіц 1]]
[[Файл:Zyklon B Container.jpg|thumb|Газ [[цыклон Б]]]]
Пасля таго як у 1939 годзе гэты раён Польшчы быў заняты нямецкімі войскамі, Асвенцім быў перайменаваны ў Аўшвіц. Першым канцлагерам у Асвенціме стаў Аўшвіц 1&lt;ref&gt;[http://www.sem40.ru/anti/20429/ Антисемитизм — Центральный Еврейский Ресурс. Сайт русскоязычных евреев всего мира. Еврейские новости. Еврейские фамилии] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, які пасля служыў адміністрацыйным цэнтрам усяго комплексу. Ён быў заснаваны 20 мая 1940 года на аснове цагляных двух- і трохпавярховых будынкаў былых польскіх, а раней аўстрыйскіх казармаў. У сувязі з тым, што было вырашана стварыць у Асвенціме канцэнтрацыйны лагер, з прылеглай да яго тэрыторыі было выселена польскае насельніцтва. Гэта адбывалася ў два этапы; першы меў месца ў чэрвені 1940 года. Тады было выселена каля 2 тыс. людзей, якія жылі недалёка ад былых казармаў польскай арміі і будынкаў Польскай тытунёвай манаполіі. Другі этап высялення — ліпень 1940 года, ён ахапіў жыхароў вуліц Кароткая, Польны і Легіёнаў. У лістападзе таго ж года адбылося трэцяе высяленне, яно закранула раён Засоле. Мерапрыемствы па высяленню працягваліся і ў 1941 годзе; у сакавіку і красавіку былі выселеныя жыхары вёсак Бабіцы, Буды, Райскі, Бжэзінка, Брашчкавіцы, Плавы і Харменжы. Усяго былі выселеныя людзі з тэрыторыі ў 40 км², якая была аб’яўлена сферай інтарэсаў лагера; у 1941—1943 гадах тут былі створаны падсобныя лагеры сельскагаспадарчага профілю: рыбныя гаспадаркі, птушкагадоўчыя і жывёлагадоўчыя фермы.

Першая група вязняў у складзе 728 польскіх палітычных зняволеных прыбыла ў лагер 14 чэрвеня 1940 года. На працягу двух гадоў колькасць зняволеных вар’іравалася ад 13 да 16 тысяч, а да 1942 года дасягнула 20000 зняволеных. [[СС]] адбірала некаторых зняволеных, пераважна немцаў, для сачэння за астатнімі. Зняволеныя лагера дзяліліся на класы, што было візуальна адлюстравана нашыўкамі на вопратцы. 6 дзён у тыдзень, акрамя нядзелі, зняволеныя былі абавязаныя працаваць. Знясільваючы графік работ і бедная ежа сталі прычынай шматлікіх смерцяў. У лагеры Аўшвіц 1 былі асобныя блокі, якія служылі розным мэтам. У блоках 11 і 13 блоках здзяйсняліся пакаранні парушальнікаў правілаў лагера. Людзей па 4 чалавекі змяшчалі ў так званыя «стаячыя камеры» памерам 90 см x 90 см, дзе ім даводзілася стаяць усю ноч. Больш жорсткія меры, фактычна павольныя забойствы — парушальнікаў або саджалі ў герметычную камеру, дзе яны паміралі ад недахопу кіслароду, або проста марылі голадам да смерці. Паміж блокамі 10 і 11 знаходзіўся катавальны двор, дзе зняволеных у лепшым выпадку проста расстрэльвалі. Сцяна, каля якой здзяйсняўся расстрэл, была рэканструявана па канцы вайны.

3 верасня 1941 года загадам намесніка каменданта лагера [[оберштурмфюрер]]а СС [[Карл Фрыцш|Карла Фрыцша]] праведзена першае выпрабаванне тручэння газам [[цыклон Б]] у блоку 11, у выніку якога загінула каля 600 савецкіх ваеннапалонных і 250 іншых вязняў, у асноўным хворых&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|13100|Освенцим}}&lt;/ref&gt;. Вопыт быў прызнаны паспяховым, і адзін з бункераў быў пераканструяваны ў газавую камеру і крэматорый. Камера функцыянавала ў 1941—1942 гадах, а затым яе перабудавалі ў [[бамбасховішча]] СС. Пасля камера і [[крэматорый]] былі адноўлены з арыгінальных дэталяў і існуюць па гэтай дзень у якасці помніка жорсткасці нацыстаў.

=== Аўшвіц 2 ===
[[Файл:BIRKENAU.jpg|thumb|Унутры жылога барака. Аўшвіц 2 (Біркенау)]]
[[Файл:Auschwitz Birkenau Ruins 2006.jpg|thumb|Руіны баракаў. Аўшвіц 2 (Біркенау)]]

Аўшвіц 2 (таксама вядомы як Біркенау, або Бжэзінка) — гэта тое, што звычайна маюць на ўвазе, кажучы ўласна пра Асвенцім. У ім, у аднапавярховых драўляных бараках, утрымліваліся сотні тысяч яўрэяў, палякаў, цыган і вязняў іншых нацыянальнасцей. Колькасць ахвяр гэтага лагера склала больш за мільён чалавек. Будаўніцтва гэтай часткі лагера пачалося ў кастрычніку 1941 года. Усяго было чатыры будаўнічыя ўчасткі. У 1942 годзе аддалі ў эксплуатацыю ўчастак I (там змяшчаліся мужчынскі і жаночы лагеры); у 1943-44 гг. былі аддадзены ў эксплуатацыю лагеры, якія знаходзіліся на будаўнічым участку II (цыганскі лагер, мужчынскі карантынны, мужчынскі, мужчынскі бальнічны, яўрэйскі сямейны лагер, складскія памяшканні і «Дэпотлагер», гэта значыць лагер для венгерскіх яўрэяў). У 1944 годзе прыступілі да забудовы III будаўнічага ўчастка; у няскончаных бараках у чэрвені і ліпені 1944 года жылі яўрэйкі, прозвішчы якіх не былі занесеныя ў рэгістрацыйныя лагерныя кнігі. Лагер гэты таксама называлі «Дэпотлагер», а потым «Мексіка». IV ўчастак так і не быў забудаваны.

Новыя вязні штодня прыбывалі на цягніках у Аўшвіц 2 з усёй акупаванай Еўропы. Прыбылых дзялілі на чатыры групы.

Першая група, якая складала прыкладна ¾ ўсіх прывезеных, адпраўлялася ў газавыя камеры на працягу некалькіх гадзін. У гэтую групу ўваходзілі жанчыны, дзеці, старыя і ўсе тыя, хто не прайшоў медкамісію па поўнай прыдатнасці да працы. Кожны дзень у лагеры маглі забіваць каля 20000 чалавек.

У Аўшвіцы 2 было 4 газавыя камеры і 4 крэматорыі. Усе чатыры крэматорыі ўступілі ў строй у 1943 годзе. Дакладныя тэрміны ўступлення ў строй: 1 сакавіка — крэматорый I, 25 чэрвеня — крэматорый II, 22 сакавіка — крэматорый III, 4 красавіка — крэматорый IV. Сярэдняя колькасць трупаў, спаленых за 24 гадзіны з улікам трохгадзіннага перапынку ў суткі для ачысткі печаў, у 30 печах першых двух крэматорыяў складала 5&amp;nbsp;000, а ў 16 печах крэматорыяў I і II — 3&amp;nbsp;000.

Другая група зняволеных адпраўлялася на рабскую працу на прамысловыя прадпрыемствы розных кампаній. У 1940—1945 гадах у комплексе Асвенціма былі прыпісаны да фабрык каля 405000 зняволеных. З іх больш за 340&amp;nbsp;000 сканалі ад хвароб і збіванняў, альбо былі пакараныя. Вядомы выпадак, калі нямецкі магнат [[Оскар Шындлер]] выратаваў каля 1&amp;nbsp;000 яўрэяў, выкупіўшы іх для работ на сваёй фабрыцы. 300 жанчын з гэтага спісу па памылцы патрапілі ў Асвенцім. Шындлеру ўдалося вызваліць іх і вывезці ў Кракаў.

Трэцяя група, у асноўным двайняты і карлікі, адпраўляліся на розныя медыцынскія эксперыменты, у прыватнасці да доктара [[Іозеф Менгеле|Іозефа Менгеле]], вядомаму пад мянушкай «анёл смерці».

Чацвёртая група, пераважна жанчыны, адбіраліся ў групу «Канада» для асабістага выкарыстання немцамі ў якасці прыслугі і асабістых рабоў, а таксама для сартавання асабістай маёмасці зняволеных, якія прыбываюць у лагер. Назва «Канада» было выбрана як здзек над польскімі зняволенымі — у Польшчы слова «Канада» часта выкарыстоўвалася як усклік пры выглядзе каштоўнага падарунка. Раней польскія эмігранты часта адпраўлялі падарункі на радзіму з [[Канада|Канады]]. Асвенцім часткова абслугоўваўся зняволенымі, якіх перыядычна забівалі і замянялі новымі. За ўсім сачылі каля 6000 служачых СС.

Да 1943 года ў лагеры сфарміравалася група супраціву, якая дапамагла некаторым зняволеным бегчы, а ў кастрычніку 1944 года група разбурыла адзін з крэматорыяў. У сувязі з набліжэннем савецкіх войскаў адміністрацыя Асвенціма пачала эвакуацыю зняволеных у лагеры, размешчаныя на тэрыторыі Германіі. 25 студзеня эсэсаўцы падпалілі 35 баракаў-складоў, якія былі поўныя рэчаў, адабраных у яўрэяў; іх не паспелі вывезці.

Калі 27 студзеня 1945 года савецкія салдаты занялі Асвенцім, яны знайшлі там каля 7,5 тыс. тых вязняў, хто выжыў, а ў часткова ацалелых бараках-складах — 1&amp;nbsp;185&amp;nbsp;345 мужчынскіх і жаночых касцюмаў, 43&amp;nbsp;255 пар мужчынскага і жаночага абутку, 13&amp;nbsp;694 дываны, велізарную колькасць зубных шчотак і пэндзлікаў для галення, а таксама іншыя дробныя прадметы хатняга ўжытку. Больш за 58 тыс. зняволеных былі вывезены або забітыя немцамі.

У памяць аб ахвярах лагера ў [[1947]] годзе Польшча стварыла [[Дзяржаўны музей Аушвіц-Біркенау|музей на тэрыторыі Асвенціма]].

=== Аўшвіц 3 ===
Аўшвіц 3 з’яўляўся групай з прыблізна 40 невялікіх [[лагер]]аў, створаных пры фабрыках і шахтах вакол агульнага комплексу. Найбуйнейшым з такіх лагераў быў Мановіц, які бярэ назву ад польскай вёскі, якая размяшчалася на яго тэрыторыі. Ён пачаў функцыянаваць у маі 1942 года і быў прыпісаны да кампаніі IG Farben. Такія лагеры рэгулярна наведвалі дактары і адбіралі слабых і хворых для газавых камер Біркенау.

Цэнтральнае кіраўніцтва ў Берліне выдала 16 кастрычніка 1942 года загад аб будаўніцтве ў Асвенціме псарні на 250 службовых сабак; запланавана гэта было на шырокую нагу — асігнавана 81&amp;nbsp;000 марак. Пры будаўніцтве аб’екта быў прыняты да ўвагі пункт гледжання лагернага ветэрынарнага лекара і прыняты ўсе меры да стварэння добрых санітарных умоў. Не забыліся адвесці для сабак вялікую тэрыторыю з газонамі, пабудавалі ветэрынарную бальніцу і спецыяльную кухню. Факт гэты заслугоўвае асаблівай увагі, калі ўявіць сабе, што адначасова з гэтым клопатам пра жывёл лагерныя ўлады ставіліся з поўнай абыякавасцю да санітарна-гігіенічных умоў, у якіх жылі тысячы вязняў лагера.

З успамінаў кашталяна [[Рудольф Хёс|Рудольфа Хёса]]:

{{цытата|Рэйхсфюрар СС спадзяваўся, што сабак можна натрэніраваць так, каб яны заўсёды атачалі вязняў, як атару авечак, і такім чынам уцёкі сталі б справай немагчымай. Але ўсе спробы дамагчыся гэтага пацярпелі крах, бо людзі не скот.}}

За ўсю гісторыю Асвенціма было здзейснена каля 700 спробаў уцёкаў, 300 з якіх увянчаліся поспехам, аднак калі нехта ўцякаў, то ўсіх яго сваякоў арыштоўвалі і адпраўлялі ў лагер, а ўсіх зняволеных з яго блока забівалі. Гэта быў вельмі дзейсны метад перашкаджаць спробам уцёкаў. У 1996 годзе ўрад Германіі абвясціў 27 студзеня, дзень вызвалення Асвенціма, афіцыйным [[Міжнародны дзень памяці ахвяр Халакоста|днём памяці ахвяр Халакоста]].
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-R69919, KZ Auschwitz, Brillen.jpg|thumb|250px|Акуляры забітых у Асвенціме]]

== Пасля вайны ==
{{Аб'ект Сусветнай спадчыны
|BelName     = Аўшвіц-Біркенау
|Name        = {{lang-de|Auschwitz-Birkenau}}
|Image       = AuschwitzCampEntrance.jpg
|imagecaption= Галоўная брама лагера Біркенау (Аўшвіц-2), 2002 год
|State_Party = Польшча
|Type        = Культурны
|Criteria    = vi
|ID          = 31
|Link        = http://whc.unesco.org/en/list/31
|Region      = Еўропа і 
|Coordinates = 
|Year        = 1979
|Session     = 3
|Extension   =  
|Danger      =  
}}
Па вызваленні лагера савецкімі войскамі частку баракаў і будынкаў Аўшвіц-1 абсталявалі пад шпіталь для вызваленых вязняў. Пасля гэтага частку лагера да 1947 года выкарыстоўвалі як турму [[НКУС]] і [[Міністэрства грамадскай бяспекі]]. Хімічны завод быў перададзены польскаму ўраду і стаў асновай для развіцця хімічнай прамысловасці рэгіёну.

Пасля 1947 года польскі ўрад пачаў стварэнне музея.

== Катэгорыі зняволеных ==
* [[Яўрэі]]
* [[Цыганы]]
* Удзельнікі [[Рух Супраціву|руху Супраціву]] (у асноўным польскія)
* [[Савецкія ваеннапалонныя ў час Вялікай Айчыннай вайны|Савецкія ваеннапалонныя]]
* Нямецкія злачынцы і антысацыяльныя элементы
* [[Гомасексуал]]ы (паводле розных даных, ад 48 да 97 чалавек&lt;ref&gt;[http://www.auschwitz.org.pl/new/index.php?language=EN&amp;tryb=stale&amp;id=420 Homosexuals A Separate Category of Prisoners] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081222060927/http://www.auschwitz.org.pl/new/index.php?language=EN&amp;tryb=stale&amp;id=420 |date=22 снежня 2008 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;).

Вязняў канцэнтрацыйных лагераў пазначалі трохвугольнікамі («Вінкель») розных колераў залежна ад таго, па якой прычыне яны трапілі ў лагер. Напрыклад, палітычных зняволеных пазначалі [[Чырвоны трохвугольнік|чырвонымі трохвугольнікамі]], крымінальнікаў — зялёнымі, антыграмадскіх — [[Чорны трохвугольнік|чорнымі]], [[Сведкі Іеговы ў Трэцім Рэйху|Сведкаў Іеговы]] — [[Ліловы трохвугольнік|ліловымі]], гомасексуалаў — [[Ружовы трохвугольнік|ружовымі]]. Яўрэям, акрамя ўсяго, трэба было насіць жоўты трохвугольнік; разам з «Вінкелем» гэтыя два трохвугольнікі ўтваралі шасціканцовую зорку Давіда.&lt;ref&gt;[http://www.istorypedia.com/16/206/1608944.html ЭНЦИКЛОПЕДИЯ ТРЕТЬЕГО РЕЙХА] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Колькасць ахвяр ==
Дакладную колькасць загінулых у Асвенціме вызначыць немагчыма, бо многія дакументы былі знішчаны. Акрамя таго, немцы не вялі ўлік ахвяр, якіх накіроўвалі ў газавыя камеры непасрэдна па прыбыцці. Наяўная ў сетцы інтэрнэт-база даных загінулых вязняў змяшчае 180 тыс. імёнаў. Усяго захаваліся індывідуальныя звесткі пра 650 тыс. зняволеных&lt;ref&gt;[http://en.auschwitz.org.pl/m/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;Itemid=31&amp;id=529 About the available data]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Сучасныя гісторыкі лічаць, што ў Асвенціме было знішчана ад 1,1 да 1,6 мільёна чалавек, большасць з якіх складалі яўрэі&lt;ref&gt;[http://en.auschwitz.org.pl/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=13&amp;limit=1&amp;limitstart=3 The number of victims, page 4] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111005221412/http://en.auschwitz.org.pl/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=14&amp;Itemid=13&amp;limit=1&amp;limitstart=3 |date=5 кастрычніка 2011 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

=== Успаміны вязняў ===
* Либстер М. [http://www.crucibleofterror.com/bio.htm В горниле ужаса: рассказ человека, прошедшего через фашистский террор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100414111707/http://www.crucibleofterror.com/bio.htm |date=14 красавіка 2010 }}. — Пер. с англ. — М.: Особая книга, 2007, 250г, 192 с.: ил. ISBN 978-5-9797-0003-8
* Max Liebster: ''Hoffnungsstrahl im Nazisturm. Geschichte eines Holocaustüberlebenden''; Esch-sur-Alzette, 2003; ISBN 2-87953-990-0

== Спасылкі ==
{{Commons}}{{Лагеры Трэцяга рэйха}}{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Канцлагеры Асвенціма| ]]
[[Катэгорыя:Нацысцкая медыцына]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Музеі пад адкрытым небам]]
[[Катэгорыя:Музеі Малапольскага ваяводства]]</text>
      <sha1>a68zbpdygjgszopb8bm0oj4nvcvo6u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Славянскі Базар у Віцебску</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59171</id>
    <revision>
      <id>5166972</id>
      <parentid>5166850</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:51:44Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69735" sha1="aj36smq51qfsrqescbfres2zto8wbfs" xml:space="preserve">{{Музычны фестываль
|Назва=Славянскі Базар у Віцебску
|Name		= 
|Лагатып =[[File:Налепка. Славянскі Базар у Віцебску.jpg|міні|цэнтр]]
|Дата = ліпень кожнага года
|Месца= [[Віцебск]]
|Год  = з 1992
|Жанр = [[поп]], [[фольк]], [[фольк-рок]]
|Сайт = [http://festival.vitebsk.by/ festival.vitebsk.by]
}}
'''Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску»''' ({{lang-ru|Международный фестиваль искусств «Славянский базар в Витебске»}}, {{lang-uk|Міжнародний фестиваль мистецтв «Слов'янський базар у Вітебську»}}) — міжнародны [[фестываль]] мастацтваў, які штогод праходзіць у [[Віцебск]]у. Фестываль задуманы як агульнае культурнае мерапрыемства трох краін: [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]]. Адметнай рысай фестывалю з’яўляецца міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні і міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс (з 2003 года). З 1993 года «Славянскі базар» з’яўляецца сябрам [[Міжнародная Федэрацыя Фестывальных Арганізацый|FIDOF]].

Апроч конкурсаў, на фестывалі шырока прадстаўлена не толькі песенная культура, але і разнастайныя віды мастацтваў — [[выяўленчае мастацтва|выяўленчае]], [[тэатр]]альнае, [[кіно]], [[народныя рамёствы]]. Фестывальныя дні ўключаюць творчыя сустрэчы з рознымі дзеячамі сусветнай культуры, прэзентацыі тэатральных пастановак і кінастужак, мастацкія выстаўкі, а таксама кірмашы з удзелам майстроў-рамеснікаў.

У 2010-я гады «Славянскі базар» зрабіўся даволі палітычна ангажаваным мерапрыемствам, што звязана з амаль поўнай залежнасцю фестывалю ад дзяржаўнага фінансавання і персанальнай увагай да фестывалю з боку кіраўніка Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]].

== Гісторыя ==

=== Фестываль Польскай песні і будаўніцтва Амфітэатра ===
Папярэднікам «Славянскага Базару» быў «[[Фестываль польскай песні ў Віцебску]]». Беларускае партыйнае кіраўніцтва вырашыла абраць Віцебск для гэтага мерапрыемства, бо на той момант ён з’яўляўся пабрацімам польскага горада [[Зялёна Гура]], дзе з 1965 года праводзіўся «[[Фестываль савецкай песні]]». Дзякуючы намаганням кампазітара [[Ігар Лучанок|Ігара Лучанка]] і тагачаснага першага сакратара абкама партыі [[Уладзімір Віктаравіч Грыгор’еў|Уладзіміра Грыгор’ева]] было вырашана пабудаваць у Віцебску [[Летні амфітэатр]], бо на той момант у горадзе не было пляцоўкі для правядзення фестывалю буйнога маштабу, і [[Міністэрства культуры БССР|міністр культуры БССР]] [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч|Юрый Міхневіч]] сур’ёзна разглядаў магчымасць правесці фестываль у мінскім [[Мінскі палац спорту|Палацы Спорту]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/vse-stroilos-s-lista.html|title=Все строилось «с листа» |publisher=Беларусь Сегодня |date= 2011-07-05 |accessdate=2013-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/ru/news/slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/ |title= «Славянский базар»: как все начиналось |publisher=Белсат | date= 2015-07-09}}&lt;/ref&gt;.

Будаўніцтва Амфітэатра пачалося ў 1987 годзе па праекце архітэктара Вячаслава Бабашкіна&lt;ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/&gt;. Пляцоўка пад будаўніцтва выбіралася вельмі старанна, вырашылі, што лепшым месцам будзе натуральнае паглыбленне ў ручаёвым яры, схілы якога будуць абараняць пляцоўку ад гарадскога шуму. Будавалі шпаркімі тэмпамі — праз паўгода канцэртная зала была гатова. Улетку 1988 года тут прайшоў першы канцэрт. Зала ўмяшчае 5400 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://probelarus.by/rus/organization/135/letnij-amfiteatr-v-vitebske|title=ЛЕТНИЙ АМФИТЕАТР В ВИТЕБСКЕ|accessdate=July 21, 2013}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Апроч сцэнічных памяшканняў у амфітэатры меліся тэнісныя корты, залы для папулярных на той час заняткаў рытмічнай гімнастыкай (аэробікай) і танцамі, кафэ-бар, рэстаран, крама.

Першы «Фестываль польскай песні ў Віцебску» прайшоў з 17 па 22 ліпеня 1988 года на сама высокім узроўні. У Віцебск прыехала шмат польскіх гасцей, а свае віншаванні ўдзельнікам накіравалі тагачасныя кіраўнікі [[ПНР|Польшчы]] і [[СССР]] [[Войцех Ярузельскі]] і [[Міхаіл Гарбачоў]]&lt;ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/&gt;. Другі фестываль польскай песні адбыўся ў Віцебску ў 1990 годзе. У гэтым жа годзе спыніў сваё існаванне «Фестываль савецкай песні» у Зялёнай Гуры, што аўтаматычна зрабіла другі фестываль польскай песні таксама апошнім. У спадчыну Віцебску засталася буйная канцэртная пляцоўка і досвед арганізацыі міжнародных фестываляў.

=== Першыя гады: 1992—1997 ===
Арганізацыя першага фестывалю «Славянскі базар» звязана з імем дырэктара «Фестывалю польскай песні ў Віцебску» і генеральнага дырэктара Цэнтра культуры «Віцебск» [[Радзівон Міхайлавіч Бас|Радзівона Баса]]. Менавіта Бас прапанаваў стварэнне «Славянскага Базару» замест скасаванага польскага: «Мы паехалі ў Маскву да сяброў-кампаньёнаў: маўляў, давайце правядзём фестываль „Новая Еўропа“. Было шмат ідэй і гутарак, усё гэта адбывалася ў гатэлі „Расія“, якой ужо няма, і самым блізкім рэстаранам да яе быў „Славянскі базар“… Не паверыце, але прыцягнуў менавіта „базар“ — месца, дзе прадаюць і купляюць. Прэтэнзій да фесту і з боку прэсы, і з боку высокіх чыноў было шмат, таму што гэта была прыватна ініцыятыва. Чапляліся нават да слова „базар“ — маўляў, слова цюркскае, а не славянскае, а пра „баль падчас чумы“ і казаць няма чаго, бо былі талоны на прадукты і свята ў многіх выклікала раздражненне»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.souzveche.ru/articles/culture/10131/|title=&quot;Жизнь как фестиваль&quot;. Директор «Славянского базара в Витебске» Родион БАСС – о том, как все начиналось.|date= 2011-05-21 |accessdate=2019-10-15}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

На гэты раз канцэпцыя мерапрыемства была пашырана: фестываль павінен быў збіраць прадстаўнікоў з краін, дзе панавала ці прысутнічала славянская культура. Ініцыятарамі правядзення і заснавальнікамі ў перыяд развалу СССР, і як следства, страты сувязяў, якія склаліся ў савецкі час, сталі прыватныя і некамерцыйныя арганізацыі трох дзяржаў — Саюз «Зніч» (старшыня Наталля Машэрава, дачка былога кіраўніка ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] [[Пётр Машэраў|Пятра Машэрава]]), Віцебскі гарадскі цэнтр культуры (дырэктар Радзівон Бас) з Беларусі, ІПП «Ирыда» (дырэктар Сяргей Віннікаў) з Расіі і ІПП «Рок-Акадэмія» (дырэктар Мікалай Красніцкі) з Украіны&lt;ref name=zhizn-kak-festival&gt;{{cite web|url=http://ng.sb.by/soyuznoe-veche/article/zhizn-kak-festival-direktor-slavyanskogo-bazara-v-vitebske-rodion-bass-o-tom-kak-vse-nachinalos.html|title=&quot;Жизнь как фестиваль&quot;. Директор «Славянского базара в Витебске» Родион БАСС – о том, как все начиналось.|accessdate=July 21, 2013}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Першы «Славянскі Базар» урачыста адкрыўся ў Віцебскім Летнім амфітэатры 18 ліпеня 1992 года. У ім прынялі ўдзел артысты з Беларусі, Расіі, Украіны, ЗША, Канады, Аўстраліі, Польшчы і Грузіі — больш за 1000 удзельнікаў. Сама вялікімі дэлегацыямі вылучаліся краіны-арганізатары. На галоўнай фестывальнай пляцоўцы — Амфітэатры — прайшлі 9 канцэртаў. Адбылася прэзентацыя трох выстаў. Прайшло 5 прэс-канферэнцый.

У 1993 годзе «Славянскі базар» ўступіў у FIDOF. На флагштоку фестывалю ўпершыню з’явіліся сцягі Славакіі, Кыргызстана, Літвы, Турцыі, Балгарыі, Югаславіі. У 1994 годзе частка фестывалю ўпершыню адбылася ў будынку [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]], дзе адкрыўся Цэнтр нацыянальных культур. Там адбыліся канцэрты нацыянальных дэлегацый, а таксама мерапрыемствы, прысвечаныя Дням культуры Беларусі, Расіі, Украіны, Польшчы і Балгарыі. Упершыню раскінуў свае шатры «Горад майстроў» — своеасаблівы кірмаш народных мастацтваў і рамёстваў.

З 1995 года «Славянскі базар» пачаў звацца «Міжнародным фестывалем мастацтваў». Упершыню ў рамках фестывалю дэманстраваліся славянскія фільмы. Таксама ўпершыню на фестываль прыехалі прадстаўнікі [[Кіпр]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Узбекістан]]а і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. У гэтым жа годзе фестываль пачаў адчуваць вялізны недахоп сродкаў, нягледзячы на вялікую ўвагу да мерапрыемства з боку тэлеканалаў краін-арганізатараў і колькасць удзельнікаў. 1995 год быў таксама вырашальным для лёсу фестывалю, бо адзначыў яго пераход пад апеку дзяржавы. Падчас адкрыцця [[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]], які ўпершыню наведаў фестываль, заявіў, што ён і Урад Беларусі з гэтага часу бяруць «Славянскі Базар» пад свой патранаж. Нягледзячы на гэта, да 1998 года падтрымка з боку дзяржавы амаль не адчувалася.

=== Узбуйненне фестывалю: 1998—2005 ===
У 1998 годзе фестываль у Віцебску стаў міждзяржаўным культуралагічным праектам [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]]. З гэтага часу фестываль змяніў назву на «Славянскі Базар у Віцебску». Дзякуючы добрай фінансавай падтрымцы з саюзнага бюджэту, фестываль ператварыўся ў буйное мерапрыемства міжнароднага памеру. У 2000 годзе фестываль паставіў своеасаблівы рэкорд, калі сабраў прадстаўнікоў усіх буйных славянскіх народаў. Гэтае дасягненне было прызнана 24 студзеня 2001 года ў [[Каны|Канах]] на 35-й Асамблеі FIDOF, у рамках Міжнароднага музычнага рынка (МІДЭМ), дзе прысутнічала дэлегацыя Дырэкцыі Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску», дырэктару фестывалю [[Радзівон Бас|Радзівону Басу]] быў уручаны Дыплом Міжнароднай Федэрацыі Арганізатараў Фестываляў «Фестываль 2000 года»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wap.sb.by/post/2329/|title=&quot;Витебская марка не нуждается в конферансе&quot;|accessdate=July 22, 2013}}{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Паўторна гэтае ганаровае званне фестываль атрымаў яшчэ і ў 2004 годзе.

Фестываль 2001 года вызначыўся сваёй цырымоніяй адкрыцця, на якой прысутнічалі прэзідэнты Беларусі, Расіі і Украіны — Аляксандр Лукашэнка, [[Уладзімір Пуцін]] і [[Леанід Кучма]].

У 2005 годзе Віцебск прымаў 39-ю Асамблею FIDOF, якая ўпершыню прайшла не ў Канах. Фестываль ператварыўся ў буйную пляцоўку для міжкультурнага абмену. Тым не менш з канца 2000-х на фестывалі пачала дамінаваць у асноўным расійская культура. Дзеля павышэння рэнтабельнасці і прывабнасці фестывалю для гледачоў і расійскіх тэлеканалаў, дырэкцыя фестывалю зрабіла ўпор на запрашэнне вядомых савецкіх і расійскіх артыстаў і дзеячаў культуры.

=== Поп-культура і палітызацыя: 2006—2012 ===
[[Файл:2011. Stamp of Belarus 18-2011-06-29-m2.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, 2011]]
[[Файл:RIAN archive 323307 The 17th International Slavic Bazaar Music Festival in Vitebsk.jpg|thumb|На канцэрце, прысвечаным Дню культуры Расіі, 2008]]
З сярэдзіны 2000-х гадоў, «Славянскі Базар» робіцца асноўным культурным мерапрыемствам для Беларусі, на якое выдаткоўваюцца горошы з дзяржаўнага бюджэта і бюджэта Саюзнай Дзяржавы. З-за вялізнага наплыва прадстаўнікоў масавай поп-культуры, фестываль пачынае губляць канцэпцыю, на якой будавалася асноўная ідэя — «Праз мастацтва — да міру і ўзаемапаразумення». Нягледзячы на наяўнасць вялікай колькасці культурных мерапрыемстваў мастацкага кірунку, асноўная ўвага прэсы, тэлегледачоў і наведвальнікаў фестывалю сканцэнтравалася на сольных канцэртах вядомых расійскіх выканаўцаў. У той жа час фестываль пачаў губляць прывабнасць для расійскіх тэлеканалаў, што тлумачылася яго кансерватыўнасцю і не адпаведнасцю сучаснаму тэлевізійнаму фармату.

Узбуйненне датычылася не толькі фармата мерапрыемства, але і колькасці фестывальных дзён. Калі напачатку свайго існавання праграма фестывалю ўмяшчалася ў 4 дня, то ў 2012 фестываль доўжыўся 7 дзён. Галоўнай цікавасцю зрабіўся конкурс маладых выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск», які праходзіць падчас фестывалю. Вырас прафесійны ўзровень удзельнікаў у параўнянні з першымі гадамі існавання конкурса, але за гэты час конкурс некалькі разоў рабіўся прадметам спрэчак і скандалаў у прэсе з-за магчымага дагаворнага галасавання членаў журы, як тое было ў 2006, 2009&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2010/06/01/ic_media_video_117_4284/|title=Радзівону Басу да гэтых пор сорамна за тое, якім чынам Расія атрымала Гран-пры «Славянскага базара-2009»|accessdate=July 23, 2013}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і 2012 гадах. У той жа час конкурс зрабіўся стартавай пляцоўкай для тых артыстаў з [[Усходняя Еўропа|Усходняй]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]], хто потым спрабаваў свае сілы ў нацыянальных адборах на конкурс [[Еўрабачанне]], а некаторыя ўдзельнікі і пераможцы віцебскага фестываля нават атрымлівалі перамогу ў агульнаеўрапейскім конкурсе, як напрыклад [[Marie N|Марыя Навумава]] з [[Латвія|Латвіі]]. Адной з традыцый базара з 2006 года зрабілася запрашэнне пераможцаў і ўдзельнікаў Еўрабачання для ўдзелу ў фестывальных мерапрыемствах, а таксама правядзенне так званых еўра-вечарын. Тым самым фестывальнае кіраўніцтва рабіла ўсё больш вялікі ўхіл у бок масавай поп-культуры, адыходзячы ад традыцыйнай і класічнай.

Узрасла і палітызацыя фестываля. Кожны год фестываль урачыста адкрываецца асабіста Аляксандрам Лукашэнкам, што суправаджаецца ўзмацненнем мер бяспекі ў Віцебску і «ачышчэннем» горада ад актывістаў апазіцыйнага руху ў дні правядзення фестываля&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=40829|title=Драконаўскія меры бяспекі на «Славянскім базары»|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=40789|title=Зачыстка перад «Славянскім базарам»: у Віцебску затрыманыя браты Каваленкі|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=57158|title=Арышты ў Віцебску падчас «Славянскага базара» — затрыманая маці Паўла Севярынца|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;. Падчас адкрыцця фестывалю ў 2010 годзе Лукашэнка адзначыў, што «Славянскі базар у Віцебску» стаў часткай не толькі культуры, але і вялікай палітыкі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=40832|title=Лукашэнка: «Славянскі базар» — гэта вялікая палітыка|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;.
Палітчная ангажаванасць фестывалю яшчэ больш выразна праявілася ў 2011 годзе, калі дзяржаўнае агенцтва [[БелТА]] абурылася фактам адсутнасці віншавання з «Славянскага Базара» з 20-годдзем з боку тагачаснага прэзідэнта Расіі [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыя Мядзведзева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/politics/Prezident-Rossii-ne-napravil-pozdravlenie-s-otkrytiem-XX-jubilejnogo-Slavjanskogo-bazara-v-Vitebske_i_563072.html|title=Прэзідэнт Расіі не накіраваў віншаванне з нагодны адкрыцця ХХ юбілейнага &quot;Славянскага Базара ў Віцебску&quot;|accessdate=July 23, 2013}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, які быў затым раскрытыкаваны [[Беларускае тэлебачанне|Беларускім тэлебачаннем]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=57195|title=Беларускае ТБ працягнула кампанію супраць Мядзведзева: Крэмль плюнуў у душу «Славянскага базару»|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Палітыка не абыйшла таксама і ўдзельнікаў «Славянскага Базара». Так шведская спявачка і пераможца [[Еўрабачанне 2012|Еўрабачання-2012]] [[Ларын]] падчас свайго знаходжання ў Віцебску ў 2012 годзе сустрэлася з жонкай арыштаванага праваабаронцы [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] і падпісалася пад петыцыяй у адмену [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] ў Беларусі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=76753|title=Ларын сустрэлася з жонкай Бяляцкага: «Ваша змаганне справядлівае»|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;.
 

=== Новы фармат: 2013—2020 ===
У 2013 годзе ў кіраўніцтва фестываля абнавілася. 1 сакавіка пакінуў свой пост нязменны шматгадовы дырэктар міжнароднага фестывалю і дырэктар Цэнтра культуры «Віцебск» Радзівон Бас. Новым дырэктарам стаў [[Аляксандр Сідарэнка]]. Ён узначаліў Цэнтр культуры «Віцебск» пасля таго, як Бас напісаў заяву аб звальненні па ўласным жаданні. Да гэтага Сідарэнка быў першым намеснікам генеральнага дырэктара Цэнтра культуры «Віцебск», працаваў ва ўпраўленні культуры аблвыканкама і ў гарвыканкаме. Адной з імаверных прычын адстаўкі Баса лічылася крытыка фармата і ўзроўню правядзення «Славянскага базару» з боку вышэйшага кіраўніцтва, асабліва факт дамінавання расійскай эстрады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://telegraf.by/by/2013/03/slavyanskii-bazar-ostalsya-bez-direktora|title=&quot;Славянскі базар&quot; застаўся без дырэктара|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;.

Наступным крокам арганізатараў і новага кіраўніцтва стала змена фармата правядзення фестывалю. Нягледзячы на тое, што 22 лютага віцэ-прэм’ер [[Анатоль Тозік]] правёў пасяджэнне арганізацыйнага камітэта па падрыхтоўцы і правядзенні фестывалю, на якім абяркоўвался звычайны фармат фестывалю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=105605|title=«Славянскі базар» прапаноўваецца правесці з 11 па 17 ліпеня|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;, ужо 22 мая 2013 года на прэс-канферэнцыі было заяўлена, што для правядзення мерапрыемства адведзена толькі 5 дзён. Скарачэнне зведалі дні культуры краін-заснавальніц «Славянскага базару»: Беларусі, Расіі і Украіны. Замест іх было прапанавана правесці толькі адзін — Саюзнай дзяржавы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=110059|title=«Славянскі базар» будзе сёлета карацейшы|accessdate=July 23, 2013}}&lt;/ref&gt;. Фестываль 2013 адзначыўся таксама скандалам звязаным з прымусам выканаўцаў спяваць пад фанаграмму падчас цырымоніі адкрыцця, што вызвала пэўную хвалю абурэння ад расійскіх поп-выканаўцаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://euroradio.by/na-slavyanskim-bazary-artystau-prymusili-spyavac-pad-fanagrammu-videa|title=На “Славянскім базары” артыстаў прымусілі спяваць пад фанаграму|accessdate=July 23, 2013|archive-date=18 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718080040/http://euroradio.by/na-slavyanskim-bazary-artystau-prymusili-spyavac-pad-fanagrammu-videa|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

8 верасня 2015 года Аляксандр Лукашэнка заснаваў для ўдзельнікаў музычнага конкурсу прэмію «Славянская надзея» — спецыяльны прыз кіраўніка дзяржавы за лепшае ўвасабленне ў творах вакальнага мастацтва славянскай тэмы&lt;ref name=slavjanskibazar_35075&gt;http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/slavjanskibazar/35075.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191015073943/http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/slavjanskibazar/35075.html |date=15 кастрычніка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працяг русіфкацыі і дэславянізацыя конкурса: з 2021 ===
Вынікі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ў Беларусі і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў]], якія спыніліся гвалтоўным чынам з боку беларускіх уладаў, а таксама [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс на мяжы Беларусі і Еўрасаюза]] адмоўна адбіліся, як на рэпутацыі фестывалю, так і спісе яго ўдзельнікаў. Удзел у фестывалі ў любой якасці (госця, канкурсанта, сябра журы) пачаў негатыўна ўспрымацца ва ўсходніх краінах [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]], а таксама ва Украіне. Вакол фестывалю 2021 года адбылося некалькі скандалаў праз удзел украінскіх&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=270975|title=Чарговы вядучы ад Украіны адмовіўся ехаць на «Славянскі базар»|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;, літоўскіх, латышскіх і некаторых расійскіх дзеячаў культуры і мастацтва. Удзел вядомых у сябе на радзіме вядучых, спевакоў і іншых культурных дзеячаў моцна крытыкаваўся грамадскасцю і паклоннікамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=272976|title=Украінская спявачка ў эфіры АНТ сказала, што паедзе на «Славянскі базар». Але затым заявіла, што яе не так зразумелі|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=271394|title=Агурбаш: Артысты, якія не паедуць на «Славянскі базар», аўтаматычна пераходзяць на бок святла|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;, якія праводзілі адмысловыя акцыі на [[Instagram]]-старонках артыстаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=270605|title=Следам за Галусцянам і Івановым ад «Славянскага базару» адмовілася Maruv|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=271004|title=Расійская спявачка Наташа Каралёва не будзе ўдзельнічаць у «Славянскім базары»|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;.

З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|вайны Расіі супраць Украіны ў 2022 годзе]] і [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну|ўдзеле беларускіх уладаў]] на баку Расіі, пазіцыі фестывалю з яго дэвізам «Праз мастацтва — да міру і ўзаемаразумення!» была нанесена значная шкода, бо Беларусь перастала быць нейтральнай часткай канфлікту. Беларусь атрымала [[Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі|новыя пакеты санкцый]], а ўсе культурніцкія і спартыўныя мерапрыемствы былі ці скасаваныя ці змянілі фармат пад нейтральныя краіны, якія адкрыта не падтрымалі ніводзін бок у вайне ці засталіся на баку Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/292375|title=Стала вядома, каго з артыстаў запрасілі на «Славянскі базар». У асноўным тых, хто за вайну|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;. З 2022 года Украіна спыніла свой шматгадовы ўдзел ў фестывалі і ў конкурсе маладых выканаўцаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/295472|title=Лукашэнка на адкрыцці «Славянскага базару» прыкметна кульгаў. А ўдзельніцу ад Украіны знайшлі толькі адну|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;. Тэндэнцыя на прысутнасць расійскіх поп-зорак, дамінаване расійскіх наратываў і рускамоўнай культурнай павесткі ўзрасла. Арганізатары фестывалю зрабілі акцэнт на настальгію па савецкаму мінуламу, а таксама на расійскую поп-музыку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=275656|title=Мог называцца «Новая Еўропа». Чаму ўзнік «Славянскі Базар» і ці купляюць на яго квіткі|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;. У дызайне сцэны і спадарожных элементаў (акрамя асноўнага лагатыпа) цалкам займела перавагу руская мова, а артысты з Расіі цалкам пераважаюць у сваёй прысутнасці на культурніцкіх і гала-мерапрыемствах фестывалю.

Адбылася хуткая дэславянізацыя конкурсу, які праходзіць у дні фестывалю. У конкурснай праграме вылучылася тэндэнцыя больш масавага ўдзелу канкурсантаў з усходніх краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] ці нееўрапейскіх канкурсантаў з [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. З 13 краін [[Еўропа|Еўропы]], дзе славянская мова з’яўляецца дзяржаўнай, толькі 3 (Беларусь, Расія, [[Боснія і Герцагавіна]]) прымаюць сталы ўдзел у фестывалі пасля пачатку Расійска-Украінскай вайны.

У 2021 годзе з 14 удзельнікаў конкурсу толькі 6 прадстаўлялі [[Славянскія краіны|славянамоўныя]] краіны, з іх трое былі прадстаўнікамі Беларусі, Украіны і Расіі. З 14 удзельнікаў конкурсу 2022 года толькі 5 прадстаўлялі славянамоўныя краіны, з іх двое былі прадстаўнікамі Беларусі і Расіі. У конкурсе 2023 года доля ўдзельнікаў з славянамоўных краін знізілася да 3-х чалавек з 14, двое з якіх былі прадстаўнікамі Беларусі і Расіі. Такім чынам доля краін-ўдзельніц, дзе мова [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] з’яўляецца [[Афіцыйная мова|дзяржаўнай]], скарацілася з 42 % у [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]] да 20 % у 2023. Для параўнання: у 2010 годзе гэты паказчык дасягаў 55 %, а ў 1994 амаль 69 %.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;8&quot; |Доля удзельнікаў конкурса з Славянскіх краін
|-
|'''1992'''
|'''1994'''
|'''2000'''
|'''2005'''
|'''2010'''
|'''2015'''
|'''[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]]'''
|2025
|-
|100%
|69%
|55%
|48%
|58%
|40%
|42%
|21%
|}

== Сімволіка фестывалю ==
Згодна з афіцыйным тлумачэннем Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» пазіцыяніруе сябе як «доўгатэрміновая, буйнамаштабная, міждзяржаўная культурная акцыя [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]], якая арыентавана на аб’яднанне шматнацыянальных творчых сіл, усяго самага каштоўнага, чым славіцца кожная з нацыянальных культур, на ўзаемадзеянне і ўзаемапранікненне розных культур, духоўнае яднанне народаў свету, стварэнне мірнай супольнасці. Фестываль мае адкрыты масавы характар, спрыяе адраджэнню і развіццю мастацкай культуры і мастацтва ў цэлым». Фест закліканы падтрымліваць маладыя таленты і наватарства ў мастацтве.

Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» мае свой фестывальны знак (лагатып), фестывальны дэвіз, фестывальны сцяг, фестывальныя прызы і дыпломы. Фестывальны знак (лагатып) уяўляе сабой графічны малюнак кветкі [[васілёк|васілька]] (традыцыйнага для [[славянскія краіны|славянскіх краін]]), размешчанага на нотным стане. На лінейках нотнага стана, сімвалізуючых музычныя кірункі ў мастацтве, размяшчаецца славесны лагатып «Славянскі базар у Віцебску» на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Назва фестывалю паўтараецца на [[руская мова|рускай]] і [[англійская мова|англійскай мовах]], размяшчаючыся па крузе вакол фестывальнага знака.

Фестывальны сцяг — палатно белага колеру са шматколерным фестывальным знакам у цэнтры.

Дэвізам фестывалю з’яўляецца заклік «Праз мастацтва — да міру і ўзаемапаразумення!» У гэтым дэвізе складзены асноватворныя ідэі фестывалю. Гэта зварот да ўсіх удзельнікаў фестывалю, заклік да міру, прыгажосці, гармоніі і дасканаласці&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://festival.vitebsk.by/ru/festival/symb|title=Сімволіка «Славянскага базара»|accessdate=July 23, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080809155357/http://festival.vitebsk.by/ru/festival/symb|archivedate=9 жніўня 2008|url-status=dead}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Праграма і фармат фестывалю ==
[[Файл:2011. Stamp of Belarus 18-2011-06-29-m1.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, 2011]]

=== Культурная праграма ===
Праграма і фармат фестывалю зведалі некалькі трансфрамацый за час існавання мерапрыемства, але некаторыя элементы захоўваліся пастаянна і сталі традыцыйнымі.
Да традыцыйных элементаў фестывалю варта аднесці ўрачыстыя адкрыццё і закрыццё фестывалю. Звычайна афіцыйныя мерапрыемствы пачынаюцца з прэс-канферэнцыі кіраўніцтва фестывалю і скончваюцца вялікім канцэртам адкрыцця ў [[Летні амфітэатр|Летнім амфітэатры]] Віцебска. Адметнай рысай канцэртаў адкрыцця і закрыцця з’яўляецца наяўнасць адразу трох вядучых, якія прадстаўляюць тры краіны-заснаваліцы «Славянскага базара». Першы фестываль адкрывалі тры жанчыны: [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]] з Беларусі, Святлана Маргунова з Расіі і Віктар Вівласенка з Украіны. З 1993 года ў тройцы вядучых з’явілася [[Алена Спірыдовіч]], якая з тых часоў з’яўляецца нязменнай вядучай мерапрыемстваў у Летнім амфітэатры ад Беларусі. Традыцыйным з’яўляецца і прывітанне ўсім гледачам, якое паўтараецца на беларускай, рускай і [[украінская мова|ўкраінскай мовах]].

Да 2013 года на фестывалі праводзіліся так званыя дні культуры краін-заснавальніц «Славянскага базара». Звычайна ў гэтыя дні праводзілся выстаўкі, прэзентацыі, іншыя мерапрыемствы прысвечаныя культурным з’явам і жыццю Беларусі, Расіі ці Украіны. Фіналам кожнага дня культуры быў канцэрт майстроў культуры кожнай краіны.
З пачатку 2000-х гадоў пачынае назірацца своеасаблівая праява абыякавасці да адмыслованга культурнага дня з боку ўкраінскай дэлегацыі. У асноўным гэта было звязана з недахопамі ў фінансаванні і невялікай папулярнасцю фестывалю ва Украіне. У 2006 годзе прыезд украінскай дэлегацыі, як і правядзенне мерапрыемстваў прысвечаных дню ўкраінскай культуры падчас фестываля, выклікаў шмат сумневаў і пытанняў. Гэта было звязана са зменамі ва ўкраінскім заканадаўстве, якое датычылася, між іншым, і арганізацыі фінансавання ўдзелу ўкраінскай дэлегацыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=2413|title=«Славянскі базар» пройдзе без Украіны?|accessdate=July 24, 2013}}{{ref-ua}}&lt;/ref&gt;. У выніку дзень украінскай культуры на «Славянскім Базары» быў праведзены&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=2642|title=На «Славянскім базары» ўсё-такі будзе дзень Украіны|accessdate=July 24, 2013}}&lt;/ref&gt;, але негатыўная тэндэнцыі ў дадзеным напрамку захаваліся, што імаверна было адным з прычын скасавання дзён культуры ў 2013 годзе.

У першыя гады свайго існавання, фестывальнае кіраўніцтва не абмяжоўвался правядзеннем дзён культур толькі трох краін. У 1994 годзе ўпершыню прайшлі дні польскай і балгарскай культр (за выключеннем канцэртаў майстроў культуры). У 2002 годзе быў арганізаваны дзень культуры Балканскіх краін. Але гэта так і не зрабілася традыцыяй падчас фестываля. Сама насычанымі мерапрыемстваімі застваліся беларускі і расійскі дні. З 2006 года на фестывалі з’явіўся дзень Саюзнай Дзяржавы, які ў 2013 годзе замяніў скасаваныя дні культуры трох краін.

Дастатковую папулярнасць падчас фестывалю набылі сольныя канцэрты поп-спевакоў. З сярэдзіны 2000-х гадоў яны сталі асноўнай крыніцай прыбытку для «Славянскага базара», бо збіраюць вялікую колькасць гледачоў. Зборы с канцэртаў былі настолкі вялікімі, што ў 2008 годзе віцэ-прэм’ер [[Аляксандр Мікалаевіч Косінец|Аляксандр Косінец]] прапанаваў вывесці фестываль на [[самаакупнасць]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture?id=245739|title=Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» мусіць стаць самаакупным праектам|accessdate=July 24, 2013}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. У той жа час факт звышпрысутнасці расійскай [[поп-культура|поп-культуры]] на «Славянскім базары» зрабіўся аб’ектам крытыкі ў адрас арганізатараў фестывалю&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=57216|title=Сяргей Будкін: «Няхай жыве «Славянскі базар»!|accessdate=July 24, 2013}}&lt;/ref&gt;. Да поп-культурных традыцыйных з’яў можна аднесці і адмысловыя прэс-канферэнцыі «Зорны Час» — сустрэчы журналістаў з дзеячамі тэатра і кіно.

Таксама ва ўсе фестывальныя дні ў Віцебску праводзіцца шмат культурных імпрэз: кіна- і тэатральныя прэм’еры, мастацкія выстаўкі, фестывалі народнай творчасці, працуюць разнастайныя кірмашы. З самага заснавання фестывалю, працуе «Горад Майстроў» — адмысловы кірмаш народных рамёстваў.

Змянялася таксама і колькасць дзён адведзеных для правядзення фестывалю. На самым пачатку фестываль доўжыўся не больш за 4 дні, ў той час як у другой палове 2000-х гадоў колькасць фестывальных дзён дасягала 8 і болей. У 2013 годзе арганізатары вырашылі паменшыць колькасць дзён ізноў да пачатковых чатырох дзеля павялічэння якасці фестывалю.

=== Конкурс маладых выканаўцаў ===
{{main|Конкурс выканаўцаў эстраднай песні &quot;Віцебск&quot;}}
[[Файл:Ruslana in Cologne, Germany 06.JPG|thumb|Ruslana in Cologne, Germany 06|[[Руслана]] — уладальніца Гран-пры конкурсу маладых выканаўцаў 1996]]
Традыцыйным для фестывалю з’яўляецца конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск». Конкурс з’яўляецца адзіным фестывальным мерапрыемствам, якое прысутнічала на ўсіх без выключэння віцебскіх фестывалях пачынаючы ад моманту заснавання «Славянскага базару» у 1992 годзе. Паводле афіцыйнай фармулёўкі, конкурс мае за мэту «раскрыццё і падтрымку маладых талентаў, папулярызацыю музыкальнай культуры і мастацтва, узаемадзеянне і дыялог культур розных краін»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|title=Пастанова Міністэрства культуры РБ аб Міжнародным фестывалі мастацтваў &quot;Славянскі базар у Віцебску&quot;|accessdate=July 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621051817/http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|archivedate=21 чэрвеня 2010|url-status=dead}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Kudaibergen at New Wave in 2019.jpg|thumb|[[Дзімаш Кудайберген]] — уладальнік Гран-пры 2015 года]]
Конкурс праводзяць у два туры, кожны тур у асобны дзень. Для конкурсу характэрны спецыфічныя патрабаванні, як патрабаванне спяваць песню кампазітара з славянскай краіны на адной з моў [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] ў суправаджэнні Нацыянальнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]] ў адзін з конкурсных дзён. Для ўдзелу ў конкурсе дапускаюцца выканаўцы ад 18 да 31 года. Кожная краіна мае права быць прадстаўлена толькі адным выканаўцам. Да 2006 года краіны-заснавальніцы фестывалю мелі магчымасць вылучаць двух прадстаўнікоў на конкурс, але ў мэтах павышэння відовішчнасці і папулярызацыі, гэта правіла было скасавана.

Канкурсантаў ацэньвае міжнароднае журы. У асноўным гэта прадстаўнікі культурнай і мастацкай эліты з краін-удзельніц фестывалю. Колькасць членаў журы ад года на год мянялася: максімальная колькасць членаў журы была ў 1992 і 1993 гадах — 15 чалавек, мінімальная колькасць — 10 чалавек. Журы ацэньвае канкурсантаў па 10-бальнай сістэме, з пэўнай умовай не ацэньваць ніжэй за 4 бала. Ацэнкі журы суміруюць за два тура конкурсу і па рэзультатах выяўляюцца ўладальнікі Гран-пры, першай, другой і трэцяй прэміі. Па ўмовах конкурсу журы мае права не ўручаць Гран-пры, калі немагчыма вызначыць удзельніка, які падыходзіць паводле патрабаваных крытэрыяў для ўручэння прэміі. За ўсю гісторыю конкурсу такое здаралася толькі ў 1992, 1994 і 2017 гадах.

Найбольш паспяховымі сярод удзельнікаў конкурсу былі прадстаўнікі Беларусі, якія атрымлівалі перамогу 7 разоў. Прадстаўнікі Украіны і [[Югаславія|Югаславіі]] перамагалі ў конкурсах 5 разоў,  Казахстана — 4 разы.. Шмат для каго з беларускіх прадстаўнікоў фестываль зрабіўся стартавай кропкай у музычнай кар’еры: [[Іна Афанасьева]], [[Ірына Дарафеева]], [[Вікторыя Алешка]], [[Пётр Ялфімаў]] і іншыя пачыналі свае творчыя кар’еры з удзелу ў віцебскім конкурсе.

Сярод небеларускіх удзельнікаў конкурсу найбольшых поспехаў дасягнулі Марыя Навумава з Латвіі і [[Руслана]] з Украіны, якія рабіліся пераможцамі конкурсу Еўрабачанне ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2002|2002]] і [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] гадах адпаведна. Вялікую папулярнасць у сваіх краінах і [[Еўропа|Еўропе]] атрымалі [[Жэлька Ёксімавіч]] з [[Сербія|Сербіі]], [[Ташэ Праескі]] і Бобі Майсоскі з [[Македонія|Македоніі]].

З 2003 года праводзяць і дзіцячую версію конкурсу «Віцебск». У 1996—2002 гадах гэтаму папярэднічаў фестываль дзіцячых шоу-праграм. У дзіцячым конкурсе маюць права ўдзельнічаць дзеці ад 7 да 12 гадоў. Правілы амаль не адрозніваюцца ад дарослага конкурсу, за выключэннем умовы выканання кампазіцый пад аркестр. Балы, якія атрымоўваюць канкурсанты ў дзіцячым конкурсе, звычайна не публікуюць. Найбольшай колькасцю перамог у дзіцячым конкурсе валодаюць Беларусь — 7 Гран-пры і [[Румынія]] — яе прадстаўнікі 4 разы атрымлівалі Гран-пры конкурсу.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Пераможцы конкурса &quot;Віцебск&quot;
!Год
!Асноўны Конкурс
!Дзіцячы конкурс
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года|1992]]
|{{сцяг Украіны}} {{iw|Алэкса Берэст|Алэкса Берэст|uk|Олекса Берест}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года|1993]]
|{{сцяг Украіны}} {{iw|Таісія Павалій|Таісія Павалій|uk|Повалій Таїсія Миколаївна}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года|1994]]
|{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Мілан &quot;Шчэпа&quot; Шчэпавіч|Мілан &quot;Шчэпа&quot; Шчэпавіч|sr|Милан Шћеповић}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|1995]]
|{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Філіп Жмахер|Філіп Жмахер|sr|Filip Žmaher}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1996 года|1996]]
|{{сцяг Украіны}} [[Руслана|Руслана Лыжычка]]
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1997 года|1997]]
|{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Святлана Слаўкавіч|Святлана Слаўкавіч|sr|Цеца Славковић}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|1998]]
|{{flagicon|ISR}} Рафаэль Даган
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|1999]]
|{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} [[Жэлька Ёксімавіч]]
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2000 года|2000]]
|{{flagicon|MKD}} {{iw|Тошэ Проескі|Тошэ Проескі|en|Toše Proeski}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2001 года|2001]]
|{{сцяг Расіі}} Тэона Дольнікава
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2002 года|2002]]
|{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Мілаван &quot;Зікі&quot; Зімоніч|Мілаван &quot;Зікі&quot; Зімоніч|sr|Милован Зимоњић}}
|не праводзіўся
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2003 года|2003]]
|{{сцяг Беларусі}} Максім Сапацькоў
|{{сцяг Румыніі}} Ноні Разван Энэ
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2004 года|2004]]
|{{сцяг Беларусі}} [[Пётр Ялфімаў]]
|{{сцяг Расіі}} Раман Грычушнікаў
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2005 года|2005]]
|{{сцяг Беларусі}} [[Паліна Смолава]]
|{{сцяг Беларусі}} [[Ксенія Сітнік]]
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2006 года|2006]]
|{{сцяг Расіі}} Аксана Багаслоўская
|{{сцяг Польшчы}} Катажына &quot;Кася-Бэла&quot; Меднік
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2007 года|2007]]
|{{сцяг Украіны}} Наталя Краснянска
|{{сцяг Беларусі}} [[Андрэй Кунец]]
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2008 года|2008]]
|{{сцяг Літвы}} {{iw|Данатас Монтвідас|Данатас Монтвідас|en|Donny Montell}}
|{{сцяг Расіі}} [[Луара Айрапецян|Лара]]{{efn|Армянская выканаўца [[Луара Айрапецян]] прадстаўляла на конкурсе 2008 года Расію пад псеўданімам Лара.}}
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2009 года|2009]]
|{{сцяг Расіі}} Дзмітры Даніленка
|{{сцяг Румыніі}} Марыя Крысціна Крэчун
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2010 года|2010]]
|{{сцяг Харватыі}} {{iw|Дамір Кеджа|Дамір Кеджа|en|Damir Kedžo}}
|{{сцяг Румыніі}} Марыа Галатану
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|2011]]
|{{сцяг Беларусі}} [[Алена Ланская]]
|{{сцяг Румыніі}} Ралука-Элена Урсу
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2012 года|2012]]
|{{flagicon|MKD}} {{iw|Бобан Майсоўскі|Бобан Майсоўскі|en|Bobi Mojsovski}}
|{{сцяг Грузіі}} Марыям Бічашвілі
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|2013]]
|{{сцяг Польшчы}} Міхал Качмарэк
|{{сцяг Балгарыі}} Персіяна Дзімітрава
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2014 года|2014]]
|{{сцяг Мексікі}} {{iw|Радрыга дэ ла Кадэна|Радрыга дэ ла Кадэна|en|Rodrigo de la Cadena}}
|{{сцяг Украіны}} Анастасія Багінская
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2015 года|2015]]
|{{сцяг Казахстана}} {{iw|Дзімаш Кудайберген|Дзімаш Кудайберген|en|Dimash Qudaibergen}}
|{{сцяг Казахстана}} Луіза Нуркуатава
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2016 года|2016]]
|{{сцяг Беларусі}} Аляксей Грос
|{{сцяг Расіі}} Настасся Гладзіліна
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2017 года|2017]]
|{{сцяг Украіны}} {{iw|Уладзіслаў Сытнік|Уладзіслаў Сытнік|uk|Ситнік Владислав Анатолійович}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}}
|{{сцяг Беларусі}} Марыя Магільная
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года|2018]]
|{{сцяг Румыніі}} Марчэл Рошка
|{{сцяг Украіны}} Аляксандр Балабанаў
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года|2019]]
|{{сцяг Казахстана}} Адыльхан Макін
|{{сцяг Беларусі}} Ксенія Галецкая
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]]
|{{сцяг Беларусі}} Раман Волазнеў
|{{сцяг Беларусі}} Ангеліна Ламака
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2021 года|2021]]
|{{сцяг Казахстана}} Рухія Байдукенава
|{{сцяг Чарнагорыі}} Комнен Вукавіч
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2022 года|2022]]
|{{сцяг Беларусі}} Ганна Трубяцкая
|{{сцяг Беларусі}} Елісей Касіч
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2023 года|2023]]
|{{сцяг Арменіі}} {{iw|Маша Мнджаян|Маша Мнджаян|en|Masha Mnjoyan}}
|{{сцяг Казахстана}} Шэрхан Арыстан
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]]
|{{сцяг Малдовы}} Караліна Балан
|{{Сцяг Узбекістана}} Ясміна Хуснідынава
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]]
|{{сцяг Казахстана}} Алмагуль Баталіева
|{{сцяг Беларусі}} Амалія Сухан
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]]
|
|{{сцяг Беларусі}} Лізавета Цупрык
|}

{{notelist}}

== Трансляцыі фестывалю ==
[[Беларускае тэлебачанне]] цалкам забяспечвае трансляцыі ўсіх фестывальных і конкурсных дзён. Канцэрты адкрыцця і закрыцця, конкурсныя дні, канцэрты майстроў культуры транслюцца ў прамым эфіры на тэлеканалах «[[Беларусь 1]]» і «[[Беларусь 24]]». У мінулым трансляцыі праводзілі і на тэлеканале «[[Беларусь 2|Лад]]».

Забеспячэннем трансляцый са «Славянскага базару» на тэрыторыі Расіі займаецца УДТРК. Тэлеканалы «[[Расія-1]]» і «[[РТР-Беларусь]]», якія ўваходзяць у холдынг, транслююць фестывальныя канцэрты ў скарочанай версіі на наступны дзень.

У мінулым міжнародныя трансляцыі з фестывалю забяспечваў украінскі спадарожнікавы [[Міжнародны Славянскі Канал]]. Цяпер спадарожнікавыя трансляцыі арганізуюцца праз «Беларусь 24».

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Slavianski bazar}}
* [http://festival.vitebsk.by Афіцыйны сайт Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329132451/http://festival.vitebsk.by/ |date=29 сакавіка 2014 }}
* [http://gck.by Афіцыйны сайт цэнтра культуры «Віцебск»]
* [http://news.vitebsk.cc/?tag=slavyanski-bazaar Навіны Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090501211051/http://news.vitebsk.cc/?tag=slavyanski-bazaar |date=1 мая 2009 }}
* [http://interfax.by/entertainment/slavyanskii-bazar «Славянскі Базар» на interfax.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090715111708/http://interfax.by/entertainment/slavyanskii-bazar |date=15 ліпеня 2009 }}
{{Вонкавыя спасылкі}}

{{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}}

[[Катэгорыя:Культура Віцебска]]
[[Катэгорыя:Фестывалі Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]]
[[Катэгорыя:1992 год у Віцебску]]
[[Катэгорыя:Славянскі базар у Віцебску| ]]</text>
      <sha1>aj36smq51qfsrqescbfres2zto8wbfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бухенвальд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62184</id>
    <revision>
      <id>5166966</id>
      <parentid>5157237</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, замяніў галоўны шаблон на картка канцлагера, дадаў шаблон лагеры Трэцяга рэйха</comment>
      <origin>5166966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="0nbz1ptw1bdiwn64nvluo0rsmb78q3m" xml:space="preserve">{{Картка канцлагера
|Беларуская назва       = Бухенвальд
|Арыгінальная назва     = {{lang-de|Konzentrationslager Buchenwald}}
|Выява                  = Jedemdasseine.jpg
|Шырыня                 = 275px
|Подпіс выявы           = Надпіс «Jedem das Seine» на браме лагера
|Тып                    = [[Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры|канцэнтрацыйны лагер]]
|Месцазнаходжанне       = гара [[Этэрсберг]], каля [[Веймар]]а, [[Цюрынгія]], [[Германія]]
|Каардынаты             = {{coord|51|1|23|N|11|14|57|E|region:DE-TH_type:landmark|display=inline,title}}
|Іншыя назвы            =
|Перыяд эксплуатацыі    = [[1937]]—[[1945]]
|Колькасць зняволеных   = каля 250 000
|Колькасць загінулых    = больш за 56 000
|Кіруючая арганізацыя   = [[СС]]
|Каменданты лагера      =
|Катэгорыя ў Commons    = Buchenwald concentration camp
}}

'''Бухенва́льд''' ({{lang-de|Buchenwald}}, [[IPA|[ˈbuːxn̩valt]]]) — нямецкі [[Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры|канцэнтрацыйны лагер]], які размяшчаўся на гары [[Этэрсберг]] каля [[Веймар]]а ў [[Цюрынгія|Цюрынгіі]]. Заснаваны ў [[1937 год]]зе. Адзін з буйнейшых канцэнтрацыйных лагераў. За час існавання лагера праз яго прайшло каля 250 тысяч чалавек з розных краін Еўропы, загінула больш за 56 тысяч, у тым ліку каля 8 тысяч [[Савецкія ваеннапалонныя ў гады Вялікай Айчыннай вайны|савецкіх ваеннапалонных]].

У [[1945]]—[[1950 год]]ах на тэрыторыі Бухенвальда дзейнічаў савецкі спецыяльны лагер для інтэрніраваных нацысцкіх злачынцаў.

У [[1958 год]]зе быў створаны мемарыял. Захаваліся будынак [[Крэматорый|крэматорыя]], назіральныя вышкі, некалькі шэрагаў калючага дроту і брама з надпісам «''Jedem das Seine''» («Кожнаму сваё»). У лагеры працавала нацысцкая злачынца [[Ільза Кох]].

== Гл. таксама ==

* [[Міжнародны дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў]]
* [[Лагеры смерці]]
* [[Халакост]]

== Літаратура ==

* Либстер, М. ''[http://www.crucibleofterror.com/bio.htm В горниле ужаса: рассказ человека, прошедшего через фашистский террор]'' {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100414111707/http://www.crucibleofterror.com/bio.htm |date=14 красавіка 2010}} / пер. с англ. — М.: Особая книга, 2007. — 192 с.: ил. — ISBN 978-5-9797-0003-8.
* Liebster, Max. ''Hoffnungsstrahl im Nazisturm. Geschichte eines Holocaustüberlebenden''. — Esch-sur-Alzette, 2003. — ISBN 2-87953-990-0.

== Спасылкі ==

* {{ЭЯЭ|10801|Бухенвальд}}
* [http://www.svistok.ru/users/Avis/favorits/txt/3901189.html?ssid=9ec10b9ddf07d389a3ba3d9be52dea24 Сведчанні відавочцаў і спіс савецкіх ваеннапалонных] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929002756/http://www.svistok.ru/users/Avis/favorits/txt/3901189.html?ssid=9ec10b9ddf07d389a3ba3d9be52dea24 |date=29 верасня 2007}}
* [https://www.buchenwald.de/ Афіцыйны сайт мемарыяльнага комплексу «Бухенвальд»] {{Ref-de}}{{Ref-en}}{{Ref-fr}}
* [http://bundesrecht.juris.de/begdv_6/anlage_6.html Спіс канцэнтрацыйных лагераў і іх філіялаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060716014031/http://bundesrecht.juris.de/begdv_6/anlage_6.html |date=16 ліпеня 2006}} {{Ref-de}}
* [http://www.archiv-vegelahn.de/kz-Buchenwald.html Сведкі Іеговы ў канцэнтрацыйным лагеры Бухенвальд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060509231019/http://www.archiv-vegelahn.de/kz-Buchenwald.html |date=9 мая 2006}} {{Ref-de}}
* [http://www.vesti.ru/doc.html?id=107906 Паўстанне вязняў Бухенвальда. Праз 60 гадоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090912003159/http://www.vesti.ru/doc.html?id=107906 |date=12 верасня 2009}}
* [http://www.rian.ru/society/20090410/167744197.html Дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў. Даведка]
{{Лагеры Трэцяга рэйха}}{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Веймар]]
[[Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю]]
[[Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха]]</text>
      <sha1>0nbz1ptw1bdiwn64nvluo0rsmb78q3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фергана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69270</id>
    <revision>
      <id>5166981</id>
      <parentid>4721360</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Насельніцтва */</comment>
      <origin>5166981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5354" sha1="ahcejsswtp4ap5u64c8gmog8bj60d3l" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Фергана
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Узбекістан
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 11
 |lon_dir = |lon_deg = 71|lon_min = 47|lon_sec = 11
 |CoordAddon           = type:city(164334)_region:UZ
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 70
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 580
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 240000
|год перапісу          = 2011
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +5
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +998 73
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 712000-712200
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = http://www.ferghana.uz
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Фергана''' ({{lang-uz|Farg‘ona, Фарғона}}) — горад ва [[Узбекістан]]е, у паўднёвай частцы [[Ферганская даліна|Ферганскай даліны]], адміністрацыйны цэнтр Ферганскага вілаета.

== Геаграфія ==

Фергана знаходзіцца на ўсходзе Узбекістана, прыблізна за 420 км на ўсход ад [[Ташкент]]а — сталіцы краіны, і за 75 км на захад ад Андыжана. У горадзе пражывае больш за 220 000 чалавек, што робіць яго трэцім па велічыні горадам Ферганскай Даліны. Тэрыторыя Ферганы — 70 км². Размешчаны горад на вышыні 580 метраў над узроўнем мора.

== Клімат ==
Клімат Ферганы, як і ўсёй даліны, кантынентальны. Зіма — мяккая. Сярэдняя тэмпература студзеня — 3,2 ° (для Ферганы), абсалютны мінімум — 25 °. [[Снег]]авое покрыва нядоўгачасовае. У асобныя зімовыя дні бывае цёплае надвор’е. Лета гарачае. Сярэдняя тэмпература ліпеня 28 °, максімальная 42,4 °.

У ліпені нярэдка дзьме гарачы сухі вецер гармсіль, асабліва ў заходняй частцы. Ападкаў мала.

== Насельніцтва ==
{| class=&quot;mw-collapsible&quot;
|+''Дынаміка насельніцтва''
|{{Wikidata/Population}}
|}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Wikidata/SisterCities}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Рыма Валяр’янаўна Андрэева]] (нар. 1926) — беларускі, рускі і ўзбекскі [[архітэктар]].
* [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі]] (нар. 1938) — беларускі [[фізікахімік]]. Доктар хімічных навук (1988), прафесар (1989).
* [[Вольга Раманоўская]] (1951—2013) — беларуская [[мастачка]].
* [[Якаў Сямёнавіч Смальгоўскі]] (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* [[Тамара Ханум]] (1906—1991) — узбекская танцоўшчыца, [[спявачка]], [[балетмайстар]]. [[Народная артыстка СССР]] (1956).

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|16|Фергана}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Узбекістана]]
[[Катэгорыя:Ферганскі вілает]]
[[Катэгорыя:Фергана| ]]</text>
      <sha1>ahcejsswtp4ap5u64c8gmog8bj60d3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166982</id>
      <parentid>5166981</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5166981|5166981]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5166982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5276" sha1="nkfi52c0gu5ob643m9o6alrgwalrxku" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Фергана
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = Узбекістан
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = |lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 11
 |lon_dir = |lon_deg = 71|lon_min = 47|lon_sec = 11
 |CoordAddon           = type:city(164334)_region:UZ
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 70
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 580
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 240000
|год перапісу          = 2011
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +5
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +998 73
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 712000-712200
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = http://www.ferghana.uz
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Фергана''' ({{lang-uz|Farg‘ona, Фарғона}}) — горад ва [[Узбекістан]]е, у паўднёвай частцы [[Ферганская даліна|Ферганскай даліны]], адміністрацыйны цэнтр Ферганскага вілаета.

== Геаграфія ==

Фергана знаходзіцца на ўсходзе Узбекістана, прыблізна за 420 км на ўсход ад [[Ташкент]]а — сталіцы краіны, і за 75 км на захад ад Андыжана. У горадзе пражывае больш за 220 000 чалавек, што робіць яго трэцім па велічыні горадам Ферганскай Даліны. Тэрыторыя Ферганы — 70 км². Размешчаны горад на вышыні 580 метраў над узроўнем мора.

== Клімат ==
Клімат Ферганы, як і ўсёй даліны, кантынентальны. Зіма — мяккая. Сярэдняя тэмпература студзеня — 3,2 ° (для Ферганы), абсалютны мінімум — 25 °. [[Снег]]авое покрыва нядоўгачасовае. У асобныя зімовыя дні бывае цёплае надвор’е. Лета гарачае. Сярэдняя тэмпература ліпеня 28 °, максімальная 42,4 °.

У ліпені нярэдка дзьме гарачы сухі вецер гармсіль, асабліва ў заходняй частцы. Ападкаў мала.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Wikidata/SisterCities}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Рыма Валяр’янаўна Андрэева]] (нар. 1926) — беларускі, рускі і ўзбекскі [[архітэктар]].
* [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі]] (нар. 1938) — беларускі [[фізікахімік]]. Доктар хімічных навук (1988), прафесар (1989).
* [[Вольга Раманоўская]] (1951—2013) — беларуская [[мастачка]].
* [[Якаў Сямёнавіч Смальгоўскі]] (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* [[Тамара Ханум]] (1906—1991) — узбекская танцоўшчыца, [[спявачка]], [[балетмайстар]]. [[Народная артыстка СССР]] (1956).

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|16|Фергана}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Узбекістана]]
[[Катэгорыя:Ферганскі вілает]]
[[Катэгорыя:Фергана| ]]</text>
      <sha1>nkfi52c0gu5ob643m9o6alrgwalrxku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сома (дэпартамент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69871</id>
    <revision>
      <id>5166941</id>
      <parentid>4645597</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="7umb23tx5w3o6mgkbyn2vvoswwbavjf" xml:space="preserve">{{Значэнні2|Сома}}
{{Дэпартамент Францыі|
Дэпартамент= Сома|
Дэпартамент-Фр=Somme|
нумар= 80|
рэгіён=[[Пікардыя]]|
прэфектура=[[Ам’ен]]|
насельніцтва= 555,55 тыс.|
год=1999|
месца= 40 |
шчыльнасць= 90 |
плошча=6170 |
акругі=4 |
кантоны= 46|
камуны= 783|
img_coa=Blason département fr Somme.svg
 }}

'''Сома''' ({{lang-fr|Somme}}) — дэпартамент на поўначы [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[Пікардыя]]. Парадкавы нумар 80. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ам’ен]]. Насельніцтва 555,55 тыс. чалавек (40-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.).

Плошча тэрыторыі 6170 км². Праз дэпартамент працякае рака [[Сома (рака)|Сома]].

Дэпартамент уключае 4 акругі, 46 кантонаў і 783 камуны.

Сома — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі [[Пікардыя]].

Падчас [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай вайны]] тут адбыліся буйныя бітвы ([[1916]] і [[1918]] г.).

== Спасылкі ==
* [http://www.somme.pref.gouv.fr/ ''Prefecture'' of Somme website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050523014637/http://www.somme.pref.gouv.fr/ |date=23 мая 2005 }} (in French)
* [http://www.cg80.fr General council’s website] (in French)

{{Дэпартаменты Францыі}}

[[Катэгорыя:Сома (дэпартамент)| ]]</text>
      <sha1>7umb23tx5w3o6mgkbyn2vvoswwbavjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fallout 3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73039</id>
    <revision>
      <id>5167154</id>
      <parentid>5163712</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Fallout]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="f5bzjd12dlnk8zil55nng1oulmysirj" xml:space="preserve">{{Камп’ютарная гульня
| назва = Fallout 3
| выява = [[file:Fallout 3 logo.jpg|228px]]
| подпіс =
| распрацоўшчык = Bethesda Game Studios
| выдаўцы = ZeniMax Media&lt;br&gt;1C
| кампазітар = [[Inon Zur]]&lt;ref&gt;{{Cite web |lang=en |url=https://ag.ru/creators/inon-zur?page=2 |title=Inon Zur - Композитор |website=[[ag.ru]]}}&lt;/ref&gt;
| серыя = ''[[Fallout]]''
| платформы = [[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Windows]]
| анонс = {{сцяг|ЗША}} 28 кастрычніка 2008&lt;br /&gt;{{сцяг|ЕС}} 31 кастрычніка 2008
| рухавічок = Gamebryo / [[Havok]]
| жанры = [[FPS]], [[TPS]], [[CRPG]]
| рэжым = [[аднакарыстальніцкая гульня|андакарыстальніцкі]]
| узроставы рэйтынг =
| носьбіты =
| сістэмныя патрабаванні =
| кіраванне = [[камп’ютарная клавіятура]] і [[камп’ютарная мыш]], або [[геймпад]]
}}
'''''Fallout 3''''' — [[камп’ютарная гульня]] у жанры [[action/RPG]], распрацаваная кампаніяй [[Bethesda Softworks]]. Трэцяя гульня серыі, не лічучы гульні ''Fallout Tactics''. ''Fallout 3'' выйшла для гульнявых кансоляў [[Xbox 360]], [[PlayStation 3]] і [[камп’ютар]]аў 28 кастрычніка {{vgy|2008|2008 года}} ў ЗША і 31 кастрычніка 2008 года ў Еўропе.

Руская версія ''Fallout 3'' для Xbox 360 выйшла 24 красавіка {{vgy|2009|2009 года}}; версія для PS3 выйшла 7 мая 2009 г.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{official}}{{ref-en}}
* [http://xbox360.ign.com/articles/924/924165p1.html ''Fallout 3'' GOTY Edition Review] {{ref-en}} — рэцэнзія на сайце ''[[IGN]]''

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Fallout}}
{{Гульні Bethesda Softworks}}
{{Bethesda Game Studios}}

[[Катэгорыя:Гульні Bethesda Softworks]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Action/RPG]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]]
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні 2008 года]]
[[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, якія падвяргаліся цэнзуры]]
[[Катэгорыя:Гульні, сертыфікаваныя для Games for Windows]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Fallout]]</text>
      <sha1>f5bzjd12dlnk8zil55nng1oulmysirj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цяцерын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73880</id>
    <revision>
      <id>5167116</id>
      <parentid>4358437</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7199" sha1="0typjj1xigyzvujx524etdldkh4tjte" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Цяцерын
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Teterino Hydroelectric Power Station 02.jpg
|подпіс                = [[Цяцерынская ГЭС]]
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 09|lat_sec = 28
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 45|lon_sec = 41
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Круглянскі
|сельсавет             = Цяцерынскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = XIV ст.
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Teterino
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243038943
}}

'''Цяце́рын'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Цяце́рына, н.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ciacieryn}}, {{lang-ru|Тетерин}}) — [[аграгарадок]] у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]]. Знаходзіцца на беразе [[Цяцёрынскае вадасховішча|Цяцерынскага вадасховішча]].

== Гісторыя ==
Упершыню згадваецца ў г. зв. [[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|«Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх»]], складзеным у 1390-я гады. Паводле ўскосных звестак, у 1-й трэці 15 ст. пры вял. кн. [[Вітаўт|Вітаўце]], Цяцерын з воласцю належаў князю [[Сямён-Лугвень Альгердавіч|Сямёну-Лугвеню Альгердавічу]]. У пазнейшым дакуменце ад 1468 года згадваецца яго дар ''«даніна мядовая цяцерынская»'' [[Свята-Ануфрыеўская царква (Сялец)|Ануфрыеўскаму манастыру]] каля [[Мсціслаў|Мсціслава]]. У 1501 годзе вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык]] між іншых уладанняў перадаў двор Цяцерын з сёламі на рацэ [[Друць]] сваёй жонцы [[Алена Іванаўна|Алене]]. У сярэдзіне 16 ст. ў Аршанскім павеце, мястэчка. У 1624 годзе ва ўласнасці ў [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]]&lt;ref&gt;Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Віленскага ўніверсітэта, ф. 4, спр. 34354.&lt;/ref&gt;. З 1772 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1848 годзе ў [[Магілёўскі павет (Магілёўская губерня)|Магілёўскім павеце]]. У 1924—1931, 1935—1959 гадах і з 1966 года ў Круглянскім, у 1931—1935 і 1959—1966 — у Бялыніцкім раёнах.

Перад вайной у вёсцы 129 двароў, 632 жыхары&lt;ref name=&quot;Бер&quot;&gt;[http://db.narb.by/search/4670 Тетерино] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у 1944 годзе акупанты спалілі 119 двароў, загубілі 188 чалавек&lt;ref name=&quot;Бер&quot;/&gt;. Паблізу вёскі 30.6.1944 года здзейсніў подзвіг [[Рыгор Іванавіч Шыбанаў]], за што атрымаў званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]].&lt;ref&gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=6337 Шибанов Григорий Иванович] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==

* [[Павел Палікарпавіч Ганчароў]] — патафізіёлаг, прафесар медыцынскіх навук, генерал-палкоўнік медыцынскай службы, начальнік [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава]] (1953—1968)
* [[Браніслаў Віктаравіч Мешкіс]] (1928—1985, [[Адэса]]) — тэатральны рэжысёр. Народны артыст Украіны&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-66771&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. — Мн., 2003.
* Тэрыторыя Белыніцкага раёна ў часы Вялікага княства Літоўскага // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Бялыніцкага р-на. — Мн., 2000. С. 41-59.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Teterino}}

{{Цяцерынскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Цяцерынскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]]</text>
      <sha1>0typjj1xigyzvujx524etdldkh4tjte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сосны (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74482</id>
    <revision>
      <id>5167050</id>
      <parentid>4681898</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3061" sha1="t8glkb6pgq969xkb0mt38rvj2j1yqkk" xml:space="preserve">{{Значэнні|Сосны}}
{{НП-Беларусь}}
'''Сосны''' — пасёлак, уключаны ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]] [[Мінск]]а&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |title=Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 19.02.1998 N 135 «Аб гарадской мяжы і межах адміністрацыйна-тэрытарыяльных раёнаў горада Мінска» |access-date=8 сакавіка 2011 |archive-date=19 красавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419054651/http://www.pravoby.info/mestn09/part22/akt22230.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cooper-minsk.org/distr/38-granica.html Межы Мінска і яго раёнаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619225448/http://cooper-minsk.org/distr/38-granica.html |date=19 чэрвеня 2010 }}&lt;/ref&gt;.

Уваходзіць у пятую [[Эканоміка-планіровачныя зоны Мінска|эканоміка-планіровачную зону]] Мінска&lt;ref&gt;[http://www.levonevski.net/pravo/temy/tema13/glav/docm0588.html Рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 18 лістапада 2004 г. № 2298 «Аб зацвярджэнні апісання межаў эканоміка-планіровачных зон г. Мінска і тэрытарыяльных каэфіцыентаў»]&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
25 чэрвеня 2008 уваходзіў у Шабаноўскую выбарчую акругу № 91&lt;ref&gt;[http://law.sb.by/707/ Аб стварэнні выбарчых акругаў па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081108022524/http://law.sb.by/707/ |date=8 лістапада 2008 }}&lt;/ref&gt;

== Транспартная сістэма ==
Вуліцы:
* Паўлоўскага
* Красіна

== Арганізацыі ==
* НДІ «Рэактар»
* Інтэрнат № 1
* вайсковыя часткі 31802, 2007
* АЗС № 16 (376 км)&lt;ref&gt;[http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ Месцы ўстаноўкі таксафонаў «Агат» у Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110121085358/http://www.beltelecom.by/services/telnet/tax/delivery/ |date=21 студзеня 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Мікрараёны Мінска}}

[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]
[[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]]</text>
      <sha1>t8glkb6pgq969xkb0mt38rvj2j1yqkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трасцянец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78603</id>
    <revision>
      <id>5166954</id>
      <parentid>5063632</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў шаблон</comment>
      <origin>5166954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15888" sha1="91w5jtkdbyyy239j1tfnbevd7ujsubo" xml:space="preserve">{{значэнні|Трасцянец (значэнні)}}
{{Славутасць
|Тып                      = Канцэнтрацыйны лагер
|Беларуская назва         = Малы Трасцянец
|Арыгінальная назва    = 
| Выява =Trascianiec extermination camp 27.jpg
| Подпіс выявы =
| Шырыня выявы =
|Статус                   = Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = 
|Месцазнаходжанне           = Мінск
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 51|lat_sec =04
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 42|lon_sec = 17
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 1941
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =1944
|Пачатак будаўніцтва =
|Заканчэнне будаўніцтва =
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Стан =
|Сайт =
|Commons =Maly Trastsianets extermination camp
}}
[[Файл:Maly Trastsianets memorial summer 2.jpg|thumb|Мемарыял]]
[[Файл:Maly Trastsianets memorial 3.jpg|thumb|Мемарыял]]
[[Файл:Maly Trastsianets memorial 5.jpg|thumb|Надпіс]]
[[Файл:Maly Trastsianets sign 5.jpg|thumb|Мемарыяльны знак на месцы забойстваў]]
'''Малы Трасцянец''' — найбуйнейшы лагер смерці на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і акупаваных раёнаў СССР, створаны [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]] у ваколіцы [[Мінск]]а. У Трасцянцы знішчаліся мірныя савецкія цывільныя грамадзяне і ваеннапалонныя, а таксама грамадзяне [[Польшча|Польшчы]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Германія|Германіі]], [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]].

[[Канцэнтрацыйны лагер]] створаны восенню 1941 года на тэрыторыі калгаса імя Карла Маркса.

Назва «Трасцянец» аб’ядноўвае некалькі месцаў масавага знішчэння людзей:
* урочышча Благаўшчына — месца масавых расстрэлаў;
* уласна лагер — побач з вёскай Малы Трасцянец у 10 км ад Мінска па Магілёўскай шашы;
* урочышча Шашкаўка — месца масавага спалення цел забітых людзей.

Расстрэльвалі ў загадзя падрыхтаваных доўгіх равах, трупы закопвалі і ўтрамбоўвалі гусенічным трактарам.

Увосень 1943 года, калі стаў відавочны вынік вайны, гітлераўцы пачалі работы па знішчэнні слядоў сваіх злачынстваў.

Тэрыторыя былога лагера смерці «Трасцянец» у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а — аб’ект нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці катэгорыі «1», уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] пад шыфрам 711Д000283.

== Благаўшчына ==
Асаблівая каманда СД, выкарыстоўваючы працу зняволеных Мінскай турмы, раскапала і спаліла ў лістападзе-снежні 1943 года каля 100 тыс. трупаў расстраляных ва ўрочышчы Благаўшчына. Жыхары бліжэйшых вёсак павінны былі даставіць да прызначанага месца некалькі тысяч кубічных метраў дроў.

У ліпені 1944 года Мінскай абласной камісіяй садзейнічання ў рабоце Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі па раскрыцці злачынстваў нямецкіх захопнікаў у Благаўшчыне былі выяўленыя 34 ямы-магілы. Некаторыя ямы дасягалі ў даўжыню 50 метраў. Пры частковым раскрыцці некалькіх магіл на глыбіні 3 метраў былі знойдзеныя абвугленыя чалавечыя косці і слой попелу таўшчынёй ад 0,5 да 1 метра.

== Шашкаўка ==
Восенню 1943 года за 0,5 кіламетра ад вёскі Малы Трасцянец нацысты пабудавалі печ для спальвання трупаў расстраляных людзей. Яна ўяўляла сабой выкапаную ў зямлі яму з пакатым падыходам да яе. На дне ямы былі пакладзены паралельна шэсць рэек даўжынёй 10 метраў, па-над рэйкамі — жалезная рашотка. Месца, дзе знаходзілася печ, было абнесена калючым дротам і ахоўвалася. Да печы быў зроблены спецыяльны спуск для аўтамашын. Ахвяры дастаўляліся або крытымі грузавікамі, спецыяльна абсталяванымі для забойства людзей газам ([[газенваген]]ы, так званыя «душагубкі»), або адкрытымі машынамі з прычэпамі. Печ працавала штодзённа.

У печы ва ўрочышчы Шашкаўка спалена 50 тысяч цел ахвяр.

== Малы Трасцянец ==
У канцы чэрвеня 1944 года, за некалькі дзён да вызвалення Мінска [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], на тэрыторыі лагера Трасцянец у былым калгасным гумне было расстраляна, а затым спалена 6500 зняволеных, прывезеных з турмы па вуліцы Валадарскага і лагера па вуліцы Шырокай горада Мінска.

Агулам у Трасцянцы гітлераўцамі было закатавана, расстраляна і спалена больш за 206 500 чалавек, паводле іншай ацэнкі — 546 000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zviazda.by/news/genprakuratura-u-trastsyantsy-bylo-znishchana-ne-mensh-za-546-tysyach-chalavek|title=Генпракуратура: у «Трасцянцы» было знішчана не менш за 546 тысяч чалавек|publisher=[[Звязда]]|date=2025-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.com/374592|title=Лічылі аб'ём попелу. Адкуль узяўся новы лік знішчаных у Трасцянцы — 546 тысяч чалавек?|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-08-15}}&lt;/ref&gt;.

На месцы канцлагера пабудаваны помнік.

== Увекавечанне памяці ==
У ліпені 2009 года Мінгарвыканкам правёў конкурс на стварэнне мемарыяльнай кампазіцыі для будаўніцтва мемарыяльнага комплексу каля мікрараёна [[Шабаны (жылы раён)|Шабаны]]. 22 чэрвеня 2015 года з удзелам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адкрыта першая чарга мемарыяльнага комплексу «Трасцянец». Галоўная экспазіцыя мемарыяла — Брама Памяці, буйнейшая скульптура ў краіне.

== Ахвяры ==
* [[Вінцэнт Гадлеўскі]], беларускі рэлігійны дзеяч
* [[Яўген Уладзіміравіч Клумаў]], беларускі прафесар медыцыны

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Трасцяне́цкі ла́гер сме́рці||518}}
* {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Трасцяне́цкі ла́гер сме́рці||518}}
* Сяргей Ёрш. ''[https://kamunikat.org/download.php?item=6310-1.pdf Рыцар Свабоды: Ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі як ідэоляг і арганізатар беларускага нацыянальнага антынацыскага Супраціву]''. Мн.: Беларускі Рэзыстанс, 2004. {{LCCN|2004|-|454542}}
* Ernst Klee and Willi Dressen, with Volker Riess, ''«Gott mit uns»: Der deutsche Vernichtungskrieg im Osten, 1939—1945'' (Frankfurt am Main, S. Fischer, 1989).
* Shmuel Spector, ‘''Aktion 1005'' — Effacing the Murder of Millions’, ''Holocaust Genocide Studies'' (Oxford), vol. 5 (1990), pp.&amp;nbsp;157-173 [on the Nazi attempts to obliterate the evidence of mass murder at Maly-Trostinets (the spelling of the place-name adopted by Spector)]
* Paul Kohl, ''Der Krieg der deutschen Wehrmacht und der Polizei, 1941—1944: sowjetische Überlebende berichten'', with an essay by Wolfram Wette (Frankfurt am Main, Fischer-Taschenbuch-Verlag, 1995) [includes a photo of the camp].
* Christian Gerlach, ''Kalkulierte Morde: Die deutsche Wirtschafts- und Vernichtungspolitik in Weißrußland 1941 bis 1944'' (Hamburg, Hamburger Edition, 1999).
* Leonid Smilovitsky, ‘Ilya Ehrenburg on the Holocaust of the Jews in Belorussia: Unknown Evidence’, ''East European Jewish Affairs'', vol. 29, No. 1—2 (Summer—Winter 1999), pp.&amp;nbsp;61-74 [cites the statistic that, in all, 206,500 people were murdered at Trostenets, of whom 150,000 were killed at the Blagovshchina Forest between September 1941 and October 1943, and another 50,000 at the Shashkovka Forest between October 1943 and June 1944].
* Hans Safrian, ‘Expediting Expropriation and Expulsion: The Impact of the «Vienna Model» on Anti-Jewish Policies in Nazi Germany, 1938’, ''Holocaust Genocide Studies'' (Oxford), vol. 14 (2000), pp.&amp;nbsp;390-414 [mentions deportations from Austria to Maly Trostinets (the spelling adopted by Safrian)].
* [Ė.G. Ioffe, G.D. Knat’ko, V.D. Selemenev, comps.], ''Kholokost v Belarusi, 1941—1944: dokumenty i materially'' [Holocaust in Belarus, 1941—1944: Documents and Materials] (Minsk, NARB [National Archives of the Republic of Belarus], 2002).
* [V.I. Adamushko, ''et al.'', comps.], ''Лагерь смерти «Тростенец»: Документы и материалы'' [The Trostenets Death Camp: Documents and Materials] (Minsk, NARB [National Archives of the Republic of Belarus], 2003) [includes some 25 pages of photographic evidence; ISBN 985-6372-30-5].
* [K.I. Kozak, ''et al.'', eds.], ''Henatsyd u druhoĭ susvetnaĭ vaĭne: Prablemy dasledavanniya u pamiyats akhviyar Trastsiyantsa…'' (Minsk, Vydavetski tsentr BDU, 2003) [proceedings of the international conference on the subject of the ‘Todeslager Trostenez’ (so spelt in the book) held in Minsk between April 25 and 27, 2002].
* S.V. Zhumar’ &amp; R.A. Chernoglazova, comps., ''Trostenets'' (Minsk, GK ‘Poligrafoformlenie’, 2003) [published under the auspices of Belarus government; includes summaries in English and German; Library of Congress call No. D805.5.M358 T76 2003].
* Igor’ Kuznyetsov, ‘В поисках правды, или Трагедия Тростенца: до и после’ [In Search of Truth; or, The Tragedy of Trostenets: Before and After], ''Belorusskaya delovaya gazeta'' [Belarus Business News] (Minsk), No. 1416 (April 2, 2004) [makes the interesting claim, supported in part by references to published sources (e.g., A.I. Zalesskiĭ, ''I.V. Stalin i kovarstvo ego politicheskikh protivnikov'', 2 vols., Minsk, 1999—2002), that the Blagovshchina Forest had previously been the execution ground of choice for the local branches of the Soviet [[NKVD]]].
* [Petr Krymsky], ‘Тростенец — белорусский «Oсвенцим»’ [Trostenets — Belarusian ‘Auschwitz’], ''Rossiĭskie vesti'' [Russian News] (Moscow), No. 16 (1771), May 11—18, 2005 [seems to take issue with the claims made in the preceding article; includes two contemporary photographs of Soviet excavations].
* [Z.R. Iofe, ''et al.'', eds.], ''Laher smertsi Tras’tsyanyets, 1941—1944 hh.: pamiyatsi akhviyar natsyzma ŭ Belarusi'' [The Tras’tsyanyets Death Camp, 1941—1944: In Memory of the Victims of Nazism in Belarus] (Minsk, Histarychnaiya maĭstėrniya, 2005).

== Спасылкі ==
{{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|711Д000283}}
* [http://blr.belta.by/dossier/view/trastsjanets-chatsverty-pa-velichyni-lager-smertsi-u-europe-39074 Дасье БелТА]{{Недаступная спасылка}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160730184927/http://blr.belta.by/dossier/view/trastsjanets-chatsverty-pa-velichyni-lager-smertsi-u-europe-39074|date=2016-07-30}}
* [http://www.khatyn.by/ru/genocide/ccs/trostenec/ Палітыка генацыда. Малы Трасцянец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110527060322/http://www.khatyn.by/ru/genocide/ccs/trostenec/ |date=27 мая 2011 }} {{ref-ru}}
* [http://www.doew.at/projekte/holocaust/shoahengl/maly.html Maly Trostinec] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070607115418/http://www.doew.at/projekte/holocaust/shoahengl/maly.html |date=7 чэрвеня 2007 }} {{ref-en}}
* [http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%206636.pdf Maly Trascianiec — Yad Vashem]
* [http://zviazda.by/be/news/20141203/1417556582-ubachyc-adchuc-zrazumec Беларускія і нямецкія даследчыкі працуюць над агульным праектам, які пакажа ўвесь маштаб трагедыі ў Трасцянцы]{{Недаступная спасылка}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200909003943/http://zviazda.by/be/news/20141203/1417556582-ubachyc-adchuc-zrazumec|date=2020-09-09}} // Газета «Звязда»
* [https://berastouski.blogspot.com/2021/08/blog-post.html Могілкі ў Шабанах і на паўднёвы ўсход ад Мінска] // Блог Андрэя Берастоўскага (фатаграфіі 2021 г. мемарыялаў у Малым Трасцянце і Благаўшчыне)
* {{Архіварта|trascjanec}}{{Лагеры Трэцяга рэйха}}

{{Сады і паркі Мінска}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]]
[[Катэгорыя:Лагеры смерці Трэцяга рэйха]]
[[Катэгорыя:Халакост у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>91w5jtkdbyyy239j1tfnbevd7ujsubo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трэблінка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83156</id>
    <revision>
      <id>5166955</id>
      <parentid>4876672</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў шаблон</comment>
      <origin>5166955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="m36ti30p8841xruryff4ff0ucti8hdd" xml:space="preserve">[[Выява:Treblinka Concentration Camp sign by David Shankbone.jpg|thumb|300px]]
'''Трэблінка''' (Treblinka) — два канцэнтрацыйныя лагеры: Трэблінка-1 (так званы «працоўны лагер») і Трэблінка-2 (лагер смерці). Лагеры былі арганізаваны нацыстамі на тэрыторыі акупаванай Польшчы недалёка ад вёскі Трэблінка ([[Мазавецкае ваяводства|ваяводства Мазавецкае]]), размешчанае ў 80 км да паўночны-ўсход ад [[Варшава|Варшавы]]. Лагер смерці Трэблінцы-2 існаваў з 22 ліпеня 1942 года па кастрычнік 1943. Па розных ацэнках, усяго ў лагеры было забіта ад 750 да 810.000 чалавек (большая колькасць ахвяраў было толькі ў лагеры Аўшвіц 2, самым вядомым цяпер лагеры смерці). Пераважная большасць ахвяр (99,5%) былі [[яўрэі|яўрэямі]] з Польшчы, каля 2 тысяч - [[цыганы]].

{{Лагеры Трэцяга рэйха}}
[[Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха]]
[[Катэгорыя:Халакост у Польшчы]]

{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>m36ti30p8841xruryff4ff0ucti8hdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс краін паводле плошчы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85369</id>
    <revision>
      <id>5167148</id>
      <parentid>4941694</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73135" sha1="r3azt84cmhg4z5g8vs6qkcjqops6v73" xml:space="preserve">== Спіс дзяржаў — членаў [[ААН]] ==
 {| class=&quot;standard sortable&quot;			
 ! !! Назва !! Плошча (км²)			
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 1
 |{{Сцяг Расіі}} [[Расія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 17 075 400
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 2
 |{{Сцяг Канады}} [[Канада]]			
|align=&quot;right&quot;	| 9 976 139
 |-	
|align=&quot;right&quot;	| 3
 |{{Сцяг ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] ([[ЗША]])			
|align=&quot;right&quot;	| 9 833 517
 |-			
|align=&quot;right&quot; | 4
 |{{Сцяг Кітая}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] ([[КНР]])			
|align=&quot;right&quot;	| 9 598 961
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 5
 |{{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 8 515 767
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 6
 |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 7 686 850
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 7
 |{{Сцяг Індыі}} [[Індыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 3 287 590
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 8
 |{{Сцяг Аргенціны}} [[Аргенціна]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 766 890
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 9
 |{{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 724 900
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 10
 |{{Сцяг Алжыра}} [[Алжыр]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 381 740
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 11
 |{{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] ([[ДРК]])			
|align=&quot;right&quot;	| 2 345 410
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 12
 |{{Сцяг Саудаўскай Аравіі}} [[Саудаўская Аравія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 218 000
|-			
|align=&quot;right&quot;	| 13
 |{{Сцяг Мексікі}} [[Мексіка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 972 550
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 14
 |{{Сцяг Інданезіі}} [[Інданезія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 904 556
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 15
 |{{Сцяг Судана}} [[Судан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 886 068
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 16
 |{{Сцяг Лівіі}} [[Лівія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 759 540
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 17
 |{{Сцяг Ірана}} [[Іран]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 648 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 18
 |{{Сцяг Манголіі}} [[Манголія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 566 600
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 19
 |{{Сцяг Перу}} [[Перу]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 285 220
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 20
 |{{Сцяг Чада}} [[Чад]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 284 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 21
 |{{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 267 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 22
 |{{Сцяг Анголы}} [[Ангола]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 246 700
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 23
 |{{Сцяг Малі}} [[Малі]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 240 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 24
 |{{Сцяг ПАР}} [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ([[ПАР]])			
|align=&quot;right&quot;	| 1 219 912
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 25
 |{{Сцяг Калумбіі}} [[Калумбія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 138 910
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 26
 |{{Сцяг Эфіопіі}} [[Эфіопія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 127 127
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 27
 |{{Сцяг Балівіі}} [[Балівія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 098 580
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 28
 |{{Сцяг Маўрытаніі}} [[Маўрытанія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 030 700
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 29
 |{{Сцяг Егіпта}} [[Егіпет]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 001 450
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 30
 |{{Сцяг Танзаніі}} [[Танзанія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 948 087
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 31
 |{{Сцяг Нігерыі}} [[Нігерыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 923 768
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 32
 |{{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]]			
|align=&quot;right&quot;	| 912 050
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 33
 |{{Сцяг Пакістана}} [[Пакістан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 881 913
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 34
 |{{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 825 418
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 35
 |{{Сцяг Мазамбіка}} [[Мазамбік]]			
|align=&quot;right&quot;	| 801 590
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 36
 |{{Сцяг Турцыі}} [[Турцыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 780 580
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 37
 |{{Сцяг Чылі}} [[Чылі]]			
|align=&quot;right&quot;	| 756 950
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 38
 |{{Сцяг Замбіі}} [[Замбія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 752 614
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 39
 |{{Сцяг М’янмы}} [[М’янма]]			
|align=&quot;right&quot;	| 678 500
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 40
 |{{Сцяг Афганістана}} [[Афганістан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 647 500
|-			
|align=&quot;right&quot;	| 41
 |{{Сцяг Паўднёвага Судана}} [[Паўднёвы Судан]]	
|align=&quot;right&quot;	| 644 329
|-
|align=&quot;right&quot;	| 42
 |{{Сцяг Самалі}} [[Самалі]]			
|align=&quot;right&quot;	| 637 657
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 43
 |{{Сцяг Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі}} [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка]] ([[ЦАР]])			
|align=&quot;right&quot;	| 622 984
 |-	
|align=&quot;right&quot;	| 44
 |{{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]			
|align=&quot;right&quot;	| 603 700
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 45
 |{{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]			
|align=&quot;right&quot;	| 600 370
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 46
 |{{Сцяг Мадагаскара}} [[Мадагаскар]]			
|align=&quot;right&quot;	| 587 040
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 47
 |{{Сцяг Кеніі}} [[Кенія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 582 650
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 48
 |{{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 547 030
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 49
 |{{Сцяг Емена}} [[Емен]]			
|align=&quot;right&quot;	| 527 970
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 50
 |{{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]			
|align=&quot;right&quot;	| 514 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 51
 |{{Сцяг Іспаніі}} [[Іспанія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 497 304
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 52
 |{{Сцяг Туркменістана}} [[Туркменістан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 491 200
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 53
 |{{Сцяг Камеруна}} [[Камерун]]			
|align=&quot;right&quot;	| 475 440
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 54
 |{{Сцяг Папуа — Новай Гвінеі}} [[Папуа — Новая Гвінея]]			
|align=&quot;right&quot;	| 463 840
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 55
 |{{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 449 964
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 56
 |{{Сцяг Узбекістана}} [[Узбекістан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 447 400
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 57
 |{{Сцяг Марока}} [[Марока]]			
|align=&quot;right&quot;	| 446 550
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 58
 |{{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]			
|align=&quot;right&quot;	| 437 072
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 59
 |{{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]]			
|align=&quot;right&quot;	| 406 750
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 60
 |{{Сцяг Зімбабвэ}} [[Зімбабвэ]]			
|align=&quot;right&quot;	| 390 580
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 61
 |{{Сцяг Японіі}} [[Японія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 377 835
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 62
 |{{Сцяг Германіі}} [[Германія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 357 021
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 63
 |{{Сцяг Рэспублікі Конга}} [[Рэспубліка Конга|Конга]]			
|align=&quot;right&quot;	| 342 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 64
 |{{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 337 030
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 65
 |{{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 330 803
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 66
 |{{Сцяг В’етнама}} [[В’етнам]]			
|align=&quot;right&quot;	| 329 560
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 67
 |{{Сцяг Нарвегіі}} [[Нарвегія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 324 220
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 68
 |{{Сцяг Кот-д’Івуара}} [[Кот-д’Івуар]]			
|align=&quot;right&quot;	| 322 460
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 69
 |{{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]			
|align=&quot;right&quot;	| 312 685
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 70
 |{{Сцяг Амана}} [[Аман]]			
|align=&quot;right&quot;	| 309 500
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 71
 |{{Сцяг Італіі}} [[Італія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 301 230
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 72
 |{{Сцяг Філіпін}} [[Філіпіны]]			
|align=&quot;right&quot;	| 300 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 73
 |{{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]			
|align=&quot;right&quot;	| 283 560
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 74
 |{{Сцяг Буркіна-Фасо}} [[Буркіна-Фасо]]			
|align=&quot;right&quot;	| 274 200
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 75
 |{{Сцяг Новай Зеландыі}} [[Новая Зеландыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 268 680
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 76
 |{{Сцяг Габона}} [[Габон]]			
|align=&quot;right&quot;	| 267 667
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 77
 |{{Сцяг Гвінеі}} [[Гвінея]]			
|align=&quot;right&quot;	| 245 857
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 78
 |{{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[Вялікабрытанія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 244 820
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 79
 |{{Сцяг Ганы}} [[Гана]]			
|align=&quot;right&quot;	| 238 540
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 80
 |{{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 237 500
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 81
 |{{Сцяг Лаоса}} [[Лаос]]			
|align=&quot;right&quot;	| 236 800
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 82
 |{{Сцяг Уганды}} [[Уганда]]			
|align=&quot;right&quot;	| 236 040
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 83
 |{{Сцяг Гаяны}} [[Гаяна]]			
|align=&quot;right&quot;	| 214 970
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 84
 |{{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]			
|align=&quot;right&quot;	| 207 600
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 85
 |{{Сцяг Кыргызстана}} [[Кыргызстан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 198 500
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 86
 |{{Сцяг Сенегала}} [[Сенегал]]			
|align=&quot;right&quot;	| 196 190
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 87
 |{{Сцяг Сірыі}} [[Сірыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 185 180
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 88
 |{{Сцяг Камбоджы}} [[Камбоджа]]			
|align=&quot;right&quot;	| 181 040
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 89
 |{{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]]			
|align=&quot;right&quot;	| 176 220
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 90
 |{{Сцяг Туніса}} [[Туніс]]			
|align=&quot;right&quot;	| 163 610
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 91
 |{{Сцяг Сурынама}} [[Сурынам]]			
|align=&quot;right&quot;	| 163 270
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 92
 |{{Сцяг Бангладэш}} [[Бангладэш]]			
|align=&quot;right&quot;	| 144 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 93
 |{{Сцяг Таджыкістана}} [[Таджыкістан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 143 100
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 94
 |{{Сцяг Непала}} [[Непал]]			
|align=&quot;right&quot;	| 140 800
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 95
 |{{Сцяг Грэцыі}} [[Грэцыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 131 940
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 96
 |{{Сцяг Нікарагуа}} [[Нікарагуа]]			
|align=&quot;right&quot;	| 129 494
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 97
 |{{Сцяг Эрытрэі}} [[Эрытрэя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 121 320
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 98
 |{{Сцяг КНДР}} [[КНДР]]			
|align=&quot;right&quot;	| 120 540
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 99
 |{{Сцяг Малаві}} [[Малаві]]			
|align=&quot;right&quot;	| 118 480
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 100
 |{{Сцяг Беніна}} [[Бенін]]			
|align=&quot;right&quot;	| 112 620
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 101
 |{{Сцяг Гандураса}} [[Гандурас]]			
|align=&quot;right&quot;	| 112 090
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 102
 |{{Сцяг Ліберыі}} [[Ліберыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 111 370
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 103
 |{{Сцяг Балгарыі}} [[Балгарыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 110 910
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 104
 |{{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала]]			
|align=&quot;right&quot;	| 108 890
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 105
 |{{Сцяг Ісландыі}} [[Ісландыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 103 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 106
 |{{Сцяг Кубы}} [[Куба]]			
|align=&quot;right&quot;	| 100 860
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 107
 |{{Сцяг Рэспублікі Карэя}} [[Рэспубліка Карэя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 98 480
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 108
 |{{Сцяг Венгрыі}} [[Венгрыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 93 030
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 109
 |{{Сцяг Партугаліі}} [[Партугалія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 92 082
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 110
 |{{Сцяг Іарданіі}} [[Іарданія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 89 400
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 111
 |{{Сцяг Сербіі}} [[Сербія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 88 361
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 112
 |{{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 86 600
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 113
 |{{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 83 858
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 114
 |{{Сцяг ААЭ}} [[ААЭ]]			
|align=&quot;right&quot;	| 82 880
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 115
 |{{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 78 866
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 116
 |{{Сцяг Панамы}} [[Панама]]			
|align=&quot;right&quot;	| 78 200
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 117
 |{{Сцяг Сьера-Леонэ}} [[Сьера-Леонэ]]			
|align=&quot;right&quot;	| 71 740
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 118
 |{{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 70 273
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 119
 |{{Сцяг Грузіі}} [[Грузія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 69 700
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 120
 |{{Сцяг Шры-Ланкі}} [[Шры-Ланка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 65 610
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 121
 |{{Сцяг Літвы}} [[Літва]]			
|align=&quot;right&quot;	| 65 200
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 122
 |{{Сцяг Латвіі}} [[Латвія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 64 589
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 123
 |{{Сцяг Тога}} [[Тога]]			
|align=&quot;right&quot;	| 56 785
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 124
 |{{Сцяг Харватыі}} [[Харватыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 56 542
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 125
 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Боснія і Герцагавіна]]			
|align=&quot;right&quot;	| 51 129
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 126
 |{{Сцяг Коста-Рыкі}} [[Коста-Рыка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 51 100
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 127
 |{{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 48 845
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 128
 |{{Сцяг Дамініканскай Рэспублікі}} [[Дамініканская Рэспубліка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 48 730
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 129
 |{{Сцяг Бутана}} [[Бутан]]			
|align=&quot;right&quot;	| 47 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 130
 |{{Сцяг Эстоніі}} [[Эстонія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 45 226
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 131
 |{{Сцяг Даніі}} [[Данія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 43 094
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 132
 |{{Сцяг Нідэрландаў}} [[Нідэрланды]]			
|align=&quot;right&quot;	| 41 526
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 133
 |{{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 41 290
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 134
 |{{Сцяг Гвінеі-Бісау}} [[Гвінея-Бісау]]		
|align=&quot;right&quot;	| 36 120
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 135
 |{{Сцяг Малдовы}} [[Малдова]]			
|align=&quot;right&quot;	| 33 843
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 136
 |{{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 32 545
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 137
 |{{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]			
|align=&quot;right&quot;	| 30 355
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 138
 |{{Сцяг Арменіі}} [[Арменія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 29 743
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 139
 |{{Сцяг Албаніі}} [[Албанія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 28 748
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 140
 |{{Сцяг Саламонавых Астравоў}} [[Саламонавы Астравы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 28 450
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 141
 |{{Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі}} [[Экватарыяльная Гвінея]]			
|align=&quot;right&quot;	| 28 051
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 142
 |{{Сцяг Бурундзі}} [[Бурундзі]]			
|align=&quot;right&quot;	| 27 830
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 143
 |{{Сцяг Гаіці}} [[Рэспубліка Гаіці|Гаіці]]			
|align=&quot;right&quot;	| 27 750
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 144
 |{{Сцяг Руанды}} [[Руанда]]			
|align=&quot;right&quot;	| 26 338
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 145
 |{{Сцяг Паўночнай Македоніі}} [[Паўночная Македонія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 25 333
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 146
 |{{Сцяг Беліза}} [[Беліз]]			
|align=&quot;right&quot;	| 22 966
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 147
 |{{Сцяг Ізраіля}} [[Ізраіль]]			
|align=&quot;right&quot;	| 22 072
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 148
 |{{Сцяг Джыбуці}} [[Джыбуці]]			
|align=&quot;right&quot;	| 22 000
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 149
 |{{Сцяг Сальвадора}} [[Сальвадор]]			
|align=&quot;right&quot;	| 21 040
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 150
 |{{Сцяг Славеніі}} [[Славенія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 20 253
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 151
 |{{Сцяг Фіджы}} [[Фіджы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 18 270
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 152
 |{{Сцяг Кувейта}} [[Кувейт]]			
|align=&quot;right&quot;	| 17 820
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 153
 |{{Сцяг Свазіленда}} [[Свазіленд]]			
|align=&quot;right&quot;	| 17 363
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 154
 |{{Сцяг Усходняга Тымора}} [[Усходні Тымор]]			
|align=&quot;right&quot;	| 14 874
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 155
 |{{Сцяг Чарнагорыі}} [[Чарнагорыя]]			
|align=&quot;right&quot;	| 14 026
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 156
 |{{Сцяг Багамскіх астравоў}} [[Багамы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 13 940
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 157
 |{{Сцяг Вануату}} [[Вануату]]			
|align=&quot;right&quot;	| 12 200
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 158
 |{{Сцяг Катара}} [[Катар]]			
|align=&quot;right&quot;	| 11 437
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 159
 |{{Сцяг Гамбіі}} [[Гамбія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 11 300
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 160
 |{{Сцяг Ямайкі}} [[Ямайка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 10 990
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 161
 |{{Сцяг Лівана}} [[Ліван]]			
|align=&quot;right&quot;	| 10 452
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 162
 |{{Сцяг Кіпра}} [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]]			
|align=&quot;right&quot;	| 9 250
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 163
 |{{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]			
|align=&quot;right&quot;	| 5 770
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 164
 |{{Сцяг Трынідада і Табага}} [[Трынідад і Табага]]			
|align=&quot;right&quot;	| 5 128
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 165
 |{{Сцяг Каба-Вердэ}} [[Каба-Вердэ]]			
|align=&quot;right&quot;	| 4 033
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 166
 |{{Сцяг Самоа}} [[Самоа]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 860
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 167
 |{{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 586
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 168
 |{{Сцяг Каморскіх Астравоў}} [[Каморскія Астравы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2 170
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 169
 |{{Сцяг Маўрыкія}} [[Маўрыкій]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 860
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 170
 |{{Сцяг Сан-Тамэ і Прынсіпі}} [[Сан-Тамэ і Прынсіпі]]			
|align=&quot;right&quot;	| 1 001
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 171
 |{{Сцяг Дамінікі}} [[Дамініка]]			
|align=&quot;right&quot;	| 754
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 172
 |{{Сцяг Тонга}} [[Тонга]]			
|align=&quot;right&quot;	| 748
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 173
 |{{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]			
|align=&quot;right&quot;	| 717
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 174
 |{{Сцяг Федэратыўных Штатаў Мікранезіі}} [[Федэратыўныя Штаты Мікранезіі|Мікранезія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 702
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 175
 |{{Сцяг Сінгапура}} [[Сінгапур]]			
|align=&quot;right&quot;	| 693
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 176
 |{{Сцяг Бахрэйна}} [[Бахрэйн]]			
|align=&quot;right&quot;	| 665
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 177
 |{{Сцяг Сент-Люсіі}} [[Сент-Люсія]]			
|align=&quot;right&quot;	| 620
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 178
 |{{Сцяг Андоры}} [[Андора]]			
|align=&quot;right&quot;	| 468
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 179
 |{{Сцяг Палау}} [[Палау]]			
|align=&quot;right&quot;	| 458
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 180
 |{{Сцяг Сейшэльскіх астравоў}} [[Сейшэльскія Астравы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 455
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 181
 |{{Сцяг Антыгуа і Барбуда}} [[Антыгуа і Барбуда]]			
|align=&quot;right&quot;	| 442
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 182
 |{{Сцяг Барбадаса}} [[Барбадас]]			
|align=&quot;right&quot;	| 430
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 183
 |{{Сцяг Сент-Вінсента і Грэнадзін}} [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]]			
|align=&quot;right&quot;	| 389
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 184
 |{{Сцяг Грэнады}} [[Грэнада]]			
|align=&quot;right&quot;	| 340
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 185
 |{{Сцяг Мальты}} [[Мальта]]			
|align=&quot;right&quot;	| 316
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 186
 |{{Сцяг Мальдываў}} [[Мальдывы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 300
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 187
 |{{Сцяг Сент-Кітса і Невіса}} [[Сент-Кітс і Невіс]]			
|align=&quot;right&quot;	| 261
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 188
 |{{Сцяг Маршалавых Астравоў}} [[Маршалавы Астравы]]			
|align=&quot;right&quot;	| 181
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 189
 |{{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]]			
|align=&quot;right&quot;	| 160
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 190
 |{{Сцяг Сан-Марына}} [[Сан-Марына]]			
|align=&quot;right&quot;	| 61
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 191
 |{{Сцяг Тувалу}} [[Тувалу]]			
|align=&quot;right&quot;	| 26
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 192
 |{{Сцяг Науру}} [[Науру]]			
|align=&quot;right&quot;	| 21
 |-			
|align=&quot;right&quot;	| 193
 |{{Сцяг Манака}} [[Манака]]			
|align=&quot;right&quot;	| 2,02
 |-			
|}

== Поўны спіс краін і тэрыторый ==
 {| class=&quot;standard sortable&quot; 
 ! Назва !! Плошча (км²) !! № 
 |- 
 |{{Сцяг Расіі}} [[Расія]] 
|align=&quot;right&quot;	|17075400
|align=&quot;right&quot;	| 1
 |- 
 |[[Выява:Flag of Antarctica.svg|22px]] [[Антарктыда]] 
|align=&quot;right&quot;	|14400000
|align=&quot;right&quot;	|
 |- 
 |{{Сцяг Канады}} [[Канада]]
|align=&quot;right&quot;	|9976140
|align=&quot;right&quot;	| 2
 |- 
 |{{Сцяг Кітайскай Народнай Рэспублікі}} [[Кітайская Народная Рэспубліка]] 
|align=&quot;right&quot;	|9598077
|align=&quot;right&quot;	| 3
 |- 
 |{{Сцяг Злучаных Штатаў Амерыкі}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] 
|align=&quot;right&quot;	|9518900
|align=&quot;right&quot;	| 4
 |- 
 |{{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]] 
|align=&quot;right&quot;	|8511965
|align=&quot;right&quot;	| 5
 |- 
 |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]] 
|align=&quot;right&quot;	|7686850
|align=&quot;right&quot;	| 6
 |- 		
 |{{Сцяг ЕС}} [[ЕС]]		
|align=&quot;right&quot;	|4324782
|align=&quot;right&quot;	|
 |- 
 |{{Сцяг Індыі}} [[Індыя]]
|align=&quot;right&quot;	|3287590
|align=&quot;right&quot;	| 7
 |- 
 |{{Сцяг Аргенціны}} [[Аргенціна]] 
|align=&quot;right&quot;	|2766890
|align=&quot;right&quot;	| 8
 |- 
 |{{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]] 
|align=&quot;right&quot;	|2724900
|align=&quot;right&quot;	| 9
 |- 
 |{{Сцяг Алжыра}} [[Алжыр]]
|align=&quot;right&quot;	|2381740
|align=&quot;right&quot;	| 10
 |- 
 |{{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] 
|align=&quot;right&quot;	|2345410
|align=&quot;right&quot;	| 11
 |- 
 |{{Сцяг Саудаўскай Аравіі}} [[Саудаўская Аравія]] 
|align=&quot;right&quot;	|2218000
|align=&quot;right&quot;	| 12
 |- 
 |{{Сцяг Грэнландыі}} [[Грэнландыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|2166086
|align=&quot;right&quot;	| 13
 |- 
 |{{Сцяг Мексікі}} [[Мексіка]] 
|align=&quot;right&quot;	|1972550
|align=&quot;right&quot;	| 14
 |- 
 |{{Сцяг Інданезіі}} [[Інданезія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1904556
|align=&quot;right&quot;	| 15
 |- 
 |{{Сцяг Судана}} [[Судан]]
|align=&quot;right&quot;	|1886065
|align=&quot;right&quot;	| 16
 |- 
 |{{Сцяг Лівіі}} [[Лівія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1759540
|align=&quot;right&quot;	| 17
 |- 
 |{{Сцяг Ірана}} [[Іран]] 
|align=&quot;right&quot;	|1648000
|align=&quot;right&quot;	| 18
 |- 
 |{{Сцяг Манголіі}} [[Манголія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1564116
|align=&quot;right&quot;	| 19
 |- 
 |{{Сцяг Перу}} [[Перу]] 
|align=&quot;right&quot;	|1285220
|align=&quot;right&quot;	| 20
 |- 
 |{{Сцяг Чада}} [[Чад]] 
|align=&quot;right&quot;	|1284000
|align=&quot;right&quot;	| 21
 |- 
 |{{Сцяг Нігера}} [[Нігер]] 
|align=&quot;right&quot;	|1267000
|align=&quot;right&quot;	| 22
 |- 
 |{{Сцяг Анголы}} [[Ангола]] 
|align=&quot;right&quot;	|1246700
|align=&quot;right&quot;	| 23
 |- 
 |{{Сцяг Малі}} [[Малі]] 
|align=&quot;right&quot;	|1240000
|align=&quot;right&quot;	| 24
 |- 
 |{{Сцяг ПАР}} [[ПАР]] 
|align=&quot;right&quot;	|1219912
|align=&quot;right&quot;	| 25
 |- 
 |{{Сцяг Калумбіі}} [[Калумбія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1138910
|align=&quot;right&quot;	| 26
 |- 
 |{{Сцяг Эфіопіі}} [[Эфіопія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1127127
|align=&quot;right&quot;	| 27
 |- 
 |{{Сцяг Балівіі}} [[Балівія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1098580
|align=&quot;right&quot;	| 28
 |- 
 |{{Сцяг Маўрытаніі}} [[Маўрытанія]] 
|align=&quot;right&quot;	|1030700
|align=&quot;right&quot;	| 29
 |- 
 |{{Сцяг Егіпта}} [[Егіпет]] 
|align=&quot;right&quot;	|1001450
|align=&quot;right&quot;	| 30
 |- 
 |{{Сцяг Танзаніі}} [[Танзанія]] 
|align=&quot;right&quot;	|948087
|align=&quot;right&quot;	| 31
 |- 
 |{{Сцяг Нігерыі}} [[Нігерыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|923768
|align=&quot;right&quot;	| 32
 |- 
 |{{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]] 
|align=&quot;right&quot;	|912050
|align=&quot;right&quot;	| 33
 |- 
 |{{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]] 
|align=&quot;right&quot;	|825418
|align=&quot;right&quot;	| 34
 |- 
 |{{Сцяг Пакістана}} [[Пакістан]] 
|align=&quot;right&quot;	|803940
|align=&quot;right&quot;	| 35
 |- 
 |{{Сцяг Мазамбіка}} [[Мазамбік]] 
|align=&quot;right&quot;	|801590
|align=&quot;right&quot;	| 36
 |- 
 |{{Сцяг Турцыі}} [[Турцыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|780580
|align=&quot;right&quot;	| 37
 |- 
 |{{Сцяг Чылі}} [[Чылі]] 
|align=&quot;right&quot;	|756950
|align=&quot;right&quot;	| 38
 |- 
 |{{Сцяг Замбіі}} [[Замбія]] 
|align=&quot;right&quot;	|752614
|align=&quot;right&quot;	| 39
 |- 
 |{{Сцяг М’янмы}} [[М’янма]] 
|align=&quot;right&quot;	|678500
|align=&quot;right&quot;	| 40
 |- 
 |{{Сцяг Афганістана}} [[Афганістан]] 
|align=&quot;right&quot;	|647500
|align=&quot;right&quot;	| 41
 |- 
 |{{Сцяг Самалі}} [[Самалі]] 
|align=&quot;right&quot;	|637657
|align=&quot;right&quot;	| 42
 |- 
 |{{Сцяг Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі}} [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка]] 
|align=&quot;right&quot;	|622984
|align=&quot;right&quot;	| 43
 |- 
 |{{Сцяг Паўднёвага Судана}} [[Паўднёвы Судан]] 
|align=&quot;right&quot;	|619745
|align=&quot;right&quot;	| 44
 |- 
 |{{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] 
|align=&quot;right&quot;	|603700
|align=&quot;right&quot;	| 45
 |- 
 |{{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]] 
|align=&quot;right&quot;	|600370
|align=&quot;right&quot;	| 46
 |- 
 |{{Сцяг Мадагаскара}} [[Мадагаскар]] 
|align=&quot;right&quot;	|587040
|align=&quot;right&quot;	| 47
 |- 
 |{{Сцяг Кеніі}} [[Кенія]] 
|align=&quot;right&quot;	|582650
|align=&quot;right&quot;	| 48
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Францыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|547030
|align=&quot;right&quot;	| 49
 |- 
 |{{Сцяг Емена}} [[Емен]] 
|align=&quot;right&quot;	|527970
|align=&quot;right&quot;	| 50
 |- 
 |{{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]] 
|align=&quot;right&quot;	|514000
|align=&quot;right&quot;	| 51
 |- 
 |{{Сцяг Іспаніі}} [[Іспанія]] 
|align=&quot;right&quot;	|497304
|align=&quot;right&quot;	| 52
 |- 
 |{{Сцяг Туркменіі}} [[Туркменія]] 
|align=&quot;right&quot;	|491200
|align=&quot;right&quot;	| 53
 |- 
 |{{Сцяг Камеруна}} [[Камерун]] 
|align=&quot;right&quot;	|475440
|align=&quot;right&quot;	| 54
 |- 
 |{{Сцяг Папуа-Новай Гвінеі}} [[Папуа-Новая Гвінея]] 
|align=&quot;right&quot;	|462840
|align=&quot;right&quot;	| 55
 |- 
 |{{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|449964
|align=&quot;right&quot;	| 56
 |- 
 |{{Сцяг Узбекістана}} [[Узбекістан]] 
|align=&quot;right&quot;	|447400
|align=&quot;right&quot;	| 57
 |- 
 |{{Сцяг Марока}} [[Марока]] 
|align=&quot;right&quot;	|446550
|align=&quot;right&quot;	| 58
 |- 
 |{{Сцяг Ірака}} [[Ірак]] 
|align=&quot;right&quot;	|437072
|align=&quot;right&quot;	| 59
 |- 
 |{{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]] 
|align=&quot;right&quot;	|406750
|align=&quot;right&quot;	| 60
 |- 
 |{{Сцяг Зімбабвэ}} [[Зімбабвэ]] 
|align=&quot;right&quot;	|390580
|align=&quot;right&quot;	| 61
 |- 
 |{{Сцяг Японіі}} [[Японія]] 
|align=&quot;right&quot;	|377835
|align=&quot;right&quot;	| 62
 |- 
 |{{Сцяг Германіі}} [[Германія]] 
|align=&quot;right&quot;	|357021
|align=&quot;right&quot;	| 63
 |- 
 |{{Сцяг Рэспублікі Конга}} [[Рэспубліка Конга]] 
|align=&quot;right&quot;	|342000
|align=&quot;right&quot;	| 64
 |- 
 |{{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|337030
|align=&quot;right&quot;	| 65
 |- 
 |{{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]] 
|align=&quot;right&quot;	|330803
|align=&quot;right&quot;	| 66
 |- 
 |{{Сцяг В’етнама}} [[В’етнам]] 
|align=&quot;right&quot;	|329560
|align=&quot;right&quot;	| 67
 |- 
 |{{Сцяг Нарвегіі}} [[Нарвегія]] 
|align=&quot;right&quot;	|324220
|align=&quot;right&quot;	| 68
 |- 
 |{{Сцяг Кот-д’Івуара}} [[Кот-д’Івуар]] 
|align=&quot;right&quot;	|322460
|align=&quot;right&quot;	| 69
 |- 
 |{{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]] 
|align=&quot;right&quot;	|312685
|align=&quot;right&quot;	| 70
 |- 
 |{{Сцяг Амана}} [[Аман]] 
|align=&quot;right&quot;	|309500
|align=&quot;right&quot;	| 71
 |- 
 |{{Сцяг Італіі}} [[Італія]] 
|align=&quot;right&quot;	|301230
|align=&quot;right&quot;	| 72
 |- 
 |{{Сцяг Філіпін}} [[Філіпіны]] 
|align=&quot;right&quot;	|300000
|align=&quot;right&quot;	| 73
 |- 
 |{{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]] 
|align=&quot;right&quot;	|283560
|align=&quot;right&quot;	| 74
 |- 
 |{{Сцяг Буркіна-Фасо}} [[Буркіна-Фасо]] 
|align=&quot;right&quot;	|274200
|align=&quot;right&quot;	| 75
 |- 
 |{{Сцяг Новай Зеландыі}} [[Новая Зеландыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|268680
|align=&quot;right&quot;	| 76
 |- 
 |{{Сцяг Габона}} [[Габон]] 
|align=&quot;right&quot;	|267667
|align=&quot;right&quot;	| 77
 |- 
 |{{Сцяг Заходняй Сахары}} [[Заходняя Сахара]] 
|align=&quot;right&quot;	|266000
|align=&quot;right&quot;	| 78
 |- 
 |{{Сцяг Гвінеі}} [[Гвінея]] 
|align=&quot;right&quot;	|245857
|align=&quot;right&quot;	| 79
 |- 
 |{{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[Вялікабрытанія]] 
|align=&quot;right&quot;	|244820
|align=&quot;right&quot;	| 80
 |- 
 |{{Сцяг Ганы}} [[Гана]] 
|align=&quot;right&quot;	|238540
|align=&quot;right&quot;	| 81
 |- 
 |{{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]] 
|align=&quot;right&quot;	|237500
|align=&quot;right&quot;	| 82
 |- 
 |{{Сцяг Лаоса}} [[Лаос]] 
|align=&quot;right&quot;	|236800
|align=&quot;right&quot;	| 83
 |- 
 |{{Сцяг Уганды}} [[Уганда]] 
|align=&quot;right&quot;	|236040
|align=&quot;right&quot;	| 84
 |- 
 |{{Сцяг Гаяны}} [[Гаяна]] 
|align=&quot;right&quot;	|214970
|align=&quot;right&quot;	| 85
 |-
        |[[Выява:Flag of Puntland.svg|22px]] [[Пунтленд]]
|align=&quot;right&quot;  |212510
|align=&quot;right&quot;  |
        |-	
 |{{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] 
|align=&quot;right&quot;	|207600
|align=&quot;right&quot;	| 86
 |- 
 |{{Сцяг Кіргізіі}} [[Кыргызстан]] 
|align=&quot;right&quot;	|198500
|align=&quot;right&quot;	| 87
 |- 
 |{{Сцяг Сенегала}} [[Сенегал]] 
|align=&quot;right&quot;	|196190
|align=&quot;right&quot;	| 88
 |- 
 |{{Сцяг Сірыі}} [[Сірыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|185180
|align=&quot;right&quot;	| 89
 |- 
 |{{Сцяг Камбоджы}} [[Камбоджа]] 
|align=&quot;right&quot;	|181040
|align=&quot;right&quot;	| 90
 |- 
 |{{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]] 
|align=&quot;right&quot;	|176220
|align=&quot;right&quot;	| 91
 |- 
 |{{Сцяг Туніса}} [[Туніс]] 
|align=&quot;right&quot;	|163610
|align=&quot;right&quot;	| 92
 |- 
 |{{Сцяг Сурынама}} [[Сурынам]] 
|align=&quot;right&quot;	|163270
|align=&quot;right&quot;	| 93
 |-
        |[[Выява:Flag of the Shan State.svg|22px]] [[Дзяржава Шан|Шан]]
|align=&quot;right&quot;  |155800
|align=&quot;right&quot;  |
        |-	
 |{{Сцяг Бангладэш}} [[Бангладэш]] 
|align=&quot;right&quot;	|144000
|align=&quot;right&quot;	| 94
 |- 
 |{{Сцяг Таджыкістана}} [[Таджыкістан]] 
|align=&quot;right&quot;	|143100
|align=&quot;right&quot;	| 95
 |- 
 |{{Сцяг Непала}} [[Непал]] 
|align=&quot;right&quot;	|140800
|align=&quot;right&quot;	| 96
 |-
        |{{Сцяг Самаліленда}} Самаліленд 
|align=&quot;right&quot;  |137600
|align=&quot;right&quot;  |
        |-	
 |{{Сцяг Грэцыі}} [[Грэцыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|131940
|align=&quot;right&quot;	| 97
 |- 
 |{{Сцяг Нікарагуа}} [[Нікарагуа]] 
|align=&quot;right&quot;	|129494
|align=&quot;right&quot;	| 98
 |- 
 |{{Сцяг Эрытрэі}} [[Эрытрэя]] 
|align=&quot;right&quot;	|121320
|align=&quot;right&quot;	| 99
 |- 
 |{{Сцяг КНДР}} [[КНДР]]
|align=&quot;right&quot;	|120540
|align=&quot;right&quot;	| 100
 |- 
 |{{Сцяг Малаві}} [[Малаві]] 
|align=&quot;right&quot;	|118480
|align=&quot;right&quot;	| 101
 |- 
 |{{Сцяг Беніна}} [[Бенін]] 
|align=&quot;right&quot;	|112620
|align=&quot;right&quot;	| 102
 |- 
 |{{Сцяг Гандураса}} [[Гандурас]] 
|align=&quot;right&quot;	|112090
|align=&quot;right&quot;	| 103
 |- 
 |{{Сцяг Ліберыі}} [[Ліберыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|111370
|align=&quot;right&quot;	| 104
 |- 
 |{{Сцяг Балгарыі}} [[Балгарыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|110910
|align=&quot;right&quot;	| 105
 |- 
 |{{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала]] 
|align=&quot;right&quot;	|108890
|align=&quot;right&quot;	| 106
 |- 
 |{{Сцяг Ісландыі}} [[Ісландыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|103000
|align=&quot;right&quot;	| 107
 |- 
 |{{Сцяг Кубы}} [[Куба]] 
|align=&quot;right&quot;	|100860
|align=&quot;right&quot;	| 108
 |- 
 |{{Сцяг Рэспублікі Карэя}} [[Рэспубліка Карэя]] 
|align=&quot;right&quot;	|98480
|align=&quot;right&quot;	| 109
 |- 
 |{{Сцяг Венгрыі}} [[Венгрыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|93030
|align=&quot;right&quot;	| 110
 |- 
 |{{Сцяг Партугаліі}} [[Партугалія]] 
|align=&quot;right&quot;	|92082
|align=&quot;right&quot;	| 111
 |- 
 |{{Сцяг Іарданіі}} [[Іарданія]] 
|align=&quot;right&quot;	|92300
|align=&quot;right&quot;	| 112
 |-
        |{{Сцяг Французскай Гвіяны}} Французская Гвіяна
|align=&quot;right&quot;  |91000
|align=&quot;right&quot;  | 113
 |- 
 |{{Сцяг Сербіі}} [[Сербія]] 
|align=&quot;right&quot;	|88361
|align=&quot;right&quot;	| 114
 |-
 |{{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|83871
|align=&quot;right&quot;	| 115
 |- 
 |{{Сцяг ААЭ}} [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] 
|align=&quot;right&quot;	|82880
|align=&quot;right&quot;	| 116
 |- 
 |{{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]] 
|align=&quot;right&quot;	|78866
|align=&quot;right&quot;	| 117
 |- 
 |{{Сцяг Панамы}} [[Панама]] 
|align=&quot;right&quot;	|78200
|align=&quot;right&quot;	| 118
 |- 
 |{{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]] 
|align=&quot;right&quot;	|75100
|align=&quot;right&quot;	| 119
 |- 
 |{{Сцяг Сьера-Леонэ}} [[Сьера-Леонэ]] 
|align=&quot;right&quot;	|71740
|align=&quot;right&quot;	| 120
 |- 
 |{{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|70273
|align=&quot;right&quot;	| 121
 |- 
 |{{Сцяг Шры-Ланкі}} [[Шры-Ланка]] 
|align=&quot;right&quot;	|65610
|align=&quot;right&quot;	| 122
 |- 
 |{{Сцяг Літвы}} [[Літва]] 
|align=&quot;right&quot;	|65200
|align=&quot;right&quot;	| 123
 |- 
 |{{Сцяг Латвіі}} [[Латвія]] 
|align=&quot;right&quot;	|64589
|align=&quot;right&quot;	| 124
 |- 
 |{{Сцяг Нарвегіі}} [[Шпіцберген]] 
|align=&quot;right&quot;	|62049
|align=&quot;right&quot;	| 125
 |- 
 |{{Сцяг Грузіі}} [[Грузія]] 
|align=&quot;right&quot;	|57200
|align=&quot;right&quot;	| 126
 |- 
 |{{Сцяг Тога}} [[Тога]] 
|align=&quot;right&quot;	|56785
|align=&quot;right&quot;	| 127
 |- 
 |{{Сцяг Харватыі}} [[Харватыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|56542
|align=&quot;right&quot;	| 128
 |- 
 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Боснія і Герцагавіна]] 
|align=&quot;right&quot;	|51129
|align=&quot;right&quot;	| 129
 |- 
 |{{Сцяг Коста-Рыкі}} [[Коста-Рыка]] 
|align=&quot;right&quot;	|51100
|align=&quot;right&quot;	| 130
 |- 
 |{{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]] 
|align=&quot;right&quot;	|48845
|align=&quot;right&quot;	| 131
 |- 
 |{{Сцяг Дамініканскай Рэспублікі}} [[Дамініканская Рэспубліка]] 
|align=&quot;right&quot;	|48730
|align=&quot;right&quot;	| 132
 |- 
 |{{Сцяг Бутана}} [[Бутан]] 
|align=&quot;right&quot;	|47000
|align=&quot;right&quot;	| 133
 |-
        |{{Сцяг Самалі}} [[Галмудуг]]
|align=&quot;right&quot;  |46000
|align=&quot;right&quot;  |
        |-	
 |{{Сцяг Эстоніі}} [[Эстонія]] 
|align=&quot;right&quot;	|45226
|align=&quot;right&quot;	| 134
 |- 
 |{{Сцяг Даніі}} [[Данія]] 
|align=&quot;right&quot;	|43094
|align=&quot;right&quot;	| 135
 |- 
 |{{Сцяг Нідэрландаў}} [[Нідэрланды]] 
|align=&quot;right&quot;	|41526
|align=&quot;right&quot;	| 136
 |- 
 |{{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|41290
|align=&quot;right&quot;	| 137
 |- 
 |{{Сцяг Гвінеі-Бісау}} [[Гвінея-Бісау]] 
|align=&quot;right&quot;	|36120
|align=&quot;right&quot;	| 138
 |- 
 |{{Сцяг Тайваня}} [[Тайвань]] 
|align=&quot;right&quot;	|35980
|align=&quot;right&quot;	| 139
        |-	
 |{{Сцяг Малдовы}} [[Малдова]] 
|align=&quot;right&quot;	|29680
|align=&quot;right&quot;	| 140
 |- 
 |{{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]] 
|align=&quot;right&quot;	|32545
|align=&quot;right&quot;	| 141
 |- 
 |{{Сцяг Лесота}} [[Лесота]] 
|align=&quot;right&quot;	|30355
|align=&quot;right&quot;	| 142
 |- 
 |{{Сцяг Арменіі}} [[Арменія]] 
|align=&quot;right&quot;	|29743
|align=&quot;right&quot;	| 143
 |- 
 |{{Сцяг Албаніі}} [[Албанія]] 
|align=&quot;right&quot;	|28748
|align=&quot;right&quot;	| 144
 |- 
 |{{Сцяг Саламонавых астравоў}} [[Саламонавы Астравы]] 
|align=&quot;right&quot;	|28450
|align=&quot;right&quot;	| 145
 |- 
 |{{Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі}} [[Экватарыяльная Гвінея]] 
|align=&quot;right&quot;	|28051
|align=&quot;right&quot;	| 146
 |- 
 |{{Сцяг Бурундзі}} [[Бурундзі]] 
|align=&quot;right&quot;	|27830
|align=&quot;right&quot;	| 147
 |- 
 |{{Сцяг Гаіці}} [[Рэспубліка Гаіці|Гаіці]] 
|align=&quot;right&quot;	|27750
|align=&quot;right&quot;	| 148
 |- 
 |{{Сцяг Руанды}} [[Руанда]] 
|align=&quot;right&quot;	|26338
|align=&quot;right&quot;	| 149
 |- 
 |{{Сцяг Паўночнай Македоніі}} [[Паўночная Македонія]] 
|align=&quot;right&quot;	|25333
|align=&quot;right&quot;	| 150
 |- 
 |{{Сцяг Беліза}} [[Беліз]] 
|align=&quot;right&quot;	|22966
|align=&quot;right&quot;	| 151
 |- 
 |{{Сцяг Джыбуці}} [[Джыбуці]] 
|align=&quot;right&quot;	|22000
|align=&quot;right&quot;	| 152
 |- 
 |{{Сцяг Сальвадора}} [[Сальвадор]] 
|align=&quot;right&quot;	|21040
|align=&quot;right&quot;	| 153
 |- 
 |{{Сцяг Ізраіля}} [[Ізраіль]] 
|align=&quot;right&quot;	|20770
|align=&quot;right&quot;	| 154
 |- 
 |{{Сцяг Славеніі}} [[Славенія]] 
|align=&quot;right&quot;	|20253
|align=&quot;right&quot;	| 155
 |- 
 |{{Сцяг Новай Каледоніі}} [[Новая Каледонія]] 
|align=&quot;right&quot;	|19060
|align=&quot;right&quot;	| 156
 |- 
 |{{Сцяг Фіджы}} [[Фіджы]] 
|align=&quot;right&quot;	|18270
|align=&quot;right&quot;	| 157
 |- 
 |{{Сцяг Кувейта}} [[Кувейт]] 
|align=&quot;right&quot;	|17820
|align=&quot;right&quot;	| 158
 |- 
 |{{Сцяг Свазіленда}} [[Свазіленд]] 
|align=&quot;right&quot;	|17363
|align=&quot;right&quot;	| 159
 |- 
 |{{Сцяг Усходняга Тымора}} [[Усходні Тымор]] 
|align=&quot;right&quot;	|14874
|align=&quot;right&quot;	| 160
 |- 
 |{{Сцяг Чарнагорыі}} [[Чарнагорыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|14026
|align=&quot;right&quot;	| 161
 |- 
 |{{Сцяг Багамскіх астравоў}} [[Багамы]] 
|align=&quot;right&quot;	|13940
|align=&quot;right&quot;	| 162
 |- 
 |{{Сцяг Вануату}} [[Вануату]] 
|align=&quot;right&quot;	|12200
|align=&quot;right&quot;	| 163
 |- 
 |{{Сцяг Фалклендскіх астравоў}} [[Фалклендскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|12173
|align=&quot;right&quot;	| 164
 |-
        |[[Выява:Flag of Waziristan resistance (1930s).svg|22px]] [[Вазірыстан]]
|align=&quot;right&quot;  |11585
|align=&quot;right&quot;  |
        |-	
 |{{Сцяг Нагорна-Карабахской Рэспублікі}} [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка]] 
|align=&quot;right&quot;	|11500
|align=&quot;right&quot;	| 165
 |- 
 |{{Сцяг Катара}} [[Катар]] 
|align=&quot;right&quot;	|11437
|align=&quot;right&quot;	| 166
 |- 
 |{{Сцяг Гамбіі}} [[Гамбія]] 
|align=&quot;right&quot;	|11300
|align=&quot;right&quot;	| 167
 |- 
 |{{Сцяг Ямайкі}} [[Ямайка]] 
|align=&quot;right&quot;	|10990
|align=&quot;right&quot;	| 168
 |- 
 |{{Сцяг Косава}} [[Рэспубліка Косава|Косава]] 
|align=&quot;right&quot;	|10888
|align=&quot;right&quot;	| 169
 |- 
 |{{Сцяг Лівана}} [[Ліван]] 
|align=&quot;right&quot;	|10452
|align=&quot;right&quot;	| 170
 |- 
 |{{Сцяг Пуэрта-Рыка}} [[Пуэрта-Рыка]] 
|align=&quot;right&quot;	|9104
|align=&quot;right&quot;	| 171
 |- 
 |{{Сцяг Абхазіі}} [[Рэспубліка Абхазія|Абхазія]] 
|align=&quot;right&quot;	|8600
|align=&quot;right&quot;	| 172
 |- 
 |{{Сцяг Французскай Паўднёвай і Антарктычнай Тэрыторыі}} [[Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя Тэрыторыі]] 
|align=&quot;right&quot;	|7829
|align=&quot;right&quot;	| 173
 |- 
 |{{Сцяг Канарскіх астравоў}} [[Канарскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|7447
|align=&quot;right&quot;	| 174
 |- 
 |{{Сцяг Палесціны}} [[Палесціна]]&lt;ref&gt;[[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя|Палесцінская нацыянальная адміністрацыя (арабская Палесцінская аўтаномія)]] фактычна складаецца з двух разрозненых тэрытарыяльна і палітычна частак: [[Заходні бераг ракі Іардан]] (5640 кв.км) і [[Сектар Газа]] (360 кв.км)&lt;/ref&gt; 
|align=&quot;right&quot;	|6020
|align=&quot;right&quot;	|
 |- 
 |{{Сцяг Кіпра}} [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] 
|align=&quot;right&quot;	|6000
|align=&quot;right&quot;	| 175
 |- 
 |{{Сцяг Брунея}} [[Бруней]] 
|align=&quot;right&quot;	|5770
|align=&quot;right&quot;	| 176
 |- 
 |{{Сцяг Палесціны}} [[Заходні бераг ракі Іардан]] 
|align=&quot;right&quot;	|5640
|align=&quot;right&quot;	| 177
 |- 
 |{{Сцяг Трынідада і Табага}} [[Трынідад і Табага]] 
|align=&quot;right&quot;	|5128
|align=&quot;right&quot;	| 178
 |- 
 |{{Сцяг Французскай Палінезіі}} [[Французская Палінезія]]
|align=&quot;right&quot;	|4167
|align=&quot;right&quot;	| 179
 |- 
 |{{Сцяг Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі}} [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка]] 
|align=&quot;right&quot;	|4163
|align=&quot;right&quot;	| 180
 |- 
 |{{Сцяг Каба-Вердэ}} [[Каба-Вердэ]] 
|align=&quot;right&quot;	|4033
|align=&quot;right&quot;	| 181
 |- 
 |{{Сцяг Паўднёвай Джорджыі і Паўднёвых Сандвічавых астравоў}} [[Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы астравы]] 
|align=&quot;right&quot;	|3903
|align=&quot;right&quot;	| 182
 |- 
 |{{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Рэспубліка Паўднёвая Асеція|Паўднёвая Асеція]] 
|align=&quot;right&quot;	|3900
|align=&quot;right&quot;	| 183
 |- 
 |{{Сцяг Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра}} [[Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра]] 
|align=&quot;right&quot;	|3300
|align=&quot;right&quot;	| 184
 |- 
 |{{Сцяг Самоа}} [[Самоа]] 
|align=&quot;right&quot;	|2860
|align=&quot;right&quot;	| 185
 |- 
 |{{Сцяг Люксембурга}} [[Люксембург]] 
|align=&quot;right&quot;	|2586
|align=&quot;right&quot;	| 186
 |- 
 | [[Рэюньён]] 
|align=&quot;right&quot;	|2517
|align=&quot;right&quot;	| 187
 |- 
 |{{Сцяг Азорскіх астравоў}} [[Азорскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|2335
|align=&quot;right&quot;	| 188
 |- 
 |{{Сцяг Каморскіх астравоў}} [[Каморы]] 
|align=&quot;right&quot;	|2170
|align=&quot;right&quot;	| 189
        |- 		
        |{{Сцяг Егіпта}} [[Бір Тавіль]] 		
|align=&quot;right&quot;	|2060
|align=&quot;right&quot;	| 190
 |- 
 |{{Сцяг Маўрыкія}} [[Маўрыкій]] 
|align=&quot;right&quot;	|1860
|align=&quot;right&quot;	| 191
 |- 
 |{{Сцяг Гвадэлупы}} [[Гвадэлупа]] 
|align=&quot;right&quot;	|1780
|align=&quot;right&quot;	| 192
 |- 
 |{{Сцяг Фарэрскіх астравоў}} [[Фарэрскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|1399
|align=&quot;right&quot;	| 193
        |- 		
        |{{Сцяг Ізраіля}} [[Галанскія вышыні]]		
|align=&quot;right&quot;	|1150
|align=&quot;right&quot;	| 194
 |- 
 |{{Сцяг Марцінікі}} [[Марцініка]]
|align=&quot;right&quot;	|1100
|align=&quot;right&quot;	| 195
 |- 
 |{{Сцяг Ганконга}} [[Ганконг]] 
|align=&quot;right&quot;	|1092
|align=&quot;right&quot;	| 196
 |- 
 |{{Сцяг Сан-Тамэ і Прынсіпі}} [[Сан-Тамэ і Прынсіпі]] 
|align=&quot;right&quot;	|1001
|align=&quot;right&quot;	| 197
 |- 
 |{{Сцяг Мадэйры}} [[Мадэйра]] 
|align=&quot;right&quot;	|794
|align=&quot;right&quot;	| 198
 |- 
 |{{Сцяг Дамінікі}} [[Дамініка]] 
|align=&quot;right&quot;	|754
|align=&quot;right&quot;	| 199
 |- 
 |{{Сцяг Тонга}} [[Тонга]] 
|align=&quot;right&quot;	|748
|align=&quot;right&quot;	| 200
 |- 
 |{{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]] 
|align=&quot;right&quot;	|717
|align=&quot;right&quot;	| 201
 |- 
 |{{Сцяг Мікранезіі}} [[Федэратыўныя Штаты Мікранезіі|Мікранезія]] 
|align=&quot;right&quot;	|702
|align=&quot;right&quot;	| 202
 |- 
 |{{Сцяг Сінгапура}} [[Сінгапур]] 
|align=&quot;right&quot;	|692,7
|align=&quot;right&quot;	| 203
 |- 
 |{{Сцяг Бахрэйна}} [[Бахрэйн]] 
|align=&quot;right&quot;	|665
|align=&quot;right&quot;	| 204
 |- 
 |{{Сцяг Сент-Люсіі}} [[Сент-Люсія]] 
|align=&quot;right&quot;	|620
|align=&quot;right&quot;	| 205
 |- 
 |{{Сцяг Вострава Мэн}} [[Востраў Мэн|Мэн]] 
|align=&quot;right&quot;	|572
|align=&quot;right&quot;	| 206
 |- 
 |{{Сцяг Гуама}} [[Гуам]]
|align=&quot;right&quot;	|548
|align=&quot;right&quot;	| 207
 |- 
 |{{Сцяг Паўночных Марыянскіх астравоў}} [[Паўночныя Марыянскія астравы]] 
|align=&quot;right&quot;	|477
|align=&quot;right&quot;	| 208
 |- 
 |{{Сцяг Андоры}} [[Андора]] 
|align=&quot;right&quot;	|468
|align=&quot;right&quot;	| 209
 |- 
 |{{Сцяг Палау}} [[Палау]]
|align=&quot;right&quot;	|458
|align=&quot;right&quot;	| 210
 |- 
 |{{Сцяг Сейшэльскіх астравоў}} [[Сейшэлы]] 
|align=&quot;right&quot;	|455
|align=&quot;right&quot;	| 211
 |- 
 |{{Сцяг Кюрасаа}} [[Кюрасаа]]
|align=&quot;right&quot;	|444
|align=&quot;right&quot;	| 212
 |- 
 |{{Сцяг Антыгуа і Барбуда}} [[Антыгуа і Барбуда]]
|align=&quot;right&quot;	|442
|align=&quot;right&quot;	| 213
 |- 
 |{{Сцяг Барбадаса}} [[Барбадас]]
|align=&quot;right&quot;	|430
|align=&quot;right&quot;	| 214
 |- 
 |{{Сцяг Цёркса і Кайкаса}} [[Цёркс і Кайкас]]
|align=&quot;right&quot;	|430
|align=&quot;right&quot;	| 215
 |- 
 |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Востраў Херд і астравы Мак-Доналд|Херд і Мак-Доналд]] 
|align=&quot;right&quot;	|412
|align=&quot;right&quot;	| 216
 |- 
 |{{Сцяг Вострава Святой Алены}} [[Востраў Святой Алены]]
|align=&quot;right&quot;	|410
|align=&quot;right&quot;	| 217
 |- 
 |{{Сцяг Сент-Вінсента і Грэнадзін}} [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]] 
|align=&quot;right&quot;	|389
|align=&quot;right&quot;	| 218
 |- 
 |{{Сцяг Маёты}} [[Маёта]]
|align=&quot;right&quot;	|374
|align=&quot;right&quot;	| 219
 |- 
 |{{Сцяг Нарвегіі}} [[Ян-Маен]] 
|align=&quot;right&quot;	|373
|align=&quot;right&quot;	| 220
 |-
        |{{Сцяг Палесціны}} [[Сектар Газа]] 
|align=&quot;right&quot;	|360
|align=&quot;right&quot;	| 221
        |-		
 |{{Сцяг Амерыканскіх Віргінскіх астравоў}} [[Амерыканскія Віргінскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|352
|align=&quot;right&quot;	| 222
 |- 
 |{{Сцяг Грэнады}} [[Грэнада]]
|align=&quot;right&quot;	|340
|align=&quot;right&quot;	| 223
 |- 
 |{{Сцяг Мальты}} [[Мальта]] 
|align=&quot;right&quot;	|316
|align=&quot;right&quot;	| 224
 |- 
 |{{Сцяг Мальдываў}} [[Мальдывы]]
|align=&quot;right&quot;	|300
|align=&quot;right&quot;	| 225
 |- 
 |{{Сцяг Банайрэ}} [[Банайрэ]]
|align=&quot;right&quot; 	|288
|align=&quot;right&quot; 	| 226
 |- 
 |{{Сцяг Уоліса і Футуны}} [[Уоліс і Футуна]] 
|align=&quot;right&quot;	|274
|align=&quot;right&quot;	| 227
 |- 
 |{{Сцяг Кайманавых астравоў}} [[Кайманавы астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|262
|align=&quot;right&quot;	| 228
 |- 
 |{{Сцяг Сент-Кітса і Невіса}} [[Сент-Кітс і Невіс]]
|align=&quot;right&quot;	|261
|align=&quot;right&quot;	| 229
 |- 
 |{{Сцяг Ніуэ}} [[Ніуэ]]
|align=&quot;right&quot;	|260
|align=&quot;right&quot;	| 230
 |- 
 |{{Сцяг Сен-П’ера і Мікелона}} [[Сен-П’ер і Мікелон]]
|align=&quot;right&quot;	|242
|align=&quot;right&quot;	| 231
 |- 
 |{{Сцяг Астравоў Кука}} [[астравы Кука|Кука]] 
|align=&quot;right&quot;	|240
|align=&quot;right&quot;	| 232
 |- 
 |{{Сцяг Амерыканскага Самоа}} [[Амерыканскае Самоа]]
|align=&quot;right&quot;	|199
|align=&quot;right&quot;	| 233
 |- 
 |{{Сцяг Арубы}} [[Аруба]]
|align=&quot;right&quot;	|193
|align=&quot;right&quot;	| 234
 |- 
 |{{Сцяг Маршалавых астравоў}} [[Маршалавы астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|181
|align=&quot;right&quot;	| 235
 |- 
 |{{Сцяг Ліхтэнштэйна}} [[Ліхтэнштэйн]]
|align=&quot;right&quot;	|160
|align=&quot;right&quot;	| 236
 |- 
 |{{Сцяг Брытанскіх Віргінскіх астравоў}} [[Брытанскія Віргінскія астравы]]
|align=&quot;right&quot;	|153
|align=&quot;right&quot;	| 237
 |- 
 |{{Сцяг Вострава Ражства}} [[Востраў Ражства|Ражства востраў]] 
|align=&quot;right&quot;	|135
|align=&quot;right&quot;	| 238
 |- 
 |{{Сцяг Джэрсі}} [[Джэрсі]]
|align=&quot;right&quot;	|116
|align=&quot;right&quot;	| 239
 |- 
 |{{Сцяг Мантсерат}} [[Мантсерат]]
|align=&quot;right&quot;	|102
|align=&quot;right&quot;	| 240
 |- 
 |{{Сцяг Ангільі}} [[Ангілья]] 
|align=&quot;right&quot;	|100
|align=&quot;right&quot;	| 241
 |- 
 |{{Сцяг Гернсі}} [[Гернсі]] 
|align=&quot;right&quot;	|78
|align=&quot;right&quot;	| 242
 |- 
 |{{Сцяг Сан-Марына}} [[Сан-Марына]]
|align=&quot;right&quot;	|61,2
|align=&quot;right&quot;	| 243
 |- 
 |{{Сцяг Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне}} [[Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне]]
|align=&quot;right&quot;	|60
|align=&quot;right&quot;	| 244
 |- 
 |{{Сцяг Нарвегіі}} [[Бувэ]] 
|align=&quot;right&quot;	|58
|align=&quot;right&quot;	| 245
 |- 
 |{{Сцяг Бермудскіх астравоў}} [[Бермуды]]
|align=&quot;right&quot;	|54
|align=&quot;right&quot;	| 246
 |- 
 |{{Сцяг Сен-Мартэна}} [[Сен-Мартэн (Францыя)|Сен-Мартэн]] 
|align=&quot;right&quot;	|53,2
|align=&quot;right&quot;	| 247
 |- 
 |{{Сцяг Піткэрна}} [[Астравы Піткэрн|Піткэрн]] 
|align=&quot;right&quot;	|47
|align=&quot;right&quot;	| 248
 |- 
 |{{Сцяг Сінт-Мартэна}} [[Сінт-Мартэн]] 
|align=&quot;right&quot;	|35
|align=&quot;right&quot;	| 249
 |- 
 |{{Сцяг Вострава Норфалк}} [[востраў Норфалк|Норфалк]] 
|align=&quot;right&quot;	|34
|align=&quot;right&quot;	| 250
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[востраў Еўропа|Еўропа]] 
|align=&quot;right&quot;	|28
|align=&quot;right&quot;	| 251
 |- 
 |{{Сцяг Тувалу}} [[Тувалу]] 
|align=&quot;right&quot;	|26
|align=&quot;right&quot;	| 252
 |- 
 |{{Сцяг Макаа}} [[Макаа]] 
|align=&quot;right&quot;	|25
|align=&quot;right&quot;	| 253
 |- 
 |{{Сцяг Наўру}} [[Науру]] 
|align=&quot;right&quot;	|21
|align=&quot;right&quot;	| 254
        |-		
 |[[Выява:Flag of Sint Eustatius.svg|22px]] [[Сінт-Эстаціус]] 
|align=&quot;right&quot;	|21
|align=&quot;right&quot;	| 255
 |- 
 |{{Сцяг Сен-Бартэльмі}} [[Сен-Бартэльмі]] 
|align=&quot;right&quot;	|21
|align=&quot;right&quot;	| 256
        |-		
 |{{Сцяг Сеўты}} [[Сеўта]]
|align=&quot;right&quot;	|19
|align=&quot;right&quot;	| 257
 |- 
 |{{Сцяг Какосавых астравоў}} [[Какосавыя астравы]] 
|align=&quot;right&quot;	|14
|align=&quot;right&quot;	| 258
        |-		
 | [[Выява:Flag of Saba.svg|22px]] [[востраў Саба|Саба]] 
|align=&quot;right&quot;	|13
|align=&quot;right&quot;	| 259
        |-		
 |[[Выява:Flag of Palmyra Atoll (local).svg|22px]] [[Пальміра]] 
|align=&quot;right&quot;	|12
|align=&quot;right&quot;	| 260
 |- 
 |{{Сцяг Мелільі}} [[Мелілья]] 
|align=&quot;right&quot;	|12
|align=&quot;right&quot;	| 261
 |- 
 |{{Сцяг Такелау}} [[Такелау]] 
|align=&quot;right&quot;	|12
|align=&quot;right&quot;	| 262
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Кліпертон]] 
|align=&quot;right&quot;	|9
|align=&quot;right&quot;	| 263
 |- 
 |{{Сцяг Гібралтара}} [[Гібралтар]] 
|align=&quot;right&quot;	|6,5
|align=&quot;right&quot;	| 264
 |- 
 | [[Выява:Flag of Wake Island.svg|22px]] [[Уэйк]] 
|align=&quot;right&quot;	|6,5
|align=&quot;right&quot;	| 265
 |- 
 |[[Выява:Flag of the Midway Islands (local).svg|22px]] [[Мідуэй]] 
|align=&quot;right&quot;	|6,2
|align=&quot;right&quot;	| 266
 |- 
 | [[Наваса]] 
|align=&quot;right&quot;	|5,2
|align=&quot;right&quot;	| 267
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Астравы Глар'ёз|Глар'ёз]] 
|align=&quot;right&quot;	|5,0
|align=&quot;right&quot;	| 268
 |- 
 | [[Астравы Ашмор і Карцье|Ашмор і Картье]] 
|align=&quot;right&quot;	|5,0
|align=&quot;right&quot;	| 269
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Жуан дэ Нова]] 
|align=&quot;right&quot;	|4,4
|align=&quot;right&quot;	| 270
 |- 
 |{{Сцяг ЗША}} [[Джарвіс]] 
|align=&quot;right&quot;	|4,5
|align=&quot;right&quot;	| 271
 |- 
 |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Астравы Каралавага мора]] 
|align=&quot;right&quot;	|3,0
|align=&quot;right&quot;	| 272
 |- 
 | [[атол Джонстан|Джонстан]] 
|align=&quot;right&quot;	|2,8
|align=&quot;right&quot;	| 273
 |- 
 |{{Сцяг Манака}} [[Манака]] 
|align=&quot;right&quot;	|1,95
|align=&quot;right&quot;	| 274
 |- 
 |{{Сцяг ЗША}} [[Востраў Бэйкер|Бэйкер]] 
|align=&quot;right&quot;	|1,64
|align=&quot;right&quot;	| 275
 |- 
 |{{Сцяг ЗША}} [[Хаўленд (востраў)|Хаўленд]] 
|align=&quot;right&quot;	|1,6
|align=&quot;right&quot;	| 276
 |- 
 |{{Сцяг ЗША}} [[Рыф Кінгмен|Кінгмен]] 
|align=&quot;right&quot;	|1,0
|align=&quot;right&quot;	| 277
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Трамлен]] 
|align=&quot;right&quot;	|1,0
|align=&quot;right&quot;	| 278
 |- 
 |{{Сцяг Ватыкана}} [[Ватыкан]] 
|align=&quot;right&quot;	|0,44
|align=&quot;right&quot;	| 279
 |- 
 |{{Сцяг Францыі}} [[Басас-да-Індыя]] 
|align=&quot;right&quot;	|0,2
|align=&quot;right&quot;	| 280
        |- 		
        |{{Сцяг Сіленда}} [[Сіленд]]		
|align=&quot;right&quot;	|0,00055
|align=&quot;right&quot;	| 281
 |}

== Плошча краін з залежнымі тэрыторыямі (уладаннямі) ==
Плошчы пададзены з улікам унутраных вод (азёраў, вадасховішч, рэк)&lt;ref&gt;[http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2147rank.html CIA World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070509144154/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/rankorder/2147rank.html |date=9 мая 2007 }}, 21 April, 2005&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;# efefef &quot;
! № !! Краіна !! Плошча, [[км²]]
|-
| 1 || [[Расія]] || 17 075 400
|-
| 2 || [[Канада]] || 9 984 670
|-
| rowspan=5 | 3 || [[КНР]] (кантынентальная частка) || 9 596 960&lt;ref name=autogenerated1&gt;Атлас мира, ПКО «Картография» Федеральной службы геодезии и картографии России, Москва, 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.uniintech.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=10&amp;Itemid=37 Атлас мира, обзорно-географический, ИПУ РАН, ООО «УНИИНТЕХ», Москва, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110429155320/http://www.uniintech.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=10&amp;Itemid=37 |date=29 красавіка 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ганконг]] || 1 092
|-
| [[Аамынь]] || 25
|-
| астравы ([[Тайвань]], [[Кэмой]], [[Мацу]] і інш.) || 35 980
|-
| Агулам || 9 634 057 / 9 598 077&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі, падкантрольнай [[Кітайская Рэспубліка|Кітайскай Рэспубліцы]]&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=16 | 4 || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] || 9 518 900&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref name=autogenerated2 /&gt; / 9 522 057 км?&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-9111233/United-States United States. Encyclopedia Britannica&lt;/ref&gt;
|-
| [[Амерыканскае Самоа]] || 199
|-
| [[Востраў Бэйкер|Бэйкер, востраў]] || 1
|-
| [[Гуам]] || 548
|-
| [[Хаўленд (востраў)|Хаўленд]] || 1
|-
| [[Джарвіс]] || 4
|-
| [[атол Джонстан]] || 3
|-
| [[Рыф Кінгмен]] || 1
|-
| [[Мідуэй]], атол || 6
|-
| [[Востраў Наваса|Наваса, востраў]] || 5
|-
| [[Паўночныя Марыянскія астравы]] || 477
|-
| [[Атол Пальміра|Пальміра атол]] || 12
|-
| [[Пуэрта-Рыка]] || 9 104
|-
| [[Амерыканскія Віргінскія астравы]] || 352
|-
| [[Атол Уэйк|Уэйк]] || 6
|-
| Агулам || 9 529 619 / 9 532 776
|-
| 5 || [[Бразілія]] || 8 511 965
|-
| rowspan=8 | 6 || [[Аўстралія]] || 7 686 850
|-
| [[Астравы Ашмор і Карцье]] || 5
|-
| [[Востраў Каляд|Ражства востраў]] || 135
|-
| [[Какосавыя астравы]] || 14
|-
| [[Тэрыторыя астравоў Каралавага мора|Астравы Каралавага мора]] || 3
|-
| [[Востраў Херд і астравы Мак-Доналд]] || 412
|-
| [[Востраў Норфалк|Норфалк, востраў]] || 34
|-
| Агулам || 7 687 453
|-
| 7 || [[Індыя]] || 3 287 590
|-
| 8 || [[Аргенціна]] || 2 766 890
|-
| 9 || [[Казахстан]] || 2 724 900
|-
| 10 || [[Алжыр]] || 2 381 740
|-
| 11 || [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДР Конга]] || 2 345 410
|-
| 12 || [[Саудаўская Аравія]] || 2 218 000
|-
| rowspan=4 | 13 || [[Данія]] || 43 094
|-
| [[Грэнландыя]] || 2 166 086
|-
| [[Фарэрскія астравы]] || 1 399
|-
| Агулам || 2 210 579
|-
| 14 || [[Мексіка]] || 1 972 550
|-
| 15 || [[Інданезія]] || 1 904 556
|-
| 16 || [[Судан]] || 1 886 065
|-
| 17 || [[Лівія]] || 1 759 540
|-
| 18 || [[Іран]] || 1 648 000
|-
| 19 || [[Манголія]] || 1 564 116
|-
| 20 || [[Перу]] || 1 285 220
|-
| 21 || [[Чад]] || 1 284 000
|-
| 22 || [[Нігер]] || 1 267 000
|-
| 23 || [[Ангола]] || 1 246 700
|-
| 24 || [[Малі]] || 1 240 000
|-
| 25 || [[ПАР]] || 1 219 912
|-
| 26 || [[Калумбія]] || 1 138 910
|-
| 27 || [[Эфіопія]] || 1 127 127
|-
| 28 || [[Балівія]] || 1 098 580
|-
| 29 || [[Маўрытанія]] || 1 030 700
|-
| 30 || [[Арабская Рэспубліка Егіпет|Егіпет]] || 1 001 450
|-
| 31 || [[Танзанія]] || 948 087
|-
| 32 || [[Нігерыя]] || 923 768
|-
| 33 || [[Венесуэла]] || 912 050
|-
| 34 || [[Пакістан]] || 881 913
|-
| 35|| [[Намібія]] || 825 418
|-
| 36 || [[Мазамбік]] || 801 590
|-
| 37 || [[Турцыя]] || 780 580
|-
| 38 || [[Чылі]] || 756 950
|-
| 39 || [[Замбія]] || 752 614
|-
| 40 || [[М’янма]] || 678 500
|-
| rowspan=20 | 41 || [[Францыя]] || 547 030
|-
| [[Басас-да-Індыя|Астравы Басас-да-Індыя]] || 0,2
|-
| [[Кліпертон]] || 6
|-
| [[Востраў Еўропа]] || 28
|-
| [[Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя Тэрыторыі]] || 7 829
|-
| [[Французская Гвіяна]] || 91 000
|-
| [[Французская Палінезія]] || 4 167
|-
| [[Гларыёса|Гларыёса астравы]] || 5
|-
| [[Гвадэлупа]] || 1 780
|-
| [[Жуан дэ Нова|Востраў Жуан дэ Нова]] || 4
|-
| [[Марцініка]] || 1 100
|-
| [[Маёта]] || 374
|-
| [[Новая Каледонія]] || 19 060
|-
| [[Рэюньён]] || 2 517
|-
| [[Сен-Бартэльмі]] || 21
|-
| [[Сен-Мартэн (Францыя)|Сен-Мартэн]] || 53,2
|-
| [[Сен-П’ер і Мікелон]] || 242
|-
| [[Трамлен]] || 1
|-
| [[Астравы Уоліс і Футуна]] || 274
|-
| Агулам || 675 491,4
|-
| 42 || [[Афганістан]] || 647 500
|-
| 43 || [[Паўднёвы Судан]] || 644 329
|-
| 44 || [[Самалі]] || 637 657
|-
| 45 || [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка]] || 622 984
|-
| 46 || [[Украіна]] || 603 700
|-
| 47 || [[Батсвана]] || 600 370
|-
| 48 || [[Рэспубліка Мадагаскар|Мадагаскар]] || 587 040
|-
| 49 || [[Кенія]] || 582 650
|-
| 50 || [[Емен]] || 527 970
|-
| 51 || [[Тайланд]] || 514 000
|-
| rowspan=5 | 52 || [[Іспанія]] (уключаючы [[Балеарскія астравы]]) || 497 304
|-
| [[Сеўта]] || 19
|-
| [[Мелілья]] || 12
|-
| [[Канарскія астравы]] || 7 447
|-
| Агулам || 504 782
|-
| 53 || [[Туркменістан]] || 491 200&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://turkmenbusiness.org/index.php?go=Content&amp;id=3&amp;SNS=07d3b9f3d65f8b86071b3d04cc183638 |title=turkmenbusiness.org |access-date=4 жніўня 2011 |archive-date=6 мая 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506082517/http://turkmenbusiness.org/index.php?go=Content&amp;id=3&amp;SNS=07d3b9f3d65f8b86071b3d04cc183638 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 54 || [[Камерун]] || 475 440
|-
| 55 || [[Папуа Новая Гвінея]] || 462 840
|-
| 56 || [[Швецыя]] || 449 964
|-
| 57 || [[Узбекістан]] || 447 400
|-
| 58 || [[Марока]] || 446 550
|-
| 59 || [[Ірак]] || 437 072
|-
| 60 || [[Парагвай]] || 406 750
|-
| 61 || [[Зімбабвэ]] || 390 580
|-
| rowspan=5 | 62 || [[Нарвегія]] || 324 220
|-
| [[Бувэ]] || 58
|-
| [[Ян-Маен]] || 373
|-
| [[Шпіцберген]] || 62 049
|-
| Агулам || 386 700
|-
| 63 || [[Японія]] || 377 835
|-
| 64 || [[Германія]] || 357 021
|-
| 65 || [[Рэспубліка Конга|Конга]] || 342 000
|-
| 66 || [[Фінляндыя]] || 337 030
|-
| 67 || [[Малайзія]] || 330 803
|-
| 68 || [[В’етнам]] || 329 560
|-
| 69 || [[Кот-д’Івуар]] || 322 460
|-
| 70 || [[Польшча]] || 312 685
|-
| 71 || [[Аман]] || 309 500
|-
| 72 || [[Італія]] || 301 230
|-
| 73 || [[Філіпіны]] || 300 000
|-
| 74 || [[Эквадор]] || 283 560
|-
| 75 || [[Буркіна-Фасо]] || 274 200
|-
| rowspan=5 | 76 || [[Новая Зеландыя]] || 268 680
|-
| [[астравы Кука]] || 240
|-
| [[Ніуэ]] || 260
|-
| [[Такелау]] || 12
|-
| Агулам || 269 190
|-
| 77 || [[Габон]] || 267 667
|-
| … || [[САДР|Заходняя Сахара]]&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot;&gt;[[часткова прызнаная дзяржава]]&lt;/ref&gt; || 266 000
|-
| rowspan=17 | 78 || [[Вялікабрытанія]] || 244 820
|-
| [[Ангілья]] || 100
|-
| [[Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне]] || 60
|-
| [[Брытанскія Віргінскія астравы]] || 153
|-
| [[Бермудскія астравы]] || 53
|-
| [[Кайманавы астравы]] || 262
|-
| [[Фалклендскія астравы]] || 12 173
|-
| [[Гібралтар]] || 6
|-
| [[Гернсі]] || 78
|-
| [[Востраў Мэн]] || 572
|-
| [[Джэрсі]] || 116
|-
| [[Мантсерат]] || 102
|-
| [[Астравы Піткэрн|Піткэрн]] || 47
|-
| [[Востраў Святой Алены]] || 410
|-
| [[Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы астравы]] || 3 903
|-
| [[астравы Цёркс і Кайкас]] || 430
|-
| Агулам || 263 287
|-
| 79 || [[Гвінея]] || 245 857
|-
| 80 || [[Гана]] || 238 540
|-
| 81 || [[Румынія]] || 237 500
|-
| 82 || [[Лаос]] || 236 800
|-
| 83 || [[Уганда]] || 236 040
|-
| 84 || [[Гаяна]] || 214 970
|-
| 85 || [[Беларусь]] || 207 600
|-
| 86 || [[Кыргызстан]] || 198 500
|-
| 87 || [[Сенегал]] || 196 190
|-
| 88 || [[Сірыя]] || 185 180
|-
| 89 || [[Камбоджа]] || 181 040
|-
| 90 || [[Уругвай]] || 176 220
|-
| 91 || [[Туніс]] || 163 610
|-
| 92 || [[Сурынам]] || 163 270
|-
| 93 ||[[Бангладэш]] || 144 000
|-
| 94 || [[Таджыкістан]] || 143 100
|-
| 95 || [[Непал]] || 140 800
|-
| 96 || [[Грэцыя]] || 131 940
|-
| 97 || [[Нікарагуа]] || 129 494
|-
| 98 || [[Эрытрэя]] || 121 320
|-
| 99 || [[КНДР]] || 120 540
|-
| 100 || [[Малаві]] || 118 480
|-
| 101 || [[Бенін]] || 112 620
|-
| 102 || [[Гандурас]] || 112 090
|-
| 103 || [[Ліберыя]] || 111 370
|-
| 104 || [[Балгарыя]] || 110 910
|-
| 105 || [[Куба]] || 110 860
|-
| 106 || [[Гватэмала]] || 108 890
|-
| 107 || [[Ісландыя]] || 103 000
|-
| 108 || [[Паўднёвая Карэя]] || 98 480
|-
| 109 || [[Венгрыя]] || 93 030
|-
| rowspan=4 | 110 || [[Партугалія]] || 88 953
|-
| [[Мадэйра]] || 794
|-
| [[Азорскія астравы]] || 2 335
|-
| Агулам || 92 082
|-
| 111 || [[Іарданія]] || 89 400
|-
| 112 || [[Сербія]] || 88 361 / 77 473&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі часткова прызнанай [[Рэспубліка Косава|Рэспублікі Косава]]&lt;/ref&gt;
|-
| 113 || [[Азербайджан]] || 86 600 / 75 100&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі непрызнанай [[НКР|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]&lt;/ref&gt;
|-
| 114 || [[Аўстрыя]] || 83 858
|-
| 115 || [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] || 82 880
|-
| 116 || [[Чэхія]] || 78 866
|-
| 117 || [[Панама]] || 78 200
|-
| 118 || [[Сьера-Леонэ]] || 71 740
|-
| 119 || [[Ірландыя]] || 70 273
|-
| 120 || [[Грузія]] || 69 700 / 57 200&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі часткова прызнаных [[Рэспубліка Абхазія|Рэспублікі Абхазія]] і [[Рэспубліка Паўднёвая Асеція|Рэспублікі Паўднёвая Асеція]]&lt;/ref&gt;
|-
| 121 || [[Шры-Ланка]] || 65 610
|-
| 122 || [[Літва]] || 65 200
|-
| 123 || [[Латвія]] || 64 589
|-
| 124 || [[Тога]] || 56 785
|-
| 125 || [[Харватыя]] || 56 542
|-
| 126 || [[Боснія і Герцагавіна]] || 51 129
|-
| 127 || [[Коста-Рыка]] || 51 100
|-
| 128 || [[Славакія]] || 48 845
|-
| 129 || [[Дамініканская Рэспубліка]] || 48 730
|-
| 130 || [[Бутан]] || 47 000
|-
| 131 || [[Эстонія]] || 45 226
|-
| rowspan=8 | 132 || [[Нідэрланды]] || 41 526
|-
| [[Кюрасаа]] || 444
|-
| [[Банайрэ]] || 288
|-
| [[Аруба]] || 193
|-
| [[Сінт-Мартэн]] || 35
|-
| [[Сінт-Эстаціус]] || 21
|-
| [[востраў Саба|Саба]] || 13
|-
| Агулам || 42 679
|-
| 133 || [[Швейцарыя]] || 41 290
|-
| 134 || [[Гвінея-Бісау]] || 36 120
|-
| || [[Кітайская Рэспубліка]] || 35 980&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторый, падкантрольных іншым дзяржавам&lt;/ref&gt;
|-
| 135 || [[Малдова]] || 33 843 / 29 680&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі непрызнанай [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]]&lt;/ref&gt;
|-
| 136 || [[Бельгія]] || 32 545
|-
| 137 || [[Лесота]] || 30 355
|-
| 138 || [[Арменія]] || 29 743
|-
| 139 || [[Албанія]] || 28 748
|-
| 140 || [[Саламонавы Астравы]] || 28 450
|-
| rowspan=4 | 141 || [[Ізраіль]] || 22 072
|-
| [[Сектар Газа]] || 360
|-
| [[Заходні бераг ракі Іардан]] || 5 860
|-
| Агулам || 28 292
|-
| 142 || [[Экватарыяльная Гвінея]] || 28 051
|-
| 143 || [[Бурундзі]] || 27 830
|-
| 144 || [[Рэспубліка Гаіці|Гаіці]] || 27 750
|-
| 145 || [[Руанда]] || 26 338
|-
| 146 || [[Паўночная Македонія]] || 25 333
|-
| 147 || [[Беліз]] || 22 966
|-
| 148 || [[Джыбуці]] || 22 000
|-
| 149 || [[Сальвадор]] || 21 040
|-
| 150 || [[Славенія]] || 20 253
|-
| 151 || [[Фіджы]] || 18 270
|-
| 152 || [[Кувейт]] || 17 820
|-
| 153 || [[Свазіленд]] || 17 363
|-
| 154 || [[Усходні Тымор]] || 14 874
|-
| 155 || [[Чарнагорыя]] || 14 026
|-
| 156 || [[Багамы]] || 13 940
|-
| 157 || [[Вануату]] || 12 200
|-
| …|| [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка]]&lt;ref name=&quot;НПГ&quot;&gt;[[непрызнаная дзяржава]]&lt;/ref&gt; || 11 500 / 11 000&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторый, падкантрольных [[Азербайджан]]у&lt;/ref&gt;
|-
| 158 || [[Катар]] || 11 437
|-
| 159 || [[Гамбія]] || 11 300
|-
| 160 || [[Ямайка]] || 10 990
|-
| … || [[Рэспубліка Косава|Косава]]&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot; /&gt; || 10 888
|-
| 161 || [[Ліван]] || 10 452
|-
| 162 || [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] || 9 250 / 6 000&lt;ref&gt;Без уліку тэрыторыі часткова прызнанай [[Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра|Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра]]&lt;/ref&gt;
|-
| … || [[Абхазія]]&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot; /&gt; || 8 600
|-
| 163 || [[Бруней]] || 5 770
|-
| 164 || [[Трынідад і Табага]] || 5 128
|-
| …||[[Прыднястроўе]]&lt;ref name=&quot;НПГ&quot; /&gt; || 4 163
|-
| 165 || [[Каба-Вердэ]] || 4 033
|-
| … || [[Паўднёвая Асеція]]&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot; /&gt; || 3 900
|-
| … || [[Паўночны Кіпр]]&lt;ref name=&quot;ЧПГ&quot; /&gt; || 3 300
|-
| 166 || [[Самоа]] || 2 860
|-
| 167 || [[Люксембург]] || 2 586
|-
| 168 || [[Каморскія Астравы]] || 2 170
|-
| 169 || [[Маўрыкій]] || 1 860
|-
| 170 || [[Сан-Тамэ і Прынсіпі]] || 1 001
|-
| 171 || [[Дамініка]] || 754
|-
| 172 || [[Тонга]] || 748
|-
| 173 || [[Кірыбаці]] || 717
|-
| 174 || [[Мікранезія]] || 702
|-
| 175 || [[Сінгапур]] || 692,7
|-
| 176 || [[Бахрэйн]] || 665
|-
| 177 || [[Сент-Люсія]] || 620
|-
| 178 || [[Андора]] || 468
|-
| 179 || [[Палау]] || 458
|-
| 180 || [[Сейшэльскія Астравы]] || 455
|-
| 181 || [[Антыгуа і Барбуда]] || 442
|-
| 182 || [[Барбадас]] || 430
|-
| 183 || [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]] || 389
|-
| 184 || [[Грэнада]] || 340
|-
| 185 || [[Мальта]] || 316
|-
| 186 || [[Мальдывы]] || 300
|-
| 187 || [[Сент-Кітс і Невіс]] || 261
|-
| 188 || [[Маршалавы Астравы]] || 181
|-
| 189 || [[Ліхтэнштэйн]] || 160
|-
| 190 || [[Сан-Марына]] || 61,2
|-
| 191 || [[Тувалу]] || 26
|-
| 192 || [[Науру]] || 21
|-
| 193 || [[Манака]] || 2,02
|-
| 194 || [[Ватыкан]] || 0,44
|}

{{зноскі}}

== Гл. таксама ==
* [[Краіна]]
* [[Дзяржава]]
* [[Спіс найбуйнейшых дзяржаў у гісторыі]]
* [[Алфавітны спіс краін]]
* [[Спіс краін, сартаванне па ВУП]]
* [[Спіс моў, сартаванне па колькасці гаворачых]]
* [[Спіс дзяржаў]]
* [[Спіс залежных тэрыторый]]
* [[Спіс непрызнаных дзяржаў]]
* [[Пераназваныя дзяржавы]]
* [[Спіс сталіц свету]]
* [[Спіс сталіц]]
* [[Спіс дзяржаўных гербаў]]
* [[Спіс краін, сартаванне па колькасці насельніцтва]]
* [[Спіс краін, сартаванне па шчыльнасці насельніцтва]]
* [[Спіс тэлефонных прэфіксаў краін]]
* [[Былыя дзяржавы|Спіс былых краін і тэрыторый]]
* [[Спіс дзяржаўных моў]]
* [[Віртуальныя дзяржавы|Спіс віртуальных дзяржаў]]
* [[Этымалогія назваў краін]]
* [[Спіс краін з назвамі на іх афіцыйных мовах]]

{{Спісы краін}}

[[Катэгорыя:Параўнальныя спісы краін|Плошча]]
[[Катэгорыя:Краіны]]</text>
      <sha1>r3azt84cmhg4z5g8vs6qkcjqops6v73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спінацэрэбелярная атаксія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94579</id>
    <revision>
      <id>5167096</id>
      <parentid>4769043</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="skuy8paj8n4vgl1fgmujvp0siy16vby" xml:space="preserve">{{Хвароба
| Name           = Спінацэрэберальная атаксія
| Image          = brain-cerebellum.png
| Caption        = Мозачак (блакітным колерам) галаўнога мозгу
| DiseasesDB     = 12339
| ICD10          = {{ICD10|G|11||g|10}}
| ICD9 = {{ICD9|334}}
| ICDO =
| OMIM = 164400
| MedlinePlus =
| eMedicineSubj =
| eMedicineTopic =
| MeshID = D020754
|}}
'''Спінацэрэберальная атаксія''' — ({{lang-en|spinocerebellar ataxia}}, SCA) — прагрэсавальнае [[Нейрадэгенератыўныя захворванні|нейрадэгенератыўнае]] [[Спадчынныя захворванні|спадчыннае захворванне]] розных тыпаў, кожны з якіх разглядаецца як асобная хвароба. На сённяшні дзень вядома больш за 20 тыпаў гэтага захворвання&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=|url=http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/spinocerebellar-ataxia|accessdate=2010-09-19|title=Спиноцеребеллярная атаксия - ДНК-диагностика - Центр Молекулярной Генетики|publisher=dnalab.ru|archive-date=24 красавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424190432/http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/spinocerebellar-ataxia|url-status=dead}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

[[Ая Кіто]] — японская дзяўчына, якая захварэла ва ўзросце 15 гадоў спінацэрэберальнай атаксіяй. Вяла свой асабісты дзённік, азагалоўлены як [[1 літр слёз]].

== Прычыны і сімптомы ==
Спінацэрэберальная атаксія ставіцца да групы генетычных парушэнняў, якія характарызуюцца павольна прагрэсавальным парушэннем каардынацыі [[Хада чалавека|хады]], а таксама засмучэннем каардынацыі дзеянняў рук, маўлення і рухаў вачэй. Часта пры захворванні гэтай хваробай адбываецца [[атрафія]] [[мазжачок|мазжачка]], розныя тыпы атаксіі паражаюць розныя раёны мазжачка.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* http://www.ataxia.org - Нацыянальны Фонд Атаксіі, прысвечаны для аказання дапамогі сем'ям якія маюць атаксію пасродкам даследаванняў, навучання і падтрымкі.
* [http://medbiol.ru/medbiol/slom/00010ae9.htm Спіннамазжачковая атаксия тыпу 1 (SCA1) і экспансія паўтораў]
* [http://zabolevaniya.ru/zab.php?id=1081&amp;act=full АТАКСІЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110212121345/http://zabolevaniya.ru/zab.php?id=1081&amp;act=full |date=12 лютага 2011 }}
* [http://www.rusmedserver.ru/razdel27/132.html Спінацэрэбелярныя дэгенерацыі (спадчынная атаксія Фрыдрэйха)]
* [http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/spinocerebellar-ataxia Спінацэрэберальная атаксія (хвароба Мачада-Жозефа, СЦА, SCA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120424190432/http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/spinocerebellar-ataxia |date=24 красавіка 2012 }}

{{Хваробы ЦНС}}
{{Нарматыўны кантроль}}

[[Катэгорыя:Захворванні нервовай сістэмы]]
[[Катэгорыя:Інваліднасць]]
[[Катэгорыя:Неўралогія]]
[[Катэгорыя:Нейрабіялогія]]
[[Катэгорыя:Нейраанатомія]]
[[Катэгорыя:Храмасомныя хваробы]]</text>
      <sha1>skuy8paj8n4vgl1fgmujvp0siy16vby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95946</id>
    <revision>
      <id>5167134</id>
      <parentid>5140933</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17027" sha1="da2ubilo5k3mby6ysp2sxs61yhneft1" xml:space="preserve">{{main|Фондавая біржа}}
[[Файл:Europe location.png|right|200px]]
Гэта спіс '''еўрапейскіх фондавых біржаў'''.

У Еўропе размяшчаюцца дзве галоўныя пан’еўрапейскія біржы:
* [[Euronext]]. [[Штаб-кватэра]] біржы размяшчаецца ў [[Парыж]]ы. Была створана ў выніку зліцця [[Брусельская фондавая біржа|Брусельскай]], [[Парыжская фондавая біржа|Парыжскай]], [[Амстэрдамская фондавая біржа|Амстэрдамскай]], [[Партугальская фондавая біржа|Партугальскай]] біржаў і біржай [[Лонданская міжнародная біржа фінансавых ф'ючэрсаў|LIFFE]]. З’яўляецца другім па велічыні фондавым рынкам у Еўропе (а разам з [[NYSE Group]] утворае першую глабальную біржу).
* [[NASDAQ OMX Group|NASDAQ OMX]]. Складаецца са Скандынаўскай і Балтыйскай біржаў, а таксама біржы ў Арменіі.

* Найменні біржаў, падсвечаныя &lt;span style=&quot;background-color:#ADFF2F&quot;&gt;зялёным колерам&lt;/span&gt;, уваходзяць у склад [[NASDAQ OMX Group]].
* Найменні біржаў, падсвечаныя &lt;span style=&quot;background-color:#FF7F50&quot;&gt;каралавым колерам&lt;/span&gt;, уваходзяць у [[Міжнародная асацыяцыя біржаў краін СНД|МАБ СНД]].
{| class = &quot;sortable wikitable&quot; width = 100%
|-
! Назва фондавай біржы
! Краіна
! Горад
! Год заснавання
! Лістынг
! Вэб-сайт
|-
| [[Венская фондавая біржа]]
| [[Аўстрыя]]
| [[Вена]]
| 1771
| 150
| [http://www.wienerborse.at/ www.wienerborse.at]
|-
| [[Бакінская фондавая біржа]]
| [[Азербайджан]]
| [[Баку]]
| 2000
|
| [http://www.bfb.az/index.php?lang=ru www.bfb.az] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929042053/http://www.bfb.az/index.php?lang=ru |date=29 верасня 2018 }}
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]
| [[Беларусь]]
| [[Мінск]]
|
|
| [http://www.bcse.by/ www.bcse.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031121130/http://www.bcse.by/ |date=31 кастрычніка 2007 }}
|-
| [[Euronext Brussels]]
| [[Бельгія]]
| [[Брусель]]
|
|
| [http://www.euronext.com www.euronext.com]
|-
| [[Балгарская фондавая біржа - Сафія]]
| [[Балгарыя]]
| [[Сафія]]
| 1997
|
| [http://www.bse-sofia.bg/ www.bse-sofia.bg]
|-
| [[Баня-Лукская фондавая біржа]]
| [[Боснія і Герцагавіна]]
| [[Баня-Лука]]
| 2001
|
| [http://81.93.74.18/berzanova/ www.blberza.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080204150548/http://81.93.74.18/berzanova/ |date=4 лютага 2008 }}
|-
| [[Сараеўская фондавая біржа]]
| [[Боснія і Герцагавіна]]
| [[Сараева]]
| 2001
|
| [http://217.199.131.154/desktopdefault.aspx?tabid=1 www.sase.ba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070110212654/http://217.199.131.154/desktopdefault.aspx?tabid=1 |date=10 студзеня 2007 }}
|-
| [[Будапешцкая фондавая біржа]]
| [[Венгрыя]]
| [[Будапешт]]
|
|
| [http://www.bse.hu/ www.bse.hu]
|-
| [[Лонданская фондавая біржа]]
| [[Вялікабрытанія]]
| [[Лондан]]
| 1801
| 2800
| [http://www.londonstockexchange.com/ www.londonstockexchange.com]
|-
| [[Берлінская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Берлін]]
| 1685
|
| [http://www.berlinerboerse.de/ www.berlinerboerse.de]
|-
| [[Брэменская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Брэмен]]
|
|
|
|-
| [[Гамбургская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Гамбург]]
|
|
| [http://www.hamburger-boerse.de/ www.hamburger-boerse.de]
|-
| [[Гамбург-Гановерская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Гановер]]
|
|
| [http://www.boersenag.de www.boersenag.de]
|-
| [[Дзюсельдорфская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Дзюсельдорф]]
|
|
| [http://www.boerse-duesseldorf.de/ www.boerse-duesseldorf.de]
|-
| [[Мюнхенская фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Мюнхен]]
| 1830
|
| [http://www.boerse-muenchen.de/ www.boerse-muenchen.de]
|-
| [[Франкфурцкая фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурт]]
|
|
| [http://deutsche-boerse.com deutsche-boerse.com]
|-
| [[Штутгарцкая фондавая біржа]]
| [[Германія]]
| [[Штутгарт]]
|
|
| [https://www.boerse-stuttgart.de/ www.boerse-stuttgart.de]
|-
| [[Гібралтарская фондавая біржа]]
| [[Гібралтар]]
| [[Гібралтар]]
| 2006
|
|
|-
| [[Афінская фондавая біржа]]
| [[Грэцыя]]
| [[Афіны]]
|
|
| [http://www.ase.gr/default_en.asp www.ase.gr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070811211024/http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp |date=11 жніўня 2007 }}
|-
| [[Thessaloniki Stock Exchange Center]]
| [[Грэцыя]]
| [[Салонікі]]
| 1995
|
| [http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp www.tsec.ase.gr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070811211024/http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp |date=11 жніўня 2007 }}
|-
| [[Грузінская фондавая біржа]]
| [[Грузія]]
| [[Тбілісі]]
| 1999
| 261
| [http://www.gse.ge/ www.gse.ge] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070808102447/http://www.gse.ge/ |date=8 жніўня 2007 }}
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Капенгагенская фондавая біржа]]
| [[Данія]]
| [[Капенгаген]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com]
|-
| [[Італьянская фондавая біржа]]
| [[Італія]]
| [[Мілан]]
| 1997
|
| [http://www.borsaitaliana.it/homepage/homepage.en.htm www.borsaitaliana.it]
|-
| [[Ірландская фондавая біржа]]
| [[Ірландыя]]
| [[Дублін]]
|
|
| [http://www.ise.ie/index.asp www.ise.ie]
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Ісландская фондавая біржа]]
| [[Ісландыя]]
| [[Рэйк’явік]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com]
|-
| [[Барселонская фондавая біржа]]
| [[Іспанія]]
| [[Барселона]]
|
|
| [http://www.borsabcn.es/ www.borsabcn.es]
|-
| [[Фондавая біржа Більбаа]]
| [[Іспанія]]
| [[Більбаа]]
|
|
| [http://www.bolsabilbao.es/ www.bolsabilbao.es]
|-
| [[Мадрыдская фондавая біржа]]
| [[Іспанія]]
| [[Мадрыд]]
| 1831
|
| [http://www.bolsamadrid.es/ing/portada.htm www.bolsamadrid.es] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221042401/http://www.bolsamadrid.es/ing/portada.htm |date=21 лютага 2009 }}
|-
| [[Валенсійская фондавая біржа]]
| [[Іспанія]]
| [[Валенсія]]
|
|
| [http://www.bolsavalencia.es/ www.bolsavalencia.es]
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Казахстанская фондавая біржа]]
| [[Казахстан]]
| [[Алма-Ата]]
| 1993
|
| [http://www.kase.kz www.kase.kz]
|-
| [[Кіпрская фондавая біржа]]
| [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]]
| [[Нікасія]]
| 1996
|
| [http://www.cse.com.cy/gr/default.asp www.cse.com.cy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070104012718/http://www.cse.com.cy/gr/default.asp |date=4 студзеня 2007 }}
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Рыжская фондавая біржа]]
| [[Латвія]]
| [[Рыга]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }}
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Віленская фондавая біржа]]
| [[Літва]]
| [[Вільня]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }}
|-
| [[Люксембургская фондавая біржа]]
| [[Люксембург]]
| [[Люксембург (горад)|Люксембург]]
| 1927
|
| [http://www.bourse.lu/Accueil.jsp www.bourse.lu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181215230754/https://www.bourse.lu/Accueil.jsp |date=15 снежня 2018 }}
|-
| [[Македонская фондавая біржа]]
| [[Паўночная Македонія]]
| [[Скоп’е]]
| 1995
|
| [http://www.mse.org.mk/ www.mse.org.mk]
|-
| [[Мальтыйская фондавая біржа]]
| [[Мальта]]
| [[Валета]]
|
|
| [http://www.borzamalta.com.mt/ www.borzamalta.com.mt] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160423192701/http://www.borzamalta.com.mt/ |date=23 красавіка 2016 }}
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Фондавая біржа Малдовы]]
| [[Малдова]]
| [[Кішынёў]]
|
|
| [http://www.moldse.md/ www.moldse.md] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160425003331/http://www.moldse.md/ |date=25 красавіка 2016 }}
|-
| [[Амстэрдамская фондавая біржа|Euronext Amsterdam]]
| [[Нідэрланды]]
| [[Амстэрдам]]
|
|
| [http://www.euronext.com www.euronext.com]
|-
| [[Фондавая біржа Осла]]
| [[Нарвегія]]
| [[Осла]]
|
|
| [http://www.oslobors.no/ob www.oslobors.no] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070108134851/http://www.oslobors.no/ob/ |date=8 студзеня 2007 }}
|-
| [[Channel Islands Stock Exchange]]
| [[Нармандскія астравы]]
| [[Гернсі]]
| 1987
| 1000
| [http://www.cisx.com/ www.cisx.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070613163936/http://www.cisx.com/ |date=13 чэрвеня 2007 }}
|-
| [[Варшаўская фондавая біржа]]
| [[Польшча]]
| [[Варшава]]
| 1991
| 275
| [http://www.gpw.pl/index.asp www.gpw.pl]
|-
| [[Euronext Lisbon]]
| [[Партугалія]]
| [[Лісабон]]
|
|
| [http://www.euronext.com www.euronext.com]
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Маскоўская міжбанкавая валютная біржа]]
| [[Расія]]
| [[Масква]]
| 1992
|
| [http://www.micex.ru/ www.micex.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111214025621/http://www.micex.ru/ |date=14 снежня 2011 }}
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Сібірская міжбанкавая валютная біржа]]
| [[Расія]]
| [[Новасібірск]]
| [[1992]]
|
| [http://www.sicex.ru www.sicex.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081014171744/http://www.sicex.ru/ |date=14 кастрычніка 2008 }}
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Фондавая біржа РТС]]
| [[Расія]]
| [[Масква]]
| [[1995]]
|
| [http://www.rts.ru/ www.rts.ru]
|-
| [[Фондавая біржа Санкт-Пецярбург|ААТ «Санкт-Пецярбургская біржа»]]
| [[Расія]]
| [[Санкт-Пецярбург]]
| [[1997]]
|
| [http://www.spbex.ru/ www.spbex.ru]
|-
| [[Маскоўская фондавая біржа]]
| [[Расія]]
| [[Масква]]
| [[1998]]
|
| [http://www.mse.ru www.mse.ru]
|-
| [[Бухарэсцкая фондавая біржа]]
| [[Румынія]]
| [[Бухарэст]]
|
|
| [http://www.bvb.ro/ www.bvb.ro]
|-
| [[RASDAQ|Rasdaq]]
| [[Румынія]]
| [[Бухарэст]]
| 1996
|
| [http://www.rasd.ro/ www.rasd.ro] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061205101056/http://www.rasd.ro/ |date=5 снежня 2006 }}
|-
| [[Фондавая біржа Сібіу]]
| [[Румынія]]
| [[Сібіу]]
| 1997
|
| [http://www.sibex.ro/?l=en www.sibex.ro] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131225193020/http://www.sibex.ro/?l=en |date=25 снежня 2013 }}
|-
| [[Бялградская фондавая біржа]]
| [[Сербія]]
| [[Бялград]]
|
|
| [http://www.belex.rs/index-r.php www.belex.rs] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090203063923/http://www.belex.rs/index-r.php |date=3 лютага 2009 }}
|-
| [[Браціслаўская фондавая біржа]]
| [[Славакія]]
| [[Браціслава]]
| 1991
|
| [http://www.bsse.sk/index.aspx?LANG=EN www.bsse.sk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070202200752/http://www.bsse.sk/index.aspx?LANG=EN |date=2 лютага 2007 }}
|-
| [[Люблянская фондавая біржа]]
| [[Славенія]]
| [[Любляна]]
| 1989
|
| [http://www.ljse.si/ ??www.ljse.si]
|-
| [[Стамбульская фондавая біржа]]
| [[Турцыя]]
| [[Стамбул]]
| 1985
|
| [http://www.ise.org/ www.ise.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061129090738/http://www.ise.org/ |date=29 лістапада 2006 }}
|-
|style=&quot;background-color:#FF7F50;&quot;|[[Фондавая біржа ПФТС]]
| [[Украіна]]
| [[Кіеў]]
| 1995
|
| [http://www.pfts.com www.pfts.com]
|-
| [[Украінская біржа]]
| [[Украіна]]
| [[Кіеў]]
| 2008
|
| [http://ux.ua/ ux.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160421123825/http://www.ux.ua/ |date=21 красавіка 2016 }}
|-
| [[Украінская фондавая біржа]]
| [[Украіна]]
| [[Кіеў]]
| 1991
|
| [http://www.ukrse.kiev.ua/ www.ukrse.kiev.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070110153218/http://www.ukrse.kiev.ua/ |date=10 студзеня 2007 }}
|-
| [[Фарэрскі рынак каштоўных папер]]
| [[Фарэрскія астравы]]
| [[Торсхаўн]]
|
|
| [http://vmf.fo/ vmf.fo]
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Фондавая біржа Хельсінкі]]
| [[Фінляндыя]]
| [[Хельсінкі]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com]
|-
| [[Euronext Paris]]
| [[Францыя]]
| [[Парыж]]
|
|
| [http://www.euronext.com www.euronext.com]
|-
| [[Заграбская фондавая біржа]]
| [[Харватыя]]
| [[Заграб]]
| 1991
|
| [http://www.zse.hr/ www.zse.hr]
|-
| [[Чарнагорская фондавая біржа]]
| [[Чарнагорыя]]
| [[Падгорыцы]]
| 1993
|
| [http://www.montenegroberza.com/code/navigate.asp?Id=59 www.montenegroberza.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151129075040/http://www.montenegroberza.com/code/navigate.asp?Id=59 |date=29 лістапада 2015 }}
|-
| [[New Securities Exchange Montenegro]]
| [[Чарнагорыя]]
| [[Падгорыцы]]
| 2001
|
| [http://www.nex.cg.yu/ www.nex.cg.yu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070109134351/http://www.nex.cg.yu/ |date=9 студзеня 2007 }}
|-
| [[Пражская фондавая біржа]]
| [[Чэшская Рэспубліка]]
| [[Прага]]
| 1992
|
| [http://www.pse.cz/ www.pse.cz]
|-
| [[Швейцарская біржа]]
| [[Швейцарыя]]
| [[Цюрых]]
| 1850
|
| [http://www.six-swiss-exchange.com www.six-swiss-exchange.com]
|-
| [[Бернская біржа]]
| [[Швейцарыя]]
| [[Берн]]
| 1888
|
| [http://www.bernerboerse.ch/ www.bernerboerse.ch] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070202080303/http://www.bernerboerse.ch/ |date=2 лютага 2007 }}
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Стакгольмская фондавая біржа]]
| [[Швецыя]]
| [[Стакгольм]]
|
|
| [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com]
|-
|style=&quot;background-color:#ADFF2F;&quot;|[[Талінская фондавая біржа]]
| [[Эстонія]]
| [[Талін]]
| 1995
|
| [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }}
|-
|}

[[Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы]]
[[Катэгорыя:Спісы]]</text>
      <sha1>da2ubilo5k3mby6ysp2sxs61yhneft1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bethesda Softworks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98033</id>
    <revision>
      <id>5167159</id>
      <parentid>5162310</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Bethesda Softworks]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6237" sha1="atyeykp274ti5k2voxbafmoy1w7t2js" xml:space="preserve">{{картка кампаніі
 |назва             = Bethesda Softworks, LLC
 |лагатып              = [[File:Bethesda Softworks Logo.svg|300px]]
 |тып                  = [[Таварыства з абмежаванай адказнасцю]]
 |заснавана             = [[1986]]
 |размяшчэнне         = {{Сцяг|ЗША}} Роквіл (Мэрыленд)
 |ключавыя фігуры      = Владка Анданаў, Тод Говард 
 |галіна              = [[Камп’ютарная гульня|Камп’ютарныя гульні]]
 |прадукцыя            = [[The Elder Scrolls]], [[Fallout 3]]
 |лік супрацоўнікаў    = 7 320 (2009 год) &lt;ref&gt;[http://au.gamespot.com/news/6239401.html?tag=latestheadlines;title;1 EA cutting 1,500 jobs, over 'a dozen' games canceled]&lt;/ref&gt;
 |матчына кампанія = [[ZeniMax Media]]
 |даччыныя кампаніі    = [[Bethesda Game Studios]]
 |сайт                 = http://www.bethsoft.com/
}}

'''Bethesda Softworks''' LLC — [[прыватная кампанія]], [[Распрацоўшчык камп'ютарных гульняў|распрацоўшчык]] і [[Выдавец камп'ютарных гульняў|выдавец]] забаўляльнага інтэрактыўнага забеспячэння пачынаючы з [[1986]] года, калі кампанію заснаваў Крыстафер Вівер у [[Бетэсда (Мэрыленд)|Бетэсдзе]], штат [[Мэрыленд]]. Належыць [[ZeniMax Media]]. Цяпер размяшчаецца ў [[Роквіл (Мэрыленд)|Роквіле]], штаце Мэрыленд і маюць доўгую гісторыю распрацоўкі і выданні PC і кансольных гульняў.

Па распрацоўцы ролевых гульняў, гонак, мадэляванню і сімулятарам Bethesda Softworks займаюць адно з вядучых месцаў у свеце.

Кампанія Bethesda вядомая, у першую чаргу, як распрацоўшчык серыі ролевых гульняў [[The Elder Scrolls]], а таксама пастапакаліптычнай РПГ [[Fallout 3]], якая з’яўляецца працягам культавай [[Fallout|серыі]] і да гэтага выпускалася [[Interplay]] і [[Black Isle Studios]].

Bethesda — таксама выдавец дзвюх новых гульняў серыі Star Trek, Star Trek — Legacy (Для PC/Xbox 360) і Star Trek — Tactical Assault (для DS/PSP).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080310033509/http://bethsoft.com/news/pressrelease_012406.htm Прэс-рэліз «Legacy and Tactical Assault to be Released on Next-Gen Consoles, Handhelds, and PC»]{{ref-en}} //Bethesda Softworks&lt;/ref&gt;

== Лагатыпы ==
Bethesda выкарыстоўвае два лагатыпа. «Bethesda Game Studios» звычайна выкарыстоўваецца для гульняў, распрацаваных Bethesda іх уласнымі камандамі. Яго можна знайсці і ў гульнях, выдадзеных іншымі выдаўцамі. «Bethesda Softworks» часта выкарыстоўваецца для гульняў, выдадзеных Bethesda, але не заўсёды, для распрацаваных імі. Гэта размежаванне лагатыпаў не заўсёды паслядоўна ад гульні да гульні.

== Серыя The Elder Scrolls ==

* [[The Elder Scrolls: Arena|'''The Elder Scrolls:''' Arena]] (1994)
* [[The Elder Scrolls II: Daggerfall|'''The Elder Scrolls II:''' Daggerfall]] (1996)
* [[An Elder Scrolls Legend: Battlespire|'''An Elder Scrolls Legend:''' Battlespire]] (1997)
* [[The Elder Scrolls Adventures: Redguard|'''The Elder Scrolls Adventures:''' Redguard]] (1998)
* [[The Elder Scrolls III: Morrowind|'''The Elder Scrolls III:''' Morrowind]] (2002)
* [[The Elder Scrolls III: Tribunal|'''The Elder Scrolls III:''' Tribunal]] (2003)
* [[The Elder Scrolls III: Bloodmoon|'''The Elder Scrolls III:''' Bloodmoon]] (2003)
* [[The Elder Scrolls Travels: Stormhold|'''The Elder Scrolls Travels:''' Stormhold]] (2003)
* [[The Elder Scrolls Travels: Shadowkey|'''The Elder Scrolls Travels:''' Shadowkey]] (2004)
* [[The Elder Scrolls Travels: Dawnstar|'''The Elder Scrolls Travels:''' Dawnstar]] (2004)
* [[The Elder Scrolls IV: Oblivion|'''The Elder Scrolls IV:''' Oblivion]] (2006)
* [[The Elder Scrolls IV: Knights of the Nine|'''The Elder Scrolls IV:''' Knights of the Nine]] (2006)
* [[The Elder Scrolls IV: Shivering Isles|'''The Elder Scrolls IV:''' Shivering Isles]] (2007)
* [[The Elder Scrolls V: Skyrim|'''The Elder Scrolls V: Skyrim''']]  (2011)

== Серыя Fallout ==
* [[Fallout 3]] (2008)
* [[Fallout: New Vegas]] (2010)
* [[Fallout Shelter]] (2015)
* [[Fallout 4]] (2015)
Серыя The Elder Scrolls Travel: Shadowkey, Stormhold, і Dawnstar былі распрацаваны сумесна з сястрынскай студыяй Vir2L, ZeniMax Media company. Fallout: New Vegas распрацавана сумесна з [[Obsidian Entertainment]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.zenimax.com/ ZeniMax Media Inc.]
* [http://www.bethsoft.com/ Bethesda Softworks]
* [http://vir2l.com/v7/ Vir2L Studios ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051223060844/http://vir2l.com/v7/ |date=23 снежня 2005 }} ZeniMax Media company
* [http://www.mudduckgames.com/ Mud Duck Productions] ZeniMax Media company
* [http://www.theelderscrolls.com/home/home.htm Афіцыйны сайт The Elder Scrolls]
* [http://www.mobygames.com/developer/sheet/view/developerId,41987/ Moby Games] — Утрымлівае біяграфію і рэзюмэ заснавальніка Bethesda Крыстафера Вівера.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Bethesda Game Studios}}
{{Гульні Bethesda Softworks|nocat=1}}

[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]
[[Катэгорыя:Bethesda Softworks]]</text>
      <sha1>atyeykp274ti5k2voxbafmoy1w7t2js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Іванавіч Сурыкаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104312</id>
    <revision>
      <id>5167020</id>
      <parentid>4872408</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5167020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6645" sha1="9skvpbmj1a7alip3d4dyc0uaemazqmu" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сурыкаў}}
{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Васіль Сурыкаў
 |арыгінал імя         = 
 |імя пры нараджэнні   = Васіль Іванавіч Сурыкаў
 |выява                = V.Surikov, Self-Portrait (1879, Tretyakov gallery).jpg
 |шырыня               = 250px
 |апісанне выявы       = Аўтапартрэт
 |дата нараджэння      = 
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |паходжанне           = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства        = {{Расійская імперыя}}
 |жанр                 = [[Гістарычны жывапіс]]&lt;br /&gt;[[партрэт]]
 |вучоба               = 
 |стыль                = 
 |працы                = [[Раніца стралецкага пакарання смерцю]]&lt;br /&gt;[[Баярыня Марозава, карціна|Баярыня Марозава]]&lt;br /&gt;[[Заваяванне Сібіры Ярмаком]]
 |заступнікі           = 
 |уплыў                = 
 |уплыў на             = [[Дзмітрый Інакенцевіч Каратанаў|Дзмітрый Каратанаў]]&lt;br /&gt;[[Пётр Пятровіч Канчалоўскі|Пётр Канчалоўскі]]
 |узнагароды           = 
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча         = Vasily Surikov
}}
'''Васіль Іванавіч Сурыкаў''' ({{lang-ru|Васи́лий Ива́нович Су́риков}}; {{ДН|24|1|1848}}, {{МН|Краснаярск||}} — {{ДС|19|3|1916}}, {{МС|Масква||}}) — вядомы рускі жывапісец, майстар маштабных гістарычных палотнаў.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 12 (24) студзеня 1848 года ў [[Краснаярск]]у.

Маляваць пачаў у раннім дзяцінстве. Першым яго настаўнікам стаў Мікалай Васільевіч Грабнёў — настаўнік малявання Краснаярскага павятовага вучылішча. Найбольш раннім датаваным творам Сурыкава лічыцца акварэль «Плыты на Енісеі» 1862 года (захоўваецца ў музеі-сядзібе В. І. Сурыкава ў Краснаярску).

Пасля завяршэння навучання ў павятовым вучылішчы ўладкоўваецца працаваць пісцом у губернскае ўпраўленне — у сям’і не было грошай на працяг адукацыі ў гімназіі. Падчас працы ў губернскім упраўленні малюнкі Сурыкава ўбачыў енісейскі губернатар П. М. Замятнін. Губернатар знайшоў мецэната — краснаярскага золатапрамыслоўца П. І. Кузняцова, які аплаціў навучанне Сурыкава ў Акадэміі мастацтваў.

4 лістапада 1875 года скончыў Акадэмію мастацтваў у званні [[класны мастак|класнага мастака]] першай ступені.

Сурыкаў атрымаў замову на стварэнне чатырох фрэсак на тэмы Сусветных сабораў для [[Храм Хрыста Збавіцеля|храма Хрыста Збавіцеля]] (у 1883 годзе ўзнагароджаны за гэтыя працы [[ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] 3-й ступені). Пачаў працаваць над фрэскамі ў [[Пецярбург]]у, а ў 1877 годзе пераехаў у [[Масква|Маскву]]. У Маскве ўласнага жылля не меў, жыў у арандаваных кватэрах і гасцініцах. Часта ездзіў у Краснаярск, дзе праводзіў лета.

У 1907 годзе стаў членам Саюза рускіх мастакоў, пакінуўшы шэрагі Таварыства перадзвіжнікаў.

Памёр у Маскве 6 (19) сакавіка 1916 года ад хранічнай ішэмічнай хваробы сэрца, але паводле царкоўнага метрычнага запісу — ад запалення лёгкіх. Пахаваны ў Маскве на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]] побач з жонкай.

== Памяць ==
* У гонар мастака названы вуліцы ў [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|Мінску]] і [[Вуліца Сурыкава (Наваполацк)|Наваполацку]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Су́рыкаў Васіль Іванавіч|Салавей Л. Ф.|284}}
* Су́риков Василий Иванович // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 270. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{Rodovid|172744}}

{{Перасоўнікі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сурыкаў Васіль Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Перасоўнікі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Ваганькаўскіх могілках]]
[[Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]</text>
      <sha1>9skvpbmj1a7alip3d4dyc0uaemazqmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс краін паводле насельніцтва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115469</id>
    <revision>
      <id>5167147</id>
      <parentid>5090624</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86076" sha1="pql3wl5n7xtd4aehvabqzntyurqzswp" xml:space="preserve">{{Састарэла}}[[Выява:World population.PNG|thumb|300px|Краіны па насельніцтве ў 2011 годзе]]
Гэты артыкул утрымлівае '''спіс [[дзяржава|дзяржаў]] і [[залежная тэрыторыя|залежных тэрыторый]], прыведзеных у стандарце [[ISO 3166-1]], адсартаваных па колькасці [[насельніцтва]]''' ў парадку змяншэння. У спісе, а таксама ў дадзеных, якія ў ім прадстаўлены, не ўлічваюцца параметры залежных тэрыторый.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot; width=&quot;100%&quot;		
|-		
! № || Краіна || Насельніцтва || Дата || % ад насельніцтва Зямлі || class=&quot;unsortable&quot;| Крыніца		
|-		
|1 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кітай}}'''&lt;ref name=&quot;n2&quot;&gt;Разглядаецца толькі [[Кантынентальны Кітай]], выключаючы адмысловыя адміністрацыйныя раёны [[Ганконг]] і [[Макаа]] і тэрыторыі, кантралюемыя [[Кітайская Рэспубліка|Кітайскай Рэспублікай]] ([[Тайвань|Тайванем]]).&lt;/ref&gt; || {{formatnum:{{#expr: (132000 + 1.8657 * {{Age in days|2007|10|20}} + 1) round 0}}0000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(1320000000 + 18657 * {{Age in days|2007|10|20}} + 10000) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cpirc.org.cn/index.asp Chinese Official Population Clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20031204051308/http://www.cpirc.org.cn/index.asp |date=4 снежня 2003 }}		
|-		
|2 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Індыя}}''' || {{formatnum:{{#expr: (1191120 + 42.197260273969* {{Age in days|2010|1|26}}) round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:{{#expr: (1177847 + 42.197260273969 * {{Age in days|2010|1|26}}) round 0}}000/{{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.indiastat.com/ Indian Official Population Clock]		
|-		
|3 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|ЗША}}''' || {{formatnum:{{#expr: 313323244+ 6.527 * {{Age in days|2010|4|1}} round −3}} }} ||{{ #time: j xg Y}} || {{#expr: {{#expr: 308976855 + 6527 * {{Age in days|2010|4|1}} round −3}} / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html United States Official Population Clock]		
|-		
|4 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Інданезія}}''' || {{formatnum:237641326}} || 1 мая 2010 || {{#expr: 237641326 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&amp;daftar=1&amp;id_subyek=12&amp;notab=1 Statistics Indonesia (2010 census)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718192001/http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&amp;daftar=1&amp;id_subyek=12&amp;notab=1 |date=18 ліпеня 2011 }}	
|-		
|5 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бразілія}}''' || {{formatnum:{{#expr: (192000 + 4.855 * {{Age in days|2009|11|5}}) round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(192000000 + 4855 * {{Age in days|2009|11|5}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ibge.gov.br/english Brazilian Official Population Clock]		
|-		
|6 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Пакістан}}''' || {{formatnum:{{#expr: 168483500 + 8500 * {{Age in days|2010|1|16}} round 0}}}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:{{#expr: 168483500 + 8500 * {{Age in days|2010|1|16}} round 0}} / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco Official Pakistani Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100112115622/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/ |date=12 студзеня 2010 }}		
|-		
|7 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Нігерыя}}''' || {{formatnum:162470737}} || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 162470737 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| &lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;Адзнака [[Дэпартамент па эканамічных і сацыяльных пытаннях ААН|Дэпартамента па эканамічных і сацыяльных пытаннях ААН]] на 1 ліпеня 2011 года. ([https://web.archive.org/web/20110807171944/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB02_Stock_Indicators/WPP2010_DB2_F01_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.XLS xcl])&lt;/ref&gt;
|-		
|8 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Расія}}''' || {{formatnum:143056383}} || 1 студзеня 2012 || {{#expr: 143056383 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[https://web.archive.org/web/20101213134234/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat/rosstatsite/main/population/demography/ Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі]		
|-		
|9 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бангладэш}}''' || {{formatnum:142319000}} || 15 сакавіка 2011 || {{#expr: 142319000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |date=15 студзеня 2013 }}		
|-		
|10 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' || {{formatnum:127960000}} || 1 кастрычніка 2011 || {{#expr: 127720000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Official Japan Statistics Bureau]		
|-		
|11 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Мексіка}}''' || {{formatnum:117409830}} || 1 студзеня 2013 || {{#expr: 117409830 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/default.aspx INEGI]: [http://www2.inegi.org.mx/sistemas/mapatematicomexicocifras3d/default.aspx?e=0&amp;mun=0&amp;sec=M&amp;ind=1002000001&amp;ani=2010&amp;src=0&amp;i= Censo de 12 de junio 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121120194256/http://www2.inegi.org.mx/sistemas/mapatematicomexicocifras3d/default.aspx?e=0&amp;mun=0&amp;sec=M&amp;ind=1002000001&amp;ani=2010&amp;src=0&amp;i= |date=20 лістапада 2012 }}&lt;ref&gt;[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=125&amp;Itemid=193 National Population Statistics of Mexico] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110526202233/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=125&amp;Itemid=193 |date=26 мая 2011 }} For the Conapo estimates, check under República Mexicana and press «Ver» for statistics.&lt;/ref&gt;		
|-		
|12 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Філіпіны}}''' || {{formatnum:97960000}} || 26 чэрвеня 2013 || {{#expr: 97960000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
[http://www.popcom.gov.ph/ Official population clock]		
|-		
|13 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|В'етнам}}''' || 87 840 000 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 87840000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&amp;ItemID=12133 General Statistics Office]		
|-		
|14 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}''' || 84 320 987 ||  2012 || {{#expr: 84320987 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
[http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&amp;view=doc&amp;id=226&amp;format=raw&amp;Itemid=561 Ethiopia Central Statistics Agency] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121113165405/http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&amp;view=doc&amp;id=226&amp;format=raw&amp;Itemid=561 |date=13 лістапада 2012 }}		
|-		
|15 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' || 81 751 602 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 81751602 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|16 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Егіпет}}''' || {{formatnum:{{#expr: 72798.031 + 4.261 * {{Age in days|2006|11|11}} round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(72798031 + 4261 * {{Age in days|2006|11|11}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&amp;lname=%201 Official Egyptian Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121030052148/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&amp;lname=%201 |date=30 кастрычніка 2012 }}		
|-		
|17 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Іран}}''' || 76 314 645 || 30 красавіка 2012 || {{#expr: 76314645 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.amar.org.ir  Statistical Center of Iran]		
|-		
|18 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Турцыя}}''' || 74 724 269 || 31 снежня 2011 || {{#expr: 74724269 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=10736 Turkish Statistical Institute estimate]		
|-		
|19 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}''' || 67 758 577 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 67758577 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|20 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Тайланд}}''' || 65 479 453 || 1 верасня 2010 || {{#expr: 63389730 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
[http://www.dopa.go.th/stat/y_stat52.html Official Thai Statistics estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310204439/http://dopa.go.th/stat/y_stat52.html |date=10 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310204439/http://dopa.go.th/stat/y_stat52.html |date=10 сакавіка 2016 }}
|-		
|21 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}'''&lt;ref name=&quot;n3&quot;&gt;Выключаючы заморскія ўладанні (гэта значыць насельніцтва ўласна метраполіі) — 63 468 168 чал. ([http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=000067670&amp;codeGroupe=62 1 студзеня 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707105215/http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=000067670&amp;codeGroupe=62 |date=7 ліпеня 2012 }}), уключаючы [[заморскія дэпартаменты Францыі|заморскія дэпартаменты (заморскія рэгіёны)]] — 65 359 381 чал. ([http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=001641586&amp;codeGroupe=62 1 студзеня 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707105726/http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=001641586&amp;codeGroupe=62 |date=7 ліпеня 2012 }}). Да [[Заморскі рэгіён Францыі|заморскім рэгіёнам Францыі]] адносяцца 5 аднайменных [[Заморскі дэпартамент Францыі|заморскіх дэпартаментаў]]: [[Гвадэлупа]] (401554 чал. на 01.01.2009 па даных [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 INSEE] ці 463069 чал. на 01.07.2011 па [https://web.archive.org/web/20110807171944/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB02_Stock_Indicators/WPP2010_DB2_F01_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.XLS адзнацы ААН]), [[Марцініка]] (396404 чал. на 01.01.2009 па даных INSEE ці 407121 на 01.07.2011 па адзнацы ААН), [[Рэюньён]] (816364 чал. на 01.01.2009 па даных INSEE ці 855849 чал. на 01.07.2011 па адзнацы ААН), [[Французская Гвіяна]] (224469 чал. на 01.01.2009 па даных INSEE ці 237080 на 31.07.2011 па адзнацы ААН), [[Маёта]] (з 31 сакавіка 2011 года; 186729 чал. на ліпень 2007 па даных [http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom INSEE] ці 210552 чал. на 01.07.2011 па адзнацы ААН). Таксама да заморскіх уладанняў Францыі (не ўключаных статыстыкай у склад Францыі) адносяцца 5 [[Заморскія ўладанні Францыі#Заморскія супольнасці|заморскіх супольнасцяў]] — [[Сен-Бартэльмі]] (8902 на 01.01.2009), [[Сен-Мартэн (Францыя)|Сен-Марцін]] (36824 на 01.01.2009), [[Сен-П’ер і Мікелон]] (6082 на 01.01.2009 па даных INSEE ці 6041 чал. на 01.07.2011 па адзнацы ААН) , [[Уоліс і Футуна]] (13445 на 21.07.2008 па даных [http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom INSEE] ці 13450 на 01.07.2011 па даных ААН), [[Французская Палінезія]] (259596 у жніўні 2007 па даных [http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom INSEE] ці 273777 чал. на 01.07.2011 па адзнацы ААН) — і 3 адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні (тэрыторыі) з адменным статусам — [[Новая Каледонія]] (245580 на 27 ліпеня 2009 па даных [http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom INSEE] ці 254816 чал. на 01.07.2011 па адзнацы ААН), [[Кліпертан]] (0 чал.) і [[Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі]] (каля 140 чал.).&lt;/ref&gt; || 63 468 168 || 1 студзеня 2012 || {{#expr: 65359381 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1276#inter1 Official INSEE estimate]:&lt;ref&gt;[http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=000067670&amp;codeGroupe=62 INSEE. Population totale au 1er janvier, France metropolitaine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707105215/http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=000067670&amp;codeGroupe=62 |date=7 ліпеня 2012 }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; З [[Заморскі рэгіён Францыі|заморскімі рэгіёнамі]] — 65 359 381 чал. (1 студзеня 2012)&lt;ref&gt;[http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=001641586&amp;codeGroupe=62 INSEE. Population totale au 1er janvier - France] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707105726/http://www.bdm.insee.fr/bdm2/affichageSeries.action?idbank=001641586&amp;codeGroupe=62 |date=7 ліпеня 2012 }}&lt;/ref&gt;		
|-		
|22 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}''' || 62 435 709 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 62435709 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|23 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Італія}}''' || 60 776 531 || 1 кастрычніка 2011 || {{#expr: 60276969 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index_e.html Official ISTAT estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121109155152/http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index_e.html |date=9 лістапада 2012 }}		
|-		
|24 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|ПАР}}''' || 50 586 757 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 50586757 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size:75%&quot;| [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf Statistics South Africa]		
|-		
|25 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}''' || 48 580 000 || 1 лістапада 2010 || {{#expr: 49774145 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&amp;bSeq=&amp;aSeq=249849&amp;ord=1 Statistics Korea: Census result 2010]		
|-		
|26 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|М'янма}}''' || 48 336 763 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 48336763 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| &lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|27 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Танзанія}}''' || 46 218 486 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 46218486 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|28 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Калумбія}}''' || {{formatnum:{{#expr: 42888.592 + 1.432 * {{Age in days|2005|6|28}} round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(42888592 + 1432 * {{Age in days|2005|6|28}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Official Colombian Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |date=14 студзеня 2012 }}		
|-		
|29 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Іспанія}}''' || 46 196 278  || 1 студзеня 2012 || {{#expr: 46196278  / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 Official INE estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&amp;type=db&amp;divi=EPOB&amp;idtab=2 |date=17 сакавіка 2012 }}		
|-		
|30 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Украіна}}''' ||  45 603 210 || 1 сакавіка 2012 || {{#expr: 45603210 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/ds/kn/kn_u/kn0212_u.html Дзяржаўная служба статыстыкі Украіны]		
|-		
|31 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кенія}}''' || 41 609 728 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 41609728 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|32 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Аргенціна}}''' || 41 281 631 ||  2012 || {{#expr: 40134425 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[https://web.archive.org/web/20050514050103/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_cuadro1.xls Official INDEC estimate]		
|-		
|33 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Польшча}}''' || 38 200 037 ||  1 студзеня 2011 || {{#expr: 38200037 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|34 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Алжыр}}''' || 35 980 193 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 35980193 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|35 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Канада}}''' || {{formatnum:{{#expr: 33739859 + 417627/365 * {{Age in days|2009|7|1}} round −3 }}}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr: {{#expr: 33739859 + 417627/365 * {{Age in days|2009|7|1}} round −3 }}/{{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statcan.gc.ca/pub/82-003-x/pop/pop-h-clock-eng.htm Official Canadian Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110615050454/http://www.statcan.gc.ca/pub/82-003-x/pop/pop-h-clock-eng.htm |date=15 чэрвеня 2011 }}		
|-		
|36 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Уганда}}''' || 34 509 205 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 34509205 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|37 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ірак}}''' || 32 664 942 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 32664942 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|38 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Марока}}''' || {{formatnum:{{#expr: 31514 + 0.923 * {{Age in days|2009|6|30}} round 0}}000}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr: (31514000 + 923 * {{Age in days|2009|6|30}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.hcp.ma Official Moroccan Population clock]		
|-		
|39 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Афганістан}}''' || 32 358 260  || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 27488000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|40 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Судан}}''' || 30 894 000 || 22 красавіка 2008 || {{#expr: 30894000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cbs.gov.sd 2008 Sudanese census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180315121142/http://cbs.gov.sd/ |date=15 сакавіка 2018 }}		
|-		
|41 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Непал}}''' || 30 485 798 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 30485798 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|42 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Перу}}''' || 29 797 694 || 30 чэрвеня 2011 || {{#expr: 29797694 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm Official INEI estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm |date=1 чэрвеня 2012 }}		
|-		
|43 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Венесуэла}}''' || {{formatnum:{{#expr: 28384.132 + 1.231 * {{Age in days|2009|6|30}} round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(28384132 + 1231 * {{Age in days|2009|6|30}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ine.gov.ve Official Venezuelan Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190912233212/http://www.ine.gov.ve/ |date=12 верасня 2019 }}		
|-		
|44 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Узбекістан}}''' || 29 123 400 || 11 сакавіка 2011 || {{#expr: 29123400 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.stat.uz/demographic/ Дзяржкамстат Узбекістана]		
|-		
|45 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Малайзія}}''' || 28 704 829 || 30 красавіка 2012 || {{#expr: 28704829 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?lang=en Statistic Department of Malaysia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100402081159/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?lang=en |date=2 красавіка 2010 }}		
|-
|46 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}''' || 28 082 541 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 28082541 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-				
|47 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гана}}''' || 24 965 816 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 23827000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|48 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Емен}}''' || 24 799 880 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 24799880 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|49 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|КНДР}}''' || 24 451 285 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 24451285 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|50 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Мазамбік}}''' || 23 700 715 || 2012 || {{#expr: 23700715 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx?lang=pt Mozambique’s National Institute of Statistics]		
|-		
|51 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Тайвань}}'''&lt;ref name=&quot;n4&quot;&gt;[[Часткова прызнаная дзяржава]] Кітайская Рэспубліка (Тайвань) складаецца з астравоў групы [[Тайвань]], [[Пескадорскія астравы|Пескадорскія]], [[Цзіньмынь]], [[Мацзу]], [[:en:List of islands of the Republic of China|і г. д.]]&lt;/ref&gt;|| 23 239 268 || 31 сакавіка 2012 || {{#expr: 23239268 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 Official National Statistics Taiwan estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=25 красавіка 2009 }}		
|-		
|52 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Аўстралія}}'''&lt;ref name=&quot;n5&quot;&gt;Уключаючы [[Востраў Каляд|Востраў Ражства]] (1 508), [[Какосавыя астравы]] (628) і [[Востраў Норфалк|Норфалк]] (1 828).&lt;/ref&gt; || 26 537 000|| {{ #time: j xg Y}} || {{#expr: (22000 + 1.208 * {{Age in days|2009|10|10}}) / {{worldpop}} * 100000 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Australian Official Population Clock]		
|-		
|53 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Румынія}}''' || 21 413 815 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 21413815 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|54 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Мадагаскар}}''' || 21 315 135 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 21315135 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|55 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}}''' || 21 045 394 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 21045394 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|56 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сірыя}}''' || 20 766 037 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 20766037 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|57 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кот-д'Івуар}}''' || 20 152 894 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 20152894 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|58 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Камерун}}''' || 20 030 362 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 20030362 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|59 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ангола}}''' || 19 618 432 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 19618432 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|60 || align=&quot;left&quot;|'''{{Сцягафікацыя|Чылі}}''' || {{formatnum:{{#expr: (16928873 + (17094270 - 16928873) / 365 * {{Age in days|2009|6|30}})/1000 round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(16928873 + (17094270 - 16928873) / 365 * {{Age in days|2009|6|30}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf Official INE projection] (p. 36)		
|-		
|61 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}''' || {{formatnum:{{#expr: 16736282 + 225 * {{Age in days|2010|2|9}} round 0}}}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:{{#expr: 16588950 + 225 * {{Age in days|2010|2|9}} round 0}} / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm Official Netherlands population clock]		
|-		
|62 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Буркіна-Фасо}}''' || 16 967 845 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 16967845 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|63 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Казахстан}}''' || 16 718 149 || 1 сакавіка 2012 || {{#expr: 15776492 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.kz/Pages/default.aspx Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142704/http://www.stat.kz/Pages/default.aspx |date=13 лістапада 2013 }}		
|-		
|64 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Нігер}}''' || 16 068 994 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 16068994 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|65 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Малаві}}''' || 15 380 888 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 15380888 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|66 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гватэмала}}''' || 14 757 316 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 14757316 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|67 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Малі}}''' || 14 517 176 || 1 красавіка 2009 || {{#expr: 14517176 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://instat.gov.ml/voir_actu.aspx?lactu=44 Preliminary 2009 census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418055748/http://instat.gov.ml/voir_actu.aspx?lactu=44 |date=18 красавіка 2010 }}		
|-		
|68 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Эквадор}}''' || {{formatnum:{{#expr: 14005.45 + 0.545 * {{Age in days|2009|6|30}} round 0}}000 }} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr:(14005450 + 545 * {{Age in days|2009|6|30}}) / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.inec.gov.ec Official Ecuadorian population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091113141805/http://www.inec.gov.ec/ |date=13 лістапада 2009 }}		
|-		
|69 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Камбоджа}}''' || 14 305 183 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 14305183 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|70 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Замбія}}''' || 13 474 959 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 13474959 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|71 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сенегал}}''' || 12 767 556 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 12767556 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|72 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}}''' || 12 754 378 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 12754378 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|73 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Грэцыя}}''' || 11 309 885 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 11260402 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|74 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Чад}}''' || 11 274 106 || 30 чэрвеня 2009 || {{#expr: 11274106 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cefod.org/spip.php?article2169 Chadian 2009 census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511145318/http://www.cefod.org/spip.php?article2169 |date=11 мая 2011 }}		
|-		
|75 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Куба}}''' || 11 253 665 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 11253665 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|76 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бельгія}}''' || 11 183 350 || 1 студзеня 2013 || {{#expr: 10951665  / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|77 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Туніс}}''' || 10 777 500 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 10673800 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ins.nat.tn/indexen.php National Statistics Institute of Tunisia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150904023615/http://www.ins.nat.tn/indexen.php |date=4 верасня 2015 }}		
|-		
|78 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Партугалія}}''' || 10 562 178 || 21 сакавіка 2011 || {{#expr: 10636979 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|79 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Руанда}}''' || 10 537 222 || 15 жніўня 2012 || {{#expr: 10718379 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=152&amp;Itemid=318 Statistics of Rwanda]		
|-		
|80 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Чэхія}}''' || 10 504 203 || 31 снежня 2011 || {{#expr: 10504203 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.czso.cz/csu/redakce.nsf/i/home Pohyb obyvatelstva]		
|-		
|81 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гвінея}}''' || 10 221 808 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 10221808 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|82 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гаіці}}''' || 10 123 787 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 10123787 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|83 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Самалі}}'''&lt;ref name=&quot;n7&quot;&gt;Уключаючы [[Самаліленд]].&lt;/ref&gt; || 10 496 000 || 1 ліпеня 2013 || {{#expr: 9556873 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|84 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Дамініканская Рэспубліка}}''' || 10 056 181 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 10056181 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|85 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Балівія}}''' || 10 088 108 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 10088108 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;	
|-
|86 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Венгрыя}}''' || 9 985 722 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 9985722 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]		
|-		
|87 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сербія}}'''&lt;ref&gt;Уключаючы [[Рэспубліка Косава|Косава]]&lt;/ref&gt; || 9 853 969 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 9853969 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|88 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Швецыя}}''' ||9 580 424 || 30 красавіка 2013|| {{#expr: 9475954 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx Monthly official estimate]		
|-		
|89 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Беларусь}}''' || 9 458 700 || 1 чэрвеня 2013 || {{#expr: 9466100  / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[https://web.archive.org/web/20140528094018/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/pressrel/demographics.php Monthly official estimate]		
|-		
|90 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}''' || 9 235 100 || 1 студзеня 2012 || {{#expr: 9047000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207012257/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml |date=7 лютага 2012 }}		
|-		
|91 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бенін}}''' || 9 099 922 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 9099922 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|92 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бурундзі}}''' || 8 575 172 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 8575172 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|93 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}}''' || 8 419 776 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 8419776 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html Official estimate]		
|-		
|94 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Швейцарыя}}''' ||8 237 700|| 31 снежня 2014 || {{#expr: 7870100 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html Official estimate]		
|-	
|95 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}''' || 7 836 000 || 31 снежня 2011|| {{#expr: 7836000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201111336 Official estimate]		
|-		
|96 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}''' ||7 700 100|| 31 снежня 2010 || {{#expr: 7870100 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html Official estimate]		
|-		
|97 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}''' || 7 800 000 ||1 студзеня 2012 || {{#expr: 7616000 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.tj/en Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ |date=6 сакавіка 2012 }}		
|-		
|98 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гандурас}}''' || 7 466 000 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 7466000 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101017031001/http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 |date=17 кастрычніка 2010 }}		
|-		
|99 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Балгарыя}}''' || 7 364 570 || 1 лютага 2011 || {{#expr: 7563710 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.nsi.bg/EPDOCS/Census2011final.pdf Афіцыйны ўлік насельніцтва Балгарыі ў 2011 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130727085038/http://www.nsi.bg/EPDOCS/Census2011final.pdf |date=27 ліпеня 2013 }}		
|-		
|100 || align=left|''{{Сцягафікацыя|Ганконг}}'' ([[КНР]]) || 7 298 600 || 1 ліпеня 2015 || {{#expr: 7108100 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp Official estimate]		
|-		
|101 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Папуа — Новая Гвінея}}''' || 7 013 829 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 7013829 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|102 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Лівія}}''' || 6 422 772 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 6422772 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|103 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Лаос}}''' || 6 348 800 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 6348800 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120517150036/http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm |date=17 мая 2012 }}		
|-		
|104 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Парагвай}}''' || 6 337 127 || 1 ліпеня 2010 || {{#expr: 6337127 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/EPH2010/Boletin%20Pobreza%20EPH%202010%202309.pdf Official estimate]		
|-		
|105 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Іарданія}}''' || {{formatnum: {{#expr: (61130+3.72*{{Age in days|2010|12|31}}) round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||{{#expr: (6113000+372*{{Age in days|2010|12|31}}) / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Official population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=17 студзеня 2012 }}		
|-		
|106 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сальвадор}}''' || 6 227 491 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 6227491 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|107 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сьера-Леонэ}}''' || 5 997 486 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 5997486 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|108 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Нікарагуа}}''' || 5 815 524 || 1 ліпеня 2010|| {{#expr: 5815524 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.inide.gob.ni/Proyecciones/ProyAnex1.pdf Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113145818/http://www.inide.gob.ni/Proyecciones/ProyAnex1.pdf |date=13 лістапада 2011 }}		
|-		
|109 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Тога}}''' || 5 753 324 || 6 лістапада 2010 || {{#expr: 5753324 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=8&amp;&amp;Itemid=56 Census result]		
|-		
|110 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Данія}}''' || 5 579 204|| 1 кастрычніка 2011 || {{#expr: 5579204 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dst.dk/HomeUK/Statistics/Key_indicators/Population/pop.aspx Monthly official estimate]		
|-		
|111 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}''' || 5 477 600 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 5477600 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE2.pdf Статкам Кыргызстана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110510100537/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE2.pdf |date=10 мая 2011 }}		
|-		
|112 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Славакія}}''' || 5 445 324 || 31 снежня 2011 || {{#expr: 5445324 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=13 лістапада 2012 }}		
|-		
|113 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Эрытрэя}}''' || 5 415 280 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 5415280 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|114 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Фінляндыя}}'''&lt;ref name=&quot;n9&quot;&gt;Уключаючы [[Аландскія астравы]].&lt;/ref&gt; || {{formatnum:{{#expr: 53263 + 0.68 * {{Age in days|2009|1|5}} round 0}}00}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr: (5326314 + 68 * {{Age in days|2009|1|5}}) / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng Official Finnish Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |date=15 красавіка 2009 }}		
|-		
|115 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сінгапур}}''' || 5 183 700 || 30 чэрвеня 2011 || {{#expr: 5183700 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=18 лістапада 2008 }}		
|-		
|116 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Туркменія}}''' || 5 105 301 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 5105301 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|117 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}'''&lt;ref name=&quot;n10&quot;&gt;Уключаючы [[Шпіцберген]] (2 701) і [[Ян-Маен]].&lt;/ref&gt; || {{formatnum:{{#expr: 48582 + 1.72 * {{Age in days|2010|1|1}} round 0}}00}} || {{ #time: j xg Y}} || {{#expr: (4858200 + 172 * {{Age in days|2010|1|1}}) / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ Official Norwegian Population clock]		
|-		
|118 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Аб'яднаныя Арабскія Эміраты}} ||4 800 250 ||10 чэрвеня 2011 || {{#expr: 8264070 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=8 кастрычніка 2013 }}		
|-		
|119 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ірландыя}}''' || 4 581 269 || 10 красавіка 2011 || {{#expr: 4581269 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[https://web.archive.org/web/20110727062912/http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf Census result]		
|-		
|120 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|ЦАР}}''' || 4 486 837 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 4486837 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|121 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Грузія}}'''&lt;ref name=&quot;n11&quot;&gt;Не ўключаючы [[Абхазія|Абхазію]] (242 862, перапіс 2011 г.) і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвую Асецію]] (72 000, адзнака 2007).&lt;/ref&gt; || 4 483 800 || 1 студзеня 2013 || {{#expr: 4469200 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=473&amp;lang=eng National Statistics Office of Georgia]		
|-		
|122 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}}''' || {{formatnum: {{#expr: (44150+1*{{Age in days|2011|6|30}}) round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||{{#expr: (4415000+100*{{Age in days|2011|6|30}}) / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official New Zealand Population clock] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=4 чэрвеня 2010 }}		
|-		
|123 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Коста-Рыка}}''' || 4 301 712 || 3 чэрвеня 2011 || {{#expr: 4301712 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121009165019/http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 |date=9 кастрычніка 2012 }}		
|-		
|124 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Харватыя}}''' || 4 290 612 || 31 сакавіка 2011 || {{#expr: 4290612 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dzs.hr/default_e.htm Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=23 лістапада 2015 }}		
|-		
|125 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ліван}}''' || 4 259 405 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 4259405 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|126 || align=left|''{{Сцягафікацыя|Палесцінская нацыянальная адміністрацыя}}''''' || 4 168 858 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 4168858 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111114022145/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm |date=14 лістапада 2011 }}		
|-		
|127 || align=left| '''{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Конга}}''' || 4 139 748 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 4139748 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|128 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}}''' || 3 839 737 || 30 чэрвеня 2011 || {{#expr: 3839737 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.bhas.ba Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=4 жніўня 2017 }}		
|-		
|129 || align=left|''{{Сцягафікацыя|Пуэрта-Рыка}}'' ([[ЗША]]) || 3 725 789 || 1 красавіка 2010 || {{#expr: 3725789 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://2010.census.gov/news/pdf/apport2010_table2.pdf Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110124083409/http://2010.census.gov/news/pdf/apport2010_table2.pdf |date=24 студзеня 2011 }}		
|-		
|130 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Малдавія}}'''&lt;ref name=&quot;n12&quot;&gt;Не ўключаючы [[Прыднястроўе]] (555 347, перапіс 2005 г.).&lt;/ref&gt; || 3 559 500 || 1 студзеня 2012 || {{#expr: 3560400 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statistica.md/index.php?l=en National Bureau of Statistics of Moldova]		
|-		
|131 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ліберыя}}''' || 3 476 608 || 1 красавіка 2008 || {{#expr: 3476608 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.emansion.gov.lr/doc/Population_by_County.pdf 2008 Population and Housing Census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130911055748/http://www.emansion.gov.lr/doc/Population_by_County.pdf |date=11 верасня 2013 }}		
|-		
|132 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Панама}}''' || 3 405 813 || 16 мая 2010 || {{#expr: 3405813 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110307170158/http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx |date=7 сакавіка 2011 }}		
|-		
|133 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Маўрытанія}}''' || 3 340 627 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 340627 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.ons.mr Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080206164544/http://www.ons.mr/ |date=6 лютага 2008 }}		
|-		
|134 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Арменія}}''' || 3 268 500 || 1 верасень 2011 || {{#expr: 3266300 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
[http://www.armstat.am/en/?nid=126&amp;id=11001 Monthly official estimate]		
|-		
|135 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Уругвай}}''' || 3 203 792 || 1 верасень 2011 || {{#expr: 3203792 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112153208/http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html |date=12 студзеня 2012 }} Census result]		
|-		
|136 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Літва}}''' || 3 195 702 || 1 лютага 2012 || {{#expr: 3195702 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|		
[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd Monthly official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200107235940/https://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd |date=7 студзеня 2020 }}		
|-		
|137 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Албанія}}''' || 2 831 741 || 1 кастрычнік 2011 || {{#expr: 2831741 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112022139/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |date=12 студзеня 2012 }}		
|-		
|138 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кувейт}}''' || 2 818 042 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 2818042 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|139 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Аман}}''' || 2 773 479 || 12 снежня 2010 || {{#expr: 2773479 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf Census result]		
|-		
|140 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Манголія}}''' || 2 736 800 || 1 ліпеня 2010 || {{#expr: 2736800 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.nso.mn/v3/index2.php Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101109125702/http://www.nso.mn/v3/index2.php |date=9 лістапада 2010 }}		
|-		
|141 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ямайка}}''' || 2 705 800 || 31 снежня 2010 || {{#expr: 2705800 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://statinja.gov.jm/population.aspx Official estimate]		
|-		
|142 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Намібія}}''' || 2 324 004 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 2324004 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|143 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Лесота}}''' || 2 193 843 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 2193843 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|144 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Македонія}}''' || 2 057 284 || 31 снежня 2010 || {{#expr: 2057284 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate]		
|-		
|145 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Славенія}}''' || {{formatnum:{{#expr: (205249.6+1.8*{{Age in days|2011|7|1}}) round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||{{#expr: (2052496+18*{{Age in days|2011|7|1}})/{{worldpop}}*100 round 3}}%||style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Official population clock]		
|-		
|146 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Батсвана}}''' || 2 030 738 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 2030738 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-
|147 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Латвія}}''' || 1 997 500 || 6 чэрвеня 2014 || {{#expr: 1997500 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.csb.gov.lv/notikumi/iedzivotaju-skaits-samazinas-2-miljonu-robeza-parkapta-39638.html]
|-		
|148 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гамбія}}''' || 1 776 103 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 1776103 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|149 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Катар}}''' || 1 699 435 || 21 красавіка 2010 || {{#expr: 1699435 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Pdf/Population_by_sex_and_municipality.pdf Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101122150721/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Pdf/Population_by_sex_and_municipality.pdf |date=22 лістапада 2010 }}		
|-		
|150 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гвінея-Бісау}}''' || 1 547 061 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 1547061 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|151 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Габон}}''' || 1 534 262 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 1534262 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|152 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Эстонія}}''' || 1 316 194 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 1340194 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=23 лістапада 2012 }}		
|-		
|153 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Трынідад і Табага}}''' || 1 317 714 || 1 ліпеня 2010 || {{#expr: 1317714 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |date=7 студзеня 2012 }}		
|-		
|154 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Маўрыкій}}'''&lt;ref name=&quot;n13&quot;&gt;Уключаючы астравы [[архіпелаг Агалега|Агалега]], [[Востраў Радрыгес|Радрыгес]] і [[Каргадас-Карахас]].&lt;/ref&gt; || 1 280 294		
 || 1 ліпеня 2010 || {{#expr: 1280294 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120822235527/http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c |date=22 жніўня 2012 }}		
|-		
|155 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бахрэйн}}''' || 1 234 571 || 27 красавіка 2010 || {{#expr: 1234571 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2 мая 2013 }}		
|-		
|156 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Свазіленд}}''' || 1 203 330 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 1203330 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|157 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Усходні Тымор}}''' || 1 066 409 || 11 ліпеня 2010 || {{#expr: 1066409 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://dne.mof.gov.tl Census result] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120816060817/http://dne.mof.gov.tl/ |date=16 жніўня 2012 }}		
|-		
|158 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}''' || 905 564 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 905564 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|159 || align=left|'''{{Сцягафікацыя|Фіджы}}''' || 868 406 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 868406 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;		
|-		
|	160	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Рэюньён}}'' ([[Францыя]]) || 816 364 || 1 студзеня 2009 || {{#expr: 816364 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	161	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кіпр}}'''&lt;ref name=UN/&gt;&lt;ref&gt;Не ўключаючы [[Паўночны Кіпр]] (265 100, перапіс 2006 г.)&lt;/ref&gt; || 804 435 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 804435 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1  Eurostat estimate]
|-		
|	162	||  align=left|'''{{Сцягафікацыя|Гаяна}}''' || 761 510 || канец 2006 || {{#expr: 761510 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref&gt;[http://www.statisticsguyana.gov.gy/download.php?file=4 Estimated end of Year Population]&lt;/ref&gt;
|-		
|	163	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Каморы}}'''&lt;ref name=&quot;n15&quot;&gt;Выключаючы востраў [[Маёта|Маорэ (Маёта)]].&lt;/ref&gt; || 753 943 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 753943 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	164	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бутан}}''' || 738 267 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 738267 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	165	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Экватарыяльная Гвінея}}'''&lt;ref&gt;Афіцыйныя вынікі перапісу насельніцтва 2001 гады вызначылі колькасць насельніцтва краіны ў 1 015 000 чалавек, але больш надзейным з'яўляецца адзнака колькасці ў 500 000 жыхароў ([http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2002/18181.htm гл.]), з афіцыйнымі данымі перапісы можна азнаёміцца [http://www.dgecnstat-ge.org/Datos/estructurales/Poblacion.htm тут] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121222112551/http://www.dgecnstat-ge.org/Datos/estructurales/Poblacion.htm |date=22 снежня 2012 }}.&lt;/ref&gt; || 720 213 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 720213 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	166	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}}''' || 632 261 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 632261 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	167	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Саламонавы астравы}}''' || 552 267 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 552267 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	168	|| align=left|'''''{{Сцягафікацыя|Заходняя Сахара}}''''' || 548 377 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 548377 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	169	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Макаа}}'' ([[КНР]]) || 542 200 || 31 снежня 2009 || {{#expr: 542200 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.dsec.gov.mo/default.aspx?lang=en-US Macau Statistics and Census Service]
|-		
|	170	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сурынам}}''' || 529 419 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 529419 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	171	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Люксембург}}''' || 511 840 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 511840 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]
|-		
|	172	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Каба-Вердэ}}''' || 500 585 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 500585 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	173	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Мальта}}''' || 417 617 || 1 студзеня 2011 || {{#expr: 417617 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=yes&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 Eurostat estimate]
|-		
|	174	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Бруней}}''' || 405 938 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 405938 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	175	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Гвадэлупа}}'' ([[Францыя]]) || 401 554 || 1 студзеня 2009 || {{#expr: 401554 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	176	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Марцініка}}'' ([[Францыя]]) || 396 404 || 1 студзеня 2009 || {{#expr: 396404 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	177	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Багамскія астравы}}''' || 347 176 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 347176 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	178	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Беліз}}''' || 322 100 || 30 чэрвеня 2008 || {{#expr: 322100 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.cso.gov.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20090227122642_2.pdf StatisticalInstitute of Belize] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091113142857/http://www.cso.gov.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20090227122642_2.pdf |date=13 лістапада 2009 }}
|-		
|	179	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Мальдывы}}''' || 320 081 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 320081 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	180	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ісландыя}}''' || 317 630 || 1 студзеня 2010 || {{#expr: 317630 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.statice.is/ Statistics Iceland]
|-		
|	181	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Барбадас}}''' || 273 925 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 273925 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	182	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Французская Палінезія}}'' ([[Францыя]]) || 273 777 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 273777 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| &lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	183	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Новая Каледонія}}'' ([[Францыя]]) || 254 816 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 254816 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| &lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	184	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Вануату}}''' || 245 619 || 1 ліпеня 2011  || {{#expr: 245619 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	185	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Французская Гвіяна}}'' ([[Францыя]]) || 232 200 ||  1 студзеня 2010 || {{#expr: 232200  / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.insee.fr/ L’Insee France]
|-		
|	186	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Маёта}}'' ([[Францыя]]) || 210 552 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 210552 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| &lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	187	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Самоа}}''' || 183 874 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 183874 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	188	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Гуам}}'' ([[ЗША]]) || 182 111 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 182111 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	189	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сент-Люсія}}''' || 176 044 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 176044 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	190	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сан-Тамэ і Прынсіпі}}''' || 168 526 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 168526 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	191	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Кюрасаа}}'' ([[Нідэрланды]]) || 149 679 || 26 сакавіка 2011 || {{#expr: 149679 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.citypopulation.de/Curacao.html 2011 census]
|-		
|	192	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Федэратыўныя Штаты Мікранезіі}}''' || 111 542 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 111542 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	193	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сент-Вінсент і Грэнадзіны}}''' || 109365 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 109365 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	194	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Амерыканскія Віргінскія астравы}}'' ([[ЗША]]) || 108 846 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 108846 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	195	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Аруба}}'' ([[Нідэрланды]]) || 108 141 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 108141 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	196	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Грэнада}}''' || 104 890 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 104890 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	197	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Тонга}}''' || 104 509 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 104509 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	198	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Кірыбаці}}''' || 101 093 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 101093 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	199	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Антыгуа і Барбуда}}''' || 89 612 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 89612 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	200	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Джэрсі}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 89 300 || 31 снежня 2006 || {{#expr: 89300 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|States of Jersey Statistics Unit [https://web.archive.org/web/20130722123626/http://www.gov.je/NR/rdonlyres/5834907F-A3C1-4D57-BBBF-7B7530A64647/0/JerseyinFigures2007.pdf]
|-		
|	201	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сейшэлы}}''' || 86 879 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 86879 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	202	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Востраў Мэн}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 83 327 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 83327 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	203	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Андора}}''' || 78 115 || 2011 || {{#expr: 78115 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp Estadistica] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101210081203/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp |date=10 снежня 2010 }}
|-		
|	204	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Амерыканскае Самоа}}'' ([[ЗША]]) || 69 543 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 69543 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	205	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Дамініка}}''' || 67 675 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 67675 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	206	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Бермудскія астравы}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 65 077 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 65077 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	207	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Гернсі}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 61 811 || 1 сакавіка 2007 || {{#expr: 61811 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/vitstats/serATab2.pdf &lt;ref name=UN/&gt;: Series A, Table 2]
|-		
|	208	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Паўночныя Марыянскія астравы}}'' ([[ЗША]]) || 61 174 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 61174 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	209	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Грэнландыя}}'' ([[Данія]]) || 57 296 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 57296 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	210	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Кайманавы астравы}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 56 729 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 56729 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	211	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Маршалавы астравы}}''' || 54 816 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 54816 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	212	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сент-Кітс і Невіс}}''' || 53 051 || 1 ліпеня 2011 || {{#expr: 53051 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	213	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Фарэрскія астравы}}'' ([[Данія]]) || 48 660 ||1 студзеня 2010|| {{#expr: 48940 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Official statistics of the Faroe Islands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=11 мая 2011 }}
|-		
|	214	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Цёркс і Кайкас}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 39 184 || 1 ліпеня 2011 || 0.001% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	215	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Сінт-Мартэн}}'' || 37 429 || 1 студзеня 2010 || {{#expr: 37429 / {{worldpop}} * 100 round 3}}% || style=&quot;font-size: 75%&quot;| [http://www.citypopulation.de/SintMaarten.html Official estimate]
|-		
|	216	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Сен-Мартэн}}'' ([[Францыя]]) || 36 824 || 1 студзеня 2009 || 0.001% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |  [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	217	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ліхтэнштэйн}}''' || 36 476 || 31 снежня 2011 || 0.001% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927014224/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm |date=27 верасня 2011 }}
|-		
|	218	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Манака}}''' || 35 427 || 1 ліпеня 2011 || 0.001% || style=&quot;font-size: 75%&quot; | &lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	219	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Сан-Марына}}''' || 31 735 || 1 студзеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	220	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Гібралтар}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 29 441 || 1 ліпеня 2010 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=28 верасня 2018 }}
|-		
|	222	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Аландскія астравы}}'' ([[Фінляндыя]]) || 28 355 || 31 снежня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 |date=15 лістапада 2016 }}
|-		
|	221	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Брытанскія Віргінскія астравы}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 23 478 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	222	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Бонэйр, Сінт-Эстаціус і Саба}}'' ([[Нідэрланды]]) || 21 133 || 1 студзеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate]
|-		
|	223	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Палау}}''' || 20 609 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	224	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Астравы Кука}}'' ([[Новая Зеландыя|Новы. Зел.]]) || 20 414 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	225	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Ангілья}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 15 645 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	226	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Науру}}''' || 10 308 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	227	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Тувалу}}''' || 9 847 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	228	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Сен-Бартэльмі}}'' ([[Францыя]]) || 8 902 || 1 студзеня 2009 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |  [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	229	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Сен-П'ер і Мікелон}}'' ([[Францыя]]) || 6 082 || 1 студзеня 2009 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |  [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions INSEE 2009]
|-		
|	230	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Мантсерат}}''  ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 5 990 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	231	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Востраў Святой Алены}}''&lt;ref name=&quot;n16&quot;&gt;Уключаючы [[востраў Узнясення]] і [[астравы Трыстан-да-Кунья|Трыстан-да-Кунья]].&lt;/ref&gt;  ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 4 055 || 1 ліпеня 2011 || 0.000% || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	232	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Фалклендскія астравы}}'' ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 3 027 || 1 ліпеня 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	233	|| align=left|''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Шпіцберген]]'' ([[Нарвегія]]) || 2 495 || 1 сакавіка 2010 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Official estimate]
|-		
|	234	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Норфалк}}'' ([[Аўстралія]]) || 2 032 || 9 жніўня 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf |date=3 сакавіка 2016 }}
|-		
|	235	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Востраў Ражства}}'' ([[Аўстралія]]) || 1 347 || 8 жніўня 2006 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.citypopulation.de/Australia-ChristmasIsland.html 2006 census]
|-		
|	236	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Ніўэ}}'' ([[Новая Зеландыя|Нов. Зел.]]) || 1 126 || 1 ліпеня 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	237	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Такелаў}}'' ([[Новая Зеландыя|Нов. Зел.]]) || 1 134 || 1 ліпеня 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|-		
|	238	|| align=left|'''{{Сцягафікацыя|Ватыкан}}''' || 800 || 1 сакавіка 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm Official estimate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100408214552/http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm |date=8 красавіка 2010 }}
|-		
|	239	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Какосавыя астравы}}'' ([[Аўстралія]]) || 571 || 8 жніўня 2006 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; | [http://www.citypopulation.de/Australia-CocosIslands.html 2006 census]
|-		
|	240	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|ФПАТ}}'' ([[Францыя]]) || 140 ||  || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; |
|-		
|	241	|| align=left|''{{Сцягафікацыя|Піткэрн}}''  ([[Вялікабрытанія|Брыт.]]) || 60 || 2011 || 0.000 % || style=&quot;font-size: 75%&quot; |&lt;ref name=UN/&gt;
|}		

Антарктыка не мае сталага насельніцтва, аднак лік даследчыкаў на кантыненце складае прыблізна ад 1 тыс. у зімовы час да 5 тыс. у летні час{{Няма АК|20|02|2011}}.

== Цікавыя факты ==
* У першых 17 краінах па колькасці насельніцтва жыве больш 4,7 млрд чалавек, што складае 2/3 насельніцтва [[Планета Зямля|Зямлі]]. Усяго на планеце Зямля пражывае больш за 7 000 000 000 чалавек.
* У першых дзвюх краінах спісу — Кітай і Індыя — жыве больш 1/3 усяго насельніцтва Зямлі.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс краін ЕС паводле колькасці насельніцтва]]
* [[Спіс краін і залежных тэрыторый па плошчы]]
* [[Спіс краін паводле шчыльнасці насельніцтва]]
* [[Спіс краін, сартаванне па ліку гарадоў-мільянераў]]
* [[Спіс моў, сартаванне па колькасці размаўлялых]]
* [[Насельніцтва краін свету ў 1900 годзе]]

* [[Гарады свету паводле колькасці насельніцтва]]
* [[Найбуйнейшыя гарадскія агламерацыі]]
* [[Насельніцтва Зямлі]]
* [[Гісторыя насельніцтва Зямлі]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] (the analytical report for the 2006 revision is not available online) — includes details of methodology and sources used for the population estimates above. {{ref-en}}
* [http://demoscope.ru/weekly/app/popclock/popclock.php Лічыльнік насельніцтва Расіі]
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html CIA. The World Factbook. Country Comparison: Population] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 верасня 2011 }}{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20130425210741/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;srt=npan&amp;col=aohdq World Gazetteer: World — profile of geographical entity including name variants]{{ref-en}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Спісы краін}}

[[Катэгорыя:Дэмаграфічныя параўнанні краін|Насельніцтва]]
[[Катэгорыя:Дэмаграфія]]</text>
      <sha1>pql3wl5n7xtd4aehvabqzntyurqzswp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікі канал Кітая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116493</id>
    <revision>
      <id>5166998</id>
      <parentid>5051836</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40021-98</username>
        <id>171269</id>
      </contributor>
      <comment>вычытка</comment>
      <origin>5166998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60957" sha1="nnvn5m74dziuw1hhc072ojcuc4mmebp" xml:space="preserve">{{Канал
 |Назва                = Вялікі канал Кітая
  |Арыгінальная назва  = 
 |Выява             = 镇江京杭大运河 - Beijing-Hangzhou Grand Canal - 2015.04 - panoramio.jpg
  |Подпіс                = 
 |Карта                   = Grand-Canal.png
  |Подпіс карты          = 
 |Даўжыня                   = 1782
 |Максімальная глыбіня    = 3
 |Расход вады             = 
  |Месца вымярэння        = 
 |Уваход                    = 
  |Месцазнаходжанне ўваходу   =
  |Вышыня ўваходу           = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = 39.9014|s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = 116.4314|s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |Вусце                   = 
  |Месцазнаходжанне вусця   = 
  |Вышыня вусця           = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = 30.2616|m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = 120.2237|m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |Ухіл канала            = 
 |Краіна                  = Кітай
  |Рэгіён                 = 
 |Катэгорыя на Вікісховішчы = 
}}
'''Вялікі канал''' ({{Кітайская|大運河|大运河|Dà Yùnhé}}) — суднаходны [[Канал (гідраграфія)|канал]] у [[Кітай|Кітаі]], адно з найстаражытнейшых цяпер дзеючых [[Гідратэхнічнае збудаванне|гідратэхнічных збудаванняў]] свету.

'''Вялікі канал''', вядомы [[Кітайцы|кітайцам]] як '''Вялікі канал Цзін-Хан''' ({{Lang-zh|}}, або часцей 「大运河」 («Вялікі канал»), [[Сусветная спадчына|аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]], з’яўляецца самым доўгім [[Канал (гідраграфія)|каналам]] або штучнай [[Рака|ракой]] у свеце. Пачынаючыся ў [[Пекін]]е, ён праходзіць праз [[Цяньцзінь]] і правінцыі [[Хэбэй]], [[Шаньдун]], [[Цзянсу]] і [[Чжэцзян]] да горада [[Ханчжоу]], злучаючы [[Хуанхэ]] і [[Янцзы]]. Самыя старыя часткі канала датуюцца V стагоддзем да н.э., але розныя ўчасткі ўпершыню былі злучаныя падчас [[Суй|дынастыі Суй]] (581—618 гг. н. э.). Дынастыі ў 1271—1633 гадах значна аднавілі і перабудавалі канал і змянілі яго маршрут для забеспячэння сваёй сталіцы. Вялікі канал адыграў важную ролю ў аб’яднанні поўначы і поўдня Кітая. Канал злучыў [[Хуанхэ]] на поўначы з [[Янцзы]] на поўдні, што значна палегчыла транспарціроўку збожжа з поўдня ў цэнтры палітычнай і ваеннай улады на поўначы Кітая.

Працягласць канала&lt;ref&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Kaiserkanal-tang-yuan.jpg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140626040718/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Kaiserkanal-tang-yuan.jpg|date=26 чэрвеня 2014}}&lt;/ref&gt;— 1789 км, а з адгалінаваннямі ў [[Пекін]], [[Ханчжоу]] і [[Наньтун]] — 2470 км. Шырыня ў найбольш вузкай частцы ў правінцыях [[Шаньдун]] і [[Хэбэй]] — 40 м, у самай шырокай частцы ў Шанхаі — 350 м. Глыбіня [[фарватар]]а — ад 2 да 3 м. Канал абсталяваны 21 [[шлюз]]ам. Максімальная грузапрапускная здольнасць складае 10 млн тон у год. Яго найбольшая вышыня дасягаецца ў гарах правінцыі [[Шаньдун]], на вяршыні 42&amp;nbsp;м&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 307&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 307.&lt;/ref&gt;. Судны ў кітайскіх каналах не мелі праблем з дасягненнем больш высокіх вышынь пасля таго, як у 984 годзе, падчас [[Сун|дынастыі Сун]] (960—1279), урадавым чыноўнікам і інжынерам [[Цяа Вэйюэ]] быў вынайдзены [[шлюз]]&lt;ref&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 350—352&lt;/ref&gt;.

Каналам захапляліся многія людзі на працягу гісторыі, у тым ліку японскі манах {{нп3|Энін||ru|Эннин}} (794—864), персідскі гісторык {{нп3|Рашыд ад-Дзін||ru|Рашид ад-Дин}} (1247—1318), карэйскі чыноўнік [[Чхве Пу]] (1454—1504) і італьянскі місіянер [[Матэа Рычы]] (1552—1610).)&lt;ref&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 308 &amp; 313.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brook, 40-51.&lt;/ref&gt;.

Гістарычна перыядычныя паводкі [[Хуанхэ|Жоўтай ракі]] пагражалі бяспецы і функцыянаванню канала. У ваенны час высокія дамбы Хуанхэ часам наўмысна ламалі, каб затапіць і такім чынам змесці наступаючыя варожыя войскі. Гэта прыводзіла да [[Разбурэнне дамбы|катастроф]] і працяглых эканамічных цяжкасцей для мясцовых жыхароў. Нягледзячы на часовыя перыяды запусцення і невыкарыстання, Вялікі канал садзейнічаў развіццю мясцовага і растучага эканамічнага рынку ў гарадскіх цэнтрах Кітая з перыяду [[Суй]] і да цяперашняга часу. Яго ўладкаванне дазволіла паскорыць гандаль і, такім чынам, палепшыла эканоміку Кітая. Частка на поўдзень ад Жоўтай ракі па-ранейшаму актыўна выкарыстоўваецца баржамі, якія перавозяць сыпкія матэрыялы і кантэйнеры.

== Гісторыя ==
Канал будаваўся дзве тысячы гадоў — з [[VI стагоддзе да н.э.|VI ст. да н. э.]] да [[XIII стагоддзе|XIII ст. н.э.]]&lt;ref&gt;[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Великий%20канал/ Великий канал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140830004906/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB/|date=30 жніўня 2014}} — артыкул у [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|ВСЭ]]&lt;/ref&gt;.

=== Раннія перыяды ===
У {{нп3|перыяд Вёснаў і Восеняў||ru|Период Вёсен и Осеней}} {{нп3|Фучай|||Fuchai of Wu}}, кіраўнік {{нп3|У (царства, Чуньцю)|царства У|ru|У (царство, Чуньцю)}} (сталіца якога знаходзілася ў сучасным [[Сучжоў]]), накіраваўся на поўнач, каб напасці на {{нп3|Цы (Шаньдун)|Цы|ru|Ци (Шаньдун)}}. Ён загадаў пабудаваць канал для гандлёвых мэтаў, а таксама як сродак для адпраўкі багатых запасаў на поўнач у выпадку, калі яго сілы ўступяць у бой з паўночнымі дзяржавами {{нп3|Сун (царства)|Сун|ru|Сун (царство)}} і {{нп3|Лу (княства)|Лу|uk|Лу (держава)}}&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 271 272&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 271—272.&lt;/ref&gt;. Гэты водны шлях стаў вядомы як [[Ханьгоу|канал Хань або Ханьгоу]]&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 271&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 271.&lt;/ref&gt;. Работы пачаліся ў 486 г. да н. э. з поўдня ад [[Янчжоу]] на поўнач ад {{нп3|Хуайань||ru|Хуайань}} у правінцыі [[Цзянсу]], і на працягу трох гадоў канал Хань злучыў [[Янцзы]] з [[Хуайхэ]], выкарыстоўваючы існуючыя {{нп3|Водны шлях|водныя шляхі|ru|Водный путь}}, [[Возера|азёры]] і [[Балота|балоты]]&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 271 272&quot; /&gt;.

Канал Хан вядомы як другі найстарэйшы ўчастак пазнейшага Вялікага канала пасля Хунгоу («Канала дзікіх гусей» або «Далёкага канала»), які, хутчэй за ўсё, папярэднічаў яму&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 269 270&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 269—270.&lt;/ref&gt;. Ён злучаў [[Хуанхэ]] каля [[Кайфэн]]а з рэкамі {{нп3|Сіхэ|||Si River}} і {{нп3|Бяньхэ|||Bian River (China)}} і стаў узорам для формы Вялікага канала на поўначы&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 369&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 269.&lt;/ref&gt;. Дакладная дата будаўніцтва Хунгоу невядомая; упершыню згадваецца дыпламатам {{нп3|Су Цынь|Су Цынем|ru|Су Цинь}} у 330 г. да н.э. пры абмеркаванні дзяржаўных межаў&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 270&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 270.&lt;/ref&gt;. Гісторык [[Сыма Цянь]] (145-90 гг. да н. э.) не ведаў гістарычнай даты пабудовы, змясціўшы сваё абмеркаванне гэтага адразу пасля легендарных твораў [[Вялікі Юй|Вялікага Юя]]; сучасныя навукоўцы цяпер лічаць, што яго будаўніцтва адносіцца да [[VI стагоддзе да н.э.|VI стагоддзя да н.э.]]&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 270&quot; /&gt;

=== Дынастыя Суй ===
[[Файл:China-Grand_canal,_Sui_and_Tang.svg|справа|міні|250пкс| Вялікі канал пры дынастыях [[Суй]] і [[Імперыя Тан|Тан]].]]
{{Некалькі выяў|width=|image1=Sui Wendi Tang.jpg|image2=Sui Yangdi Tang.jpg|footer=Імператар [[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|Вэнь-дзі]], які запусціў праект Вялікага канала (злева), разам са сваім сынам імператарам [[Ян-дзі (дынастыя Суй)|Ян-дзі]], якія завяршыў першы этап праекта (справа). Абедзве карціны аўтарства {{нп3|Янь Лібэнь|Янь Лібэня|ru|Янь Либэнь}}.|width1=175|width2=165}}
Сённяшнія ўчасткі Вялікага канала ў правінцыі [[Чжэцзян]] і паўднёвай частцы правінцыі [[Цзянсу]] былі ў значнай ступені створаныя [[Суй|дынастыяй Суй]] (581—618), у выніку міграцыі асноўнага эканамічнага і сельскагаспадарчага рэгіёна Кітая з даліны [[Хуанхэ]] на поўначы і ў бок паўднёвых правінцый. Яго галоўнай роляй на працягу ўсёй гісторыі была перавозка збожжа ў сталіцу. Будаўніцтва Вялікага канала дынастыямі [[Цынь]] і Суй, у асноўным Суй, таксама пазбавіла войска неабходнасці станавіцца самадастатковымі земляробами, калі яны знаходзіліся на паўночнай мяжы, бо цяпер харчовыя запасы можна было лёгка дастаўляць з поўдня на поўнач водным шляхам&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 116&quot;&gt;Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'', 116.&lt;/ref&gt;.

Да 600 года на дне канала Хунгоу ўзніклі вялікія назапашванні [[Глей|глею]], якія перашкаджалі рачным баржам, асадка якіх была занадта глыбокай для яго вод&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 307&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 307.&lt;/ref&gt;. Галоўны інжынер дынастыі Суй, Юйвэнь Кай (555—612), параіў пракапаць новы канал, які будзе праходзіць паралельна існуючаму каналу, адыходзячы ад яго ў Чэньлю ({{нп3|Яньчжоу||ru|Яньчжоу}})&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 307&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 307.&lt;/ref&gt;. Новы канал павінен быў праходзіць не праз {{нп3|Сюйчжоу||ru|Сюйчжоу}}, а праз [[Сучжоў]], каб пазбегнуць злучэння з ракой {{нп3|Сіхэ|||Si River}}, а замест гэтага зрабіць прамое злучэнне з [[Хуайхэ]] на захад ад возера [[Хунцзэху]]&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 307&quot; /&gt;. З зарэгістраванай працай пяці мільёнаў чалавек пад кіраўніцтвам Ма Шумоу ў 605 годзе быў завершаны першы буйны ўчастак Вялікага канала, які атрымаў назву Бянь Цю&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 308&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 308.&lt;/ref&gt;. Вялікі канал быў цалкам завершаны пры [[Ян-дзі (дынастыя Суй)|другім імператары Суй]], з 604 па 609 гады&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 114&quot;&gt;Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'', 114: «[…] the Grand Canal, dug between 605 and 609 by means of enormous levies of conscripted labour.»&lt;/ref&gt;, спачатку звязаўшы [[Лаян]] з [[Янчжоу]] (і далінай Янцзы), затым пашырыўшы яго да [[Ханчжоу]] (на поўдні) і [[Пекін]]а (на поўначы)&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 115&quot;&gt;Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'', p. 115&lt;/ref&gt;. Гэта дазволіла паўднёвай вобласці забяспечваць збожжам паўночную правінцыю, у прыватнасці войскі, якія там знаходзіліся&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 115&quot; /&gt;. Уздоўж і паралельна каналу праходзіла імперская дарога і [[Паштовае аддзяленне|паштовыя аддзяленні]], якія падтрымлівалі {{нп3|Кур’ер (прафесія)|кур’ерскую|ru|Курьер}} сістэму. Урад таксама высадзіў велізарную лінію дрэў&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 116&quot;&gt;Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'', 116.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 308&quot; /&gt;. Гісторыя будаўніцтва канала перададзена ў кнізе ''Кайхэдзі'' («Запіс аб адкрыцці канала»)&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 308&quot; /&gt;.

Ранейшы праект будаўніцтва дамбаў у 587 годзе ўздоўж Хуанхэ, які кіраваў інжынер Лян Жуй, усталяваў гідратэхнічныя вароты для рэгулявання ўзроўню вады ў канале&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 308&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 308.&lt;/ref&gt;. Двайныя стапелі былі ўсталяваны для перацягвання лодак, калі розніца ва ўзроўнях вады была занадта вялікай для працы {{нп3|Загараджальны шлюз|загараджальнага шлюза|de|Stauschleuse}}&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 308&quot; /&gt;.

Паміж 604 і 609 гадамі [[Ян-дзі (дынастыя Суй)|імператар Ян]] з дынастыі Суй загадаў пракапаць некалькі каналаў у форме літары «Y» ад [[Ханчжоу]] на поўдні да (сучаснага) [[Пекін]]а і сталічнага рэгіёна ўздоўж даліны [[Хуанхэ]]. Калі канал быў завершаны, ён злучыў сістэмы рэк {{нп3|Фучуньцзян|Цяньтан|ru|Фучуньцзян}}, [[Янцзы]], [[Хуайхэ]], [[Хуанхэ]], [[Бахайскі заліў|Вэй]] і [[Хайхэ|Хай]]. Яе паўднёвы ўчастак, які праходзіць паміж [[Ханчжоу]] і [[Янцзы]], атрымаў назву рака Цзяннань (рака на поўдзень ад Янцзы). Цэнтральныя часткі канала цягнуліся ад Янчжоу да [[Лаян]]а; участак паміж Янцзы і Хуайхэ працягваўся да ракі Шаньян, а наступны ўчастак злучаў Хуайхэ з Хуанхэ і называўся каналам Тунцзі. Самая паўночная частка, якая злучае [[Пекін]] і [[Лаян]], атрымала назву канала Юнцзі. Гэтая частка канала выкарыстоўвалася для транспарціроўкі войскаў у цяперашнюю памежную вобласць [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэі]] падчас {{нп3|Кагуроска-суйскія войны|войнаў Кагуро з Суй|ru|Когурёско-суйские войны}} (598—614). Пасля завяршэння будаўніцтва канала ў 609 годзе імператар Ян прывёў зарэгістраваную флатылію ваенна-марскіх караблёў даўжынёй 105 км з поўначы ў сваю паўднёвую сталіцу [[Янчжоу]]&lt;ref name=&quot;ebrey cambridge 116&quot;&gt;Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'', 116.&lt;/ref&gt;.

Вялікі канал у той час не быў бесперапынным, створаным чалавекам каналам, а наборам часта несумежных штучных каналаў і каналізаваных, альбо натуральных рэк.

=== Дынастыі Тан і Юань ===
Нягледзячы на тое, што сталіца [[Імперыя Тан|дынастыі Тан]] (618—907) у {{нп3|Чан’ань||ru|Чанъань}} была самым квітнеючым мегаполісам Кітая ў свой час, менавіта горад [[Янчжоу]] — недалёка ад Вялікага канала — быў эканамічным цэнтрам эпохі Тан&lt;ref name=&quot;benn 46&quot;&gt;Benn, 46.&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, што Янчжоу з’яўляўся штаб-кватэрай дзяржаўнай {{нп3|Соль у гісторыі Кітая|манаполіі па здабычы солі||Salt in Chinese history}} і найбуйнейшым дасучасным цэнтрам прамысловай вытворчасці імперыі, Янчжоу таксама быў геаграфічным цэнтральным пунктам уздоўж гандлёвай восі поўнач-поўдзень, і таму стаў галоўным цэнтрам распаўсюду паўднёвых тавараў, якія пастаўляліся на поўнач&lt;ref name=&quot;benn 46&quot; /&gt;. Адной з найвялікшых пераваг сістэмы каналаў у дынастыі Тан — і ў наступных дынастыях — было тое, што яна знізіла кошт {{нп3|Збожжавы гандаль|дастаўкі збожжа|ru|Grain trade}}, якое збіралася ў выглядзе падаткаў (caoyun)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.chinaknowledge.de/History/Terms/caoyun.html|title=caoyun 漕運 (www.chinaknowledge.de)|author=Theobald|first=Ulrich|website=www.chinaknowledge.de|access-date=2022-07-27}}&lt;/ref&gt;, з {{нп3|Дэльта Янцзы|дэльты ракі Янцзы|uk|Дельта річки Янцзи}} ў {{нп3|Паўночны і паўднёвы Кітай|паўночны Кітай||Northern and southern China}}&lt;ref&gt;Benn, 7.&lt;/ref&gt;. Нязначныя дапаўненні да канала былі зроблены пасля перыяду [[Суй]], каб скараціць час у шляху, але ў цэлым прынцыповых адрозненняў паміж Вялікім каналам Суй і Вялікім каналам Тан не існавала&lt;ref&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 309.&lt;/ref&gt;.

Каля 735 года было зафіксавана, што каля 149 685 400 кг збожжа штогод адпраўлялася па канале&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 310&quot; /&gt;. Урад Тан кантраляваў эфектыўнасць [[шлюз]]авання канала і будаваў {{нп3|Збожжасховишча|збожжасховішчы|ru|Зернохранилище}} ўздоўж маршруту на выпадак, калі паводка або іншае бедства перашкодзяць шляху адгрузкі&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 310&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 310.&lt;/ref&gt;. Каб забяспечыць бесперашкоднае перамяшчэнне збожжавых грузаў, камісар па транспарце {{нп3|Лю Янь (дынастыя Тан)|Лю Янь||Liu Yan (Tang dynasty)}} (на пасадзе з 763 па 779) меў спецыяльныя рачныя баржы, спраектаваныя і пабудаваныя з улікам глыбіні кожнай секцыі ўсяго канала&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 311&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 311.&lt;/ref&gt;.

Пасля {{нп3|Мецяжа Ань Лушаня||ru|Мятеж Ань Лушаня}} (755—763) эканоміка паўночнага Кітая была моцна пашкоджана і так і не аднавілася з-за войнаў і пастаянных разліваў ракі Хуанхэ. Адзін з іх адбыўся ў 858 годзе, калі велізарная паводка ўздоўж Вялікага канала затапіла тысячы гектараў сельгасугоддзяў і забрала жыцці дзясяткаў тысяч людзей на [[Вялікая Кітайская раўніна|Паўночна-Кітайскай раўніне]]&lt;ref&gt;Bowman, 105.&lt;/ref&gt;. Такая няшчасная падзея магла б паменшыць легітымнасць кіруючай дынастыі, прымусіўшы іншых успрымаць сітуацыю як страту {{нп3|Нябесны мандат|Нябеснага мандата|ru|Небесный мандат}}; гэта было добрай прычынай для дынастычных уладаў падтрымліваць бесперабойную і эфектыўную сістэму каналаў.
[[Файл:Canal_lock.svg|злева|міні|250пкс|Вынаходніцтва [[Шлюз|фунтавага шлюза]] з рэгуляваннем узроўню вады адбылося ў X стагоддзі ў адказ на неабходнасць большай бяспекі для перамяшчэння барж па больш бурных водах Вялікага канала.]]
Горад [[Кайфэн]] ператварыўся ў буйны цэнтр, які пазней стаў сталіцай [[Сун|дынастыі Сун]] (960—1279). Нягледзячы на тое, што міжнародныя марскія парты дынастый Тан і Сун — найвялікшымі з якіх былі [[Гуанчжоу]] і {{нп3|Цюаньчжоу||ru|Цюаньчжоу}} адпаведна — і марскі знешні гандаль прынеслі гандлярам вялікую ўдачу, менавіта Вялікі канал у Кітаі стымуляваў найбольшую эканамічную дзейнасць і камерцыйны прыбытак&lt;ref&gt;Fairbank, 89.&lt;/ref&gt;. Падчас перыяду Сун і больш ранніх перыядаў караблі-баржы час ад часу разбіваліся і цярпелі крушэнне на ўчастку Вялікага канала Шаньян Юндаа, праходзячы двайныя стапелі, і часцей за ўсё ў іх мясцовыя бандыты кралі падаткавае збожжа&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 350 351&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 350—351.&lt;/ref&gt;. Гэта падштурхнула [[Цяа Вэйюэ]], памочніка камісара транспарту [[Хуайнань|Хуайнаня]], вынайсці сістэму падвойных варот, вядомую як [[Шлюз|фунтавы шлюз]] у 984 годзе&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 351&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 351.&lt;/ref&gt;. Гэта дазваляла караблям чакаць у закрытай прасторы, пакуль вада можа быць зліта да адпаведнага ўзроўню; кітайцы таксама пабудавалі навесы над прасторай для дадатковай абароны караблёў&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 351&quot; /&gt;.

Большая частка Вялікага канала была разбурана на некалькі гадоў пасля таго, як у 1128 годзе губернатар [[Кайфэн]]а {{нп3|Ду Чонг||zh|杜充}} вырашыў зламаць дамбы і плаціны, якія стрымлівалі воды Хуанхэ, каб знішчыць надыходзячых [[Чжурчжэні|чжурчжэньскіх]] захопнікаў падчас {{нп3|Сунска-цзіньскія войны|войнаў Цзінь і Сун|ru|Сунско-цзиньские войны}}&lt;ref&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 266.&lt;/ref&gt;. У выніку шэрагу паводак гэта цалкам зрушыла Хуанзэ на поўдзень ад [[Шаньдун]]а, {{нп3|Перахопліванне ракі|з перахопліваннем|ru|Перехват реки}} рэчышча {{нп3|Сіхэ|ракі Сі||Si River}} і ўліўшы Хуанхэ ў [[Хунцзэху|возера Хунцзэ]] і [[Усходне-Кітайскае мора]] на стагоддзі. [[Цзінь (1115—1234)|Дынастыя чжурчжэняў Цзінь]] пастаянна ваявала з Сун у гэтым рэгіёне. Вайна прывяла да зношвання канала, пакуль у XIII стагоддзі [[Манголы|мангольская ўлада]], якая ўсталявался на гэтых тэрыторыях, не пачала неабходны рамонт&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 311&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 311.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Pound_Lock_System.gif|міні|250px|Кітайскае вынаходніцтва сістэмы фунтавых шлюзоў дазваляе павышаць або паніжаць узровень вады для паляпшэння руху ў канале.]]
Падчас мангольскай [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]] (1271—1368) сталіца Кітая была перанесена ў [[Пекін]], што пазбавіла ад неабходнасці выкарыстання рукава канала, які цячэ на захад у [[Кайфэн]] ці [[Лаян]]&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 3 227&quot;&gt;Needham, Volume 4, Part 3, 227.&lt;/ref&gt;. У 1280-х гадах праз перадгор’і масіва Шаньдун быў пракапаны ўчастак вяршыні, што скараціла агульную даўжыню на 700 км, што зрабіла агульную даўжыню канала каля 1800 км і ўпершыню злучыла [[Ханчжоу]] і [[Пекін]] прамым водным шляхам з поўначы на поўдзень. Як і ў эпоху Сун і Цзінь, падчас заняпаду дынастыі Юань канал прыйшоў ў заняпад&lt;ref&gt;Brook, 46.&lt;/ref&gt;.

=== Аднаўленне дынастыі Мін ===
[[Файл:Yongle-Emperor1.jpg|злева|міні|250пкс|[[Юнлэ|Імператар Юнлэ]] (1402—1424 гг.) аднавіў Вялікі канал у эпоху Мін.]]
Вялікі канал быў амаль цалкам адрамантаваны паміж 1411 і 1415 гадамі падчас [[Імперыя Мін|дынастыі Мін]] (1368—1644). Магістрат {{нп3|Цзінін|Цзініна|ru|Цзинин}}, [[Шаньдун]], накіраваў мемарандум на трон [[Юнлэ|імператара Юнлэ,]] пратэстуючы супраць тагачасных неэфектыўных сродкаў транспарціроўкі 4 000 000 ''данаў'' (428 000 000 [[літр]]аў) збожжа ў год шляхам перавозкі яго па некалькіх розных рэках і каналах на баржах, якія ішлі з ад глыбокай да плыткай пасля [[Хуайхэ|ракі Хуай]], пасля чаго груз транспартыраваўся на глыбокія баржы, як толькі груз збожжа дасягаў [[Хуанхэ|ракі Хуанхэ]]&lt;ref name=&quot;brook 46 47&quot;&gt;Brook, 46-47.&lt;/ref&gt;. Кітайскія інжынеры пабудавалі [[Плаціна (збудаванне)|плаціну]], каб накіраваць раку {{нп3|Давэнь|Вэнь||Dawen River}} на паўднёвы захад, каб падаць 60 % яе вады на поўнач у Вялікі канал, а астатнюю частку — на поўдзень&lt;ref name=&quot;brook 47&quot;&gt;Brook, 47.&lt;/ref&gt;. Яны выкапалі чатыры вялікія [[Вадасховішча|вадасховішчы]] ў [[Шаньдун]]е для рэгулявання ўзроўню вады, што дазволіла ім пазбегнуць адпампоўвання вады з мясцовых крыніц і грунтавых вод&lt;ref name=&quot;brook 47&quot; /&gt;. Паміж 1411 і 1415 гадамі ў агульнай складанасці 165 000 рабочых пракапалі рэчышча канала ў Шаньдуне і пабудавалі новыя каналы, насыпы і [[шлюз]]ы&lt;ref name=&quot;brook 47&quot; /&gt;.

Імператар [[Юнлэ]] перанёс сталіцу [[Імперыя Мін|Мін]] з [[Нанкін]]а ў [[Пекін]] у 1403 годзе. Гэты крок пазбавіў Нанкін статусу галоўнага палітычнага цэнтра Кітая. Паўторнае адкрыццё Вялікага канала таксама прынесла карысць [[Сучжоў]] перад Нанкінам, паколькі першы знаходзіўся ў лепшым становішчы на галоўнай артэрыі Вялікага канала, і таму стаў найвялікшым эканамічным цэнтрам Кітая эпохі Мін&lt;ref name=&quot;brook 74 75&quot;&gt;Brook, 74-75.&lt;/ref&gt;. Адзіным іншым жыццяздольным супернікам з Сучжоу ў рэгіёне {{нп3|Цзяннань||ru|Цзяннань}} быў [[Ханчжоу]], але ён знаходзіўся на 200 км далей уніз па Вялікім канале і далей ад галоўнай дэльты&lt;ref name=&quot;brook 75&quot; /&gt;. Нават пацярпелы караблекрушэнне карэец [[Чхве Пу]] (1454—1504) — падчас пяцімесячнага падарожжа па Кітаю ў 1488 годзе — прызнаў, што Ханчжоу служыў не канкурэнтам, а эканамічнай кармушкай на шырокі рынак Сучжоў &lt;ref name=&quot;brook 75&quot;&gt;Brook, 75.&lt;/ref&gt;. Такім чынам, Вялікі канал служыў прычынай эканамічнага поспеху некаторых гарадоў уздоўж свайго маршруту і служыў эканамічным выратавальным кругам для мясцовага гандлю ў Кітаі.

Вучоны [[Гу Яньу]] з ранняй [[Імперыя Цын|дынастыі Цын]] (1644—1912) падлічыў, што папярэдняя дынастыя Мін павінна была наняць 47 004 рабочых на поўны працоўны дзень, набраных сістэмай {{нп3|Павіннасць|павіннасці|ru|Повинность}} ''Ліцзя'', каб падтрымліваць усю сістэму каналаў&lt;ref name=&quot;brook 48&quot;&gt;Brook, 48.&lt;/ref&gt;. Вядома, што проста для эксплуатацыі 11 775 дзяржаўных барж са збожжам у сярэдзіне XV стагоддзя патрабавалася 121 500 салдат і афіцэраў&lt;ref name=&quot;brook 48&quot; /&gt;.

Акрамя сваёй функцыі ў якасці маршруту адгрузкі збожжа і асноўнай жылы рачнога гандлю карэнных народаў у Кітаі, Вялікі канал доўгі час таксама быў {{нп3|Кур’ер (прафесія)|кур’ерскім||Courier}} маршрутам, які кіраваўся ўрадам. У эпоху Мін афіцыйныя кур’ерскія станцыі размяшчаліся з інтэрвалам ад 35 да 45 км&lt;ref name=&quot;brook 48&quot;&gt;Brook, 48.&lt;/ref&gt;. Кожная кур’ерская станцыя мела розныя назвы, усе яны папулярызаваліся ў падарожных песнях таго перыяду&lt;ref&gt;Brook, 48-49.&lt;/ref&gt;.

=== Дынастыя Цын і сучасны Кітай ===
[[Файл:VESSELS_PASSING_THROUGH_A_SLUICE.jpg|міні|Вялікі канал. Малюнак {{нп3|Уільям Аляксандр (мастак)|Уільяма Аляксандра||William Alexander (painter)}}, чарцёжніка {{нп3|Пасольства Макартні|пасольства Макартні|ru|Посольство Макартни}} ў Кітай у 1793 годзе.]]
[[Маньчжуры]] ўварваліся ў Кітай у сярэдзіне XVII стагоддзя, прапушчаныя праз паўночныя перавалы кітайскім генералам [[У Саньгуй|У Саньгуем]], як толькі сталіца Мін у Пекіне трапіла ў рукі паўстанцкай арміі. Маньчжуры заснавалі [[Імперыя Цын|дынастыю Цын]] (1644—1912), і пад іх кіраўніцтвам Вялікі канал кантраляваўся і абслугоўваўся гэтак жа, як і ў ранейшыя часы.

У 1855 годзе Хуанхэ {{нп2|Паводка на Хуанхэ (1851–1855)|разлілася і змяніла сваё рэчышча||1851–1855 Yellow River floods}}, разарваўшы рэчышча канала ў Шаньдуне. Гэта было прадугледжана кітайскімі чыноўнікамі ў 1447 годзе, які адзначыў, што схільная да паводак Хуанхэ зрабіла Вялікі канал падобным на горла, якое можна было лёгка задушыць (што прымусіла некаторых чыноўнікаў патрабаваць аднавіць пастаўкі збожжа праз [[Усходне-Кітайскае мора]])&lt;ref name=&quot;brook 47&quot;&gt;Brook, 47.&lt;/ref&gt;. У 1855 годзе былі адкрыты дамбы канала, каб затапіць наступаючыя войскі {{нп3|Паўночная экспедыцыя (Тайпінскае паўстанне)|Паўночнай экспедыцыі||Northern Expedition (Taiping Rebellion)}} [[Тайпінскае паўстанне|Тайпінскага паўстання]]. З-за розных фактараў — цяжкасці перасячэння ракі Хуанхэ, пашырэння пошуку альтэрнатыўнага марскога шляху для суднаў са збожжам і адкрыцця чыгункі {{нп3|Чыгунка Цяньцзінь — Пукоу|||Tianjin–Pukou railway}} і {{нп3|Чыгунка Пекін — Ханькоу|Пекін — Ханькоу||Beijing–Hankou railway}} — канал заняпаў і на працягу дзесяцігоддзяў паўночныя і паўднёвыя часткі засталіся паасобку. Многія ўчасткі канала прыйшлі ў заняпад, а некаторыя ўчасткі былі вернуты ў раўнінныя палі. Нават сёння Вялікі канал не цалкам акрыяў ад гэтай катастрофы. Пасля ўтварэння [[Кітай|Кітайскай Народнай Рэспублікі]] ў 1949 годзе неабходнасць эканамічнага развіцця прымусіла ўлады загадаць правесці цяжкія аднаўленчыя работы.

Вялікі канал адыграў важную ролю падчас {{нп3|Вялікі скачок|Вялікага скачка|ru|Большой скачок}}, бо забяспечваў эфектыўны спосаб транспарціроўкі збожжа.

Да 1990-х гадоў забруджванне ў канале дасягнула такой ступені, што экіпажы лодак і барж маглі вызначыць, калі яны набліжаюцца да Ханчжоу, па смуродзе чорнай вады. Праект рэстаўрацыі коштам 250 мільёнаў долараў, распачаты ў 2001 годзе, палепшыў якасць вады да такой ступені, што яна больш не пахне і зноў здольная падтрымліваць некаторую фаўну&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2007/07/24/world/asia/24canal.html On an Ancient Canal, Grunge Gives Way to Grandeur]&lt;/ref&gt;.

Эканамічнае значэнне канала, верагодна, захаваецца. Урады правінцый [[Шаньдун]], [[Цзянсу]] і [[Чжэцзян]] запланавалі днопаглыбляльныя працы з мэтай павелічэння магутнасці суднаходства на 40 працэнтаў да 2012 года.

22 чэрвеня 2014 года Вялікі канал быў уключаны ў спіс [[Сусветная спадчына|аб’ектаў Сусветнай спадчыны]] на {{нп3|Камітэт сусветнай спадчыны|Канферэнцыі па сусветнай спадчыне|ru|Комитет всемирного наследия}} 2014 года&lt;ref&gt;[http://www.bj.xinhuanet.com/jsbd/2014-06/22/c_1111256629.htm 中国大运河获准列入世界遗产名录] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304064005/http://www.bj.xinhuanet.com/jsbd/2014-06/22/c_1111256629.htm|date=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;.

=== Гістарычныя часткі ===
[[Файл:清_徐揚_等_乾隆南巡圖_（第六卷﹕大運河至蘇州）_卷-The_Qianlong_Emperor's_Southern_Inspection_Tour,_Scroll_Six-_Entering_Suzhou_along_the_Grand_Canal_MET_DP105240_CRD.jpg|міні|250px|Паўднёвая інспекцыйная экскурсія [[Цяньлун|імператара Цяньлуна]], скрутак шосты: Уезд у [[Сучжоў]] уздоўж Вялікага канала, датаваны 1770 годам.]]
Чатырнаццаць стагоддзяў будаўніцтва пакінулі Вялікаму каналу шэраг гістарычных участкаў. Некаторыя з іх зніклі, іншыя ўсё яшчэ часткова захаваліся, а трэція складаюць аснову для сучаснага канала.

Самы паўднёвы ўчастак пракладзены ў [[VII стагоддзе|VII стагоддзі]], самы паўночны — у [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]], а частка цэнтральнага ўчастку ад [[Хуайінь]] да [[Цзянду]] праходзіць па старажытным канале [[Ханьгоу]]. Басейн Хайхэ, праз які праходзіць канал, пакутуе ад недахопу рэсурсаў. З 1970-х гадоў водныя рэсурсы скарачаюцца, а некаторыя рэкі ўжо даўно перакрыты.

== Сучаснае русла ==
[[Файл:Yangzhou-Modern-Grand-Canal-boats-3353.JPG|міні|250px|Баржы на сучасным Вялікім канале (участак «Канал Лі») каля [[Янчжоу]]]]
Вялікі канал намінальна праходзіць паміж Пекінам і Ханчжоу і мае агульную даўжыню 1794 км; аднак у цяперашні час суднаходны толькі ўчастак ад [[Ханчжоу]] да акругі Ляншань . Яго русла сёння падзелены на сем участкаў. З поўдня на поўнач гэта канал Цзяннань, канал Лі, Унутраны канал, Сярэдні канал, канал Лу, Паўднёвы канал, Паўночны канал і рака Тунхуэй.

Працягласць канала&lt;ref&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Kaiserkanal-tang-yuan.jpg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140626040718/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Kaiserkanal-tang-yuan.jpg|date=26 чэрвеня 2014}}&lt;/ref&gt;— 1789 км, а з адгалінаваннямі ў [[Пекін]], [[Ханчжоу]] і [[Наньтун]] — 2470 км. Шырыня ў найбольш вузкай частцы ў правінцыях [[Шаньдун]] і [[Хэбэй]] — 40 м, у самай шырокай частцы ў Шанхаі — 350 м. Глыбіня [[Фарватар|фарватара]] — ад 2 да 3 м. Канал абсталяваны 21 [[Шлюз|шлюзам]]. Максімальная грузапрапускная здольнасць складае 10 млн тон у год.

Канал злучае рэкі [[Хуанхэ]] і [[Янцзы]], складаючыся з рэчышчаў такіх рэк, як [[Байхэ]], [[Вэйхэ]], [[Сышуй]] і іншых, а таксама некалькі [[Возера|азёр]].

== Вышыні ==
Хаця канал намінальна перасякае водападзелы пяці рачных сістэм, у рэчаіснасці розніца паміж імі настолькі малая, што ён мае толькі адну вяршыню. Вышыня дна канала вар’іруецца ад 1 м ніжэй за ўзровень мора ў Ханчжоу да 38,5 м над узроўнем мора на яго вяршыні. У Пекіне яна дасягае 27 м, жывіцца ручаямі, якія цякуць з гор на захадзе. Вада цячэ з Пекіна ў бок [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]], з [[Наньван]]а на поўнач у [[Цяньцзінь]] і з Наньвана на поўдзень у бок [[Янчжоу]]. Узровень вады ў канале Цзяннань застаецца крыху вышэй за ўзровень мора (хрыбет Чжэньцзян на 12 метраў вышэй, чым рака [[Янцзы]]).

== Выкарыстанне ==

=== Транспарт ===
[[Файл:Pekin_hutong_i_fragment_Wielkiego_Kanalu_Chinskiego_05.JPG|справа|міні|250пкс|Вялікі канал на яго паўночнай канцавой станцыі ў Хоухай у Пекіне.]]
Ад дынастый [[Імперыя Тан|Тан]] да [[Цын]] Вялікі канал служыў галоўнай артэрыяй паміж паўночным і паўднёвым Кітаем і меў важнае значэнне для транспарціроўкі збожжа ў [[Пекін]]. Нягледзячы на тое, што ён у асноўным выкарыстоўваўся для адгрузкі збожжа, ён таксама транспартаваў іншыя тавары, і калідор уздоўж канала ператварыўся ў важны эканамічны пояс. Дакументы паказваюць, што ў самы пік кожны год больш за 8000 суднаў&lt;ref&gt;''China at War: An Encyclopedia'' {{ISBN|978-1-598-84415-3}} p. 141&lt;/ref&gt; перавозілі ад чатырох да шасці мільёнаў данаў (240 000—360 000 метрычных тон) збожжа. Зручнасць транспарту таксама дазваляла кіраўнікам праводзіць інспекцыйныя паездкі ў паўднёвы Кітай. У дынастыі Цын імператары [[Кансі]] і [[Цяньлун]] здзейснілі дванаццаць паездак на поўдзень, ва ўсіх выпадках, акрамя аднаго, дасягаючы [[Ханчжоу]].

Вялікі канал таксама дазволіў культурны абмен і палітычную інтэграцыю паміж поўначчу і поўднем Кітая. Канал нават зрабіў яркае ўражанне на некаторых першых наведвальнікаў Кітая з Еўропы. [[Марка Пола]] распавёў пра арачныя масты Вялікага канала, а таксама пра склады і квітнеючы гандаль у яго гарадах у XIII стагоддзі. Знакаміты рымска-каталіцкі місіянер [[Матэа Рычы]] ў канцы XVI стагоддзя падарожнічаў з [[Нанкін]]а ў Пекін па канале.

З моманту заснавання Кітайскай Народнай Рэспублікі ў 1949 годзе канал выкарыстоўваўся ў асноўным для транспарціроўкі велізарнай колькасці сыпкіх грузаў, такіх як цэгла, жвір, пясок, дызельнае паліва і вугаль. Суднавыя шлюзы Цзяньбі на Янцзы ў цяперашні час перагружаюць каля 75 000 000 тон кожны год, і па прагнозах канал Лі дасягне 100 000 000 тон у бліжэйшыя некалькі гадоў. Калі ён толькі быў пабудаваны, канал служыў асноўнай крыніцай транспарту, які злучаў паўночны і паўднёвы Кітай. З увядзеннем {{нп3|Хуткасныя аўтадарогі Кітая|хуткасных дарог|ru|Скоростные автодороги Китая}}, {{нп3|Чыгуначны транспарт у Кітаі|чыгунак|ru|Железные дороги Китая}} і {{нп3|Высакахуткасныя чыгункі ў Кітаі|хуткасных чыгунак|ru|Высокоскоростные железные дороги в Китае}} у сучасным Кітаі пасажырскія паездкі па канале сталі значна радзейшымі&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tsao|first=R.|date=2016|title=THE GRAND CANAL of CHINA|journal=Chinese American Forum|volume=32|issue=2|pages=31–34}}&lt;/ref&gt;.

У цяперашні час караблі могуць рухацца толькі да {{нп3|Цзінін|Цзініна|ru|Цзинин}}. Участак ад Цзініна да Пекіна недаступны для транспарту з-за назапашвання адкладаў глею з [[Хуанхэ]] і адсутнасці крыніц вады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mwr.gov.cn/szs/slgc/zmfhgc/201612/t20161229_783406.html|title=京杭运河|website=Ministry of Water Sources|access-date=5 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306120053/http://www.mwr.gov.cn/szs/slgc/zmfhgc/201612/t20161229_783406.html|archivedate=6 сакавіка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ёсць планы па аднаўленні транспарту да {{нп3|Таянь|Таяня|ru|Тайань}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=京杭运河山东泰安段预计2019年初全面复航|url=http://sd.people.com.cn/n2/2017/1104/c166192-30887187.html|access-date=1 жніўня 2023|archive-date=6 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044622/http://sd.people.com.cn/n2/2017/1104/c166192-30887187.html|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://sd.people.com.cn/n2/2017/1104/c166192-30887187.html |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306044622/http://sd.people.com.cn/n2/2017/1104/c166192-30887187.html |archivedate=6 сакавіка 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Праект перадачы вады з поўдня на поўнач ===
[[Файл:South–North_Water_Transfer_Project_Central_route_starting_point_taocha.jpg|міні|250пкс| Адпраўной кропкай цэнтральнага маршруту {{нп3|Паварот кітайскіх рэк|праекта перадачы вады з поўдня на поўнач|ru|Поворот китайских рек}} з’яўляецца {{нп3|Наньян||ru|Наньян}}. Від «уверх па плыні», у бок {{нп3|вадасховішча Даньцзянкоу|||Danjiangkou Reservoir}}, з якога ідзе вада.]]
У цяперашні час Вялікі канал мадэрнізуецца, каб служыць усходнім маршрутам {{нп3|Паварот кітайскіх рэк|праекта перадачы вады з поўдня на поўнач|ru|Поворот китайских рек}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Quenching the Thirsty Dragon: The South-North Water Transfer Project—Old Plumbing for New China?|url=https://www.wilsoncenter.org/publication/quenching-the-thirsty-dragon-the-south-north-water-transfer-project-old-plumbing-for-new|work=[[Woodrow Wilson International Center for Scholars]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=New channel in huge south-north water transfer project to bring relief to parched Beijing|url=https://www.scmp.com/news/china/article/1612035/new-stage-huge-south-north-water-transfer-project-channel-bring-relief|work=[[South China Morning Post]]}}&lt;/ref&gt;. Дадатковая колькасць вады з [[Янцзы]] будзе забірацца ў канал у горадзе {{нп3|Цзянду||ru|Цзянду}}, дзе знаходзіцца гіганцкая помпавая станцыя на 400 кубічных метраў у секунду, якая была пабудавана ў 1980-х гадах, а затым падаецца ў гару помпавымі станцыямі ўздоўж маршруту і праз тунэль пад ракой [[Хуанхэ]], адкуль яна можа цячы ўніз да вадасховішчаў каля [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]]. Будаўніцтва Усходняга маршруту афіцыйна пачалося 27 снежня 2002 года, а вада павінна была паступіць у [[Цяньцзінь]] да 2012 года. Аднак забруджванне вады паўплывала на жыццяздольнасць гэтага праекта.

У 2022 годзе завершаны маштабны праект водазабеспячэння канала, упершыню за 100 гадоў шырокі водны шлях, які злучае паўночную і паўднёвую часткі Кітая, быў запоўнены вадой на ўсіх участках&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220501/1651392406-u-padnyabesnay-napounili-vyaliki-kanal |title=У Паднябеснай напоўнілі Вялікі канал |access-date=29 мая 2022 |archive-date=29 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529181550/https://zviazda.by/be/news/20220501/1651392406-u-padnyabesnay-napounili-vyaliki-kanal |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя падарожнікі ==
У 1169 годзе, калі Кітай быў падзелены паміж [[Цзінь (1115—1234)|дынастыяй Цзінь]] [[Чжурчжэні|на]] поўначы пад кіраўніцтвам чжурчжэняў і дынастыяй [[Сун|Паўднёвая Сун]] на поўдні, імператар Паўднёвай Сун {{нп3|Сяа-цзун (дынастыя Сун)|Сяа-цзун|ru|Сяо-цзун (династия Сун)}} накіраваў дэлегацыю да чжурчжэняў, каб пажадаць іх кіраўніку дабра на Новы год. Вучоны-чыноўнік, званы {{нп3|Лу Юэ||zh|楼钥}}, сакратар дэлегацыі, пісаў нататкі пра падарожжа, большая частка якога была здзейснена па Вялікім канале, і перадаў імператару свой «Дзённік падарожжа на поўнач» па яго вяртанні&lt;ref&gt;D’Arcy Brown, Liam, ''The Emperor’s River: Travels to the Heart of a Resurgent China'' Eye Books, February 2010.&lt;/ref&gt;.

У 1170 годзе паэт, палітык і гісторык [[Лу Ю]] падарожнічаў па Вялікім канале ад {{нп3|Шаасін|Шаасіна|uk|Шаосін}} да ракі [[Янцзы]], запісваючы свой шлях у дзённік&lt;ref&gt;Watson, Philip, ''Grand Canal, Great River'' (Frances Lincoln, 2007).&lt;/ref&gt;.

У канцы 1200-х гадоў [[Марка Пола]] шмат падарожнічаў па Кітаю, і яго паездкі ўключалі час на Вялікім канале, які тады быў галоўнай артэрыяй для дастаўкі [[шоўк]]у, [[фарфор]]у і [[Віно|віна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://factsanddetails.com/china/cat2/4sub8/entry-5456.html|title=Marco Polo's Descriptions of China|author=Jeffrey Hayes|date=8 August 2013|publisher=Facts and Details|access-date=7 December 2018}}&lt;/ref&gt;.

У 1345 годзе арабскі падарожнік [[Ібн Батута]] здзейсніў падарожжа па Кітаі і прайшоў праз раку Абэ Хаят (Вялікі канал) да сталіцы Ханбаліка ([[Пекін]]).

У 1488 годзе карэйскі вучоны [[Чхве Пу]], які пацярпеў караблекрушэнне, прайшоў усю даўжыню Вялікага канала на шляху з [[Чжэцзян]]а ў Пекін (і далей у [[Часон]]) і пакінуў падрабязнае апісанне свайго падарожжа. 

У 1600 годзе [[Матэа Рычы]] адправіўся ў [[Пекін]] з [[Нанкін]]а праз Вялікі канал, каб заручыцца падтрымкай {{нп3|Ваньлі|імператара Ваньлі|ru|Ваньли}} з дынастыі Мін з дапамогай Ван Чжундэ, кіраўніка Упраўлення абрадаў цэнтральнага ўрада Кітая ў той час&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mildchina.com/hangzhou-attractions/beijing-hangzhou-grand-canal.html |title=The missionaries traveled along The Grand Canal — MildChina.com |access-date=1 жніўня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224051936/http://www.mildchina.com/hangzhou-attractions/beijing-hangzhou-grand-canal.html |archivedate=24 лютага 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1793 годзе, пасля практычна безвыніковай дыпламатычнай місіі ў Джэхол, значная частка амбасады лорда Макартні вярнулася на поўдзень у дэльту Янцзы праз Вялікі канал&lt;ref&gt;Peyrefitte, Alan, ''The Collision of Two Civilisations'' (Harvill, 1993).&lt;/ref&gt;.

У 1848 годзе {{нп3|Роберт Форцьюн||ru|Фортьюн, Роберт}} дабраўся да [[Ханчжоу|Ханг Чоу Фу]] ля Вялікага канала ў пошуках чайных раслін&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Mulberry|url=https://books.google.com/books?id=nhS5DwAAQBAJ&amp;q=robert+fortune+grand+canal&amp;pg=PT91}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-great-british-tea-heist-9866709/|title=The Great British Tea Heist|website=The Great British Tea Heist}}&lt;/ref&gt;.

== Уплыў ==
Вялікі канал як інфраструктурны аб’ект аказаў уплыў на іншыя архітэктурныя збудаванні на захадзе. {{нп3|Эры (канал)|Канал Эры|ru|Эри (канал)}} ў Паўночнай Амерыцы распрацаваны і чэрпае натхненне з кітайскай архітэктуры. Многія бачылі ў канале эканамічную перавагу, якая магла б прынесці эканамічны росквіт, як канал і яго перавагі. Запісы [[Матэа Рычы]] вельмі падрабязна апісваюць канал, дакументуючы эканамічны росквіт. Фунтавы шлюз — адна з найбольш прыкметных асаблівасцей {{нп3|Эры (канал)|канала Эры|ru|Эри (канал)}}, якая непасрэдна звязана з інфраструктурай Вялікага канала.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Grand Canal of China}}
* {{з Baidu|60583|大运河}}
* [https://www.nytimes.com/2007/07/24/world/asia/24canal.html?ex=1342929600&amp;en=afc9b18561dd4adf&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss The Reinvigoration of the Grand Canal]
* [https://web.archive.org/web/20170909001337/http://en.gotohz.com/discoverhangzhou/yhzthtml/index.html Hangzhou Section of The Grand Canal — EN.GOTOHZ.COM]
{{Сусветная спадчына ў Кітаі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кітаі]]
[[Катэгорыя:Каналы Кітая]]</text>
      <sha1>nnvn5m74dziuw1hhc072ojcuc4mmebp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Віталь Іосіфавіч Гальданскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116851</id>
    <revision>
      <id>5167101</id>
      <parentid>5158160</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32020" sha1="avupn3or0upnxzrv29kkgt7p245pzlp" xml:space="preserve">{{Навуковец
 |Фота                 = Витибскgoldanskiy.jpg
}}
'''Віталь Іосіфавіч Гальданскі''' ({{ДН|18|6|1923}}, {{МН|Віцебск||}} — {{ДС|14|1|2001}}, {{МС|Масква||}}) — вучоны ў галіне хімічнай і [[ядзерная фізіка|ядзернай фізікі]] і грамадскі дзеяч&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Гольданский Виталий Иосифович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 157
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

Акадэмік [[Расійская акадэмія навук|Расійскай АН]] (1981, член-карэспандэнт, 1962), член {{нп3|Нью-Ёркская акадэмія навук|Нью-Ёркскай АН|ru|Нью-Йоркская академия наук}} (1974), Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «[[Леапальдзіна]]» (1976) і АН іншых краін. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1954), [[прафесар]] (1956).

== Біяграфія ==

Гальданскі нарадзіўся ў [[Віцебск]]у, у [[1928]] годзе яго сям’я пераехала ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]]; унук [[рабін]]а {{нп3|Іосіф Абрамавіч Меламед|Іосіфа Абрамавіча Меламеда|ru|Меламед, Иосиф Абрамович}}. Вучыўся ў школе № 2 Куйбышаўскага раёна (цяпер {{нп3|Школа № 207, Санкт-Пецярбург|школа № 207|ru|Школа № 207 (Санкт-Петербург)}}). У [[1939]] ён паступіў на {{нп3|Інстытут хіміі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага універсітэта|хімічны факультэт|ru|Институт химии Санкт-Петербургского государственного университета}} [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]]. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] ён уступіў у студэнцкі будаўнічы батальён, атрымаў раненне, перажыў суровую [[Блакада Ленінграда|блакадную зіму]]. Затым ён быў эвакуіраваны ў [[Казань]], дзе працягнуў вучобу, якая была завершана ўжо ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім універсітэце]] ў [[1944]] годзе.

Пасля гэтага Гальданскі паступіў у аспірантуру [[Інстытут хімічнай фізікі імя М. М. Сямёнава АН СССР|Інстытута хімічнай фізікі]] да [[Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў|М. М. Сямёнава]], па завяршэнні якой у [[1947]] годзе абараніў [[Дысертацыя|кандыдацкую дысертацыю]].

У [[1952]]—[[1961]] ён працаваў у [[Фізічны інстытут імя П. М. Лебедзева|Фізічным інстытуце АН СССР]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, у лабараторыі [[Уладзімір Іосіфавіч Векслер|У. І. Векслера]], загадваў сектарам, у [[1954]] абараніў [[Дысертацыя|доктарскую дысертацыю]].

У [[1961]] годзе Гальданскі вярнуўся ў [[Інстытут хімічнай фізікі імя М. М. Сямёнава АН СССР|Інстытут хімічнай фізікі АН СССР]] (пазней — імя М. М. Сямёнава), кіраваў лабараторыяй (з [[1961]]), аддзелам (з [[1974]]), быў намеснікам дырэктара ([[1987]]—[[1988]]), а ў [[1988]]—[[1994]] дырэктарам інстытута&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Адначасова ён выкладаў у [[Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут|МФТІ]], [[Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ»|МІФІ]] (з [[1951]], на пасадзе [[прафесар]]а — з [[1956]]) і на {{нп3|Хімічны факультэт МДУ|хімічным факультэце МДУ|ru|Химический факультет МГУ}}. З [[1974]] па [[1985]] год загадваў кафедрай фізічнай хіміі ў {{нп3|Маскоўскі тэхналагічны ўніверсітэт (МІТХТ)|МІТХТ імя М. В. Ламаносава|ru|Московский технологический университет (МИТХТ)}} З [[1994]] Гальданскі быў Саветнікам Прэзідыума РАН.

Гальданскі вёў актыўную грамадскую дзейнасць, з’яўляўся намеснікам старшыні праўлення {{нп3|Знание, таварыства|Усесаюзнага таварыства «Знание»|ru|Знание (общество)}} ([[1964]]—[[1990]]), віцэ-прэзідэнтам {{нп3|Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной фізікі|Міжнароднага саюза тэарэтычнай і прыкладной фізікі|ru|Международный союз теоретической и прикладной физики}} ([[1984]]—[[1987]]), старшынёй {{нп3|Расійскі Пагуошскі камітэт|Расійскага Пагуошскага камітэта|ru|Российский Пагуошский комитет}} ([[1987]]—[[2001]]), намеснікам старшыні камітэта навукоўцаў за глабальную бяспеку, галоўным рэдактарам часопісаў «Химия высоких энергий»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; і «{{нп3|Химическая физика||ru|Химическая физика (журнал)}}», членам рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Наука и жизнь]]», абіраўся [[Народны дэпутат СССР|народным дэпутатам СССР]] ([[1989]]—[[1991]]).

В. І. Гальданскі памёр [[14 студзеня]] [[2001]] года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілки|Новадзявочых могілках]] у Маскве&lt;ref&gt;[http://www.moscow-tombs.ru/2001/goldansky_vi.htm Могила В. И. Гольданского на Новодевичьем кладбище] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Быў жанаты з дачкой акадэміка [[Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў|М. М. Сямёнава]].

Стрыечны брат — {{нп3|Рыгор Якаўлевіч Шапіра||ru|Шапиро, Григорий Яковлевич}}; дзядзька — {{нп3|Ілья Іосіфавіч Меламед||ru|Меламед, Илья Иосифович}}.

== Навуковая дзейнасць ==

Навуковыя працы Гальданскага прысвечаны [[хімічная фізіка|хімічнай фізіцы]], [[Хімія высокіх энергій|хіміі высокіх энергій]] і нізкіх тэмператур, [[ядзерная хімія|ядзернай хіміі]] і [[Ядзерная фізіка|фізіцы]], [[Фізіка элементарных часціц|фізіцы элементарных часціц]], квантавай [[Хімічная кінетыка|хімічнай кінетыцы]], біяхімічнай фізіцы. Яго [[кандыдацкая дысертацыя]] была прысвечана пытанням хімічнага [[каталіз]]у, аднак затым ён пераключыўся на ядзерную тэматыку. Ён вывучаў на [[Фазатрон|сінхрацыклатроне]] ў [[Дубна (Маскоўская вобласць)|Дубне]] паглынанне і размнажэнне высокаэнергетычных [[нейтрон]]аў у цяжкіх мішэнях. Падчас працы ў {{нп3|Фізічны інстытут імя П. М. Лебедзева|ФІАНе|ru|Физический институт имени П. Н. Лебедева РАН}} ён эксперыментальна выявіў з’яву электрамагнітнай палярызавальнасці [[адрон]]аў (1957), даследаваў працэсы фотанараджэння [[пі-мезон]]аў на [[вадарод]]зе і [[Эфект Вавілава — Чаранкова|чаранкоўскае выпраменьванне]] часціц у [[атмасфера|атмасферы]] ([[1954]], сумесна з [[Георгій Барысавіч Жданаў|Г. Б. Жданавым]]), пашырыў магчымасці карэляцыйнага метаду вымярэння характарыстык [[Ядзерная рэакцыя|ядзерных рэакцый]] ([[1955]], сумесна з [[Міхаіл Ісакавіч Падгарэцкі|М. І. Падгарэцкім]]). На аснове сваіх тэарэтычных распрацовак ён прадказаў існаванне і разлічыў характарыстыкі шэрагу нестабільных [[ізатоп]]аў.

У [[1960]] годзе Гальданскі прадказаў новы від [[Радыеактыўны распад|ядзернага распаду]], які адбываецца з выпусканнем пар [[нуклон]]аў — [[нейтрон]]аў і [[пратон]]аў (эксперыментальна выяўленыя ў [[ЗША]] ў [[1979]] і [[1982]] адпаведна). Іншая з’ява, прадказаная сумесна з {{нп3|Анатоль Іванавіч Ларкін|А. І. Ларкіным|ru|Ларкин, Анатолий Иванович}} у [[1967]], — ядзерны [[эфект Джозефсана]] — назіралася ў [[1974]]—[[1982]].

Адкрыў двухнуклонную радыеактыўнасць атамных ядзер (1960; эфект Гальданскага), утварэнне і распад звышцяжкага гелію-8 (1959), утварэнне палімераў ва ўдарнай хвалі (1964), існаванне квантавай нізкатэмпературнай мяжы скорасці хімічных рэакцый (1967).

Шэраг прац прысвечаны вывучэнню хімічных уласцівасцяў рэчыва дзякуючы ядзерным з’явам. У прыватнасці, [[эфект Мёсбаўэра]] можа быць выкарыстаны для даследавання анізатрапіі рухаў [[атам]]аў у [[малекула]]х (эфект Гальданскага—Карагіна) і [[крышталь|крышталяў]] і {{нп3|Монакрышталь|монакрышталяў|ru|Монокристалл}} у {{нп3|Полікрышталь|полікрышталях|ru|Поликристалл}}, дынамічных уласцівасцяў [[Бялкі|бялковых малекул]], стварэння {{нп3|Газер|гама-лазераў|ru|Газер}} на мёсбаўэраўскіх пераходах (сумесна з {{нп3|Юрый Майсеевіч Каган|Ю. М. Каганам|ru|Каган, Юрий Моисеевич}}).

У [[1970]]—[[1973]] Гальданскі паказаў неўжывальнасць класічнага {{нп3|Ураўненне Арэніуса|закона Арэніуса|ru|Уравнение Аррениуса}} для [[Скорасць хімічнай рэакцыі|скорасцяў хімічных рэакцый]] пры нізкіх тэмпературах: ім была адкрыта квантавая мяжа скорасці рэакцый, якія праходзяць за кошт [[Тунэльны эфект|тунэлявання]] нават зблізку [[Абсалютны нуль тэмпературы|абсалютнага нуля]]. Ён таксама вядомы як заснавальнік хімічнай фізікі [[пазітрон]]а і [[Пазітроній|пазітронія]], паказаў магчымасць [[Полімерызацыя|полімерызацыі]] пад дзеяннем [[Ударная хваля|ударных хваляў]], што было прызнана як {{нп3|адкрыццё|навуковае адкрыццё|ru|Открытие}} і занесена ў {{нп3|Дзяржаўны рэестр адкрыццяў СССР||ru|Государственный реестр открытий СССР}} пад № 125 з прыярытэтам ад [[1964]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160425041148/http://ross-nauka.narod.ru/05/05-125.html Научные открытия России.] Научное открытие «Явление полимеризации в ударной волне».&lt;/ref&gt;. У апошнія гады ён займаўся пытаннямі [[эвалюцыя|перадбіялагічнай эвалюцыі]] і, у прыватнасці, [[Хіральнасць (хімія)|хіральнасці ў прыродзе]].

== Узнагароды ==

* [[Медаль «За абарону Ленінграда»]] ([[1942]])
* [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] ([[1945]])
* [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] ([[1945]])
* [[Медаль «За працоўную доблесць»]] ([[1952]])
* Прэмія Д. І. Мендзялеева ([[1966]])&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;
* [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] ([[1967]], [[1973]])
* [[Залаты медаль імя Д. І. Мендзялеева]] ([[1975]])&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;
* [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] ([[1975]])
* Прэмія В. Р. Хлопіна ([[1977]])
* [[Ленінская прэмія]] ([[1980]])&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;
* [[Ордэн Леніна]] ([[1983]])
* {{нп3|Прэмія Гумбальдта|Прэмія імя А. Гумбальдта|ru|Премия Гумбольдта}} ([[1991]])
* Прэмія Нью-Ёркскай АН ([[1991]])
* [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»]] IV ступені ([[1995]])&lt;ref&gt;[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=076227 Награждён указом Президента России № 845 от 11 августа 1995 года]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Залаты медаль імя М. М. Сямёнава]] ([[1996]])
* [[Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі]] ([[2000]])

== Публікацыі ==

=== Кнігі ===
* ''В. И. Гольданский, Е. М. Лейкин.'' Превращения атомных ядер. — М.: {{нп3|Выдавецтва АН СССР|выдавецтва АН СССР|ru|Наука (выдавецтва)}}, 1958.
* ''В. И. Гольданский, А. В. Куценко, М. И. Подгорецкий.'' Статистика отсчётов при регистрации ядерных частиц. — М.: {{нп3|Физматгиз||ru|Физматлит}}, 1959.
* ''{{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Балдзін|А. М. Балдин|ru|Балдин, Александр Михайлович}}, В. И. Гольданский, {{нп3|Іосіф Леанідавіч Разэнталь|И. Л. Розенталь|ru|Розенталь, Иосиф Леонидович}}.'' Кинематика ядерных реакций. — М.: {{нп3|Физматгиз||ru|Физматлит}}, 1959.
* ''В. И. Гольданский.'' Эффект Мёссбауэра и его применение в химии. — М.: {{нп3|Выдавецтва АН СССР|выдавецтва АН СССР|ru|Наука (выдавецтва)}}, 1963.
* ''В. И. Гольданский.'' Новые элементы в периодической системе Д. И. Менделеева. — 3-е изд. — М.: {{нп3|Атомиздат||ru|Атомиздат}}, 1964.
* ''В. И. Гольданский.'' Физическая химия позитрона и позитрония. — М.: {{нп3|Выдавецтва АН СССР|Наука|ru|Наука (выдавецтва)}}, 1968.
* ''В. И. Гольданский, А. В. Доленко, Б. Г. Егиазаров и др.'' Гамма-резонансные методы и приборы для фазового анализа минерального сырья. — М.: {{нп3|Атомиздат||ru|Атомиздат}}, 1974.

=== Некаторыя артыкулы ===
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= Ядерные превращения при бомбардировке частицами высокой энергии. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1950/2/b/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1950 |выпуск= |том= 40 |нумар= 2 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= А. Л. Любимов, Б. В. Медведев, В. И. Гольданский. | загаловак= Рассеяние и поглощение нуклеонов высокой энергии. Часть 1. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1952/12/c/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1952 |выпуск= |том= 48 |нумар= 12 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= А. Л. Любимов, Б. В. Медведев, В. И. Гольданский. | загаловак= Рассеяние и поглощение нуклеонов высокой энергии. Часть 2. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1953/1/a/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1953 |выпуск= |том= 49 |нумар= 1 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= Новое об элементе № 102. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1959/1/k/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1959 |выпуск= |том= 67 |нумар= 1 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= А. И. Базь, В. И. Гольданский, [[Якаў Барысавіч Зяльдовіч|Я. Б. Зельдович]]. | загаловак= Неоткрытые изотопы легких ядер. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1960/10/b/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1960 |выпуск= |том= 72 |нумар= 10 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский, Л. К. Пекер. | загаловак= Некоторые вопросы изомерии атомных ядер. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1961/4/e/ | аўтар выдання= | выданне= [[УФН]] | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1961 |выпуск= |том= 73 |нумар= 4 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= А. И. Базь, В. И. Гольданский, [[Якаў Барысавіч Зяльдовіч|Я.Б. Зельдович]]. | загаловак= Систематика легчайших ядер. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1965/3/b/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1965 |выпуск= |том= 85 |нумар= 3 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= ДВУПРОТОННАЯ РАДИОАКТИВНОСТЬ (Перспективы обнаружения и изучения). | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1965/10/c/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1965 |выпуск= |том= 87 |нумар= 10 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= Исследования в области гамма-резонансной (мёссбауэровской) спектроскопии. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1966/7/a/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1966 |выпуск= |том= 89 |нумар= 7 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= Некоторые новые применения физических методов в химии. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1970/4/e/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1970 |выпуск= |том= 100 |нумар= 4 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= О связях ядерной и химической физики. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1976/2/g/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1976 |выпуск= |том= 118 |нумар= 2 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= Р. Г. Васильков, В. И. Гольданский, В. В. Орлов. | загаловак= Об электрическом бридинге. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1983/3/c/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1983 |выпуск= |том= 139 |нумар= 3 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский. | загаловак= О двупротонной радиоактивности. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1983/12/h/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1983 |выпуск= |том= 141 |нумар= 12 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= В. И. Гольданский, В. В. Кузьмин. | загаловак= Спонтанное нарушение зеркальной симметрии в природе и происхождение жизни. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1989/1/a/ | аўтар выдання= | выданне= {{нп3|Успехи физических наук|УФН|ru|Успехи физических наук}} | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1989 |выпуск= |том= 157 |нумар= 1 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= [[Уладзік Аванесавіч Авецісаў|В. А. Аветисов]], В. И. Гольданский. | загаловак= Физические аспекты нарушения зеркальной симметрии биоорганического мира. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1996/8/d/ | аўтар выдання= | выданне= [[УФН]] | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1996 |выпуск= |том= 166 |нумар= 8 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= [[Юрый Фёдаравіч Крупянскі|Ю. Ф. Крупянский]], В. И. Гольданский. | загаловак= Динамические свойства и энергетический ландшафт простых глобулярных белков. | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/2002/11/b/ | аўтар выдання= | выданне= [[УФН]] | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 2002 |выпуск= |том= 172 |нумар= 11 | старонкі= | isbn= }}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Гальданскі Віталій Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1997. — Т. 4. — С. 477.
* Гальданскі Віталій Іосіфавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 524.
* ''{{нп3|Юрый Аляксеевіч Храмаў|Ю. А. Храмов|ru|Храмов, Юрий Алексеевич}}.'' Физики: Биографический справочник. — 2-е изд. — М.: Наука, 1983. — С. 88.
* {{артыкул | аўтар= [[Анатоль Пятровіч Аляксандраў|А. П. Александров]], [[Якаў Барысавіч Зяльдовіч|Я. Б. Зельдович]], {{нп3|Майсей Аляксандравіч Маркаў|М. А. Марков|ru|Марков, Моисей Александрович}}, [[Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў|Семёнов Н. Н.]], {{нп3|Віктар Якаўлевіч Фрэнкель|В. Я. Френкель|ru|Френкель, Виктор Яковлевич}}, [[Юлій Барысавіч Харытон|Ю. Б. Харитон]], {{нп3|Мікалай Маркавіч Эмануэль|Н. М. Эмануэль|ru|Эмануэль, Николай Маркович}}. | загаловак= ВИТАЛИЙ ИОСИФОВИЧ ГОЛЬДАНСКИЙ (К шестидесятилетию со дня рождения). | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1983/6/i/ | аўтар выдання= | выданне= [[УФН]] | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1983 |выпуск= |том= 140 |нумар= 6 | старонкі= | isbn= }}
* {{артыкул | аўтар= [[Анатоль Пятровіч Аляксандраў|А. П. Александров]], [[Жарэс Іванавіч Алфёраў|Ж. И. Алферов]], {{нп3|Спартак Цімафеевіч Бяляеў|С. Т. Беляев|ru|Беляев, Спартак Тимофеевич}}, {{нп3|Віктар-Андрэй Станіслававіч Баравік-Раманаў|А. С. Боровик-Романов|ru|Боровик-Романов, Виктор-Андрей Станиславович}}, {{нп3|Анатоль Леанідавіч Бучачанка|А. Л. Бучаченко|ru|Бучаченко, Анатолий Леонидович}}, {{нп3|Юрый Майсеевіч Каган|Ю. М. Каган|ru|Каган, Юрий Моисеевич}}, {{нп3|Юрый Андрэевіч Асіп'ян|Ю. А. Осипьян|ru|Осипьян, Юрий Андреевич}}, {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Скрынскі|А. Н. Скринский|ru|Скринский, Александр Николаевич}}, [[Юлій Барысавіч Харытон|Ю. Б. Харитон]]. | загаловак= Виталий Иосифович Гольданский (К семидесятилетию со дня рождения). | арыгінал= | спасылка= http://ufn.ru/ru/articles/1993/8/f/ | аўтар выдання= | выданне= [[УФН]] | тып= | месца= | выдавецтва= | год= 1993 |выпуск= |том= 163 |нумар= 8 | старонкі= | isbn= }}
* Храмов Ю. А. Гольданский Виталий Иосифович // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 88. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)

== Спасылкі ==

* [http://www.peoples.ru/science/physics/vitaliy_goldanskiy/ Биография В. И. Гольданского] {{ref-ru}}
* {{Супрацоўнік РАН|623|Віталя Іосіфавіча Гальданскага}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гальданскі Віталій Іосіфавіч}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у галіне навукі і тэхнікі]]
[[Катэгорыя:Фізікі СССР]]
[[Катэгорыя:Фізікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Хімікі СССР]]
[[Катэгорыя:Хімікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Фізікахімікі СССР]]
[[Катэгорыя:Фізікахімікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў]]</text>
      <sha1>avupn3or0upnxzrv29kkgt7p245pzlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс астравоў паводле плошчы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121492</id>
    <revision>
      <id>5167123</id>
      <parentid>4580622</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16802" sha1="ekx22twp9c2w9lwyeqjv8cgdfxsgoxl" xml:space="preserve">Гэты '''спіс [[востраў|астравоў]], сартаваных паводле плошчы''', уключае ўсе астравы з плошчай больш 5000 км². Для параўнання прыведзены таксама плошчы [[кантынент]]аш.

== Кантыненты ==
Гэтыя лічбы вельмі прыблізныя.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Rank !! Кантынент !! Плошча&lt;br /&gt;(км²) !! Плошча&lt;br /&gt;(кв. мілі) !! Краіна/Краіны
|-
| 1 || [[Афраеўразія]] || 84,400,000 || 32,500,000 || Розныя
|-
| 2 || [[Амерыка]] || 42,300,000 || 16,400,000 || Розныя
|-
| 3 || [[Антарктыда]] || 13,000,000 || 5,000,000 || Не ({{ARG}}, {{AUS}}, {{CHI}}, {{FRA}}, {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]], {{NOR}} і {{UK}} маюць [[Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы|тэрытарыяльныя прэтэнзіі]])
|-
| 4 || [[Аўстралія (кантынент)|Аўстралія]] || 7,600,000 || 2,900,000 || {{AUS}}
|}

''Заўв.:'' [[Аўстралія (кантынент)|Аўстралія]] пры плошчы 7 600 000 км² тут разглядаецца як кантынент, а не як востраў. Аўстралія амаль у тры разу большая за Грэнландыю, найбуйнейшы востраў свету. Тым не менш, часам Аўстралію лічаць «астраўным кантынентам».&lt;ref&gt;[http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html Australia in Brief — Department of Foreign Affairs and Trade&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20030820155859/http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html |date=20 жніўня 2003 }}&lt;/ref&gt;

== Астравы з плошчай больш 250 000 км² ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Месца !! Востраў !! Плошча&lt;br /&gt;(км²) !! Краіна/Краіны
|-
| 1 || [[Грэнландыя]] || 2.130.800&lt;ref name=&quot;jc&quot;&gt;[http://www.worldislandinfo.com Joshua Calder’s World Island Info]&lt;/ref&gt; || {{GRL}}, аўтаномная правінцыя {{Сцяг Даніі}} [[Данія|Даніі]]
|-
| 2 || [[Новая Гвінея]] || 785.753 || {{IDN}} і {{PNG}}
|-
| 3 || [[Калімантан]] || 748.168 || {{BRN}}, {{IDN}} і {{MYS}}
|-
| 4 || [[востраў Мадагаскар|Мадагаскар]] || 587.713 || {{MAD}}
|-
| 5 || [[Бафінава Зямля]] || 507.451&lt;ref name=&quot;canada&quot;&gt;[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html Atlas of Canada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130122002132/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html |date=22 студзеня 2013 }}&lt;/ref&gt; || {{CAN}} ([[Нунавут]])
|-
| 6 || [[Суматра]] || 443.066 || {{IDN}}
|-
|}

== Астравы з плошчай 25 000 км² — 250 000 км² ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Месца !! Востраў !! Плошча&lt;br /&gt;(км²) !! Плошча&lt;br /&gt;(кв. мілі) !! Краіна/Краіны
|-
| 7 || [[востраў Вялікабрытанія|Вялікабрытанія]] || 229,848 || 88,745 || {{UK}} ([[Англія]], [[Шатландыя]] і [[Уэльс]])
|-
| 8 || [[Хонсю]] || 227,970 || 88,020 || {{JPN}}
|-
| 9 || [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] || 217,291&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 83,897 || {{CAN}}
|-
| 10 || [[востраў Элсмір|Элсмір]] || 196,236&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 75,767 || {{CAN}}
|-
| 11 || [[Востраў Сулавесі|Сулавесі]] || 180,681 || 69,761 || {{IDN}}
|-
| 12 || [[Паўднёвы востраў]], Новая Зеландыя || 145,836 || 56,308 || {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]]
|-
| 13 || [[востраў Ява|Ява]] || 138,794 || 53,589 || {{IDN}}
|-
| 14 || [[Паўночны востраў (Новая Зеландыя)|Паўночны востраў, Новая Зеландыя]] || 111,583 || 43,082 || {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]]
|-
| 15 || [[Лусон]] || 109,965 || 42,458 || {{PHI}}
|-
| 16 || [[востраў Ньюфаўндленд|Ньюфаўндленд]] || 108,860&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 42,031 || {{CAN}}
|-
| 17 || [[востраў Куба|Куба]] || 105,806 || 40,852 || {{CUB}}
|-
| 18 || [[Геаграфія Ісландыі|Ісландыя]] || 103,000 || 39,315 || {{ISL}}
|-
| 19 || [[востраў Мінданаа|Мінданаа]] || 97,530 || 36,657 || {{PHI}}
|-
| 20 || [[востраў Ірландыя|Ірландыя]] || 81,638 || 31,521 || {{IRL}} і {{UK}} ([[Паўночная Ірландыя]])
|-
| 21 || [[Хакайда]] || 78,719 || 30,394 || {{JPN}}
|-
| 22 || [[востраў Гаіці|Гаіці]] || 73,929 || 28,544 || {{DOM}} і {{HAI}}
|-
| 23 || [[Сахалін]] || 72,493 || 28,376 || {{RUS}}
|-
| 24 || [[востраў Банкс|Банкс]] || 70,028&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 27,038 || {{CAN}}
|-
| 25 || [[Геаграфія Шры-Ланкі|Шры-Ланка]] || 65,268&lt;ref name=&quot;jc&quot; /&gt; || 25,200 || {{SRI}}
|-
| 26 || [[Тасманія]] || 64,519&lt;ref name=&quot;ga&quot;&gt;[http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/areadime.htm Australian Government Geoscience Australia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080730134442/http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/areadime.htm |date=30 ліпеня 2008 }}&lt;/ref&gt; || 24,911 || {{AUS}}
|-
| 27 || [[востраў Дэван|Дэван]] || 55,247&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 21,331 || {{CAN}} (найбуйнейшы незаселены востраў у свеце)
|-
| 28 || [[Зямля Аляксандра I]] || 49,070 || 18,946 || Няма ({{ARG}} (часткова), {{CHI}} і {{UK}} маюць [[Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы|тэрытарыяльныя прэтэнзіі]])
|-
| 29 || [[Ісла-Грандэ, Вогненная Зямля]] || 47,401 || 18,302 || {{ARG}} і {{CHI}}
|-
| 30 || [[Паўночны востраў (Новая Зямля)|Паўночны востраў, Новая Зямля]] || 47,079 || 18,177 || {{RUS}}
|-
| 31 || [[востраў Беркнер|Беркнер]] || 43,873 || 16,939 || Няма ({{ARG}}, {{CHI}} (часткова) і {{UK}} маюць [[Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы|тэрытарыяльныя прэтэнзіі]])
|-
| 32 || [[Аксель-Хейберг]] || 43,178&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 16,671 || {{CAN}}
|-
| 33 || [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] || 42,149&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 16,274 || {{CAN}}
|-
| 34 || [[востраў Саўтгемптан|Саўтгемптан]] || 41,214&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 15,913 || {{CAN}}
|-
| 35 || [[Маражо]] || 40,100&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 15,483 || {{BRA}} (найбуйнейшы [[літараль]]ны востраў у свеце)
|-
| 36 || [[Шпіцберген]] || 38,981 || 15,051 || {{NOR}}
|-
| 37 || [[Кюсю]] || 37,437 || 14,455 || {{JPN}}
|-
|-
| 38 || [[Востраў Тайвань|Тайвань]] || 36,193 || 13,974 || {{TWN}}
|-
| 39 || [[Новая Брытанія]] || 35,145 || 13,570 || {{PNG}}
|-
| 40 || [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Востраў Прынца Уэльскага]] || 33,339&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 12,872 || {{CAN}}
|-
| 41 || [[Паўднёвы востраў (Новая Зямля)|Паўднёвы востраў, Новая Зямля]] || 33,246 || 12,836 || {{RUS}}
|-
| 42 || [[Хайнань]] || 33,210 || 12,822 || {{PRC}}
|-
| 43 || [[востраў Ванкувер|Ванкувер]] || 31,285&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 12,079 || {{CAN}}
|-
| 44 || [[Тымор]] || 28,418 || 10,972 || {{Сцяг Усходняга Тымора}} [[Усходні Тымор]] і {{IDN}}
|-
| 45 || [[Сіцылія]] || 25,662 || 9,908 || {{ITA}}
|-
|}

== Астравы з плошчай ад 10 000 км² да 25 000 км² ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Месца !! Востраў !! Плошча&lt;br /&gt;(км²) !! Плошча&lt;br /&gt;(кв. мілі) !! Краіна/Краіны
|-
| 46 || [[востраў Сомерсет|Сомерсет]] || 24,786&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 9,570 || {{CAN}}
|-
| 47 || [[Кацельны]] ([[Новасібірскія астравы]]) || 24,000 || 9,266 || {{RUS}}
|-
| 48 || [[Сардзінія]] || 23,949 || 9,247 || {{ITA}}
|-
| 49 || [[востраў Бананал|Бананал]] || 20,000&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 7,722 || {{BRA}} (найбуйнейшы ў свеце флювіяльный востраў)
|-
| 50 || [[Сікоку]] || 18,545 || 7,160 || {{JPN}}
|-
| 51 || [[востраў Хальмахера|Хальмахера]] || 18,040 || 6,865 || {{IDN}}
|-
| 52 || [[востраў Серам|Серам]] || 17,454 || 6,621 || {{IDN}}
|-
| 53 || [[Новая Каледонія]] || 16,648 || 6,467 || [[Новая Каледонія]], самакіравальная заморская тэрыторыя {{Сцяг Францыі}} [[Францыя|Францыі]]
|-
| 54 || [[востраў Батэрст, Канада|Батэрст(Канада)]] || 16,042&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 6,194 || {{CAN}}
|-
| 55 || [[Прынс-Патрык]] || 15,848&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 6,119 || {{CAN}}
|-
| 56 || [[востраў Тарстан|Тарстан]] || 15,700&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 6,050 || Няма (тэрыторыя Антарктыды, не аспрэчваецца)
|-
| 57 || [[Сумбава]] || 14,386 || 5,965 || {{IDN}}
|-
| 58 || [[Паўночна-Усходняя Зямля]] (Шпіцберген) || 14,247 || 5,486 || {{NOR}}
|-
| 59 || [[Востраў Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (Паўночная Зямля)|| 14,204 || 5,471 || {{RUS}}
|-
| 60 || [[востраў Флорэс|Флорэс]] || 14,154 || 5,464 || {{IDN}}
|-
| 61 || [[Кінг-Уільям]] || 13,111&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 5,062 || {{CAN}}
|-
| 62 || [[Неграс]] || 13,074 || 5,048 || {{PHI}}
|-
| 63 || [[Самар]] || 12,849 || 4,961 || {{PHI}}
|-
| 64 || [[Палаван]] || 12,189 || 4,706 || {{PHI}}
|-
| 65 || [[Панай]] || 12,011 || 4,637 || {{PHI}}
|-
| 66 || [[Тупінамбарана]] (цяпер падзяліўся на 4 астравы)|| 11,850&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 4,576 || {{BRA}}
|-
| 67 || [[Ёс-Сударса]] || 11,742 || 4,534 || {{IDN}}
|-
| 68 || [[Бангка]] || 11,413 || 4,407 || {{IDN}}
|-
| 69 || [[Элеф-Рынгнес]] || 11,295&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 4,361 || {{CAN}}
|-
| 70 || [[востраў Бальшавік|Бальшавік]] || 11,206 || 4,327 || {{RUS}}
|-
| 71 || [[Ямайка]] || 11,190 || 4,320 || {{JAM}}
|-
| 72 || [[Байлат]] || 11,067&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 4,273 || {{CAN}}
|-
| 73 || [[Сумба, Інданезія|Сумба]] || 10,711 || 4,135 || {{IDN}}
|-
| 74 || [[Міндора]] || 10,572 || 4,082 || {{PHI}}
|-
| 75 || [[Віці-Леву]] || 10,531 || 4,066 || {{FIJ}}
|-
| 76 || [[востраў Гаваі|Гаваі (Вялікі востраў)]] || 10,434 || 4,029 || {{USA}}
|-
| 77 || [[Кейп-Брэтан]] || 10,311&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 3,981 || {{CAN}}
|-
|}

== Астравы з плошчай ад 5000 км² да 10 000 км² ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Месца !! Востраў !! Плошча&lt;br /&gt;(км²) !! Плошча&lt;br /&gt;(кв. мілі) !! Краіна/Краіны
|-
| 78 || [[Прынс-Чарльз]] || 9,521&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 3,676 || {{CAN}}
|-
| 79 || [[востраў Бугенвіль|Бугенвіль]] || 9,318 || 3,598 || {{PNG}}
|-
| 80 || [[востраў Кадзьяк|Кадзьяк]] || 9,293 || 3,588 || {{USA}}
|-
| 81 || [[востраў Кіпр|Кіпр]] || 9,234 || 3,572 || {{CYP}} і [[Акратыры і Дэкелія]], {{UK}}, ваенная база&lt;ref&gt;Akrotiri and Dhekelia (3 % of the island) are not sovereign territory of the Republic of Cyprus (97 % of the island) — see Appendix A, Article 1 in the [https://web.archive.org/web/20120209030955/http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/All/C3A9A6C90E9E1723C2256FD50031F478?OpenDocument Cypriot constitution]&lt;/ref&gt;. [[Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра]] (часткова).
|-
| 82 || [[Пуэрта-Рыка]] || 9,100 || 3,435 || {{PRI}}, садружнасць, асацыяваная з {{USA}}
|-
| 83 || [[востраў Камсамолец|Камсамолец]] || 8,812 || 3,402 || {{RUS}}
|-
| 84 || [[Корсіка]] || 8,741 || 3,351 || {{FRA}}
|-
| 85 || [[Дыска]] || 8,612 || 3,312 || {{GRL}}, аўтаномная правінцыя, {{DEN}}
|-
| 86 || [[востраў Карней|Карней]] || 8,500&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 3,300 || Няма (востраў Антарктыды без тэрытарыяльных прэтэнзій)
|-
| 87 || [[Чылаэ (востраў)|Чылаэ]] || 8,478 || 3,273 || {{CHI}}
|-
| 88 || [[Востраў Буру, Малайскі архіпелаг|Буру]] || 8,473 || 3,271 || {{IDN}}
|-
| 89 || [[Крыт]] || 8,312 || 3,209 || {{GRE}}
|-
| 90 || [[Антыкосці]] || 7,941&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 3,066 || {{CAN}}
|-
| 91 || [[Востраў Рузвельта, Антарктыда|Востраў Рузвельта]] || 7,910 || 3,054 || Няма, ([[Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы]] {{Сцяг Новай Зеландыі}} Новай Зеландыі)
|-
| 92 || [[Востраў Урангеля]] || 7,866 || 3,037 || {{RUS}}
|-
| 93 || [[востраў Новая Ірландыя|Новая Ірландыя]] || 7,404 || 2,859 || {{PNG}}
|-
| 94 || [[Лейтэ]] || 7,368 || 2,785 || {{PHI}}
|-
| 95 || [[востраў Зеландыя|Зеландыя]] || 7,180 || 2,715 || {{DEN}}
|-
| 96 || [[востраў Корнуаліс, Канада)|Корнуаліс]] || 6,995&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 2,701 || {{CAN}}
|-
| 97 || [[Востраў Прынца Уэльскага, Аляска|Востраў Прынца Уэльскага]] || 6,675 || 2,577 || {{ЗША}} ([[Аляска]])
|-
| 98 || [[востраў Кергелен|Кергелен (Востраў Запусцення)]] || 6,617 || 2,555 || {{ATF}}, заморская тэрыторыя, {{FRA}}
|-
| 99 || [[Усходне-Фалклендскі востраў]] || 6,605 || 2,550 || {{FLK}}, заморская тэрыторыя, {{UK}} (таксама прэтэндуе {{ARG}})
|-
| 100 || [[востраў Сіпл|Сіпл]] || 6,390 || 2,500 || Няма (востраў Антарктыды без тэрытарыяльных прэтэнзій)
|-
| 101 || [[востраў Грэям|Грэям]] || 6,361&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 2,456 || {{CAN}}
|-
| 102 || [[Новая Сібір]] || 6,201 || 2,394 || {{RUS}}
|-
| 103 || [[востраў Мелвіл , Аўстралія]] || 5,765 || 2,234 || {{AUS}}
|-
| 104 || [[Востраў Прынца Эдуарда]] || 5,620&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 2,170 || {{CAN}}
|-
| 105 || [[Вануа-Леву]] || 5,587 || 2,157 || {{FIJ}}
|-
| 106 || [[востраў Уэлінгтан|Уэлінгтан]] || 5,556 || 2,145 || {{CHI}}
|-
| 107 || [[востраў Котс|Котс]] || 5,498 || 2,123 || {{CAN}}
|-
| 108 || [[Балі (востраў)|Балі]] || 5,416 || 2,091 || {{IDN}}
|-
| 109 || [[Востраў Чычагава]] || 5,388 || 2,080 || {{USA}} ([[Аляска]])
|-
| 110 || [[востраў Гуадалканал|Гуадалканал]] || 5,353 || 2,047 || {{SOL}}
|-
| 111 || [[Амунд-Рынгнес]] || 5,255&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 2,029 || {{CAN}}
|-
| 112 || [[Вялікі Ляхаўскі]] || 5,157 || 1,991 || {{RUS}} ([[Новасібірскія астравы]])
|-
| 113 || [[Востраў Святога Лаўрэнція]] || 5,135 || 1,983 || {{USA}} ([[Аляска]])
|-
| 114 || [[Рыеска]] || 5,110&lt;ref name=&quot;jc&quot;/&gt; || 1,973 || {{CHI}}
|-
| 115 || [[востраў Эдж|Эдж]] || 5,073 || 1,959 || {{NOR}} ([[Шпіцберген]])
|-
| 116 || [[Макензі-Кінг]] || 5,048&lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt; || 1,949 || {{CAN}}
|-
| 117 || [[востраў Трынідад|Трынідад]] || 5,009 || 1,864 || {{TRI}}
|-
|}

{{зноскі}}

== Гл. таксама ==
* [[Спіс астравоў паводле насельніцтва]], [[:en:List of islands by population]]
* [[Спіс краін паводле плошчы]]
* [[Спіс астравоў у Ціхім акіяне]]

[[Катэгорыя:Спісы астравоў|Спісы астравоў]]</text>
      <sha1>ekx22twp9c2w9lwyeqjv8cgdfxsgoxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5167015</id>
      <parentid>5166604</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+5 новых</comment>
      <origin>5167015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="8mwigzsc5e3e6u4kon964uf1bfx8u5m" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Good Day Sunshine|2026-07-17T15:42:29Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Юзаф Семірадскі|2026-07-17T13:31:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|2026-07-17T12:38:21Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Эндзі Бернэм|2026-07-17T11:40:13Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Андрэй Паўлавіч Загараднюк|2026-07-17T05:40:57Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Віліс Плуданіс|2026-07-16T10:55:01Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Павел Валянцінавіч Лебедзеў|2026-07-16T09:51:18Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Беларускі інстытут у Празе|2026-07-16T08:01:57Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|П’ер-Жан дэ Беранжэ|2026-07-16T07:33:02Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Яніс Медыньш|2026-07-16T06:33:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Луцыя Гарута|2026-07-16T06:18:40Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Алфрэдс Калніньш|2026-07-16T06:03:33Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Эміль Жак-Далькроз|2026-07-16T05:48:18Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Мэгі Грыпенберг|2026-07-16T05:34:55Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ліля Юр'еўна Брык|2026-07-15T15:33:02Z|Valt3r1861}}
{{Новы артыкул|Жак дэ Вітры|2026-07-15T11:01:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Вольга Станіславаўна Рацэвіч|2026-07-15T10:59:43Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|2026-07-15T10:56:38Z|Igor Viktorovich Yakhno}}
{{Новы артыкул|Альберт Штадэнскі|2026-07-15T10:53:53Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Міхаіл Альбертавіч Фёдараў|2026-07-15T04:28:19Z|StarDeg}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mwigzsc5e3e6u4kon964uf1bfx8u5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сонца Перу (ордэн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123685</id>
    <revision>
      <id>5167047</id>
      <parentid>4580657</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="fbelxwx472gxnxhtz0zp8k2nu1abztc" xml:space="preserve">{{Картка ўзнагароды
|Назва             = Ордэн Сонца Перу
|Выява          = Orden del Sol.jpg
|Выява стужка     =PER Order of the Sun of Peru - Knight BAR.png
|Выява2ст       = 
|Выява стужка2ст  = 
|Выява3ст       = 
|Выява стужка3ст  = 
|OriginalName         = Orden El Sol del Perú
|Дэвіз                = 
|Краіна               = {{Сцягафікацыя|Перу}}
|Тып = [[ордэн]]
|Каму ўручаецца =
|Падставы ўзнагароджання =
|Статус = уручаецца
|Параметры =
|Дата заснавання = [[8 кастрычніка]] [[1821]] года
|Першае ўзнагароджанне =
|Апошняе ўзнагароджанне =
|Колькасць =
|Старэйшая ўзнагарода =
|Малодшая ўзнагарода =
|Адпавядае =
}}

'''Сонца Перу''' ({{lang-es|Orden El Sol del Perú}}) — вышэйшая дзяржаўная грамадзянская ўзнагарода [[Перу]]. Найстарэйшы грамадзянскі ордэн у Амерыцы.

== Гісторыя ==
'''Ордэн Сонца''' быў заснаваны [[8 кастрычніка]] [[1821]] года [[Вайна за незалежнасць Перу|змагаром за незалежнасць Перу]] генералам [[Хасэ Сан-Марцін]]ам пасля ўзяцця [[Ліма|Лімы]].

Першапачаткова меў тры ступені.

[[9 сакавіка]] [[1825]] года ордэн быў скасаваны па прычыне злоўжыванняў пры ўзнагароджанні ордэнам.

Адноўлены пад назвай '''Ордэн Сонца Перу''' у [[1921]] годзе ў гонар стагоддзя здабыцця незалежнасці [[Перу]]. Меў чатыры ступені.

У [[1937]] годзе дададзена пятая ступень.

== Класы ==
Ордэн складаецца з пяці класаў:
# '''Вялікі Крыж''' ({{lang-es|Gran Cruz}})
# '''Вялікі афіцэр''' ({{lang-es|Gran Oficial}})
# '''Камандор''' ({{lang-es|Comendador}})
# '''Афіцэр''' ({{lang-es|Oficial}})
# '''Кавалер''' ({{lang-es|Caballero}})

{|align=center class=wikitable width=70%
!colspan=5|Ордэнскія планкі
|-
|width=20% valign=center align=center|[[Выява:PER Order of the Sun of Peru - Grand Cross BAR.png|100px]]&lt;br /&gt;Вялікі крыж
|width=20% valign=center align=center|[[Выява:PER Order of the Sun of Peru - Grand Officer BAR.png|100px]]&lt;br /&gt;[[Вялікі афіцэр]]
|width=20% valign=center align=center|[[Выява:PER Order of the Sun of Peru - Commander BAR.png|100px]]&lt;br /&gt;Камандор
|width=20% valign=center align=center|[[Выява:PER Order of the Sun of Peru - Officer BAR.png|100px]]&lt;br /&gt;Афіцэр
|width=20% valign=center align=center|[[Выява:PER Order of the Sun of Peru - Knight BAR.png|100px]]&lt;br /&gt;Кавалер
|-
|}

== Узнагароджанні ==
[[Выява:Soldeperuorder.jpg|thumb|240px|Дыплом аб ўзнагароджанні ордэнам (1926 год)]]
У розны час ордэнам былі ўзнагароджаны старшыня Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР [[Леанід Ільіч Брэжнеў]], канцлер [[Германія|Германіі]] [[Ангела Меркель]], прэм'ер-міністр [[Польшча|Польшчы]] [[Дональд Туск]], [[Прэзідэнт Расіі|Прэзідэнт Расіі]] [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў]] і шматлікія іншыя перуанцы і замежнікі.

Рыцарам Вялікага крыжа ордэна з'яўляецца, у прыватнасці, перуанскі оперны спявак Хуан Дыега Флорэс&lt;ref&gt;[http://jcarreras.homestead.com/FlorezArtLima07Sol.html#anchor_12907 Discurso del Senor Presidente de la Republica Alan Garcia en ceremonia de condecoracion a tenor Juan Diego Florez {{ref-es}}]&lt;/ref&gt;.

Падчас візіту Крысціны Фернандэс дэ Кіршнер у Перу ў сакавіку 2010 года, яна была ўзнагароджана вышэйшай дзяржаўнай узнагародай краіны — ордэн «Сонца Перу»&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.newsland.ru/News/Detail/id/478385/cat/94/
 | title       = Перу и Аргентина объявили о взаимной «перезагрузке»
 | publisher   = сайт newsland.ru
 | accessdate  = 2011-07-22
 | lang        = ru
 | archiveurl  = http://www.webcitation.org/66L5bwjqD
 | archivedate = 2012-03-22
}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://awards.netdialogue.com/America/Peru/Sun/Sun.htm Ордэн Сонцы на сайце «Свет узнагарод»]
* [https://web.archive.org/web/20120626164611/http://www.rree.gob.pe/portal/dcanciller.nsf/BA7B6DD829D40A3D0525697E007FBC77/1ACFEE9ED98A44E805256E39006EF7AE?OpenDocument Узнагароды Перу на афіцыйным сайце Міністэрства замежных спраў Перу] {{ref-es}}

[[Катэгорыя:Ордэны Перу|Сонца Перу]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1821 годзе]]
[[Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды]]</text>
      <sha1>fbelxwx472gxnxhtz0zp8k2nu1abztc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127158</id>
    <revision>
      <id>5166938</id>
      <parentid>5159381</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8073" sha1="c8pg2njwrgb8v3wq0ity38o1bwjx1pi" xml:space="preserve">{{значэнні|2=Солы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = Аграгарадок
|беларуская назва      = Солы
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Смаргонскі
|сельсавет             = Сольскі
|першае згадванне      = XVI стагоддзе
}}
'''Со́лы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Soly}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023051&amp;q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 17 февраля 2009 года № 109 &quot;О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Ашмянка]]. Цэнтр [[Сольскі сельсавет|Сольскага сельсавета]]. Месцяцца за 15 км на захад ад [[Смаргонь|Смаргоні]], за 252 км ад [[Гродна|Гродні]], на т. зв. «[[Чорны тракт|Чорным тракце]]». [[Солы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільня]].

== Гісторыя ==
Упершыню Солы згадваюцца ў XVI стагоддзі як сяло [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Мястэчка знаходзілася ў шляхецкай уласнасці.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Солы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1849 годзе ў мястэчку пабудавалі касцёл, з 1870 года працавала народнае вучылішча. Станам на 1886 год у Солах існавалі валасная ўправа, касцёл, сінагога, 5 крамаў, карчма, вінакурны завод (за 4 км ад мястэчка), на 1890 год — пошта, тэлеграф, станцыя [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] (адкрылася ў 1873 годзе). У пачатку XX стагоддзя ў мястэчку працаваў лекарскі ўчастак.

У канцы 1917 года ў Солах адбылася падзея, якая прапісала паселішча ў гісторыі: 4 снежня прадстаўнікі 2-й, 3-й і 10-й армій на чале з шараговым Салігаліцкага палка 81-й пяхотнай дывізіі бальшавіком Шчукіным падпісалі перамір’е з немцамі. Баявыя дзеянні на працягу ўсяго фронту ад Відзаў да Прыпяці спыняліся з 5 снежня на два месяцы. Праз 10 дзён — 15 снежня — перамір’е падпісалі ўжо ў [[Брэст|Брэсце]], надаўшы дагавору шырэйшы статус.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Солы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Цягам 1926—1934 гадоў у мястэчку вялася будова касцёла Маці Божай Ружанцовай. Ахвяраванні на яе склалі паўмільёна злотых, велізарную для таго часу суму.

У 1939 годзе Солы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. На 2000 год тут быў 1271 двор.

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Даўнія графічныя выявы мястэчка&quot; widths=150 heights=150&gt;
Выява:Soły. Солы (XIX).jpg|Даўні касцёл
Выява:Soły. Солы (XX).jpg|Касцёл
Выява:Soły. Солы (1916).jpg|Рынак
Выява:Dakurniški, Soły. Дакурнішкі, Солы (1917) (2).jpg|Станцыя
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1882 год — 421 чал.{{sfn|SgKP|1890}}; 1886 год — 560 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1901 год — каля 880 чал. у ''мястэчку Солы'' і 70 чал. на ''станцыі Солы''; 2000 год — 2899 чал.{{sfn|ЭГБ|2001}}
* '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1525 чал., 594 двары{{sfn|БелЭн|2002}}; 2004 год — 1475 чал.{{sfn|Памяць. Смаргонскі раён|2004}}; 2019 год — 1340 чал.

== Культура ==

=== Нематэрыяльная спадчына ===

* Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}.

== Славутасці ==
* Капліца могілкавая
* [[Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Солы)|Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1926—1934)]]
* Могілкі яўрэйскія
* Сядзіба (XVIII—XIX стст.)

=== Страчаная спадчына ===
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (XIX ст.)
* Сінагога (XIX ст.)

== Вядомыя асобы ==
* {{нп5|Іехуда Алмог||he|יהודה אלמוג}}
* [[Галіна Баляславаўна Лазоўская]] (нар. 1960) — беларускі палітык.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Бізюк]] (нар. 1955) — беларускі педагог, Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны (2019).

У вёсцы памёр і пахаваны [[Эдуард Сташкевіч]] (1928—1974) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Солы|Дулеба Г. І.|80}}
* {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Солы|[[Ганна Дулеба|Дулеба Г. І.]]|387}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|70|Soły}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Soły}}
* {{radzima2|soly|Солы}}
* {{ГБ|http://globustut.by/soly/index.htm|Солы}}

{{Сольскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сольскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Солы| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>c8pg2njwrgb8v3wq0ity38o1bwjx1pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да перайменавання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>5167262</id>
      <parentid>5166927</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аляксандр Карнаўх → Аляксандр Карнавух */ Адказ</comment>
      <origin>5167262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77834" sha1="4fz764o8sbuq8qi3m1yueyw78ky7yjq" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}


''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Амедэо Мадыльяні]] → [[Амедэа Мадыльяні]] ==
Калі не памыляюся, паводле сучаснага правапісу мае быць &quot;Амадэа&quot; (Націск на э). [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правапіс 2008] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:34, 16 ліпеня 2026 (+03)

== [[Конкурс песні Еўрабачанне]] → [[Еўрабачанне]] ==

Прапаную ўніфікаваць назвы артыкулаў, звязаных з конкурсам «Еўрабачанне», зрабіўшы іх больш кароткімі, зразумелымі і паслядоўнымі. Доўгія назвы з паўтарэннем словазлучэння «конкурс песні» можна замяніць на кароткія формы, паколькі назва «Еўрабачанне» ўжо добра вядомая і адназначна асацыюецца з конкурсам.

Прапаную наступныя перайменаванні:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Цяперашняя назва
! Прапанаваная назва
|-
|Конкурс песні Еўрабачанне
|Еўрабачанне
|-
|Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне
|Дзіцячае Еўрабачанне
|-
|Конкурс песні Еўрабачанне ''год''
|Еўрабачанне-''год''
|-
|Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне ''год''
|Дзіцячае Еўрабачанне-''год''
|-
|Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне
|Краіна на «Еўрабачанні»
|-
|Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне
|Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні»
|-
|Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
|Краіна на «Еўрабачанні-''год''»
|-
|Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
|Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні-''год''»
|}

Асноўная мэта прапановы — зрабіць назвы артыкулаў карацейшымі, больш аднастайнымі і зручнымі для пошуку, а таксама прывесці іх да адзінага стылю. [[Удзельнік:Sjjsjskekj|Sjjsjskekj]] ([[Размовы з удзельнікам:Sjjsjskekj|размовы]]) 19:34, 14 ліпеня 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, удакладненне пра &quot;конкурс песні&quot; ўжо, нібыта, збыткоўнае, лепей перанесці на больш ужываную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:34, 17 ліпеня 2026 (+03)

== [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] ==
У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03)

:Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03)

== [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] ==
[https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут]  выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03)

== [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] ==
Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03)

== [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] ==
У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03)

::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03)
:::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}}, усё ж сапраўды, ён усюды сябе пазначае &quot;Карнаўх&quot;, напісанне &quot;Карнавух&quot; сустрэў толькі [https://www.polskieradio.pl/podcasty/belaruskaya-sluzhba-polskaga-radyyo-6/saspela-patreba-stvarennya-asacyyacy-zhanchyn-bylyx-paltvyazynak-gavoracz-bylyya-zhanchyny-paltvyazn-24-05-2025 тут]. Само ў сабе цяперашняе напісанне не парушае фундаментальных правіл беларускай мовы (хаця, безумоўна, і з’явілася пад уплывам усім нам вядомай мовы). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:06, 18 ліпеня 2026 (+03)

== [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] ==
Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую  я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. 

Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў &lt;u&gt;па анлайн-перакладчыку&lt;/u&gt;, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''',  а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] ==
#У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]).
#Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03)
#:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.]  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03)

:Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03)
::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

:{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)
:А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03)
::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія.
::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03)
:::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

:Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання &quot;Хэгіс&quot;, апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

:{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна &quot;Сінавіяльны сустаў&quot;, бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн &quot;сустаў&quot; падаецца як галоўная назва артыкула, разам з &quot;сінавіяльнае злучэнне&quot;, &quot;сучляненне&quot;, &quot;дыартроз&quot;. Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)
: Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03)
:У БелЭн замацавана форма &quot;[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]&quot;, таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай:
::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік],  часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] 
::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток]
::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,]
:::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР]
:::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03)
:::: Ну пакуль за варыянт &quot;Бельск-Падляскі&quot; крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)
:::::Падтрымліваю лацінскі арыгінал назвы. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:40, 17 ліпеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)
::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03)
:Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&amp;search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>4fz764o8sbuq8qi3m1yueyw78ky7yjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спячка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131443</id>
    <revision>
      <id>5167095</id>
      <parentid>4142776</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="oqo0yc20fy9ff6xee9uvslz2ss8ad96" xml:space="preserve">'''Спя́чка''' — перыяд запаволення жыццёвых працэсаў і [[метабалізм]]у ў гомаётэрмных (цеплакроўных) [[Жывёлы|жывёл]] у перыяды маладаступнасці ежы і, адпаведна, немагчымасці захавання актыўнасці і высокага ўзроўню метабалізму. Характарызуецца зніжэннем [[Тэмпература|тэмпературы]] цела, запаволеннем дыхання і частаты сэрцабіцця, тармажэннем нервовай дзейнасці (т. зв. «Глыбокі сон») і іншых фізіялагічных працэсаў.

Уласціва пераважна дробным жывёлам сярэдніх і высокіх [[Шырата|шырот]]. Адрозніваюць зімовую (гібернацыя), летнюю (эстывацыя), сутачную і нерэгулярную спячкі. 

Некаторыя [[млекакормячыя]] ([[янот]], [[буры мядзведзь]], [[барсук]] і інш.) упадаюць у [[зімовы сон]].

== Гл. таксама ==
* [[Анабіёз]]

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Спячка|Кірыленка Л. В.|123}}
* «Seasonal movements and behaviour of basking sharks from archival tagging». Marine Ecology Progress Series (248): 187—196.
* «A Shark With an Amazing Party Trick». New Scientist 177 (2385): 46.
* ''Маслов С. П.'' Спячка // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://www.krugosvet.ru/node/39459 Спячка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121117021710/http://krugosvet.ru/node/39459 |date=17 лістапада 2012 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фізіялогія]]
[[Катэгорыя:Зіма]]
[[Катэгорыя:Метабалізм]]</text>
      <sha1>oqo0yc20fy9ff6xee9uvslz2ss8ad96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міжславянская мова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155554</id>
    <revision>
      <id>5167065</id>
      <parentid>5162983</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IJzeren Jan</username>
        <id>923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */ interwiki</comment>
      <origin>5167065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20384" sha1="768i21g1vnqii3t72tjobn6iyjnam42" xml:space="preserve">{{Штучная мова 
| імя = Міжславянская мова
| стваральнік = [[Ян ван Стэнберген]], [[Войцех Мэрунка]] 
| саманазва = меджусловјанскы језык, medžuslovjansky jezyk 
| выява = [[Файл:Flag of Interslavic.svg|180px|Сцяг міжславянскай мовы]] 
| лік носьбітаў  = 2 тыс. чал. (2017)&lt;ref&gt;Kocór, Maria, et al., &quot;Zonal Constructed Language and Education Support of e-Democracy – The Interslavic Experience&quot;. Sokratis K. Katsikas &amp; Vasilios Zorkadis eds, ''E-Democracy – Privacy-Preserving, Secure, Intelligent E-Government Services. 7th International Conference, E-Democracy 2017, Athens, Greece, December 14-15, 2017, Proceedings'' (Communications in Computer and Information Science no. 792, Springer International Publishing, 2017, ISBN 978-3-319-71116-4, 978-3-319-71117-1), p. 21.&lt;/ref&gt;
| пісьменнасць = [[лацініца]] і [[кірыліца]] 
| статус = развіваецца 
| катэгорыя = [[Планавая мова]]
* [[Міжнародныя дапаможныя мовы|Міжнародная дапаможная мова]]
** [[Апастэрыёрная мова]]
*** [[Занальна сканструяваная мова]] 
| класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская мова]]
* [[Славянскія мовы|Славянская мова]]
** [[Панславянскія мовы|Панславянская мова]]
}}
'''Міжславянская мова''' (саманазва: ''меджусловјанскы, medžuslovjansky'') — [[апастэрыёрная мова|апастэрыёрная]] [[панславянскія мовы|панславянская мова]], створаная на моўным матэрыяле [[стараславянская мова|стараславянскай мовы]] і існуючых [[славянскія мовы|славянскіх моў]], прызначаная для зносін паміж іх носьбітамі.

== Ідэя ==
Славянскія мовы — адносна аднародная [[моўная сістэматыка|група моў]]. Яна складаецца з трох падгруп, якія маюць шмат агульных рыс у [[граматыка|граматыцы]], [[лексіка|лексіцы]] і [[сінтаксіс]]е. Веданне адной з славянскіх моў дастаткова, каб разумець (хаця б трохі) тэкст на іншай славянскай мове.

Асноўнай задачай, якую ставілі перад сабой распрацоўшчыкі міжславянскай мовы — стварыць мову, якая будзе зразумелай без папярэдняга вывучэння ўсім або большасці носьбітаў [[Славянскія мовы|славянскіх моў]]. Мова мае спрошчаную граматыку з мінімальнай колькасцю выключэнняў, якая дазваляе славянафону (славянагаворачаму) лёгка авалодаць ёй. Міжславянская мова можа выкарыстоўвацца на першым этапе вывучэння славянскіх моў, паколькі спалучае ў сабе агульныя рысы моў гэтай групы.

Міжславянская мова можа быць добрай падтрымкай для падарожнікаў і вельмі карысным інструментам для ўсіх хто жадае звярнуцца да ўсяго славянскага свету праз сеціва без перакладу тэксту на некалькі моў. Веданне гэтай мовы дазволіць чалавеку размаўляць і пісаць даволі зразумела для носьбітаў любога з жывых славянскіх моў, а таксама і самому лепей разумець тэксты на любой з іх.

== Гісторыя ==

Праект '''Славянскі''' (Slovianski) створаны ў [[2006]] годзе супольнымі намаганнямі групы людзей з розных краін, сабраўшыхся на [http://s8.zetaboards.com/Slovianski Славянскім форуме]{{Недаступная спасылка}}. Асноўныя распрацоўшчыкі — Ондрэй Рэчнік (Ondrej Rečnik), Габрыэль Свобада (Gabriel Svoboda), Ян ван Стэнберген (Jan van Steenbergen), Ігар Палякоў. Славянскі існаваў у трох варыянтах:

* ''Slovianski-P (Одкаўскі)'' — значна спрошчаная мова з элементамі [[піджын]]а (Андрэй Рэчнік, Габрыэль Свобода). Характарызуецца адсутнасцю скланення назоўнікаў паводле склонаў і дапасавання прыметнікаў з назоўнікамі ў родзе. Замест роднага склону шырока ўжываецца канструкцыя з прыназоўнікам ''од'', з-за чаго гэтая мова таксама вядома як ''Одкаўскі''.
* ''Slovianski-N'' — натуралістычная мова, створаная на агульных для ўсіх славянскіх моў элементах (Ян ван Стенберген, пазней Ігар Палякоў)
* ''Slovianski-S'' — спроба спалучаць схематычныя элементы з натуралістычнымі (Габрыэль Свобода, Ігар Палякоў)

У [[2007]] годзе распрацоўшчыкі адмовіліся ад схематычных версій мовы, і зараз пад назвай славянскі маецца на ўвазе яго натуралістычная версія Slovianski-N.

Таксама блізкія да Славянскі былі іншыя праекты панславянскіх моў. У [[2009]] годзе Стывен Радзікаўскі, Андрэй Марачэўскі і Міхал Боравічка прэзентавалі палепшаную версію [[словіа]] пад назвай '''Славіёскі''' (''Slovioski''). У [[2010]] з’явіўся праект '''новаславянская мовa''' (''Novoslovienskij'', пазней ''Novoslověnsky'') чэшскага аўтара Войцеха Мярункі, заснаваны на стараславянскай мове.

[[Файл:Vojtěch Merunka and Jan van Steenbergen at CISLa 2018.jpg|thumb| Войцех Мярунка і Ян ван Стэнберген падчас другой канферэнцыі па міжславянскай мове ў 2018 годзе]]
У [[2011]] годзе праектнымі групамі ''славянскі'', ''славіёскі'' і ''новаславянскай мовы'' было прынята прынцыповае рашэнне аб зліцці гэтых блізкіх праектаў у '''міжславянскую мову'''. Пры гэтым, аб’яднанне адбывалася не шляхам стварэння агульнай граматыкі і агульнага слоўніка, а шляхам набліжэння маючыхся граматык і слоўнікаў у выніку пастаянна адбываючайся міжпраектнай дыскусіі. Пасля Першай канферэнцыі аб міжславянскай мове (CISLa) у [[2017]] годзе наступіла поўнае аб’яднанне гэтых праектаў.

З 2011 года ў праект таксама ўваходзіць '''Славіянта''' (''Slovianto'') — радыкальна спрошчаная мова, якая прапаноўваецца для пачатковага этапа вывучэння міжславянскай мовы людзям, не знаёмых з асаблівасцямі славянскіх моў.

== Арфаграфія і фанетыка ==

Мова выкарыстоўвае два алфавіта — лацініцу (з літарамі '''č, ž, š''' для шыпячых і '''ě''' для стараславянскяй [[ѣ|яці]]) і кірыліцу (з '''љ, њ''' для [[палаталізацыя|палаталізаваных]] зычных '''ль, нь''' і '''ј''' для йатацыі):

{|
|
{|class=&quot;standard&quot; style=&quot;text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;&quot;
!Кірыліца&lt;ref&gt;[http://steen.free.fr/interslavic/orthography.html#standard_alphabet Interslavic — Orthography]&lt;/ref&gt;
!Лацініца
![[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]]
|-
| [[А|А а]]||A a||/ɑ~a/
|-
| [[Б|Б б]]||B ʙ||/b/
|-
| [[В|В в]]||V v||/v~ʋ/
|-
| [[Г|Г г]]||G g||/g~ɦ/
|-
| [[Д|Д д]]||D d||/d/
|-
| [[Дж (дыграф)|ДЖ дж]]||DŽ dž||/dʒ~dʐ/
|-
| [[Е|Е е]]||E e||/ɛ~e/
|-
| [[Є|Є є]] ([[Ѣ|Ѣ ѣ]])||Ě ě||/jɛ~ʲɛ ~ɛ/
|-
| [[Ж|Ж ж]]||Ž ž||/ʒ~ʐ/
|-
| [[З|З з]]||Z z||/z/
|-
| [[И|И и]]||I i||/i/
|-
| [[Ј|Ј ј]]||J j||/j/
|-
| [[К|К к]]||K k||/k/
|-
| [[Л|Л л]]||L l||/l~ɫ/
|-
| [[Љ|Љ љ]]||LJ lj||/ʎ~l/
|}
| ||
|valign=top|
{|class=&quot;standard&quot; style=&quot;text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;&quot;
!Кірыліца
!Лацініца
![[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]]
|-
| [[М|М м]]||M m||/m/
|-
| [[Н|Н н]]||N n||/n/
|-
| [[Њ|Њ њ]]||NJ nj||/nʲ~ɲ/
|-
| [[О|О о]]||O o||/ɔ~o/
|-
| [[П|П п]]||P p||/p/
|-
| [[Р (кірыліца)|Р р]]||R r||/r/
|-
| [[С|С с]]||S s||/s/
|-
| [[Т|Т т]]||T t||/t/
|-
| [[У (кірыліца)|У у]]||U u||/u/
|-
| [[Ф|Ф ф]]||F f||/f/
|-
| [[Х|Х х]]||H h||/x/
|-
| [[Ц|Ц ц]]|| C c ||/ts/
|-
| [[Ч|Ч ч]]||Č č||/tʃ~tʂ/
|-
| [[Ш|Ш ш]]||Š š||/ʃ~ʂ/
|-
| [[Ы|Ы ы]]||Y y||/i~ɪ~ɨ/
|}
|}

== Граматыка і лексіка ==
Граматыка міжславянскай мовы мае вялікае падабенства з граматыкамі славянскіх моў. Яна мае граматычныя рысы, уласцівыя ўсім або большасці славянскіх моў. Такім чынам, як і ў натуральных славянскіх мовах, [[назоўнік]]і маюць тры роды і два лікі і дапасуюцца з [[прыметнік]]амі паводле роду, ліку і шасці склонам. [[дзеяслоў|Дзеясловы]] маюць закончанае і незакончанае [[Трыванне дзеяслова|трыванне]] і змяняюцца па [[Граматычны лік|ліках]] у цяперашнім [[Час дзеяслова|часе]] і паводле [[Граматычны род|роду]] ў мінулым, таксама маюцца загадны і ўмоўны [[Лад дзеяслова|лады]].

Слова ў адпаведным значэнні дадаецца ў слоўнік мовы, калі яно набірае 3 балы, пры гэтым, [[руская мова|руская]] і [[польская мова|польская]] мовы даюць па аднаму балу, [[беларуская мова|беларуская]], [[украінская мова|украінская]], [[чэшская мова|чэшская]], [[славацкая мова|славацкая]], [[славенская мова|славенская]], [[сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]], [[македонская мова|македонская]], [[балгарская мова|балгарская]] па 0,5 бала. Такім чынам па 2 балы мае кожная з 3 груп славянскіх моў — [[усходнеславянскія мовы|усходнеславянская]], [[заходнеславянскія мовы|заходнеславянская]] і [[паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскія]].

Калі для якога-небудзь значэння не знаходзіцца слова, якое набірае тры балы, то выбар ажыццяўляецца шляхам публічнай дыскусіі на [https://8.zetaboards.com/Slovianski/index Міжславянскім форуме]{{Недаступная спасылка}} з слоў, якія маюцца ў жывых славянскіх мовах. У выключных выпадках таварыства дазваляе неалагізмы (напрыклад, «часина» ў значэнні «гадзіна» — прапанавана Габрыэлем Свобадай).

Пасля аб’яднання Славянскі, Словіоскі і Новаславянскай мовы, таварыства ўжывала 3 слоўнікі:
* [http://steen.free.fr/interslavic/ms-en.html Слоўнік Славянскі] (больш за 8300 слоў на пачатак 2012 года)
* [http://dict.slovioski.com Лексікон Славіёскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160317180421/http://dict.slovioski.com/ |date=17 сакавіка 2016 }} (некалькі дзясяткаў тысяч слоў)
* [http://download.neoslavonic.org/slovniky%20ns/Novoslovienski%20%20-%20%20Englijski.html Новаславянскі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120330074649/http://download.neoslavonic.org/slovniky%20ns/Novoslovienski%20%20-%20%20Englijski.html |date=30 сакавіка 2012 }} (каля 6000 слоў)

Пры гэтым, першыя 2 з іх дапаўняюцца, а 3-і — не.

Зараз ужываецца [http://steen.free.fr/interslavic/dynamic_dictionary.html дынамічны слоўнік] (больш за 17000 слоў у 2018 годзе), а з 2019 года таксама [https://interslavic-dictionary.com/ шматмоўны слоўнік].

=== [[Спіс Сводзеша]] для міжславянскай мовы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Міжславянскaя мова !! Беларуская мова
|-
| ja || я
|-
| ты || ты
|-
| он || ён
|-
| мы || мы
|-
| вы || вы
|-
| они, оне || яны
|-
| тутоj, тута, туто || гэты, гэтая, гэта
|-
| тамтоj, тамта, тамто || той, тая, тое
|-
| ту || тут
|-
| тамо || там
|-
| кто || хто
|-
| что || што
|-
| кде || дзе
|-
| когда || калі
|-
| како || як
|-
| не || не
|-
| вес, вса, все || увесь, уся, усё, усе
|-
| много || шмат
|-
| неколико || некалькі
|-
| ины, другы || іншы, другі
|-
| jедин, jедна, jедно || адзін
|-
| два || два
|-
| три || тры
|-
| четыри || чатыры
|-
| пет || пяць
|-
| великы || вялікі
|-
| долгы || доўгі
|-
| широкы || шырокі
|-
| толсты || тоўсты
|-
| тежкы || цяжкі
|-
| малы || маленькі
|-
| краткы || кароткі
|-
| вузкы, тесны || вузкі
|-
| жена || жанчына
|-
| муж || мужчына
|-
| чловєк || чалавек
|-
| дєте || дзіця
|-
| муж || муж
|-
| жена || жонка
|-
| мати || маці
|-
| отец || бацька
|-
| животно || жывёла
|-
| рыба || рыба
|-
| птица, птак || птушка
|-
| пес || сабака
|-
| вош || вош
|-
| змиjа || змяя
|-
| чрвjак || чарвяк
|-
| дрєво || дрэва
|-
| лєс || лес
|-
| овоч, плод || агародніна, садавіна
|-
| сєме || насенне
|-
| лист || ліст
|-
| корењ || корань
|-
| кора || кара
|-
| цвєт || кветка, краска
|-
| трава || трава
|-
| врва, шнур || вяроўка
|-
| кожа || скура
|-
| месо || мяса
|}

== Прыклады тэкстаў ==
* Она приноси јаблока, да бы дєти были здраве (Яна носіць яблыкі, каб дзеці былі здаровы)
* Ктора жена љуби туттого мужа? (Якая жанчына любіць гэтага мужчыну?)

=== [[Ойча наш]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Кірыліца''' !! '''Лацінка''' !! '''па-стараславянску'''
|-
| Отче наш, кторы јеси в небесах, нехај свети се име Твоје, нехај пријде краљевство Твоје, нехај буде воља Твоја, како в небу тако и на земји, хлєб наш всакоденны дај нам днес, и одпусти нам наше грєхы, тако како мы одпушчајемо нашим грєшникам, и не введи нас в покушенје, але избави нас од злого. || Otče naš, ktory jesi v nebesah, nehaj sveti se ime Tvoje, nehaj prijde kraljevstvo Tvoje, nehaj bude volja Tvoja, kako v nebu tako i na zemji, hlěb naš vsakodenny daj nam dnes, i odpusti nam naše grěhy, tako kako my odpuščajemo našim grěšnikam, i ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo. || Отче наш, Иже есии на небесех! Да святится имя Твое, да приидет Царствие Твое, да будет воля Твоя, яко на небеси и на земли. Хлеб наш насущный даждь нам днесь; и да остави нам долги наша, якоже и мы оставляем должником нашим; и не введи нас во искушение, но избави нас от лукавого.
|}
{{Rq|grammar|sources|translate|wikify}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Interwiki|isv||міжславянскай}}
* [http://steen.free.fr/interslavic/index.html Галоўная старонка міжславянскай мовы]
* [https://interslavic-dictionary.com/ Шматмоўны слоўнік]
* [http://interslavic-language.org/ Інфармацыйны партал]
* [http://izvesti.info Стужка навін на міжславянскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191209155847/http://izvesti.info/ |date=9 снежня 2019 }}
* [http://slovjani.info «Славяне» — навуковы часопіс на міжславянскай мове]
* [http://www.facebook.com/groups/interslavic Група ў Фейсбуке]
* [https://isv.miraheze.org/wiki/Sbornik:Glavna_stranica Вікізборнік]
* [https://www.tapatalk.com/groups/slovianski/ Форум распрацоўшчыкаў мовы Славянскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091215064613/http://z8.invisionfree.com/Slovianski |date=15 снежня 2009 }}
* [https://svetemysli.github.io/ «Свете мысли» — збор духоўных цытат на міжславянскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200205215010/https://svetemysli.github.io/ |date=5 лютага 2020 }}
* [https://slovanto.eu/dictionary/ Слоўнік створаны з выкарыстанне алгарытму Левенштэйна]
{{Commons|Category:Interslavic}}

{{Славянскія мовы}}
{{Штучныя мовы}}

[[Катэгорыя:Штучныя мовы]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы]]
[[Катэгорыя:Славянскія мовы]]</text>
      <sha1>768i21g1vnqii3t72tjobn6iyjnam42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159052</id>
    <revision>
      <id>5167215</id>
      <parentid>5014178</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7065" sha1="ausct2g8p5jm8vz552gztxbwetezlf3" xml:space="preserve">{{Музей
 |назва           = Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава
 |sort            = 
 |арыгінал        = 
 |выява           = Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава.jpg
 |памер           = 
 |подпіс          = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                 = 
  |CoordScale             =
|профіль         = мастацкі
|дата= 2 красавіка
|заснаваны       =1993
|падпарадкаваны  = аддзел культуры Светлагорскага гарвыканкама.
|месцазнаходжанне= Гомельская вобласць, г. Светлагорск, м-н Першамайскі, 65, 247400
|наведвальнікі   = 
|фонд            = 
|агульная плошча   =
|выставачная плошча=232 
|плошча запаснікаў =2
|дырэктар        = 
|праезд          = 
|адкрыты         = 10.00–19.00, акрамя панядзелка і аўторка
|білет           = 
|спасылка        = 
|Commons         = 
|сайт=https://gallery-svet.museum.by/}}
'''Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя [[Герман Міхайлавіч Пранішнікаў|Германа Пранішнікава]]''' — галерэя [[Светлагорск]]а, створана [[19 верасня]] [[1992]] года. З'яўляецца філіялам Дзяржаўнай ўстановы культуры «[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей]]».

У 4-х выставачных залах экспазіцыйнай плошчай 232 м², экспануюцца творы вядомых прафесійных мастакоў Беларусі, далёкага і блізкага замежжа.

Неаднаразова паказвалі свае персанальныя выставы народныя мастакі Беларусі: [[Гаўрыла Вашчанка]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Барыс Аракчэеў]], [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Уладзімір Стэльмашонак]]; акадэмікі жывапісу і графікі: [[Анатоль Бараноўскі]], [[Уладзімір Зінкевіч]], [[Віктар Уладзіміравіч Альшэўскі|Віктар Альшэўскі]], [[Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Басалыга]], [[Валерый Славук]], [[Фелікс Янушкевіч]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]], [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Павел Татарнікаў]] і інш.

Асноўны фонд карціннай галерэі налічвае больш за 450 работ: жывапіс, графіка, скульптура. Навукова-дапаможны фонд — 82 работы.

Штогод у карціннай галерэі экспануецца больш за 50 стацыянарных, выязных і абменных выстаў, з наведваннем каля 12000 чалавек. Праводзіцца каля 600 экскурсій, лекцыі.

Карцінная галерэя «Традыцыя» ўдастоена Міжнароднай прэміі часопіса «Актуалідат ХХ стагоддзе» ў Іспаніі.

== Выстаўкі 2011 года ==

* выкладчыкаў и студэнтаў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]], куратар — [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]] ([[Мінск]])
* Яўгена Шаціхіна ([[Рэчыца]])
* «Памятае зямля беларуская», куратар — Уладзімір Уродніч (Мінск)
* «Подых вясны», мастакі Гомеля
* [[Андрэй Валянцінавіч Крылоў|Андрэя Крылова]] ([[Гомель]])
* Віктара Чарнаволенка ([[Масква]])
* [[Нінэль Іванаўна Шчасная|Нінэль Шчаснай]] (Мінск)
* Ніны Файбушэвіч ([[Рагачоў]])
* Святаслава Федарэнка (Мінск)
* [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзіміра Зінкевіча]] (Мінск)
* [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрылы]] и Канстанціна Вашчанкі (Мінск)
* Ігара Гардзіёнка і Вольгі Гардзіёнак–Кірэевай (Мінск)
* Яўгена Барысенкі (Светлагорск)&lt;ref&gt;[http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/svetlogorsk/svetlogorsk_art_galery Выстаўкі 2011 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005192055/http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/svetlogorsk/svetlogorsk_art_galery |date=5 кастрычніка 2013 }}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/svetlogorsk/svetlogorsk_art_galery/ Старонка музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005192055/http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/svetlogorsk/svetlogorsk_art_galery |date=5 кастрычніка 2013 }}
* [http://news.21.by/regional-news/2011/10/26/396270.html ''[[Ізяслаў Рыгоравіч Катляроў|Ізяслаў Катляроў]]''. Гісторыя «Традыцыі» ў успамінах.]
* [http://sn.by/2013/09/11/po-stopam-otca/ ''Светлагорскія навіны''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310231541/http://sn.by/2013/09/11/po-stopam-otca/ |date=10 сакавіка 2016 }}
* [http://sn.by/2022/08/23/kartinnoj-galeree-tradiciya-30-let/ ''Изяслав Котляров'' Светлогорской картинной галерее «Традиция» им. Г. Прянишникова исполняется 30 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230901032616/http://sn.by/2022/08/23/kartinnoj-galeree-tradiciya-30-let/ |date=1 верасня 2023 }}{{ref-ru}} // Светлагорскія навіны

{{Светлагорск}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Культура Светлагорска]]
[[Катэгорыя:Мастацкія музеі Беларусі]]</text>
      <sha1>ausct2g8p5jm8vz552gztxbwetezlf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159053</id>
    <revision>
      <id>5167210</id>
      <parentid>5079943</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="ko8l9t15h4mabtkka79xrc959rc5qdm" xml:space="preserve">{{Музей
 |назва           = Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей
 |sort            = 
 |арыгінал        = 
 |выява           = 
 |памер           = 
 |подпіс          = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                 = 
  |CoordScale             =
|профіль         = гістарычны
|дата= 
|заснаваны       = [[1 студзеня]] [[2007]] 
|падпарадкаваны  = 
|месцазнаходжанне= 247912, Гомельская вобласць, Петрыкаў, вул. Гагарына, 15 
|наведвальнікі   = 
|фонд            = 
|агульная плошча   = 157
|выставачная плошча= 95,6
|плошча запаснікаў =
|дырэктар        = Галіна Уладзіміраўна Трухановіч
|праезд          = 
|адкрыты         = 
|білет           = 
|спасылка        = http://petrikov.museum.by/be
|Commons         = 
}}
'''Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей''' — [[музей]] [[Петрыкаў|Петрыкава]], створаны 1 студзеня 2007 года згодна з рашэннем Петрыкаўскага райвыканкама 27.12.2006 № 1112. Адкрыты для наведвання з сакавіка 2008 года. Размяшчаецца ў двухпавярховым цагляным будынку агульнай плошчай 157 м². Плошча экспазіцыйных залаў — 58,2 м², выставачных залаў — 37,4 м².

З 1 кастрычніка 2014 года ў музеі створаны філіял — [[Дом-музей дзеда Талаша]], размешчаны ў сядзібе вядомага беларускага партызана [[Васіль Ісакавіч Талаш|Васіля Ісакавіча Талаша]] (дзеда Талаша) за 9 км ад [[Петрыкаў|Петрыкава]] ў [[Навасёлкі (Петрыкаўскі раён)|Навасёлках]]. Экспазіцыя філіяла прысвечана дзеду Талашу і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскаму руху на Беларусі]].

== Спасылкі ==
* [http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/petrikov/kraeved_mus Старонка музея на сайце «Музеі Гомельскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005183429/http://www.museum.gomel-region.by/ru/list/petrikov/kraeved_mus |date=5 кастрычніка 2013 }} {{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Музеі Петрыкаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Петрыкава]]
[[Катэгорыя:Культура Петрыкава]]
[[Катэгорыя:Петрыкаўскі раён]]
[[Катэгорыя:Петрыкаў]]</text>
      <sha1>ko8l9t15h4mabtkka79xrc959rc5qdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс гарадоў-мільянераў Еўропы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163805</id>
    <revision>
      <id>5167125</id>
      <parentid>5140891</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17501" sha1="a9wfb41ydefg185azph575mxye2t2kt" xml:space="preserve">Ніжэй прыведзены спіс гарадоў [[Еўропа|Еўропы]] з насельніцтвам больш чым мільён чалавек. Спіс складзены паводле алфавіту (краін). Сталіцы вылучаны '''паўтлустым шрыфтам'''.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot; 
|-
! Горад || Краіна || Насельніцтва горада || Насельніцтва краіны  
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Wien.svg|22px|border]] '''[[Вена]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || 1 714 142&lt;ref&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Oesterreich-Cities.html#Stadt_alpha Austria (Major Cities): Federal States, Major Cities &amp; Communes] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Аўстрыі }}) &lt;/ref&gt; || 8 404 252
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border]] '''[[Мінск]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Беларусь}} || 2 994 700&lt;ref&gt;{{ref-ru}} Пресс-релиз О демографической ситуации в январе-июне 2015 г. https://web.archive.org/web/20140528094018/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/pressrel/demographics.php] ({{lang-be| Прэс-рэліз Аб дэмаграфічнай сітуацыі ў студзені-ліпені 2013 }})&lt;/ref&gt; || 9 461 500
|-
| align=left| '''{{Сцягафікацыя|Брусель}}''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Бельгія}} || 1 125 728&lt;ref&gt;{{ref-en}} FOD Economie — SPF Economie — Statbel, [http://statbel.fgov.be/en/statistics/figures/ Statistics Belgium] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151016041110/http://statbel.fgov.be/en/statistics/figures/ |date=16 кастрычніка 2015 }} ({{lang-be| Статыстычныя даныя Бельгіі }})&lt;/ref&gt; || 10 431 477
|-
| align=left| [[Выява:BG_Sofia_flag.svg|border|22px]] '''[[Сафія]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Балгарыя}} || 1 270 284&lt;ref&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html#Stadt_alpha Bulgaria (Major Cities): Districts &amp; Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Балгарыі
 }}) &lt;/ref&gt; || 7 364 570
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_the_City_of_London.svg|border|22px]] '''[[Лондан]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 8 174 100 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |title=Census result shows increase in population of London as it tops 8 million&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt; |access-date=1 чэрвеня 2013 |archive-date=19 кастрычніка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019123117/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || 61 113 205
|-
| align=left| [[Выява:Flag of Birmingham.svg|border|22px]] [[Бірмінгем]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 028 701&lt;ref&gt;{{ref-en}} Office for National Statistics, [https://www.nomisweb.co.uk/reports/lmp/la/2038431965/report.aspx Labour Market Profile Birmingham] ({{lang-be| Статыстычныя даныя Бірмінгема (рынак працы)}}) &lt;/ref&gt; || 61 113 205
|-
| align=left| [[Выява:Flag of Budapest (2011-).svg|border|22px]] '''[[Будапешт]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || 1 721 556&lt;ref&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Hungary-Cities.html#Stadt_gross Hungary (Major Cities): Counties, Major Cities &amp; Towns] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Венгрыі
 }}) &lt;/ref&gt; || 10 019 000
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Berlin.svg|border|22px]] '''[[Берлін]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 3 479 740&lt;ref&gt;{{ref-de}} Amt für Statistik Berlin Brandenburg — Homepage, [http://www.statistik-berlin-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2011/OT_A01-01-00_124_201104_BE.pdf Bevölkerungsstand in Berlin am 30. April 2011 nach Bezirken] ({{lang-be |Статыстычнае кіраванне Берлін-Брандэнбург. Насельніцтва Берліна па стане на 30 красавіка 2011 }}) &lt;/ref&gt; || 81 757 600
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Hamburg.svg|border|22px]] [[Гамбург]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 787 220&lt;ref&gt;{{ref-de}} Gemeinsames Datenangebot der Statistischen Ämter des Bundes und der Länder, [http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp Portal of the Federal Statistics Office Germany — Bevölkerung — Hamburg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=8 сакавіка 2012 }} ({{lang-be| Насельніцтва Гамбурга па агульных даных статыстычных федэральных і дзяржаўных кіраванняў }})&lt;/ref&gt; || 81 757 600
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Munich_(striped).svg|border|22px]] [[Мюнхен]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 353 186&lt;ref&gt;{{ref-de}} Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung, [https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale] ({{lang-be| Баварская дзяржаўная бюро статыстыкі і апрацоўкі даных }}) &lt;/ref&gt; || 81 757 600
|-
| align=left| [[Файл:Flagge Köln.svg|border|22px]] [[Кёльн]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 007 119&lt;ref&gt;{{ref-de}} Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), [http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/rb3_dez2010.html Bevölkerung im Regierungsbezirk Köln] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111109060407/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/rb3_dez2010.html |date=9 лістапада 2011 }} ({{lang-be| Інфармацыя абшчын Паўночнай Рэйн-Вестфаліі. насельніцтва Кёльна }})&lt;/ref&gt; || 81 757 600
|-
| align=left| [[Выява:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|border|22px]] '''[[Мадрыд]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 3 273 049&lt;ref&gt;{{ref-es}} Instituto Nacional de Estadistica. (National Statistics Institute), [http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2010%2F&amp;file=pcaxis&amp;N=&amp;L=1 Population Figures referring to 01/01/2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110102155711/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2010%2F&amp;file=pcaxis&amp;N=&amp;L=1 |date=2 студзеня 2011 }} ({{lang-be |Насельніцтвы іспанскіх правінцый стану на 1 студзеня 2010 }})&lt;/ref&gt; || 47 021 031
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Barcelona.svg|border|22px]] [[Барселона]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 619 337&lt;ref name='SPAIN: Major Cities'&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Spain-Cities.html#Stadt_gross Spain (Major Cities): Autonomous Communities &amp; Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Іспаніі }}) &lt;/ref&gt; || 47 021 031
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Rome.svg|border|22px]] '''[[Рым]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Італія}} || 2 761 477&lt;ref name='ITALY: Major Cities'&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Italy-Cities.html#Stadt_alpha Italy (Major Cities): Regions &amp; Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Італіі }}) &lt;/ref&gt; || 60 605 053
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Milan.svg|border|22px]] [[Мілан]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Італія}} || 1 324 110&lt;ref name='ITALY: Major Cities'/&gt; || 60 605 053
|-
| align=left| [[Файл:Flag_of_Warsaw.svg|border|22px]] '''[[Варшава]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Польшча}} || 1 716 855&lt;ref name='GUS (2010)'&gt;{{ref-pl}} Główny Urząd Statystyczny, [https://web.archive.org/web/20120131074212/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_RS_rocznik_statystyczny_pracy_2010.pdf PUBL RS rocznik statystyczny pracy 2010] ({{lang-be| Цэнтральнае статыстычнае кіраванне GUS, статыстычны штогоднік (2010)}})&lt;/ref&gt; || 38 192 000
|-
|  align=left| [[Файл:Flag_of_Moscow.svg|border|22px]] '''[[Масква]]''' || align=left | {{RUS}} || 11 912 013&lt;ref name='gks-2012'&gt;{{ref-ru}} Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі (Расстат), [http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Адзнакі колькасці пастаяннага насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120315160426/http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm |date=15 сакавіка 2012 }} ({{lang-be | Адзнакі колькасці пастаяннага насельніцтва }})&lt;/ref&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|border|22px]] [[Санкт-Пецярбург]] || align=left | {{RUS}} || 5 028 000&lt;ref name='gks-2012'/&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag of Nizhny Novgorod.svg|border|22px]] [[Ніжні Ноўгарад]] || align=left | {{RUS}} || 1 263 621&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;&gt;[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst.htm Расстат. Федэральная служба Дзяржаўнай статыстыкі. База даных паказчыкаў муніцыпальных адукацый] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403112639/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst.htm |date=3 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag_of_Samara_(Samara_oblast).png|border|22px]] [[Самара]] || align=left | {{RUS}} || 1 169 284&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;/&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag of Kazan.svg|22px]] [[Казань]] || align=left | {{RUS}} || 1 161 308&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;/&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Rostov-na-Donu_flag.svg|border|22px]] [[Растоў-на-Доне]] || align=left | {{RUS}} || 1 096 448&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;/&gt; || 143 142 000
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Ufa.svg|border|22px]] [[Уфа]] || align=left|{{RUS}}|| 1 086 900&lt;ref&gt;[http://www.ufacity.info/ufa/5170/108433/ Сацыяльна-эканамічныя паказчыкі па стане на 01.01.2013 г. – Насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121028202049/http://ufacity.info/ufa/5170/108433/ |date=28 кастрычніка 2012 }}&lt;/ref&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Volgograd1999.png|border|22px]] [[Валгаград]] || align=left | {{RUS}} || 1 018 739&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;/&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag of Perm.svg|border|22px]] [[Перм]] || align=left | {{RUS}} || 1 013 679&lt;ref name=&quot;GKS_BDMO&quot;/&gt; || 143 142 000
|-
|  align=left| [[Выява:Flag of Voronezh.png|border|22px]] [[Варонеж]] || align=left | {{RUS}} || 1 003 000 &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://top.rbc.ru/society/17/12/2012/836948.shtml|title=В Воронеже родился миллионный житель :: Общество :: Top.rbc.ru|accessdate=2013-03-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5x1IH8K?url=http://top.rbc.ru/society/17/12/2012/836948.shtml|archivedate=13 сакавіка 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || 143 142 000
|-
| align=left| [[Выява:ROU Bucharest Flag.svg|border|22px]] '''[[Бухарэст]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Румынія}} || 1 677 451&lt;ref&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Romania-Cities.html#Stadt_gross Romania (Major Cities): Counties, Major Cities &amp; Towns] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Румыніі
 }}) &lt;/ref&gt; || 21 466 174
|-
| align=left| [[Выява:Flag_of_Belgrade.svg|border|22px]] '''[[Бялград]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Сербія}} || 1 213 000&lt;ref&gt;{{ref-sr}} Завод за информатику и статистику, [https://web.archive.org/web/20111007084751/https://zis.beograd.gov.rs/upload/G_2009S.pdf Статистички годишњак Београда] ({{lang-be| Статыстычны штогоднік Бялграда }})&lt;/ref&gt; || 9 856 222
|-
| align=left| [[Стамбул]]&lt;ref&gt;Размешчаны ў Еўропе (асноўная частка) і Азіі.&lt;/ref&gt; || align=left|{{Сцягафікацыя|Турцыя}} || 13 483 052&lt;ref&gt;Улічана колькасць усяго насельніцтва, г. з. тых, хто пражывае як ва ўласна еўрапейскай, так і ў азіяцкай частках.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ref-tr}} Oracle Application Server Forms and Reports Services, [http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&amp;report=buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=34&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2009&amp;p_dil=1&amp;desformat=html&amp;ENVID=nufus2000db2Env Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları - 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110228092222/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&amp;report=buyukbelediye.RDF&amp;p_il1=34&amp;p_kod=2&amp;p_yil=2009&amp;p_dil=1&amp;desformat=html&amp;ENVID=nufus2000db2Env |date=28 лютага 2011 }} ({{lang-be|Колькасць насельніцтва муніцыпальных адукацый на 2009 год}}. Даныя Турэцкага інстытута статыстыкі)&lt;/ref&gt; || 74 724 269
|-
| align=left| [[Выява:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|border|22px]] '''[[Кіеў]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 2 815 951&lt;ref name='Sz01012011'&gt;[http://stat6.stat.lviv.ua/PXWEB2007/ukr/publ/2010/chisel%202010.rar Статистический сборник &quot; Численность населения Украины на 1 января 2011 года &quot;. — Киев, ГКСУ, 2011. — 112с. (rar)]&lt;/ref&gt; || 45 745 213
|-
| align=left| [[Файл:Kharkiv-town-flag.svg|border|22px]] [[Харкаў]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 1 446 500&lt;ref name='Sz01012011'/&gt; || 45 745 213 
|-
| align=left| {{Сцягафікацыя|Адэса}} || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 1 013 145&lt;ref name='Sz01012011'/&gt; || 45 745 213 
|-

|-
| align=left| [[Выява:Flag of Paris with coat of arms.svg|border|22px]] '''[[Парыж]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Францыя}} || 2 257 981&lt;ref name='FRANCE: Major Cities'&gt;{{ref-en}} City Population — Statistics &amp; Maps of the Major Cities, Agglomerations &amp; Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/France-Cities.html#Stadt_alpha France (Major Cities): Regions &amp; Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Францыі }}) &lt;/ref&gt; || 65 447 374
|-
| align=left| [[Файл:Flag_of_Prague.svg|border|22px]] '''[[Прага]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Чэхія}} || 1 290 211&lt;ref&gt;{{ref-cz}} Adresy v České republice, [http://aplikace.mvcr.cz/adresa/a/praha/index.html Praha] ({{lang-be| Адрасы ў Чэхіі: Прага
 }}) &lt;/ref&gt; || 10 532 770
|}

== Гл. таксама ==
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Аўстраліі і Акіяніі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўночнай Амерыкі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўднёвай Амерыкі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Азіі]]
* [[Спіс гарадоў-мільянераў Афрыкі]]
* [[Гарады Еўропы з насельніцтвам больш 500 тысяч чалавек]]

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Спісы гарадоў-мільянераў|Еўропы]]
[[Катэгорыя:Гарады Еўропы|Гарады-мільянеры]]</text>
      <sha1>a9wfb41ydefg185azph575mxye2t2kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169464</id>
    <revision>
      <id>5166970</id>
      <parentid>5028698</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHKOVS</username>
        <id>17924</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пераможцы і лаўрэаты дзіцячага конкурсу */ абноўлены спіс пераможцаў па выніках конкурса 2026 года</comment>
      <origin>5166970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42849" sha1="ruto88tdx74duzq1rw7f4mh436zafqk" xml:space="preserve">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»''' — гэта традыцыйны міжнародны вакальны конкурс сярод выканаўцаў ад 18 да 31 года, які штогод праводзіцца падчас Міжнароднага фестывалю мастацтваў «[[Славянскі Базар у Віцебску]]». Конкурс заснаваны ў 1992 годзе і з’яўляецца адзіным фестывальным мерапрыемствам, якое прысутнічала на ўсіх без выключэння віцебскіх фестывалях пачынаючы ад моманту заснавання «Славянскага базару». Паводле афіцыйнай фармулёўкі, конкурс мае за мэту «раскрыццё і падтрымку маладых талентаў, папулярызацыю музыкальнай культуры і мастацтва, узаемадзеянне і дыялог культур розных краін»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|title=Пастанова Міністэрства культуры РБ аб Міжнародным фестывалі мастацтваў &quot;Славянскі базар у Віцебску&quot;|accessdate=July 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621051817/http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|archivedate=21 чэрвеня 2010|url-status=dead}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Конкурс з’яўляецца адным з найбольш папулярных сярод выканаўцаў з краін [[СНД]], [[Прыбалтыка|Балтыі]], а таксама [[Балканы|Балканскіх краін]]. 8 разоў на конкурсе перамагалі прадстаўнікі краін былой Югаславіі. Для шмат каго з Беларускіх выканаўцаў конкурс зрабіўся пачатковым крокам на вялікую сцэну. У розныя гады Беларусь на конкурсе прадстаўлялі [[Іна Афанасьева]], [[Ірына Дарафеева]], [[Вікторыя Алешка]], [[Пётр Ялфімаў]], [[Георгій Аляксандравіч Калдун|Георгій Калдун]] і іншыя беларускія спевакі і спявачкі. Конкурс адкрыў Еўропе такія імёны як Марыя Навумава, [[Руслана]], [[Жэлька Ёксімавіч]], [[Ташэ Праескі]], Бобі Майсоскі, [[Таісія Павалій]].

З 2003 года таксама праводзіцца і дзіцячы аналаг конкурсу «Віцебск».

== Фармат і правілы ==
Да ўдзелу ў конкурсе запрашаюцца выканаўцы эстраднай песні, якія маюць досвед канцэртных выступаў і якія заявілі пра сябе сваімі поспехамі ў нацыянальных музычных конкурсах і фэстах. Канкурсанты павінны мець рэкамендацыі ад дзяржаўных міністэрстваў і ведамстваў культуры (абавязкова для краін СНД), прадзюсарскіх цэнтраў, музычных студый, музычных тэле-, радыёпраграм, дырэкцый музычных фэстаў і конкурсаў. Узрост канкурсантаў павінен быць ад 18 да 31 года. Папярэдні адбор удзельнікаў ажыццяўляе «Дзяржаўная ўстанова Цэнтр культуры „Віцебск“» на аснове афіцыйных заявак, творчых рэкамендацый, аўдыё- і відэаматэрыялаў, прадстаўленых на конкурс. Да ўдзелу ў конкурсе дапускаюць па аднаму выканаўцу ад краіны-ўдзельніцы. Усяго ў конкурсе могуць браць удзел не больш за 21 выканаўца.

Конкурс праводзіцца на сцэне [[Летні амфітэатр|Летняга амфітэатра]] ў [[Віцебск]]у і доўжыцца 2 дня. Парадак выступлення выканаўцаў звычайна вызначаецца лёсаваннем, якое праходзіць напярэдадні першага конкурснага дня, і з’яўляецца нязменным і ў другім туры. Для канкурсантаў падрыхтоўка да конкурсу пачынаецца загадзя, у [[Мінск]]у, на базе Нацыянальнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]].

Конкурс мае два этапы, кожны праходзіць у асобны дзень. У першы дзень канкурсант павінен выконваць эстрадную песню кампазітара краіны і на мове краіны, якую прадстаўляе канкурсант у суправаджэнні фанаграмы «мінус адзін» (правіла ўведзена ў 1993 годзе). Запіс дапаможнага голасу (бэк-вакалу) дапушчальны ў тым выпадку, калі ён не дублюе асноўны голас (меладычную лінію) і не замінае праслухоўванню выканаўца. Фанаграма забяспечваецца непасрэдна канкурсантам ці канкурсанткай. У другі дзень выконваецца песня кампазітара з славянскай краіны на адной з моў [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] ў суправаджэнні Нацыянальнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга. Працягласць гучання песні ў кожны з дзён павінна быць не больш за чатыры хвіліны. За доўгую гісторыю правядзення конкурсу этапы часам мянялі месцамі, але правілы конкурсу для выканаўцаў амаль што не змяняліся і сталі традыцыйнымі.

У 2003, 2004 і 2014 гадах праграма складалася з паўфіналу і фіналу, які складаўся з двух дзён.

== Міжнароднае журы ==
Міжнароднае журы фармуецца Дырэкцыяй фэсту на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў эстраднай песні, кампазітараў, паэтаў, менеджараў, прадзюсараў, журналістаў, грамадска-палітычных дзеячаў, прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі, якія маюць міжнароднае прызнанне і спрыяюць папулярызацыі ідэй фестывалю. Члены журы не павінны з’яўляцца менеджарамі ці прадзюсарамі ўдзельнікаў конкурсу. Колькасць членаў журы ад года на год мянялася: максімальная колькасць членаў журы была ў 1992 і 1993 гадах — 15 чалавек, мінімальная колькасць — 10 чалавек. Журы ацэньвае канкурсантаў па 10-бальнай сістэме, з пэўнай умовай не ацэньваць ніжэй за 4 бала. У 1994 годзе падчас галасавання старшыня журы Мішэль Легран ацэньваў канкурсантаў па 5-бальнай сістэме, у той час як астатнія сябры журы — па 10-бальнай. Галасаванне членаў журы адбываецца па заканчэнні выступу кожнага канкурсанта ў кожны дзень конкурсу. Вынікі галасавання адлюстроўваюцца на тэлевізійных экранах.

Ацэнкі журы падсумоўваюць балы за два тура конкурсу і па выніках выяўляюць уладальнікаў Гран-пры, першай, другой і трэцяй прэміі. Па ўмовах конкурсу журы мае права не ўручаць Гран-пры, калі немагчыма вызначыць удзельніка, які падыходзіць паводле патрабаваных крытэрыяў для ўручэння прэміі. За ўсю гісторыю конкурсу такое здаралася толькі ў 1992, 1994 і 2017 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/culture/view/gran-pri-konkursa-vitebsk-2017-ne-prisuzhdalos-pervaja-premija-u-ukraintsa-257714-2017/|title=Гран-при конкурса &quot;Витебск-2017&quot; не присуждался, первая премия у украинца|website=www.belta.by|date=2017-07-17|access-date=2023-09-15}}&lt;/ref&gt;. Журы мае права дзяліць прэмію (акрамя Гран-пры і першай прэміі) у роўных долях паміж дзвюма канкурсантамі, якія набралі роўную колькасць балаў ці з невялікай розніцай балаў (да 2-х балаў).

У розныя гады старшынямі журы былі [[Уладзімір Мулявін]], [[Мішэль Легран]], [[Ігар Лучанок]], [[Ала Пугачова]], [[Марыа Марэна]], [[Анатоль Ярмоленка]], [[Рыкарда Качантэ]].

== Пераможцы і лаўрэаты ==
Найбольш паспяховымі сярод удзельнікаў конкурсу былі прадстаўнікі Беларусі — 7 перамог, а таксама [[Югаславія|Югаславіі]] і Украіны, якія атрымлівалі перамогу 5 разоў. Чатры разы Гран-Пры атрымлівалі прадстаўнікі Казахстана.

Сярод небеларускіх удзельнікаў конкурсу найбольшых поспехаў дасягнулі Марыя Навумава з Латвіі і [[Руслана]] з Украіны, якія рабіліся пераможцамі конкурсу Еўрабачанне ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2002|2002]] і [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] гадах адпаведна. Вялікую папулярнасць у сваіх краінах і [[Еўропа|Еўропе]] атрымалі [[Жэлька Ёксімавіч]] з [[Сербія|Сербіі]], [[Ташэ Праескі]] і Бобі Майсоскі з [[Македонія|Македоніі]], [[Таісія Павалій]] з Украіны, а таксама [[Доні Монтэл|Данатас Монтвідас]] з Літвы.

Пераможцы і лаўрэаты міжнароднага конкурсу «Віцебск»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://festival.vitebsk.by/ru/museum/laureat|title=Лаўрэаты міжнароднага конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;Віцебск&quot;|accessdate=July 29, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111030215444/http://festival.vitebsk.by/ru/museum/laureat|archivedate=30 кастрычніка 2011|url-status=dead}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;:

{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#ccc; width=20 px;&quot; | Год !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:crimson; width:200px;&quot;  |Гран-пры !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:gold; width:180px;&quot;  |Першая Прэмія !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:silver; width:180px;&quot;|Другая прэмія !! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#c96; width:180px;&quot;  |Трэцяя прэмія
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года|1992]]|| не прысуджаўся || align=left|{{flagicon|UKR}} '''Олэкса Берэст''' || align=left|{{flagicon|BLR|1991}} Андрэй Хлястоў&lt;br /&gt;{{flagicon|BLR|1991}} [[Іна Афанасьева]]&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS|1991}} Сабіна || {{flagicon|UKR}} Тарас Жыцінскі&lt;br /&gt;{{flagicon|POL}} Моніка Ростэк&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS|1991}} Ігар Шышоў
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года|1993]]|| {{flagicon|UKR}} '''Таісія Павалій''' || align=left|{{flagicon|RUS|1991}} Вадзім Азарх || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Ліліяна Ранчыч ||{{flagicon|UKR}} Андрэй Шпак
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года|1994]] || не прысуджаўся ||align=left| {{flagicon|YUG|1992}} '''Мілан «Шчэпа» Шчэпавіч''' || align=left|{{flagicon|UKR}} [[Аляксандр Валер’евіч Панамароў|Аляксандр Панамароў]]|| {{flagicon|GEO|1918}} Тэона
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|1995]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Філіп Жмахер''' ||align=left|{{flagicon|UKR}} Наталля Магілеўская || align=left|{{flagicon|GEO|1918}} Тэймураз Боджгуа || {{flagicon|BUL}} Тоні Чакыраў&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS}} Вольга Прадзіна
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1996 года|1996]] || {{flagicon|UKR}} '''[[Руслана|Руслана Лыжычка]]''' || align=left|{{flagicon|TUR}} Хакан Сулейман Азкая || align=left|{{flagicon|GEO|1918}} Мая Каркарашвілі || {{flagicon|RUS}} Таццяна Анісімава
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1997 года|1997]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Святлана Слаўкавіч''' || align=left|{{flagicon|RUS}} Вольга Сяргеева || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Вольга Жалудова || {{flagicon|UKR}} Інеш Кдырава
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|1998]] || {{flagicon|ISR}} '''Рафаэль Даган''' || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Таня Банянін|| align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Вікторыя Дземянчук || {{flagicon|UKR}} Яўгенія Уласава&lt;br /&gt;{{flagicon|BUL}} Радасціна Колева&lt;br /&gt;{{flagicon|POL}} Эва Улязлоўска
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|1999]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''[[Жэлька Ёксімавіч]]''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} [[Ірына Дарафеева]] || align=left|{{flagicon|UKR}} Яўгенія Чобіч&lt;br /&gt;{{flagicon|MKD}} [[Караліна Гочава]]|| {{flagicon|RUS}} Дыяна Гурцкая&lt;br /&gt;{{flagicon|POL}} Кася Станкевіч
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2000 года|2000]]|| {{flagicon|MKD}} '''Тошэ Проескі''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Нэлі Чабану&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS}} Аляксандра Рахманькова || align=left|{{flagicon|ARM}} [[Вардуі Варданян]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SLO}} Марыян Навіна || {{flagicon|UKR}} Алеся Азнобіна
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2001 года|2001]] || {{flagicon|RUS}} '''Тэона Дольнікава''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Дзмітрый Качароўскі || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Зоран Шандораў&lt;br /&gt;{{flagicon|GER}} Каці Карнай || {{flagicon|GEO|1918}} Нато Метанідзэ&lt;br /&gt;{{flagicon|BIH}} Барыс Рэжак
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2002 года|2002]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Зікі''' || align=left|{{flagicon|UKR}} Дзяніс Барканаў&lt;br /&gt;{{flagicon|GEO|1918}} Тамара Гачэчыладзэ || align=left|{{flagicon|BUL}} Тодар Георгіеў&lt;br /&gt;{{flagicon|BLR|1995}} [[Аляксандра і Канстанцін|Аляксандра Кірсанава]] || {{flagicon|BLR|1995}} [[Наталля Падольская]]&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS}} Елена Гуляева
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2003 года|2003]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Макс Лорэнс|Максім Сапацькоў]]''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Надзея Трохін || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Уладзімір Аўчароў&lt;br /&gt;{{flagicon|YUG|1992}} Елена Тамашэвіч || {{flagicon|UKR}} Сяргей Дземянчук&lt;br /&gt;{{flagicon|BIH}} Ігар Вукоевіч
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2004 года|2004]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Пётр Ялфімаў]]''' || align=left|{{flagicon|RUS}} Яўген Гор || align=left|{{flagicon|KAZ}} Маржан Арапбаева || {{flagicon|MDA}} Родзіка Новак
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2005 года|2005]]|| {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Паліна Смолава]]''' || align=left|{{flagicon|MKD}} Мар’ян Стаянаскі || align=&quot;left&quot; |{{flagicon|BLR|1995}} [[Гюнэш]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ISR}} Шай || {{flagicon|UKR}} Наталля Валеўская&lt;br /&gt;{{flagicon|BUL}} Эмілія Валенці
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2006 года|2006]] || {{flagicon|RUS}} '''Аксана Багаслоўская''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Наталля Гардзіенка || align=left|{{flagicon|RUS}} Аляксей Гоман || {{flagicon|ARM}} Карынэ Асіран&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}} Чыкс
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2007 года|2007]] || {{flagicon|UKR}} '''Наталя Краснянска''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} [[Георгій Аляксандравіч Калдун|Георгій Калдун]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SLO}} Нушка|| align=left|{{flagicon|ROM}} Аліна || {{flagicon|SRB}} Ана Міленкавіч&lt;br /&gt;{{flagicon|POL}} Себасцьян Плявіньскі
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2008 года|2008]]|| {{flagicon|LTU}} '''[[Доні Монтэл|Данатас Монтвідас]]''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Віталь Гардзей&lt;br /&gt;{{flagicon|RUS}} Лена Валеўская|| align=left|{{flagicon|GEO}} Надзіко || {{flagicon|BUL}} Пламен Патаў&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Уладзіслаў Лявіцкі
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2009 года|2009]] || {{flagicon|RUS}} '''Дзмітрый Даніленка''' || align=left|{{flagicon|MDA}} [[Паша Парфеній]]|| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|BLR|1995}} Андрэй Коласаў&lt;br /&gt;{{flagicon|MKD}} Улатка Лазанаскі || {{flagicon|LTU}} Еранімус Мілюс&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Пятро Дмітрычэнка
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2010 года|2010]] || {{flagicon|CRO}} '''Дамір Кеджа''' || align=left|{{flagicon|GEO}} Лаша Рамішвілі|| align=left|{{flagicon|ARM}} Анаіт Шахбазян&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Іна Воранава || {{flagicon|KAZ}} Дзінара Султангаліева&lt;br /&gt;{{flagicon|BLR|1995}} Дзяніс Вяршэнка&lt;br /&gt;{{flagicon|MKD}} Ёцэ Панаў
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|2011]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Алена Ланская]]''' || align=left|{{flagicon|UKR}} Уладзімір Квасніця ||align=left|{{flagicon|LTU}} Рута&lt;br /&gt;{{flagicon|CZE}} Дэвід Дэйл || {{flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў&lt;br /&gt;{{flagicon|MDA}} Крысціна Скарлат
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2012 года|2012]]|| {{flagicon|MKD}} '''Бобан Майсоскі''' || align=left|{{flagicon|LAT}} [[Саманта Ціна]]|| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UKR}} Галіна Конах || {{flagicon|ITA}} Федэрыка Марынары&lt;br /&gt;{{flagicon|BUL}} Славіна Калканджыева
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|2013]] || {{flagicon|POL}} '''Міхал Качмарэк''' || align=left|{{flagicon|CRO}} Сабрына Кунштэк ||align=left|{{flagicon|MDA}} Яўген Андрыянаў&lt;br /&gt;{{flagicon|GEO}} Арчыл || {{flagicon|ROM}} Крысці&lt;br /&gt;{{flagicon|BLR}} Аляксандр Салаўёў
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2014 года|2014]] || {{сцяг Мексікі}} '''Радрыга де ла Кадэна''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Віталіэ Нэгруца || align=left|{{flagicon|UKR}} Вераніка Дораш&lt;br /&gt;{{flagicon|CRO}} [[Дына Елушыч]]|| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ISR}} Дыана Голбі&lt;br /&gt;{{flagicon|KAZ}} Мархаба Сабіева
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2015 года|2015]] || {{flagicon|KAZ}} '''Дзімаш Кудайберген'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=152888|title=Найлепшым славянскім спеваком стаў казах|accessdate=July 14, 2015}}&lt;/ref&gt; || align=left|{{flagicon|BLR}} [[Валерыя Грыбусава]] || align=left|{{flagicon|BUL}} Мікалай Манолаў || align=left|{{flagicon|GEO}} Сафі&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Ганна Цвердаступ
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2016 года|2016]]|| {{flagicon|BLR}} '''Аляксей Грос'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=173839|title=Гран-пры на «Славянскім базары» атрымаў беларус Аляксей Грос|accessdate=July 19, 2016}}&lt;/ref&gt; || align=left|{{flagicon|KAZ}} Адам || align=left|{{flagicon|ITA}}Элеанора Век’ё&lt;br /&gt;{{flagicon|MDA}} [[Анна Адабеску]] || align=&quot;left&quot; |{{flagicon|GEO}} Андрыа Гвілісіані&lt;br /&gt;{{flagicon|ISR}} Ганна Цімафей
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2017 года|2017]] || не прысуджаўся || align=left|{{flagicon|UKR}} '''Улад Сытнік'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=194177|title=Першы прыз «Віцебска» дастаўся ўкраінцу з Луганска|accessdate=July 18, 2017}}&lt;/ref&gt; ||align=left|{{flagicon|BLR}} [[Ягор Шаранкоў]]|| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SRB}} Невена Божавіч
|-
| [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года|2018]] ||{{flagicon|ROM}} '''Марчэл Рошка'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=212782|title=Музычны конкурс на «Славянскім базары» выйграў рэгент царквы з Бухарэста|accessdate=August 3, 2018}}&lt;/ref&gt; || align=left|{{flagicon|KAZ}} Ернар «Амрэ» Садырбаеў||align=left|{{flagicon|UKR}} [[Міла Ніціч]]|| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|BLR}} Яўген Курчыч&lt;br /&gt;{{flagicon|POL}} Сільвія Зэлек
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года|2019]]
|{{flagicon|KAZ}} '''Адыльхан Макін'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=233792|title=Гран-пры «Славянскага базару» прысудзілі прадстаўніку Казахстана|accessdate=March 10, 2020}}&lt;/ref&gt;||{{flagicon|GEO}} Георгій Путкарадзэ||{{flagicon|ISR}} Ілай Альмані&lt;br /&gt;{{flagicon|BLR}} Ваня Зданюк
|{{flagicon|RUS}} Іван Дзятлаў&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Дзмітры Бабак
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]]
|{{flagicon|BLR}} '''Раман Волазнеў'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=255552|title=Гран-пры «Славянскага базара» атрымаў беларускі выканаўца з песняй на словы Багдановіча|accessdate=July 20, 2020}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|UKR}} Эліна Івашчанка
|{{flagicon|LTU}} Караліна Лында
|{{flagicon|KAZ}} Хансултан&lt;br /&gt;{{flagicon|BIH}} Івона Адзіцкі
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2021 года|2021]]
|{{flagicon|KAZ}} '''Рухія Байдукенава'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bel.sputnik.by/20210719/gran-pry-slavyanskaga-bazaru-atrymala-pradstantsa-kazakhstana-1054962206.html/|title=Гран-пры &quot;Славянскага базару&quot; атрымала прадстаўніца Казахстана|accessdate=July 19, 2021}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|SRB}} Ірына Арсеніевіч
|{{flagicon|BLR}} Данііл Мышкавец&lt;br /&gt;{{flagicon|UKR}} Рэната Шціфель
|{{flagicon|AZE}}Тофік Гаджыеў&lt;br /&gt;{{flagicon|SVK}}Івана Марыя Багова
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2022 года|2022]]
|{{flagicon|BLR}} '''Ганна Трубяцкая'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zviazda.by/ru/node/252219/|title=Дзве перамогі — у Беларусі! У Віцебску адбылося маштабнае закрыццё «Славянскага базару»|accessdate=February 10, 2023|archive-date=10 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210121601/https://zviazda.by/ru/node/252219|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|ITA}} Марта Верэк’я
|{{flagicon|BUL}} Дзмітрына Германава
{{flagicon|RUS}} Анастасія «NANSI» Бяляўская
|{{flagicon|KGZ}} Бек Ісраілаў
{{flagicon|ARM}} Марыя Ханданян
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2023 года|2023]]
|{{flagicon|ARM}} '''Маша Мнджаян'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blr.belta.by/photonews/view/gran-pry-konkursu-maladyh-vykanautsau-na-slavjanskim-bazary-u-vitsebsku-zavajavala-masha-mndzhajan-19166/|title=Гран-пры конкурсу маладых выканаўцаў на &quot;Славянскім базары ў Віцебску&quot; заваявала Маша Мнджаян|accessdate=July 19, 2023}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|BLR}} Самір Ёльчыеў
|{{flagicon|ITA}} Agape
{{flagicon|RUS}} Елізавета Слышкіна
|{{flagicon|KAZ}} Куралай Мейрамбек
{{flagicon|UZB}} Маліка Хакімава
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]]
|{{flagicon|MDA}} '''Караліна Балан'''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/347061/|title=На «Славянскім базары» перамагла прадстаўнічка Малдовы|website=Наша Ніва|date=2024-07-15|access-date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|KAZ}} Ерназар Жубан
|{{flagicon|ITA}} Мар'ям Танкрэдзі
{{flagicon|RUS}} Кацярына Кузіна
|{{flagicon|BLR}} Валеры Чучман
{{flagicon|BUL}} Нявена Пейкава
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]]
|{{flagicon|KAZ}} '''Алмагуль Баталіева''' &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/372350|title=Спявачка з Казахстана стала пераможцай «Славянскага базару»|website=Наша Ніва|date=2025-07-14|access-date=2025-07-14}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|BLR}} Валерыя Бернатовіч
|{{flagicon|ITA}} Дамéніка Барбэра
{{flagicon|ARM}} Давід Кіракасян
|{{flagicon|KGZ}} Рыскелдзі Старбекаў
{{flagicon|RUS}} Эрык Ахметаў
|}

== Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск» ==

З 1996 года падчас Славянскага Базара ў Віцебску праходзіў Міжнародны конкурс дзіцячых шоу-праграм, які пасля стаў звацца Міжнародным конкурсам дзіцячых канцэртных праграм. Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск» стаў заменай апошняму з 2003 года.

=== Фармат дзіцячага конкурсу ===

Паводле афіцыйнай фармулёўкі, мэтай конкурсу з’яўляецца папулярызацыя дзіцячай музычнай творчасці, выяўленне юных таленавітых выканаўцаў, актывізацыя стварэння новых сучасных твораў для дзяцей і юнацтва, выхаванне мастацкага густа і павагі прафесіяналізму, адраджэнне найлепшых традыцый эстраднага жанру. Да ўдзелу ў конкурсе дапускаюцца дзеці ва ўзросце ад 7 да 12 гадоў уключна, якія маюць досвед канцэртных выступаў.

Конкурс звычайна складаецца з двух конкурсных выступаў, якія праходзяць у два дні, і гала-канцэрта. У першы дзень конкурсу ўдзельнікі выконваюць песню кампазітара краіны і на мове краіны, якую прадстаўляе канкурсант. У другі дзень выконваецца эстрадная песня па выбары канкурсанта, якая найлепш адлюстроўвае выканальніцкае майстэрства і артыстычныя здольнасці канкурсанта. Асноўным патрабаваннем да песень з’яўляецца адпаведнасць дзіцяча-юнацкай тэматыцы, сугучнасць з узростам і светапоглядам выканаўцы. Пераможца конкурсу робіцца ўладальнікам Гран-пры і Залатой Ліры.

=== Пераможцы і лаўрэаты дзіцячага конкурсу ===
Найбольшы поспех сярод удзельнікаў дзіцячага конкурсу маюць прадстаўнікі Беларусі з 6-цю гран-пры і [[Румынія|Румыніі]] з 4-ма гран-пры, з іх 3 гады запар. Тройчы перамагалі на конкурсе ўдзельнікі з Расіі. Сярод беларускіх пераможцаў конкурсу [[Ксенія Сітнік]] і [[Андрэй Кунец]] паспяхова прадстаўлялі [[Беларусь]] на [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне|дзіцячым Еўрабачанні]]. Шмат хто з удзельнікаў з іншых краін таксама прымалі ўдзел у дзіцячай версіі Еўрабачання пасля ўдалых выступленняў у Віцебску.

[[Файл:Ksenia Sitnik at the 2005 Junior Eurovision Song Contest (2).jpg|right|upright|thumb|Ксенія Сітнік пасля перамогі ў Віцебску здолела затым выйграць [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2005|дзіцячае Еўрабачанне-2005]]]]
Пераможцы міжнароднага дзіцячага музыкальнага конкурсу «Віцебск»:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Год !! Пераможца
|-
| 2003 || {{сцяг Румыніі}} [[Ноні Разван Энэ]]
|-
| 2004 || {{сцяг Расіі}} Раман Грычушнікаў
|-
| 2005 || {{сцяг Беларусі}} [[Ксенія Сітнік]]
|-
| 2006 || {{сцяг Польшчы}} [[Катажына &quot;Кася-Бэла&quot; Меднік]]
|-
| 2007 || {{сцяг Беларусі}} [[Андрэй Кунец]]
|-
| 2008 || {{сцяг Расіі}} [[Луара Айрапецян|Лара]]{{ref|1|1}}
|-
| 2009 || {{сцяг Румыніі}} Марыя Крысціна Крэчун
|-
| 2010 || {{сцяг Румыніі}} Марыа Галатану
|-
| 2011 || {{сцяг Румыніі}} Ралука-Элена Урсу
|-
| 2012 || {{сцяг Грузіі}} Марыям Бічашвілі
|-
| 2013 || {{сцяг Балгарыі}} Персіяна Дзімітрава
|-
| 2014 || {{сцяг Украіны}} Анастасія Багінская&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=131670|title=Украінка Анастасія Багінская стала пераможцай дзіцячага конкурсу «Віцебск-2014»|accessdate=July 13, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015 || {{сцяг Казахстана}} Луіза Нуркуатава&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blr.belta.by/all_news/culture/Luza-Nurkuatava-z-Kazaxstana-zavajavala-Gran-pry-dztsjachaga-muzychnaga-konkursu-Vtsebsk-2015_i_81706.html|title=Луіза Нуркуатава з Казахстана заваявала Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу &quot;Віцебск-2015&quot;|accessdate=July 13, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150802041023/http://blr.belta.by/all_news/culture/Luza-Nurkuatava-z-Kazaxstana-zavajavala-Gran-pry-dztsjachaga-muzychnaga-konkursu-Vtsebsk-2015_i_81706.html|archivedate=2 жніўня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 || {{сцяг Расіі}} Настасся Гладзіліна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blr.belta.by/culture/view/rasijanka-nastassja-gladzilina-zavajavala-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-48969-2016/|title=Расіянка Настасся Гладзіліна заваявала Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу &quot;Славянскага базару&quot;|accessdate=July 19, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719132629/http://blr.belta.by/culture/view/rasijanka-nastassja-gladzilina-zavajavala-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-48969-2016/|archivedate=19 ліпеня 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 || {{сцяг Беларусі}} Марыя Магільная&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&amp;i=194000|title=Беларуска Марыя Магільная перамагла ў дзіцячым конкурсе на «Славянскім базары»|accessdate=July 18, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || {{сцяг Украіны}} Аляксандр Балабанаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tvr.by/bel/news/kultura/stali_izvestny_imena_pobediteley_xvi_mezhdunarodnogo_detskogo_muzykalnogo_konkursa/|title=Сталі вядомыя імёны пераможцаў XVI Міжнароднага дзіцячага музычнага конкурсу &quot;Віцебск-2018&quot;|accessdate=August 3, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918194129/https://www.tvr.by/bel/news/kultura/stali_izvestny_imena_pobediteley_xvi_mezhdunarodnogo_detskogo_muzykalnogo_konkursa/|archivedate=18 верасня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || {{сцяг Беларусі}} Ксенія Галецкая&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.belarus.by/by/press-center/news/ksenja-galetskaja-zavajavala-gran-pry-dztsjachaga-konkursu-na-slavjanskm-bazary--vtsebsku_i_101191.html/|title=Ксенія Галецкая заваявала Гран-пры дзіцячага конкурсу на &quot;Славянскім базары ў Віцебску&quot;|accessdate=March 10, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817051630/https://www.belarus.by/by/press-center/news/ksenja-galetskaja-zavajavala-gran-pry-dztsjachaga-konkursu-na-slavjanskm-bazary--vtsebsku_i_101191.html|archivedate=17 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020 || {{сцяг Беларусі}} Ангеліна Ламака&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zviazda.by/be/news/20200719/1595162738-gran-pry-dzicyachaga-konkursu-slavyanskaga-bazaru-zavayavala-angelina/|title=Гран-пры дзіцячага конкурсу «Славянскага базару» заваявала Ангеліна Ламака&quot;|accessdate=July 20, 2020|archive-date=20 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720062105/http://zviazda.by/be/news/20200719/1595162738-gran-pry-dzicyachaga-konkursu-slavyanskaga-bazaru-zavayavala-angelina|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021 || {{сцяг Чарнагорыі}} Комнен Вукавіч&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-dzitsjachaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-zavajavau-komnen-vukavich-z-charnagoryi-101995-2021/|title=Гран-пры дзіцячага конкурсу &quot;Славянскага базару&quot; заваяваў Комнен Вукавіч з Чарнагорыі|accessdate=July 19, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719094941/https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-dzitsjachaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-zavajavau-komnen-vukavich-z-charnagoryi-101995-2021/|archivedate=19 ліпеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|{{сцяг Беларусі}} Елісей Касіч&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zviazda.by/ru/node/252219/|title=Дзве перамогі — у Беларусі! У Віцебску адбылося маштабнае закрыццё «Славянскага базару»|accessdate=February 10, 2023|archive-date=10 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210121601/https://zviazda.by/ru/node/252219|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|{{сцяг Казахстана}} Шэрхан Арыстан&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-u-kazahstana-drugoe-mestsa-u-belarusi-jak-razmerkavalisja-mestsy-dzitsjachaga-konkursu-130143-2023/|title=Гран-пры ў Казахстана, другое месца ў Беларусі. Як размеркаваліся месцы дзіцячага конкурсу &quot;Віцебск&quot;|accessdate=July 19, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]]
|{{Сцяг Узбекістана}} Ясміна Хуснідынава&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/society/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-vitsebsk-edze-va-uzbekistan-133444-2024/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу &quot;Віцебск&quot; едзе ва Узбекістан|website=blr.belta.by|date=2024-07-11|access-date=2024-07-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]]
|{{сцяг Беларусі}} Амалія Сухан &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-uruchyu-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-belarustsy-amalii-suhan-147090-2025/|title=Лукашэнка ўручыў Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу беларусцы Амаліі Сухан {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2025-07-10|access-date=2025-07-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]]
|{{сцяг Беларусі}} Лізавета Цупрык&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
|}
;Заўвагі
# {{note|1|1}} — Армянская выканаўца [[Луара Айрапецян]] прадстаўляла на конкурсе 2008 года Расію пад псеўданімам Лара.

== Зноскі ==
{{reflist}}


{{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}}

[[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]]
[[Катэгорыя:Музычныя мерапрыемствы]]</text>
      <sha1>ruto88tdx74duzq1rw7f4mh436zafqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берген-Бельзен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171709</id>
    <revision>
      <id>5166969</id>
      <parentid>4765927</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў шаблон</comment>
      <origin>5166969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5575" sha1="bfvez2kwiwja1wfw12sstg36rf9c5rn" xml:space="preserve">{{значэнні2|Берген (значэнні)}}
{{Картка канцлагера
 |Беларуская назва        = Берген-Бельзен
 |Арыгінальная назва   = Bergen-Belsen
 |Выява             = Bergen-belsen.jpg
 |Подпіс выявы     = Памятны мемарыял ва ўваходу на тэрыторыю былога лагера
 |Тып                     = [[Канцэнтрацыйны лагер]] &lt;br /&gt;Зборны пункт
 |Месцазнаходжанне	  = [[Берген, Келе|Берген]], [[Ніжняя Саксонія]], [[Германія]]
 |Каардынаты	          = {{Coord|52|45|28|N|9|54|28|E|region:DE-NI_type:landmark|display=inline,title}}
 |Іншыя назвы	  =
 |Перыяд эксплуатацыі	  = Красавік 1943 — красавік 1945
 |Колькасць зняволеных	  = 
 |Колькасць загінулых	  = 70 000
 |Кіруючая арганізацыя = [[СС]]
 |Кашталян лагера        =
 |Кашталяны лагера       = [[Адольф Хаас]] &lt;br /&gt;[[Іозеф Крамер]]
 |Сайт                    = [http://www.bergenbelsen.de/ www.bergenbelsen.de]
 |Катэгорыя ў Commons     = Bergen-Belsen concentration camp
}}
[[Выява:Ss officer fritz klein bergen belsen concentration camp 1945.jpg|thumb|280пкс|Афіцэр войскаў СС [[Фрыц Кляйн]] на гары трупаў у канцлагеры Берген-Бельзен.]]
'''Берген-Бельзен''' ({{lang-de|Konzentrationslager Bergen-Belsen}}) — нацысцкі [[канцэнтрацыйны лагер]] у зямлі [[Ніжняя Саксонія]], створаны паблізу вёскі Бельзен, за некалькі кіламетраў на паўднёвы захад ад г. [[Берген]] ([[Германія]]).

Быў створаны ў маі [[1940]] як Шталаг 311 (Stalag 311(XI C)) для ваеннапалонных з [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Францыя|Францыі]], колькасць якіх складала каля 600 чалавек. У ліпені [[1941]] сюды даставілі каля 20 тысяч ваеннапалонных з [[СССР]]. Да вясны [[1942]] года 18 тысяч з іх памерлі ад голаду, холаду і хвароб (выжыла толькі 2097 чалавек). У красавіку [[1943]] лагер для ваеннапалонных быў зачынены і ператвораны ў канцэнтрацыйны лагер для часавага ўтрымання тых вязняў, якія валодалі замежнымі пашпартамі і якіх можна было абмяняць на палонных немцаў, што знаходзіліся ў лагерах саюзнікаў. Статус канцэнтрацыйнага лагер атрымаў [[2 снежня]] [[1944]] года.

Канцлагер Берген-Бельзен адыграў важную ролю ў “[[Маршы смерці|маршах смерці]]” — эвакуацыі вязняў з розных канцлагераў падчас наступу войскаў кааліцыі. У [[1945]] годзе, калі ўжо стаў відавочным канец [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у Берген-Бельзен былі пераведзены вязні з іншых лагераў, хоць Берген-Бельзен не быў падрыхтаваны для прыёму такой колькасці зняволеных.

У лагеры не было газавых камер. Але за 1943-1945 гг. тут памерлі каля 50 тысяч зняволеных, звыш 35 тысяч з іх — ад тыфу за некалькі месяцаў да вызвалення лагера.

Лагер быў вызвалены [[15 красавіка]] [[1945]] 63-м палком супрацьтанкавай артылерыі брытанскай 11-й бранетанкавай дывізіі. Нягледзячы на вялікія намаганні, каб выратаваць тых, хто выжыў, да канца красавіка памерлі 9000 вязняў, а да канца чэрвеня яшчэ звыш 4000 чалавек.

== Спасылкі ==
* [http://www.bergen-belsen.de Мемарыял Берген-Бельзен]
* [http://isurvived.org/Bergen-Belsen_liberation.html &quot;Forget You Not&quot;: Bergen-Belsen Death Camp]
* [http://jtajchert.w.interia.pl/zdjecia_po_wyzwoleniu_obozu_berg.htm Relacja więźnia z wyzwolenia obozu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120312042126/http://jtajchert.w.interia.pl/zdjecia_po_wyzwoleniu_obozu_berg.htm |date=12 сакавіка 2012 }}
* [http://www.ess.uwe.ac.uk/WCC/belsenfwd.htm Foreword to The Belsen Trial of Joseph Kramer and 44 Others (Поўны рапарт з разгляду судовай справы, на якой судзілі катаў з канцлагеру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060404192622/http://www.ess.uwe.ac.uk/WCC/belsenfwd.htm |date=4 красавіка 2006 }}
{{Лагеры Трэцяга рэйха}}
[[Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха]]
[[Катэгорыя:Берген-Бельзен|*]]</text>
      <sha1>bfvez2kwiwja1wfw12sstg36rf9c5rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каралеваслабодскія камяні з крыжамі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173707</id>
    <revision>
      <id>5167254</id>
      <parentid>5151424</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7480" sha1="o3fa53v597z7c8jr8vef68fk3r6eyk3" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                     = Гістарычныя славутасці
|Беларуская назва        = Каралеваслабодскія камяні з крыжамі
|Арыгінальная назва      = 
| Выява                  = Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG
| Подпіс выявы           = Каралеваслабодскі камень з крыжам 1. 2009 [[Год|г.]]
| Шырыня выявы           =
|Статус                  = захоўваюцца на тэрыторыі музея
|Краіна                  = Беларусь
|Краіна2                 = 
|Назва месцазнаходжання  = горад 
|Месцазнаходжанне        = Светлагорск
 |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 37|lat_sec = 44.80
 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 45|lon_sec = 27.59
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = хрысціянства  
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 2009
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты|2007|камень 1: выяўлены, абследаваны, &lt;br/&gt;перавезены ў [[музей]]|2009|камень 1: першая публікацыя|2009|камень 2: выяўлены, абследаваны|2013|камень 2: перададзены ў музей}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва =
|Заканчэнне будаўніцтва =
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі =
|Вядомыя жыхары =
|Рэліквіі =
|Настаяцель =
|Стан                    = поўная захаванасць
|Сайт =
|Commons =
}}
'''Каралеваслабодскія камяні з крыжамі''' — [[граніт]]ныя [[валун]]ы, на якіх высечаны старадаўнія выявы [[крыж]]оў; [[Гісторыя|гістарычныя]] славутасці. Выяўлены пры [[Беларуская археалогія|археалагічных]] раскопках у [[Каралёва Слабада 2|вёсцы Каралева Слабада-2]] (Краснаўскі [[сельсавет]], [[Светлагорскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]). Знаходзяцца на [[Тэрыторыя|тэрыторыі]] [[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея]].

Валуны можна аднесці да т. з. закладных (падмуркавых) камянёў з крыжамі&lt;ref&gt;Напр., у [[19 стагоддзе|19 ст.]] камень з крыжам быў закладзены ў падмурак [[:ru:Железнодорожный мост через реку Енисей (Красноярск)|моста праз р. Енісей]].&lt;/ref&gt;. Яны з'яўляюцца адметнымі прыкладамі знаходак, якія ўтрымліваюць інфармацыю аб старадаўніх звычаях.

== Камень [[1 (лік)|1]] ==
[[Выява:Герб горада Казімір.jpg|left|100 px|thumb|Герб г. Казімір.]]
У [[2007]] г. пры раскопках [[Казімір (горад)|г. Казімір]], які існаваў у [[17 стагоддзе|17 ст.]] на месцы [[Вёска|в.]] Каралева Слабада-2, былі знойдзены фундаментныя валуны. Як лічыць [[Доктар навук|доктар]] гістарычных [[Навука|навук]] [[Сяргей Рассадзін|С. Я. Рассадзін]] ([[Мінск|г. Мінск]]), яны ляжалі ў падмурку вялікай пабудовы, магчыма, [[Ратуша|ратушы]].

Пасля перавозкі знаходак у Музей [[Гісторыя|гісторыі]] [[Светлагорск|г. Светлагорска]] рабочы музея заўважыў на адным з валуноў выяву 4-канцовага крыжа. Просты роўнаканцовы крыж мае даўжыню каля 10 [[Сантыметр|см]] у вертыкальнай і гарызантальнай рысах, пры іх шырыні і глыбіні каля 1 см.&lt;ref&gt;[[Сяргей Рассадзін|Рассадин С. Е.]] [[Гісторыя|Историко]]-[[Археалогія|археологические]] открытия последних [[Год|лет]] на [[тэрыторыя|территории]] [[Светлагорскі раён|Светлогорского района]] и [[горад|город]]а [[Светлагорск|Светлогорска]] в [[Беларусь|Беларуси]] // Пензенский археологический сборник / Пензенский институт развития [[Адукацыя|образования]]. Вып. 3. — [[Пенза]], [[2010]]. С. 344—375. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Камень [[2 (лік)|2]] ==
У 2009 г. у в. Каралева Слабада-2 вяліся раскопкі на царковішчы Благавешчанскага храма, які вядомы па дакументах з [[1835]] г. (як мяркуецца, існаваў з часу г. Казіміра). Пры раскопках былі выяўлены фундаментныя валуны&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://regionby.org/2009/08/14/novyya-znaxodki-belaruskix-arxeolagau/ |title=Маслюкоў Т. Новыя знаходкі беларускіх археолагаў // Regionby.org. 2009.08.14. |access-date=13 верасня 2013 |archive-date=12 мая 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512234611/http://regionby.org/2009/08/14/novyya-znaxodki-belaruskix-arxeolagau/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. На адным з іх кіраўнік раскопак С. Рассадзін вызначыў неглыбока высечаную выяву 6-канцовага крыжа, пад якім сімвалічная выява гары [[Галгофа]].

== Гл. таксама ==
* [[Здудзіцкі каменны крыж]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://old.euroradio.by/by/822/reports/31407/?ILStart=660 Маслюкоў Т. У Светлагорску з'явіўся камень з крыжам са зніклага горада Казіміра // Еўрапейскае радыё для Беларусі. 2009. 17 красавіка.]{{Недаступная спасылка}}

{{Светлагорск}}

[[Катэгорыя:Валуны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Славутасці Светлагорскага раёна]]
[[Катэгорыя:Каралёва Слабада 2]]</text>
      <sha1>o3fa53v597z7c8jr8vef68fk3r6eyk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173858</id>
    <revision>
      <id>5167105</id>
      <parentid>5146978</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180433" sha1="4kqyzsbalkt8bfga0rhp4atniehhbgt" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}

[[Файл:The Solar System - Simple (36469402574).jpg|thumb|Параўнальныя памеры планет і [[Сонца]].]]

У дадзеным спісе аб’екты [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] прадстаўлены ў парадку памяншэння сярэдняга радыуса. У яго ўваходзяць [[Сонца]], [[Планета|восем асноўных планет]] і іх [[Спадарожнікі планет|спадарожнікі]], [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]] і кандыдаты ў карлікавыя планеты, а таксама найбольш буйныя [[астэроід]]ы і шэраг іншых аб’ектаў, якія прадстаўляюць гістарычную або навуковую цікавасць, такіх як [[Камета|каметы]] і калязямныя астэроіды.

== Інфармацыя ==

Парадак размяшчэння аб’ектаў у спісе можа быць розным у залежнасці ад таго, па якім з параметраў (памеры або масе) праводзіць упарадкаванне, бо розныя аб’екты маюць розную шчыльнасць. Напрыклад, [[Планета Уран|Уран]] перавышае па памерах [[Планета Нептун|Нептун]], але, нягледзячы на гэта, саступае яму па масе, гэтак жа як [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]] і [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] большыя за [[Меркурый]], а між тым удвая саступаюць яму па масе. Гэта азначае, што некаторыя аб’екты ўнізе табліцы, нягледзячы на меншы памер, на справе могуць аказацца масіўнейшымі за тыя, што знаходзяцца ўверсе, бо маюць большую шчыльнасць.

[[Файл:Graph showing relative masses 2.png|thumb|цэнтр|850px|Параўнанне мас самых цяжкіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы ([[Англійская мова|англ.)]]]]

У апошні час адкрыта нямала транснептунавых аб’ектаў, але з-за вялікай адлегласці да іх дакладна вызначыць памеры аб’ектаў даволі цяжка, таму іх размяшчэнне ў дадзеным спісе часта вельмі прыблізнае.

Ва ўсіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы з масай, большай за 10&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt; кг, сіла гравітацыі становіцца настолькі значнай, што пачынае пераадольваць структурную трываласць парод, надаючы целу шарападобную форму. Менавіта такая форма аб’екта дазваляе скампенсаваць сілу цяжару па ўсіх напрамках і дасягнуць гідрастатычнай раўнавагі. Пры гэтым [[лёд]] мае большую пластычнасць, чым [[Прыродны камень|камень]], таму для ледзяных астэроідаў [[Пояс Койпера|пояса Койпера]] значэнне масы, неабходнай для надання целу шарападобнай формы, можа быць значна меншым. Пры гэтым мяжа мінімальных радыусаў шарападобных цел у абодвух выпадках супадае і складае прыкладна 200 км&lt;ref&gt;{{cite web
   | title=The Dwarf Planets
   | author=Mike Brown
   | publisher=CalTech
   | url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/
   | access-date=2008-09-25
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXb7z9k?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:PIA12714 Janus crop.jpg|thumb|200px|Прыклад цела з масай каля 10{{sup|18}} кг, не здольнага цалкам прыняць сферычную форму (Спадарожнік Сатурна [[Янус (спадарожнік)|Янус]])]]

Працэсы змянення формы пад дзеяннем сіл цяжару пачынаюць праяўляцца ў целах з масамі ад 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; да 10&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt; кг, але форму раўнаважнага сфероіда прымаюць толькі буйныя целы бліжэй да верхняй мяжы масы, такія як [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]], [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэфія]], [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]], а драбнейшыя аб’екты, маса якіх блізкая да 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; кг, такія як [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]] або [[Янус (спадарожнік)|Янус]], прымаюць сферычную форму толькі часткова.

Акрамя таго, сферычныя целы маюць трохі сплясканую каля полюсаў форму, што выклікана паскарэннем пад дзеяннем [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ад вярчэння цела, у той час як у аб’ектаў, якія прынялі сферычную форму толькі часткова, існуе значная розніца паміж любымі двума экватарыяльнымі дыяметрамі.

Вызначэнне памераў для аб’ектаў, якія знаходзяцца па-за межамі арбіты Сатурна, спалучана з вялікімі цяжкасцямі — у такіх выпадках шчыльнасць цела ўмоўна прымаюць роўнай 2,000 г/см{{sup|3}}, што прыкладна адпавядае шчыльнасці сумесі вадзянога лёду з касмічным пылам, з якіх, як правіла, і складаецца большасць аб’ектаў на такой адлегласці ад Сонца, хоць ёсць вялікая імавернасць, што на вялікай адлегласці ад Сонца шчыльнасць астэроідаў параўнальная з шчыльнасцю камет і складае ўсяго 0,5 г/см{{sup|3}}&lt;ref name=&quot;Britt2006&quot;&gt;{{cite web
 |author      = D. T. Britt; G. J. Consol-magno SJ; W. J. Merline
 |title       = Small Body Density and Porosity: New Data, New Insights
 |year        = 2006
 |publisher   = Lunar and Planetary Science XXXVII
 |url         = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf
 |access-date  = 2008-12-16
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlTLOqE?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;. Значна прасцей з падвойнымі сістэмамі — у такіх выпадках па ўзаемнаму руху кампанентаў ацаніць масу абодвух цел досыць лёгка. Такім чынам, вымярэнне памеру і масы большасці транснептунавых аб’ектаў носіць ацэначны характар ​​і можа адрознівацца на парадак ад рэальных значэнняў. Напрыклад, для аднаго з ТНА значэнне памеру і шчыльнасці былі ацэнены як 350 км і шчыльнасць 2,000 г/см{{sup|3}} адпаведна, што паказвала на масу аб’екта ў 3,59{{e|20}} кг, у той час як сапраўдны памер аб’екта складаў толькі 175 км, а шчыльнасць 1,000 г/см{{sup|3}}, што сведчыла аб масе ўжо ў 2,24{{e|19}} кг.

Памеры і масы большасці буйных [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожнікаў Юпітэра]] і [[Спадарожнікі Сатурна|Сатурна]] вядомыя досыць добра ў сувязі з пралётамі такіх даследчых апаратаў, як [[Галілеа (касмічны апарат)|Галілеа]] і [[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]], але памеры малых спадарожнікаў гэтых планет-гігантаў, такіх як [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]], па-ранейшаму часта носяць толькі ацэначны характар&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;&gt;{{cite web
 |date        = 13 ліпеня 2006
 |publisher   = [[JPL]] (Solar System Dynamics)
 |title       = Planetary Satellite Physical Parameters
 |url         = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par
 |access-date  = 2008-12-07
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par
 |archive-date = 2010-01-18
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;. Зноў жа пры аддаленні ад Сонца падрабязнасць і дакладнасць даных значна зніжаецца, і нават для буйных [[Спадарожнікі Урана|спадарожнікаў Урана]] і [[Спадарожнікі Нептуна|Нептуна]], нягледзячы на пралёт «[[Вояджэр-2|Вояджэра-2]]», даныя вельмі прыблізныя і часта супярэчлівыя&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Uranian Satellite Fact Sheet
 |publisher   = NASA (National Space Science Data Center)
 |last        = Williams
 |first       = Dr. David R
 |url         = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html
 |date        = 2007-11-23
 |access-date  = 2008-12-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5msK7jx96?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html
 |archive-date = 18 студзеня 2010
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;250px&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
Файл:Sun vs planets be.svg|Параўнальная дыяграма мас цел Сонечнай сістэмы. У такім маштабе аб'екты з масай, меншай за масу Сатурна, не бачныя
Файл:Masy planet be.svg|Параўнальная дыяграма мас планет Сонечнай сістэмы. Маса Юпітэра складае 71%, а маса Сатурна 21% ад сумарнай масы ўсіх планет. Маса планет зямной групы вельмі нязначная, у Меркурыя яна складае ўсяго 0,1%, што ў такім маштабе не відаць
Файл:Masy plotnych cel soniečnaj sistemy.svg|Параўнальная дыяграма мас цвёрдых цел Сонечнай сістэмы. Маса Зямлі складае 48%, Венеры — 39%. Целы масай, меншай за масу Плутона, тут не бачныя
&lt;/gallery&gt;

== Аб’екты дыяметрам звыш 400 км ==

&lt;div style=&quot;float: right; width:20%; &quot;&gt;
&lt;!-- style=&quot;background:#FFE8E8;&quot; --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
| bgcolor=FFE8E8|[[Спадарожнікі Юпітэра]]
| bgcolor=FFFFCC|[[Спадарожнікі Сатурна]]
| bgcolor=ffc6bf| [[Спадарожнікі Марса]]
|-
| bgcolor=CCFFCC| [[Спадарожнікі Урана]]
| bgcolor=DDEEFF|[[Спадарожнікі Нептуна]]
| bgcolor=F5DEB3|[[Спадарожнікі Плутона]]
|}&lt;/div&gt;

Памеры гэтых цел ляжаць, як правіла, значна вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі, амаль усе аб’екты маюць выразную сферычную форму. У табліцы прыведзены параметры аб’ектаў не толькі ў абсалютных фізічных велічынях (км, кг), але і ў адносных — у зямных дыяметрах (D♁), аб’ёмах і масах.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;| Аб’ект
! class=&quot;unsortable&quot;| Фота
!Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[км]]&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;D♁&lt;/small&gt;
!Аб’ём&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Мільярд|10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;]] км³&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; | Аб’ём&lt;br /&gt;&lt;small&gt;V♁&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{e|21}} [[кг]] &lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; | Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt;M♁&lt;/small&gt;
! Шчыльнасць&lt;ref&gt;Шчыльнасць усіх аб’ектаў пояса Койпера ўмоўна прымаецца роўнай 2,000 г/см³, што адпавядае шчыльнасці Плутона.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;г/см³&lt;/small&gt;
! [[Паскарэнне свабоднага падзення|Гравітацыя]]&lt;br /&gt;м/с²
! class=&quot;unsortable&quot; | Гравітацыя &lt;br /&gt; ♁
! Тып аб’екта
|-style=&quot;background:#FBEC5D;&quot;
| [[Сонца]]
|bgcolor=black|[[Файл:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|75px]]
| 1 392 000
|109,245
|&lt;small&gt;{{nobr|1 412 000 000}}&lt;/small&gt;
|1 303 781
|&lt;small&gt;{{nobr|1 989 100 000}}&lt;/small&gt;
|332 837
|1,409
|274,0
|28,02
| [[Зорка]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Планета Юпітэр|Юпітэр]]
|bgcolor=black|[[Файл:Jupiter by Cassini-Huygens.jpg|75px]]
| 139 822
|10,973
|1 431 280
|1 321
|1 898 600
|317,83
|1,33
|24,79
|2,535
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Планета Сатурн|Сатурн]]
|bgcolor=black|[[Файл:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|75px]]
| 116 464
|9,14
|827 130
|764
|568 460
|95,159
|0,70
|10,445
|1,06
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[планета Уран|Уран]]
|bgcolor=black|[[Файл:Uranus2.jpg|75px]]
| 50 724
|3,981
|68 340
|63,1
|86 832
|14,536
|1,30
|8,87
|0,90
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Планета Нептун|Нептун]]
|bgcolor=black|[[Файл:Neptune Voyager2 color calibrated.png|75px]]
| 49 244
|3,865
|62 540
|57,7
|102 430
|17,147
|1,76
|11,15
|1,140
| [[Планета]]
|-
| [[Планета Зямля|Зямля]]
|bgcolor=black|[[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|75px]]
| 12742,0
|1
|1083,21
|1
|5973,6
|1
|5,515
| 9,78033
|1
| [[Планета]]
|-
| [[Планета Венера|Венера]]
|bgcolor=black|[[Файл:Venus-real color.jpg|75px]]
| 12103,6
|0,950
|928,43
|0,857
|4868,5
|0,815
|5,24
|8,872
|0,91
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Марс]]
|bgcolor=black|[[Файл:Mars Hubble.jpg|75px]]
| 6780,0
|0,532
|163,18
|0,151
|641,85
|0,107
|3,94
|3,7
|0,38
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ganymede g1 true 2.jpg|75px]]
| 5262,4
|0,413
|76,30
|0,0704
|148,2
|0,0248
|1,936
|1,428
|0,15
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Titan in natural color Cassini.jpg|75px]]
| 5152,0&lt;ref name=&quot;Jacobson 2006&quot;&gt;{{cite journal 
   | last=Jacobson
   | first=R. A.
   | author2=Antreasian, P. G.
   | author3=Bordi, J. J.
   | author4=Criddle, K. E.
   | display-authors=etal
   | title=The gravity field of the saturnian system from satellite observations and spacecraft tracking data 
   | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-12_132_6/page/2520
   | journal=The Astronomical Journal 
   | year=2006 
   | volume=132 
   | issue=6 
   | pages=2520–2526 
   | doi=10.1086/508812
   | bibcode=2006AJ....132.2520J|issn=0004-6256 }}&lt;/ref&gt;
|0,404
|71,52
|0,0660
|134,5
|0,0225
|1,88
|1,354
|0,14
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Меркурый]]
|bgcolor=black|[[Файл:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|75px]]
| 4879,4
|0,383
|60,83
|0,0562
|330,2
|0,0553
|5,43
|3,7
|0,38
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліста (спадарожнік)|Каліста]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Callisto.jpg|75px]]
| 4820,6
|0,378
|58,65
|0,0541
|107,6
|0,018
|1,83
|1,23603
|0,126
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Іо (спадарожнік)|Іо]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Io highest resolution true color.jpg|75px]]
| 3643,0
|0,286
|25,32
|0,0234
|89,3
|0,015
|3,528
|1,797
|0,183
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]
|bgcolor=black|[[Файл:Full Moon Luc Viatour.jpg|75px]]
| 3474,2
|0,2727
|21,958
|0,0203
|73,5
|0,0123
|3,3464
|1,625
|0,166
| Спадарожнік Зямлі
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Еўропа (спадарожнік)|Еўропа]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Europa-moon.jpg|75px]]
| 3122,0
|0,245
|15,93
|0,0147
|48
|0,00803
|3,01
|1,316
|0,134
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Трытон (спадарожнік)|Трытон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|75px]]
| 2706,8
|0,212
|10,38
|0,0096
|21,5
|0,00359
|2,061
|0,782
|0,0797
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; &lt;small&gt; 136199 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Eris and dysnomia2.jpg|75px]]
| 2340,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto
 |url         = http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html
 |date        = 2011-02-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/64vXGhk8p?url=http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html
 |archive-date = 24 студзеня 2012
 |access-date  = 14 верасня 2013
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|0,184
|7
|0,007
|16,7&lt;ref&gt;{{cite journal
   | title=The Mass of Dwarf Planet Eris
   | author=M.E. Brown and E.L. Schaller
   | journal=Science
   | year=2007
   | volume=316
   | issue=5831
   | doi=10.1126/science.1139415
   | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585
   | page=1585
   | pmid=17569855
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20100626032838/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585
   | archive-date=26 чэрвеня 2010
   | url-status=dead
   | bibcode=2007Sci...316.1585B
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 0,0027
| 2,25
| 0,662
| 0,0677
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt; [[Рассеяны дыск]]&lt;br /&gt;
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Карлікавая планета Плутон|Плутон]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; 134340 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ang planeta Pluto mula sa New Horizons.png|75px]]
| 2306,0
|0,181
|7,15
|0,0066
|13,105
|0,0022
|2,0
|0,61
|0,062
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt; [[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Тытанія (спадарожнік Урана)|Тытанія]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Titania (moon) color cropped.jpg|75px]]
| 1577,8
|0,124
|2,06
|0,0019
|3,526
|0,00059
|1,72
|0,378
|0,0385
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэя]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн V&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|75px]]
| 1528,8
|0,12
|1,87
|0,0017
|2,3166
|0,00039
|1,23
|0,26
|0,027
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Аберон (спадарожнік Урана)|Аберон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|75px]]
| 1522,8
|0,119
|1,85
|0,0017
|3,014
|0,0005
|1,63
|0,347
|0,035
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Япет (спадарожнік)|Япет]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Iapetus by Voyager 2 - enhanced.jpg|75px]]
| 1471,2&lt;ref name=&quot;Thomas2007&quot;&gt;{{cite journal
   | last1=Thomas
   | first1=P. C.
   | author2=[[:en:Joseph A. Burns|Burns, J. A.]]
   | author3=Helfenstein, P.
   | author4=[[:en:Steve Squyres|Squyres, S.]]
   | author5=Veverka, J.
   | author6=[[:en:Carolyn Porco|Porco, C.]]
   | author7=Turtle, E.
   | author8=[[:en:Alfred McEwen|McEwen, A.]]
   | author9=Denk, T.
   | author10=Giese, B.
   | display-authors=etal
   | title=Shapes of the Cronian icy satellites and their significance
   | journal=Icarus
   | year=2007
   | volume=190
   | issue=2
   | pages=573–584
   | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315
   | doi=10.1016/j.icarus.2007.03.012
   | bibcode=2007Icar..190..573T
   | access-date=13 снежня 2023
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174954/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315
   | archive-date=2 верасня 2021
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;
|0,115
|1,55
|0,0014
|1,9739
|0,00033
|1,08
|0,223
|0,0227
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Макемаке]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; 136472&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Makemake hubble.png|75px]]
| 1420,0&lt;ref name=&quot;Lim2010&quot;&gt;{{Cite journal
   | author=T.L. Lim, J. Stansberry, T.G. Müller
   | title=&quot;TNOs are Cool&quot;: A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake
   | year=2010
   | volume=518
   | page=L148
   | doi=10.1051/0004-6361/201014701
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | bibcode=2010A&amp;A...518L.148L}}&lt;/ref&gt;
|0,111
|1,8
|0,002
|3
|0,00067
|2,0
|0,4
|0,04
|[[Карлікавая планета]]&lt;br /&gt;[[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Харон (спадарожнік Плутона)|Харон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Плутон I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 1207,0&lt;ref name=&quot;Sicardy06&quot;&gt;{{cite journal
   | author=B. Sicardy
   | display-authors=etal
   | title=Charon’s size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation
   | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-01-05_439_7072/page/52
   | journal=Nature 
   | year=2006 
   | volume=439 
   | page=52
   | doi= 10.1038/nature04351
   | pmid=16397493
   | issue=7072
   | bibcode = 2006Natur.439...52S }}&lt;/ref&gt;
|0,0947
|0,87
|0,0008
|1,52
|0,00025
|1,65
|0,279
|0,028
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-
| {{mpl|(225088) 2007 OR|10}}*
|bgcolor=black|
| 1200,0
|0,094
|0,904
|0,0008
|1,81&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0003
|2,0
|0,168
|0,017
| [[Рассеяны дыск]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Умбрыэль (спадарожнік Урана)|Умбрыэль]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Umbriel moon 1.gif|75px]]
| 1169,4
|0,0918
|0,84
|0,0008
|1,2
|0,00020
|1,4
|0,234
|0,024
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Арыель (спадарожнік Урана)|Арыэль]] &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ariel in monochrome.jpg|75px]]
| 1157,8
|0,091
|0,81
|0,0008
|1,35
|0,00022
|1,67
|0,269
|0,027
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Хаўмеа (карлікавая планета)|Хаумеа]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;136108&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 2003 EL&lt;sub&gt;61&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Haumea Hubble.png|75px]]
| 1150,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;&gt;{{cite book
   | title=The Solar System Beyond Neptune
   | chapter=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope
   | author=John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot
   | publisher=University of Arizona press
   | url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf
   | format=PDF
   | arxiv=astro-ph/0702538
   | doi=10.48550/arXiv.astro-ph/0702538
   | bibcode=2008ssbn.book..161S
   | editor=M. Antonietta Barucci, Hermann Boehnhardt, Dale P. Cruikshank
   | year=2008
   | isbn=978-0-8165-2755-7
   | pages=161–179
   | access-date=22 чэрвеня 2024
   | archive-date=25 кастрычніка 2012
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032659/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf
   | url-status=bot: unknown
   }}&lt;/ref&gt;
|0,090
|1,3-1,6
|0,001
|4,006
|0,00069
|2,551&lt;ref name=lacerda/&gt;
|0,44
|0,045
|[[Карлікавая планета]]&lt;br /&gt;[[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(84522) 2002 TC|302}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 1145,4&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,089
|0,786
|0,0007
|1,573&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00026
|2,0
|0,321
|0,033
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|2:5]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёна]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Dione.jpg|75px]]
| 1123,2
|0,088
|0,73
|0,0007
|1,096
|0,000183
|1,48
|0,232
|0,0236
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыс]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA07738 Tethys mosaic contrast-enhanced.jpg|75px]]
| 1066,0
|0,0837
|0,624
|0,0006
|0,6173
|0,000103
|1,15
|0,145
|0,015
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(90377) Седна]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 90377&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Sedna PRC2004-14d.jpg|75px]]
| 995
| 0,117
|1,73
|0,0016
|3
|0,00050
|2,0
|0,33 — 0,50
|0,0337 — 0,0511
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg|75px]]
| 950,0
|0,0746
|0,437
|0,0004
|0,95
|0,000159
|2,08
|0,27
|0,0275
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt;[[Астэроід]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(202421) 2005 UQ|513}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;}}
|bgcolor=black|
| 924,0
|0,0722
|0,443
|0,0004
|0,886&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,278
|0,0284
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]
|-
| [[Квавар]] *
|bgcolor=black|[[Файл:Quaoar PRC2002-17e.jpg|75px]]
| 890,0&lt;ref name=&quot;Brown2010&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Brown
   | first=Michael E.
   | author2=Fraser, Wesley C.
   | title=Quaoar: A Rock in the Kuiper belt
   | journal=The Astrophysical Journal
   | year=2010
   | url=http://arxiv4.library.cornell.edu/abs/1003,5911
   | access-date=2010-04-01}}&lt;/ref&gt;
| 0,0698
| 0,37
| 0,0003
| 1,6&lt;ref name=Brown2010/&gt;
| 0,0003
| 4,2&lt;ref name=Brown2010/&gt;
| 0,125
| 0,013
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]&lt;br /&gt;
|-
| [[(90482) Орк]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Orcus nasa.jpg|75px]]
| 850,0&lt;ref name=Lim2010/&gt;
|0,0667
|0,4
|0,0004
|0,63&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|0,0001
|1,5
|0,234
|0,023
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(174567) 2003 MW|12}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 818,0
|0,0658
|0,308
|0,0003
|0,616&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,228
|0,02
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2006 QH|181}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 764,0
|0,06
|0,233
|0,000215
|0,467&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00008
|2,0
|0,214
|0,022
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(19521) Хаос]]*
|bgcolor=black|
| 745,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0585
|0,216
|0,0002
|0,4328&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00007
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,209
|0,021
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]
|-
| {{mpl|(278361) 2007 JJ|43}}
|bgcolor=black|
| 730
|0,0791
|0,536
|4,95{{e|-4}}
|1,072&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000179
|2,0
|0,282
|0,029
|[[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(208996) 2003 AZ|84}}
|bgcolor=black|
| 727
|0,0714
|0,169
|0,000156
|0,53&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|5,66{{e|-5}}
|2,0
|0,172
|0,02
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(84922) 2003 VS|2}} &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 726,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,057
|0,203
|0,00018
|0,4005&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000067
|2,0
|0,204
|0,02086
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(307261) 2002 MS|4}} &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 716,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0562
|0,203
|0,00018
|0,4005&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000067
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,204
|0,02086
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(55565) 2002 AW|197}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:2002AW197-Spitzer.jpg|75px]]
| 700,0&lt;ref name=&quot;spitzer2004&quot;&gt;{{Cite journal
   | last=Cruikshank
   | first= Dale P.
   | author2=Stansberry, John A.
   | author3=Emery, Joshua P.
   | display-authors=etal
   | title=The High-Albedo Kuiper Belt Object (55565) 2002 AW&lt;sub&gt;197&lt;/sub&gt;
   | journal=The Astrophysical Journal
   | volume=624 
   | issue=1 
   | pages=L53–L56 
   | year=2005
   | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...624L..53C
   | doi=10.1086/430420
   | bibcode=2005ApJ...624L..53C}}&lt;/ref&gt;
|0,0549
|0,207
|0,00019
|0,414&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000069
|2,0
|0,206
|0,0211
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(230965) 2004 XA|192}}
|bgcolor=black|
| 697,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0549
|0,177
|0,00016
|0,354&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000059
|2,0
|0,195
|0,02
| [[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|2010 KZ|39}}
|bgcolor=black|
| 697,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0549
|0,177
|1,63{{e|-4}}
|0,354&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000059
|2,0
|0,195
|0,02
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(55637) 2002 UX|25}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:UX25-LB1-2009Nov19-06UT.jpg|75px]]
| 681,2&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0535
|0,166
|0,000153
|0,331&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0000554
|2,0
|0,191
|0,01952
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(145452) 2005 RN|43}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 679
|0,0573
|0,2036
|0,00019
|0,407&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000068
|2,0
|0,205
|0,02096
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(90568) 2004 GV|9}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 677,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0531
|0,162
|0,00015
|0,325&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0000534
|2,0
|0,19
|0,0194
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(28978) Іксіён]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 650,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,051
|0,144
|0,000133
|0,3
|5,0{{e|-5}}
|2,086
|0,19
|0,021
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(42301) 2001 UR|163}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 636,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0499
|0,134
|0,00012
|0,269&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000045
|2,0
|0,178
|0,018
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| [[(20000) Варуна]]*
|bgcolor=black|
| 620,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,049
|0,125
|0,000115
|0,37
|6 2{{e|-5}}
|0,992&lt;ref name=lacerda&gt;{{cite arXiv
|author1=Pedro Lacerda
|author2=David C. Jewitt
|date=2006
|title=Densities of Solar System Objects from their Rotational Lightcurves
|arxiv=astro-ph/0612237}}&lt;/ref&gt;
|0,258
|0,028
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2003 UZ|413}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 606,6
|0,048
|0,116
|0,00012
|0,33&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000055
|2,0
|0,241
|0,0246
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(229762) 2007 UK|126}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:2007 UK126 Hubble.png|75px]]
| 599
|0,0689
|0,354
|0,0003
|0,708&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,246
|0,025
| [[Рассеяны дыск]]
|-
|[[(120347) Салацыя]]
|bgcolor=black|
| 595,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0467
|0,102
|0,00009
|0,2&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000034
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,159
|0,016
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(145451) 2005 RM|43}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 580,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0455
|0,102
|0,00009
|0,2&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000034
|2,0
|0,159
|0,016
| [[Пояс Койпера]]
|-
|{{mpl|2004 NT|33}}
|bgcolor=black|
| 580,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0455
|0,089
|0,000082
|0,178&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000029
|2,0
|0,155
|0,0158
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(15874) 1996 TL|66}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 576,0
|0,045
|0,1
|9,2{{e|-5}}
|0,2
|3,3{{E|-5}}
|1,999
|0,162
|0,018
| [[Расеянны дыск]]
|-
| {{mpl|2004 XR|190}}* &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|
| 544,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;&gt;{{cite web
   | date=7 августа 2010
   | title=List of Known Trans-Neptunian Objects
   | publisher=Johnston's Archive
   | author=Wm. Robert Johnston
   | url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html
   | access-date=2011-03-03}}&lt;/ref&gt;
|0,059
|0,221
|0,0002
|0,4416&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00007
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,21
|0,0215
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(120348) 2004 TY|364}}*
|bgcolor=black|
| 554,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,043
|0,089
|0,000082
|0,178&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000029
|2,0
|0,155
|0,0158
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(144897) 2004 UX|10}}
|bgcolor=black|
| 554,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,043
|0,065
|0,00006
|0,13&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0
|0,139
|0,014
| [[Пояс Койпера]]
|-
|[[(38628) Huya]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|
| 532,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,04175
|0,0788
|0,000073
|0,158&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00026
|2,0
|0,15
|0,015
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]
|-
|[[(2) Палада]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PallasHST2007.jpg|75px]]
| 532,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|2 Pallas}}&lt;/ref&gt;
|0,04175
|0,078
|0,00007
|0,211
|0,0000353
|2,8&lt;ref&gt;{{cite journal
   | author=Schmidt, B. E.
   | display-authors=etal
   | title=Hubble takes a look at Pallas: Shape, size, and surface
   | journal=39th Lunar and Planetary Science Conference (Lunar and Planetary Science XXXIX). Held March 10–14, 2008, in League City, Texas.
   | year=2008 
   | volume=1391
   | page=2502
   | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/2502.pdf
   | format=PDF
   | access-date=2008-08-24}}&lt;/ref&gt;
|0,2
|0,02
| [[Астэроід]]
|-
| [[(4) Веста]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Vesta 20110701 cropped.jpg|75px]]
| 529,2
|0,04175
|0,078
|0,00007
|0,262
|0,0000438
|3,42&lt;ref&gt;{{cite journal
   | last=Baer
   | first=James
   | author2=Chesley, Steven R.
   | title=Astrometric masses of 21 asteroids, and an integrated asteroid ephemeris
   | journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
   | volume=100
   | issue=2008
   | pages=27–42
   | publisher=Springer Science+Business Media B.V. 2007
   | url=http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf
   | format=PDF
   | doi=10.1007/s10569-007-9103-8
   | access-date=2008-11-11
   | year=2008
   | bibcode=2008CeMDA.100...27B
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20110224014158/http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf
   | archive-date=24 лютага 2011
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|0,251
|0,0256
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|2004 PR|107}}
|bgcolor=black|
| 521,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,041
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2003 QX|113}}
|bgcolor=black|
| 505,5&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0396
|0,051
|0,00005
|0,102&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,129
|0,013
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Enceladus from Voyager.jpg|75px]]
| 504,2
|0,0396
|0,067
|0,00006
|0,108
|0,0000181
|1,61
|0,111
|0,0113
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Міранда (спадарожнік Урана)|Міранда]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран V&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA18185 Miranda's Icy Face.jpg|75px]]
| 471,4
|0,037
|0,055
|0,00005
|0,0659
|0,000011
|1,20
|0,0791
|0,00806
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| {{mpl|(26375) 1999 DE|9}}
|bgcolor=black|
| 461,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,036
|0,051
|0,000047
|0,1026&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,129
|0,013
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(35671) 1998 SN|165}}*
|bgcolor=black|
| 460,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,036
|0,05
|0,000046
|0,1&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,128
|0,013
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2002 XV|93}}
|bgcolor=black|
| 440,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0344
|0,051
|0,00005
|0,102&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,129
|0,013
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(120132) 2003 FY|128}}*
|bgcolor=black|
| 440,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0344
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(82075) 2000 YW|134}}*
|bgcolor=black|
| 431,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0335
|0,065
|0,00006
|0,13&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,139
|0,014
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|1999 CD|158}}
|bgcolor=black|
| 420,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,033
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|[[Пратэй (спадарожнік Нептуна)|Пратэй]] &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Proteus (Voyager 2).jpg|75px]]
| 420,0
|0,033
|0,038
|0,000035
|0,050
|0,00000844
|1,3&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,0666
|0,00678
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| {{mpl|2001 QF|298}}*
|bgcolor=black|
| 420,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,033
|0,067
|0,00006
|0,134&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0
|0,141
| 0,014
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(303775) 2005 QU|182}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 416
|0,0722
|0,606
|0,00056
|1,21&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0002
|2,0
|0,294
|0,03
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|[[(10) Гігея]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 407,12&lt;ref name=&quot;Small-Body&quot;&gt;{{cite web
 |year        = 2008
 |title       = Recent Asteroid Mass Determinations
 |publisher   = Personal Website
 |author      = Jim Baer
 |url         = http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt
 |access-date  = 2008-12-03
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61DMukT6Q?url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt
 |archive-date = 26 жніўня 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpldataHyg&quot;&gt;{{Sbdb|10 Hygiea}}&lt;/ref&gt;
|0,032
|0,04
|0,00003
|0,0885
|1,0{{e|-5}}
|2,5
|0,143
|0,02
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(119979) 2002 WC|19}}
|bgcolor=black|
| 401,0&lt;ref name=&quot;johnston119979&quot;&gt;{{cite web
 |date        = 26 ноября 2008
 |title       = (119979) 2002 WC19
 |publisher   = Johnston's Archive
 |author      = Wm. Robert Johnston
 |url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html
 |access-date  = 2009-03-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/698ybbWnN?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html
 |archive-date = 14 ліпеня 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|0,0315
|0,034
|0,00003
|0,0675&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,113
|0,0115
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(26181) 1996 GQ|21}}*
|bgcolor=black|
| 401,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,031
|0,0335
|0,000011
|0,067&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,112
|0,011
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|2006 HH|123}}
|bgcolor=black|
| 400,0
|0,031
|0,0335
|0,000011
|0,067&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,112
|0,011
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 200 да 400 км ==

Самыя буйныя з гэтых аб’ектаў ляжаць вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі і маюць сферычную форму, але большасць прынялі сферычную форму толькі часткова, захаваўшы істотны перапад вышынь на паверхні. Для большасці транснептунавых аб’ектаў, пералічаных у гэтай табліцы, памер ацэньваецца з умовы [[альбеда]] паверхні 0,09, бо яны занадта далёкія, каб непасрэдна ацаніць іх памеры. Мімас уключаны ў абедзве табліцы ў якасці прыкладу пераходу цел ад масы 1{{e|21}} да масы 1{{e|18}} кг. Дадзены спіс не поўны з-за адсутнасці дадзеных пра многія ТНА&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mainbelt&quot;&gt;{{cite web
 |title       = JPL definition of Main-belt Asteroid (MBA)
 |publisher   = JPL Solar System Dynamics
 |url         = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA
 |access-date  = 2009-03-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlTmCwc?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
! class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[км]]&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|18}} [[кг]]&lt;/small&gt;
! Тып аб’екта
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Mimas moon.jpg|50px]]
| 396,6
| 37,49
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| {{mpl|(307616) 2003 QW|90}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 383,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 58,8
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2002 CY|248}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 383,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 58,8
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(15789) 1993 SC]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 363,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 50,9
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(145480) 2005 TB|190}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 372,5&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite journal
   | last=Muller
   | first=T.G.
   | author2=Lellouch, E.
   | author3=Stansberry, J.
   | display-authors=etal
   | title=&quot;TNOs are Cool&quot;: A survey of the trans-Neptunian region I. Results from the Herschel science demonstration phase (SDP)
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=518
   | year=2010
   | page=L146
   | doi=10.1051/0004-6361/201014683
   | bibcode=2010A&amp;A...518L.146M
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXdDjxM?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 54,1
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| {{mpl|(55636) 2002 TX|300}}
|bgcolor=black|[[Файл:TX300-2009Nov16-04UT.jpg|50px]]
| 360,0
| 12
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|(48639) 1995 TL|8}}*&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 350,0
| 44,9
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Нерэіда (спадарожнік Нептуна)|Нерэіда]] &lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]]
| 340,0
| 31
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(148780) Альчэра]] &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 340,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 31
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(511) Давіда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 326,06
| 43,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(47932) 2000 GN|171}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 321,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 34,6
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]]
|-
| [[(704) Інтэрамнія]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 316,62&lt;ref name=PSI/&gt;
| 37
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Хііяка, спадарожнік|Хііяка]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Хаумеа I &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 310,0
| 20
| [[Спадарожнікі Хаўмеа|Спадарожнік Хаумеа]]
|-
| {{mpl|1995 SN|55}}*&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 310,0
| 31,2
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(79360) Сіла-Нунам]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 305,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 29,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(79978) 1999 CC|158}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 304,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 29,4
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|(40314) 1999 KR|16}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 304,0
| 29,4
| [[Транснептунавы аб’ект]]
|-
| [[(52) Еўропа]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:52Eur-LB1-richfield.jpg|50px|center]]
| 302,5
| 16,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A1)&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 286,0&lt;ref name=&quot;Bennecchi2009&quot;&gt;{{Cite journal
   | last=Benecchi 
   | first=S.D
   | author2=Noll, K. S.
   | author3=Grundy, W. M.
   | author4=Levison, H. F.
   | title=(47171) 1999 TC36, A Transneptunian Triple
   | journal=Icarus
   | volume=207
   | issue=2 
   | pages=978–991 
   | year=2010
   | doi=10.1016/j.icarus.2009.12.017
   | bibcode=2010Icar..207..978B
   | arxiv=0912.2074}}&lt;/ref&gt;
| 24,5
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] ('''A1'''+A2+B)
|-
| [[(87) Сільвія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:CMSylvia.png|50px|center]]
| 285,6
| 14,78
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| {{mpl|(26308) 1998 SM|165}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 279,8&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 14
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(65) Кібела]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 273,0&lt;ref name=Muller2004&gt;{{cite journal
   | last=Müller 
   | first=T. G
   | author2=Blommaert, J. A. D. L.
   | title=65 Cybele in the thermal infrared: Multiple observations and thermophysical analysis
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=418
   | issue=1 
   | pages=347–356 
   | year=2004
   | doi=10.1051/0004-6361:20040025
   | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/16/aa4002/aa4002.html
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2004A&amp;A...418..347M
   | arxiv = astro-ph/0401458}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2004&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;118.7&lt;ref name=&quot;cybelle&quot;&gt;{{Sbdb|65 Cybele}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;IRAS&lt;/small&gt;
| 17,8
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Гіперыён (спадарожнік)|Гіперыён]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Hyperion true.jpg|50px|center]]
| 270,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
| 5,58
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A2)&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0&lt;ref name=Bennecchi2009/&gt;
| 19,5
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+'''A2'''+B)
|-
| {{mpl|2005 PU|21}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 19,5
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|(79983) 1999 DF|9}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0
| 19,5
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(107) Каміла]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 258,8
| 11,2
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(10199) Харыкло]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 258,6&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 18,1
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(31) Еўфрасіна]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 256,0
| 6,23
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(15) Эўномія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 255,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|15 Eunomia}}&lt;/ref&gt;
| 31,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(148209) 2000 CR|105}}*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;}}
|bgcolor=black|
| 253,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 13
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| {{mpl|(145453) 2005 RR|43}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 252,0&lt;ref&gt;Мяркуецца, як і ў [[Хаумеа, карлікавая планета|Хаумеа]], альбеда 0,7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bruton&quot;&gt;{{Cite web
 |title       = Преобразование абсолютной величины диаметра для малых планет
 |publisher   = Кафедра физики и астрономии (Stephen F. Austin State University)
 |author      = Дэн Брутон
 |url         = http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html
 |access-date  = 2011-02-07
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/696RaFuUd?url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html
 |archive-date = 12 ліпеня 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
| 16,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|(119878) 2002 CY|224}}
|bgcolor=black|
| 242&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 15
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(3) Юнона]] &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Juno.JPG|50px|center]]
| 233,92&lt;ref name=PSI/&gt;
| 26,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(2060) Хірон]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;95P/Chiron
|bgcolor=black|
| 233,4
| 10
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(88) Фісба]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 232,0&lt;ref name=&quot;jpldata88&quot;&gt;{{Sbdb|88 Thisbe}}&lt;/ref&gt;
| 10,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-
| {{mpl|(120178) 2003 OP|32}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0
| 12,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|2004 VN|112}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0
| 12,7
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|2002 KW|14}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm
 |title       = 2002 KW14
 |publisher   = Sphinx.planetwaves.net
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXfB2tK?url=http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
| 12,7
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(324) Бамберга]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 228,0
| 10
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(451) Пацыенцыя]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 225,0
| 15,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(19) Фартуна]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 225,0&lt;ref name=&quot;Hubble1998&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Storrs
   | first=Alex
   | author2=Weiss, B.
   | author3=Zellner, B.
   | display-authors=etal
   | title=Imaging Observations of Asteroids with Hubble Space Telescope
   | journal=Icarus
   | volume=137
   | issue=2
   | pages=260–268
   | year=1998
   | url=http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf
   | access-date=2005-01-15
   | doi=10.1006/icar.1999.6047
   | bibcode=1999Icar..137..260S
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20040808185102/http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf
   | archive-date=8 жніўня 2004
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
| 12,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(532) Геркуліна]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 222,0
| 11,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(48) Дарыда]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 221,8&lt;ref name=jpldatadoris&gt;{{Sbdb|48 Doris}}&lt;/ref&gt;
| 17
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(375) Урсула]]
|bgcolor=black| [[Файл:375Ursula-LB1.jpg|50px|center]]
| 216&lt;ref name=&quot;Millis1984&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Millis 
   | first=R.L
   | author2=Wasserman, L. H.
   | author3=Bowell, E.
   | author4=Franz, O. G.
   | author5=Klemola, A.
   | author6=Dunham, D. W.
   | title=The diameter of 375 URSULA from its occultation of AG + 39 deg 303
   | journal=Astronomical Journal
   | volume=89 
   | pages=592–596 
   | year=1984
   | bibcode=1984AJ.....89..592M
   | doi=10.1086/113553}}&lt;/ref&gt;
| 10,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(45) Яўгенія]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| 
| 214,0
| 5,69
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Феба]] &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн IX &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Phoebe cassini.jpg|50px|center]]
| 213,2
| 8,29
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(29) Амфітрыта]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 212,0
| 11,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(53311) Дэўкаліён]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 211,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 9,83
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| {{mpl|(33001) 1997 CU|29}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 211,0
| 9,83
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(423) Дыяціма]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 208,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 16
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(181902) 1999 RD|215}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 208,66&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 9,51
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(13) Эгерыя]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 207,64&lt;ref name=PSI/&gt;
| 16,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(54598) Біенор]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 207,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 9,3
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(94) Аўрора]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 205,0
| 9,0
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(624) Гектар]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:624Hektor-LB1-mag15.jpg|50px|center]]
| 203,0&lt;ref name=&quot;Fernandes2003&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Fernandes
   | first=Yanga R.
   | author2=Sheppard, Scott S.
   | author3=Jewitt, David C.
   | title=The albedo distribution of Jovian Trojan asteroids
   | year=2003
   | journal=The Astronomical Journal
   | volume=126
   | issue=3
   | pages=1563–1574
   | bibcode=2003AJ....126.1563F
   | doi=10.1086/377015
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXfVCeF?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 14
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
— [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(38083) Радамант]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 201,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 8,5
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(19308) 1996 TO|66}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 200,0
| 8,4
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 100 да 200 км ==

Памеры ў гэтым дыяпазоне маюць большасць буйных астэроідаў і спадарожнікаў [[газавы гігант|газавых гігантаў]]. Для астэроідаў акрамя радыуса і масы прыводзіцца яшчэ і [[спектральныя класы астэроідаў|спектральны клас]]. Зрэшты, прадстаўлены тут спіс з’яўляецца няпоўным, у ім адсутнічаюць многія нядаўна адкрытыя аб’екты транснептунавай вобласці&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|18}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(7) Ірыда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:7Iris-LB1-richfield-mag10.jpg|50px|center]]
| 199,83&lt;ref name=&quot;jpldata7&quot;&gt;{{Sbdb|7 Iris}}&lt;/ref&gt;
| 13,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(24) Феміда]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 198,0
|11,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(702) Алауда]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:702Ala-mag13-occult.jpg|50px|center]]
| 194,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,05
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Ларыса (спадарожнік)|Ларыса]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Larissa 1.jpg|50px|center]]
| 194,0
|4,2
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| {{mpl|(85633) 1998 KR|65}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 192,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(121) Герміёна]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 190,0
|5,38
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|пояса астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(372) Пальма]]
|bgcolor=black|
| 188,62&lt;ref&gt;{{Sbdb|372 Palma}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(128) Немезіда]]
|bgcolor=black|
| 188,2
| 7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(16) Псіхея]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 186,0
|21,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(6) Геба]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 185,18&lt;ref name=PSI/&gt;
|12,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(5145) Фол]]
|bgcolor=black|
| 185,0&lt;ref name=&quot;spitzerother&quot;&gt;{{cite journal
   | title=Infrared Observations of Distant Asteroids 
   | author=Davies, J. K.; Tholen, D. J.; Ballantyne, D. R.
   | journal=Completing the Inventory of the Solar System, Astronomical Society of the Pacific Conference Proceedings    
   | bibcode=1996ciss.conf...97D
   | year=1996
   | volume=107
   | pages= 97–105}}&lt;/ref&gt;
|6,6
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(154) Берта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 184,94&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(76) Фрэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 183,66
| 6,5
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]]— [[Сямейства Кібелы]]
|-
| {{mpl|(59358) 1999 CL|158}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 183,0
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — няўстойлівы
|-
| [[(130) Электра]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 182,2&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,6
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(119951) 2002 KX|14}}
|bgcolor=black|
|180,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Янус (спадарожнік)|Янус]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн X &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Janus 2006 closeup by Cassini.jpg|50px|center]]
| 178,8
|1,912
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(259) Алетэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 178,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,97
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Галатэя (спадарожнік)|Галатэя]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VI &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Galatea moon.jpg|50px|center]]
| 176,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|2,12
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(88611) Таранхаяваган|Таранхаяваган]]
|bgcolor=black|
| 176,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(42355) Тыфон]]
|bgcolor=black|
|175,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(19255) 1994 VK|8}}
|bgcolor=black|
| 175,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 5,6
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(120) Лахесіс]]
|bgcolor=black|
| 174,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(65489) Кета]]
|bgcolor=black|
| 174,0&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Grundy 
   | first=W.M.
   | author2=Stansberry, J.A.
   | author3=Noll K.S.
   | author4=Stephens, D.C.
   | display-authors=etal
   | title=The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur
   | journal=Icarus 
   | year=2007
   | arxiv=0704.1523
   | doi=10.1016/j.icarus.2007.04.004
   | volume=191
   | issue=1
   | page=286
   | bibcode=2007Icar..191..286G}}&lt;/ref&gt;
|5,4&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;/&gt;
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] — [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(24835) 1995 SM|55}}
|bgcolor=black|
| 174,0
|
| [[Пояс Койпера]]— [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| [[(41) Дафна]]
|bgcolor=black|
| 174,0
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(9) Метыда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 173,8
|11,3
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(747) Вінчэстэр]]
|bgcolor=black|
| 171,71&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(153) Хільда]]
|bgcolor=black|
| 170,64&lt;ref name=PSI/&gt;
| 5,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Хільды]]
|-
| [[(790) Прэторыя]]
|bgcolor=black|
| 170,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|790 Pretoria}}&lt;/ref&gt;
|
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]] &lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр VI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50px|center]]
| 170,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt; — 92&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;/&gt;
|4,19&lt;ref name=&quot;Emelyanov2005&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Emelyanov 
   | first=N.V.
   | author2=Archinal, B. A.
   | author3=A’hearn, M. F.
   | display-authors=etal
   | title=The mass of Himalia from the perturbations on other satellites
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=438
   | issue=3 
   | pages=L33–L36 
   | year=2005
   | doi=10.1051/0004-6361:200500143
   | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2005/30/aahe201/aahe201.html
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2005A&amp;A...438L..33E}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Намака, спадарожнік|Намака]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Хаумеа II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 170,0
|2
| [[Спадарожнікі Хаумеа|Спадарожнік Хаумеа]]
|-
| [[(96) Эгла]]
|bgcolor=black|
| 169,9
|5,1
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(241) Германія]]
|bgcolor=black|
| 168,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,05
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(194) Прокна]]
|bgcolor=black|
| 168,42&lt;ref name=PSI/&gt;
|5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(566) Стэрэаскапія]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt
 |title       = WebCite
 |date        = 2011-02-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlV4X0g?url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs.txt
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |access-date  = 14 верасня 2013
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=black|
|168,16&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt; Юпітэр V &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Amalthea (moon).png|50px|center]]
| 167,0&lt;ref name=&quot;Thomas1998&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Thomas
   | first=P.C.
   | author2=Burns, J.A.
   | author3=Rossier, L.
   | display-authors=etal
   | title=The Small Inner Satellites of Jupiter
   | journal=Icarus
   | year=1998
   | volume=135
   | issue=1
   | pages=360–371
   | doi=10.1006/icar.1998.5976
   | bibcode=1998Icar..135..360T
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXhPtcs?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
|2,08&lt;ref name=&quot;Anderson2005&quot;&gt;{{cite journal
 |last        = Anderson
 |first       = J.D.
 |author2     = Johnson, T.V.
 |author3     = Shubert, G.
 |display-authors=etal
 |title       = Amalthea’s Density Is Less Than That of Water
 |journal     = Science
 |year        = 2005
 |volume      = 308
 |pages       = 1291–1293
 |doi         = 10.1126/science.1110422
 |bibcode     = 2005Sci...308.1291A
 |pmid        = 15919987
 |issue       = 5726
 |url         = http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5PvyCnLpi?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A
 |archive-date = 28 чэрвеня 2007
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|-
| [[(911) Агамемнан]]
|bgcolor=black|
| 166,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(22) Каліёпа]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Астероид Каллиопа.jpg|50px|center]]
| 166,2&lt;ref name=Descamps2008/&gt;
|8,09&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(66652) Барасізі]]
|bgcolor=black|
| 166,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(54) Аляксандра]]
|bgcolor=black|
| 165,75
| 5,0
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(386) Зігена]]
|bgcolor=black|
| 165,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|386 Siegena}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(59) Элпіда]]
|bgcolor=black|
| 164,8
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1437) Дыямед]]
|bgcolor=black|
| 164,32&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,6
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(444) Гіптыда]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 163,08&lt;ref name=PSI/&gt;
|12,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Пак (спадарожнік Урана)|Пак]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Уран XV&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]]
| 162,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|2,9&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(409) Аспасія]]
|bgcolor=black|
| 161,62&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,42
|| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(20461) Дыярэтса]]
|bgcolor=black|
| 160,4&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Дамаклоіды]]
|-
| {{mpl|1992 QB|1}}
|bgcolor=black|
| 160,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]]— [[К'юбівана]]
|-
|[[(15875) 1996 TP66]]
|bgcolor=black|
| 160,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — унутраны [[Плуціна]]
|-
| [[(209) Дыдона]]
|bgcolor=black|
| 159,94&lt;ref name=PSI/&gt;
| 4,28
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(334) Чыкага]]
|bgcolor=black|
|158,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(804) Іспанія]]
|bgcolor=black|
|157,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|9,95
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]]
|-
| [[(185) Эўніка]]
|bgcolor=black|
| 157,51&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,09
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(139) Жуйхуа]]
|bgcolor=black|
| 156,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(354) Элеанора]]
|bgcolor=black|
| 155,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(85) Іо]]
|bgcolor=black|
| 154,8&lt;ref&gt;{{Sbdb|85}}&lt;/ref&gt;
|3,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(165) Ларэлей]]
|bgcolor=black|
| 154,78&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,91
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(173) Іно]]
|bgcolor=black|
| 154,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,83
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(11) Парфенопа]]
|bgcolor=black|
| 153,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,15&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(137295) 1999 RB|216}}
|bgcolor=black|
| 153,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]]— [[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|Туціна]]
|-
| [[(14) Ірэна]]
|bgcolor=black|
| 152,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|14 Irene}}&lt;/ref&gt;
|8,2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(89) Юлія]]
|bgcolor=black|
|151,5
|3,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(536) Мерапі]]
|bgcolor=black|
| 151,4&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(145474) 2005 SA|278}}
|bgcolor=black|
| 151,24&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(776) Берберыцыя]]
|bgcolor=black|
| 151,18&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(145) Адэона]]
|bgcolor=black|
| 151,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Адэоны]]
|-
| [[(150) Нюйва]]
|bgcolor=black|
| 151,13&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,62
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[Дысномія (спадарожнік Эрыса)|Дысномія]]
|bgcolor=black|
| 150,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;id=5673
 |title       = Dwarf planet Eris bigger than Pluto - Astronomy Magazine
 |publisher   = Astronomy.com
 |date        = 2007-06-14
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXjiQKZ?url=http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Dysnomia: The Moon of Eris
 |author      = Mike Brown
 |publisher   = Caltech
 |year        = 2006
 |url         = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/
 |access-date  = 2009-03-05
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXk0pQU?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнік астэроіда|Спадарожнік]] [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Дэспіна (спадарожнік)|Дэспіна]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Нептун V&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Despina.jpg|50px|center]]
| 150,0
|2,1
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Сікаракса (спадарожнік Урана)|Сікаракса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 150,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
| 2,3
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(49) Палес]] &lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 149,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,69
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(39) Летыцыя]]
|bgcolor=black|
| 149,52
| 3,5
| [[Астэроід]]
|-
| [[(117) Ломія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,72&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(238) Гіпатыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,49&lt;ref name=PSI/&gt;
| 3,43
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(168) Сібіла]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(283) Эма]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 148,0
|1,38
| [[Астэроід]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(51) Немауза]]
|bgcolor=black|
| 147,9
| 3,4
| [[Астэроід]]
|-
| [[(106) Дыёна]]
|bgcolor=black|
| 146,6
| 3,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| {{mpl|(118378) 1999 HT|11}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 146,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавы аб’ект]]
|-
| [[(137) Мелібея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 145,42&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(20) Масалія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 145,0
|5,67
| [[Астэроід]]
|-
| [[(211) Ізольда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 143,2&lt;ref name=PSI/&gt;
| 3,07
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(1172) Энэй]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 142,82&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Sbdb|1172 Aneas}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(144) Вібілія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 142,38&lt;ref name=PSI/&gt;
|3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Вібіліі]]
|-
| [[(508) Прынстанія]]
|bgcolor=black|
| 142,36&lt;ref name=PSI/&gt;&lt;ref&gt;{{Sbdb|508 Princetonia}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(895) Геліа]]
|bgcolor=black|
| 141,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-
| [[(361) Банонія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 141,72&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,98
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(420) Бертольда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 141,05&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]]
|-
| [[(93) Мінерва]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Астероид Минерва.jpg|50px|center]]
| 141,0
| 2,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| [[(617) Патрокл]]
|bgcolor=black|
| 140,92&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
|[[(308) Палікса]]
|bgcolor=black|
| 140,69&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,92
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(18) Мельпамена]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 140,6
|3
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(268) Адарэя]]
|bgcolor=black|
| 139,89&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,87
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(349) Дэмбоўска]]
|bgcolor=black|
| 139,77&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,86
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]]
|-
| [[(489) Камачына]]
|bgcolor=black|
| 139,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}}(B)
|bgcolor=black|
| 139,0&lt;ref name=Bennecchi2009/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+A2+'''B''')
|-
| [[(69) Гесперыя]]
|bgcolor=black|
| 138,14
| 2,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| {{mpl|2003 UZ|117}}
|bgcolor=black|
| 138,0
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| [[(762) Пулкава]]
|bgcolor=black| [[Файл:762 Pulcova Hubble.jpg|50px|center]]
| 137,08&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(196) Філамела]]
|bgcolor=black|
| 136,39&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,65
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(212) Медэя]]
|bgcolor=black|
| 136,12&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,64&lt;ref&gt;Паводле [[:fr:(4769) (212) Médée]].&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(95) Арэтуса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 136,04&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,6
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Порцыя (спадарожнік Урана)|Порцыя]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 135,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|1,7
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(712) Балівіяна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|127,57&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(588) Ахілес]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 135,47&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(690) Вратыславія]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:690Wrat-mag13-100yrs.jpg|50px|center]]
| 134,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(111) Ата]]
|bgcolor=black|
| 134,56
| 2,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(247) Эўкрата]]
|bgcolor=black|
| 134,43&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,54
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(705) Эрмінія]]
|bgcolor=black|
| 134,22&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(471) Папагена]]
|bgcolor=black|
| 134,19&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(65489) Кета|Форкій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Кето I &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 134,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 1,67&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(65489) Кета]]
|-
| {{mpl|1998 WW|31}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 133,0
| 2
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(147) Протагенея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,93&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(344) Дэзідэрата]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,27&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(146) Луцына]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,2&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(141) Люмен]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 131,04&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(356) Лігурыя]]
|bgcolor=black|
| 131,31&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(216) Клеапатра]]
|bgcolor=black|[[Файл:Kleopatra.jpg|50px|center]]
| 131,0
| 4,64
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| [[(187) Ламберта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 130,4&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,37
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(419) Аўрэлія]]
|bgcolor=black|
| 129,01&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|-
| [[(200) Дынамена]]
|bgcolor=black|
| 128,36&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(8) Флора]]
|bgcolor=black|
| 127,8
|8,47
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Сямейства Флоры]]
|-
| [[(654) Зелінда]]
|bgcolor=black|
| 127,4&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(426) Гіпа]]
|bgcolor=black|
| 127,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(47) Аглая]]
|bgcolor=black|
| 126,96
| 2,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(279) Туле]]
|bgcolor=black|
| 126,59&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,12
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(92) Ундзіна]]
|bgcolor=black|
| 126,42&lt;ref name=&quot;jpldata92udina&quot;&gt;{{Sbdb|92 Undina}}&lt;/ref&gt;
|2,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(1173) Анхіс]]&lt;small&gt;(1930 UB)&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 126,27&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пукнты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1143) Адысей]]
|bgcolor=black|
| 125,64&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(469) Аргенціна]]
|bgcolor=black|
| 125,57&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(159) Эмілія]]
|bgcolor=black|
| 125,0
|1,4
| [[Астэроід]]
|-
| [[(405) Тэя]]
|bgcolor=black|
| 124,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(602) Марыяна]]
|bgcolor=black|
| 124,72&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(46) Гестыя]]
|bgcolor=black|
| 124,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,5&lt;ref name=&quot;Michalak2001&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Michalak 
   | first=G.
   | title=Determination of asteroid masses
   | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
   | volume=374
   | issue=2 
   | pages=703–711 
   | year=2001
   | doi=10.1051/0004-6361:20010731
   | url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&amp;access=standard&amp;Itemid=129&amp;url=/articles/aa/abs/2001/29/aa10228/aa10228.html
   | access-date=2008-11-10 
   | bibcode=2001A&amp;A...374..703M}}&lt;/ref&gt;-21&lt;ref name=&quot;Bange1997&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Bange 
   | first=J.F
   | author2=A. Bec-Borsenberger
   | title=DETERMINATION OF THE MASSES OF MINOR PLANETS
   | page=169 
   | year=1997
   | url=http://www.rssd.esa.int/Hipparcos/venice-proc/poster02_22.pdf
   | access-date=2008-11-10}}&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(104) Клімена]]
|bgcolor=black|
| 123,8
|2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(410) Хларыда]]
|bgcolor=black|
| 123,57&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,97
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Хларыды]]
|-
| [[(134) Сафрасіна]]
|bgcolor=black|
| 123,28
|2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(328) Гудрон]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,92&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,94
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(1867) Дэіфоб]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,67&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(68) Лета]]
|bgcolor=black|
| 122,6
| 1,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(70) Панапея]]
|bgcolor=black|
| 122,17
| 2,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(127) Жанна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|127 Johanna}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(276) Адэлаіда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 121,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(176) Ідуна]]
|bgcolor=black|
| 121,04&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(156) Ксантыпа]]
|bgcolor=black|
| 120,99&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,85
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(28) Белона]]
|bgcolor=black|
| 120,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(86) Семела]]
|bgcolor=black|
| 120,6
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(78) Дыяна]]
|bgcolor=black|
| 120,6
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(381) Міра]]
|bgcolor=black|
| 120,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(225) Генрыета]]
|bgcolor=black|
| 120,49&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,83
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класса C|Клас C]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(618) Эльфрыда]]
|bgcolor=black|
| 120,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(73840) 2002 PN|34}}
|bgcolor=black|
| 119,5&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(105) Артэміда]]
|bgcolor=black|
| 119,2
|1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(81) Тэрпсіхора]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 119,08
| 1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(5) Астрэя]]
|bgcolor=black|
| 119,07&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,9
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(74) Галатэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 118,72
|1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(350) Арнамента]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 118,35&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(772) Танета]]
|bgcolor=black|
| 117,66&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(476) Гедвіг]]
|bgcolor=black|
| 116,76&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1093) Фрэда]]
|bgcolor=black|
| 116,73&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(171) Афелія]]
|bgcolor=black|
| 116,7&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,66
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(909) Ула]]
|bgcolor=black|
| 116,44&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(3317) Парыс]]
|bgcolor=black|
| 116,26&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(203) Пампея]]
|bgcolor=black|
| 116,25&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,65
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(3063) Махаон]]
|bgcolor=black|
| 116,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(38) Леда]]
|bgcolor=black|
| 115,93&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Астэроід]]
|-
| [[(360) Карлава]]
|bgcolor=black|
| 115,76&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(521) Брыксія]]
|bgcolor=black|
| 115,65&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(490) Верытас]]
|bgcolor=black|
| 115,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Верытас]]
|-
| [[(466) Тысіфона]]
|bgcolor=black|
| 115,53&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(53) Каліпса]]
|bgcolor=black|
| 115,38
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(2241) Алкафой]]
|bgcolor=black|
| 114,63&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(388) Харыбда]]
|bgcolor=black|
| 114,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(34) Цырцэя]]
|bgcolor=black|
| 113,5
| 1,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| Эпіметэй &lt;br /&gt; &lt;small&gt; Сатурн XI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:N00098327 Epimetheus.jpg|50px|center]]
| 113,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,5304&lt;ref name=&quot;Spitale2006&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = Spitale, J. N.
 |display-authors = etal
 |title       = ''The orbits of Saturn's small satellites derived from combined historic and ''Cassini'' imaging observations''
 |journal     = The Astronomical Journal
 |year        = 2006
 |volume      = 132
 |issue       = 2
 |pages       = 692–710
 |url         = http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html
 |doi         = 10.1086/505206
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160413064223/http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html
 |archive-date = 13 красавіка 2016
 |url-status  = live
 |bibcode     = 2006AJ....132..692S
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|-
| [[(596) Шэйла]]
|bgcolor=black|
| 113,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(56) Мелета]]
|bgcolor=black|
| 113,24
|1,5
| [[Астэроід]]
|-
| [[(129) Антыгона]]
|bgcolor=black|
| 113,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|129 Antigone}}&lt;/ref&gt;
|2
| [[Пояс астэроідаў]] — багатая на нікель і жалеза
|-
| [[(12) Вікторыя]]
|bgcolor=black|
| 112,8
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(57) Мнемасіна]]
|bgcolor=black|
| 112,6
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(545) Месаліна]]
|bgcolor=black|
| 111,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(2797) Тэўкр]]
|bgcolor=black|
| 111,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(2920) Аўтамедон]]
|bgcolor=black|
| 111,0&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| {{mpl|2001 QR|322}}
|bgcolor=black|
| 110,0
|
| [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]]
|-
| [[(91) Эгіна]]
|bgcolor=black|
| 109,8
|1,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(140) Жыва]]
|bgcolor=black|
| 109,79&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(814) Таўрыда]]
|bgcolor=black|
| 109,56&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(595) Паліксена]]
|bgcolor=black|
| 109,07&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(230) Афаманта]]
|bgcolor=black|
| 108,99
| 1,36
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(659) Нестар]]
|bgcolor=black|
| 108,87&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(37) Фідэс]]
|bgcolor=black|
| 108,0
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(23) Талія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,6
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(739) Мандэвіль]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,53&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|2007 VL|305}} &lt;sup&gt; A &lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,5
|
| [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]]
|-
| [[(40) Гармонія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,2
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(181) Эўхарыда]]
|bgcolor=black|
| 106,66&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]]
|-
| [[(346) Герменарыя]]
|bgcolor=black|
| 106,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(514) Арміда]]
|bgcolor=black|
| 106,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(357) Нініна]]
|bgcolor=black|
| 106,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(506) Марыён]]
|bgcolor=black|
| 105,94&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(365) Кардуба]]
|bgcolor=black|
| 105,92&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(36) Аталанта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,6
| 1,69
| [[Астэроід]]
|-
| [[(713) Люцынія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(1269) Раландыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,19&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(164) Ева]]
|bgcolor=black|
| 104,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,21
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(98) Іанта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 104,5
|1,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(240) Ванадзіда]]
|bgcolor=black|
| 103,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(221) Эас]]
|bgcolor=black|
| 103,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,17
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]]
|-
| {{mpl|(29981) 1999 TD|10}}
|bgcolor=black|
| 103,7&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]]
|-
| [[(788) Гогенштэйна]]
|bgcolor=black|
| 103,68&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(791) Ані]]
|bgcolor=black|
| 103,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1208) Траіл]]
|bgcolor=black|
| 103,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(192) Наўсікая]]
|bgcolor=black|
| 103,26&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,15
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(63) Аўсонія]]
|bgcolor=black|
| 103,14
|1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(35) Леўкафея]]
|bgcolor=black|
| 103,11&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(570) Кітэра]]
|bgcolor=black|
| 102,81&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(233) Астэропа]]
|bgcolor=black|
| 102,78&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(4063) Эўфорба]]
|bgcolor=black|
| 102,46&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1583) Антылох]]
|bgcolor=black|
| 101,62&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1390) Абастумані]]
|bgcolor=black|
| 101,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(522) Хельга]]
|bgcolor=black|
| 101,22&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(175) Андрамаха]]
|bgcolor=black|
| 101,17&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,08
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(191) Колга]]
|bgcolor=black|
| 101,03&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,08
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(663) Герлінда]]
|bgcolor=black|
| 100,88&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(626) Нартбурга]]
|bgcolor=black|
| 100,73&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(387) Аквітанія]]
|bgcolor=black|
| 100,51&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(42) Ізіда]]
|bgcolor=black|
| 100,2
| 1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(30) Уранія]]
|bgcolor=black|
| 100,0
| 1,04
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 40 да 100 км ==

Астэроідаў з дыяметрамі ад 100 км і меншымі існуе некалькі тысяч, але толькі нямногія з іх былі больш-менш вывучаны. Масы аб’ектаў у гэтым спісе ляжаць у межах паміж 1{{e|15}} і 1{{e|18}} кг, прычым для многіх астэроідаў яны носяць ацэначны характар​​.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|15}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(50) Вірджынія]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 99,82
|1040
| [[Астэроід]]
|-
| [[(114) Касандра]]
|bgcolor=black|
| 99,72&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1000
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(1021) Фламарыё]]
|bgcolor=black|
| 99,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(162) Лаўрэнтыя]]
|bgcolor=black|
| 99,1&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1020
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(401) Атылія]]
|bgcolor=black|
| 99,12&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Фіва (спадарожнік)|Фіва]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XIV &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Thebe.jpg|50px|center]]
| 98,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|430
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(148) Галія]]
|bgcolor=black|
| 97,76&lt;ref name=PSI/&gt;
| 980
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]]
|-
| [[(404) Арсіноя]]
|bgcolor=black|
| 97,71&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(27) Эўтэрпа]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 96,0
|930
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(773) Ірмінтрауд]]
|bgcolor=black|
| 95,88&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1080
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(21) Лютэцыя]]
|bgcolor=black| [[Файл:Rosetta triumphs at asteroid Lutetia.jpg|50px|center]]
| 95,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|1700&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11470851
|author=Jonathan Amos
|title=Asteroid Lutetia has thick blanket of debris
|date=2010-10-04
|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(62) Эрато]]
|bgcolor=black|
| 95,4
|910
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(26) Празерпіна]]
|bgcolor=black|
| 94,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|900
| [[Астэроід]]
|-
| [[(345) Терцыдзіна]]
|bgcolor=black|
| 94,12&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Джульета (спадарожнік Урана)|Джульета]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Uranus-Juliet-NASA.gif|50px|center]]
| 93,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|560
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(58) Канкордзія]]
|bgcolor=black|
| 93,44
|850
| [[Астэроід]]
|-
| [[(229) Адэлінда]]
|bgcolor=black|
| 93,2&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікта]]
|bgcolor=black|[[Файл:Pluto and its satellites (2005).jpg|50px|center]]
| 92,0&lt;ref name=&quot;Weaver2006a&quot;&gt;average of values taken from:
{{cite journal 
   | author = H. A. Weaver
   | author2 = S. A. Stern
   | author3 = M. J. Mutchler
   | author4 = A. J. Steffl
   | author5 = Mark W. Buie
   | author6 = W. J. Merline
   | author7 = J. R. Spencer
   | author8 = E. F. Young
   | author9 = L. A. Young
   | year = 2006 
   | title = Discovery of two new satellites of Pluto 
   | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-23_439_7079/page/942
   | journal = Nature 
   | volume = 439
   | issue = 7079 
   | pages = 943–945
   | doi = 10.1038/nature04547 
   | arxiv = astro-ph/0601018 
   | pmid = 16495991
   |bibcode = 2006Natur.439..943W}}&lt;/ref&gt;
| 70
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-
| [[(103) Гера]]
|bgcolor=black|
| 91,2
|790
| [[Астэроід]]
|-
| [[(17) Фетыда]]
|bgcolor=black| [[Файл:17Thetis-LB1.jpg|50px|center]]
| 90,0
|1200
| [[Астэроід]]
|-
| [[(143) Адрыя]]
|bgcolor=black|
| 89,93&lt;ref name=PSI/&gt;
| 760
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(109) Феліца]]
|bgcolor=black|
| 89,4
|750
| [[Астэроід]]
|-
| [[(100) Геката]]
|bgcolor=black|
| 89,0&lt;ref&gt;{{cite web 
   | url=http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html 
   | title=IRAS Minor Planet Survey 
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20051211134758/http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html 
   | archive-date=11 снежня 2005 
   | access-date=14 верасня 2013 
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|1000
| [[Астэроід]]
|-
| [[(90) Антыёнпа]] A
|bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]]
| 87,8&lt;ref name=johnstonam90/&gt;
|410
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(227) Філасофія]]
|bgcolor=black|
| 87,31&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
|  Праметэй &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Prometheus 12-26-09a.jpg|50px|center]]
| 86,2
|156,6
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(110) Лідыя]]
|bgcolor=black|
| 86,1
|670
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| Элара&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр VII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Elara (moon).jpg|50px|center]]
| 86,0
|870
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-
| [[(72) Феронія]]
|bgcolor=black|
| 85,9
|670
| [[Астэроід]]
|-
| [[(60558) Эхекл]]/ &lt;br /&gt; 174P/Echeclus
|bgcolor=black|
| 84,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры, астероіды|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;echeclus&quot;&gt;{{Sbdb|60558 Echeclus}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[(90) Антыопа|S/2000 (90) 1]]
|bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]]
| 83,8&lt;ref name=&quot;johnstonam90&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html
 |title       = (90) Antiope and S/2000 (90) 1
 |publisher   = Johnstonsarchive.net
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXpTehl?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(90) Антыопа]]
|-
| [[(71) Ніёба]]
|bgcolor=black|
| 83,4
|610
| [[Астэроід]]
|-
| [[(102) Мірыям]]
|bgcolor=black|
| 83,0&lt;ref name=&quot;SIMPS&quot;&gt;{{cite web 
   | url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html 
   | author=Tedesco et al
   | title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) 
   | access-date=31 декабря 2008 
   | work=IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6,0 
   | publisher=[[:en:Planetary Data System|Planetary Data System]] 
   | year=2004 
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5mqp8r4gD?url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html 
   | archive-date=17 студзеня 2010 
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(97) Клато]]
|bgcolor=black|
| 82,8
|590
| [[Астэроід]]
|-
| [[(61) Даная]]
|bgcolor=black|
| 82,04
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Таласа (спадарожнік)|Таласа]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]]
| 82,0
|350
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(122) Герда]]
|bgcolor=black|
| 81,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|570
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(83) Беатрыс]]
|bgcolor=black|
| 81,38
|560
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(32) Памона]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 81,0
| 550
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Пандора (спадарожнік)|Пандора]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]]
| 80,6
|135,6
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Белінда (спадарожнік Урана)|Белінда]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIV &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Belinda.gif|50px|center]]
| 80,0
|360
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(115) Ціра]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|79,84&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Крэсіда (спадарожнік Урана)|Крэсіда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 79,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|340&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(135) Герта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 79,24&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(84) Кліо]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 79,16&lt;ref name=&quot;jpldata84klio&quot;&gt;{{Sbdb|84 Klio}}&lt;/ref&gt;
|520
| [[Астэроід]]
|-
| [[(80) Сапфо]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 78,4
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(1001) Гаусія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 78,0
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(58534) Логас]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 77,0&lt;ref name=&quot;Grundy2005&quot;&gt;{{cite journal
   | author=Grundy, W. M
   | author2=Noll, K. S.
   | author3=Stephens, D. C.
   | title=Diverse albedos of small trans-neptunian objects
   | journal=Icarus
   | volume=176 
   | issue=1 
   | pages=184–191 
   | year=2005
   | doi=10.1016/j.icarus.2005.01.007
   | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103505000266
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2005Icar..176..184G
   | arxiv = astro-ph/0502229}}&lt;/ref&gt;
| 270
| [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(124) Алькеста]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 76,36&lt;ref name=PSI/&gt;
|470
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[:en:55576 Amycus|55576 Amycus]]
|bgcolor=black|
| 76,3&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(25) Факея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 75,2
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(8405) Асбол]]
|bgcolor=black|[[Файл:8405 asbolus.jpg|50px|center]]
| 74,0&lt;ref&gt;{{cite journal
   | title=Infrared spectroscopy of the Centaur 8405 Asbolus: first observations at ESO-VLT
   | author=Barucci, M. A., de Bergh, C., Cuby, J.-G., Le Bras, A., Schmitt, B., &amp; Romon, J.
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=357
   | pages=L53–L56
   | year=2000
   | bibcode=2000A&amp;A...357L..53B
   | url=http://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20230611095640/https://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B
   | archive-date=11 чэрвеня 2023
   | url-status=dead
   | access-date=22 чэрвеня 2024
   }}&lt;/ref&gt; — 42&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(112) Іфігенія]]
|bgcolor=black|
| 72,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(86047) 1999 OY|3}}
|bgcolor=black|
| 72,0
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]]
|bgcolor=black|[[Файл:Pluto hubble1-ru(2).jpg|50px|center]]
| 72,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|391&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Разалінда (спадарожнік Урана)|Разалінда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 72,0
|250
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Калібан (спадарожнік Урана)|Калібан]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 72,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(99) Дзіку]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,9
|390
| [[Астэроід]]
|-
| [[(66) Мая]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,82
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(116) Сірона]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(44) Ніса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 70,64
|370
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-
| [[:en: 10370 Hylonome|10370 Hylonome]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 70,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(77) Фрыг]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 69,26
|350
| [[Астэроід]]
|-
| [[(55) Пандора]]
|bgcolor=black|
| 66,7
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(133) Кірэна]]
|bgcolor=black|
| 66,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|310
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(79) Эўрынома]]
|bgcolor=black|
| 66,48
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Наяда (спадарожнік)|Наяда]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Нептун III&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]]
| 66,0
|190&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(43) Арыядна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|65,88&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(101) Алена]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 65,8
|300
| [[Астэроід]]
|-
| [[(108) Гекуба]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 64,98&lt;ref&gt;{{Sbdb|108 Hecuba}}&lt;/ref&gt;
|390
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Дэздэмона (спадарожнік Урана)|Дэздэмона]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран X&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 64,0
|180
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|  [[Галімеда (спадарожнік Нептуна)|Галімеда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 62,0
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[:en: 52975 Cyllarus|52975 Cyllarus]]
|bgcolor=black|
| 62,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(82) Алкмена]]
|bgcolor=black|
| 60,96
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(60) Эхо]]
|bgcolor=black|
| 60,2
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[C/1995 O1 (Хейла — Бопа)|Камета Хейла — Бопа]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; C/1995 O1 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Halebopp031197.jpg|50px|center]]
| 60,0&lt;ref name=&quot;hale-bopp&quot;&gt;{{Sbdb|Hale-Bopp}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Пасіфэ (спадарожнік)|Пасіфэ]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 60,0
|300
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(7066) Нес]]
|bgcolor=black|
| 60,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Неса (спадарожнік)|Неса]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 60,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(64) Ангеліна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 60,0&lt;ref&gt;{{cite journal
   | bibcode=1991LPI....22.1515W
   | author=Lionel Wilson and Klaus Keil 
   | title=Explosive Eruptions on Asteroids: The Missing Basalts on the Aubrite Parent Body 
   | journal=Abstracts of the Lunar and Planetary Science Conference 
   | volume=22 
   | page=1515 
   | year=1991}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-
| {{mpl|2008 KV|42}}
|bgcolor=black|
| 59,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm
 |title       = 2008-07-16 Tracking News
 |publisher   = Hohmanntransfer.com
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXrZwnC?url=http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| [[(67) Азія]]
|bgcolor=black|
| 58,12
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(119) Алфея]]
|bgcolor=black|
| 57,3&lt;ref name=PSI/&gt;
| 200
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(75) Эўрыдыка]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 55,91&lt;ref name=PSI/&gt;
|180
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(142) Пулана]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 55,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|180
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|-
| [[(253) Матыльда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:(253) mathilde crop.jpg|50px|center]]
| 52,8
|103,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[:en: 52872 Okyrhoe|52872 Okyrhoe]]
|bgcolor=black|
| 52,02&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Б’янка (спадарожнік Урана)|Б’янка]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Уран VIII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 51,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|92
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Праспера (спадарожнік Урана)|Праспера]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 50,0
|85
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Сетэбас (спадарожнік Урана)|Сетэбас]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 48,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|75
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[:en: 4348 Poulydamas|4348 Poulydamas]]
|bgcolor=black|
| 48,0&lt;ref name=&quot;EAON&quot;&gt;{{cite web 
   | date=2004-01-31 
   | title=E.A.O.N. : (4348) Poulydamas 
   | publisher=European Asteroidal Occultation Network (E.A.O.N.) 
   | author=Pierre Vingerhoets and Jan Van Gestel 
   | url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004,0131-4348.gif 
   | access-date=2010-05-31 
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXs2mz8?url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004.0131-4348.gif 
   | archive-date=12 лютага 2011 
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]]
|-
| [[(123) Брунхільда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 47,97&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1000) Піацыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 47,78&lt;ref name=&quot;PSI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive, Archive] ''Planetary Science Institute''&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(113) Амальтэя]]
|bgcolor=black|
| 46,14&lt;ref name=PSI/&gt;
| 100
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| Кармэ &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 46
|130
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| [[(138) Тулуза]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 45,5&lt;ref name=PSI/&gt;
|99
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(126) Веледа]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|94
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(73) Клітыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,44
|92
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Сао (спадарожнік)|Сао]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,0
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(125) Лібератрыкс]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 43,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|87
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Метыда (спадарожнік)|Метыда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XVI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Metis.jpg|50px|center]]
| 43,0&lt;ref name=&quot;Thomas1998&quot;/&gt;
| 36
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(132) Эфра]]
|bgcolor=black|
| 42,87&lt;ref name=PSI/&gt;
|82
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Афелія (спадарожнік Урана)|Афелія]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран VII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 42,8&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref name=nssdc/&gt;
|53
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|  [[Лаамедэя (спадарожнік)|Лаамедэя]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 42
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(118) Пейто]]
|bgcolor=black|
| 41,74&lt;ref name=PSI/&gt;
|76
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(208) Лакрымоза]]
|bgcolor=black|
| 41,33&lt;ref name=PSI/&gt;
|73,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(136) Аўстрыя]]
|bgcolor=black|
| 41,0&lt;ref name=PSI/&gt;
|68
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(131) Вала]]
|bgcolor=black|
| 40,44&lt;ref name=PSI/&gt;
|69
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Кардэлія (спадарожнік Урана)|Кардэлія]]* &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран VI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 40,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|44
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Сіярнак (спадарожнік)|Сіярнак]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XXIX&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 40
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 2 да 40 км ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|15}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(167) Урда]]
|bgcolor=black|
| 39,94&lt;ref name=PSI/&gt;
| 66,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Сінопэ (спадарожнік)|Сінопе]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Юпітэр IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 38,0
|76
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Псамафа (спадарожнік)|Псамафа]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Нептун X&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 38,0
|37
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[29P/Швасмана — Вахмана]]
|bgcolor=black| [[Файл:29P Schwassmann Wachmann.jpg|50px]]
| 37,3&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Камета]] — [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Лісітэя (спадарожнік)|Лісітэя]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Юпітэр X&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 36,0
|63
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-
| [[(158) Караніда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 35,37&lt;ref name=PSI/&gt;
| 46,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Алена (спадарожнік)|Елена]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Helene rev 127 raw 2 brush double mid-30b.jpg|50px|center]]
| 35,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|25
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(243) Іда]]
|bgcolor=black| [[Файл:243 Ida large.jpg|50px|center]]
| 34,6
|42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(226) Верынгія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|33,84&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(433) Эрас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Eros southern hemisphere overview.jpg|50px|center]]
| 33,68
|66,9
| [[Калязямныя астэроіды]] — [[Амуры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Стэфана (спадарожнік Урана)|Стэфана]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 32,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|22
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Альбіёрыкс (спадарожнік)|Альбіёрыкс]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 32,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(1036) Ганімед]]
|bgcolor=black|
| 31,8
|33
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(1815) Бетховен]]
|bgcolor=black|
| 31,6&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Атлас (спадарожнік)|Атлас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; &lt;small&gt; Сатурн XV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Cassini Atlas N00084634 CL.png|50px|center]]
| 30,6
|66
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(31824) Элат]]
|bgcolor=black|
| 30,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Пердыта (спадарожнік Урана)|Пердыта]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 30,0&lt;ref name=&quot;Karkoschka2001b&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Karkoschka
   | first=Erich
   | author-link=:en:Erich Karkoschka
   | title=Voyager's Eleventh Discovery of a Satellite of Uranus and Photometry and the First Size Measurements of Nine Satellites
   | journal=Icarus
   | volume=151
   | pages=69–77
   | year=2001
   | doi=10.1006/icar.2001.6597
   | bibcode=2001Icar..151...69K
}}&lt;/ref&gt;
|13
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Пан (спадарожнік)|Пан]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Pan side view.jpg|50px|center]]
| 28,4&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C. C.]]
 |display-authors = etal
 |title       = ''Saturn's Small Inner Satellites: Clues to Their Origins''
 |journal     = Science
 |year        = 2007
 |volume      = 318
 |issue       = 5856
 |pages       = 1602–1607
 |pmid        = 18063794
 |bibcode     = 2007Sci...318.1602P
 |doi         = 10.1126/science.1143977
 |url         = http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXsjQIR?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
|4,95&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Лінус, спадарожнік|Лінус]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Каліёпа I&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 28,0&lt;ref name=&quot;Descamps2008&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Descamps
   | first=P.
   | author2=Marchis, F.
   | author3=Pollock, J.
   | display-authors=etal
   | title=New determination of the size and bulk density of the binary asteroid 22 Kalliope from observations of mutual eclipses
   | year=2008
   | journal=Icarus
   | volume=196
   | issue=2
   | pages=578–600
   | bibcode=2008Icar..196..578D
   | doi=10.1016/j.icarus.2008.03.014
   | arxiv=0710.1471
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXt8d4U?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
|60&lt;ref name=&quot;Marchis03&quot;&gt;{{cite journal
 |author          = F. Marchis
 |display-authors = etal
 |title           = ''A three-dimensional solution for the orbit of the asteroidal satellite of 22 Kalliope''
 |journal         = Icarus
 |year            = 2003
 |volume          = 165
 |issue           = 1
 |page            = 112
 |bibcode         = 2003Icar..165..112M
 |doi             = 10.1016/S0019-1035(03)00195-7
 |url             = http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
 |archive-url     = https://web.archive.org/web/20190430232417/http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
 |archive-date    = 30 красавіка 2019
 |url-status      = dead
 |access-date     = 20 студзеня 2022
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(22) Каліёпа]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ананке (спадарожнік)|Ананке]] &lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Юпітэр XII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 28,0&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;&gt;{{cite web
 | author    = [[:en:Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]], [[:en:David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]], [[:en:Carolyn Porco|Porco, C]]
 | url       = http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP,2003.pdf
 | title     = ''Jupiter's Outer Satellites and Trojans'', in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere,''
 | coauthor  = Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon
 | publisher = Cambridge Planetary Science, Cambridge, UK: Cambridge University Press
 | volume    = 1
 | isbn      = 978-0-521-81808-7
 | year      = 2004
 | pp.       = 263-280
 | url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|38,2
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тэлеста (спадарожнік)|Тэлеста]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIII або Тэтыс B&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]]
| 23,6&lt;ref name=&quot;Porco2006&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C.C.]]
 |display-authors = etal
 |title       = ''Physical Characteristics and Possible Accretionary Origins for Сатурн's Small Satellites''
 |journal     = Bulletin of the American Astronomical Society
 |year        = 2006
 |volume      = 37
 |page        = 768
 |url         = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5QeJx7L0V?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf
 |archive-date = 27 ліпеня 2007
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Фобас (спадарожнік Марса)|Фобас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Марс I &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]]
| 22,2
|10,7
| [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Паліяк (спадарожнік)|Паліяк]]
|bgcolor=black|
| 22,0
| 8,2
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Францыска (спадарожнік Урана)|Францыска]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 22,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|7,2
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Каліпса (спадарожнік)|Каліпса]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIV або Тэтыс C &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:N00151485 Calypso crop.jpg|50px|center]]
| 21,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Леда (спадарожнік)|Леда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XIII &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|11
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Фердынанд (спадарожнік Урана)|Фердынанд]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXIV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|5,4
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Маргарыта (спадарожнік Урана)|Маргарыта]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|5,4
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(149) Медуза]]
|bgcolor=black|
| 19,76&lt;ref name=PSI/&gt;
| 8
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[Ромул, спадарожнік|Ромул]]
|bgcolor=black|
| 18,0
|4
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Імір (спадарожнік)|Імір]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIX &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Трынкула (спадарожнік Урана)|Трынкула]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0
|3,9
| [[Спадарожнікі Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Купідон (спадарожнік Урана)|Купідон]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0
|3,8
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(2002) Эйлер]]
|bgcolor=black|
| 17,44
| 5,5
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Адрастэя (спадарожнік)|Адрастэя]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Adrastea.jpg|50px|center]]
| 16,4
|2
| [[Спадарожнікі Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Ківіёк (спадарожнік)|Ківіёк]]
|bgcolor=black|
| 16,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тарвас (спадарожнік)|Тарвас]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Tarvos from Cassini.jpg|50px]]
|15,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(2685) Мазурскі]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Asteroid 2685Masurky.png|50px|center]]
| 15,0
|5-11
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(65407) 2002 RP|120}}
|bgcolor=black|
| 14,6&lt;ref name=&quot;jpldataRP120&quot;&gt;{{Sbdb|65407)}}&lt;/ref&gt;
| 3,1
| [[Дамаклоіды]] ([[рэтраградны рух]])
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бестла (спадарожнік)|Бестла]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 14,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Маленькі прынц, спадарожнік|Маленькі прынц]]
|bgcolor=black|
| 13,0
|1,2
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(45) Яўгенія]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Дэймас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Марс II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Deimos-MRO.jpg|50px|center]]
| 12,4
|1,48
| [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]]
|-
| [[(951) Гаспра]]
|bgcolor=black| [[Файл:951 Gaspra.jpg|50px|center]]
| 12,2&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&amp;cpsidt=3984962
 |title       = The Shape of Gaspra: Galileo's observations of 951 Gaspra
 |publisher   = Cat.inist.fr
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXv7tPd?url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|2-3
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Іджырак (спадарожнік)|Іджырак]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 12
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[S/2002 (121) 1]]
|bgcolor=black|
| 12&lt;ref name=&quot;MarKaaHom06&quot;&gt;{{cite journal
   | author=F. Marchis
   | display-authors=etal
   | title=''Shape, size and multiplicity of main-belt asteroids I. Keck Adaptive Optics survey''
   | journal=Icarus
   | volume=185
   | page=39
   | year=2006
   | bibcode=2006Icar..185...39M
   | doi=10.1016/j.icarus.2006.06.001
   | pmid=19081813
   | issue=1
   | pmc=2600456
   | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M
   | archive-url = https://web.archive.org/web/20070709124859/https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M
   | archive-date = 9 ліпеня 2007
   | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|1,6
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(121) Герміёна]]
|-
| [[Камета Галея]]
|bgcolor=black|[[Файл:Halley's Comet, 1910.JPG|50px|center]]
| 11,0&lt;ref&gt;11&amp;nbsp;km average diameter 2004 study&lt;/ref&gt;
|0,03&lt;ref&gt;Для разліку выкарыстоўваўся [[аб'ём]] эліпсоіда памерам 15x8x8 км з меркаванай шчыльнасцю «[[:en:rubble pile|кучы друзу]]» каля 0,6 г/см³, што дае масу (m=d*v), роўную ~3,02{{e|14}} кг.&lt;/ref&gt;
| [[Камета]] (перыяд 75,3 года)
|-
| [[S/2001 (107) 1]]
|bgcolor=black|
| 11,0&lt;ref name=&quot;MarKaaHom06&quot;/&gt;
|1,5
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(107) Каміла]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Маб (спадарожнік Урана)|Маб]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 10,0
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Эрыпа (спадарожнік)|Эрыпа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 10,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(26858) Містер Рогерс]]
|bgcolor=black|
| 9,5
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Калірое (спадарожнік)|Калірое]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,6
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Гіракін (спадарожнік)|Гіракін]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Феміста (спадарожнік)|Феміста]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,0
|0,69
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Дафніс (спадарожнік)|Дафніс]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:PIA21056 - Daphnis Up Close.jpg|50px|center]]
| 7,8&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| 0,084&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Рэм, спадарожнік|Рэм]]
|bgcolor=black|
| 7,0
|0,2
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Таркек (спадарожнік)|Таркек]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Кары (спадарожнік)|Кары]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мундыльфары (спадарожнік)|Мундыльфары]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Сутунг (спадарожнік)|Сутунг]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Праксідыке (спадарожнік)|Праксідыкэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Нарві (спадарожнік)|Нарві]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,6
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Скады (спадарожнік)|Скады]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 6,4
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[9P/Тэмпеля]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:PIA02127.jpg|50px|center]]
| 6,0&lt;ref name=&quot;Tempel1&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Comet 9P/Tempel 1
 |publisher   = The Planetary Society
 |url         = http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html
 |access-date  = 2008-12-16
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXwCJMk?url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpl-tempel&quot;&gt;{{Sbdb|9P/Tempel 1}}&lt;/ref&gt;
| 0,075
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Грэйп (спадарожнік)|Грэйп]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Ярнсакса (спадарожнік)|Ярнсакса]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн L&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Скол (спадарожнік)|Скол]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[S/2003 (130) I]]
|bgcolor=black|
| 6,0
|0,4
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(130) Электра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Логі (спадарожнік)|Логі]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Хаці (спадарожнік)|Хаці]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Форн’ёт (спадарожнік)|Форн’ёт]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бефінд (спадарожнік)|Бефінд]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Эгір (спадарожнік)|Эгір]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[S/2007 S 2]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(118401) LINEAR]]
|bgcolor=black|
| 6,0
|0,23
| [[Камета галоўнага пояса]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бергельмір (спадарожнік)|Бергельмір]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Сатурн XXXVIII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 6,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Трум (спадарожнік)|Трум]] &lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Сатурн XXX&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Thrymr from Cassini on April 05,2009.png|50px]]
| 5,6&lt;ref&gt;[http://Сатурн.jpl.nasa.gov/science/moons/thrym/ Cassini Equinox Mission: Thrym (accessed October 2010)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(4179) Таутатыс]]
|bgcolor=black|
| 5,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|4179 Toutatis}}&lt;/ref&gt;
|0,05
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Мегаклітэ (спадарожнік)|Мегаклітэ]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Юпітэр XIX&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;br /&gt; — 2,25&lt;ref&gt;«Jupiter, in Astronomy»; ''The Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition, 2004. 52323 pgs&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(2867) Штэйнс]]
|bgcolor=black| [[Файл:Steins.png|50px|center]]
| 5,3&lt;ref name=&quot;keller&quot;&gt;{{cite journal
|title=E-Type Asteroid (2867) Steins as Imaged by OSIRIS on Board Rosetta
|author=H. U. Keller
|display-authors=etal
|journal=Science
|year=2010
|volume=327
|issue=5962
|page=190—193
|doi=10.1126/science.1179559
|url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.1179559
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Іакастэ (спадарожнік)|Іакастэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліке (спадарожнік)|Каліке]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| [[(3200) Фаэтон]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,1
| 14
| [[Астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Фарбаўці (спадарожнік)|Фарбаўці]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XL&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(3753) Круітні]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,0
| 0,13
| [[Астэроід]] — [[Квазіспадарожнік]] [[Планета Зямля|Зямлі]]
|-
| [[(5535) Анафранк]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Annefrank 5535.jpg|50px|center]]
| 4,8
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[19P/Барэлі]]
|bgcolor=black| [[Файл:Comet Borrelly Nucleus.jpg|50px|center]]
| 4,8&lt;ref&gt;{{Sbdb|19P/Borrelly}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]] (перыяд 6,85 года)
|-
| [[2P/Энке]]
|bgcolor=black|[[Файл:Comet Encke.jpg|50px|center]]
| 4,8
|
| [[Камета]] (перыяд 3,3 года)
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тайгетэ (спадарожнік)|Тайгетэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XX&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,4
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гарпаліке (спадарожнік)|Гарпалікэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,4
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[C/1996 B2 (Хякутакэ)|C/1996 B2]] &lt;br /&gt;Comet Hyakutake
|bgcolor=black|[[Файл:Hyakutake Hubble.gif|50px|center]]
| 4,2&lt;ref&gt;{{Sbdb|C/1996 B2}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html
 |title       = Comet Hyakutake Home Page (JPL)
 |publisher   = .jpl.nasa.gov
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXzjGtT?url=http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[81P/Вільда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Comet wild 2 craters.jpg|50px|center]]
| 4,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|81P/Wild 2}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Фенрыр (спадарожнік)|Фэнрыр]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Палена (спадарожнік)|Палена]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:N00163156.jpg|50px|center]]
| 4,0
|0,043
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўкеладэ (спадарожнік)|Эўкеладэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Геліке (спадарожнік)|Геліке]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Аойдэ (спадарожнік)|Аойдэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Герміпэ (спадарожнік)|Герміпэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тыёнэ (спадарожнік)|Тыёнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Аўтаное (спадарожнік)|Аўтаное]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ісаноэ (спадарожнік)|Ісаноэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Халдэнэ (спадарожнік)|Халдэнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| {{mpl|(53319) 1999 JM|8}}
|bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 1999 JM8.gif|50px|center]]
| 3,5
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Полідэўк (спадарожнік)|Полідэўк]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Polydeuces.jpg|50px|center]]
| 3,5&lt;ref name=&quot;note_11&quot;&gt;Source: [http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/307/5713/1226 Porco ''et al.'' 2005]&lt;/ref&gt;
|0,03
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[17P/Холмса]]
|bgcolor=black| [[Файл:17pHolmes 071104 eder vga.jpg|50px|center]]
| 3,4&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html
 |title       = Cloudbait Observatory Gallery - Comet Holmes
 |publisher   = Cloudbait.com
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY19TTm?url=http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эрыномэ (спадарожнік)|Эрыномэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мефона (спадарожнік)|Мефона]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:N00163251.jpg|30px|center]]
| 3,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,019
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Архэ (спадарожнік)|Архэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гегемонэ (спадарожнік)|Гегемонэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эвантэ (спадарожнік)|Эвантэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўрыдомэ (спадарожнік)|Эўрыдомэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Карпа, спадарожнік|Карпа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|0,45
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Этнэ (спадарожнік)|Этнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(4055) Магелан]]
|bgcolor=black|
|2,49&lt;ref&gt;{{Sbdb|4055 Magellan}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]]
|-
| [[(132524) APL]]
|bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 2002 JF56.jpg|50px|center]]
| 2,3
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(6178) 1986 DA]]
|bgcolor=black|
| 2,3
| 0,002
| [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Анфа (спадарожнік)|Анфа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Корэ (спадарожнік)|Корэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Кіленэ (спадарожнік)|Кіленэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліхорэ (спадарожнік)|Каліхорэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Мнемэ (спадарожнік)|Мнемэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XL&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Пазіфеэ (спадарожнік)|Пазіфеэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Кале (спадарожнік)|Кале]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|0,015
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Спондэ (спадарожнік)|Спондэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Артазіэ (спадарожнік)|Артазіэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тэльксіноэ (спадарожнік)|Тэльксіноэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўпорыэ (спадарожнік)|Эўпорыэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|0,015
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|}

== Аб’екты з дыяметрам, меншым за 2 км ==

У галоўным поясе астэроідаў па прыблізных ацэнках утрымліваецца ад 1,1 да 1,9 мільёнаў астэроідаў, з памерамі ў дыяпазоне ад 1 да 2 км&lt;ref&gt;{{cite press release
   | first=Edward
   | last=Tedesco
   | author2=Metcalfe, Leo
   | title=New study reveals twice as many asteroids as previously believed
   | publisher=European Space Agency
   | date=4 апреля 2002
   | url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7925
   | access-date=2009-10-20
   | archive-date=6 сакавіка 2023
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/
   | url-status=dead
   }} {{Cite web |url=https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |archive-date=6 сакавіка 2023 }}&lt;/ref&gt;, а аб’ектаў, памерам меншых за 1 км, значна больш. З-за малых памераў гэтыя астэроіды вельмі слаба вывучаны. Выключэннем з’яўляюцца толькі тыя з іх, паблізу якіх праляталі касмічныя зонды або самі яны праляталі міма Зямлі на досыць блізкай адлегласці, каб стаць бачнымі для буйных зямных тэлескопаў.

Часта гэтыя аб’екты маюць няправільную форму, таму тут прыводзіцца сярэдні дыяметр астэроіда. Маса такіх аб’ектаў прыблізна каля 1{{e|12}} кг.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[метр]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|12}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(1620) Географ]]
|bgcolor=black| [[Файл:Geographos.jpg|50px|center]]
| 1770&lt;ref name=PSI/&gt;
| 4
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(1862) Апалон]]
|bgcolor=black|
| 1700
|5,1
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа Q|Клас Q]]
|-
| [[(243) Іда#Спадарожнік Дактыль|Дактыль]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Іда I&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Dactyl-HiRes.jpg|50px]]
| 1400
|
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(243) Іда]]
|-
| [[(1566) Ікар]]
|bgcolor=black|
| 1400
|2,9
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(4769) Касталія]]
|bgcolor=black|
| 1400&lt;ref&gt;{{Sbdb|4769 Castalia}}&lt;/ref&gt;
|1,3&lt;ref&gt;Паводле [[:fr:(4769) Castalie]].&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(9969) Брайль]]
|bgcolor=black| [[Файл:PIA01345.jpg|50px|center]]
| 1400
|
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(137108) 1999 AN|10}}
|bgcolor=black|
| 1300
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(29075) 1950 DA]]
|bgcolor=black| [[Файл:1950da color 150.jpg|50px|center]]
| 1200
|3&lt;ref&gt;[http://www.google.com/search?hl=en&amp;q=3000+×+10^9+kilogram+to+exagram 3000 x 10^9 kg]&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| {{mpl|(66391) 1999 KW|4}}
|bgcolor=black| [[Файл:1999 KW4 animated.gif|50px|center]]
| 1200
|2,33
| [[Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Меркурыя|Меркурый-кросер]] — [[Атоны]]
|-
| [[46P/Віртанена]]
|bgcolor=black|
| 1200
|
| [[Камета]]
|-
| [[103P/Хартлі]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Хартлі 2&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Comet Hartley 2.jpg|50px]]
| 1140&lt;ref name=&quot;Lisse2009&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Lisse 
   | first=C. M.
   | author2=Fernandez, Y. R.
   | author3=Reach, W. T.
   | author4=Bauer, J. M.
   | author5=A'Hearn, M. F.
   | author6=Farnham, T. L.
   | display-authors=etal
   | title=Spitzer Space Telescope Observations of the Nucleus of Comet 103P/Hartley 2
   | journal=American Astronomical Society, DPS meeting #41, #20,08
   | volume=121 
   | pages=968–975 
   | year=2009
   | url=http://authors.library.caltech.edu/15882
   | access-date=2010-02-23}}&lt;/ref&gt;
| 0,3&lt;ref name=Lisse2009/&gt;
| [[Камета]] (перыяд 6,46 года)
|-
| [[(3908) Нюкта]]
|bgcolor=black|
| 1040
|5
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[S/2003 J 9]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 1000&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[S/2003 J 12]]
|bgcolor=black|
| 1000&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(14827) Гіпнос]]
|bgcolor=black|
| 900&lt;ref name=&quot;jpldataHypnos&quot;&gt;{{Sbdb|14827 Hypnos}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]] ([[Выраджаная камета]])&lt;ref name=&quot;dormant&quot;&gt;{{cite journal 
   | first=Kathryn 
   | last=Whitman 
   | author2=Alessandro Morbidelli
   | author3=Robert Jedicke
   | title=The Size-Frequency Distribution of Dormant Jupiter Family Comets
   | url=https://archive.org/details/arxiv-astro-ph0603106
   | year=2006
   | arxiv=astro-ph/0603106
   | bibcode = 2006Icar..183..101W 
   | doi = 10.1016/j.icarus.2006.02.016}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[(2062) Атон]]
|bgcolor=black|
| 900
|0,76&lt;ref&gt;Паводле [[:en:2062 Aten]].&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2007 CA|19}}
|bgcolor=black|
| 864
|1,2
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(6489) Голеўка]]
|bgcolor=black|
|350&lt;ref&gt;{{Sbdb|6489 Golevka}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(25143) Ітакава]]
|bgcolor=black|
| 692
|0,0358
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2004 XP|14}}
|bgcolor=black|
| 600
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(144898) 2004 VD|17}}}}
|bgcolor=black|
| 580
|3&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;&gt;Зыходзячы з меркаванай шчыльнасці 2,6 г/см³, як пазначана на старонцы [http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html NASA NEO impact risk page] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110211202907/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html |date=11 лютага 2011 }}&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(4660) Нерэй]]
|bgcolor=black|[[Файл:Nereus.jpg|50px|center]]
| 330&lt;ref&gt;{{Sbdb|4660 Nereus}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
|[[S/2009 S 1]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн LXII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 300
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(99942) Апофіс]]
|bgcolor=black|[[Файл:2004MN4 Sormano.gif|50px]]
| 270
|0,05&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2007 TU|24}}
|bgcolor=black|[[Файл:2007 TU24 radar image 20080128.jpg|50px|center]]
| 250&lt;ref name=&quot;NASA0125&quot;&gt;{{cite web
 |title       = NASA Scientists Get First Images of Earth Flyby Asteroid
 |publisher   = NASA/[[Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
 |date        = 2008-01-25
 |url         = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014
 |access-date  = 2008-01-26
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY6xBF0?url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|1994 WR|12}}
|bgcolor=black|
| 110&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html
 |title       = 1994 WR12 Impact Risk
 |publisher   = Neo.jpl.nasa.gov
 |date        = 2010-12-08
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY8XdEh?url=http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|0,002&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[2008 HJ]]
|bgcolor=black|
| 36&lt;ref name=&quot;2008HJbbc&quot;&gt;{{cite web
|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7426755.stm
|title=Record spin for newfound asteroid
|date=2008-05-30
|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
| 0,000005&lt;ref name=2008HJbbc/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (42 [[Секунда|секунды]])&lt;ref name=2008HJbbc/&gt;
|-
| {{mpl|1998 KY|26}}
|bgcolor=black|[[Файл:Asteroid 1998 KY26.faces model.jpg|50px]]
| 30&lt;ref&gt;{{Sbdb|1998 KY26}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (10 [[Хвіліна|хвілін]])
|-
| {{mpl|2010 AL|30}}
|bgcolor=black|
| 15—30
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — перыяд абароту па арбіце амаль роўны аднаму году&lt;ref&gt;{{cite web |title={{mp|2010 AL|30}}: Incoming Asteroid |url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |publisher=Discovery News |lang=en |access-date=13.01.2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/68Ch53Wxl?url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |archive-date=5 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; высунута здагадка, што гэта штучны аб’ект&lt;ref&gt;{{cite web|title=Астрономы обнаружили рядом с Землей подозрительный астероид|url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|publisher=Lenta.ru|access-date=13.01.2010|archive-url=https://www.webcitation.org/65v2uEP2o?url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|archive-date=4 сакавіка 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

Варта звярнуць асаблівую ўвагу, што маса астэроіда {{mpl|1994 WR|12}} складае ўсяго толькі 2{{e|9}} кг, што нават менш за масу [[Піраміда Хеопса|Піраміды Хеопса]] ў [[Гіза|Гізе]], якая важыць 5,9{{e|9}} кг.

== Умоўныя абазначэнні ==

* † — указваецца экватарыяльны радыус, зыходзячы з ідэальна сферычнай формы цела;
* ‡ — указваецца сярэдні радыус, атрыманы асярэдненнем трох радыусаў па асноўных восях, зыходзячы з прыблізна сферычнай формы цела;
* * — радыус вядомы толькі вельмі прыблізна;
* R — радыус цела быў вызначаны рознымі метадамі, у прыватнасці аптычным ([[Хабл (тэлескоп)|Хабл]]), інфрачырвоным ([[Спітцэр, касмічны тэлескоп|Спітцэр]]) або шляхам прамога вымярэння з касмічных апаратаў;
* 9 — радыус дакладна невядомы, але разлічаны з меркаванага альбеда 0,09;
* $ — падрабязна вывучаны астэроід або спадарожнік, памеры і маса якога добра вядомыя;
* M — маса была вызначана на падставе адхіленняў, якія стварала ці якім падвяргалася цела;
* A — меркаваная маса;
* P — маса разлічана зыходзячы з меркаванай шчыльнасці Плутона 2,000 г/см³;
* O — радыус быў вызначаны дзякуючы пакрыццю зорак астэроідам.

== Гравітацыя каля паверхні ==

Асноўным прынцыпам, які ўстанаўлівае межы груп, з’яўляецца гравітацыя, па меншай меры для першых дзвюх груп. Гравітацыя каля паверхні цела на экватары ў большасці выпадкаў вызначаецца на аснове [[Закон сусветнага прыцягнення|закона сусветнага прыцягнення]] Ньютана і цэнтрабежнай сілы.

* [[Паскарэнне свабоднага падзення|Паскарэнне сілы цяжару]] на [[экватар]]ы вызначаецца на аснове закона сусветнага прыцягнення Ньютана і разлічваецца па формуле:

: &lt;math&gt;a_g = G \frac{m}{r^2}&lt;/math&gt;,

дзе

: ''a&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;'' — велічыня паскарэння свабоднага падзення цела,
: ''G'' — [[гравітацыйная пастаянная]],
: ''m'' — маса нябеснага цела,
: ''r'' — экватарыяльны радыус нябеснага цела або, калі ён вар’іруецца, то для разліку выкарыстоўваецца сярэдні экватарыяльны радыус.

* Значэнне [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ці вонкавага паскарэння, накіраванага супраць сілы цяжару, разлічваецца па формуле:

: &lt;math&gt;a_c = 4\pi^2\frac{r}{T^2}&lt;/math&gt;,

дзе

: ''T'' — перыяд вярчэння нябеснага цела.

* Тады выніковая сіла (сіла прыцяжэння на паверхні) будзе роўная розніцы гэтых двух сіл:

: &lt;math&gt;g = a_g - a_c = \frac{G m}{r^2} - \frac{4\pi^2r}{T^2}&lt;/math&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя адкрыцця планет і спадарожнікаў Сонечнай сістэмы]]
* [[Спіс планетападобных аб’ектаў]]
* [[Спіс астэроідаў]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt Recent Asteroid Mass Determinations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130702212735/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |date=2 ліпеня 2013 }}
* [http://adsabs.harvard.edu/abs/2008DPS....40.5209B An Observational Error Model, and Application to Asteroid Mass Determination]
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par JPL Solar System Dynamics]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Planetary fact sheets]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html Asteroid fact sheet]
* [http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html All (known) Bodies in the Solar System Larger than 200&amp;nbsp;Miles in Diameter] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120124144608/http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html |date=24 студзеня 2012 }} — in an image, put side-by-side.
* [http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png Size comparison of asteroids and comets visited by space probe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110313051215/http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png |date=13 сакавіка 2011 }} ([http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ Parent article of image by Planetary Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318214654/http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ |date=18 сакавіка 2012 }})
* [http://www.psi.edu/pds/ NASA Planetary Data System (PDS)]
* [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Asteroids with Satellites]
* [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Minor Planet discovery circumstances]
* Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) and IRAS Minor Planet Survey (IMPS)
** [http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html SIMPS &amp; IMPS] ([http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/diamalb.tab V6], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/addl.tab additional], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/ from here])
** [http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive (dead link)] [http://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Archive] ''Planetary Science Institute''

{{Выдатны спіс}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Сонечная сістэма}}

[[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў]]</text>
      <sha1>4kqyzsbalkt8bfga0rhp4atniehhbgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167248</id>
      <parentid>5167105</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180433" sha1="t5u5t7du0kbenetkh1zdbgdssrx13xp" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}

[[Файл:The Solar System - Simple (36469402574).jpg|thumb|Параўнальныя памеры планет і [[Сонца]].]]

У дадзеным спісе аб’екты [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] прадстаўлены ў парадку памяншэння сярэдняга радыуса. У яго ўваходзяць [[Сонца]], [[Планета|восем асноўных планет]] і іх [[Спадарожнікі планет|спадарожнікі]], [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]] і кандыдаты ў карлікавыя планеты, а таксама найбольш буйныя [[астэроід]]ы і шэраг іншых аб’ектаў, якія прадстаўляюць гістарычную або навуковую цікавасць, такіх як [[Камета|каметы]] і калязямныя астэроіды.

== Інфармацыя ==

Парадак размяшчэння аб’ектаў у спісе можа быць розным у залежнасці ад таго, па якім з параметраў (памеры або масе) праводзіць упарадкаванне, бо розныя аб’екты маюць розную шчыльнасць. Напрыклад, [[Планета Уран|Уран]] перавышае па памерах [[Планета Нептун|Нептун]], але, нягледзячы на гэта, саступае яму па масе, гэтак жа як [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]] і [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] большыя за [[Меркурый]], а між тым удвая саступаюць яму па масе. Гэта азначае, што некаторыя аб’екты ўнізе табліцы, нягледзячы на меншы памер, на справе могуць аказацца масіўнейшымі за тыя, што знаходзяцца ўверсе, бо маюць большую шчыльнасць.

[[Файл:Graph showing relative masses 2.png|thumb|цэнтр|850px|Параўнанне мас самых цяжкіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы ([[Англійская мова|англ.)]]]]

У апошні час адкрыта нямала транснептунавых аб’ектаў, але з-за вялікай адлегласці да іх дакладна вызначыць памеры аб’ектаў даволі цяжка, таму іх размяшчэнне ў дадзеным спісе часта вельмі прыблізнае.

Ва ўсіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы з масай, большай за 10&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt; кг, сіла гравітацыі становіцца настолькі значнай, што пачынае пераадольваць структурную трываласць парод, надаючы целу шарападобную форму. Менавіта такая форма аб’екта дазваляе скампенсаваць сілу цяжару па ўсіх напрамках і дасягнуць гідрастатычнай раўнавагі. Пры гэтым [[лёд]] мае большую пластычнасць, чым [[Прыродны камень|камень]], таму для ледзяных астэроідаў [[Пояс Койпера|пояса Койпера]] значэнне масы, неабходнай для надання целу шарападобнай формы, можа быць значна меншым. Пры гэтым мяжа мінімальных радыусаў шарападобных цел у абодвух выпадках супадае і складае прыкладна 200 км&lt;ref&gt;{{cite web
   | title=The Dwarf Planets
   | author=Mike Brown
   | publisher=CalTech
   | url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/
   | access-date=2008-09-25
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXb7z9k?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:PIA12714 Janus crop.jpg|thumb|200px|Прыклад цела з масай каля 10{{sup|18}} кг, не здольнага цалкам прыняць сферычную форму (Спадарожнік Сатурна [[Янус (спадарожнік)|Янус]])]]

Працэсы змянення формы пад дзеяннем сіл цяжару пачынаюць праяўляцца ў целах з масамі ад 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; да 10&lt;sup&gt;21&lt;/sup&gt; кг, але форму раўнаважнага сфероіда прымаюць толькі буйныя целы бліжэй да верхняй мяжы масы, такія як [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]], [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэфія]], [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]], а драбнейшыя аб’екты, маса якіх блізкая да 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; кг, такія як [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]] або [[Янус (спадарожнік)|Янус]], прымаюць сферычную форму толькі часткова.

Акрамя таго, сферычныя целы маюць трохі сплясканую каля полюсаў форму, што выклікана паскарэннем пад дзеяннем [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ад вярчэння цела, у той час як у аб’ектаў, якія прынялі сферычную форму толькі часткова, існуе значная розніца паміж любымі двума экватарыяльнымі дыяметрамі.

Вызначэнне памераў для аб’ектаў, якія знаходзяцца па-за межамі арбіты Сатурна, спалучана з вялікімі цяжкасцямі — у такіх выпадках шчыльнасць цела ўмоўна прымаюць роўнай 2,000 г/см{{sup|3}}, што прыкладна адпавядае шчыльнасці сумесі вадзянога лёду з касмічным пылам, з якіх, як правіла, і складаецца большасць аб’ектаў на такой адлегласці ад Сонца, хоць ёсць вялікая імавернасць, што на вялікай адлегласці ад Сонца шчыльнасць астэроідаў параўнальная з шчыльнасцю камет і складае ўсяго 0,5 г/см{{sup|3}}&lt;ref name=&quot;Britt2006&quot;&gt;{{cite web
 |author      = D. T. Britt; G. J. Consol-magno SJ; W. J. Merline
 |title       = Small Body Density and Porosity: New Data, New Insights
 |year        = 2006
 |publisher   = Lunar and Planetary Science XXXVII
 |url         = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf
 |access-date  = 2008-12-16
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlTLOqE?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;. Значна прасцей з падвойнымі сістэмамі — у такіх выпадках па ўзаемнаму руху кампанентаў ацаніць масу абодвух цел досыць лёгка. Такім чынам, вымярэнне памеру і масы большасці транснептунавых аб’ектаў носіць ацэначны характар ​​і можа адрознівацца на парадак ад рэальных значэнняў. Напрыклад, для аднаго з ТНА значэнне памеру і шчыльнасці былі ацэнены як 350 км і шчыльнасць 2,000 г/см{{sup|3}} адпаведна, што паказвала на масу аб’екта ў 3,59{{e|20}} кг, у той час як сапраўдны памер аб’екта складаў толькі 175 км, а шчыльнасць 1,000 г/см{{sup|3}}, што сведчыла аб масе ўжо ў 2,24{{e|19}} кг.

Памеры і масы большасці буйных [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожнікаў Юпітэра]] і [[Спадарожнікі Сатурна|Сатурна]] вядомыя досыць добра ў сувязі з пралётамі такіх даследчых апаратаў, як [[Галілеа (касмічны апарат)|Галілеа]] і [[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]], але памеры малых спадарожнікаў гэтых планет-гігантаў, такіх як [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]], па-ранейшаму часта носяць толькі ацэначны характар&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;&gt;{{cite web
 |date        = 13 ліпеня 2006
 |publisher   = [[JPL]] (Solar System Dynamics)
 |title       = Planetary Satellite Physical Parameters
 |url         = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par
 |access-date  = 2008-12-07
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par
 |archive-date = 2010-01-18
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;. Зноў жа пры аддаленні ад Сонца падрабязнасць і дакладнасць даных значна зніжаецца, і нават для буйных [[Спадарожнікі Урана|спадарожнікаў Урана]] і [[Спадарожнікі Нептуна|Нептуна]], нягледзячы на пралёт «[[Вояджэр-2|Вояджэра-2]]», даныя вельмі прыблізныя і часта супярэчлівыя&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Uranian Satellite Fact Sheet
 |publisher   = NASA (National Space Science Data Center)
 |last        = Williams
 |first       = Dr. David R
 |url         = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html
 |date        = 2007-11-23
 |access-date  = 2008-12-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5msK7jx96?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html
 |archive-date = 18 студзеня 2010
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;250px&quot; perrow=&quot;3&quot;&gt;
Файл:Sun vs planets be.svg|Параўнальная дыяграма мас цел Сонечнай сістэмы. У такім маштабе аб'екты з масай, меншай за масу Сатурна, не бачныя
Файл:Masy planet be.svg|Параўнальная дыяграма мас планет Сонечнай сістэмы. Маса Юпітэра складае 71%, а маса Сатурна 21% ад сумарнай масы ўсіх планет. Маса планет зямной групы вельмі нязначная, у Меркурыя яна складае ўсяго 0,1%, што ў такім маштабе не відаць
Файл:Masy plotnych cel soniečnaj sistemy.svg|Параўнальная дыяграма мас цвёрдых цел Сонечнай сістэмы. Маса Зямлі складае 48%, Венеры — 39%. Целы масай, меншай за масу Плутона, тут не бачныя
&lt;/gallery&gt;

== Аб’екты дыяметрам звыш 400 км ==

&lt;div style=&quot;float: right; width:20%; &quot;&gt;
&lt;!-- style=&quot;background:#FFE8E8;&quot; --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
| bgcolor=FFE8E8|[[Спадарожнікі Юпітэра]]
| bgcolor=FFFFCC|[[Спадарожнікі Сатурна]]
| bgcolor=ffc6bf| [[Спадарожнікі Марса]]
|-
| bgcolor=CCFFCC| [[Спадарожнікі Урана]]
| bgcolor=DDEEFF|[[Спадарожнікі Нептуна]]
| bgcolor=F5DEB3|[[Спадарожнікі Плутона]]
|}&lt;/div&gt;

Памеры гэтых цел ляжаць, як правіла, значна вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі, амаль усе аб’екты маюць выразную сферычную форму. У табліцы прыведзены параметры аб’ектаў не толькі ў абсалютных фізічных велічынях (км, кг), але і ў адносных — у зямных дыяметрах (D♁), аб’ёмах і масах.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;| Аб’ект
! class=&quot;unsortable&quot;| Фота
!Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[км]]&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;D♁&lt;/small&gt;
!Аб’ём&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Мільярд|10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;]] км³&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; | Аб’ём&lt;br /&gt;&lt;small&gt;V♁&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{e|21}} [[кг]] &lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; | Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt;M♁&lt;/small&gt;
! Шчыльнасць&lt;ref&gt;Шчыльнасць усіх аб’ектаў пояса Койпера ўмоўна прымаецца роўнай 2,000 г/см³, што адпавядае шчыльнасці Плутона.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;г/см³&lt;/small&gt;
! [[Паскарэнне свабоднага падзення|Гравітацыя]]&lt;br /&gt;м/с²
! class=&quot;unsortable&quot; | Гравітацыя &lt;br /&gt; ♁
! Тып аб’екта
|-style=&quot;background:#FBEC5D;&quot;
| [[Сонца]]
|bgcolor=black|[[Файл:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|75px]]
| 1 392 000
|109,245
|&lt;small&gt;{{nobr|1 412 000 000}}&lt;/small&gt;
|1 303 781
|&lt;small&gt;{{nobr|1 989 100 000}}&lt;/small&gt;
|332 837
|1,409
|274,0
|28,02
| [[Зорка]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Планета Юпітэр|Юпітэр]]
|bgcolor=black|[[Файл:Jupiter by Cassini-Huygens.jpg|75px]]
| 139 822
|10,973
|1 431 280
|1 321
|1 898 600
|317,83
|1,33
|24,79
|2,535
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Планета Сатурн|Сатурн]]
|bgcolor=black|[[Файл:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|75px]]
| 116 464
|9,14
|827 130
|764
|568 460
|95,159
|0,70
|10,445
|1,06
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[планета Уран|Уран]]
|bgcolor=black|[[Файл:Uranus2.jpg|75px]]
| 50 724
|3,981
|68 340
|63,1
|86 832
|14,536
|1,30
|8,87
|0,90
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Планета Нептун|Нептун]]
|bgcolor=black|[[Файл:Neptune Voyager2 color calibrated.png|75px]]
| 49 244
|3,865
|62 540
|57,7
|102 430
|17,147
|1,76
|11,15
|1,140
| [[Планета]]
|-
| [[Планета Зямля|Зямля]]
|bgcolor=black|[[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|75px]]
| 12742,0
|1
|1083,21
|1
|5973,6
|1
|5,515
| 9,78033
|1
| [[Планета]]
|-
| [[Планета Венера|Венера]]
|bgcolor=black|[[Файл:Venus-real color.jpg|75px]]
| 12103,6
|0,950
|928,43
|0,857
|4868,5
|0,815
|5,24
|8,872
|0,91
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Марс]]
|bgcolor=black|[[Файл:Mars Hubble.jpg|75px]]
| 6780,0
|0,532
|163,18
|0,151
|641,85
|0,107
|3,94
|3,7
|0,38
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ganymede g1 true 2.jpg|75px]]
| 5262,4
|0,413
|76,30
|0,0704
|148,2
|0,0248
|1,936
|1,428
|0,15
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Titan in natural color Cassini.jpg|75px]]
| 5152,0&lt;ref name=&quot;Jacobson 2006&quot;&gt;{{cite journal 
   | last=Jacobson
   | first=R. A.
   | author2=Antreasian, P. G.
   | author3=Bordi, J. J.
   | author4=Criddle, K. E.
   | display-authors=etal
   | title=The gravity field of the saturnian system from satellite observations and spacecraft tracking data 
   | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-12_132_6/page/2520
   | journal=The Astronomical Journal 
   | year=2006 
   | volume=132 
   | issue=6 
   | pages=2520–2526 
   | doi=10.1086/508812
   | bibcode=2006AJ....132.2520J|issn=0004-6256 }}&lt;/ref&gt;
|0,404
|71,52
|0,0660
|134,5
|0,0225
|1,88
|1,354
|0,14
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Меркурый]]
|bgcolor=black|[[Файл:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|75px]]
| 4879,4
|0,383
|60,83
|0,0562
|330,2
|0,0553
|5,43
|3,7
|0,38
| [[Планета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліста (спадарожнік)|Каліста]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Callisto.jpg|75px]]
| 4820,6
|0,378
|58,65
|0,0541
|107,6
|0,018
|1,83
|1,23603
|0,126
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Іо (спадарожнік)|Іо]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Io highest resolution true color.jpg|75px]]
| 3643,0
|0,286
|25,32
|0,0234
|89,3
|0,015
|3,528
|1,797
|0,183
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]
|bgcolor=black|[[Файл:Full Moon Luc Viatour.jpg|75px]]
| 3474,2
|0,2727
|21,958
|0,0203
|73,5
|0,0123
|3,3464
|1,625
|0,166
| Спадарожнік Зямлі
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Еўропа (спадарожнік)|Еўропа]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Europa-moon.jpg|75px]]
| 3122,0
|0,245
|15,93
|0,0147
|48
|0,00803
|3,01
|1,316
|0,134
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Трытон (спадарожнік)|Трытон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|75px]]
| 2706,8
|0,212
|10,38
|0,0096
|21,5
|0,00359
|2,061
|0,782
|0,0797
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; &lt;small&gt; 136199 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Eris and dysnomia2.jpg|75px]]
| 2340,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto
 |url         = http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html
 |date        = 2011-02-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/64vXGhk8p?url=http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html
 |archive-date = 24 студзеня 2012
 |access-date  = 14 верасня 2013
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|0,184
|7
|0,007
|16,7&lt;ref&gt;{{cite journal
   | title=The Mass of Dwarf Planet Eris
   | author=M.E. Brown and E.L. Schaller
   | journal=Science
   | year=2007
   | volume=316
   | issue=5831
   | doi=10.1126/science.1139415
   | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585
   | page=1585
   | pmid=17569855
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20100626032838/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585
   | archive-date=26 чэрвеня 2010
   | url-status=dead
   | bibcode=2007Sci...316.1585B
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 0,0027
| 2,25
| 0,662
| 0,0677
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt; [[Рассеяны дыск]]&lt;br /&gt;
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Карлікавая планета Плутон|Плутон]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt; 134340 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ang planeta Pluto mula sa New Horizons.png|75px]]
| 2306,0
|0,181
|7,15
|0,0066
|13,105
|0,0022
|2,0
|0,61
|0,062
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt; [[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Тытанія (спадарожнік Урана)|Тытанія]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Titania (moon) color cropped.jpg|75px]]
| 1577,8
|0,124
|2,06
|0,0019
|3,526
|0,00059
|1,72
|0,378
|0,0385
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэя]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн V&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|75px]]
| 1528,8
|0,12
|1,87
|0,0017
|2,3166
|0,00039
|1,23
|0,26
|0,027
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Аберон (спадарожнік Урана)|Аберон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|75px]]
| 1522,8
|0,119
|1,85
|0,0017
|3,014
|0,0005
|1,63
|0,347
|0,035
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Япет (спадарожнік)|Япет]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Iapetus by Voyager 2 - enhanced.jpg|75px]]
| 1471,2&lt;ref name=&quot;Thomas2007&quot;&gt;{{cite journal
   | last1=Thomas
   | first1=P. C.
   | author2=[[:en:Joseph A. Burns|Burns, J. A.]]
   | author3=Helfenstein, P.
   | author4=[[:en:Steve Squyres|Squyres, S.]]
   | author5=Veverka, J.
   | author6=[[:en:Carolyn Porco|Porco, C.]]
   | author7=Turtle, E.
   | author8=[[:en:Alfred McEwen|McEwen, A.]]
   | author9=Denk, T.
   | author10=Giese, B.
   | display-authors=etal
   | title=Shapes of the Cronian icy satellites and their significance
   | journal=Icarus
   | year=2007
   | volume=190
   | issue=2
   | pages=573–584
   | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315
   | doi=10.1016/j.icarus.2007.03.012
   | bibcode=2007Icar..190..573T
   | access-date=13 снежня 2023
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174954/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315
   | archive-date=2 верасня 2021
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;
|0,115
|1,55
|0,0014
|1,9739
|0,00033
|1,08
|0,223
|0,0227
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Макемаке]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; 136472&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Makemake hubble.png|75px]]
| 1420,0&lt;ref name=&quot;Lim2010&quot;&gt;{{Cite journal
   | author=T.L. Lim, J. Stansberry, T.G. Müller
   | title=&quot;TNOs are Cool&quot;: A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake
   | year=2010
   | volume=518
   | page=L148
   | doi=10.1051/0004-6361/201014701
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | bibcode=2010A&amp;A...518L.148L}}&lt;/ref&gt;
|0,111
|1,8
|0,002
|3
|0,00067
|2,0
|0,4
|0,04
|[[Карлікавая планета]]&lt;br /&gt;[[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Харон (спадарожнік Плутона)|Харон]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Плутон I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 1207,0&lt;ref name=&quot;Sicardy06&quot;&gt;{{cite journal
   | author=B. Sicardy
   | display-authors=etal
   | title=Charon’s size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation
   | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-01-05_439_7072/page/52
   | journal=Nature 
   | year=2006 
   | volume=439 
   | page=52
   | doi= 10.1038/nature04351
   | pmid=16397493
   | issue=7072
   | bibcode = 2006Natur.439...52S }}&lt;/ref&gt;
|0,0947
|0,87
|0,0008
|1,52
|0,00025
|1,65
|0,279
|0,028
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-
| {{mpl|(225088) 2007 OR|10}}*
|bgcolor=black|
| 1200,0
|0,094
|0,904
|0,0008
|1,81&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0003
|2,0
|0,168
|0,017
| [[Рассеяны дыск]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Умбрыэль (спадарожнік Урана)|Умбрыэль]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Umbriel moon 1.gif|75px]]
| 1169,4
|0,0918
|0,84
|0,0008
|1,2
|0,00020
|1,4
|0,234
|0,024
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Арыель (спадарожнік Урана)|Арыэль]] &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ariel in monochrome.jpg|75px]]
| 1157,8
|0,091
|0,81
|0,0008
|1,35
|0,00022
|1,67
|0,269
|0,027
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Хаўмеа (карлікавая планета)|Хаумеа]] &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;136108&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 2003 EL&lt;sub&gt;61&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Haumea Hubble.png|75px]]
| 1150,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;&gt;{{cite book
   | title=The Solar System Beyond Neptune
   | chapter=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope
   | author=John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot
   | publisher=University of Arizona press
   | url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf
   | format=PDF
   | arxiv=astro-ph/0702538
   | doi=10.48550/arXiv.astro-ph/0702538
   | bibcode=2008ssbn.book..161S
   | editor=M. Antonietta Barucci, Hermann Boehnhardt, Dale P. Cruikshank
   | year=2008
   | isbn=978-0-8165-2755-7
   | pages=161–179
   | access-date=22 чэрвеня 2024
   | archive-date=25 кастрычніка 2012
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032659/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf
   | url-status=bot: unknown
   }}&lt;/ref&gt;
|0,090
|1,3-1,6
|0,001
|4,006
|0,00069
|2,551&lt;ref name=lacerda/&gt;
|0,44
|0,045
|[[Карлікавая планета]]&lt;br /&gt;[[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(84522) 2002 TC|302}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 1145,4&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,089
|0,786
|0,0007
|1,573&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00026
|2,0
|0,321
|0,033
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|2:5]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёна]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Dione.jpg|75px]]
| 1123,2
|0,088
|0,73
|0,0007
|1,096
|0,000183
|1,48
|0,232
|0,0236
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыс]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн III&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA07738 Tethys mosaic contrast-enhanced.jpg|75px]]
| 1066,0
|0,0837
|0,624
|0,0006
|0,6173
|0,000103
|1,15
|0,145
|0,015
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(90377) Седна]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; 90377&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Sedna PRC2004-14d.jpg|75px]]
| 995
| 0,117
|1,73
|0,0016
|3
|0,00050
|2,0
|0,33 — 0,50
|0,0337 — 0,0511
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg|75px]]
| 950,0
|0,0746
|0,437
|0,0004
|0,95
|0,000159
|2,08
|0,27
|0,0275
| [[Карлікавая планета]] &lt;br /&gt;[[Астэроід]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(202421) 2005 UQ|513}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;}}
|bgcolor=black|
| 924,0
|0,0722
|0,443
|0,0004
|0,886&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,278
|0,0284
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]
|-
| [[Квавар]] *
|bgcolor=black|[[Файл:Quaoar PRC2002-17e.jpg|75px]]
| 890,0&lt;ref name=&quot;Brown2010&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Brown
   | first=Michael E.
   | author2=Fraser, Wesley C.
   | title=Quaoar: A Rock in the Kuiper belt
   | journal=The Astrophysical Journal
   | year=2010
   | url=http://arxiv4.library.cornell.edu/abs/1003,5911
   | access-date=2010-04-01}}&lt;/ref&gt;
| 0,0698
| 0,37
| 0,0003
| 1,6&lt;ref name=Brown2010/&gt;
| 0,0003
| 4,2&lt;ref name=Brown2010/&gt;
| 0,125
| 0,013
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]&lt;br /&gt;
|-
| [[(90482) Орк]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Orcus nasa.jpg|75px]]
| 850,0&lt;ref name=Lim2010/&gt;
|0,0667
|0,4
|0,0004
|0,63&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|0,0001
|1,5
|0,234
|0,023
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(174567) 2003 MW|12}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 818,0
|0,0658
|0,308
|0,0003
|0,616&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,228
|0,02
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2006 QH|181}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 764,0
|0,06
|0,233
|0,000215
|0,467&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00008
|2,0
|0,214
|0,022
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(19521) Хаос]]*
|bgcolor=black|
| 745,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0585
|0,216
|0,0002
|0,4328&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00007
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,209
|0,021
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]
|-
| {{mpl|(278361) 2007 JJ|43}}
|bgcolor=black|
| 730
|0,0791
|0,536
|4,95{{e|-4}}
|1,072&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000179
|2,0
|0,282
|0,029
|[[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(208996) 2003 AZ|84}}
|bgcolor=black|
| 727
|0,0714
|0,169
|0,000156
|0,53&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|5,66{{e|-5}}
|2,0
|0,172
|0,02
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(84922) 2003 VS|2}} &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 726,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,057
|0,203
|0,00018
|0,4005&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000067
|2,0
|0,204
|0,02086
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(307261) 2002 MS|4}} &lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 716,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0562
|0,203
|0,00018
|0,4005&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000067
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,204
|0,02086
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(55565) 2002 AW|197}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:2002AW197-Spitzer.jpg|75px]]
| 700,0&lt;ref name=&quot;spitzer2004&quot;&gt;{{Cite journal
   | last=Cruikshank
   | first= Dale P.
   | author2=Stansberry, John A.
   | author3=Emery, Joshua P.
   | display-authors=etal
   | title=The High-Albedo Kuiper Belt Object (55565) 2002 AW&lt;sub&gt;197&lt;/sub&gt;
   | journal=The Astrophysical Journal
   | volume=624 
   | issue=1 
   | pages=L53–L56 
   | year=2005
   | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...624L..53C
   | doi=10.1086/430420
   | bibcode=2005ApJ...624L..53C}}&lt;/ref&gt;
|0,0549
|0,207
|0,00019
|0,414&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000069
|2,0
|0,206
|0,0211
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(230965) 2004 XA|192}}
|bgcolor=black|
| 697,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0549
|0,177
|0,00016
|0,354&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000059
|2,0
|0,195
|0,02
| [[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|2010 KZ|39}}
|bgcolor=black|
| 697,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0549
|0,177
|1,63{{e|-4}}
|0,354&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000059
|2,0
|0,195
|0,02
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(55637) 2002 UX|25}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:UX25-LB1-2009Nov19-06UT.jpg|75px]]
| 681,2&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0535
|0,166
|0,000153
|0,331&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0000554
|2,0
|0,191
|0,01952
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(145452) 2005 RN|43}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 679
|0,0573
|0,2036
|0,00019
|0,407&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000068
|2,0
|0,205
|0,02096
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(90568) 2004 GV|9}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 677,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,0531
|0,162
|0,00015
|0,325&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0000534
|2,0
|0,19
|0,0194
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(28978) Іксіён]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 650,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,051
|0,144
|0,000133
|0,3
|5,0{{e|-5}}
|2,086
|0,19
|0,021
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(42301) 2001 UR|163}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 636,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0499
|0,134
|0,00012
|0,269&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000045
|2,0
|0,178
|0,018
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| [[(20000) Варуна]]*
|bgcolor=black|
| 620,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,049
|0,125
|0,000115
|0,37
|6 2{{e|-5}}
|0,992&lt;ref name=lacerda&gt;{{cite arXiv
|author1=Pedro Lacerda
|author2=David C. Jewitt
|date=2006
|title=Densities of Solar System Objects from their Rotational Lightcurves
|arxiv=astro-ph/0612237}}&lt;/ref&gt;
|0,258
|0,028
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2003 UZ|413}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 606,6
|0,048
|0,116
|0,00012
|0,33&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000055
|2,0
|0,241
|0,0246
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(229762) 2007 UK|126}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:2007 UK126 Hubble.png|75px]]
| 599
|0,0689
|0,354
|0,0003
|0,708&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0001
|2,0
|0,246
|0,025
| [[Рассеяны дыск]]
|-
|[[(120347) Салацыя]]
|bgcolor=black|
| 595,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0467
|0,102
|0,00009
|0,2&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000034
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,159
|0,016
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(145451) 2005 RM|43}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 580,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0455
|0,102
|0,00009
|0,2&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000034
|2,0
|0,159
|0,016
| [[Пояс Койпера]]
|-
|{{mpl|2004 NT|33}}
|bgcolor=black|
| 580,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0455
|0,089
|0,000082
|0,178&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000029
|2,0
|0,155
|0,0158
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[К'юбівана]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(15874) 1996 TL|66}}&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 576,0
|0,045
|0,1
|9,2{{e|-5}}
|0,2
|3,3{{E|-5}}
|1,999
|0,162
|0,018
| [[Расеянны дыск]]
|-
| {{mpl|2004 XR|190}}* &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|
| 544,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;&gt;{{cite web
   | date=7 августа 2010
   | title=List of Known Trans-Neptunian Objects
   | publisher=Johnston's Archive
   | author=Wm. Robert Johnston
   | url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html
   | access-date=2011-03-03}}&lt;/ref&gt;
|0,059
|0,221
|0,0002
|0,4416&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00007
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,21
|0,0215
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(120348) 2004 TY|364}}*
|bgcolor=black|
| 554,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,043
|0,089
|0,000082
|0,178&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000029
|2,0
|0,155
|0,0158
| [[Пояс Койпера]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(144897) 2004 UX|10}}
|bgcolor=black|
| 554,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,043
|0,065
|0,00006
|0,13&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0
|0,139
|0,014
| [[Пояс Койпера]]
|-
|[[(38628) Huya]]&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|
| 532,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,04175
|0,0788
|0,000073
|0,158&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,00026
|2,0
|0,15
|0,015
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;[[Плуціна]]
|-
|[[(2) Палада]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PallasHST2007.jpg|75px]]
| 532,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|2 Pallas}}&lt;/ref&gt;
|0,04175
|0,078
|0,00007
|0,211
|0,0000353
|2,8&lt;ref&gt;{{cite journal
   | author=Schmidt, B. E.
   | display-authors=etal
   | title=Hubble takes a look at Pallas: Shape, size, and surface
   | journal=39th Lunar and Planetary Science Conference (Lunar and Planetary Science XXXIX). Held March 10–14, 2008, in League City, Texas.
   | year=2008 
   | volume=1391
   | page=2502
   | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/2502.pdf
   | format=PDF
   | access-date=2008-08-24}}&lt;/ref&gt;
|0,2
|0,02
| [[Астэроід]]
|-
| [[(4) Веста]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Vesta 20110701 cropped.jpg|75px]]
| 529,2
|0,04175
|0,078
|0,00007
|0,262
|0,0000438
|3,42&lt;ref&gt;{{cite journal
   | last=Baer
   | first=James
   | author2=Chesley, Steven R.
   | title=Astrometric masses of 21 asteroids, and an integrated asteroid ephemeris
   | journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
   | volume=100
   | issue=2008
   | pages=27–42
   | publisher=Springer Science+Business Media B.V. 2007
   | url=http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf
   | format=PDF
   | doi=10.1007/s10569-007-9103-8
   | access-date=2008-11-11
   | year=2008
   | bibcode=2008CeMDA.100...27B
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20110224014158/http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf
   | archive-date=24 лютага 2011
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|0,251
|0,0256
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|2004 PR|107}}
|bgcolor=black|
| 521,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,041
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2003 QX|113}}
|bgcolor=black|
| 505,5&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0396
|0,051
|0,00005
|0,102&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,129
|0,013
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн II&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Enceladus from Voyager.jpg|75px]]
| 504,2
|0,0396
|0,067
|0,00006
|0,108
|0,0000181
|1,61
|0,111
|0,0113
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Міранда (спадарожнік Урана)|Міранда]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран V&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:PIA18185 Miranda's Icy Face.jpg|75px]]
| 471,4
|0,037
|0,055
|0,00005
|0,0659
|0,000011
|1,20
|0,0791
|0,00806
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| {{mpl|(26375) 1999 DE|9}}
|bgcolor=black|
| 461,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|0,036
|0,051
|0,000047
|0,1026&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,129
|0,013
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(35671) 1998 SN|165}}*
|bgcolor=black|
| 460,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,036
|0,05
|0,000046
|0,1&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,128
|0,013
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2002 XV|93}}
|bgcolor=black|
| 440,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0344
|0,051
|0,00005
|0,102&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000017
|2,0
|0,129
|0,013
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(120132) 2003 FY|128}}*
|bgcolor=black|
| 440,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0344
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(82075) 2000 YW|134}}*
|bgcolor=black|
| 431,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,0335
|0,065
|0,00006
|0,13&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,139
|0,014
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|1999 CD|158}}
|bgcolor=black|
| 420,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,033
|0,0446
|0,00004
|0,089&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000014
|2,0
|0,123
|0,0126
| [[Пояс Койпера]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|[[Пратэй (спадарожнік Нептуна)|Пратэй]] &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Proteus (Voyager 2).jpg|75px]]
| 420,0
|0,033
|0,038
|0,000035
|0,050
|0,00000844
|1,3&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,0666
|0,00678
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| {{mpl|2001 QF|298}}*
|bgcolor=black|
| 420,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,033
|0,067
|0,00006
|0,134&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000022
|2,0
|0,141
| 0,014
| [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|{{mpl|(303775) 2005 QU|182}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 416
|0,0722
|0,606
|0,00056
|1,21&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,0002
|2,0
|0,294
|0,03
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
|[[(10) Гігея]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 407,12&lt;ref name=&quot;Small-Body&quot;&gt;{{cite web
 |year        = 2008
 |title       = Recent Asteroid Mass Determinations
 |publisher   = Personal Website
 |author      = Jim Baer
 |url         = http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt
 |access-date  = 2008-12-03
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61DMukT6Q?url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt
 |archive-date = 26 жніўня 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpldataHyg&quot;&gt;{{Sbdb|10 Hygiea}}&lt;/ref&gt;
|0,032
|0,04
|0,00003
|0,0885
|1,0{{e|-5}}
|2,5
|0,143
|0,02
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(119979) 2002 WC|19}}
|bgcolor=black|
| 401,0&lt;ref name=&quot;johnston119979&quot;&gt;{{cite web
 |date        = 26 ноября 2008
 |title       = (119979) 2002 WC19
 |publisher   = Johnston's Archive
 |author      = Wm. Robert Johnston
 |url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html
 |access-date  = 2009-03-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/698ybbWnN?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html
 |archive-date = 14 ліпеня 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|0,0315
|0,034
|0,00003
|0,0675&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,113
|0,0115
| [[Пояс Койпера]]&lt;br /&gt;
|-
| {{mpl|(26181) 1996 GQ|21}}*
|bgcolor=black|
| 401,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|0,031
|0,0335
|0,000011
|0,067&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,112
|0,011
| [[Рассеяны дыск]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|2006 HH|123}}
|bgcolor=black|
| 400,0
|0,031
|0,0335
|0,000011
|0,067&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|0,000011
|2,0
|0,112
|0,011
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 200 да 400 км ==

Самыя буйныя з гэтых аб’ектаў ляжаць вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі і маюць сферычную форму, але большасць прынялі сферычную форму толькі часткова, захаваўшы істотны перапад вышынь на паверхні. Для большасці транснептунавых аб’ектаў, пералічаных у гэтай табліцы, памер ацэньваецца з умовы [[альбеда]] паверхні 0,09, бо яны занадта далёкія, каб непасрэдна ацаніць іх памеры. Мімас уключаны ў абедзве табліцы ў якасці прыкладу пераходу цел ад масы 1{{e|21}} да масы 1{{e|18}} кг. Дадзены спіс не поўны з-за адсутнасці дадзеных пра многія ТНА&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mainbelt&quot;&gt;{{cite web
 |title       = JPL definition of Main-belt Asteroid (MBA)
 |publisher   = JPL Solar System Dynamics
 |url         = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA
 |access-date  = 2009-03-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlTmCwc?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
! class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[км]]&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|18}} [[кг]]&lt;/small&gt;
! Тып аб’екта
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]]&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн I&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Mimas moon.jpg|50px]]
| 396,6
| 37,49
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| {{mpl|(307616) 2003 QW|90}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 383,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 58,8
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|2002 CY|248}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 383,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 58,8
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(15789) 1993 SC]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 363,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 50,9
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-
| {{mpl|(145480) 2005 TB|190}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 372,5&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite journal
   | last=Muller
   | first=T.G.
   | author2=Lellouch, E.
   | author3=Stansberry, J.
   | display-authors=etal
   | title=&quot;TNOs are Cool&quot;: A survey of the trans-Neptunian region I. Results from the Herschel science demonstration phase (SDP)
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=518
   | year=2010
   | page=L146
   | doi=10.1051/0004-6361/201014683
   | bibcode=2010A&amp;A...518L.146M
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXdDjxM?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 54,1
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| {{mpl|(55636) 2002 TX|300}}
|bgcolor=black|[[Файл:TX300-2009Nov16-04UT.jpg|50px]]
| 360,0
| 12
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|(48639) 1995 TL|8}}*&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 350,0
| 44,9
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Нерэіда (спадарожнік Нептуна)|Нерэіда]] &lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]]
| 340,0
| 31
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(148780) Альчэра]] &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 340,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 31
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(511) Давіда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 326,06
| 43,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(47932) 2000 GN|171}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 321,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 34,6
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]]
|-
| [[(704) Інтэрамнія]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 316,62&lt;ref name=PSI/&gt;
| 37
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Хііяка, спадарожнік|Хііяка]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Хаумеа I &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 310,0
| 20
| [[Спадарожнікі Хаўмеа|Спадарожнік Хаумеа]]
|-
| {{mpl|1995 SN|55}}*&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 310,0
| 31,2
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(79360) Сіла-Нунам]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 305,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 29,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(79978) 1999 CC|158}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 304,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 29,4
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|(40314) 1999 KR|16}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 304,0
| 29,4
| [[Транснептунавы аб’ект]]
|-
| [[(52) Еўропа]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:52Eur-LB1-richfield.jpg|50px|center]]
| 302,5
| 16,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A1)&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 286,0&lt;ref name=&quot;Bennecchi2009&quot;&gt;{{Cite journal
   | last=Benecchi 
   | first=S.D
   | author2=Noll, K. S.
   | author3=Grundy, W. M.
   | author4=Levison, H. F.
   | title=(47171) 1999 TC36, A Transneptunian Triple
   | journal=Icarus
   | volume=207
   | issue=2 
   | pages=978–991 
   | year=2010
   | doi=10.1016/j.icarus.2009.12.017
   | bibcode=2010Icar..207..978B
   | arxiv=0912.2074}}&lt;/ref&gt;
| 24,5
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] ('''A1'''+A2+B)
|-
| [[(87) Сільвія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:CMSylvia.png|50px|center]]
| 285,6
| 14,78
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| {{mpl|(26308) 1998 SM|165}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 279,8&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 14
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(65) Кібела]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 273,0&lt;ref name=Muller2004&gt;{{cite journal
   | last=Müller 
   | first=T. G
   | author2=Blommaert, J. A. D. L.
   | title=65 Cybele in the thermal infrared: Multiple observations and thermophysical analysis
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=418
   | issue=1 
   | pages=347–356 
   | year=2004
   | doi=10.1051/0004-6361:20040025
   | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/16/aa4002/aa4002.html
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2004A&amp;A...418..347M
   | arxiv = astro-ph/0401458}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2004&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;118.7&lt;ref name=&quot;cybelle&quot;&gt;{{Sbdb|65 Cybele}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;IRAS&lt;/small&gt;
| 17,8
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Гіперыён (спадарожнік)|Гіперыён]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн VII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Hyperion true.jpg|50px|center]]
| 270,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
| 5,58
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A2)&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0&lt;ref name=Bennecchi2009/&gt;
| 19,5
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+'''A2'''+B)
|-
| {{mpl|2005 PU|21}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 19,5
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|(79983) 1999 DF|9}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 265,0
| 19,5
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(107) Каміла]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 258,8
| 11,2
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(10199) Харыкло]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 258,6&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 18,1
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(31) Еўфрасіна]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 256,0
| 6,23
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(15) Эўномія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 255,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|15 Eunomia}}&lt;/ref&gt;
| 31,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(148209) 2000 CR|105}}*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;}}
|bgcolor=black|
| 253,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 13
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| {{mpl|(145453) 2005 RR|43}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 252,0&lt;ref&gt;Мяркуецца, як і ў [[Хаумеа, карлікавая планета|Хаумеа]], альбеда 0,7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bruton&quot;&gt;{{Cite web
 |title       = Преобразование абсолютной величины диаметра для малых планет
 |publisher   = Кафедра физики и астрономии (Stephen F. Austin State University)
 |author      = Дэн Брутон
 |url         = http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html
 |access-date  = 2011-02-07
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/696RaFuUd?url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html
 |archive-date = 12 ліпеня 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
| 16,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|(119878) 2002 CY|224}}
|bgcolor=black|
| 242&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 15
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(3) Юнона]] &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Juno.JPG|50px|center]]
| 233,92&lt;ref name=PSI/&gt;
| 26,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(2060) Хірон]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;95P/Chiron
|bgcolor=black|
| 233,4
| 10
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(88) Фісба]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 232,0&lt;ref name=&quot;jpldata88&quot;&gt;{{Sbdb|88 Thisbe}}&lt;/ref&gt;
| 10,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-
| {{mpl|(120178) 2003 OP|32}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0
| 12,7
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| {{mpl|2004 VN|112}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0
| 12,7
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| {{mpl|2002 KW|14}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 230,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm
 |title       = 2002 KW14
 |publisher   = Sphinx.planetwaves.net
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXfB2tK?url=http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
| 12,7
| [[Пояс Койпера]]
|-
| [[(324) Бамберга]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 228,0
| 10
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(451) Пацыенцыя]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 225,0
| 15,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(19) Фартуна]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 225,0&lt;ref name=&quot;Hubble1998&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Storrs
   | first=Alex
   | author2=Weiss, B.
   | author3=Zellner, B.
   | display-authors=etal
   | title=Imaging Observations of Asteroids with Hubble Space Telescope
   | journal=Icarus
   | volume=137
   | issue=2
   | pages=260–268
   | year=1998
   | url=http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf
   | access-date=2005-01-15
   | doi=10.1006/icar.1999.6047
   | bibcode=1999Icar..137..260S
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20040808185102/http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf
   | archive-date=8 жніўня 2004
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
| 12,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(532) Геркуліна]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 222,0
| 11,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(48) Дарыда]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 221,8&lt;ref name=jpldatadoris&gt;{{Sbdb|48 Doris}}&lt;/ref&gt;
| 17
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(375) Урсула]]
|bgcolor=black| [[Файл:375Ursula-LB1.jpg|50px|center]]
| 216&lt;ref name=&quot;Millis1984&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Millis 
   | first=R.L
   | author2=Wasserman, L. H.
   | author3=Bowell, E.
   | author4=Franz, O. G.
   | author5=Klemola, A.
   | author6=Dunham, D. W.
   | title=The diameter of 375 URSULA from its occultation of AG + 39 deg 303
   | journal=Astronomical Journal
   | volume=89 
   | pages=592–596 
   | year=1984
   | bibcode=1984AJ.....89..592M
   | doi=10.1086/113553}}&lt;/ref&gt;
| 10,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(45) Яўгенія]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| 
| 214,0
| 5,69
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Феба]] &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн IX &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Phoebe cassini.jpg|50px|center]]
| 213,2
| 8,29
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(29) Амфітрыта]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 212,0
| 11,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(53311) Дэўкаліён]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 211,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 9,83
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| {{mpl|(33001) 1997 CU|29}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 211,0
| 9,83
| [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(423) Дыяціма]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 208,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 16
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(181902) 1999 RD|215}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 208,66&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 9,51
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(13) Эгерыя]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 207,64&lt;ref name=PSI/&gt;
| 16,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(54598) Біенор]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 207,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
| 9,3
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(94) Аўрора]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 205,0
| 9,0
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(624) Гектар]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:624Hektor-LB1-mag15.jpg|50px|center]]
| 203,0&lt;ref name=&quot;Fernandes2003&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Fernandes
   | first=Yanga R.
   | author2=Sheppard, Scott S.
   | author3=Jewitt, David C.
   | title=The albedo distribution of Jovian Trojan asteroids
   | year=2003
   | journal=The Astronomical Journal
   | volume=126
   | issue=3
   | pages=1563–1574
   | bibcode=2003AJ....126.1563F
   | doi=10.1086/377015
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXfVCeF?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
| 14
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
— [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(38083) Радамант]]&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 201,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 8,5
| [[Пояс Койпера]]
|-
| {{mpl|(19308) 1996 TO|66}}&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 200,0
| 8,4
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 100 да 200 км ==

Памеры ў гэтым дыяпазоне маюць большасць буйных астэроідаў і спадарожнікаў [[газавы гігант|газавых гігантаў]]. Для астэроідаў акрамя радыуса і масы прыводзіцца яшчэ і [[спектральныя класы астэроідаў|спектральны клас]]. Зрэшты, прадстаўлены тут спіс з’яўляецца няпоўным, у ім адсутнічаюць многія нядаўна адкрытыя аб’екты транснептунавай вобласці&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|18}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(7) Ірыда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:7Iris-LB1-richfield-mag10.jpg|50px|center]]
| 199,83&lt;ref name=&quot;jpldata7&quot;&gt;{{Sbdb|7 Iris}}&lt;/ref&gt;
| 13,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(24) Феміда]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 198,0
|11,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(702) Алауда]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:702Ala-mag13-occult.jpg|50px|center]]
| 194,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,05
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Ларыса (спадарожнік)|Ларыса]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Larissa 1.jpg|50px|center]]
| 194,0
|4,2
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| {{mpl|(85633) 1998 KR|65}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 192,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(121) Герміёна]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 190,0
|5,38
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|пояса астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(372) Пальма]]
|bgcolor=black|
| 188,62&lt;ref&gt;{{Sbdb|372 Palma}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(128) Немезіда]]
|bgcolor=black|
| 188,2
| 7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(16) Псіхея]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 186,0
|21,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(6) Геба]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 185,18&lt;ref name=PSI/&gt;
|12,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(5145) Фол]]
|bgcolor=black|
| 185,0&lt;ref name=&quot;spitzerother&quot;&gt;{{cite journal
   | title=Infrared Observations of Distant Asteroids 
   | author=Davies, J. K.; Tholen, D. J.; Ballantyne, D. R.
   | journal=Completing the Inventory of the Solar System, Astronomical Society of the Pacific Conference Proceedings    
   | bibcode=1996ciss.conf...97D
   | year=1996
   | volume=107
   | pages= 97–105}}&lt;/ref&gt;
|6,6
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(154) Берта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 184,94&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(76) Фрэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 183,66
| 6,5
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]]— [[Сямейства Кібелы]]
|-
| {{mpl|(59358) 1999 CL|158}}&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 183,0
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — няўстойлівы
|-
| [[(130) Электра]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 182,2&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,6
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(119951) 2002 KX|14}}
|bgcolor=black|
|180,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]]&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Янус (спадарожнік)|Янус]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн X &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Janus 2006 closeup by Cassini.jpg|50px|center]]
| 178,8
|1,912
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(259) Алетэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 178,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,97
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Галатэя (спадарожнік)|Галатэя]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун VI &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Galatea moon.jpg|50px|center]]
| 176,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|2,12
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(88611) Таранхаяваган|Таранхаяваган]]
|bgcolor=black|
| 176,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(42355) Тыфон]]
|bgcolor=black|
|175,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(19255) 1994 VK|8}}
|bgcolor=black|
| 175,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 5,6
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]]
|-
| [[(120) Лахесіс]]
|bgcolor=black|
| 174,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(65489) Кета]]
|bgcolor=black|
| 174,0&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Grundy 
   | first=W.M.
   | author2=Stansberry, J.A.
   | author3=Noll K.S.
   | author4=Stephens, D.C.
   | display-authors=etal
   | title=The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur
   | journal=Icarus 
   | year=2007
   | arxiv=0704.1523
   | doi=10.1016/j.icarus.2007.04.004
   | volume=191
   | issue=1
   | page=286
   | bibcode=2007Icar..191..286G}}&lt;/ref&gt;
|5,4&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;/&gt;
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] — [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| {{mpl|(24835) 1995 SM|55}}
|bgcolor=black|
| 174,0
|
| [[Пояс Койпера]]— [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| [[(41) Дафна]]
|bgcolor=black|
| 174,0
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(9) Метыда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 173,8
|11,3
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(747) Вінчэстэр]]
|bgcolor=black|
| 171,71&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(153) Хільда]]
|bgcolor=black|
| 170,64&lt;ref name=PSI/&gt;
| 5,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Хільды]]
|-
| [[(790) Прэторыя]]
|bgcolor=black|
| 170,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|790 Pretoria}}&lt;/ref&gt;
|
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]] &lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр VI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50px|center]]
| 170,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt; — 92&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;/&gt;
|4,19&lt;ref name=&quot;Emelyanov2005&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Emelyanov 
   | first=N.V.
   | author2=Archinal, B. A.
   | author3=A’hearn, M. F.
   | display-authors=etal
   | title=The mass of Himalia from the perturbations on other satellites
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=438
   | issue=3 
   | pages=L33–L36 
   | year=2005
   | doi=10.1051/0004-6361:200500143
   | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2005/30/aahe201/aahe201.html
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2005A&amp;A...438L..33E}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|--style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| [[Намака, спадарожнік|Намака]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Хаумеа II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 170,0
|2
| [[Спадарожнікі Хаумеа|Спадарожнік Хаумеа]]
|-
| [[(96) Эгла]]
|bgcolor=black|
| 169,9
|5,1
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(241) Германія]]
|bgcolor=black|
| 168,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|5,05
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(194) Прокна]]
|bgcolor=black|
| 168,42&lt;ref name=PSI/&gt;
|5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(566) Стэрэаскапія]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt
 |title       = WebCite
 |date        = 2011-02-12
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/65OlV4X0g?url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs.txt
 |archive-date = 12 лютага 2012
 |access-date  = 14 верасня 2013
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=black|
|168,16&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt; Юпітэр V &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Amalthea (moon).png|50px|center]]
| 167,0&lt;ref name=&quot;Thomas1998&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Thomas
   | first=P.C.
   | author2=Burns, J.A.
   | author3=Rossier, L.
   | display-authors=etal
   | title=The Small Inner Satellites of Jupiter
   | journal=Icarus
   | year=1998
   | volume=135
   | issue=1
   | pages=360–371
   | doi=10.1006/icar.1998.5976
   | bibcode=1998Icar..135..360T
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXhPtcs?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
|2,08&lt;ref name=&quot;Anderson2005&quot;&gt;{{cite journal
 |last        = Anderson
 |first       = J.D.
 |author2     = Johnson, T.V.
 |author3     = Shubert, G.
 |display-authors=etal
 |title       = Amalthea’s Density Is Less Than That of Water
 |journal     = Science
 |year        = 2005
 |volume      = 308
 |pages       = 1291–1293
 |doi         = 10.1126/science.1110422
 |bibcode     = 2005Sci...308.1291A
 |pmid        = 15919987
 |issue       = 5726
 |url         = http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5PvyCnLpi?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A
 |archive-date = 28 чэрвеня 2007
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|-
| [[(911) Агамемнан]]
|bgcolor=black|
| 166,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(22) Каліёпа]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Астероид Каллиопа.jpg|50px|center]]
| 166,2&lt;ref name=Descamps2008/&gt;
|8,09&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(66652) Барасізі]]
|bgcolor=black|
| 166,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(54) Аляксандра]]
|bgcolor=black|
| 165,75
| 5,0
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(386) Зігена]]
|bgcolor=black|
| 165,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|386 Siegena}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(59) Элпіда]]
|bgcolor=black|
| 164,8
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1437) Дыямед]]
|bgcolor=black|
| 164,32&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,6
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(444) Гіптыда]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 163,08&lt;ref name=PSI/&gt;
|12,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Пак (спадарожнік Урана)|Пак]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Уран XV&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]]
| 162,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|2,9&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(409) Аспасія]]
|bgcolor=black|
| 161,62&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,42
|| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(20461) Дыярэтса]]
|bgcolor=black|
| 160,4&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Дамаклоіды]]
|-
| {{mpl|1992 QB|1}}
|bgcolor=black|
| 160,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]]— [[К'юбівана]]
|-
|[[(15875) 1996 TP66]]
|bgcolor=black|
| 160,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — унутраны [[Плуціна]]
|-
| [[(209) Дыдона]]
|bgcolor=black|
| 159,94&lt;ref name=PSI/&gt;
| 4,28
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(334) Чыкага]]
|bgcolor=black|
|158,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(804) Іспанія]]
|bgcolor=black|
|157,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|9,95
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]]
|-
| [[(185) Эўніка]]
|bgcolor=black|
| 157,51&lt;ref name=PSI/&gt;
|4,09
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(139) Жуйхуа]]
|bgcolor=black|
| 156,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(354) Элеанора]]
|bgcolor=black|
| 155,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(85) Іо]]
|bgcolor=black|
| 154,8&lt;ref&gt;{{Sbdb|85}}&lt;/ref&gt;
|3,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(165) Ларэлей]]
|bgcolor=black|
| 154,78&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,91
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(173) Іно]]
|bgcolor=black|
| 154,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,83
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(11) Парфенопа]]
|bgcolor=black|
| 153,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|6,15&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(137295) 1999 RB|216}}
|bgcolor=black|
| 153,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]]— [[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|Туціна]]
|-
| [[(14) Ірэна]]
|bgcolor=black|
| 152,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|14 Irene}}&lt;/ref&gt;
|8,2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(89) Юлія]]
|bgcolor=black|
|151,5
|3,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(536) Мерапі]]
|bgcolor=black|
| 151,4&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(145474) 2005 SA|278}}
|bgcolor=black|
| 151,24&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(776) Берберыцыя]]
|bgcolor=black|
| 151,18&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(145) Адэона]]
|bgcolor=black|
| 151,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Адэоны]]
|-
| [[(150) Нюйва]]
|bgcolor=black|
| 151,13&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,62
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[Дысномія (спадарожнік Эрыса)|Дысномія]]
|bgcolor=black|
| 150,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;id=5673
 |title       = Dwarf planet Eris bigger than Pluto - Astronomy Magazine
 |publisher   = Astronomy.com
 |date        = 2007-06-14
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXjiQKZ?url=http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Dysnomia: The Moon of Eris
 |author      = Mike Brown
 |publisher   = Caltech
 |year        = 2006
 |url         = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/
 |access-date  = 2009-03-05
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXk0pQU?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнік астэроіда|Спадарожнік]] [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Дэспіна (спадарожнік)|Дэспіна]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Нептун V&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Despina.jpg|50px|center]]
| 150,0
|2,1
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Сікаракса (спадарожнік Урана)|Сікаракса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 150,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
| 2,3
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(49) Палес]] &lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 149,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,69
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(39) Летыцыя]]
|bgcolor=black|
| 149,52
| 3,5
| [[Астэроід]]
|-
| [[(117) Ломія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,72&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(238) Гіпатыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,49&lt;ref name=PSI/&gt;
| 3,43
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(168) Сібіла]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 148,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(283) Эма]]&lt;sup&gt;M&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 148,0
|1,38
| [[Астэроід]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(51) Немауза]]
|bgcolor=black|
| 147,9
| 3,4
| [[Астэроід]]
|-
| [[(106) Дыёна]]
|bgcolor=black|
| 146,6
| 3,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| {{mpl|(118378) 1999 HT|11}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 146,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавы аб’ект]]
|-
| [[(137) Мелібея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 145,42&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(20) Масалія]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 145,0
|5,67
| [[Астэроід]]
|-
| [[(211) Ізольда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 143,2&lt;ref name=PSI/&gt;
| 3,07
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(1172) Энэй]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 142,82&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Sbdb|1172 Aneas}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(144) Вібілія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 142,38&lt;ref name=PSI/&gt;
|3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Вібіліі]]
|-
| [[(508) Прынстанія]]
|bgcolor=black|
| 142,36&lt;ref name=PSI/&gt;&lt;ref&gt;{{Sbdb|508 Princetonia}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(895) Геліа]]
|bgcolor=black|
| 141,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-
| [[(361) Банонія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 141,72&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,98
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(420) Бертольда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 141,05&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]]
|-
| [[(93) Мінерва]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Астероид Минерва.jpg|50px|center]]
| 141,0
| 2,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| [[(617) Патрокл]]
|bgcolor=black|
| 140,92&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
|[[(308) Палікса]]
|bgcolor=black|
| 140,69&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,92
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(18) Мельпамена]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 140,6
|3
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(268) Адарэя]]
|bgcolor=black|
| 139,89&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,87
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(349) Дэмбоўска]]
|bgcolor=black|
| 139,77&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,86
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]]
|-
| [[(489) Камачына]]
|bgcolor=black|
| 139,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|(47171) 1999 TC|36}}(B)
|bgcolor=black|
| 139,0&lt;ref name=Bennecchi2009/&gt;
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+A2+'''B''')
|-
| [[(69) Гесперыя]]
|bgcolor=black|
| 138,14
| 2,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| {{mpl|2003 UZ|117}}
|bgcolor=black|
| 138,0
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-
| [[(762) Пулкава]]
|bgcolor=black| [[Файл:762 Pulcova Hubble.jpg|50px|center]]
| 137,08&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(196) Філамела]]
|bgcolor=black|
| 136,39&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,65
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(212) Медэя]]
|bgcolor=black|
| 136,12&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,64&lt;ref&gt;Паводле [[:fr:(4769) (212) Médée]].&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(95) Арэтуса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 136,04&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,6
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Порцыя (спадарожнік Урана)|Порцыя]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 135,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|1,7
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(712) Балівіяна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|127,57&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(588) Ахілес]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 135,47&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(690) Вратыславія]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:690Wrat-mag13-100yrs.jpg|50px|center]]
| 134,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(111) Ата]]
|bgcolor=black|
| 134,56
| 2,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(247) Эўкрата]]
|bgcolor=black|
| 134,43&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,54
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(705) Эрмінія]]
|bgcolor=black|
| 134,22&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(471) Папагена]]
|bgcolor=black|
| 134,19&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(65489) Кета|Форкій]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Кето I &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 134,0&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
| 1,67&lt;ref name=&quot;Grundy2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(65489) Кета]]
|-
| {{mpl|1998 WW|31}}
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 133,0
| 2
| [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(147) Протагенея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,93&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,5
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(344) Дэзідэрата]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,27&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(146) Луцына]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 132,2&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(141) Люмен]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 131,04&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(356) Лігурыя]]
|bgcolor=black|
| 131,31&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(216) Клеапатра]]
|bgcolor=black|[[Файл:Kleopatra.jpg|50px|center]]
| 131,0
| 4,64
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]]
|-
| [[(187) Ламберта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 130,4&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,37
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(419) Аўрэлія]]
|bgcolor=black|
| 129,01&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|-
| [[(200) Дынамена]]
|bgcolor=black|
| 128,36&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(8) Флора]]
|bgcolor=black|
| 127,8
|8,47
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Сямейства Флоры]]
|-
| [[(654) Зелінда]]
|bgcolor=black|
| 127,4&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(426) Гіпа]]
|bgcolor=black|
| 127,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(47) Аглая]]
|bgcolor=black|
| 126,96
| 2,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(279) Туле]]
|bgcolor=black|
| 126,59&lt;ref name=PSI/&gt;
| 2,12
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(92) Ундзіна]]
|bgcolor=black|
| 126,42&lt;ref name=&quot;jpldata92udina&quot;&gt;{{Sbdb|92 Undina}}&lt;/ref&gt;
|2,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(1173) Анхіс]]&lt;small&gt;(1930 UB)&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 126,27&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пукнты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1143) Адысей]]
|bgcolor=black|
| 125,64&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(469) Аргенціна]]
|bgcolor=black|
| 125,57&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(159) Эмілія]]
|bgcolor=black|
| 125,0
|1,4
| [[Астэроід]]
|-
| [[(405) Тэя]]
|bgcolor=black|
| 124,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(602) Марыяна]]
|bgcolor=black|
| 124,72&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(46) Гестыя]]
|bgcolor=black|
| 124,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|3,5&lt;ref name=&quot;Michalak2001&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Michalak 
   | first=G.
   | title=Determination of asteroid masses
   | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
   | volume=374
   | issue=2 
   | pages=703–711 
   | year=2001
   | doi=10.1051/0004-6361:20010731
   | url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&amp;access=standard&amp;Itemid=129&amp;url=/articles/aa/abs/2001/29/aa10228/aa10228.html
   | access-date=2008-11-10 
   | bibcode=2001A&amp;A...374..703M}}&lt;/ref&gt;-21&lt;ref name=&quot;Bange1997&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Bange 
   | first=J.F
   | author2=A. Bec-Borsenberger
   | title=DETERMINATION OF THE MASSES OF MINOR PLANETS
   | page=169 
   | year=1997
   | url=http://www.rssd.esa.int/Hipparcos/venice-proc/poster02_22.pdf
   | access-date=2008-11-10}}&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(104) Клімена]]
|bgcolor=black|
| 123,8
|2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(410) Хларыда]]
|bgcolor=black|
| 123,57&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,97
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Хларыды]]
|-
| [[(134) Сафрасіна]]
|bgcolor=black|
| 123,28
|2
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(328) Гудрон]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,92&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,94
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(1867) Дэіфоб]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,67&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(68) Лета]]
|bgcolor=black|
| 122,6
| 1,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(70) Панапея]]
|bgcolor=black|
| 122,17
| 2,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(127) Жанна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 122,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|127 Johanna}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(276) Адэлаіда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 121,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(176) Ідуна]]
|bgcolor=black|
| 121,04&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,76
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]]
|-
| [[(156) Ксантыпа]]
|bgcolor=black|
| 120,99&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,85
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(28) Белона]]
|bgcolor=black|
| 120,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(86) Семела]]
|bgcolor=black|
| 120,6
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(78) Дыяна]]
|bgcolor=black|
| 120,6
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(381) Міра]]
|bgcolor=black|
| 120,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(225) Генрыета]]
|bgcolor=black|
| 120,49&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,83
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класса C|Клас C]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(618) Эльфрыда]]
|bgcolor=black|
| 120,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| {{mpl|(73840) 2002 PN|34}}
|bgcolor=black|
| 119,5&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Рассеяны дыск]]
|-
| [[(105) Артэміда]]
|bgcolor=black|
| 119,2
|1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(81) Тэрпсіхора]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 119,08
| 1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(5) Астрэя]]
|bgcolor=black|
| 119,07&lt;ref name=PSI/&gt;
|2,9
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(74) Галатэя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 118,72
|1,8
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(350) Арнамента]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 118,35&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(772) Танета]]
|bgcolor=black|
| 117,66&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(476) Гедвіг]]
|bgcolor=black|
| 116,76&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1093) Фрэда]]
|bgcolor=black|
| 116,73&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(171) Афелія]]
|bgcolor=black|
| 116,7&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,66
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(909) Ула]]
|bgcolor=black|
| 116,44&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(3317) Парыс]]
|bgcolor=black|
| 116,26&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(203) Пампея]]
|bgcolor=black|
| 116,25&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,65
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(3063) Махаон]]
|bgcolor=black|
| 116,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(38) Леда]]
|bgcolor=black|
| 115,93&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,6
| [[Астэроід]]
|-
| [[(360) Карлава]]
|bgcolor=black|
| 115,76&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(521) Брыксія]]
|bgcolor=black|
| 115,65&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(490) Верытас]]
|bgcolor=black|
| 115,55&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Верытас]]
|-
| [[(466) Тысіфона]]
|bgcolor=black|
| 115,53&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(53) Каліпса]]
|bgcolor=black|
| 115,38
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(2241) Алкафой]]
|bgcolor=black|
| 114,63&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(388) Харыбда]]
|bgcolor=black|
| 114,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(34) Цырцэя]]
|bgcolor=black|
| 113,5
| 1,5
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| Эпіметэй &lt;br /&gt; &lt;small&gt; Сатурн XI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:N00098327 Epimetheus.jpg|50px|center]]
| 113,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,5304&lt;ref name=&quot;Spitale2006&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = Spitale, J. N.
 |display-authors = etal
 |title       = ''The orbits of Saturn's small satellites derived from combined historic and ''Cassini'' imaging observations''
 |journal     = The Astronomical Journal
 |year        = 2006
 |volume      = 132
 |issue       = 2
 |pages       = 692–710
 |url         = http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html
 |doi         = 10.1086/505206
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160413064223/http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html
 |archive-date = 13 красавіка 2016
 |url-status  = live
 |bibcode     = 2006AJ....132..692S
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|-
| [[(596) Шэйла]]
|bgcolor=black|
| 113,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(56) Мелета]]
|bgcolor=black|
| 113,24
|1,5
| [[Астэроід]]
|-
| [[(129) Антыгона]]
|bgcolor=black|
| 113,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|129 Antigone}}&lt;/ref&gt;
|2
| [[Пояс астэроідаў]] — багатая на нікель і жалеза
|-
| [[(12) Вікторыя]]
|bgcolor=black|
| 112,8
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(57) Мнемасіна]]
|bgcolor=black|
| 112,6
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(545) Месаліна]]
|bgcolor=black|
| 111,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(2797) Тэўкр]]
|bgcolor=black|
| 111,14&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(2920) Аўтамедон]]
|bgcolor=black|
| 111,0&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| {{mpl|2001 QR|322}}
|bgcolor=black|
| 110,0
|
| [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]]
|-
| [[(91) Эгіна]]
|bgcolor=black|
| 109,8
|1,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(140) Жыва]]
|bgcolor=black|
| 109,79&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,4
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(814) Таўрыда]]
|bgcolor=black|
| 109,56&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(595) Паліксена]]
|bgcolor=black|
| 109,07&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(230) Афаманта]]
|bgcolor=black|
| 108,99
| 1,36
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(659) Нестар]]
|bgcolor=black|
| 108,87&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]])
|-
| [[(37) Фідэс]]
|bgcolor=black|
| 108,0
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(23) Талія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,6
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(739) Мандэвіль]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,53&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| {{mpl|2007 VL|305}} &lt;sup&gt; A &lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,5
|
| [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]]
|-
| [[(40) Гармонія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 107,2
|1,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(181) Эўхарыда]]
|bgcolor=black|
| 106,66&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]]
|-
| [[(346) Герменарыя]]
|bgcolor=black|
| 106,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(514) Арміда]]
|bgcolor=black|
| 106,17&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(357) Нініна]]
|bgcolor=black|
| 106,1&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(506) Марыён]]
|bgcolor=black|
| 105,94&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(365) Кардуба]]
|bgcolor=black|
| 105,92&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(36) Аталанта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,6
| 1,69
| [[Астэроід]]
|-
| [[(713) Люцынія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(1269) Раландыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 105,19&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(164) Ева]]
|bgcolor=black|
| 104,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,21
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(98) Іанта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 104,5
|1,2
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(240) Ванадзіда]]
|bgcolor=black|
| 103,9&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(221) Эас]]
|bgcolor=black|
| 103,87&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,17
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]]
|-
| {{mpl|(29981) 1999 TD|10}}
|bgcolor=black|
| 103,7&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Транснептунавыя аб'екты]]
|-
| [[(788) Гогенштэйна]]
|bgcolor=black|
| 103,68&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(791) Ані]]
|bgcolor=black|
| 103,52&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1208) Траіл]]
|bgcolor=black|
| 103,34&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(192) Наўсікая]]
|bgcolor=black|
| 103,26&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,15
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(63) Аўсонія]]
|bgcolor=black|
| 103,14
|1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(35) Леўкафея]]
|bgcolor=black|
| 103,11&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(570) Кітэра]]
|bgcolor=black|
| 102,81&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(233) Астэропа]]
|bgcolor=black|
| 102,78&lt;ref name=PSI/&gt;
|1,4
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(4063) Эўфорба]]
|bgcolor=black|
| 102,46&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1583) Антылох]]
|bgcolor=black|
| 101,62&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]])
|-
| [[(1390) Абастумані]]
|bgcolor=black|
| 101,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(522) Хельга]]
|bgcolor=black|
| 101,22&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]]
|-
| [[(175) Андрамаха]]
|bgcolor=black|
| 101,17&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,08
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(191) Колга]]
|bgcolor=black|
| 101,03&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1,08
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(663) Герлінда]]
|bgcolor=black|
| 100,88&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(626) Нартбурга]]
|bgcolor=black|
| 100,73&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(387) Аквітанія]]
|bgcolor=black|
| 100,51&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(42) Ізіда]]
|bgcolor=black|
| 100,2
| 1,1
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(30) Уранія]]
|bgcolor=black|
| 100,0
| 1,04
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 40 да 100 км ==

Астэроідаў з дыяметрамі ад 100 км і меншымі існуе некалькі тысяч, але толькі нямногія з іх былі больш-менш вывучаны. Масы аб’ектаў у гэтым спісе ляжаць у межах паміж 1{{e|15}} і 1{{e|18}} кг, прычым для многіх астэроідаў яны носяць ацэначны характар​​.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|15}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(50) Вірджынія]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 99,82
|1040
| [[Астэроід]]
|-
| [[(114) Касандра]]
|bgcolor=black|
| 99,72&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1000
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]]
|-
| [[(1021) Фламарыё]]
|bgcolor=black|
| 99,39&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(162) Лаўрэнтыя]]
|bgcolor=black|
| 99,1&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1020
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(401) Атылія]]
|bgcolor=black|
| 99,12&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Фіва (спадарожнік)|Фіва]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XIV &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Thebe.jpg|50px|center]]
| 98,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|430
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(148) Галія]]
|bgcolor=black|
| 97,76&lt;ref name=PSI/&gt;
| 980
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]]
|-
| [[(404) Арсіноя]]
|bgcolor=black|
| 97,71&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[(27) Эўтэрпа]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 96,0
|930
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(773) Ірмінтрауд]]
|bgcolor=black|
| 95,88&lt;ref name=PSI/&gt;
| 1080
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа D|Клас D]]
|-
| [[(21) Лютэцыя]]
|bgcolor=black| [[Файл:Rosetta triumphs at asteroid Lutetia.jpg|50px|center]]
| 95,6&lt;ref name=PSI/&gt;
|1700&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11470851
|author=Jonathan Amos
|title=Asteroid Lutetia has thick blanket of debris
|date=2010-10-04
|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(62) Эрато]]
|bgcolor=black|
| 95,4
|910
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Феміды]]
|-
| [[(26) Празерпіна]]
|bgcolor=black|
| 94,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|900
| [[Астэроід]]
|-
| [[(345) Терцыдзіна]]
|bgcolor=black|
| 94,12&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Джульета (спадарожнік Урана)|Джульета]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Uranus-Juliet-NASA.gif|50px|center]]
| 93,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|560
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(58) Канкордзія]]
|bgcolor=black|
| 93,44
|850
| [[Астэроід]]
|-
| [[(229) Адэлінда]]
|bgcolor=black|
| 93,2&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікта]]
|bgcolor=black|[[Файл:Pluto and its satellites (2005).jpg|50px|center]]
| 92,0&lt;ref name=&quot;Weaver2006a&quot;&gt;average of values taken from:
{{cite journal 
   | author = H. A. Weaver
   | author2 = S. A. Stern
   | author3 = M. J. Mutchler
   | author4 = A. J. Steffl
   | author5 = Mark W. Buie
   | author6 = W. J. Merline
   | author7 = J. R. Spencer
   | author8 = E. F. Young
   | author9 = L. A. Young
   | year = 2006 
   | title = Discovery of two new satellites of Pluto 
   | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-23_439_7079/page/942
   | journal = Nature 
   | volume = 439
   | issue = 7079 
   | pages = 943–945
   | doi = 10.1038/nature04547 
   | arxiv = astro-ph/0601018 
   | pmid = 16495991
   |bibcode = 2006Natur.439..943W}}&lt;/ref&gt;
| 70
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-
| [[(103) Гера]]
|bgcolor=black|
| 91,2
|790
| [[Астэроід]]
|-
| [[(17) Фетыда]]
|bgcolor=black| [[Файл:17Thetis-LB1.jpg|50px|center]]
| 90,0
|1200
| [[Астэроід]]
|-
| [[(143) Адрыя]]
|bgcolor=black|
| 89,93&lt;ref name=PSI/&gt;
| 760
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(109) Феліца]]
|bgcolor=black|
| 89,4
|750
| [[Астэроід]]
|-
| [[(100) Геката]]
|bgcolor=black|
| 89,0&lt;ref&gt;{{cite web 
   | url=http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html 
   | title=IRAS Minor Planet Survey 
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20051211134758/http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html 
   | archive-date=11 снежня 2005 
   | access-date=14 верасня 2013 
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|1000
| [[Астэроід]]
|-
| [[(90) Антыёнпа]] A
|bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]]
| 87,8&lt;ref name=johnstonam90/&gt;
|410
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(227) Філасофія]]
|bgcolor=black|
| 87,31&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
|  Праметэй &lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Prometheus 12-26-09a.jpg|50px|center]]
| 86,2
|156,6
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(110) Лідыя]]
|bgcolor=black|
| 86,1
|670
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| Элара&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр VII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Elara (moon).jpg|50px|center]]
| 86,0
|870
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-
| [[(72) Феронія]]
|bgcolor=black|
| 85,9
|670
| [[Астэроід]]
|-
| [[(60558) Эхекл]]/ &lt;br /&gt; 174P/Echeclus
|bgcolor=black|
| 84,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры, астероіды|Кентаўры]]&lt;ref name=&quot;echeclus&quot;&gt;{{Sbdb|60558 Echeclus}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[(90) Антыопа|S/2000 (90) 1]]
|bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]]
| 83,8&lt;ref name=&quot;johnstonam90&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html
 |title       = (90) Antiope and S/2000 (90) 1
 |publisher   = Johnstonsarchive.net
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXpTehl?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(90) Антыопа]]
|-
| [[(71) Ніёба]]
|bgcolor=black|
| 83,4
|610
| [[Астэроід]]
|-
| [[(102) Мірыям]]
|bgcolor=black|
| 83,0&lt;ref name=&quot;SIMPS&quot;&gt;{{cite web 
   | url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html 
   | author=Tedesco et al
   | title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) 
   | access-date=31 декабря 2008 
   | work=IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6,0 
   | publisher=[[:en:Planetary Data System|Planetary Data System]] 
   | year=2004 
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5mqp8r4gD?url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html 
   | archive-date=17 студзеня 2010 
   | url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(97) Клато]]
|bgcolor=black|
| 82,8
|590
| [[Астэроід]]
|-
| [[(61) Даная]]
|bgcolor=black|
| 82,04
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Таласа (спадарожнік)|Таласа]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун IV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]]
| 82,0
|350
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(122) Герда]]
|bgcolor=black|
| 81,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|570
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(83) Беатрыс]]
|bgcolor=black|
| 81,38
|560
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(32) Памона]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 81,0
| 550
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Пандора (спадарожнік)|Пандора]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]]
| 80,6
|135,6
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Белінда (спадарожнік Урана)|Белінда]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIV &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Belinda.gif|50px|center]]
| 80,0
|360
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(115) Ціра]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|79,84&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Крэсіда (спадарожнік Урана)|Крэсіда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 79,6&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|340&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(135) Герта]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 79,24&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(84) Кліо]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 79,16&lt;ref name=&quot;jpldata84klio&quot;&gt;{{Sbdb|84 Klio}}&lt;/ref&gt;
|520
| [[Астэроід]]
|-
| [[(80) Сапфо]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 78,4
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(1001) Гаусія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 78,0
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(58534) Логас]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 77,0&lt;ref name=&quot;Grundy2005&quot;&gt;{{cite journal
   | author=Grundy, W. M
   | author2=Noll, K. S.
   | author3=Stephens, D. C.
   | title=Diverse albedos of small trans-neptunian objects
   | journal=Icarus
   | volume=176 
   | issue=1 
   | pages=184–191 
   | year=2005
   | doi=10.1016/j.icarus.2005.01.007
   | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103505000266
   | access-date=2023-12-13
   | bibcode=2005Icar..176..184G
   | arxiv = astro-ph/0502229}}&lt;/ref&gt;
| 270
| [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(124) Алькеста]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 76,36&lt;ref name=PSI/&gt;
|470
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[:en:55576 Amycus|55576 Amycus]]
|bgcolor=black|
| 76,3&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(25) Факея]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 75,2
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(8405) Асбол]]
|bgcolor=black|[[Файл:8405 asbolus.jpg|50px|center]]
| 74,0&lt;ref&gt;{{cite journal
   | title=Infrared spectroscopy of the Centaur 8405 Asbolus: first observations at ESO-VLT
   | author=Barucci, M. A., de Bergh, C., Cuby, J.-G., Le Bras, A., Schmitt, B., &amp; Romon, J.
   | journal=Astronomy and Astrophysics
   | volume=357
   | pages=L53–L56
   | year=2000
   | bibcode=2000A&amp;A...357L..53B
   | url=http://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20230611095640/https://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B
   | archive-date=11 чэрвеня 2023
   | url-status=dead
   | access-date=22 чэрвеня 2024
   }}&lt;/ref&gt; — 42&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(112) Іфігенія]]
|bgcolor=black|
| 72,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(86047) 1999 OY|3}}
|bgcolor=black|
| 72,0
|
| [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]]
|-style=&quot;background:#F5DEB3;&quot;
| [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]]
|bgcolor=black|[[Файл:Pluto hubble1-ru(2).jpg|50px|center]]
| 72,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|391&lt;sup&gt;P&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Разалінда (спадарожнік Урана)|Разалінда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 72,0
|250
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Калібан (спадарожнік Урана)|Калібан]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 72,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(99) Дзіку]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,9
|390
| [[Астэроід]]
|-
| [[(66) Мая]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,82
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(116) Сірона]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 71,7&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(44) Ніса]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 70,64
|370
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-
| [[:en: 10370 Hylonome|10370 Hylonome]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 70,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(77) Фрыг]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 69,26
|350
| [[Астэроід]]
|-
| [[(55) Пандора]]
|bgcolor=black|
| 66,7
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(133) Кірэна]]
|bgcolor=black|
| 66,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|310
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(79) Эўрынома]]
|bgcolor=black|
| 66,48
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Наяда (спадарожнік)|Наяда]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Нептун III&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]]
| 66,0
|190&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(43) Арыядна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|65,88&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(101) Алена]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 65,8
|300
| [[Астэроід]]
|-
| [[(108) Гекуба]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 64,98&lt;ref&gt;{{Sbdb|108 Hecuba}}&lt;/ref&gt;
|390
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Дэздэмона (спадарожнік Урана)|Дэздэмона]]&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран X&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 64,0
|180
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|  [[Галімеда (спадарожнік Нептуна)|Галімеда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 62,0
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[:en: 52975 Cyllarus|52975 Cyllarus]]
|bgcolor=black|
| 62,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-
| [[(82) Алкмена]]
|bgcolor=black|
| 60,96
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(60) Эхо]]
|bgcolor=black|
| 60,2
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[C/1995 O1 (Хейла — Бопа)|Камета Хейла — Бопа]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; C/1995 O1 &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Halebopp031197.jpg|50px|center]]
| 60,0&lt;ref name=&quot;hale-bopp&quot;&gt;{{Sbdb|Hale-Bopp}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Пасіфэ (спадарожнік)|Пасіфэ]]*&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр VIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 60,0
|300
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(7066) Нес]]
|bgcolor=black|
| 60,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Неса (спадарожнік)|Неса]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 60,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(64) Ангеліна]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 60,0&lt;ref&gt;{{cite journal
   | bibcode=1991LPI....22.1515W
   | author=Lionel Wilson and Klaus Keil 
   | title=Explosive Eruptions on Asteroids: The Missing Basalts on the Aubrite Parent Body 
   | journal=Abstracts of the Lunar and Planetary Science Conference 
   | volume=22 
   | page=1515 
   | year=1991}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-
| {{mpl|2008 KV|42}}
|bgcolor=black|
| 59,0&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm
 |title       = 2008-07-16 Tracking News
 |publisher   = Hohmanntransfer.com
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXrZwnC?url=http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]]
|-
| [[(67) Азія]]
|bgcolor=black|
| 58,12
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(119) Алфея]]
|bgcolor=black|
| 57,3&lt;ref name=PSI/&gt;
| 200
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(75) Эўрыдыка]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 55,91&lt;ref name=PSI/&gt;
|180
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(142) Пулана]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 55,29&lt;ref name=PSI/&gt;
|180
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]]
|-
| [[(253) Матыльда]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:(253) mathilde crop.jpg|50px|center]]
| 52,8
|103,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]]
|-
| [[:en: 52872 Okyrhoe|52872 Okyrhoe]]
|bgcolor=black|
| 52,02&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Б’янка (спадарожнік Урана)|Б’янка]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Уран VIII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 51,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|92
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Праспера (спадарожнік Урана)|Праспера]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 50,0
|85
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Сетэбас (спадарожнік Урана)|Сетэбас]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран XIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 48,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|75
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[:en: 4348 Poulydamas|4348 Poulydamas]]
|bgcolor=black|
| 48,0&lt;ref name=&quot;EAON&quot;&gt;{{cite web 
   | date=2004-01-31 
   | title=E.A.O.N. : (4348) Poulydamas 
   | publisher=European Asteroidal Occultation Network (E.A.O.N.) 
   | author=Pierre Vingerhoets and Jan Van Gestel 
   | url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004,0131-4348.gif 
   | access-date=2010-05-31 
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXs2mz8?url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004.0131-4348.gif 
   | archive-date=12 лютага 2011 
   | url-status=live
   }}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]]
|-
| [[(123) Брунхільда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 47,97&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(1000) Піацыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 47,78&lt;ref name=&quot;PSI&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive, Archive] ''Planetary Science Institute''&lt;/ref&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(113) Амальтэя]]
|bgcolor=black|
| 46,14&lt;ref name=PSI/&gt;
| 100
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| Кармэ &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 46
|130
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| [[(138) Тулуза]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 45,5&lt;ref name=PSI/&gt;
|99
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(126) Веледа]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,8&lt;ref name=PSI/&gt;
|94
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(73) Клітыя]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,44
|92
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Сао (спадарожнік)|Сао]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 44,0
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(125) Лібератрыкс]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 43,58&lt;ref name=PSI/&gt;
|87
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Метыда (спадарожнік)|Метыда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XVI &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Metis.jpg|50px|center]]
| 43,0&lt;ref name=&quot;Thomas1998&quot;/&gt;
| 36
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(132) Эфра]]
|bgcolor=black|
| 42,87&lt;ref name=PSI/&gt;
|82
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Афелія (спадарожнік Урана)|Афелія]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Уран VII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 42,8&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;ref name=nssdc/&gt;
|53
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|  [[Лаамедэя (спадарожнік)|Лаамедэя]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Нептун XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 42
|
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[(118) Пейто]]
|bgcolor=black|
| 41,74&lt;ref name=PSI/&gt;
|76
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[(208) Лакрымоза]]
|bgcolor=black|
| 41,33&lt;ref name=PSI/&gt;
|73,9
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(136) Аўстрыя]]
|bgcolor=black|
| 41,0&lt;ref name=PSI/&gt;
|68
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-
| [[(131) Вала]]
|bgcolor=black|
| 40,44&lt;ref name=PSI/&gt;
|69
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Кардэлія (спадарожнік Урана)|Кардэлія]]* &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран VI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 40,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|44
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Сіярнак (спадарожнік)|Сіярнак]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XXIX&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 40
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|}

== Аб’екты дыяметрам ад 2 да 40 км ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[км]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|15}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(167) Урда]]
|bgcolor=black|
| 39,94&lt;ref name=PSI/&gt;
| 66,7
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Сінопэ (спадарожнік)|Сінопе]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Юпітэр IX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 38,0
|76
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
| [[Псамафа (спадарожнік)|Псамафа]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Нептун X&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 38,0
|37
| [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]]
|-
| [[29P/Швасмана — Вахмана]]
|bgcolor=black| [[Файл:29P Schwassmann Wachmann.jpg|50px]]
| 37,3&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Камета]] — [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Лісітэя (спадарожнік)|Лісітэя]]* &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Юпітэр X&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 36,0
|63
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-
| [[(158) Караніда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 35,37&lt;ref name=PSI/&gt;
| 46,3
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Алена (спадарожнік)|Елена]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Helene rev 127 raw 2 brush double mid-30b.jpg|50px|center]]
| 35,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|25
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(243) Іда]]
|bgcolor=black| [[Файл:243 Ida large.jpg|50px|center]]
| 34,6
|42
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]]
|-
| [[(226) Верынгія]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
|33,84&lt;ref name=PSI/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]]
|-
| [[(433) Эрас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Eros southern hemisphere overview.jpg|50px|center]]
| 33,68
|66,9
| [[Калязямныя астэроіды]] — [[Амуры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Стэфана (спадарожнік Урана)|Стэфана]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 32,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|22
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Альбіёрыкс (спадарожнік)|Альбіёрыкс]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 32,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(1036) Ганімед]]
|bgcolor=black|
| 31,8
|33
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(1815) Бетховен]]
|bgcolor=black|
| 31,6&lt;ref name=&quot;johnston2010&quot;/&gt;
|
| [[Пояс астэроідаў]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Атлас (спадарожнік)|Атлас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; &lt;small&gt; Сатурн XV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Cassini Atlas N00084634 CL.png|50px|center]]
| 30,6
|66
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(31824) Элат]]
|bgcolor=black|
| 30,0&lt;ref name=&quot;spitzer&quot;/&gt;
|
| [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Пердыта (спадарожнік Урана)|Пердыта]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 30,0&lt;ref name=&quot;Karkoschka2001b&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Karkoschka
   | first=Erich
   | author-link=:en:Erich Karkoschka
   | title=Voyager's Eleventh Discovery of a Satellite of Uranus and Photometry and the First Size Measurements of Nine Satellites
   | journal=Icarus
   | volume=151
   | pages=69–77
   | year=2001
   | doi=10.1006/icar.2001.6597
   | bibcode=2001Icar..151...69K
}}&lt;/ref&gt;
|13
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Пан (спадарожнік)|Пан]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XVIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Pan side view.jpg|50px|center]]
| 28,4&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C. C.]]
 |display-authors = etal
 |title       = ''Saturn's Small Inner Satellites: Clues to Their Origins''
 |journal     = Science
 |year        = 2007
 |volume      = 318
 |issue       = 5856
 |pages       = 1602–1607
 |pmid        = 18063794
 |bibcode     = 2007Sci...318.1602P
 |doi         = 10.1126/science.1143977
 |url         = http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXsjQIR?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
|4,95&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Лінус, спадарожнік|Лінус]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Каліёпа I&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 28,0&lt;ref name=&quot;Descamps2008&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Descamps
   | first=P.
   | author2=Marchis, F.
   | author3=Pollock, J.
   | display-authors=etal
   | title=New determination of the size and bulk density of the binary asteroid 22 Kalliope from observations of mutual eclipses
   | year=2008
   | journal=Icarus
   | volume=196
   | issue=2
   | pages=578–600
   | bibcode=2008Icar..196..578D
   | doi=10.1016/j.icarus.2008.03.014
   | arxiv=0710.1471
   | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
   | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXt8d4U?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
   | archive-date=12 лютага 2011
   | url-status=live
   | access-date=14 верасня 2013
   }}&lt;/ref&gt;
|60&lt;ref name=&quot;Marchis03&quot;&gt;{{cite journal
 |author          = F. Marchis
 |display-authors = etal
 |title           = ''A three-dimensional solution for the orbit of the asteroidal satellite of 22 Kalliope''
 |journal         = Icarus
 |year            = 2003
 |volume          = 165
 |issue           = 1
 |page            = 112
 |bibcode         = 2003Icar..165..112M
 |doi             = 10.1016/S0019-1035(03)00195-7
 |url             = http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
 |archive-url     = https://web.archive.org/web/20190430232417/http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D
 |archive-date    = 30 красавіка 2019
 |url-status      = dead
 |access-date     = 20 студзеня 2022
}}&lt;/ref&gt;
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(22) Каліёпа]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ананке (спадарожнік)|Ананке]] &lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Юпітэр XII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 28,0&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;&gt;{{cite web
 | author    = [[:en:Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]], [[:en:David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]], [[:en:Carolyn Porco|Porco, C]]
 | url       = http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP,2003.pdf
 | title     = ''Jupiter's Outer Satellites and Trojans'', in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere,''
 | coauthor  = Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon
 | publisher = Cambridge Planetary Science, Cambridge, UK: Cambridge University Press
 | volume    = 1
 | isbn      = 978-0-521-81808-7
 | year      = 2004
 | pp.       = 263-280
 | url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|38,2
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тэлеста (спадарожнік)|Тэлеста]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIII або Тэтыс B&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]]
| 23,6&lt;ref name=&quot;Porco2006&quot;&gt;{{cite journal
 |author      = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C.C.]]
 |display-authors = etal
 |title       = ''Physical Characteristics and Possible Accretionary Origins for Сатурн's Small Satellites''
 |journal     = Bulletin of the American Astronomical Society
 |year        = 2006
 |volume      = 37
 |page        = 768
 |url         = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5QeJx7L0V?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf
 |archive-date = 27 ліпеня 2007
 |url-status  = live
 |access-date  = 14 верасня 2013
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Фобас (спадарожнік Марса)|Фобас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Марс I &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]]
| 22,2
|10,7
| [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Паліяк (спадарожнік)|Паліяк]]
|bgcolor=black|
| 22,0
| 8,2
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Францыска (спадарожнік Урана)|Францыска]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 22,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|7,2
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Каліпса (спадарожнік)|Каліпса]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIV або Тэтыс C &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:N00151485 Calypso crop.jpg|50px|center]]
| 21,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Леда (спадарожнік)|Леда]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XIII &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|11
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Фердынанд (спадарожнік Урана)|Фердынанд]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXIV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|5,4
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Маргарыта (спадарожнік Урана)|Маргарыта]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 20,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|5,4
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(149) Медуза]]
|bgcolor=black|
| 19,76&lt;ref name=PSI/&gt;
| 8
| [[Пояс астэроідаў]]
|-
| [[Ромул, спадарожнік|Ромул]]
|bgcolor=black|
| 18,0
|4
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Імір (спадарожнік)|Імір]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн XIX &lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Трынкула (спадарожнік Урана)|Трынкула]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0
|3,9
| [[Спадарожнікі Урана]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Купідон (спадарожнік Урана)|Купідон]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 18,0
|3,8
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-
| [[(2002) Эйлер]]
|bgcolor=black|
| 17,44
| 5,5
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Адрастэя (спадарожнік)|Адрастэя]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; Юпітэр XV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Adrastea.jpg|50px|center]]
| 16,4
|2
| [[Спадарожнікі Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Ківіёк (спадарожнік)|Ківіёк]]
|bgcolor=black|
| 16,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Тарвас (спадарожнік)|Тарвас]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Tarvos from Cassini.jpg|50px]]
|15,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(2685) Мазурскі]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Asteroid 2685Masurky.png|50px|center]]
| 15,0
|5-11
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(65407) 2002 RP|120}}
|bgcolor=black|
| 14,6&lt;ref name=&quot;jpldataRP120&quot;&gt;{{Sbdb|65407)}}&lt;/ref&gt;
| 3,1
| [[Дамаклоіды]] ([[рэтраградны рух]])
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бэстла (спадарожнік)|Бэстла]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 14,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Маленькі прынц, спадарожнік|Маленькі прынц]]
|bgcolor=black|
| 13,0
|1,2
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(45) Яўгенія]]
|-style=&quot;background:#ffc6bf;&quot;
| [[Дэймас]]&lt;sup&gt;$&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Марс II &lt;/small&gt;
|bgcolor=black| [[Файл:Deimos-MRO.jpg|50px|center]]
| 12,4
|1,48
| [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]]
|-
| [[(951) Гаспра]]
|bgcolor=black| [[Файл:951 Gaspra.jpg|50px|center]]
| 12,2&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&amp;cpsidt=3984962
 |title       = The Shape of Gaspra: Galileo's observations of 951 Gaspra
 |publisher   = Cat.inist.fr
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXv7tPd?url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|2-3
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Іджырак (спадарожнік)|Іджырак]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 12
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[S/2002 (121) 1]]
|bgcolor=black|
| 12&lt;ref name=&quot;MarKaaHom06&quot;&gt;{{cite journal
   | author=F. Marchis
   | display-authors=etal
   | title=''Shape, size and multiplicity of main-belt asteroids I. Keck Adaptive Optics survey''
   | journal=Icarus
   | volume=185
   | page=39
   | year=2006
   | bibcode=2006Icar..185...39M
   | doi=10.1016/j.icarus.2006.06.001
   | pmid=19081813
   | issue=1
   | pmc=2600456
   | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M
   | archive-url = https://web.archive.org/web/20070709124859/https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M
   | archive-date = 9 ліпеня 2007
   | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|1,6
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(121) Герміёна]]
|-
| [[Камета Галея]]
|bgcolor=black|[[Файл:Halley's Comet, 1910.JPG|50px|center]]
| 11,0&lt;ref&gt;11&amp;nbsp;km average diameter 2004 study&lt;/ref&gt;
|0,03&lt;ref&gt;Для разліку выкарыстоўваўся [[аб'ём]] эліпсоіда памерам 15x8x8 км з меркаванай шчыльнасцю «[[:en:rubble pile|кучы друзу]]» каля 0,6 г/см³, што дае масу (m=d*v), роўную ~3,02{{e|14}} кг.&lt;/ref&gt;
| [[Камета]] (перыяд 75,3 года)
|-
| [[S/2001 (107) 1]]
|bgcolor=black|
| 11,0&lt;ref name=&quot;MarKaaHom06&quot;/&gt;
|1,5
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(107) Каміла]]
|-style=&quot;background:#CCFFCC;&quot;
| [[Маб (спадарожнік Урана)|Маб]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 10,0
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Эрыпа (спадарожнік)|Эрыпа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 10,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(26858) Містер Рогерс]]
|bgcolor=black|
| 9,5
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Калірое (спадарожнік)|Калірое]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Уран XVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,6
|
| [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Гіракін (спадарожнік)|Гіракін]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Феміста (спадарожнік)|Феміста]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 8,0
|0,69
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Дафніс (спадарожнік)|Дафніс]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:PIA21056 - Daphnis Up Close.jpg|50px|center]]
| 7,8&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| 0,084&lt;ref name=&quot;Porco2007&quot;/&gt;
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[Рэм, спадарожнік|Рэм]]
|bgcolor=black|
| 7,0
|0,2
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Таркек (спадарожнік)|Таркек]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Кары (спадарожнік)|Кары]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мундыльфары (спадарожнік)|Мундыльфары]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Сутунг (спадарожнік)|Сутунг]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 7,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Праксідыке (спадарожнік)|Праксідыкэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Нарві (спадарожнік)|Нарві]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,6
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Скады (спадарожнік)|Скады]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 6,4
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[9P/Тэмпеля]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:PIA02127.jpg|50px|center]]
| 6,0&lt;ref name=&quot;Tempel1&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Comet 9P/Tempel 1
 |publisher   = The Planetary Society
 |url         = http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html
 |access-date  = 2008-12-16
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXwCJMk?url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpl-tempel&quot;&gt;{{Sbdb|9P/Tempel 1}}&lt;/ref&gt;
| 0,075
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Грэйп (спадарожнік)|Грэйп]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Ярнсакса (спадарожнік)|Ярнсакса]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн L&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Скол (спадарожнік)|Скол]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[S/2003 (130) I]]
|bgcolor=black|
| 6,0
|0,4
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(130) Электра]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Логі (спадарожнік)|Логі]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Хаці (спадарожнік)|Хаці]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Форн’ёт (спадарожнік)|Форн’ёт]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бефінд (спадарожнік)|Бефінд]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXVII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Эгір (спадарожнік)|Эгір]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[S/2007 S 2]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 6,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(118401) LINEAR]]
|bgcolor=black|
| 6,0
|0,23
| [[Камета галоўнага пояса]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Бергельмір (спадарожнік)|Бергельмір]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Сатурн XXXVIII&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|
| 6,0&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Трум (спадарожнік)|Трум]] &lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Сатурн XXX&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Thrymr from Cassini on April 05,2009.png|50px]]
| 5,6&lt;ref&gt;[http://Сатурн.jpl.nasa.gov/science/moons/thrym/ Cassini Equinox Mission: Thrym (accessed October 2010)]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(4179) Таутатыс]]
|bgcolor=black|
| 5,4&lt;ref&gt;{{Sbdb|4179 Toutatis}}&lt;/ref&gt;
|0,05
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Мегаклітэ (спадарожнік)|Мегаклітэ]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Юпітэр XIX&lt;/sup&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,4&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;&lt;br /&gt; — 2,25&lt;ref&gt;«Jupiter, in Astronomy»; ''The Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition, 2004. 52323 pgs&lt;/ref&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(2867) Штэйнс]]
|bgcolor=black| [[Файл:Steins.png|50px|center]]
| 5,3&lt;ref name=&quot;keller&quot;&gt;{{cite journal
|title=E-Type Asteroid (2867) Steins as Imaged by OSIRIS on Board Rosetta
|author=H. U. Keller
|display-authors=etal
|journal=Science
|year=2010
|volume=327
|issue=5962
|page=190—193
|doi=10.1126/science.1179559
|url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.1179559
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Астэроід класа E|Клас E]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Іакастэ (спадарожнік)|Іакастэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліке (спадарожнік)|Каліке]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| [[(3200) Фаэтон]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,1
| 14
| [[Астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа B|Клас B]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Фарбаўці (спадарожнік)|Фарбаўці]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XL&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(3753) Круітні]]
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 5,0
| 0,13
| [[Астэроід]] — [[Квазіспадарожнік]] [[Планета Зямля|Зямлі]]
|-
| [[(5535) Анафранк]]
| style=&quot;background:black;&quot;| [[Файл:Annefrank 5535.jpg|50px|center]]
| 4,8
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[19P/Барэлі]]
|bgcolor=black| [[Файл:Comet Borrelly Nucleus.jpg|50px|center]]
| 4,8&lt;ref&gt;{{Sbdb|19P/Borrelly}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]] (перыяд 6,85 года)
|-
| [[2P/Энке]]
|bgcolor=black|[[Файл:Comet Encke.jpg|50px|center]]
| 4,8
|
| [[Камета]] (перыяд 3,3 года)
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тайгетэ (спадарожнік)|Тайгетэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XX&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,4
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гарпаліке (спадарожнік)|Гарпалікэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,4
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[C/1996 B2 (Хякутакэ)|C/1996 B2]] &lt;br /&gt;Comet Hyakutake
|bgcolor=black|[[Файл:Hyakutake Hubble.gif|50px|center]]
| 4,2&lt;ref&gt;{{Sbdb|C/1996 B2}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html
 |title       = Comet Hyakutake Home Page (JPL)
 |publisher   = .jpl.nasa.gov
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRXzjGtT?url=http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[81P/Вільда]]
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Comet wild 2 craters.jpg|50px|center]]
| 4,0&lt;ref&gt;{{Sbdb|81P/Wild 2}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Фенрыр (спадарожнік)|Фэнрыр]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XLI&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Палена (спадарожнік)|Палена]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIII&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:N00163156.jpg|50px|center]]
| 4,0
|0,043
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўкеладэ (спадарожнік)|Эўкеладэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Геліке (спадарожнік)|Геліке]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Аойдэ (спадарожнік)|Аойдэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Герміпэ (спадарожнік)|Герміпэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тыёнэ (спадарожнік)|Тыёнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Аўтаное (спадарожнік)|Аўтаное]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 4,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Ісаноэ (спадарожнік)|Ісаноэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Халдэнэ (спадарожнік)|Халдэнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,8
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-
| {{mpl|(53319) 1999 JM|8}}
|bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 1999 JM8.gif|50px|center]]
| 3,5
|
| [[Астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Полідэўк (спадарожнік)|Полідэўк]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXIV&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|[[Файл:Polydeuces.jpg|50px|center]]
| 3,5&lt;ref name=&quot;note_11&quot;&gt;Source: [http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/307/5713/1226 Porco ''et al.'' 2005]&lt;/ref&gt;
|0,03
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[17P/Холмса]]
|bgcolor=black| [[Файл:17pHolmes 071104 eder vga.jpg|50px|center]]
| 3,4&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html
 |title       = Cloudbait Observatory Gallery - Comet Holmes
 |publisher   = Cloudbait.com
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY19TTm?url=http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эрыномэ (спадарожнік)|Эрыномэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Мефона (спадарожнік)|Мефона]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн XXXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:N00163251.jpg|30px|center]]
| 3,2&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|0,019
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Архэ (спадарожнік)|Архэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Гегемонэ (спадарожнік)|Гегемонэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эвантэ (спадарожнік)|Эвантэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўрыдомэ (спадарожнік)|Эўрыдомэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Карпа, спадарожнік|Карпа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|0,45
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Этнэ (спадарожнік)|Этнэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 3,0
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(4055) Магелан]]
|bgcolor=black|
|2,49&lt;ref&gt;{{Sbdb|4055 Magellan}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]]
|-
| [[(132524) APL]]
|bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 2002 JF56.jpg|50px|center]]
| 2,3
|
| [[Астэроід]]
|-
| [[(6178) 1986 DA]]
|bgcolor=black|
| 2,3
| 0,002
| [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа M|Клас M]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
| [[Анфа (спадарожнік)|Анфа]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сатурн LX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Корэ (спадарожнік)|Корэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIX&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Кіленэ (спадарожнік)|Кіленэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Каліхорэ (спадарожнік)|Каліхорэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Мнемэ (спадарожнік)|Мнемэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XL&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Пазіфеэ (спадарожнік)|Пазіфеэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVIII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Кале (спадарожнік)|Кале]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|0,015
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Спондэ (спадарожнік)|Спондэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXVI&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Артазіэ (спадарожнік)|Артазіэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Тэльксіноэ (спадарожнік)|Тэльксіноэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XLII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[Эўпорыэ (спадарожнік)|Эўпорыэ]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXXIV&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 2
|0,015
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|}

== Аб’екты з дыяметрам, меншым за 2 км ==

У галоўным поясе астэроідаў па прыблізных ацэнках утрымліваецца ад 1,1 да 1,9 мільёнаў астэроідаў, з памерамі ў дыяпазоне ад 1 да 2 км&lt;ref&gt;{{cite press release
   | first=Edward
   | last=Tedesco
   | author2=Metcalfe, Leo
   | title=New study reveals twice as many asteroids as previously believed
   | publisher=European Space Agency
   | date=4 апреля 2002
   | url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7925
   | access-date=2009-10-20
   | archive-date=6 сакавіка 2023
   | archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/
   | url-status=dead
   }} {{Cite web |url=https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |archive-date=6 сакавіка 2023 }}&lt;/ref&gt;, а аб’ектаў, памерам меншых за 1 км, значна больш. З-за малых памераў гэтыя астэроіды вельмі слаба вывучаны. Выключэннем з’яўляюцца толькі тыя з іх, паблізу якіх праляталі касмічныя зонды або самі яны праляталі міма Зямлі на досыць блізкай адлегласці, каб стаць бачнымі для буйных зямных тэлескопаў.

Часта гэтыя аб’екты маюць няправільную форму, таму тут прыводзіцца сярэдні дыяметр астэроіда. Маса такіх аб’ектаў прыблізна каля 1{{e|12}} кг.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;unsortable&quot;|Аб’ект
!class=&quot;unsortable&quot;|Фота
! Сярэдні дыяметр&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[метр]])&lt;/small&gt;
! Маса&lt;br /&gt;&lt;small&gt; {{e|12}} ([[кг]])&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot;| Тып аб’екта
|-
| [[(1620) Географ]]
|bgcolor=black| [[Файл:Geographos.jpg|50px|center]]
| 1770&lt;ref name=PSI/&gt;
| 4
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(1862) Апалон]]
|bgcolor=black|
| 1700
|5,1
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа Q|Клас Q]]
|-
| [[(243) Іда#Спадарожнік Дактыль|Дактыль]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;Іда I&lt;/sup&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Dactyl-HiRes.jpg|50px]]
| 1400
|
| [[Спадарожнік астэроіда]] [[(243) Іда]]
|-
| [[(1566) Ікар]]
|bgcolor=black|
| 1400
|2,9
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(4769) Касталія]]
|bgcolor=black|
| 1400&lt;ref&gt;{{Sbdb|4769 Castalia}}&lt;/ref&gt;
|1,3&lt;ref&gt;Паводле [[:fr:(4769) Castalie]].&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(9969) Брайль]]
|bgcolor=black| [[Файл:PIA01345.jpg|50px|center]]
| 1400
|
| [[Астэроід]]
|-
| {{mpl|(137108) 1999 AN|10}}
|bgcolor=black|
| 1300
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(29075) 1950 DA]]
|bgcolor=black| [[Файл:1950da color 150.jpg|50px|center]]
| 1200
|3&lt;ref&gt;[http://www.google.com/search?hl=en&amp;q=3000+×+10^9+kilogram+to+exagram 3000 x 10^9 kg]&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| {{mpl|(66391) 1999 KW|4}}
|bgcolor=black| [[Файл:1999 KW4 animated.gif|50px|center]]
| 1200
|2,33
| [[Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Меркурыя|Меркурый-кросер]] — [[Атоны]]
|-
| [[46P/Віртанена]]
|bgcolor=black|
| 1200
|
| [[Камета]]
|-
| [[103P/Хартлі]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Хартлі 2&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|[[Файл:Comet Hartley 2.jpg|50px]]
| 1140&lt;ref name=&quot;Lisse2009&quot;&gt;{{cite journal
   | last=Lisse 
   | first=C. M.
   | author2=Fernandez, Y. R.
   | author3=Reach, W. T.
   | author4=Bauer, J. M.
   | author5=A'Hearn, M. F.
   | author6=Farnham, T. L.
   | display-authors=etal
   | title=Spitzer Space Telescope Observations of the Nucleus of Comet 103P/Hartley 2
   | journal=American Astronomical Society, DPS meeting #41, #20,08
   | volume=121 
   | pages=968–975 
   | year=2009
   | url=http://authors.library.caltech.edu/15882
   | access-date=2010-02-23}}&lt;/ref&gt;
| 0,3&lt;ref name=Lisse2009/&gt;
| [[Камета]] (перыяд 6,46 года)
|-
| [[(3908) Нюкта]]
|bgcolor=black|
| 1040
|5
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[S/2003 J 9]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Юпітэр XXVII&lt;/small&gt;
|bgcolor=black|
| 1000&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]]
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
| [[S/2003 J 12]]
|bgcolor=black|
| 1000&lt;ref name=&quot;jplssd&quot;/&gt;
|
| [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]
|-
| [[(14827) Гіпнос]]
|bgcolor=black|
| 900&lt;ref name=&quot;jpldataHypnos&quot;&gt;{{Sbdb|14827 Hypnos}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Камета]] ([[Выраджаная камета]])&lt;ref name=&quot;dormant&quot;&gt;{{cite journal 
   | first=Kathryn 
   | last=Whitman 
   | author2=Alessandro Morbidelli
   | author3=Robert Jedicke
   | title=The Size-Frequency Distribution of Dormant Jupiter Family Comets
   | url=https://archive.org/details/arxiv-astro-ph0603106
   | year=2006
   | arxiv=astro-ph/0603106
   | bibcode = 2006Icar..183..101W 
   | doi = 10.1016/j.icarus.2006.02.016}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[(2062) Атон]]
|bgcolor=black|
| 900
|0,76&lt;ref&gt;Паводле [[:en:2062 Aten]].&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2007 CA|19}}
|bgcolor=black|
| 864
|1,2
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(6489) Голеўка]]
|bgcolor=black|
|350&lt;ref&gt;{{Sbdb|6489 Golevka}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]]
|-
| [[(25143) Ітакава]]
|bgcolor=black|
| 692
|0,0358
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2004 XP|14}}
|bgcolor=black|
| 600
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{nobr|{{mpl|(144898) 2004 VD|17}}}}
|bgcolor=black|
| 580
|3&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;&gt;Зыходзячы з меркаванай шчыльнасці 2,6 г/см³, як пазначана на старонцы [http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html NASA NEO impact risk page] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110211202907/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html |date=11 лютага 2011 }}&lt;/ref&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[(4660) Нерэй]]
|bgcolor=black|[[Файл:Nereus.jpg|50px|center]]
| 330&lt;ref&gt;{{Sbdb|4660 Nereus}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;
|[[S/2009 S 1]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; Сатурн LXII &lt;/small&gt;
| style=&quot;background:black;&quot;|
| 300
|
| [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]
|-
| [[(99942) Апофіс]]
|bgcolor=black|[[Файл:2004MN4 Sormano.gif|50px]]
| 270
|0,05&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|2007 TU|24}}
|bgcolor=black|[[Файл:2007 TU24 radar image 20080128.jpg|50px|center]]
| 250&lt;ref name=&quot;NASA0125&quot;&gt;{{cite web
 |title       = NASA Scientists Get First Images of Earth Flyby Asteroid
 |publisher   = NASA/[[Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
 |date        = 2008-01-25
 |url         = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014
 |access-date  = 2008-01-26
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY6xBF0?url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| {{mpl|1994 WR|12}}
|bgcolor=black|
| 110&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html
 |title       = 1994 WR12 Impact Risk
 |publisher   = Neo.jpl.nasa.gov
 |date        = 2010-12-08
 |access-date  = 2011-01-04
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/5wRY8XdEh?url=http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html
 |archive-date = 12 лютага 2011
 |url-status  = dead
}}&lt;/ref&gt;
|0,002&lt;ref name=&quot;NASANEO&quot;/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]]
|-
| [[2008 HJ]]
|bgcolor=black|
| 36&lt;ref name=&quot;2008HJbbc&quot;&gt;{{cite web
|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7426755.stm
|title=Record spin for newfound asteroid
|date=2008-05-30
|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
| 0,000005&lt;ref name=2008HJbbc/&gt;
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (42 [[Секунда|секунды]])&lt;ref name=2008HJbbc/&gt;
|-
| {{mpl|1998 KY|26}}
|bgcolor=black|[[Файл:Asteroid 1998 KY26.faces model.jpg|50px]]
| 30&lt;ref&gt;{{Sbdb|1998 KY26}}&lt;/ref&gt;
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (10 [[Хвіліна|хвілін]])
|-
| {{mpl|2010 AL|30}}
|bgcolor=black|
| 15—30
|
| [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — перыяд абароту па арбіце амаль роўны аднаму году&lt;ref&gt;{{cite web |title={{mp|2010 AL|30}}: Incoming Asteroid |url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |publisher=Discovery News |lang=en |access-date=13.01.2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/68Ch53Wxl?url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |archive-date=5 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; высунута здагадка, што гэта штучны аб’ект&lt;ref&gt;{{cite web|title=Астрономы обнаружили рядом с Землей подозрительный астероид|url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|publisher=Lenta.ru|access-date=13.01.2010|archive-url=https://www.webcitation.org/65v2uEP2o?url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|archive-date=4 сакавіка 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

Варта звярнуць асаблівую ўвагу, што маса астэроіда {{mpl|1994 WR|12}} складае ўсяго толькі 2{{e|9}} кг, што нават менш за масу [[Піраміда Хеопса|Піраміды Хеопса]] ў [[Гіза|Гізе]], якая важыць 5,9{{e|9}} кг.

== Умоўныя абазначэнні ==

* † — указваецца экватарыяльны радыус, зыходзячы з ідэальна сферычнай формы цела;
* ‡ — указваецца сярэдні радыус, атрыманы асярэдненнем трох радыусаў па асноўных восях, зыходзячы з прыблізна сферычнай формы цела;
* * — радыус вядомы толькі вельмі прыблізна;
* R — радыус цела быў вызначаны рознымі метадамі, у прыватнасці аптычным ([[Хабл (тэлескоп)|Хабл]]), інфрачырвоным ([[Спітцэр, касмічны тэлескоп|Спітцэр]]) або шляхам прамога вымярэння з касмічных апаратаў;
* 9 — радыус дакладна невядомы, але разлічаны з меркаванага альбеда 0,09;
* $ — падрабязна вывучаны астэроід або спадарожнік, памеры і маса якога добра вядомыя;
* M — маса была вызначана на падставе адхіленняў, якія стварала ці якім падвяргалася цела;
* A — меркаваная маса;
* P — маса разлічана зыходзячы з меркаванай шчыльнасці Плутона 2,000 г/см³;
* O — радыус быў вызначаны дзякуючы пакрыццю зорак астэроідам.

== Гравітацыя каля паверхні ==

Асноўным прынцыпам, які ўстанаўлівае межы груп, з’яўляецца гравітацыя, па меншай меры для першых дзвюх груп. Гравітацыя каля паверхні цела на экватары ў большасці выпадкаў вызначаецца на аснове [[Закон сусветнага прыцягнення|закона сусветнага прыцягнення]] Ньютана і цэнтрабежнай сілы.

* [[Паскарэнне свабоднага падзення|Паскарэнне сілы цяжару]] на [[экватар]]ы вызначаецца на аснове закона сусветнага прыцягнення Ньютана і разлічваецца па формуле:

: &lt;math&gt;a_g = G \frac{m}{r^2}&lt;/math&gt;,

дзе

: ''a&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;'' — велічыня паскарэння свабоднага падзення цела,
: ''G'' — [[гравітацыйная пастаянная]],
: ''m'' — маса нябеснага цела,
: ''r'' — экватарыяльны радыус нябеснага цела або, калі ён вар’іруецца, то для разліку выкарыстоўваецца сярэдні экватарыяльны радыус.

* Значэнне [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ці вонкавага паскарэння, накіраванага супраць сілы цяжару, разлічваецца па формуле:

: &lt;math&gt;a_c = 4\pi^2\frac{r}{T^2}&lt;/math&gt;,

дзе

: ''T'' — перыяд вярчэння нябеснага цела.

* Тады выніковая сіла (сіла прыцяжэння на паверхні) будзе роўная розніцы гэтых двух сіл:

: &lt;math&gt;g = a_g - a_c = \frac{G m}{r^2} - \frac{4\pi^2r}{T^2}&lt;/math&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя адкрыцця планет і спадарожнікаў Сонечнай сістэмы]]
* [[Спіс планетападобных аб’ектаў]]
* [[Спіс астэроідаў]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt Recent Asteroid Mass Determinations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130702212735/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |date=2 ліпеня 2013 }}
* [http://adsabs.harvard.edu/abs/2008DPS....40.5209B An Observational Error Model, and Application to Asteroid Mass Determination]
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par JPL Solar System Dynamics]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Planetary fact sheets]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html Asteroid fact sheet]
* [http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html All (known) Bodies in the Solar System Larger than 200&amp;nbsp;Miles in Diameter] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120124144608/http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html |date=24 студзеня 2012 }} — in an image, put side-by-side.
* [http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png Size comparison of asteroids and comets visited by space probe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110313051215/http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png |date=13 сакавіка 2011 }} ([http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ Parent article of image by Planetary Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318214654/http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ |date=18 сакавіка 2012 }})
* [http://www.psi.edu/pds/ NASA Planetary Data System (PDS)]
* [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Asteroids with Satellites]
* [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Minor Planet discovery circumstances]
* Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) and IRAS Minor Planet Survey (IMPS)
** [http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html SIMPS &amp; IMPS] ([http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/diamalb.tab V6], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/addl.tab additional], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/ from here])
** [http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive (dead link)] [http://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Archive] ''Planetary Science Institute''

{{Выдатны спіс}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Сонечная сістэма}}

[[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў]]</text>
      <sha1>t5u5t7du0kbenetkh1zdbgdssrx13xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вараб’ёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179685</id>
    <revision>
      <id>5167143</id>
      <parentid>4107479</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя носьбіты */</comment>
      <origin>5167143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="c5igi5hacz5nnyw88sb1td51faur0tn" xml:space="preserve">'''Вараб’ёў''' — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]] (1947—2021) — беларускі архітэктар.
* [[Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў]] — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар.
* [[Андрэй Алегавіч Вараб’ёў]] (нар. 1969) — беларускі скульптар.
* [[Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў]]
* [[Аркадзь Мікітавіч Вараб’ёў]] — расійскі цяжкаатлет.
* [[Васіль Пятровіч Вараб’ёў]] (нар. 1957) — беларускі [[журналіст]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1987), [[дацэнт]] (1990), [[прафесар]].
* [[Віктар Яфімавіч Вараб’ёў]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках).
* [[Даніла Уладзіслававіч Вараб’ёў]] (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* [[Дзмітрый Вадзімавіч Вараб’ёў]] (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* {{NL|Іван Вараб’ёў}}
* [[Леанід Андрэевіч Вараб’ёў]] — беларускі эканаміст.
* [[Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў]] — расійскі жывапісец.
* {{NL|Мікалай Вараб’ёў}}
* [[Рыгор Цімафеевіч Вараб’ёў]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў часы Вялікай Айчыннай вайны.
* {{NL|Уладзімір Вараб’ёў}}
* [[Яўген Сямёнавіч Вараб’ёў]] — беларускі дыпламат.

{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>c5igi5hacz5nnyw88sb1td51faur0tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167144</id>
      <parentid>5167143</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="ce0bffadhy8qzbmhpeoy2xodaemo9w5" xml:space="preserve">'''Вараб’ёў''' — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]] (1947—2021) — беларускі архітэктар.
* [[Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў]] — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар.
* [[Андрэй Алегавіч Вараб’ёў]] (нар. 1969) — беларускі скульптар.
* [[Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў]] (нар. 1970, Краснаярск) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* [[Аркадзь Мікітавіч Вараб’ёў]] — расійскі цяжкаатлет.
* [[Васіль Пятровіч Вараб’ёў]] (нар. 1957) — беларускі [[журналіст]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1987), [[дацэнт]] (1990), [[прафесар]].
* [[Віктар Яфімавіч Вараб’ёў]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках).
* [[Даніла Уладзіслававіч Вараб’ёў]] (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* [[Дзмітрый Вадзімавіч Вараб’ёў]] (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* {{NL|Іван Вараб’ёў}}
* [[Леанід Андрэевіч Вараб’ёў]] — беларускі эканаміст.
* [[Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў]] — расійскі жывапісец.
* {{NL|Мікалай Вараб’ёў}}
* [[Рыгор Цімафеевіч Вараб’ёў]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў часы Вялікай Айчыннай вайны.
* {{NL|Уладзімір Вараб’ёў}}
* [[Яўген Сямёнавіч Вараб’ёў]] — беларускі дыпламат.

{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>ce0bffadhy8qzbmhpeoy2xodaemo9w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167145</id>
      <parentid>5167144</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="cfuu21p7st8e7vsz2uv64xahote87qa" xml:space="preserve">'''Вараб’ёў''' — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]] (1947—2021) — беларускі архітэктар.
* [[Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў]] — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар.
* [[Андрэй Алегавіч Вараб’ёў]] (нар. 1969) — беларускі скульптар.
* [[Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў]] (нар. 1970) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* [[Аркадзь Мікітавіч Вараб’ёў]] — расійскі цяжкаатлет.
* [[Васіль Пятровіч Вараб’ёў]] (нар. 1957) — беларускі [[журналіст]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1987), [[дацэнт]] (1990), [[прафесар]].
* [[Віктар Яфімавіч Вараб’ёў]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках).
* [[Даніла Уладзіслававіч Вараб’ёў]] (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* [[Дзмітрый Вадзімавіч Вараб’ёў]] (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* {{NL|Іван Вараб’ёў}}
* [[Леанід Андрэевіч Вараб’ёў]] — беларускі эканаміст.
* [[Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў]] — расійскі жывапісец.
* {{NL|Мікалай Вараб’ёў}}
* [[Рыгор Цімафеевіч Вараб’ёў]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў часы Вялікай Айчыннай вайны.
* {{NL|Уладзімір Вараб’ёў}}
* [[Яўген Сямёнавіч Вараб’ёў]] — беларускі дыпламат.

{{спіс цёзак2}}</text>
      <sha1>cfuu21p7st8e7vsz2uv64xahote87qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс дваранскіх родаў Магілёўскай губерні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182191</id>
    <revision>
      <id>5167126</id>
      <parentid>5082677</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76744" sha1="l3jhbpfdeou8s8ffta1s7wxopvupp5e" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
'''Спіс дваран Магілёўскай губерні''' (поўная назва — «Алфавітны спіс дваранскіх родаў, занесеных у радаводныя дваранскія кнігі Магілёўскай губерні», {{lang-ru|Список дворянских родов Могилёвской губернии, «Алфавитный список дворянских родов, внесённых в родословные дворянские книги Могилёвской губернии»}}) — афіцыйнае друкаванае выданне Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу, якое прыводзіць спіс дваранскіх [[прозвішча]]ў і асоб з указаннем іх [[тытул]]аў, толькі нумар архіўнай справы з дваранскага фонду і нумар па парадку кожнага прозвішча, і часці [[Дваранская радаводная кніга|Дваранскай радаводнай кнігі]] (ДРК), у якую яны занесены. Дадзеныя гэтага спісу публікаваліся на падставе Дваранскай радаводнай кнігі, якая вялася губернскімі правадырамі дваранства па гадах і алфавіце. Пасля [[1772]]—[[1782]] гадоў і да [[1917]]—[[1918]] гадоў гэта была адзіная афіцыйная публікацыя ў сваім родзе па [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]].

Пасля 1917—1918 гадоў не было рэпрынтнага выдання гэтага спісу. Спіс прысутнічае па адным асобніку арыгінала гэтай публікацыі ў гістарычных навуковых бібліятэках [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]] і [[Украіна|Украіны]]. [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] афіцыйна паведаміў пра страту архіўных [[Манускрыпт|рукапісных]] крыніц па Магілёўскай губерні, якія служылі крыніцай дадзенага спісу&lt;ref&gt;[http://archives.gov.by/index.php?id=854614 Дворянская генеалогия] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Аналагічнае выданне адсутнічае па [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] этнічнай Беларусі. Таму дадзены артыкул выдання гэтага спісу з’яўляецца ўнікальнай, пакуль першай і адзінай у свеце.

[[Файл:Rodoslovnaya kniga Mogilev.gub.1909.jpg|thumb|right|220px|Тытульная старонка Алфавітнага спісу дваранскіх родаў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] за 1909 г.&quot;]]

== Апісанне выдання ==
Гэты спіс выдадзены Магілёўскім дваранскім дэпутацкім сходам у [[Магілёў|Магілёве]] ў друкарні Я. Н. Падземскага ў 1909 годзе з дазволу Магілёўскага губернатара. Змест спісу пачынаецца са спасылкі на Збор законаў Расійскай імперыі артыкул № 968 том IX выдання 1899 года, з [[Дваранская радаводная кніга|тлумачэннем часткі спісу (кожнай з шасці частак)]]. Тэкст спісу надрукаваны старажытнарускай мовай, прыкметна старанне аўтараў перадаць у [[Руская мова|рускай мове]] [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|гучанне]] польскіх прозвішчаў з польскай мовы. Некаторыя польскія прозвішчы насілі этнічныя [[беларусы]] з-за апалячвання Беларусі. Аўтары спісу паказалі варыянты чытання (яшчэ ў дужках). Друкаваны тэкст спісу не мае рускай літары «ё». Сустракаюцца нямецкія прозвішчы з характэрнай прыстаўкай «фон», італа-французскія — з прыстаўкай «дэ». У спісе па алфавіце, калі сустракаюцца падвойныя (ці патройныя прозвішчы) з рознымі загалоўнымі літарамі надрукаваныя праз працяжнік, пры вызначэнні, куды ўносіць па парадку такое прозвішча, аўтары спісу рабілі выбар па распаўсюджаным правіле — якога прозвішча аддаваў перавагу носьбіт гэтага прозвішча (яго асноўнае). Іх агульны лік па парадку — 1355 (сустракаюцца цёзкі, запісаныя аўтарамі побач з асобнымі нумарамі па парадку з указаннем розных нумароў архіўнай справы, усярэдзіне кожнай часткі з шасці наяўных). Спіс змесцаваны на 23 друкаваных старонках.

== Гістарычныя ўмовы стварэння спісу ==
[[Файл:Ф.2066оп.1д.4л.82об.НИАБ.jpg|thumb|right|220px|З «Рэестру ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскі губернскі дваранскі сход» (1800—1811 гг.) пра занясенне ў 6-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|ДРК]] расійскіх дваран, якіх ў 1909 г. у спісе: [[Крупскі]]я — няма, Казлоўскі — ёсць, Інкевіч — няма, Гаўрылавіч — ёсць, Рамоз — няма, Ціханскі — няма, Мацкевіч — ёсць, Янкоўскі — ёсць.]]

[[Файл:Ф.146оп.1д.3193л.8.jpg|thumb|right|220px|Прыклад — Пасведчанне генерал-губернатара ў Дваранскі дэпутацкі сход пра расійскіх дваран [[Крупскі]]х за 1866 год]]

[[Файл:Ф.2066оп.1д.4л.титул..jpg|thumb|right|220px|Тытульны аркуш «Рэестру ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскі губернскі дваранскі сход».]]

* У гэта выданне ўвайшла толькі частка найстаражытнай [[сож]]ской і [[Друць|друцкай]] [[Шляхта|шляхты]]&lt;ref&gt;«Вестник Юго-Западной и Западной России (историко-литературный журнал)», изд. К. Говорским, тип. А. К. Киркора, кн. 10, том 4, — Вильна, 1866 — статья «Могилевская шляхта», Отд. IV, стр. 81-101. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; (старадаўняй беларускай шляхты ў [[Генеалогія|генеалогіі]] якіх сустракаўся гістарычны перыяд племя [[Радзімічы|радзімічаў]]). На жаль, ніколі не існавала поўнага спісу [[Дваране|дваран]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Нават шмат прызнаных шляхцічаў у расійскім дваранстве па асобных губернях [[Этнас|этнічнай]] Беларусі, ужо прысутных у губернскіх афіцыйных выданнях не публікаваліся ва ўсерасійскіх&lt;ref&gt;[http://gerbovnik.ru/ Общий Гербовник дворянских родов Всероссийской Империи] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Так у Памятных кніжках Магілёўскай губерні публікаваўся ў 1870—1871 гг. (у змесце) Імператарскі Указ са спісам беларускіх прозвішчаў шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ) правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы паспалітыя]], дзе згадвалася пра [[разбор шляхты]] і адмове прызнаць у расійскім дваранстве, пра перавод у падатнае саслоўе [[Мяшчане|мяшчан]] і [[Сялянства|сялян]] старой беларускай шляхты, скасаванні ВКЛ і ліквідацыі яго юрыдычнага прававога поля, стварэння [[Царства Польскае|Царства Польскага]] без яго былога ўплыву на этнічныя тэрыторыі Беларусі, фармаванні новага [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйнага падзела]] і т. п. чыннікаў. Хоць была частка Польшчы (пасля 1772 г.), але справаводства вялося на [[Польская мова|польскай мове]] (за 1836 г. у «Рэестры ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскага губернскага дваранскага сходу» прысутнічае запіс справаводства яшчэ на польскай мове для выдачы расійскага дваранскага дыплома і копіі радаводаў прызнаных у расійскім дваранстве па Магілёўскай губерні шляхцічаў). Гэтым, як і іншымі спісамі іншых губерняў пасля 1917 г. актыўна карысталіся ў рэпрэсіях — на тытульным лісце гэтага фонду засталася пячатка МУС СССР (ф. 183 інв. 159 с. 1а).
* Сярод прычын адмовы прызнання ў расійскім дваранстве для старой беларускай шляхты ва ўмовах Расійскай імперыі былі: праява нелаяльнасці да новага палітычнага рэжыму — перш за ўсё ўдзел у нацыянальных паўстаннях ([[Паўстанне 1794 года|Паўстанне Касцюшка 1794 г.]], удзел у вайне 1812 г. супраць Расіі&lt;ref&gt;[http://www.10ballov.by/show_aux_page.652/ «Беларусь в войне 1812 г.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120818150904/http://www.10ballov.by/show_aux_page.652 |date=18 жніўня 2012 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Польскае паўстанне (1830)]], [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Польскае паўстанне (1863)]] і т. п.); адсутнасць абавязковай выслугі на дзяржаўнай (ваеннай) расійскай службе і т.п. чыннікаў. Сярод шляхты без запалу ўспрымалася абавязковая ваенная служба пасля знішчэння ўсяго корпуса менскага падраздзялення (сфармаванага з мясцовых шляхцічаў), калі яно адмыслова было кінутая расійскім кіраўніцтвам у горан бою, пры захаванні вайскоўцаў выхадцаў з Расіі. Гэтым тлумачыцца чаму існаваў часавы перапынак у датах афіцыйных прызнанняў і сцвярджэнняў у расійскім дваранстве шляхцічаў расійскім Васпан Імператарам&lt;ref&gt;[http://sovet.geraldika.ru/article.php?coatid=4689 К истории создания и публикации, «Общий Гербовник дворянских родов Всероссийской Империи», 04.10.2003 г. // Е. А. Агафонова] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Хоць прадстаўленні дакументаў афіцыйна ў [[Санкт-Пецярбург]] па законе павінны былі падаваць штогод з кожнай беларускай губерні, але ў сучасных архівах РДГА (Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў) і РДАСА (Расійскі архіў старажытных актаў) няма выразнага штогадовага архіва пра гэта за перыяд 1785—1917 гадоў.
* Тым больш, што стратыфікацыя (умовы фармавання) эліты беларускай нацыі ў ВКЛ адрознівалася ад расійскіх рэалій — фармаванне расійскай [[Эліта|эліты]] зацыклілася на матэрыяльную заможнасць, тэндэнцыйна падкрэсліваючы сацыяльны статус, што нібы адметная асаблівасць высакароднасці для прызнання ў дваранстве гэта матэрыяльны дастатак. У сувязі з гэтым цікавая гісторыя стварэння катэгорыі «дваран [[Аднадворцы|аднадворцаў]]», вядзенне асобна «[[Рэвізская сказка|рэвізскіх казак]]» па гэтай катэгорыі&lt;ref&gt;[http://archives.gov.by/index.php?id=569244 Основные ревизские сказки по Речицкому уезду Минской губернии] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Адмысловую ўвагу прыцягвае адміністрацыйная нестабільнасць і знарочыстая блытаніна якая ўскладняла пошукі дакументальнага доказу шляхецкага паходжання для прызнання ў дваранстве, бо архівы фармаваліся менавіта па адміністрацыйнай назве, але аналітычнай працы не праводзілася (куды маглі патрапіць дакументы), пісьмова не фіксавалася гэта асаблівасць, даведкавага апарата і інфармацыйных тэхналогій (падобных сучасным) не было. Да прыкладу, заснаваная [[Магілёўская губерня]] (1772), пераназваная ў [[Беларуская губерня|Беларускую губерню]] (1796—1801), потым ізноў названа «Магілёўская губерня» ў 1802 г., а перад тым яна насіла назву «[[Магілёўскае намесніцтва]]» (1778—1796), і як ні дзіўна з цэнтрам у г. [[Віцебск]] (не ў г. [[Магілёў|Магілёве]]). Тая ж сітуацыя па паветах, да прыкладу па юрысдыкцыі некаторых населеных пунктаў: [[Рагачоўская правінцыя]], потым — [[Рагачоўскі павет]] (з 1900 г. — Гомельскі павет), а справы Рагачоўскага павета вяліся да 1850-х гг. і зусім у Беліцкім павеце (пераназваны ў 1852 г. у Гомельскі павет). Новы рэжым не толькі вынаходзіў ускладненні працэдуры прызнання беларускай шляхты, але і метады ліквідацыі былога адміністрацыйнага дзялення. Да прыкладу, у Магілёўскай губерні Рагачоўскі павет з цэнтрам у г. Рагачоў да 1772 г. быў Рагачоўскім стараствам з цэнтрам у г. Рагачоў у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] Вялікага княства Літоўскага, а ў Расійскай імперыі цэнтр Рэчыцкага павета перанеслі з г. [[Рэчыца|Рэчыцы]] ў г. [[Бабруйск]] (1772—1793 гг.) з назвай «Рэчыцкі павет» (з наступным фармаваннем павета Рэчыцкага ў 1793 г.) і да т.п.
* Цікава, што акрамя [[дакумент]]аў і радаводу шляхціч абавязаны быў даваць яшчэ Сведчанне ад [[генерал-губернатар]]а пра адсутнасць палітычных і крымінальных злачынстваў&lt;ref&gt;ф. 146 воп. 1 спр. 3193 с. 8 — Дзяржаўны архіў Жытомірскай вобласці. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Шматлікія архівы гарэлі ў пажарах і войнах, папера не вытрымлівала ўмоў захоўвання ў архівах і т. п., што ўскладняла прызнанне. З-за [[Бюракратыя|бюракратыі]] пры прызнанні былі выпадкі падачы дакументаў і генеалогіі шляхцічамі ў іншыя губерні, дзе яны атрымлівалі прызнанне без затрымкі. Цікавыя былі выпадкі, калі для завалодання багатым маёнткам беларускага шляхціча службовец новага парадку ў беларускіх губернях пасля 1772 года даносіў, маніпуляваў і ўплываў на яго лёс (беларускі шляхціч з багатага маёнтка трапляў у саслоўе сялян, а ў яго маёнтку бясплатна пачынаў жыць ужо расійскі дваранін).
* Бывалі выпадкі, калі прадстаўнікоў старажытнай шляхты не прызнавалі ў дваранстве і не ўносілі іх у 6-ю частка спісу ДРК, з-за чаго тыя змушаны былі ў новай палітычнай сітуацыі праз дзяржаўную службу (праз расійскія ўзнагароды) атрымліваць сцвярджэнне ў расійскім дваранстве. Гэтым тлумачыцца, чаму розныя галінкі аднаго роду (аднаго прозвішча) сустракаюцца ў розных частках спісу ДРК, хоць гэта як правіла прадстаўнікі аднаго роду. Немалаважна ўлічыць у гісторыі прызнання ў расійскім дваранстве шляхты дадзенай губерні Беларусі факт канфлікту менталітэтаў і светапоглядаў на сацыяльную прыладу грамадства, бо беларуская шляхта мела [[менталітэт]] з традыцыямі [[Веча]] Русі (абранне [[Князь|князёў]] княжыць), знаходзілася ў Вялікім княстве Літоўскам і пад уплывам Рэчы Паспалітай. Дзе [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Літоўскі]] быў узорам для еўрапейскіх краін, а Польшча была зыбкай сучаснай [[Еўропа|еўрапейскай]] [[Дэмакратыя|дэмакратыі]] — караля абірала шляхта (да прыкладу, электоры [[Крупскі]]я ў ліку іншых былі выбарнікамі каралёў у 1595—1648 гг. і ў 1669—1673 гг.&lt;ref&gt;str.108, &quot;Elektorowie krolow Wladyslawa IV., Michala Korybuta, Stanislawa Leszczynskiego i spis stronnikow Augusta III. / zestawili w porzadek abecadlowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Zwiazkowej Drukarni, nakl. Elzbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; «Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie», Tom 1 — rok 1908/9. {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;, 1697 г.&lt;ref&gt;str.176, Elektorow poczet, ktorzy niegdys glosowali na elektorow Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanislawa Augusta roku 1764, najjasniejszych Krolow Polskich, Wielkich Ksiazat Litewskich, i.t.d. / ulozyl i wydal Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski . Bochnia ; Lwow. drukiem Wawrzynca Pisza; nakladem Kajetana Jablonskiego. 1845. {{ref-pl}}&lt;/ref&gt;).
* Да таго ж вялікая колькасць беларускай шляхты была канкурэнтам для расійскіх службоўцаў ва ўсталяванні новага [[Палітычны рэжым|рэжыму]] ў [[Грамадства|грамадстве]], што немалаважна было ў пытанні колькасці прызнаванай шляхты ў расійскім [[Дваране|дваранстве]], і прызнанні беларускай шляхты мець рацыю раўнацэнную расійскаму дваранству. У дакументах ВКЛ можна сустрэць тое, што ўсё што за г. [[Смаленск]]ам на ўсход ад ВКЛ гэта не Русь, а Ўскраіна Руская&lt;ref&gt;с. 231—232, 191—196 («Русь» — с. 194—196, документ 1551 года), «Мэтрыка Вялыкага Княства Літоўскага (1522—1552)», Кн. 28, выд. ATHENAEUM (В. Менжинский, В. Свежинский), г. Менск, 2000 г. ISBN 985-6374-10-3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Літоўская метрыка]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915, том I—XXXIX; {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Немалаважную ролю мелі рэпрэсіі і [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]] новай палітыкі ў скасаванні [[Уніяцтва|Грэка-Каталіцкай]] Царквы, кантролю [[Каталіцызм|Рыма-Каталіцкай]] Царквы, што прыкметна пры складанні родословного дрэва, калі неабходна здабываць дакументы з каталіцкіх метрык да 1830-х гг. і пасля з праваслаўных па адной і той жа царквы дадзенай губерні ў Беларусі&lt;ref&gt;[http://archives.gov.by/index.php?id=244873 Метрические книги православных и униатских (греко-католических) церквей] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Залатая вольнасць|Воля шляхоцкая]] ў дадзенай губерні ўжо мела традыцыі тады, калі ў Расіі дваранства яе атрымала толькі ў 1785 г. — Грамата на правы, вольнасці і перавагі высакароднага расійскага дваранства. Шляхта дадзенай губерні апынулася ў сітуацыі, калі без яе ўдзелу і ўліку яе меркавання яе лёс вырашала ў 1772 г. [[Расійская імперыя]], [[Каралеўства Прусія|Прускае каралеўства]] і [[Габсбургская манархія|Аўстрыйская імперыя]] пры Першым падзеле Рэчы паспалітай. І гістарычная памяць беларускай шляхты захоўвала формы [[генацыд]]у [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|расійскіх войскаў]] у Беларусі (этнічнай чысткі), украінскіх казакоў пад кіраўніцтвам маскоўскага цара (згубы паловы [[Беларусы|беларускага народа]])&lt;ref&gt;[http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html?page=14#lnk13 Таблицы статистики «Дэмаграфічныя табліцы»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://scepsis.ru/library/id_1104.html Лобин А. Н. Неизвестная война 1654—1667 гг.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://asvieta.net/histunknovnwar.html |title=Генадзь Сагановіч, «Невядомая вайна: 1654—1667», г. Менск, 1995 г., «Беларуская Палічка» (#13 — Дэмаграфічныя табліцы) |access-date=21 лістапада 2013 |archive-date=11 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811231813/http://asvieta.net/histunknovnwar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hetman.by/neizvestnayavoina.html «Неизвестная война 1654—1667 гг.» (История Беларуси и Большой Литвы), Артем ДЕНИКИН, Аналитическая газета «Секретные исследования»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140412005903/http://hetman.by/neizvestnayavoina.html |date=12 красавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Да прыкладу, у г. [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціславе]] ў 1654 г. ад рук расійскіх войскаў 15 000 чалавек загінула, а ў жывых засталося каля 700 жыхароў. Згаданае мае прынцыповае значэнне для разумення гістарычных умоў стварэння дадзенага спісу.
* Незадоўга да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту 1917]] г. і была заснавана Дэпартаментам Герольдыі [[Урадаўнічы сенат|Ўрадаўнічага сената]] так званы Ўсерасійская дваранская радаводная кніга — для тых, хто выслужылі дваранства, але па якіх-небудзь чынніках не прылічаным да дваранства вызначанай губерні. Справа ў тым, што напачатку ХХ у. дваранскія сходы атрымалі права адмаўляць у прылічэнні да мясцовага дваранства. Часам пры гэтым яны кіраваліся веравызнаннем дадзеных асоб: без запалу разглядаліся, да прыкладу, падобныя хадайніцтвы асоб [[Іўдаізм|юдзейскага]] веравызнання. Зрэшты, і [[хрысціянін]]у магло быць адмоўлена ў прылічэнні да дваранства дадзенай губерні. Так, напрыклад, [[Масква|Маскоўскі]] дваранскі дэпутацкі сход адмовіў у занясенні ў мясцовую радаводную кнігу князям Гантімуровым, зацверджаным Сенатам у добрай якасці князёў тунгускіх, паколькі сям’я не мела ў губерні [[Нерухомасць|нерухомай]] уласнасці.
* Прыналежнасць да дваранства даказвалася ў губернскім дваранскім сходы; з 1785 г., гэта значыць з часу выдання Імператрыцай [[Кацярына II|Кацярынай II]] «Дараванай граматы дваранству», асобы, прызнаныя ў дваранскай добрай якасці па паходжанні ці па асабістых заслугах, уносіліся ў губернскую радаводную кнігу; з губерні справы пра дваранства паступалі на сцвярджэнне ў Герольдыю Сената; туды ж з губернскіх сходаў штогод высылаліся спісы асоб, прылічаных да ўжо зацверджаных у дваранстве родам. Паходжанне з дваран вызначанай губерні фіксавалася і ў паслужных спісах службоўцаў і вайскоўцаў, хоць часта паказвалася не губерня, па якой лічыўся іх род, а губерня, у якой нарадзіліся яны самі&lt;ref&gt;Думин С. В. Списки дворянских родов Российской империи по губерниям. Библиографический указатель. Опубликовано: Летопись Историко-родословного общества в Москве, вып. 3. Москва, 1995 г. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Змест Спісу дваран Магілёўскай губерні ==
&lt;center&gt;'''Радаводная кніга падзяляецца на шэсць частак. У 1-ю частку ўносіліся «роды дваранства дараванага ці сапраўднага»; ва 2-ю частку — роды дваранства вайскоўца; у 3-ю — роды дваранства, набытага на службе грамадзянскай ці атрымалыя права нашчадкавага дваранства за ордэн які прысвойвае гэта добрая якасць; у 4-ю — усе замежныя роды; у 5-ю — адрозныя тытуламі роды; у 6-ю частку — «старажытныя высакародныя дваранскія роды».'''&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;'''Алфавітны спіс дваран, занесеных у радавод кнігу Магілёўскай губерні : '''&lt;/center&gt;

=== стар. 1 ===
&lt;center&gt;1-я частка&lt;/center&gt;

[[Александровіч]], Бранюшчэц-Арасімовіч, Арцышэўскі, [[Банькоўскі]], Башылаў, [[Блажэвіч]], [[Бабровіч]], Герман-Болондзь, Гарбуз-Бардзілоўскі, [[Барысовіч]], Хрулінскі-Бурбо, [[Буткевіч]], [[Быкоўскі]], [[Бяляўскі]], Белабржэскі, [[Белазор]], Скарбек-Важынскі, Касцюшка-Валюжыніч, [[Васілеўскі]], Вацура, [[Велічкевіч]], Веракса, [[Вайніловіч]], Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі), [[Вайцяхоўскі]], Карачэўскі-Воўк Валчкевіч, [[Вансевіч]], [[Варанковіч]], [[Гаўрыловіч]], [[Галкоўскі]], Адоневіч-Львовіч-Галкоўскі, Калюмны-Гатоўскі, Гердзей, Гердзіеўскі, Гзоўскі, Гінейка, Дзевялтоўскі-Гінтаўт, Сырынскі-Гіро, Глінко, Гаваркоўскі, Гоздзіцкі, Гоніпроўскі, Гансероўскі, Іпатовіч-Гаранскі, [[Гарбатоўскі]], Грыёркевіч, [[Грыневіч]], Гродзскі (Гродскі), [[Грудзінскі]], [[Грушэцкі]], [[Гурскі]],

=== стар. 2 ===
[[Далецкі]], [[Даніловіч]], Дэбой, Дзяшчынскі, Дзевонскі, [[Дзяржынскі]], Добржынецкі, [[Дабравольскі]], [[Дабрасельскі]], Даўнаровіч, [[Дамарацкі]], Пузынко-Драбышэўскі, Рэпойта-Дубяга, Духавецкі, Левальт-Язерскі (Язерскі), Есьман, Жарын, Фурс-Жыркевіч, [[Жукоўскі]], [[Завітневіч]], Загурскі, Закалінскі, Заленскі, Залескі, [[Зарэмба]], Заржэцкі, Зелянеўскі, Радус-Зяньковіч, Іпацевіч, Свенчыц-Карчэўскі, Катэрла, Згерскі-Кашо, Квецінскі, [[Кенстовіч]], Кірыяцкі, Загаранскі-Кісель, [[Клечкоўскі]], Тэрэнецкі-Клімовіч, Ратамскі-Кміта, [[Кажухоўскі]], Казапалянскі, [[Калачкоўскі]], [[Каморніцкі]], [[Канапельскі]], [[Канасевіч]], [[Канюшэўскі]], Буткевіч-Каперскі, Карафа-Корбут, [[Каржанеўскі]], [[Корзун]], Баброўскі-Каралько, [[Караткевіч]], [[Корсак]], Касаковіч, [[Касачэўскі]], [[Косаўскі]], Глеб-Кошанскі,

=== стар. 3 ===
Кошка, Кржыжэўскі, Окала-Кулак, Гамрат-Курэк, [[Кульчыцкі]], Старжанецкі-Лапо, Леванскі, [[Ляўковіч]], [[Лянчэўскі]], Ліаранцэвіч, [[Ліпскі]], Ламінскі, [[Лукомскі]], Людагоскі, [[Маеўскі]], Малюшыцкі, Зуяртоўскі-Маркіяновіч, Маркоўскі, [[Матусевіч]], Матушэвіч, Мянжынскі, Мізгайла, Мізгер, [[Мілеўскі]], [[Місевіч]], [[Мажэйка]], Монтвід, Мараўскі, [[Мароз (значэнні)|Мароз]], Грынкевіч-Мачульскі, Мышакоўскі, [[Наркевіч]], Недзвецкі, Непакойчыцкі, [[Нестаровіч]] ([[Несцяровіч]]), фон-Нолькен, Насалеўскі, [[Акінчыц]], [[Акуліч]], [[Аленскі]], [[Аляхновіч]], Клішко-Аляк, Аніхімоўскі, [[Орда]], Асецімскі, Бонч-Асмалоўскі, [[Асташэкевіч]], Аржэшка-Астрэйка, [[Астроўскі]], Падкоўскі, Войдата-Пацэвіч, [[Пяткевіч]], [[Пячкоўскі]], Піянткоўскі, Дэмбіньскі-Піора, Піаровіч, [[Плавінскі]], [[Падабед]],

=== стар. 4 ===
Палтарацкі, Палькоўскі, Мішкевіч-Папейка, Парчынскі, Пржыбылоўскі, [[Пратасевіч]], [[Пузырэўскі]], [[Пухоўскі]], [[Пуціла]], Русіноўскі-Пуцято, [[Пяскоўскі]], Раднеўскі, [[Радушкевіч]], [[Ратамскі]], [[Рамановіч]], Роханскі, Руссіян, [[Руткоўскі]], Рывоцкі, [[Рыдзеўскі]], Вардомскі-Рыдзеўскі, [[Рыжэвіч]], [[Савіцкі]], [[Саковіч]], Сапліцо, [[Свадкоўскі]], Свенцкі, Седміагродскі (Седміаігродзкі), [[Славінскі]], Собанскі, Спіонтек-Сабалеўскі, [[Сабалеўскі]], [[Сакалоўскі]], Чарнілоўскі-Сокал, Столыпко, Стопінскі, Жукевіч-Стош, [[Стратановіч]], Стржыжэўскі, Грынкевіч-Суднік, Сульжынскі, [[Сушынскі]], Схнейдер, Сырыцо, [[Цярэшчанка]], [[Тамковіч]], [[Трэмбінскі]], [[Тур]], [[Ужыновіч]], [[Федаровіч]], Фліверк, [[Халецкі]], [[Харкевіч]], [[Хлусовіч]], [[Хлюдзінскі]], [[Хмызоўскі]], Трухановіч-Хадановіч,

=== стар. 5 ===
[[Хацятоўскі]], [[Чарнаруцкі]], [[Чарнушэвіч]], Калаўрат-Чарвінскі, [[Чахоўскі]], [[Чыж (значэнні)|Чыж]], [[Чугаевіч]], Мусвіц-Шадурскі, [[Шарэвіч]], Шафранскі, [[Шалепін]], Шальвінскі, Шандзікоўскі, [[Шыдлоўскі]], [[Шыманоўскі]], [[Шымборскі]], [[Шымкевіч]], [[Шымковіч]], [[Шышкоўскі]], Бітны-Шляхто, Радзівілавіч-Шостак, [[Шушкевіч]], Равіч-Шчэрба, [[Якутовіч]], [[Ялоза]], [[Янкоўскі]], [[Яцкоўскі]].

&lt;center&gt;2-я частка&lt;/center&gt;

[[Агапееў]], [[Александровіч|Аляксандровіч]], [[Андрыянаў]], [[Анціпаў]], [[Архіпаў]], [[Афанасьеў]], [[Барташэвіч]], Беклемішаў, Бенедзіктовіч, Бехлі, фон-Бітэрліх, [[Барзоў]], Будагоўскі, [[Бурскі]], [[Бельскі]], [[Вялічка (значэнні)|Вялічка]], [[Уласаў]], Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі),

=== стар. 6 ===
[[Валукевіч]], Гадзяцкі, [[Гайдкевіч]], Гарц, Гатоўскі, Гебель, Гербурт-Гейбовіч, Геліяшэвіч, [[Герасімаў]], Гіжыцкі, Дзевялтоўскі-Гінтаўт, Гліндpыч, [[Главацкі]], фон-Гойер (фон-Гоіер), Голышаў, Ганіпроўскі, [[Гарбатоўскі]], Гардзялкоўскі, [[Горскі]], [[Грачоў]], Грошнер, [[Грыбоўскі]], [[Грыгор’еў]], [[Гурскі]], Гюбенет, [[Дзенісенка]], [[Дзянісаў]], Дзеражінскі, Адынец-Дабравольскі, [[Дамброўскі]], [[Дамарацкі]], [[Дубавецкі]], [[Духавецкі]], [[Дышлеўскі]], Дзякаў, [[Яўсееў]], Янакіеў, [[Жыркевіч]], [[Жураўскі]], Згаржэльскі, [[Зорын]], [[Іваноў]], [[Карніловіч]], [[Карчэўскі]], Дракаловіч-Скандер-бек-Кастрыёт, [[Кенстовіч]], Кепінг, Кірык, [[Кісялеўскі]], [[Кіслоўскі]], [[Клюеў]], [[Казлоўскі]], Колен (Калена), Канігоўскі, Конча,

=== стар. 7 ===
[[Каржанеўскі]], Каралько, Карытко, Кашанскі, Кошка, Крэткоўскі, Кржыжаноўскі, Крывых, [[Кузняцоў]], Кухарскі, Лабутаеў, [[Лапо]], Лейтнер, [[Ляпкоўскі]], Лінк, [[Лісоўскі]], [[Лабаноўскі]], Лукаўскі, Лускін, [[Малафееў]], Мацюнін, Маўра, Мердэр, Мертэнс, Мінеман, [[Міцкевіч]], [[Мажэйка]], Морыц, [[Маскалёў]], Мусман, [[Мясаедаў]], [[Някрасаў]], Непакойчыцкі, Ножын, [[Насовіч]], дэ-Апагін, [[Аскерка]], Ашмянец, [[Пацукевіч]], Перакростаў, Перашкоў, Петрыкаўскі, Подалінскі, Кржеўковіч-Пазняк, [[Палянскі]], Палтарацкі, [[Папоў]], Правік, Пржевалінскі, Радчанка, Фен-Раеўскі, Редзко, [[Радзівонаў]], [[Савасціцкі]], [[Сердакоўскі]], [[Семіроўскі]], Рудніцкі-Сіпайло, Сіхро, [[Скоблікаў]],

=== стар. 8 ===
Скарабагаты, [[Славінскі]], [[Смольскі]], Спытко, [[Стахоўскі]], [[Сцяпанаў]], Стэткевіч, Стэфані, Тэрмін, [[Цітоў]], Тумскі, [[Федаровіч]], Філіп’еў, [[Хілінскі]], Барэйка-[[Хадкевіч]], Хаецкі, [[Хахлоў]], [[Хацяноўскі]], [[Храптовіч]], [[Ціхінскі]], [[Цытовіч]], Чорба, [[Шаблевіч]], Швартз, [[Шабека]], [[Шыпінскі]], [[Шклярэвіч]], Горскі-Шпырко, [[Шульгін]], [[Ярашэўскі]].

&lt;center&gt;3-я частка&lt;/center&gt;

Алабушаў, [[Аляксандраў]], [[Ананіч]], Андрэшевіч, [[Анташкевіч]], Арыстархаў, [[Бабіч]], [[Барановіч]], Барталамей, [[Барташэвіч]], Безсонаў, [[Бекарэвіч]],

=== стар. 9 ===
Бекман, Бенеўскі, Бернадскі, Бетулінскі, Біруковіч, Бобрык, Багдановіч, Багушэўскі, Больцевіч, Борхман, Бржезінскі, Булахаў, Бутэнка, Белофостов, Ватацы, Вейнрейх, Веремьенко, Вішнеўскі, Валкавіцкі, Валковіч, Карачэўскі-Воўк, Вусовіч, Гаеўскі, Гейслер, Гельтзль, Герард, Юноша-Гзоўскі, Гірыловіч, Сырінскі-Гіро, Гладкі, Глінскі, Глушаноўскі, Глыбоўскі, Галавацкі, Галынскі, Дашковічы-Гарбацкі, Горноўскі, Гарачкін, Грэбнеў, [[Грыневіч]], Гудкоў, Гусакоўскі, Урангель-фон-Гюбента, Давідоўскі, Далецкі, Карыбут-Дашкевіч, Дзям’янавіч, Демянцевіч, Дзічканец, Дзмітрыеў, Добржанскі, Доліво-Дабравольскі, Дабравольскі, Дамброўскі, Дулевіч, Епіфанаў, Жылкін, Загароўскі, Зайцоў,

=== стар. 10 ===
Званароў, Зіноўеў, Зубоўскі, Зуеў, Іваноў, Ігнацьеў, Ілініч, Каліопін, Камінскі, Карножіцкі, Карпінскі Кімбор, Кірыловіч,
Кірьяцкі, Кісліков, Кітаеўскі, Кавалік, Казакоў, Казлоўскі, Кажэўнікаў, Колянкоўскі, Копытковскі, Пезе-дэ-Корваль, Куляко-Карэцкі, Коржец, Коркозовіч, Корніловіч, Коссачеўскі, Костеніч, Краўчанко, Кранц, Красевіч, Крассоўскі, Крогер, фон-Круз, Крутілов, Крыгер, Сементоўскі-Куріло, Куторга, Кушын, Ладомірскі, Лазарэвіч, Лакощенко, Лапо, Лебедзеў, Пора-Леановіч, Лепяшынскі, Ляснеўская, Лечіцкі, Лешко, Логанов, Лапатенков, Лаппато, Лорченко, Лужынскі, Десятіно-Лук’янаў, Лысов, Людогоўскі, Лютоўскі, Малевіч-Малеўскі,

=== стар. 11 ===
Маліноўскі, Манькоўскі, Марцінкевіч, [[Мацкевіч]], Мэер, Меркушаў, Мельнікаў, Манерот-дю-Мен, Мерлін, Мігай, Мікоша, Мірапольскі, Міхалоўскі, Мадэстаў, Порцянка-Монька, Маскавенка, Грабя-Мурашко, Нейшвентер, Нікотін, Нічыпарэнка, Навіцкі, Насовіч, Азмідаў, Аляхоўскі, Альшэўскі, Астроўскі, Астроумаў, Охочінскі, Паздзееў, Панчанка, Папроцкі, Пашынскі, Пелрашкевіч, Пенкін, Петерс, [[Пяткевіч]], Петраш, Пячкоўскі, Піоульскі, Плохоцкі, Подашеўскі, Пакроўскі, Поломскі, Полторацкі, Паслаўскі, Пржерадоўскі, Прігороўскі, Пухоўскі, Радкевіч, Радчанко, Рахманінаў, Рего, Рентельн, Бранюшэц-Рэцкі, Рэцкі, Радкевіч, Роланд, Раманкевіч, Рамушкевіч, Самерсэт-Росэтэр,

=== стар. 12 ===
Рашкоўскі, Рубаноўскі, Савастьянаў, [[Савініч]], [[Савіцкі]], [[Савіч]], Сак, Сапрыка, Сарбіеўскі, Сверчкоў, Семкоўскі, Сердзюкоў, [[Серафімовіч]], Сівіцкі, Сідорскі, [[Сініцын]], Скалышевіч, Скарабагаты, Смяроўскі, Сазановіч, Сакалоў, Салагуб, [[Станкевіч]], [[Стасевіч]], [[Сташэўскі]], [[Сцяпанаў]], Стосуй, Стратановіч, [[Судзілоўскі]], [[Сухадольскі]], Тараткевіч, Тархоў, Цеплінін, Ціхоўскі, Тржэцяк, Трупчынскі, Турчанінаў, Тыдеман, Фащ, Фёдаравіч, Френдт, Функ, Хамянтоўскі, [[Хацяноўскі]], Цэкерт, Доршпрунг-Цэліцо, [[Цеханоўскі]], [[Цытовіч]], Чамаў, Чачкоў, Чарвякоўскі, Чарняеў, Шведаў, Шабунін, [[Шклярэвіч]], Шмялёў,

=== стар. 13 ===
Гульпоўскі-Шульц, фон-Шульц, Шухт, [[Шчарбаковіч]], [[Янкоўскі]].

&lt;center&gt;4-я частка&lt;/center&gt;

Гробуа, Пісчэвіч (Пішчевіч), Францэсон.

&lt;center&gt;5-я частка&lt;/center&gt;

Барон Брэмзе, Граф Грабоўскі, Князь Крапоткін, Князь Дондукоў-Корсакаў, Князь Любамірскі, Князь Мяшчэрскі, Барон фон-Нолькен, Князь Абаленскі, Князь Эрыванскі-Паскевіч, Граф Сумарокаў, Князь Друцкай-Сакалінскі, Граф Талстой, Граф Цуката.

=== стар. 14 ===

&lt;center&gt;6-я частка&lt;/center&gt;

[[Абакановіч]], [[Аўтушкевіч]], [[Адамовіч]], Лялевіч-Адамовіч, [[Александровіч]], Антушэвіч, Арцімовіч, Арцышеўскі, Багенскі, Байкоў, Банькоўскі, Бараноўскі, Барташэвіч, Берлінскі, фон-Бенкендорф, Бібікаў, Білевіч, Бялыніцкі-Біруля, Бішэўскі, Баброўскі, Дворжецкі-Багдановіч, Бонч-Багданоўскі, Богомолец, Багушэўскі, Богуш, Мордухай-Балтоўскі, Барэйко, Борейшо (Борейша), Барысавіч, Борк, Бочкоўскі, Бородзіч, Бржезя-Бржезінскі, Бржазоўскі, Бржастоўскі, Броховіч, Бонч-Бруевіч (Бруевіч), Будогоскі, Буйван, Буйвід, Булгак, Бурачек, Бурскі, Буры, Бутовіч, Буцевіч, Бучынскі, Белеўскі, Беліковіч, Бодзенто-Беляцкі, Беляцкі, Бібірштейн-Бялкоўскі, Быкоўскі, Вакар, Валахоўскі, Касцюшка-Валюжыніч, Васілеўскі, Васкоўскі (Васькоўскі), Ваньковіч,

=== стар. 15 ===
Варпахоўскі, Вартман, Вевель, Вейсенгоф, [[Вялічка (значэнні)|Вялічка]], Велямовіч, [[Венцлавовіч]], [[Вяржбіцкі]], Вярэнко, Вяржэнскі, Веразумскі, Касцюшкевіч-Вігуро, Віленчыц, [[Вільчынскі]], [[Вілямоўскі]], Віскоўскі, [[Віткоўскі]], Голд-Вішнеўскі, Ваяводскі, Ваейкоў, Патуліцкі-Войзбун, Нянкоўскі-Вайніловіч, Ясенецкі-Жэрэтынскі-Война, [[Вайцяхоўскі]], Карачэўскі-Воўк, Ланеўскі-Воўк, [[Валадзько]], [[Валадковіч]], [[Валовіч]], [[Валынскі]], Фурс-Вансяцкі, [[Варанец]], [[Варапай]], [[Урублеўскі]], [[Выкоўскі]], Васілевіч-Вырвіч, [[Высоцкі]], Вязьміцінаў, [[Гаўрыловіч]], [[Гайдамовіч]], [[Галіноўскі]], Аданевіч-Львовіч-Галкоўскі, [[Ганкевіч]], [[Гасперскі]], Гаўгер, Гаціскі, [[Гедройц]], Радзецкі-Геліашэвіч, Гердзееўскі, Гіжыцкі, Гласко, Гогалінскі, [[Галубіцкі]], [[Галынскі]], Ганіпроўскі, [[Гарбацкі]], Гардзялкоўскі, [[Гарноўскі]], Буры-Гарошка, [[Гартынскі]], Гоўвальт, Грамздорф,

=== стар. 16 ===
Грабніцкі, [[Грыгаровіч]], Гржыбоўскі, Грум-Гржымайло (Грумм-Гржымайло), [[Грыневіч]], Грынеўскі, [[Грынцэвіч]], [[Грамыка]], [[Грахоўскі]],
Радобыльскі-Губарэвіч (Ратабыльскі-Губарэвіч), Гумінскі, Рамейка-Гурко, Міткевіч-Далецкі, Готскі-Даніловіч, Дваржэцкі, Дзержанскі-Дзегцяроў, Дэмбіньскі, Ястржембец-Дзямьяновіч (Дем’яновіч), Доріа-Дерналовіч, Дзяшчынскі, Дзерожінскі, Літвінскі-Дзягілевіч, Дмахоўскі, Завіша Даўгяла (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Даманскі, [[Дамарацкі]], [[Дамброўскі]], Гржіво-Дамброўскі, Донброво, Драбышэўскі, [[Драздоўскі]], Мелех-Драздоўскі, Мрочкі-Драздоўскі, Репойто-Дубяга, Баркоўскі-Дунін, Сляпец-Дунін, Сульгустоўскі-Дунін, Яўневіч, Магучы-Евціхевіч, Левальт-Язерскі (Язерскі), Жембо-Жабыко, Жарын, Фурс-Жыркевіч, Міткевіч-Жолтак, Пархамовіч-Жудро, [[Жукоўскі]], Корцын-Жукоўскі, Прус-Жукоўскі, Жураўскі, Журомскі, Дунін-Жухоўскі, Заблоцкі, Завадзскі ([[Завадскі]]),

=== стар. 17 ===
Зайончкоўскі, Закржэўскі, Залескі, Замбржыцкі, Залускі, Умыруко-Запольскі, Захарэвіч, Захаржеўскі, Зборомірскі, Здраеўскі,
Зялінскі, Зянковіч, Радус-Зянковіч, Зяньковіч, Змечороўскі, Зомбек, Зубовіч, Эйдзятовіч-Зубовіч, Рабцэвіч-Зубкоўскі, Венкневіч-Зуб, Іваноўскі, Рогаль-Іваноўскі, Івашкевіч, Івіцкі, Ігнацьеў, Ілініч, Інглінк, Іолшын, Кавецкі, Казановіч, Каліноўскі, Калусоўскі, Каменскі, Каміонко, Карніловіч, Карніцкі, Згерскі-Кашо, Квяткоўскі, Кігн, Кіркор, Загоранскі-Кісель, Клачков, Теренецкі-Клімовіч, Клюкоўскі, Ратамскі-Кмітто, Зелезніцкі-Кобат, Кавалеўскі, Шевердыковіч-Кавалеўскі, Ковзан, Кожынаў, Смолько-Козакевіч (Смолько-Казакевіч), Казлінскі, Казлоўскі, Селецкі-Колбо, Колонтай, Камароўскі,

=== стар. 18 ===
Забожынскі-Комар, Комоўскі, Камароўскі, Каморскі, Кандратовіч, Контовт, Кончыц, Баброўскі-Каралько, Каралько, Караткевіч, Корсак, Корытко, Косаржецкі, Касабуцкі, Львовіч-Костріцо, Кастравіцкі, Касця (Касціо), Каткоўскі, Коцеіоўскі, Масальскі-Кошуро (Масальскі-Кашуро), Краеўскі, Корвін-Красінскі, Крассоўскі, Крокоўскі, Корвін-Круковіч, Крукоўскі, Крушэўскі, Кубліцкі, Кузміцкі, Кржывец-Кузміцкі, Около-Кулак, Курако, Гамрат-Курэк, Курч, Рожыц-Кучеўскі, Кучук, Сестрженцевіч-Кучук, Кушлейко, Куяўскі, Лабаноўскі (Лобаноўскі), Лагоцкі, Ланько, Шерепо-Лапіцкі, Лапо, Старженецкі-Лапо, Лашкевіч, Воўк-Левоновіч, Пора-Леановіч, Ляснеўскі, Швогер-Леттецкі, Ліпіньскі, Ліпскі, дэ-Ліппэ-Ліпскі, Лісоўскі, Літінскі, Ловенецкі, Лукашэвіч, Іеліто-Лукоўскі, Лупандін, Лыскаўскі, Лычкоўскі, Ляскоўскі, Ляссотовіч, Маеўскі, Васенцовіч-Макарэвіч, Макавецкі,

=== стар. 19 ===
Малама, [[Малахоўскі]], [[Маліноўскі]], [[Манцэвіч]], [[Марціноўскі]], [[Марчанка]], [[Матушэвіч]], [[Мацкевіч]], Мацеіеўскі (Маціоўскі, Мацееўскі),
Левіз-оф-Мэнар, Мерло, [[Міклашэўскі]], Мілош, [[Міткевіч]], [[Міхневіч]], Міцевіч, Рінвід-Міцкевіч, Млечко, [[Мажэйка]], Мольскі, [[Манкевіч]], Монвіж-Монтвід, [[Марачэўскі]], [[Маразевіч]], Іпацевіч Маскевіч (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Лада-Мачарскі, Мачунскі, Машчынскі, Мышкоўскі, [[Нарышкін]], Насекін, Лях-Нявінскі, Невяровіч, Нядзвецкі, Нітаслаўскі, Кржывец-Акаловіч, [[Акуліч]], [[Акушка]], Акшэўскі, Аленкевіч, Онгірскі, [[Аношка]], Арол (Оржэл), Ардынец, Оржел-Оржашкевіч, Аржэшка, [[Арлоўскі]], [[Аскерка]], Коршун Асмалоўскі, (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Бонч-Асмалоўскі, [[Асавецкі]], [[Асоўскі]], Астанковіч (Астаньковіч), Аржэшка-Астрэйка, Асыпоўскі (Асіпоўскі), [[Паўловіч]], Вайткевіч-Паўловіч,

=== стар. 20 ===
Паўлоўскі, Падэрэўскі, Паеўскі, Панфіловіч, Парчэўскі, Парфіановіч, Паткоўскі, Пашкевіч, Перот, Дамашэўскі-Песляк, Пестржецкі, Петкун, Петражыцкі, Петрожыцкі, Пячкоўскі, Карначевіч-Пячора, Піятроўскі, Кубліцкі-Піоттух, Пірогоўскі, Пласкавіцкі, Плохоцкі, Погоскі, Падбярэзскі, Падгурскі, Падабед, Пожаріскі, Пазняк, Некрашэвіч-Поклад, Полагейко, Палонскі, Палубінскі, Панятоўскі, Попель, Порембскі, Жабко-Патаповіч, Адляніцкі-Пачобут, Пржевалінскі, Пржесмыцкі, Пузанаў, Пуцкоўскі, Фен-Раеўскі-Пуцято, Ждан-Пушкін, Рагоза, Фен-Раеўскі, Райкевіч, Ратабыльскі, дэ-Реас (дэ-Реасс, дэ-Раес, дэ-Раесс), Реутт, Ржендзінскі, Рагінскі, Рагоўскі, Родзевіч, Бойно-Родзевіч, Рокіцкі (Ракіцкі), Сейбут-Рамановіч, Роня, Росткоўскі, Россохацкі, Рошкоўскі, Лось-Рошкоўскі, Равіч-Русецкі, Руткоўскі, Руцінскі, Рылло, Рымкевіч (Рімкевіч), Рыхтер, Долгово-Сабураў,

=== стар. 21 ===
Савіцкі, Садкоўскі, Саковіч, Салімо-Самуйло, Самуцевіч, Санковіч, Зацепяко-Сапріноўскі, Сарнацкі, Сахноўскі, Свадкоўскі,
Свентаржэцкі, Свенціцкі, Свідзерскі, Свіньін, Свірскі, Свірщеўскі, Свістун, Ільіч-Світіч, Свяцкі, Селляво, Селянко, Сямёнаў, Сервірог, Сердакоўскі, Сілініч, Сініцкі, Рудніцкі-Сіпайла, Скалкоўскі, Скокоўскі, Славінскі, Слежаноўскі, Слешінскі, Случаноўскі, Глебка-Толстіковіч-Созоновіч (Глебка-Толстіковіч-Сазановіч), Сакалоўскі, Чернілоўскі-Сокал, Сакольскі, Девойно-Соллогуб, Соломірецкі, Перасвет-Солтан, Сасноўскі, Грот-Спасоўскі, дэ-Спіллер, Станішэўскі, Станкевіч, Бялевіч-Станкевіч, Кісляк-Станкевіч, Стахоўскі, Стерпінскі, Стравінскі, Стражевіч, Судзілоўскі, Сумоўскі, Туркан-Сурыновіч, Сурына, Францкевіч-Сурож, Малкавіч-Сутоцкі, Сушкоў, Ракусо-Сушчэўскі (Ракуса-Сушчэўскі), Праскуро-Сушчынскі, Сцібло, Крушыно-Сымановіч, Войніч-Сяноженцкі, Тарбеев, Твербус-Тверды,

=== стар. 22 ===
Терлецкі, Толпыго, Тамашэвіч, Тамковіч, Тыкоцкі, Тычінскі, Галаўко-Улазоўскі, Усакоўскі, Усціновіч, Ханеўскі, Харкевіч, Хелхоўскі, Хмара, Хмолоўскі, Барэйка-Хадкевіч, Хадаровіч, Чаркас-Хадасоўскі, Хойніцкі (Хайніцкі), Хамянтоўскі, Хамінскі, Хорощо, Цеханоўскі, Лясоцкі-Цыбульскі, Цытовіч, Цеханавецкі, Цеханскі, Цехановіч, Елаго-Цэхан, Цюндзевіцкі, Чайкоўскі, Чапліц (Чапліцо), Чаркоўскі, Черейскі, Чарамісін, Чернеўскі, Черніхоўскі, Чыгір, Анцыпаў-Чікунскі, Чыж, Чудоўскі, Чурыла (Чурілло), Шавельскі, Еустратоновіч-Шамоўскі, Шаняўскі, Шасткевіч, Шацілло, Белы-Шаціло (Белы-Шацілло), Шафранскі, Юршо-Швабовіч, Шабека, Вяроўкін-Шелюто, Шеміот, Лазарэвіч-Шапялевіч, Шереметев, Шыманскі, Шымковіч, Шокальскі, Радзівілавіч-Шостак,
 

=== стар. 23 ===
Шпілеўскі, Отмар-Штэйн, Палескі-Щіпілло, Брант-Щіроўскі, Щодро, Щуко, Эйсмант, Эліашевіч (Эліяшевіч), Энгельгардт, Эрдман, Юркевіч, Юр’евіч, Яблонскі, Явшіц, Яганов, Яніцкі, Янкоўскі, Яноўскі, Янушкевіч, Янчэўскі, Бубель-Яроцкі, Шабуневіч-Ярашэвіч, Ясенскі, Ясінскі, Скіргайла-Яцэвіч, Оношковіч-Яцыно, Ячеўскі.

=== Колькасць цёзак ===

* Васілеўскі — 2 (у 1-й частцы); • Карачэўскі-Воўк — 2 (у 1-й частцы); • Гарбатоўскі — 2 (у 1-й частцы); • Грушэцкі — 2 (у 1-й частцы); • Дабравольскі — 4 (у 1-й частцы); • Репойто-Дубяга — 2 (у 1-й частцы); • Каржанеўскі — 2 (у 1-й частцы); • Около-Кулак — 2 (у 1-й частцы); • Ліпскі — 2 (у 1-й частцы); • Маеўскі — 3 (у 1-й частцы); • Астроўскі — 3 (у 1-й частцы); • Полькоўскі — 2 (у 1-й частцы); • Порчінскі — 3 (у 1-й частцы); • Русіноўскі-Пуцято — 2 (у 1-й частцы); • Сакалоўскі — 2 (у 1-й частцы).

----

* Гурскі — 2 (у 2-й частцы); • Іваноў — 2 (у 2-й частцы); • Карніловіч — 2 (у 2-й частцы); • Казлоўскі — 2 (у 2-й частцы); • Лапо — 2 (у 2-й частцы); • Ярашэўскі — 3 (у 2-й частцы).

----

* Бекарэвіч — 3 (у 3-й частцы); • Жылкін — 2 (у 3-й частцы); • Зубоўскі 2 (у 3-й частцы); • Зуеў — 2 (у 3-й частцы); • Коржец — 2 (у 3-й частцы); • Лепяшынскі — 2 (у 3-й частцы); • Мігай — 2 (у 3-й частцы); • Навіцкі — 2 (у 3-й частцы); • Насовічы — 2 (у 3-й частцы) ; • Альшэўскі — 2 (у 3-й частцы); • Подашеўскі — 2 (у 3-й частцы); • Радкевіч — 2 (у 3-й частцы); • Савініч — 2 (у 3-й частцы); • Стратановіч — 3 (у 3-й частцы); • Судзілоўскі — 2 (у 3-й частцы).

----

* Князь Любамірскі — 2 (у 5-й частцы).

----

* Арцышеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Банькоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Бараноўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Бібікаў — 2 (у 6-й частцы); • Дворжецкі-Багдановіч — 2 (у 6-й частцы); • Багушэўскі — 2 (у 6-й частцы); • Бородзіч — 2 (у 6-й частцы); • Васілеўскі — 3 (у 6-й частцы); • Ваньковіч — 3 (у 6 -й частцы); • Вяржбіцкі — 4 (у 6 -й частцы); • Віткоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Высоцкі — 2 (у 6-й частцы); • Горноўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Дзерожінскі — 2 (у 6-й частцы); • Дамброўскі — 2 (у 6-й частцы); • Гржыво-Дамброўскі — 2 (у 6-й частцы); • Драбышэўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Могучый-Евціхевіч — 2 (у 6-й частцы); • Жарын — 2 (у 6-й частцы); • Жукоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Заіончкоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Закржэўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Замбржыцкі — 2 (у 6-й частцы); • Умыруко-Запольскі — 2 (у 6-й частцы); • Эйдзятовіч-Зубовіч — 2 (у 6-й частцы); • Рабцэвіч-Зубкоўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Ілініч — 2 (у 6-й частцы); • Каменскі — 2 (у 6-й частцы); • Казлоўскі — 5 (у 6 -й частцы); • Краеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Крассоўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Маеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Маліноўскі — 2 (у 6-й частцы); • Мацкевіч — 2 (у 6-й частцы); • Монкевіч — 4 (у 6 -й частцы); • Недзвецкі — 2 (у 6-й частцы); • Аношка — 2 (у 6-й частцы); • Паўлоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Пашкевіч — 2 (у 6-й частцы); • Ждан-Пушкін — 2 (у 6-й частцы); • Рымкевіч (Рімкевіч) — 2 (у 6 -й частцы); • Савіцкі — 3 (у 6 -й частцы); • Саковіч — 2 (у 6-й частцы); • Свенторжэцкі — 2 (у 6-й частцы); • Рудніцкі-Сіпайло — 2 (у 6-й частцы); • Перасвет-Солтан — 2 (у 6-й частцы); • Тамашэвіч — 2 (у 6-й частцы); • Чернеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Чыж — 2 (у 6-й частцы); • Шаняўскі — 2 (у 6-й частцы); • Шасткевіч — 2 (у 6-й частцы); • Шімковіч — 2 (у 6-й частцы); • Янкоўскі — 2 (у 6-й частцы).

== Гл. таксама ==
* [[Дваранская радаводная кніга]]
* [[Гербоўнік]]
* [[Аксамітная кніга]]
* [[Магілёўская губерня]]
* [[Згуртаванне Беларускай Шляхты]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
# «Алфавитный список дворянских родов, внесённых в родословные дворянские книги Могилёвской губернии (составлен в 1909 году)», Издание Могилёвского Дворянского Депутатского Собрания, типо-лит. Я. Н. Подземского, 1909 г., г. Могилёв, 1909 г.; {{ref-ru}}
# статья «Могилевская шляхта», Отд. IV, стр. 77-101, «Вестник Юго-Западной и Западной России (историко-литературный журнал)», изд. К. Говорским, тип. А. К. Киркора, кн. 10, том 4, г. Вильна, 1866 г.; {{ref-ru}}
# «Русские фамилии», Унбенгаун Б. О., г. Москва, изд. «Прогресс», 1989 г.; {{ref-ru}}
# Думин С. В. «Списки дворянских родов Российской империи по губерниям», Библиографический указатель, Летопись Историко-родословного общества в Москве, вып. 3, г. Москва, 1995 г.; {{ref-ru}}
# «Реестр входящих бумаг за 1792—1836 годы о выдаче грамот и родословных», фонд «Могилёвское губернское дворянское собрание», [[НГАБ]] ф. 2066 оп. 1 д. 4 л. 82 об.; {{ref-pl}} {{ref-ru}}
# Список дворянам Царства Польского, с приобщением кратких сведений о доказательствах дворянства. Spis szlachty Krolestwa Polskiego z dodaniem krotkiej informacji o dowodach szlachectwa. Warszawa, 1851 г. [Именные посемейные списки, с указанием герба; сведения о происхождении отсутствуют. На с. 303—326 помещено Дополнение (Dodatek) I.] {{ref-pl}}
# Дополнение II к списку дворян Царства Польского. Dodatek II do Spisu szlachty Krolestwa Polskiego. Warszawa, 1854. 56 s. {{ref-pl}}
# То ж, reprint: Lipsk, 1991. {{ref-pl}}
# Гербовник Царства Польского. Herbarz Krolestwa Polskiego. Warszawa, 1853 г. [Издание двуязычное, на русском и польском языках; содержит рисунки 246 гербов, их описание; при каждом гербе перечень родов, его употребляющих, краткие сведения о родоначальниках семей, но без родословных; издание не закончено.] {{ref-pl}}
# Лукомский В. К., Тройницкий С. Н. Гербы третьей части Гербовника дворянских родов Царства Польского. По материалам бывшей Герольдии Царства Польского составили… СПб., 1910 г. [Рисунки: 121 герб, перечень фамилий, их употребляющих, но без каких-либо генеалогических сведений; описание гербов; издание только на русском языке; крайне редкое, тираж — всего 10 экз.] {{ref-ru}}
# Лукомский В. К. Список родам Царства Польского, признанным в дворянском достоинстве с гербами, не внесенными в Высочайше утвержденный Гербовник. СПб., 1912 г. [Корректурное издание Департамента Герольдии.] {{ref-ru}}
# Список лицам, Высочайше пожалованным дипломами с гербами на дворянское достоинство Царства Польского. // Лукомский В. К., Тройницкий С. Н. Списки лицам, Высочайше пожалованным дипломами с гербами на дворянское достоинство Всероссийской империи и Царства Польского. СПб., 1911 г. {{ref-ru}}
# Дворянские роды, внесенные в Гербовник Царства Польского, Высочайше утвержденный первая часть в 10 (22) день октября 1850 г., а вторая в 16 (28) день января 1851 г. // Дворянский адрес-календарь на 1898 год. СПб., 1898 г. [Перечень гербов и фамилий.] {{ref-ru}}
# Польские дворянские фамилии, получившие графский титул (conte) от римских пап // Там же, с. 227 [17 родов.] {{ref-ru}}
# [[Літоўская метрыка]]
# Памятная книжка Могилёвской губернии, [[1870]]—[[1871]] гг. {{ref-ru}}
# «Белоруссiя и Литва (Историческiя судьбы С?веро-Западнаго края), изд. П. Н. Батюшков, тип. тов. „Общественная польза“, г. СПБ, 1890 г.». {{ref-ru}}
# «Свод законов Российской империи», статья № 968 том IX изд. 1899 г. {{ref-ru}}
# Оршанский гербовник // Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящиеся в Центральном Витебском архиве. Витебск, 1900. T. XXVIII. (Ч.2). 167 c. {{ref-ru}}
# «Гербовник всероссийского дворянства», Дурасов В., г. СПб., 1906 г. {{ref-ru}}

== Спасылкі ==
# [http://www.ornatowski.com/index/herbarzpolski_l.htm Boniecki Adam Herbarz polski, t. 1-16, Gebethner &amp; Wolff, Warszawa 1905]; {{ref-pl}}
# [http://www.ornatowski.com/index/herbyszlacheckie_l.htm Tadeusz Gajl Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow, Wydawnictwo L&amp;L, Gdansk 2003.]; {{ref-pl}}
# [http://www.nobility.ru/ Официальный сайт «Российского Дворянского Собрания»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180103144351/http://www.nobility.ru/ |date=3 студзеня 2018 }} {{ref-ru}}
# [http://zn.by/kazhdyi-desyatyi-belorus%C2%A0%E2%80%93-shlyakhtich.html «Каждый десятый белорус — шляхтич?» Мария ШПИТАЛЕВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131206015425/http://zn.by/kazhdyi-desyatyi-belorus%C2%A0%E2%80%93-shlyakhtich.html |date=6 снежня 2013 }} // Обозреватель. 51 (381) от 18.12.2009 г.; {{ref-ru}}
# [http://hetman.by/neizvestnayavoina.html Артем ДЕНИКИН, «Неизвестная война 1654—1667 гг.» (История Беларуси и Большой Литвы), Аналитическая газета «Секретные исследования»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140412005903/http://hetman.by/neizvestnayavoina.html |date=12 красавіка 2014 }}; {{ref-ru}}
# [http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html Бібліятэка гістарычных артыкулаў, «Невядомая вайна: 1654—1667», Г. Сагановіч];
# [http://scepsis.ru/library/id_1104.html Алексей Лобин «Неизвестная война 1654—1667 гг.», Научно-просветительский журнал «Скепсис»]; {{ref-ru}}
# [http://www.fxglossary.org.ua/index.php?l=%D0%A0&amp;w=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%281654%E2%80%941667%29 Русско-польская война (1654—1667)]{{Недаступная спасылка}}; {{ref-ru}}
# [http://hetman.by/gibellitvu.html Вадим РОСТОВ «ГИБЕЛЬ ЛИТВЫ», Аналитическая газета «Секретные исследования»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140316153335/http://hetman.by/gibellitvu.html |date=16 сакавіка 2014 }}; {{ref-ru}}
# [http://kibsvg.narod.ru/ Василь Скобля, «Беларусь: история, личности, менталитет»]; {{ref-ru}}
# [http://www.litvin.by/ «ПРЕДКИ МНОГИХ БЕЛОРУСОВ БЫЛИ ЛИТВИНАМИ (40 фактов из первоисточников)» © Литвин 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140104104942/http://litvin.by/ |date=4 студзеня 2014 }}; {{ref-ru}}
# [http://archives.gov.by/index.php?id=989746 Административно-территориальное деление Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017171014/http://archives.gov.by/index.php?id=989746 |date=17 кастрычніка 2015 }} {{ref-ru}}
# [http://statehistory.ru/519/Gordon--Velikoe-knyazhestvo-Litovskoe/ доктор исторических наук, профессор исторического факультета Санкт-Петербургского государственного университета Андрей Юрьевич Дворниченко («Великое княжество Литовское», Александр Гордон, ТВ, 14.12.2009)] {{ref-ru}}


[[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Магілёўская губерня]]
[[Катэгорыя:Дваранства]]</text>
      <sha1>l3jhbpfdeou8s8ffta1s7wxopvupp5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Прэм’ер-міністры Украіны</title>
    <ns>10</ns>
    <id>183693</id>
    <revision>
      <id>5166964</id>
      <parentid>5015263</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="rav8usugyvwpt7mbgefve2mjja68t5z" xml:space="preserve">{{навігацыйная паласа
|загаловак     = [[Спіс прэм'ер-міністраў Украіны|Прэм'ер-міністры Украіны]]
|колер         = 
|выява  = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|60px]]
|выява2 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|60px]]
|утрыманне   = [[Вітольд Паўлавіч Фокін|Фокін]] • [[Валянцін Канстанцінавіч Сіманенка|Сіманенка]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Леанід Данілавіч Кучма|Кучма]] • [[Яфім Леанідавіч Звягільскі|Звягільскі]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Віталь Андрэевіч Масол|Масол]] • [[Яўген Кірылавіч Марчук|Марчук]] • [[Павел Іванавіч Лазарэнка|Лазарэнка]] • [[Васіль Васільевіч Дурдзінец|Дурдзінец]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Валерый Паўлавіч Пуставойценка|Пуставойценка]] • [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Юшчанка]] • [[Анатоль Кірылавіч Кінах|Кінах]] • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Цімашэнка]] • [[Юрый Іванавіч Еханураў|Еханураў]] • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Цімашэнка]] • [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Турчынаў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] • [[Сяргей Генадзевіч Арбузаў|Арбузаў]] &lt;small&gt;(в. а..)&lt;/small&gt; • [[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Яцанюк]] • [[Уладзімір Барысавіч Гройсман|Гройсман]] • [[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Ганчарук]] • [[Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль|Шмыгаль]] • [[Юлія Анатольеўна Свірыдзенка|Свірыдзенка]] • [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|Карэцкі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Украіна]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы кіраўнікоў урадаў|Украіна]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rav8usugyvwpt7mbgefve2mjja68t5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166971</id>
      <parentid>5166964</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="af8khty0wsy78a3fxxun5d65p04f167" xml:space="preserve">{{навігацыйная паласа
|загаловак     = [[Спіс прэм'ер-міністраў Украіны|Прэм'ер-міністры Украіны]]
|колер         = 
|выява  = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|60px]]
|выява2 = 
|утрыманне   = [[Вітольд Паўлавіч Фокін|Фокін]] • [[Валянцін Канстанцінавіч Сіманенка|Сіманенка]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Леанід Данілавіч Кучма|Кучма]] • [[Яфім Леанідавіч Звягільскі|Звягільскі]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Віталь Андрэевіч Масол|Масол]] • [[Яўген Кірылавіч Марчук|Марчук]] • [[Павел Іванавіч Лазарэнка|Лазарэнка]] • [[Васіль Васільевіч Дурдзінец|Дурдзінец]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Валерый Паўлавіч Пуставойценка|Пуставойценка]] • [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Юшчанка]] • [[Анатоль Кірылавіч Кінах|Кінах]] • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Цімашэнка]] • [[Юрый Іванавіч Еханураў|Еханураў]] • [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіч]] • [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Цімашэнка]] • [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Турчынаў]] &lt;small&gt;(в. а.)&lt;/small&gt; • [[Мікалай Янавіч Азараў|Азараў]] • [[Сяргей Генадзевіч Арбузаў|Арбузаў]] &lt;small&gt;(в. а..)&lt;/small&gt; • [[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Яцанюк]] • [[Уладзімір Барысавіч Гройсман|Гройсман]] • [[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Ганчарук]] • [[Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль|Шмыгаль]] • [[Юлія Анатольеўна Свірыдзенка|Свірыдзенка]] • [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі|Карэцкі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Украіна]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы кіраўнікоў урадаў|Украіна]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>af8khty0wsy78a3fxxun5d65p04f167</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Серыя гульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>185911</id>
    <revision>
      <id>5167206</id>
      <parentid>5084850</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>праўка адлюстравання выявы</comment>
      <origin>5167206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="lgq9rnx70syycvhci1wr0z2robldbmd" xml:space="preserve">{{Картка
|назва       = {{{загаловак}}}
|стыль_назвы = 
|выява = {{#if: {{{выява|}}} | [[Файл:{{{выява}}}|300px]] | {{#invoke:Wikibase|getImage|P18|300px}} }}
|стыль_выявы     = 
|подпіс          = {{{подпіс|}}}
|стыль_подпісу   = 
|стыль_загалоўкаў = 
|стыль_метак     = 
|стыль_тэксту    = 

|метка1      = Жанр
|тэкст1      = {{{жанр|{{{жанры|}}}}}}

|метка2      = Распрацоўшчык
|тэкст2      = {{{распрацоўшчык|{{{распрацоўшчыкі|}}}}}}

|метка3      = Выдавец
|тэкст3      = {{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}

|метка4      = Стваральнік
|тэкст4      = {{{стваральнік|{{{стваральнікі|}}}}}}

|метка5      = Платформа
|тэкст5      = {{{платформа|{{{платформы|}}}}}}

|метка6      = Рухавік
|тэкст6      = {{{рухавік|{{{рухавікі|}}}}}}

|метка7      = Першая гульня
|тэкст7      = {{{першая гульня|}}}

|метка8      = Дата першай гульні
|тэкст8      = {{{дата першай гульні|}}}

|метка9      = Апошняя гульня
|тэкст9      = {{{апошняя гульня|}}}

|метка10      = Дата апошняй гульні
|тэкст10      = {{{дата апошняй гульні|}}}

|метка11      = Адгалінаванні (spin-off)
|тэкст11      = {{{адгалінаванне|{{{адгалінаванні|{{{звязаныя гульні|{{{спіноф|{{{спінофы|}}} }}} }}} }}} }}}

|метка12      = Сайт
|тэкст12      = {{{сайт|}}}

|стыль_унізе = 
|унізе       = 
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[Катэгорыя:Шаблоны:Гульні]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgq9rnx70syycvhci1wr0z2robldbmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167208</id>
      <parentid>5167206</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5167206|5167206]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5167208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="oy5zvl8lyvox646186ab673676tn4dg" xml:space="preserve">{{Картка
|назва       = {{{загаловак}}}
|стыль_назвы = 
|выява           = {{{выява|}}}
|стыль_выявы     = 
|подпіс          = {{{подпіс|}}}
|стыль_подпісу   = 
|стыль_загалоўкаў = 
|стыль_метак     = 
|стыль_тэксту    = 

|метка1      = Жанр
|тэкст1      = {{{жанр|{{{жанры|}}}}}}

|метка2      = Распрацоўшчык
|тэкст2      = {{{распрацоўшчык|{{{распрацоўшчыкі|}}}}}}

|метка3      = Выдавец
|тэкст3      = {{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}

|метка4      = Стваральнік
|тэкст4      = {{{стваральнік|{{{стваральнікі|}}}}}}

|метка5      = Платформа
|тэкст5      = {{{платформа|{{{платформы|}}}}}}

|метка6      = Рухавік
|тэкст6      = {{{рухавік|{{{рухавікі|}}}}}}

|метка7      = Першая гульня
|тэкст7      = {{{першая гульня|}}}

|метка8      = Дата першай гульні
|тэкст8      = {{{дата першай гульні|}}}

|метка9      = Апошняя гульня
|тэкст9      = {{{апошняя гульня|}}}

|метка10      = Дата апошняй гульні
|тэкст10      = {{{дата апошняй гульні|}}}

|метка11      = Адгалінаванні (spin-off)
|тэкст11      = {{{адгалінаванне|{{{адгалінаванні|{{{звязаныя гульні|{{{спіноф|{{{спінофы|}}} }}} }}} }}} }}}

|метка12      = Сайт
|тэкст12      = {{{сайт|}}}

|стыль_унізе = 
|унізе       = 
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[Катэгорыя:Шаблоны:Гульні]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oy5zvl8lyvox646186ab673676tn4dg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167209</id>
      <parentid>5167208</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5167209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="curippkku9rbp7p2skn94pyugr8h952" xml:space="preserve">{{Картка
|назва       = {{{загаловак}}}
|стыль_назвы = 
|выява = {{wikidata|p154|{{{logo|}}}{{{лагатып|}}}|size={{#if:{{{шырыня_лагатыпа|}}}{{{шырыня лагатыпа|}}}{{{logo_size|}}}{{{logo size|}}}|{{{шырыня_лагатыпа|}}}{{{шырыня лагатыпа|}}}{{{logo_size|}}}{{{logo size|}}}|220x120}}}}
|стыль_выявы     = 
|подпіс          = {{{подпіс|}}}
|стыль_подпісу   = 
|стыль_загалоўкаў = 
|стыль_метак     = 
|стыль_тэксту    = 

|метка1      = Жанр
|тэкст1      = {{{жанр|{{{жанры|}}}}}}

|метка2      = Распрацоўшчык
|тэкст2      = {{{распрацоўшчык|{{{распрацоўшчыкі|}}}}}}

|метка3      = Выдавец
|тэкст3      = {{{выдавец|{{{выдаўцы|}}}}}}

|метка4      = Стваральнік
|тэкст4      = {{{стваральнік|{{{стваральнікі|}}}}}}

|метка5      = Платформа
|тэкст5      = {{{платформа|{{{платформы|}}}}}}

|метка6      = Рухавік
|тэкст6      = {{{рухавік|{{{рухавікі|}}}}}}

|метка7      = Першая гульня
|тэкст7      = {{{першая гульня|}}}

|метка8      = Дата першай гульні
|тэкст8      = {{{дата першай гульні|}}}

|метка9      = Апошняя гульня
|тэкст9      = {{{апошняя гульня|}}}

|метка10      = Дата апошняй гульні
|тэкст10      = {{{дата апошняй гульні|}}}

|метка11      = Адгалінаванні (spin-off)
|тэкст11      = {{{адгалінаванне|{{{адгалінаванні|{{{звязаныя гульні|{{{спіноф|{{{спінофы|}}} }}} }}} }}} }}}

|метка12      = Сайт
|тэкст12      = {{{сайт|}}}

|стыль_унізе = 
|унізе       = 
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[Катэгорыя:Шаблоны:Гульні]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>curippkku9rbp7p2skn94pyugr8h952</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спесміла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186031</id>
    <revision>
      <id>5167074</id>
      <parentid>4453986</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="3kafzyykay5v1lm33lcueqotkomilja" xml:space="preserve">'''Спесміла''' (Spesmilo) — састарэлая дзесятычная міжнародная грашовая адзінка, якую прапанаваў увесці ў 1907 годзе эсперантыст [[Рэнэ дэ Сасюр]]. Спесміла выкарыстоўвалася да першай сусветнай вайны ў якасці разліковай адзінкі некалькімі брытанскімі і швейцарскімі банкамі, перш за ўсё «Эсперантыстскім чэкавым банкам» (Ĉekbanko esperantista).

Спесміла (літаральна «тысяча спеса») складаўся з 10 спесцэнта, ці 100 спесдэка, ці 1000 спеса, і раўнаваўся паводле кошта 0,733 грама золата, што ў той час складала палову Долара ЗША, ці два з паловай [[швейцарскі франк|швейцарскага франка]].

[[Файл:Spesmilo sign (bold italic).svg|right|thumbnail|100px|Сімвал спесміла '''''Sm''''']]

Сімвал спесміла ўяўляў з сабе манаграму ''Sm''.&lt;ref&gt;[http://std.dkuuig.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n3390.pdf Proposal to encode the Esperanto SPESMILO SIGN in the UCS, by Mivhael Everson]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.usns.info%2Fpdf%26_Banknote_USNS_002_092005.pdf Esperanto and the Dream ofa World Currency]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; Знак маецца ва [[Унікод]]зе (пачынаючы з версіі 5.2), дзе яму нададзены код нададзены код U+20B7&lt;ref&gt;[http://www.unikode.org/charts/PDF/U20A0.pdf Афіцыйная кодавая табліца]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

У 1942—1993 эсперантысцкая арганізацыя ''[[Universala Ligo]]'' выкарыстоўвала іншую грашовую адзінку, [[Стэла (грашовая адзінка)|стэла]].

== Заўвагі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
* {{ref-eo}} [http://www.eventoj.hu/arkivo/eve-050.htm «streboj al internacia mono»]
* [http://worldcoingallery.com/countries/Esperanto/html Images of Stelo coins]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.usns.info/pdf/Aust_Coins_&amp;_Banknote_USNS_002_092005.pdf ACBN Artokle about Esperanto coins]

{{Знакі валют}}
{{Эсперанта}}

[[Катэгорыя:Эсперанта]]
[[Катэгорыя:Прыватныя грошы]]</text>
      <sha1>3kafzyykay5v1lm33lcueqotkomilja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс малых базілік Чэхіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192128</id>
    <revision>
      <id>5167150</id>
      <parentid>4458055</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T05:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9583" sha1="g7bufmb8ech1dg01zvszozwitfjujwi" xml:space="preserve">'''Спіс малых базілік Чэхіі''' ўяўляе сабой спіс [[Каталіцтва|каталіцкіх]] [[касцёл]]аў [[Чэхія|Чэхіі]], якім Ватыканам прысвоены тытул [[Малая базіліка|Малой базілікі]]. Гэты ганаровы тытул прысвойваецца [[Папства|Рымскім Папам]] у адзначэнне старажытнасці [[храм]]а, яго гістарычнай важнасці або значнасці як [[Паломніцтва|паломніцкага]] цэнтра.

Па стане на пачатак 2013 года пятнаццаць чэшскіх храмаў мелі тытул малой базілікі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! № !! Месца !! Назва базілікі !! Час &lt;br /&gt; заснавання !! Дата &lt;br /&gt;прысваення&lt;br /&gt; тытула !! Фота !! [[Дыяцэзія]]
|-
| 1 || [[Свата-Гора]], [[Пршыбрам]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Пршыбрам|Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie}}) || [[1348]] || [[1905]] || [[Файл:Příbram-Svata Hora-areal.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Praha CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Архідыяцэзія Прагі|Архідыяцэзія Прагі]]
|-
| 2 || [[Богасудаў]], [[Крупка (Чэхія)|Крупка]] || [[Базіліка Дзевы Марыі Балеснай, Крупка|Базіліка Дзевы Марыі Балеснай]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Panny Marie Bolestné}}) || [[XV стагоддзе]] || 14.05.1924 || [[Файл:Wallfahrtskirche Mariaschein.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Litoměřice CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Дыяцэзія Літамержыцы]]
|-
| 3 || [[Філіпаў, Чэхія|Філіпаў]], [[Йіржыкаў]],&lt;br /&gt;[[раён Дэчын]] || [[Базіліка Дзевы Марыі Успамогі Хрысціян, Йіржыкаў|Базіліка Дзевы Марыі Успамогі Хрысціян]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Panny Marie Pomocnice křesťanů}}) || [[1873]] || 13.01.1926 || [[Файл:Bazilika Filipov.jpg|100px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Litoměřice CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Дыяцэзія Літамержыцы|Дыяцэзія Літамержыцы]]
|-
| 4 || [[Чэска-Ліпа]] || [[Базіліка Усіх Святых, Чэска-Ліпа|Базіліка Усіх Святых]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Všech svatých}}) || [[1710]] || 22.06.1927 || [[Файл:All Saints church, Česká lípa.jpg|130px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Litoměřice CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Дыяцэзія Літамержыцы|Дыяцэзія Літамержыцы]]
|-
| 5 || [[Велеград]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святых Кірыла і Мяфодзія, Велеград|Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі&lt;br /&gt; і Святых Кірыла і Мяфодзія]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie&lt;br /&gt; a svatého Cyrila a Metoděje}}) || [[1228]] || 25.01.1928 || [[Файл:Velehrad - Basilica.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Olomouc CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Архідыяцэзія Оламаўца|Архідыяцэзія Оламаўца]]
|-
| 6 || [[Бржэўнаў]], [[Прага]] || [[Базіліка Святы Маркеты, Прага|Базіліка Святы Маркеты]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika svaté Markéty}}) || [[XI стагоддзе]] || 09.01.1948 || [[Файл:Praha Břevnov St Margaret from E.JPG|100px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Praha CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Архідыяцэзія Прагі|Архідыяцэзія Прагі]]
|-
| 7 || [[Старэ-Места]], [[Прага]] || [[Базіліка Святога Якуба Старэйшага, Прага|Базіліка Святога Якуба Старэйшага]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika svatého Jakuba Většího}}) || кан. [[XII стагоддзе|XII стагоддзя]] || 29.01.1974 || [[Файл:Kostel sv. Jakuba od jihozapadu.jpg|100px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Praha CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Архідыяцэзія Прагі|Архідыяцэзія Прагі]]
|-
| 8 || [[Гостын]], [[Гостынскія ўзгоркі]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Гостын|Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie}}) || [[XVI стагоддзе]] || 09.08.1982 || [[Файл:Hostýn, Bazilika 02.jpg|100px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Olomouc CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Архідыяцэзія Оламаўца|Архідыяцэзія Оламаўца]]
|-
| 9 || [[Старэ-Брно]], [[Брно]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Брно|Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie}}) || [[1324]] || 06.10.1987 || [[Файл:Staré Brno - Bazilika Nanebevzetí Panny Marie.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Brno CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Дыяцэзія Брно|Архідыяцэзія Брно]]
|-
| 10 || [[Страгаўскі кляштар|Страгаў]], [[Прага]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі (Страгаў)|Базіліка Узнясення Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie}}) || [[XIII стагоддзе]] || 06.11.1991 || [[Файл:Praha strahov.JPG|170px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Praha CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Архідыяцэзія Прагі|Архідыяцэзія Прагі]]
|-
| 11 || [[Сваты-Копечак]], [[Оламаўц]] || [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Оламаўц|Базіліка Наведвання Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Navštívení Panny Marie}}) || [[1669]] || 11.04.1995 || [[Файл:CZ Svatý Kopeček - minor basilica 2.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Olomouc CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Архідыяцэзія Оламаўца|Архідыяцэзія Оламаўца]]
|-
| 12 || [[Яблане-ў-Подэштэдзі]],&lt;br /&gt; [[раён Ліберац|акруга Ліберац]] || [[Базіліка Святых Лаўрэнція і Здзіслава]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika svatého Vavřince a svaté Zdislavy}}) || [[1729]] || 25.06.1996 || [[Файл:Jablonné v Podještědí - klášter.JPG|170px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Litoměřice CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Дыяцэзія Літамержыцы|Дыяцэзія Літамержыцы]]
|-
| 13 || [[Фрыдэк-Містэк]] || [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Фрыдэк-Містэк|Базіліка Наведвання Дзевы Марыі]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Navštívení Panny Marie}}) || [[1740]] || 30.08.1999 || [[Файл:2014 Frydek-Mistek, Bazylika Nawiedzenia NMP 08.jpg|100px|цэнтр]] || [[Файл:Dieceze Ostravsko Opavska CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Дыяцэзія Острава-Опавы|Дыяцэзія Острава-Опавы]]
|-
| 14 || [[Вышаград]], [[Прага]] || [[Базіліка Святых Пятра і Паўла (Вышаград)|Базіліка Святых Пятра і Паўла]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika svatých Petra a Pavla}}) || [[1070]] || 25.03.2003 || [[Файл:Pevnost Vyšehrad.jpg|170px|цэнтр]] || [[Файл:Arcidieceze Praha CoA.jpg|90px]]&lt;br /&gt; [[Архідыяцэзія Прагі|Архідыяцэзія Прагі]]
|-
| 15 || [[Ждзяр-над-Сазаваў]] || [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Мікалая, Ждзяр-над-Сазаваў|Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі&lt;br /&gt; і Святога Мікалая]]&lt;br /&gt;({{lang-cs|Bazilika Nanebevzetí Panny Marie&lt;br /&gt; a svatého Mikuláše}}) || [[1252]] || 05.01.2009 || [[Файл:Žďár nad Sázavou - 06.jpg|170px|цэнтр]] || [[Выява:Dieceze Brno CoA.jpg|90px]] &lt;br /&gt;[[Дыяцэзія Брно|Архідыяцэзія Брно]]
|}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Basilicas in the Czech Republic}}
* [http://www.gcatholic.org/churches/data/basCZ.htm Спіс малых базілік у Чэхіі]
* [http://maps.google.cz/maps/ms?ie=UTF8&amp;hl=cs&amp;brcurrent=5,0,0&amp;msa=0&amp;msid=204754098966951846193.00048e0ab44b6533141cc&amp;ll=48.980217,16.21582&amp;spn=7.313068,13.392334&amp;z=7 Mapa bazilik v ČR v Mapách Google]
* [http://svata-hora.cz/cz/2/historie Historie poutního místa Svatá Hora] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140515175309/http://svata-hora.cz/cz/2/historie |date=15 мая 2014 }}
* [http://www.muzeumcl.cz/muzeum/historie.htm Stránky muzea v České Lípě] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090422130616/http://www.muzeumcl.cz/muzeum/historie.htm |date=22 красавіка 2009 }}
{{Еўропа па тэмам|Спіс малых базілік|Малыя базілікі}}
[[Катэгорыя:Малыя базілікі Чэхіі| ]]
[[Катэгорыя:Спісы:Малыя базілікі паводле краін|Ч]]
[[Катэгорыя:Спісы:Чэхія|Б]]</text>
      <sha1>g7bufmb8ech1dg01zvszozwitfjujwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біялогія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193297</id>
    <revision>
      <id>5167016</id>
      <parentid>5166605</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5167016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="cflsc162l74hndjdhfif8kg4b6j0983" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Юзаф Семірадскі|2026-07-17T13:31:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Саркома Капашы|2026-07-16T09:21:43Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Рабкі (род птушак)|2026-07-07T11:07:05Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Рабковыя|2026-07-03T13:16:08Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Зеленагорск (манул)|2026-06-28T16:55:55Z|Biathlon}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Васілевіч Друшчыц|2026-06-22T19:14:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Высыпка|2026-06-07T18:25:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Кайданкі|2026-06-07T07:03:16Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Кайданы|2026-06-06T18:18:03Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Сасна веймутава ў сядзібе акадэміка В. В. Пашкевіча|2026-06-05T20:06:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Макадамія|2026-06-03T13:00:41Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Аўсяніца лугавая|2026-06-01T18:05:49Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Лебядзіны заказнік|2026-06-01T17:09:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Падсады (заказнік)|2026-06-01T17:04:19Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Дакудаўскі заказнік|2026-06-01T16:42:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Салтан Кекезавіч Магаметаў|2026-06-01T14:43:13Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}}
{{Новы артыкул|Пушча|2026-05-25T06:46:19Z|M.L.Bot}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cflsc162l74hndjdhfif8kg4b6j0983</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гуды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196157</id>
    <revision>
      <id>5167181</id>
      <parentid>5161153</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T08:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39073-68</username>
        <id>170999</id>
      </contributor>
      <comment>Даўкантас, Буга, Камунтавічус</comment>
      <origin>5167181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24108" sha1="04kxr5t4g2f148opvwtk6mk72uyve8l" xml:space="preserve">{{значэнні}}
[[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]]
'''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]].

У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. Напрыклад, першая навуковая кніга - сінтэз гісторыі Беларусі ў Літве, выдадзеная Русцісам Камунтавічусам, называецца Gudijos istorija &lt;ref&gt;Rūstis Kamuntavičius. Gudijos istorija. Baltarusijos istorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2022. ISBN: 9785420018392&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя і ўжыванне ==
=== Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі===
Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. Упершыню версію аб пачатковай тоеснасці гудаў з готамі высунуў [[Сіманас Даўкантас]] у працы Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў), Санкт-Пецярбург, 1845). З пункту гледжання філалагічнай навукі пераход германскага ''*gut-'' у балцкае ''gud-''абгрунтаваў літоўскі лінгвіст [[Казімерас Буга]]. 

У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}.

=== Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія ===
[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}.
[[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]]
Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як &quot;іншыя&quot;}}.

В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}.

Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

=== Ужыванне ў адносінах да беларусаў ===
Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

У канцы XIX стагоддзя, а пазней у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

== Культурны след ==
[[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]]
Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. 

У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}

У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}.

У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

== Гл. таксама ==
* [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]]
* [[Гідуны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}}
* {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}}
* {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}}
{{Беларусы}}

[[Катэгорыя:Беларусы]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Готы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]</text>
      <sha1>04kxr5t4g2f148opvwtk6mk72uyve8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167219</id>
      <parentid>5167181</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39073-68</username>
        <id>170999</id>
      </contributor>
      <comment>Русціс Камунтавічус - cпасылка</comment>
      <origin>5167219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24150" sha1="6q60mwak8veispbt8qtj04pf8mbfuez" xml:space="preserve">{{значэнні}}
[[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]]
'''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]].

У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. Напрыклад, першая навуковая кніга - сінтэз гісторыі Беларусі ў Літве, выдадзеная [[Русціс Камунтавічус|Русцісам Камунтавічусам]], называецца Gudijos istorija &lt;ref&gt;Rūstis Kamuntavičius. Gudijos istorija. Baltarusijos istorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2022. ISBN: 9785420018392&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя і ўжыванне ==
=== Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі===
Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. Упершыню версію аб пачатковай тоеснасці гудаў з готамі высунуў [[Сіманас Даўкантас]] у працы Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў), Санкт-Пецярбург, 1845). З пункту гледжання філалагічнай навукі пераход германскага ''*gut-'' у балцкае ''gud-''абгрунтаваў літоўскі лінгвіст [[Казімерас Буга]]. 

У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}.

=== Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія ===
[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}.
[[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]]
Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як &quot;іншыя&quot;}}.

В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}.

Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

=== Ужыванне ў адносінах да беларусаў ===
Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

У канцы XIX стагоддзя, а пазней у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

== Культурны след ==
[[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]]
Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. 

У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}

У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}.

У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

== Гл. таксама ==
* [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]]
* [[Гідуны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}}
* {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}}
* {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}}
{{Беларусы}}

[[Катэгорыя:Беларусы]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Готы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]</text>
      <sha1>6q60mwak8veispbt8qtj04pf8mbfuez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167236</id>
      <parentid>5167219</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39073-68</username>
        <id>170999</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5167236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24346" sha1="pnbbhn8ua9a7s4pjhfb21iui9vdv37j" xml:space="preserve">{{значэнні}}
[[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]]
'''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]].

У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. Напрыклад, першая навуковая кніга - сінтэз гісторыі Беларусі ў Літве, выдадзеная [[Русціс Камунтавічус|Русцісам Камунтавічусам]], называецца Gudijos istorija &lt;ref&gt;Rūstis Kamuntavičius. Gudijos istorija. Baltarusijos istorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2022. ISBN: 9785420018392&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя і ўжыванне ==
=== Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі===
Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}.  

Упершыню версію аб пачатковай тоеснасці гудаў з готамі высунуў [[Сіманас Даўкантас]] у працы Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў), Санкт-Пецярбург, 1845). З пункту гледжання філалагічнай навукі пераход германскага ''*gut-'' у балцкае ''gud-''абгрунтаваў літоўскі лінгвіст [[Казімерас Буга]]. 

У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}.

=== Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія ===
[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}.
[[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]]
Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а літоўцы гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі (а часцей [[Глог|глог)]] ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як &quot;іншыя&quot;}}. Фактычна, найбольш агульнае значэнне слова ''gudas'' у ліітоўскае мове - &quot;чужы, чужынец&quot;.

В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}.

Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}.

=== Ужыванне ў адносінах да беларусаў ===
Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

У канцы XIX стагоддзя, а пазней у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}.

== Культурны след ==
[[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]]
Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. 

У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}

У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}.

У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc=&quot;Гуды&quot; як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: &quot;готы&quot; ці &quot;варвары&quot;?}}.

== Гл. таксама ==
* [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]]
* [[Гідуны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}}
* {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}}
* {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}}
{{Беларусы}}

[[Катэгорыя:Беларусы]]
[[Катэгорыя:Балты]]
[[Катэгорыя:Готы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]</text>
      <sha1>pnbbhn8ua9a7s4pjhfb21iui9vdv37j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Германа-скандынаўская міфалогія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199854</id>
    <revision>
      <id>5167267</id>
      <parentid>4421085</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак, арфаграфія</comment>
      <origin>5167267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11233" sha1="erlvz93ekoqnyvuzjqlwna85br5u12h" xml:space="preserve">'''Скандынаўская міфалогія''' (''старажытнагерманская міфалогія'') — [[міфалогія]] германскіх плямёнаў (англаў, саксаў, нарманаў, данаў і інш.), якая фарміравалася з V в. да нашай эры да прыняцця [[хрысціянства]]; паколькі асноўнай крыніцай звестак аб ёй з’яўляюцца тэксты паэтычнай «[[Старэйшая Эда|Старэйшай Эды]]» і празаічнай «[[Малодшая Эда|Эды]]» [[Сноры Стурлусан]]а, яе часта завуць «скандынаўскай міфалогіяй». Прыкладна ў той жа час дацкі храніст [[Саксон Граматык]] у «[[Дзеянні данаў|Дзеяннях данаў]]» перадае шматлікія міфалагічныя сюжэты. Каштоўныя звесткі аб старажытнагерманскай міфалогіі маюцца ў «Германіі» [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыта]].

== Гісторыя стварэння міру ==
У пачатку была чорная бездань [[Гінунгагап]], да поўначы ад яе ляжала царства смугі [[Ніфльхэйм]], а да поўдня — царства агню [[Муспельхейм|Муспельхэйм]]. У царстве смугі забіў крыніцу [[Хвергельмір]] і дванаццаць магутных струменяў ([[Элівагар]]) узялі з яго сваё пачатак. Вада ў Ніфльхэйме звярталася ў лёд, але крыніца біла не перастаючы і ледзяныя груды парухаліся да Муспельхэйму. Нарэшце лёд падышоў так блізка, што пачаў раставаць. З іскраў і адталай вады паўстаў волат [[Імір]] і карова [[Аўдумла]]. З поту [[Імір]]а нарадзілася пара — мужчына і жанчына, а адна нага з іншай зачала сына. Гэта былі першыя [[іністыя волаты]].

Аўдумла лізала салёныя камяні, каб сілкаваць Іміра малаком з сваіх смочак. Так яна вылізала [[Буры (міфалогія)|Буры]]. Яго сын [[Бёр|Бор]] узяў сабе ў жонкі волатку [[Бестла (багіня)|Бэстлу]], і яна нарадзіла яму трох сыноў-асаў: [[Одзін]]а, [[Вілі]] і [[Ве]]. Сыны Бора забілі [[Імір]]а, а з яго цела стварылі Мідгард.

Стварыўшы мір, Одзін і яго браты задумалі яго засяліць. На беразе мора яны знайшлі два дрэвы: [[ясень]] і [[вярбу]]. З ясеня зрабілі мужчыну, а з алешыны — жанчыну. Затым адзін з асаў удыхнуў у іх жыццё, іншы даў ім розум, а трэці — кроў і румяныя шчокі. Так з’явіліся першыя людзі, і клікалі іх: мужчыну — [[Аск]], а жанчыну — [[Эмбла]].

За морам, да ўсходу ад Мідгарда, асы стварылі краіну [[Ётунхейм|Ётунхэйм]] і падалі яе ў валоданне [[Бергельмір]]у і яго нашчадкам.

З часам асаў стала больш, тады яны пабудавалі для сябе краіну высока над зямлёй і назвалі яе [[Асгард]]ам.

== Структура свету ==
Прасторавая структура свету мае «гарызантальную» і «вертыкальную» складнікі. Гарызантальная праекцыя супрацьстаўляе цэнтральны свет, населены людзьмі (Мідгард) ускрайкавым землям ([[Ётунхейм|Ётунхэйм]]а на ўсходзе, [[Ніфльхейм|Ніфльхэйм]]а на поўначы, [[Муспельхейм|Муспельхэйм]]а на поўдні). Вакол зямлі размешчаны Акіян, дзе жыве сусветны змей [[Ёрмунганд]].

Асновай вертыкальнага складніку з’яўляецца [[Ігдрасіль]], які злучае ўсе светы паміж сабой (Мідгард, Асгард, Муспельхэйм, Ніфльхэйм і інш.). У першай песні [[Старэйшая Эда|Старэйшай Эды]] «Прароцтва вельвы» апісана дзевяць сусветаў, змешчаных на Сусветным дрэве.
[[Выява:Edda_9_Werelden.png|thumb|Сусветы ў скандынаўскай міфалогіі]]
* Светы-краіны
** [[Асгард]] — краіна багоў-[[асы|асаў]], змешчаная на небе.
** [[Ванахейм|Ванахэйм]] — свет, у якім жывуць [[ваны]].
** [[Ётунхейм|Ётунхэйм]] — свет [[ётуны|ётунаў]], размяшчаецца ўсходняе Мідгарда.
** [[Альвхейм|Альвхэйм]] — сусвет светлых [[альвы|альваў]].
** [[Мідгард]] — сярэдні свет, населены людзьмі.
** [[Муспельхейм|Муспельхэйм]] — вогненная краіна, на ўваходзе ў якую сядзіць волат [[Сурт]] (Чорны). Падчас [[Рагнарок]]а «сыны Муспелля» паедуць па [[Біўрост]]у і ад іх скачкі ён разбурыцца.
** [[Ніфльхейм|Ніфльхэйм]] — свет вечнага лёду і цемры, існавалы ў бездані яшчэ да пачатку стварэння.
** [[Свартальвхейм|Свартальвхэйм]] — падземная краіна цвергаў.
** [[Хельхейм|Хэльхэйм]] — апраметная, царства мёртвых, валодання [[Хэль (міфалогія)|Хэль]].
* Геаграфічныя тэрміны
** [[Біўрост]] ([[Більрост]]) — мост-вясёлка, які злучае Мідгард з Асгардам.
** [[Вальхала]] — палац з велізарнай банкетнай залай, які належаў [[Одзін]]у ў Асгардзе.
** [[Вігрыд]] — раўніна, дзе сустрэнуцца ў дзень [[Рагнарок]] [[асы]], [[альвы]], [[эйнхерыі|эйнхэр’і]], [[ётуны]], [[Сурт]], [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] і іх войска.
** [[Хвельгельмір]] — атрутная крыніца, якая б’е ў Ніфльхэйме і сцякае ў Гінунгагап.
** [[Гінунгагап]] — сусветная бездань, у якой зарадзіўся іністы волат Імір.
** [[Гімле]] — Самы лепшы палац, куды сыходзяць душы памерлых. Вышэй і лепш, чым Вальхала. Адзінае месца ў свеце, якое не будзе закранута падчас Рагнарока агнём Сурта. Літаральны пераклад — «Абарона ад агню», «Мясціна асалоды».
** [[Г'ёль]] — рака, якая аддзяляе свет жывых ад свету памерлых.
** [[Гніпа]] (або [[Гніпахелір]]) — пячора, якую насяляе [[Гарм]].
** [[Івінг]] — рака, дзе праходзіць мяжа паміж асамі і ётунамі.
** [[Ігдрасіль]] — гіганцкі ясень, Сусветнае дрэва, якое злучае ўсе светы. [[Ігдрасіль]] даслоўна перакладаецца «скакун Іга (Жудаснага)». Іг — адна з мянушак [[Одзін]]а. Меркавана назва [[Ігдрасіль]] звязана з міфам аб здабыцці [[Одзін]]ам Рун.
** [[Жалезны лес]] — адно з месцаў у Ётунхэйме, там [[Ангрбода]] нарадзіла дзяцей [[Локі]].
** Урд — крыніца мудрасці, якая б’е з-пад каранёў сусветнага ясеня Ігдрасіль.
** [[Хадмімір]] — гай у якой у дзень Рагнарок схаваюцца [[Ліў]] і [[Ліўтрасір]].
** [[Альвхейм|Альвхэйм]] — палац бога [[Фрэйра]] і жыллё светлых [[альвы|альваў]].
** [[Більскірнір]] — «неразбуральны», або «асвятланы толькі на імгненне» — палац [[Тор (міфалогія)|Тора]], самыя вялікія палаты ў Асгардзе.

== Эсхаталогія ==
Падчас светабудовы багі ўтаймавалі пачвар — змяя [[Ёрмунганд]]а, ваўка [[Фэнрыр|Фэнрыра]] і інш. Але з набліжэннем канца свету гэтыя пачвары вырвуцца на волю, прыплыве карабель мерцвякоў, па мосце вясёлкі [[Біўрэст]] прыйдуць ваяры [[Муспел|Муспэл]]я і разбураць гэты мост, ад чаго пайдзе разбурэнне [[Мідгард]]а і [[Асгард]]а, і адбудзецца апошняя бітва [[Рагнарок]], у якой на боку богаў будуць выступаць загінулыя ваяры. Багі і пачвары знішчаць адзін аднаго, і агністы волат Сурт знішчыць мір, пасля чаго павінен паўстаць новы мір. [[Ліў]] і [[Ліўтрасір]] — шлюбная пара, якой наканавана перажыць [[Рагнарок]] і згубу свету; яны адродзяць чалавечы род. Яшчэ, паводле падання, Рагнарок перажывуць багі: [[Відар]], [[Валі (сын Локі)|Валі]], [[Магні]], [[Модзі]] і [[Уль]], а [[Бальдр]] і [[Хёд]] вернуцца ў свет жывых.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Norse mythology}}

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія| ]]
[[Катэгорыя:Індаеўрапейская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Нардыстыка]]
[[Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі]]</text>
      <sha1>erlvz93ekoqnyvuzjqlwna85br5u12h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэльхэйм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199862</id>
    <revision>
      <id>5167251</id>
      <parentid>4946613</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="tt0bjt6r6sannghhmz5kcpie9bkrt4e" xml:space="preserve">[[Выява:Odin rides to Hel.jpg|thumb|«Одзін адпраўляецца ў Хэльхэйм» (ілюстрацыя 1908 г.) Аўтар [[В. Г. Колінгвуд]].]]
'''Хэльхэйм''' (Helheim -- літаральна ''Уладанні Хэль'') — у [[Германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]] адзін з дзевяці светаў, свет мёртвых, у якім пануе [[Хэль (міфалогія)|Хэль]].

Гэта халоднае, цёмнае і імглістае месца, куды трапляюць усе памерлыя, акрамя герояў, прынятых у [[эйнхэрыі|эйнхэр’і]]. Хэльхэйм размешчаны ў [[Ніфльхэйм|Ніфльхэйме]], на самым нізкім узроўні сусвету. Яго абмывае непраходная рака [[Г'ёль]]. Ніводная істота, нават багі, не можа вярнуцца з Хэльхэйма. Уваход у Хэльхэйм ахоўваецца [[Гарм, міфалогія|Гармам]], жахлівым сабакам, і веліканкай [[Модгуд]].

[[Хэрмод]] — адзіны, хто быў у Хэльхэйме і вярнуўся назад.

У дзень [[Рагнарок]] з Хэльхэйма на караблі [[Нагльфар]] ваярства Хэль уплыве для бітвы з [[Асы|асамі]].

Іншыя назвы:
* '''Ніфльхэль''' (''Імглістая Зямля)''
* '''Хэль''' (па імі гаспадыні)
* '''Хэльгард''' (''Зямля Хэль'')

== Гл. таксама ==
* [[Пекла]]

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Пекла]]
[[Катэгорыя:Замагільныя светы]]</text>
      <sha1>tt0bjt6r6sannghhmz5kcpie9bkrt4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нагльфар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199886</id>
    <revision>
      <id>5167270</id>
      <parentid>3492482</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="n8c0dctt36s8qpmj21poj0f9ojhyivh" xml:space="preserve">[[Файл:Faroe stamp 435 Intro to Ragnarok.jpg|thumb|Нагльфар на паштовай марцы Фарэрскіх астравоў]]
'''Нагльфар''' ({{lang-no|Naglfar}}) — у германа-скандынаўскай міфалогіі — карабель, зроблены цалкам з пазногцяў мерцвякоў. У [[Рагнарок]] будзе вызвалены з зямнога палону патопам, выплыве з царства мёртвых [[Хэль (міфалогія)|Хель]]. На ім армія [[ётун]]аў, пад правадырствам [[Гімір]]а (паводле версіі [[Малодшая Эда|Малодшай Эды]]) або [[Локі]] (паводле версіі [[Старэйшая Эда|Старэйшай Эды]]), паплыве на поле [[Вігрыд]] для апошняй бітвы з [[асы|асамі]].

Таксама лічыцца, што карабель з пазногцяў занадта цяжкі, каб трымацца на плаве. Перад [[Рагнарок]]ам будзе трохгадовая зіма, калі моры прамерзнуць да дна, і Нагльфар прыедзе па лёдзе, як на санках.

[[Сноры Стурлусан]] у «[[Мроі Гюльві|Мроях Гюльві]]» апісвае звычай скандынаўцаў абстрыгаць у нябожчыкаў пазногці і спальваць іх, каб карабель ніколі не змог быць створаны.

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Судны і караблі ў рэлігіі і міфалогіі]]</text>
      <sha1>n8c0dctt36s8qpmj21poj0f9ojhyivh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167271</id>
      <parentid>5167270</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5167271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="80fli7pck7mbn5y97lmgq7xfexbdhs3" xml:space="preserve">[[Файл:Faroe stamp 435 Intro to Ragnarok.jpg|thumb|Нагльфар на паштовай марцы Фарэрскіх астравоў]]
'''Нагльфар''' ({{lang-no|Naglfar}}) — у германа-скандынаўскай міфалогіі — карабель, зроблены цалкам з пазногцяў мерцвякоў. У [[Рагнарок]] будзе вызвалены з зямнога палону патопам, выплыве з царства мёртвых [[Хэль (міфалогія)|Хэль]]. На ім армія [[ётун]]аў, пад правадырствам [[Гімір]]а (паводле версіі [[Малодшая Эда|Малодшай Эды]]) або [[Локі]] (паводле версіі [[Старэйшая Эда|Старэйшай Эды]]), паплыве на поле [[Вігрыд]] для апошняй бітвы з [[асы|асамі]].

Таксама лічыцца, што карабель з пазногцяў занадта цяжкі, каб трымацца на плаве. Перад [[Рагнарок]]ам будзе трохгадовая зіма, калі моры прамерзнуць да дна, і Нагльфар прыедзе па лёдзе, як на санках.

[[Сноры Стурлусан]] у «[[Мроі Гюльві|Мроях Гюльві]]» апісвае звычай скандынаўцаў абстрыгаць у нябожчыкаў пазногці і спальваць іх, каб карабель ніколі не змог быць створаны.

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Судны і караблі ў рэлігіі і міфалогіі]]</text>
      <sha1>80fli7pck7mbn5y97lmgq7xfexbdhs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цюр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199892</id>
    <revision>
      <id>5167249</id>
      <parentid>5146972</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="ih5kf3cndkol8kxpgb3jddq9d9urhm8" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж
| Імя                           = Цюр
| Арыгінальнае напісанне        = Týr
| Тлумачэнне імя              = 
| Тып                           = 
| Міфалогія                     = [[Германа-скандынаўская міфалогія]]
| Пол                           = 
| Перыяд жыцця                  = 
| Выява                   = Tyr and Fenrir-John Bauer.jpg
| Памер выявы            = 
| Подпіс                       = Цюр і Фенрыр
| Апісанне                      = Бог вайсковай доблесці
| Імя на іншых мовах          = 
| Грэчаскае напісанне           = 
| Лацінскае напісанне           = 
| У іншых культурах              = 
| Мясцовасць                     = 
| Занятак                       = 
| Паходжанне                 = 
| Згадванні                    = 
| Дынастыя                      = 
| Бацька                          = [[Одзін]]
| Маці                          = 
| Брат                          = [[Тор (міфалогія)|Тор]], [[Бальдр]], [[Хёд]], [[Хермод]], [[Валі, міфалогія|Валі]], [[Відар]]
| Сястра                        = 
| Муж                        = 
| Жонка                       = 
| Дзеці                          = 
| Места пахавання              = 
| Звязаныя паняцці             = 
| Звязаныя падзеі             = 
| Звязаныя персанажы           = 
| Атрыбуты                      = 
| Характэрныя рысы             = 
| Вахана                        = 
| Мантра                        = 
| Вікісховішча                     = 
}}
'''Цюр''', '''Цір''' або '''Тыу''' (''Týr'', таксама ''Ziu'') — у [[германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]], аднарукі бог вайсковай доблесці. З [[асы|асаў]], сын [[Одзін]]а і веліканкі, сястры [[Гімір]]а.

Цюр пазбавіўся рукі, калі асы вырашылі скаваць велізарнага ваўка [[Фенрыр|Фэнрыр]]а чарадзейным ланцугом. Па адной з версій, Цюр уклаў сваю руку ў пашчу Фэнрыра ў знак адсутнасці благіх намераў. Калі воўк не змог вызваліцца, ён адкусіў руку Цюра. У адпаведнасці з эсхаталагічнымі міфамі вікінгаў, у дзень [[Рагнарок]] Цюр будзе ваяваць з жахлівым сабакам [[Гарм, міфалогія|Гармам]], і яны заб’юць адзін аднаго.

Імя Тыу даследчыкі суадносяць з рэканструяваным імем [[індаеўрапейская міфалогія|агульнаіндаеўрапейскага]] вярхоўнага бога, валадара [[неба|нябёсаў]] (''*Dyeus'', пар. [[Зеўс]], [[Дзьяус]], [[Дэва, індуізм|Дэва]], лац. ''Deus'' «бог»). Мяркуецца, што Тыу быў выцеснены з гэтай іпастасі [[Одзін]]ам&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/4128/%D0%A2%D0%AE%D0%A0 Тюр]. ''[[Міфы народаў свету (энцыклапедыя)|Мифы народов мира]]'' под редакцией С. Токарева, М.: Российская энциклопедия, [[1994]].&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Асы}}

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Багі вайны]]
[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>ih5kf3cndkol8kxpgb3jddq9d9urhm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167256</id>
      <parentid>5167249</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="gvp56t5z0kx6962elaosn33wov8bm2l" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж
| Імя                           = Цюр
| Арыгінальнае напісанне        = Týr
| Тлумачэнне імя              = 
| Тып                           = 
| Міфалогія                     = [[Германа-скандынаўская міфалогія]]
| Пол                           = 
| Перыяд жыцця                  = 
| Выява                   = Tyr and Fenrir-John Bauer.jpg
| Памер выявы            = 
| Подпіс                       = Цюр і Фенрыр
| Апісанне                      = Бог вайсковай доблесці
| Імя на іншых мовах          = 
| Грэчаскае напісанне           = 
| Лацінскае напісанне           = 
| У іншых культурах              = 
| Мясцовасць                     = 
| Занятак                       = 
| Паходжанне                 = 
| Згадванні                    = 
| Дынастыя                      = 
| Бацька                          = [[Одзін]]
| Маці                          = 
| Брат                          = [[Тор (міфалогія)|Тор]], [[Бальдр]], [[Хёд]], [[Хэрмод]], [[Валі, міфалогія|Валі]], [[Відар]]
| Сястра                        = 
| Муж                        = 
| Жонка                       = 
| Дзеці                          = 
| Места пахавання              = 
| Звязаныя паняцці             = 
| Звязаныя падзеі             = 
| Звязаныя персанажы           = 
| Атрыбуты                      = 
| Характэрныя рысы             = 
| Вахана                        = 
| Мантра                        = 
| Вікісховішча                     = 
}}
'''Цюр''', '''Цір''' або '''Тыу''' (''Týr'', таксама ''Ziu'') — у [[германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]], аднарукі бог вайсковай доблесці. З [[асы|асаў]], сын [[Одзін]]а і веліканкі, сястры [[Гімір]]а.

Цюр пазбавіўся рукі, калі асы вырашылі скаваць велізарнага ваўка [[Фенрыр|Фэнрыр]]а чарадзейным ланцугом. Па адной з версій, Цюр уклаў сваю руку ў пашчу Фэнрыра ў знак адсутнасці благіх намераў. Калі воўк не змог вызваліцца, ён адкусіў руку Цюра. У адпаведнасці з эсхаталагічнымі міфамі вікінгаў, у дзень [[Рагнарок]] Цюр будзе ваяваць з жахлівым сабакам [[Гарм, міфалогія|Гармам]], і яны заб’юць адзін аднаго.

Імя Тыу даследчыкі суадносяць з рэканструяваным імем [[індаеўрапейская міфалогія|агульнаіндаеўрапейскага]] вярхоўнага бога, валадара [[неба|нябёсаў]] (''*Dyeus'', пар. [[Зеўс]], [[Дзьяус]], [[Дэва, індуізм|Дэва]], лац. ''Deus'' «бог»). Мяркуецца, што Тыу быў выцеснены з гэтай іпастасі [[Одзін]]ам&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/4128/%D0%A2%D0%AE%D0%A0 Тюр]. ''[[Міфы народаў свету (энцыклапедыя)|Мифы народов мира]]'' под редакцией С. Токарева, М.: Российская энциклопедия, [[1994]].&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Асы}}

[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Багі вайны]]
[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>gvp56t5z0kx6962elaosn33wov8bm2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фрыг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199902</id>
    <revision>
      <id>5167253</id>
      <parentid>4623868</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="dkrr8mvaow00y0axhazlm6walsi3m4g" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж
| Імя                           = Фрыг
| Арыгінальнае напісанне        = Frigg
| Тлумачэнне імя              = 
| Тып                           = 
| Міфалогія                     = [[Германа-скандынаўская міфалогія]]
| Пол                           = 
| Перыяд жыцця                  = 
| Выява                   = FriggSpinning.jpg
| Памер выявы            = 300
| Подпіс                       = Фрыг прадзе аблокі
| Апісанне                      = Заступніца кахання, шлюбу, хатняга ачага, дзіцянараджэння.
| Імя на іншых мовах          = 
| Грэчаскае напісанне           = 
| Лацінскае напісанне           = 
| У іншых культурах              = 
| Мясцовасць                     = 
| Занятак                       = 
| Паходжанне                 = 
| Згадванні                    = 
| Дынастыя                      = 
| Бацька                          = Нат 
| Маці                          = Ф'ёргюн
| Брат                          = 
| Сястра                        = 
| Муж                        = [[Одзін]]
| Жонка                       = 
| Дзеці                          = [[Бальдр]], [[Хёд]], [[Хермод]]
| Места пахавання              = 
| Звязаныя паняцці             = 
| Звязаныя падзеі             = 
| Звязаныя персанажы           = 
| Атрыбуты                      = Калаўрот, пояс з ключамі
| Характэрныя рысы             = 
| Вахана                        = 
| Мантра                        = 
| Вікісховішча                     = 
}}

'''Фрыг''' ({{lang-on|Frigg}}) — у [[германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]] жонка [[Одзін]]а, вярхоўная [[багіня]].&lt;ref&gt;[[Сноры Стурлусан]]. ''[[Малодшая Эда]]'', ''[[Мроі Гюльві]]''.&lt;/ref&gt; Заступніца кахання, шлюбу, хатняга ачага, дзіцянараджэння, блізкая да славянскай [[Лада, міфалогія|Лады]]&lt;ref&gt;[http://pdf.kamunikat.org/18697-1.pdf СЛАВЯНСКАЯ МІФАЛОГІЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021706/http://pdf.kamunikat.org/18697-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}. Таццяна Шамякіна&lt;/ref&gt;. Яна з'яўляецца прадракальніцай, якой вядомы лёс любога чалавека, але якая не дзеліцца гэтымі ведамі ні з кім.&lt;ref&gt;Стурлусан, Сноры. ''Малодшая Эда'', ''[[Мова паэзіі]]''. &quot;She will tell no fortunes, yet well she knows the fates of men.&quot;&lt;/ref&gt;

Маці Фрыг лічыцца [[Ф’ёргюн]] (меркавана багіня зямлі), а бацькам — [[Нат, волат|Нат]] з роду [[Турсы|веліканаў]].

Сыны Фрыг і Одзіна: [[Бальдр]], [[Хёд]], [[Хермод|Хэрмод]].

Фрыг жыве ў [[Фенсалір]]ы (балотны палац, часам перакладаецца як водны ці акіянічны). Яе памочнікі — сястра і служанка [[Фула]], пасланка [[Гна]] і [[Глін, багіня|Глін]] — абаронца людзей. Дакладна не вядома, з'яўляюцца яны самастойнымі асобамі або ўвасабленнямі Фрыг.

Сімваламі Фрыг з'яўляюцца [[калаўрот]] і пояс з ключамі. У некаторых крыніцах Фрыг называюць [[Алена]]й, што значыць «агонь».

У гонар багіні названы [[астэроід]]  [[(77) Фрыга|(77) Фрыг]], адкрыты ў 1862 годзе.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Фригга}}

{{Асы}}

[[Катэгорыя:Багіні]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу]]
[[Катэгорыя:Вярхоўныя багі]]
[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці]]</text>
      <sha1>dkrr8mvaow00y0axhazlm6walsi3m4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква іконы Маці Божай Усіх Смуткуючых Радасць (Масква)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201526</id>
    <revision>
      <id>5167115</id>
      <parentid>4763289</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="f9q0hzomz5nylvgytsau6n3hts52bml" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = 
|Беларуская назва         = Царква іконы Маці Божай&lt;br /&gt; Усіх Смуткуючых Радасць
|Арыгінальная назва    = {{lang-ru|Храм иконы Божией Матери «Всех скорбящих Радость»|}}
| Выява =Moscow JoySorrowChurch K43.jpg
| Подпіс выявы =Выгляд храма з вуліцы Вялікая Ардынка
| Шырыня выявы =
|Сучасны статус       = {{Культурная спадчына РФ 4|7710544003}}
|Краіна                   = Расія
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = Масква
 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 44|lat_sec =29
 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 37|lon_sec = 27
 |region     = RU  
 |CoordScale = 50000
|Канфесія                = праваслаўе
|Епархія                  = Маскоўская
|Добрапрыстойнасць               =  
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = [[класіцызм]], [[ампір]]
|Аўтар праекта            = [[Васіль Іванавіч Бажэнаў|В. І. Бажэнаў]], [[Восіп Іванавіч Бавэ|В. І. Бавэ]]
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 1933—1948 гады
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Рэліквіі                 = 
|Сучасны стан    = дзейнічае
|Сайт                     = http://ordynka.com/
|Commons                  = 
}}
'''Храм іконы Божай Маці «Усіх смуткуючых Радасць» (Спаса Праабражэння)''' — праваслаўная царква ў Маскве на {{нп3|Вуліца Вялікая Ардынка|Вялікай Ардынцы|ru|Улица Большая Ордынка}}, ставіцца да {{нп3|Маскварэцкае дабрачынне|Маскварэцкага дабрачыння|ru|Москворецкое благочиние}} {{нп3|Маскоўская епархія|Маскоўскай епархіі|ru|Московская епархия}} [[РПЦ|Рускай праваслаўнай царквы]]. Па галоўнаму [[прастол|прастолу]] царква носіць назву [[Праабражэнне Гасподняе|Праабражэнскай]], але з-за звязанага з ёй праслаўлення іконы [[Багародзіца|Божай Маці]] «{{нп3|Усіх смуткуючых Радасць||ru|Всех Скорбящих Радость}}», у гонар якой асвечаны адзін з [[прыдзел]]аў, вядомая пад назвай ''іконы «Усіх Смуткуючых Радасць»''.

Настаяцель з [[9 красавіка]] [[2009]] года — епіскап (з [[20 красавіка]] [[2009]] года архібіскуп, з [[1 лютага]] [[2010]] гогда мітрапаліт) Валакаламскі, вікарый Маскоўскай епархіі {{нп3|Іларыён (Алфееў)||ru|Иларион (Алфеев)}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/615451.html Викарии Святейшего Патриарха Кирилла назначены настоятелями храмов Москвы] На официальном сайте МП, 14 апреля 2009. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|publisher=Официальный сайт Московского Патриархата|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/254743.html|title=«Всех Скорбящих Радость» иконы Божией Матери церковь|accessdate=2009-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417143851/http://www.patriarchia.ru/db/text/254743.html|archivedate=17 красавіка 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|author=|url=http://slovari.yandex.ru/dict/mos/article/mos/19000/50320.htm|title=Церковь Богоматери «Всех Скорбящих Радости»|accessdate=2009-11-02|archiveurl=http://www.webcitation.org/66oA5CL4A|archivedate=2012-04-10}}
* {{cite web|url=http://sobory.ru/article/index.html?object=02244|title=Москва. Церковь иконы Божией Матери «Всех скорбящих Радость» на Большой Ордынке|accessdate=2009-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505040536/http://sobory.ru/article/index.html?object=02244|archivedate=5 мая 2015|url-status=dead}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Масквы]]
[[Катэгорыя:Храмы Іконы Божай Маці Усіх Смуткуючых Радасць|Масква]]
[[Катэгорыя:Храмы Маскварэцкага дабрачыння]]
[[Катэгорыя:Храмы, якія дзейнічалі ў СССР]]</text>
      <sha1>f9q0hzomz5nylvgytsau6n3hts52bml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сядзіба Гагарыных</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202461</id>
    <revision>
      <id>5167113</id>
      <parentid>5031127</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>архітэктама</comment>
      <origin>5167113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15911" sha1="7ju34wfmmlyhyiq8x1rmfyn7ic6wgbg" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = Сядзіба Гагарыных
|Арыгінальная назва    = {{lang-ru|Усадьба Гагариных}}
| Выява =Povarskaya street 25a.jpg
| Подпіс выявы =Фасад галоўнага будынка сядзібы, вул. [[Паварская вуліца|Паварская]], 25а
| Шырыня выявы =
|Статус                   = {{Культурная спадчына РФ 4|nocat=1|7710597002}}
{{Культурная спадчына РФ 4|nocat=1|7710597000}}
|Краіна                   = Расія
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  =  
|Месцазнаходжанне           = Масква
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 45|lat_sec =19.31
 |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 35|lon_sec = 25.08
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Будынкі                  = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары      = 
|Стан                = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
[[Файл:Povarskaya 23C34 June 2009 01.JPG|right|250px|thumb|Будынак коннага манежа ў двары сядзібы]]
'''Сядзіба Гагарыных''' — гарадская сядзіба ў Маскве.

== Гісторыя ==
Галоўны дом сядзібы пабудаваны ў стылі ампір ў [[1820]]—[[1823]] гадах па праекце архітэктара [[Даменіка Жылярдзі|Д. І. Жылярдзі]] па замове дырэктара імператарскіх тэатраў, {{нп3|Конназаводства|конназаводчыка|ru|Коннозаводство}} князя {{нп3|Сяргей Сяргеевіч Гагарын, 1795|С. С. Гагарына|ru|Гагарин, Сергей Сергеевич (1795)}}&lt;ref name=&quot;колодный&quot;&gt;{{кніга|аўтар= [[Леў Яфімавіч Калодны|Колодный Л. Е.]]|загаловак=Хождение в Москву|месца= М.|выдавецтва= Олимп, Астрель|год = 2007|старонкі=392—409|старонак= 541|isbn= 978-5-17-042967-7|тыраж = 5000}}&lt;/ref&gt;, які набыў валоданне на Паварской каля 1818 года&lt;ref name=&quot;памятники3&quot;&gt;{{кніга|аўтар= Аренкова Ю. И., Домшлак М. И., Мехова Г. И. и др.|частка=Земляной город |загаловак= Памятники архитектуры Москва|месца =  М.|выдавецтва= Искусство|год= 1990|старонкі= 149—150|старонак= 340|isbn= 5-210-00253-5|тыраж=50&amp;nbsp;000}}&lt;/ref&gt;. Пры пабудове незвычайна буйнога для таго часу галоўнага дома ў яго было ўключаны больш ранні будынак, які стаяў тут&lt;ref name=&quot;памятники3&quot;/&gt;. Доўгі час аўтарства будынка прыпісвалася іншаму архітэктару — [[Восіп Іванавіч Бавэ|В. І. Бавэ]], і толькі ў 1975 годзе, калі праводзілася першая навуковая рэстаўрацыя сядзібы, было ўстаноўлена аўтарства Д. І. Жылярдзі&lt;ref name=&quot;московская перспектива&quot;&gt;{{cite web|author=Кириллова Г.|url=http://mp.stroi.ru/detail.aspx?id=00d1f973-b34a-475c-9c02-b62f790a21c9|title=Творение Жилярди на Поварской|publisher=«Московская перспектива» № 114|datepublished=2008-10-25|access-date=2010-6-15|archive-url=https://archive.today/20110819193448/http://mp.stroi.ru/detail.aspx?id=00d1f973-b34a-475c-9c02-b62f790a21c9|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
Заказчык быў горача захоплены пабудовай будынка, укладваў у яго вялікія сродкі і энергію. Аднак грашовыя цяжкасці вымусілі С. С. Гагарына прадаць сядзібу яшчэ да завяршэння аздобных прац&lt;ref name=&quot;дом 25&quot;/&gt;. Пасля князя Гагарына валоданне перайшло багатаму пензенскіх конезаводчыку і мецэнату Ахотнікаву, які ў 1840-х гадах падарыў сядзібу Кіраўніцтву Маскоўскага дзяржаўнага конезаводства&lt;ref name=&quot;колодный&quot;/&gt;. Конезаводства размяшчалася тут больш за 40 гадоў, ладзіла ў сядзібе выстаўкі па продажы коней. У доме таксама знаходзіліся ведамасныя кватэры служачых. У 1875 годзе ў адной з кватэр на ніжнім паверсе пасяліўся загадчык Маскоўскім аддзяленнем конезаводства генерал-маёр [[Леанід Мікалаевіч Гартунг|Л. М. Гартунг]] з жонкай — старэйшай дачкой А. С. Пушкіна {{нп3|Марыя Аляксандраўна Гартунг|Марыяй Аляксандраўнай|ru|Гартунг, Мария Александровна}}&lt;ref name=&quot;дом 25&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imli.ru/history/dom1.php|title=Дом на Поварской|publisher=Официальный сайт [[Інстытут сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага РАН|Института мировой литературы имени А. М. Горького]]|access-date=2010-5-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818063051/http://www.imli.ru/history/dom1.php|archive-date=18 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eksmo&quot;&gt;{{кніга|аўтар={{нп3|Пётр Васілевіч Сыцін|Сытин П. В.|ru|Сытин, Пётр Васильевич}}|загаловак=История московских улиц|месца=М.|выдавецтва=Эксмо|год=2008|старонкі=243—246|старонак =512|isbn=978-5-699-24988-6|тыраж=5100}}&lt;/ref&gt;. [[Рэпрадукцыя]] партрэта М. А. Гартунг упрыгожвае ў цяперашні час парадную камінную залу будынка&lt;ref name=&quot;дом 25&quot;/&gt;.

Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі тут у розны час размяшчаліся ваенныя курсы, конная база [[Савет народных камісараў РСФСР|Саўнаркама]]&lt;ref name=&quot;сорокин&quot;&gt;{{cite web|author=[[Віктар Васілевіч Сарокін|Сорокин В. В.]]|url=http://mos-nj.narod.ru/1980_/nj8610/B/index.htm|title=В Земляном городе у старой Новгородской дороги|publisher=«[[Наука и жизнь]]»|datepublished=1986—10|access-date=2010-5-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100505005642/http://mos-nj.narod.ru/1980_/nj8610/B/index.htm|archive-date=5 мая 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, аддзяленне {{нп3|Інстытут чырвонай прафесуры|Інстытута чырвонай прафесуры|ru|Институт красной профессуры}}. З канца 1920-х гадоў у будынку працавала Інтэрнацыянальная ленінская школа, у якой праходзілі навучанне камуністы з розных краін. Пазней у сядзібе размяшчалася кавалерыйскае вучылішча імя Будзёнага, дзе вучыўся акцёр [[Уладзімір Міхайлавіч Зельдзін|Уладзімір Зельдзін]], а таксама падлеткамі наведвалі заняткі (не будучы курсантамі) {{нп3|Васіль Іосіфавіч Сталін|Васіль Сталін|ru|Сталин, Василий Иосифович}}, сыны [[Анастас Іванавіч Мікаян|Мікаяна]]&lt;ref&gt;{{cite web | author =Щуплов А., Барышева И.|url =http://www.rg.ru/prilog/agrar/03-08-12/3.shtm| title =Большая любовь пастуха| publisher =«Российская аграрная газета» № 20| datepublished =2003-8-23 | access-date = 2010-6-14 }}&lt;/ref&gt;. З 1937 года ў будынку былой сядзібы Гагарыных размяшчаецца Літаратурны музей А. М. Горкага; у левай частцы будынка — {{нп3|Інстытут сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага РАН||ru|Институт мировой литературы имени А. М. Горького РАН}}. У [[1956]] годзе перад цэнтральным уваходам у галоўны дом сядзібы ўсталяваны помнік пісьменніку [[Максім Горкі|А. М. Горкаму]] работы скульптара [[Вера Ігнацьеўна Мухіна|В. І. Мухінай]] і архітэктара {{нп3|Аляксандр Аляксеевіч Заварзін|А. А. Заварзіна|ru|Заварзин, Александр Алексеевич}}.

== Архітэктура ==
У адрозненне ад большасці ампірных дамоў той эпохі, фасад будынка аформлены не каланадай, а трыма арачнымі нішамі на ўзроўні другога паверха, якія абрамленыя калонамі [[дарычны ордар|дарычнага ордара]]. Верхнія часткі ніш багата дэкараваны, пад цэнтральным [[франтон]]ам будынка праходзіць багата дэкараваны [[Фрыз (архітэктура)|фрыз]]&lt;ref name=&quot;путеводитель&quot;/&gt;. Акрамя заказных скульптурных і ляпных упрыгожванняў, у аздабленні фасада выкарыстаны тыпавыя дэкаратыўныя вырабы. Так, [[Замковы камень|замкі]] аконных праёмаў першага паверха будынка ўпрыгожваюць [[маскарон]]ы ў выглядзе ільвіных галоў (скульптар [[Гаўрыла Ціханавіч Замараеў|Г. Ц. Замараеў]])&lt;ref name=&quot;памятники3&quot;/&gt;, якія таксама выкарыстаны для аздаблення рэдактарскага корпуса {{нп3|Універсітэцкая тыпаграфія|Універсітэцкай тыпаграфіі|ru|Университетская типография}} на {{нп3|Страсны бульвар|Страсным бульвары|ru|Страстной бульвар}} і шэрагу іншых будынкаў&lt;ref&gt;{{cite web|author=Колмовской А. А.|url=http://asm.rusk.ru/99/Asm2/asm2_8.htm|title=Маскароны|publisher=«Архитектура и строительство Москвы» № 2|datepublished=1999|access-date=2010-6-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526135510/http://asm.rusk.ru/99/Asm2/asm2_8.htm|archive-date=26 мая 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Перад домам размешчаны парадны двор, абгароджаны з боку вуліцы агароджай з лёгкай металічнай рашоткай. Парадная частка дома Гагарына знаходзіцца на другім паверсе будынка і ўключае ў сябе [[аванзала|аванзалу]], вялікую танцавальную залу, [[анфілада|анфіладу]] адкрытых гасціных, камінную залу, парадны кабінет і шэраг іншых памяшканняў. Парадныя пакоі аформленыя калонамі дарычнага, [[Карынфскі ордар|карынфскага]] і [[Іанічны ордар|іанічнага]] ордараў, скульптурнымі кампазіцыямі і багатымі ляпнымі арнаментамі&lt;ref name=&quot;дом 25&quot;/&gt;. У афармленні сядзібнага дома былі выкарыстаныя работы скульптараў [[Іван Пятровіч Віталі|І. П. Віталі]] і {{нп3|Санцін Пятровіч Кампіёні|С. П. Кампіёні|ru|Кампиони, Сантин Петрович}}&lt;ref name=&quot;путеводитель&quot;&gt;{{кніга|загаловак= Москва. Архитектурный путеводитель|спасылка=http://www.outdoors.ru/book/msk/msk_strit1.php?str=201 |адказны = [[Ірына Леанідаўна Бусева-Давыдава|Бусева-Давыдова И. Л.]], {{нп3|Марыя Уладзіміраўна Нашчокіна|Нащокина М. В.|ru|Нащокина, Мария Владимировна}}, [[Маргарыта Іосіфаўна Астаф'ева-Длугач|Астафьева-Длугач М. И]]|месца  =  М.|выдавецтва   = {{нп3|Стройиздат||ru|Стройиздат}}|год= 1997|старонак= 512|isbn= 5-274-01624-3}}&lt;/ref&gt;.

У галоўным доме сядзібы захаваліся аздабленне інтэр’ераў (сталярныя і скабяныя вырабы, роспісы, ляпніна, камін) і планіроўка, якая адрознівалася арыгінальнасцю для часу пабудовы&lt;ref name=&quot;путеводитель&quot;/&gt;. У глыбіні ўчастка захаваўся аднапавярховы крыты [[конны манеж]], таксама пабудаваны па праекце Д. І. Жылярдзі&lt;ref name=&quot;памятники3&quot;/&gt;. Галоўны дом сядзібы, будынак манежа і агароджа з двума варотамі з’яўляюцца аб’ектамі культурнай спадчыны федэральнага значэння; помнік А. М. Горкаму — аб’ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння&lt;ref name=&quot;reestr&quot;&gt;{{cite web|url=http://reestr.answerpro.ru/monument/?page=0&amp;search=%EF%EE%E2%E0%F0%F1%EA%E0%FF&amp;Submit=%CD%E0%E9%F2%E8|title=Реестр объектов культурного наследия|publisher=Официальный сайт «Москомнаследия»|access-date=2009-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201122049/http://reestr.answerpro.ru/monument/?page=0|archive-date=1 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Сядзібы Масквы]]
[[Катэгорыя:Род Гагарыных]]
[[Катэгорыя:Славутасці Масквы]]</text>
      <sha1>7ju34wfmmlyhyiq8x1rmfyn7ic6wgbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сырмеж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204362</id>
    <revision>
      <id>5167112</id>
      <parentid>5095466</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */ афармленне</comment>
      <origin>5167112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7203" sha1="kpi5ej1jj07lyz29bzvgrs2pz5iah1j" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок
 |беларуская назва        = Сырмеж
 |арыгінальная назва      = 
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 47|lat_sec = 07
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 35|lon_sec = 28
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              =
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Мінская
 |раён                    = Мядзельскі
 |сельсавет               = Занарацкі
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 52
 |насельніцтва            = 120
 |год перапісу            = 1997
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = 
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
|OpenStreetMap         = 242999777
}}
'''Сы́рмеж'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сырме́ж'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Syrmiež}}, {{lang-ru|Сырмеж}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0028924&amp;q_id=4213166|title=Решение Мядельского районного Совета депутатов от 30 декабря 2009 года № 167 &quot;О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки&quot;|access-date=17 кастрычніка 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023002/https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0028924&amp;q_id=4213166|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Занарацкі сельсавет|Занарацкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1527 годзе маёнтак [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]], набыты князем [[Міхаіл Іванавіч Мсціслаўскі|М. І. Мсціслаўскім]] у князёў {{нп3|Свірскія|Свірскіх|ru|Свирские}}. У 1846 маёнтак [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], валоданне Янушэўскага. У 1868 г. вёска Шамятоўскай воласці Свянцянскага павета, 24 двара, 227 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 376 жыхароў, у 1908 годзе — 47 двароў, 286 жыхароў&lt;ref name=&quot;СЫР&quot;&gt;[http://www.myadel.info/syirmezh Сырмеж] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140710121007/http://www.myadel.info/syirmezh |date=10 ліпеня 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

З 12 кастрычніка 1940 года да 1980 года адміністрацыйны цэнтр [[Сырмежскі сельсавет|Сырмежскага сельсавета]] [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20 верасня 1944 года [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай абласцей]], з 31 жніўня 1959 года ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]], з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас «Новае жыццё». З 1954 года вёска ў складзе калгаса імя М. Горкага (цэнтр — вёска [[Буйкі (Мядзельскі раён)|Буйкі]]). У 1960 годзе 184 жыхары&lt;ref name=&quot;СЫР&quot;/&gt;.

На 1 студзеня 1970 года 52 двары, 120 жыхароў. Тут размешчана жывёлагадоўчая ферма&lt;ref name=&quot;СЫР&quot;/&gt;.

З 2004 года зноў цэнтр [[Сырмежскі сельсавет|Сырмежскага сельсавета]], пасля яго скасавання 28 мая 2013 года ўвайшла ў склад [[Занарацкі сельсавет|Занарацкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
У вёсцы знаходзіцца {{нп3|даўгачасовая агнявая кропка|дак|ru|Долговременная огневая точка}} часоў Першай сусветнай вайны&lt;ref&gt;{{ГБ|http://globustut.by/syrmezh/}}&lt;/ref&gt;.

== Вядомыя асобы ==
* [[Мікалай Фёдаравіч Драгун]] (1888—1976) — беларускі рэлігійны дзеяч.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/syrmezh/}}

{{Занарацкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Занарацкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна]]</text>
      <sha1>kpi5ej1jj07lyz29bzvgrs2pz5iah1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перэльман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211587</id>
    <revision>
      <id>5167202</id>
      <parentid>4104084</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5167202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="6l97wbx7gn9erklimkrabweede044z3" xml:space="preserve">'''Перэльман''' — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Ізраіль Майсеевіч Перэльман]], беларускі хірург
* [[Рыгор Якаўлевіч Перэльман]], расійскі матэматык
* [[Тэадор Львовіч Перэльман]], беларускі фізік
*[[Эліэзер Бэн-Егуда|Эліэзэр Іцхак Перэльман]] (Эліэзэр Бэн-Егуда), яўрэйскі лексікограф, адраджальнік мовы іўрыт
* [[Якаў Ісідаравіч Перэльман]], савецкі папулярызатар навукі.
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>6l97wbx7gn9erklimkrabweede044z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дняпроўскія балты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212724</id>
    <revision>
      <id>5167162</id>
      <parentid>5166412</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dware</username>
        <id>76901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Дадаў крыніцу</comment>
      <origin>5167162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8461" sha1="fdro8bov2p6kgnz3quiczby2mnirg07" xml:space="preserve">[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]

'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце.

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод 1085 гідронімаў басейна Дняпра выяўлена 911 назваў балцкага паходжання, што сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://history.wikireading.ru/hHKyAqDU4p|аўтар=Тарас А. Е.|загаловак=Предыстория Беларусов. С древних времен до ХIII века|год=2010|месца=Мінск|выдавецтва=Харвест|старонак=544|isbn=9789851684812}}&lt;/ref&gt;

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), [[Днепра-дзвінская культура|Днепра-Дзвінская]] (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Днепра-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў).

У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, [[Дзвіна|Дзвіны]] і [[Ака|Акі]] пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў [[Зарубінецкая культура|Зарубінецкай культуры]]), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;''Траццякоў П. М.'' [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{rq|sources}}

{{Балтыйскія плямёны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>fdro8bov2p6kgnz3quiczby2mnirg07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спаса-Праабражэнская царква (Будча)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213873</id>
    <revision>
      <id>5167064</id>
      <parentid>4471875</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5369" sha1="rk0bv3wh0m49eaueqrcxxwvk503rtho" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Спаса-Праабражэнская царква
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = Будча. Драўляная царква (05).jpg
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            = 300px
|Сучасны статус       = {{ГККРБ 4|113Г000162}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Вёска
|Месцазнаходжанне         = [[Будча]]
 |lat_dir = |lat_deg = 52.758971|lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = 26.843429|lon_min = |lon_sec =
 |region     =   
 |CoordScale =
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = Пінская і Лунінецкая
|Благачынне              = Ганцавіцкае 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]]
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = дзейнічае
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1896 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1896 
|Рэліквіі                = 
|Сучасны стан = дзейнічае
|Сайт         = 
|Commons      = Church of the Transfiguration of Jesus Christ in Budča
}}
{{Значэнні|Спаса-Праабражэнская царква}}
'''Царква Праабражэння Гасподняга''' — [[Праваслаўе|праваслаўны]] храм у вёсцы [[Будча]] ([[Ганцавіцкі раён]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]), у цэнтры вёскі на могілках.

== Гісторыя ==
Пабудавана ў [[1896]] г. з дрэва на месцы старога храма.

== Архітэктура ==
[[Файл:Ісус Хрыстос. Будча.jpg|міні|злева|[[Хрыстос Збавіцель (абраз з Будчы)|Абраз Хрыста Збавіцеля з Будчы, 1736.]]]]
Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]]. Царква ўяўляе сабой пяцізрубны аб’яднаны ў цэнтрычную крыжовую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю храм. Асноўны кубападобны аб’ём завершаны васьмігранным [[Барабан (архітэктура)|барабанам]] з высокім [[Шацёр (архітэктура)|шатром]]. Далучаныя да яго прырубы [[прытвор]]а і [[апсіда|апсіды]] накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільнымі дахамі]]. Тры ўваходы ў храм аформлены [[ганак|ганкамі]] з навісямі. Вертыкалізм храма падкрэслены [[шалёўка]]й сцен, дэкарыраваных [[Мастацкая разьба|разьбой]] на [[франтон]]ах, [[Фрыз (архітэктура)|фрызах]], [[ліштвы|ліштвах]] стральчатых аконных праёмаў.

У малітоўную залу шырокімі прасветамі адкрываюцца бакавыя [[прыдзел]]ы, [[апсіда]] і [[прытвор]].

== Літаратура ==
* Праваслаўныя храмы Беларусі / [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|А. М. Кулагін]], З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007.
* {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1}} — С. 153—154

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|113Г000162}}
{{Commons|Category:Church of the Transfiguration of Jesus Christ in Budča}}
* {{hram.by|457}}
* {{ГБ|http://globustut.by/budcha/index.htm#church}}
* [http://www.gants-region.info/photo/vjoska_budcha/spasa_praabrazhehnskaja_carkva/8 Фотаальбом на сайце Ганцавіцкага краязнаўчага партала] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190623110415/http://www.gants-region.info/photo/vjoska_budcha/spasa_praabrazhehnskaja_carkva/8 |date=23 чэрвеня 2019 }}
* {{Архіварта|spasa-praabrazhjenskaja-carkva-budcha}}

[[Катэгорыя:Будча]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ганцавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]]
[[Катэгорыя:1896 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>rk0bv3wh0m49eaueqrcxxwvk503rtho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спавядальня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214429</id>
    <revision>
      <id>5167058</id>
      <parentid>5127880</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="s2t8a5932ckw2wokr2cqna9weu1a6g6" xml:space="preserve">[[File:Church of Saint Barbara in Vitebsk city. Confessional view.JPG|thumb|Спавядальня. [[Касцёл Святой Варвары, Віцебск]]]]
'''Спавяда́льня, канфесіяналь''' — месца ў [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкіх]] і некаторых [[Англіканства|англіканскіх]] храмах, ў якім здзяйсняецца хрысціянскае таінства ''[[споведзь]] (пакаянне)''.

У [[Хрысціянства|хрысціянскіх]] абрадах спавядальні з'явіліся ў другой палове 16 стагоддзя. Уяўляюць сабой невялікае памяшканне (кабінку) з невысокімі дзверцамі, у якой змяшчаецца крэсла [[Святар|святара]]. На бакавых сценках акенцы, закрытыя кратамі. Каля бакавых сценак знаходзяцца невялікія лаўкі-прыступкі для вернікаў.

Спавядальні могуць быць элементамі архітэктурнага дэкору [[храм]]а або перасоўнымі. Робяцца часцей за ўсё з дрэва, а таксама з [[мармур]]у або [[Стука|стуку]]. У эпоху [[барока]] спавядальні часта аздабляліся разьбой — выявамі дабрачыннасцяў, жывёл, увасабляючых асноўныя [[Грэх|грахі]]. Размяшчаюцца ў храмах адвольна, а часцей за ўсё — каля сцяны [[неф]]а насупраць [[амбол]]а.

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|||93}}

== Спасылкі ==
* [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/ISPOVEDALNYA.html Исповедальня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129033522/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/ISPOVEDALNYA.html |date=29 лістапада 2014 }} {{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]]
* {{Commons|Category:Confessionals}}

{{Храмавая архітэктура}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Архітэктура]]</text>
      <sha1>s2t8a5932ckw2wokr2cqna9weu1a6g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ігар Уладзіміравіч Алоўнікаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222491</id>
    <revision>
      <id>5167051</id>
      <parentid>3790561</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Screenwriter</username>
        <id>116930</id>
      </contributor>
      <origin>5167051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6069" sha1="pqt9p4qcitqz1ifdgu2wo3qs6xiru1u" xml:space="preserve">{{музыкант}}
{{Цёзкі2|Алоўнікаў}}
'''І́гар Уладзі́міравіч Ало́ўнікаў''' (нар. {{ДН|5|11|1954}}&lt;ref&gt;[http://blr.belta.by/president/view/alounikau-unes-prykmetny-uklad-u-razvitstse-natsyjanalnaj-muzychnaj-kultury-prezident-belarusi-27157-2014/ Алоўнікаў унёс прыкметны ўклад у развіццё нацыянальнай музычнай культуры — Прэзідэнт Беларусі]&lt;/ref&gt;, {{МН|Мінск||}}) — беларускі [[піяніст]], [[арганіст]], [[педагог]]. [[Прафесар]] [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся {{ДН|5|11|1954}} ў сям’і беларускага кампазітара [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]]. Музычную адукацыю атрымаў у [[Сярэдняя спецыяльная музычная школа пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі|Сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] (клас заслужанага дзеяча мастацтваў прафесара [[І. Цвятаева]]й), [[Маскоўская дзяржаўная кансерваторыя імя П. І. Чайкоўскага|Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі імя П. Чайкоўскага]] (клас фартэпіяна прафесара [[Я. Фліэр]]а і клас аргана прафесара [[Л. Ройзман]]а), а таксама ў аспірантуры Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі (клас прафесара [[М. Васкрасенскі|М. Васкрасенскага]]).

Канцэртную дзейнасць пачаў у раннім узросце. З поспехам гастраліруе па краіне і за яе межамі. Выступае як з сольнымі [[фартэпіяна|фартэпіянным]] і [[арган]]нымі праграмамі, так і ў камерных ансамблях з вядомымі салістамі-інструменталістамі, а таксама з сімфанічным і камерным аркестрамі.

І. Алоўнікаў больш за дваццаць пяць гадоў займаецца педагагічнай дзейнасцю. Праводзіць майстар-класы для маладых піяністаў з [[Японія|Японіі]], [[Тайвань|Тайваня]] і іншых замежных краін. З 1987 па 1993 год узначальваў кафедру спецыяльнага фартэпіяна [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]]; з 1993 года — прафесар акадэміі. Сярод яго вучняў — лаўрэаты і дыпламанты міжнародных конкурсаў. Ігар Уладзіміравіч з’яўляецца старшынёй журы міжнародных конкурсаў у Беларусі, уваходзіць у склад журы конкурсаў іншых краін. З 1996 года — віцэ-прэзідэнт [[Беларуская асацыяцыя педагогаў фартэпіяна|Беларускай асацыяцыі педагогаў фартэпіяна]] (БелЕРТА).

Ігар Алоўнікаў — аўтар шэрагу арганных і фартэпіянных транскрыпцыі твораў [[Іаган Себасцьян Бах|І. С. Баха]], І. Брамса, [[Сяргей Рахманінаў|С. Рахманінава]], [[Пётр Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]], балетнай і аркестравай музыкі беларускіх кампазітараў.

== Узнагароды і прэміі ==
* [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за канцэртныя праграмы 1991—1993 гадоў (фартэпіяна)''.
* [[Народны артыст Беларусі]] (1998).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* Музыка к кинофильмам в фортепианных транскрипциях (на примере творческой деятельности И.  В. Оловникова) // [https://sias.ru/upload/iblock/b3f/8osr77nqqgkejo2z3mmrbg3el4dsbiqh/Muzyka-v-kinematografe_Istoriya-i-sovremennost.pdf Музыка в кинематографе : история и современность] : Научная конференция с международным участием. Москва, 27 и 29 марта 2024 года : тезисы докладов / отв. ред. О. В. Собакина, Д. Г. ­Вирен. — Москва : Государственный институт искусствознания, 2024. — С. 28—29. — ISBN 978-5-98287-216-6. — {{Архівавана |url=https://web.archive.org/web/20240519215912/https://sias.ru/upload/iblock/b3f/8osr77nqqgkejo2z3mmrbg3el4dsbiqh/Muzyka-v-kinematografe_Istoriya-i-sovremennost.pdf |date=2024-05-19}} {{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Алоўнікаў Ігар Уладзіміравіч}}
[[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Піяністы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Піяністы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Арганісты Беларусі]]</text>
      <sha1>pqt9p4qcitqz1ifdgu2wo3qs6xiru1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс кіраўнікоў Валахіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229924</id>
    <revision>
      <id>5167149</id>
      <parentid>4458034</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51311" sha1="hly08zj0qiwmdkp9kbuun6n1a6welru" xml:space="preserve">На старонцы прыведзены спіс кіраўнікоў [[Валахія|Валахіі]] да аб'яднання з [[Малдаўскае княства|Малдаўскім княствам]] у адзіную дзяржаву — [[Румынія|Румынію]] {{СС3|24.01.1862}} года.

З валашскіх ваявод другой паловы XIII стагоддзя прыведзены толькі тыя, што кіравалі ў [[Курця-дэ-Арджэш|Арджэшы]] — будучай сталіцы Валахіі.

{|class=&quot;wikitable&quot; border=2
 !width=20%|Гады кіравання
 !width=20%|Імя
 !width=20%|Арыгінал імя
 !width=15%|Дынастыя
 !width=25%|Заўвага
|-
|colspan=5|&lt;center&gt; '''Легендарныя ваяводы Арджэша і Валахіі'''
|-
|&lt;center&gt; каля [[1241]] года ||&lt;center&gt; [[Міселаў|Міселаў (Міслау)]] ||&lt;center&gt; Mişelav (Mislav, Micislav, Mihai) || ||&lt;center&gt; ваявода ў Арджэшы
|-
|&lt;center&gt; каля [[1247]] — каля [[1272]]/[[1275]] ||&lt;center&gt; [[Сенеслау|Сенеслау (Сенеслаў)]] ||&lt;center&gt; Seneslau (Seneslav) || ||&lt;center&gt; ваявода ў Арджэшы
|-
|&lt;center&gt; каля [[1272]]/[[1275]] — [[1279]] ||&lt;center&gt; [[Літавой]] ||&lt;center&gt; Litovoi (Lytuoy) || ||&lt;center&gt; ваявода ў Арджэшы, таксама ваявода Алтэніі (каля [[1247]]—[[1279]])
|-
|&lt;center&gt; [[1279]] — каля [[1290]] ||&lt;center&gt; [[Бербат|Бербат (Бэрбат)]] ||&lt;center&gt; Bărbat || ||&lt;center&gt; ваявода ў Алтэніі і Арджэшы, брат Літавоя
|-
|&lt;center&gt; каля [[1290]]/[[1300]] гг. ||&lt;center&gt; [[Раду Негру|Раду Негру (Раду Чорны), ці Негру Вада (Чорны Ваявода)]] ||&lt;center&gt; Radu Negru (Radu Vodă, Negru Vodă)|| ||&lt;center&gt; легендарны ваявода, які паводле падання заснаваў валашскую дзяржаву (атаясамляўся з Такамерыем, Басарабам I, Раду I), магчыма — зборны вобраз
|-
|&lt;center&gt; каля [[1290]] — каля [[1310]] || &lt;center&gt; [[Такамерый|Такамерый (Ціхамір)]] || &lt;center&gt;Thocomerius (Tihomir, Togomer, Totomer, Tugomir, Toq-Timur)|| ||&lt;center&gt; валашскі ваявода, бацька Басарaба I
|-
|colspan=5|&lt;center&gt; '''Ваяводы Валахіі'''
|-
|&lt;center&gt; каля [[1310]]—[[1351]]/[[1352]] || &lt;center&gt; [[Басараб I Заснавальнік]] || &lt;center&gt;Basarab I Întemeietorul ||&lt;center&gt; [[Басарабы]] ||&lt;center&gt; валашскі ваявода, першы гаспадар Валахіі (з 1324); у 1330-х гг. заваяваў яе незалежнасць (вайна ўвосень 1330 і дагавор 1344)
|-
|&lt;center&gt; [[1351]]/[[1352]] — [[16 лістапада]] [[1364]]|| &lt;center&gt; [[Нікалае I Александру]] || &lt;center&gt;Nicolae I Alexandru ||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Басараба I
|-
|&lt;center&gt; [[16 лістапада]] [[1364]] — каля [[1377]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў I Улайку]] || &lt;center&gt;Vladislav I (Vlaicu Vodă) ||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Нікалае I Александру
|-
|&lt;center&gt;каля [[1377]]—[[1383]] || &lt;center&gt; [[Раду I]] || &lt;center&gt;Radu I||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Нікалае I Александру
|-
|&lt;center&gt;[[1383]] — [[23 верасня]] [[1386]] || &lt;center&gt; [[Дан I]] || &lt;center&gt;Dan I||&lt;center&gt; Басарабы, родапачынальнік галіны [[Данешці]] ||&lt;center&gt; сын Раду I
|-
|&lt;center&gt;[[23 верасня]] [[1386]]—[[1394]]/[[1395]]|| &lt;center&gt; [[Мірча I Стары]] || &lt;center&gt;Mircea I cel Bătrân||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Раду I, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[1394]]/[[1395]] — [[снежань]] [[1396]]|| &lt;center&gt; [[Улад I Узурпатар]] || &lt;center&gt;Vlad I Uzurpatorul||&lt;center&gt; ||&lt;center&gt; стаўленік баяраў
|-
|colspan=5|&lt;center&gt; '''Гаспадары Валахіі'''
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] [[1397]] — [[31 студзеня]] [[1418]]|| &lt;center&gt; [[Мірча I Стары]] || &lt;center&gt;Mircea I cel Bătrân (Mircea I cel Mare)||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[31 студзеня]] [[1418]] — [[жнівень]] [[1420]]|| &lt;center&gt; [[Міхаіл I, гаспадар Валахіі|Міхаіл I]] || &lt;center&gt;Mihail I ||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Мірчы I Старога
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1420]] — [[вясна]] [[1422]]|| &lt;center&gt; [[Раду II Праснаглава]] || &lt;center&gt;Radu II Prasnaglava||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Мірчы I Старога, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[вясна]] [[1422]] — [[лета]] [[1423]]|| &lt;center&gt; [[Дан II]] || &lt;center&gt;Dan II||&lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; сын Дана I, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лета]] [[1423]]|| &lt;center&gt; [[Раду II Праснаглава]] || &lt;center&gt;Radu II Prasnaglava||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[восень]] [[1423]] — [[восень]] [[1424]]|| &lt;center&gt; [[Дан II]] || &lt;center&gt;Dan II||&lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[восень]] [[1424]]|| &lt;center&gt; [[Раду II Праснаглава]] || &lt;center&gt;Radu II Prasnaglava||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[восень]] [[1424]] — [[студзень]] [[1427]]|| &lt;center&gt; [[Дан II]] || &lt;center&gt;Dan II||&lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] [[1427]] — [[вясна]] [[1427]]|| &lt;center&gt; [[Раду II Праснаглава]] || &lt;center&gt;Radu II Prasnaglava||&lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; 4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[вясна]] [[1427]] — [[люты]]/[[сакавік]] [[1431]]|| &lt;center&gt; [[Дан II]] || &lt;center&gt;Dan II||&lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[люты]]/[[сакавік]] [[1431]] — [[снежань]] [[1436]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр I Алдзя]] || &lt;center&gt;Alexandru I Aldea|| &lt;center&gt; Басарабы ||&lt;center&gt; сын Мірчы I Старога
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1436]]—[[1442]]|| &lt;center&gt; [[Улад II Дракул]] || &lt;center&gt;Vlad II Dracul|| &lt;center&gt; Басарабы, заснавальнік галіны [[Дракулешці]] ||&lt;center&gt; сын Мірчы I Старога, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[1442]]|| &lt;center&gt; [[Мірча II]] || &lt;center&gt;Mircea II|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада II Дракула, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1442]] — [[сакавік]] [[1443]]|| &lt;center&gt; [[Басараб II]] || &lt;center&gt;Basarab II|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; сын Дана II
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1443]] — [[лістапад]]/[[снежань]] [[1447]]|| &lt;center&gt; [[Улад II Дракулаў]] || &lt;center&gt;Vlad II Dracul|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]]/[[снежань]] [[1447]] — [[кастрычнік]] [[1448]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў II, гаспадар Валахіі|Уладзіслаў II]] || &lt;center&gt;Vladislav II|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; сын Дана II, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] — [[снежань]] [[1448]]|| &lt;center&gt; [[Улад III Цэпеш|Улад III Цэпеш (Улад III Дракула)]] || &lt;center&gt;Vlad III Ţepeş (Vlad III Drăculea)|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада II Дракула
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1448]] — [[20 жніўня]] [[1456]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў II, гаспадар Валахіі|Уладзіслаў II]] || &lt;center&gt;Vladislav II|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[22 жніўня]] [[1456]] — [[снежань]] [[1462]]|| &lt;center&gt; [[Улад III Цэпеш|Улад III Цэпеш (Улад III Дракула)]] || &lt;center&gt;Vlad III Ţepeş (Vlad III Drăculea)|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1462]] — [[лістапад]] [[1473]]|| &lt;center&gt; [[Раду III Прыгожы]] || &lt;center&gt;Radu III Frumos|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада II Дракула, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] — [[снежань]] [[1473]]|| &lt;center&gt; [[Басараб III Стары]] (Лаёта Басараб)|| &lt;center&gt;Basarab III Bătrân (Laiotă Basarab)|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; сын Дана II, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1473]] — [[вясна]] [[1474]]|| &lt;center&gt; [[Раду III Прыгожы]] || &lt;center&gt;Radu III Frumos|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[вясна]] [[1474]]|| &lt;center&gt; [[Басараб III Стары]] || &lt;center&gt;Basarab III Bătrân (Laiotă Basarab)|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[вясна]] — [[верасень]] [[1474]]|| &lt;center&gt; [[Раду III Прыгожы]] || &lt;center&gt;Radu III Frumos|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] — [[кастрычнік]] [[1474]]|| &lt;center&gt; [[Басараб III Стары]] || &lt;center&gt;Basarab III Bătrân (Laiotă Basarab)|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] [[1474]] — [[студзень]] [[1475]]|| &lt;center&gt; [[Раду III Прыгожы]] || &lt;center&gt;Radu III Frumos|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] [[1475]] — [[26 лістапада]] [[1476]]|| &lt;center&gt; [[Басараб III Стары]] || &lt;center&gt;Basarab III Bătrân (Laiotă Basarab)|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] — [[снежань]] [[1476]]|| &lt;center&gt; [[Улад III Цэпеш|Улад III Цэпеш (Улад Дракула)]] || &lt;center&gt;Vlad III Ţepeş (Vlad Drăculea)|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1476]] — [[лістапад]] [[1477]]|| &lt;center&gt; [[Басараб III Стары]] || &lt;center&gt;Basarab III cel Bătrân (Laiotă Basarab)|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 5-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1477]] — [[верасень]] [[1481]]|| &lt;center&gt; [[Басараб IV Цэпелюш|Басараб IV Цэпелюш Тынэр (Малады)]] || &lt;center&gt;Basarab IV Ţepeluş cel Tânăr|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; сын Басараба II, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] — [[лістапад]] [[1481]]|| &lt;center&gt; [[Улад IV Манах]] (Калугарул) || &lt;center&gt;Vlad IV Călugărul|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада II Дракула, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1481]] — [[красавік]] [[1482]]|| &lt;center&gt; [[Басараб IV Цэпелюш|Басараб IV Цэпелюш Тынэр (Малады)]] || &lt;center&gt;Basarab IV Ţepeluş cel Tânăr|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] [[1482]] — [[лістапад]] [[1495]]|| &lt;center&gt; [[Улад IV Манах]] || &lt;center&gt;Vlad IV Călugărul|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1495]] — [[красавік]] [[1508]]|| &lt;center&gt; [[Раду Вялікі|Раду IV Вялікі]] || &lt;center&gt;Radu IV cel Mare|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада IV Манаха
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] [[1508]] — [[29 кастрычніка]] [[1509]]|| &lt;center&gt; [[Міхня Злой|Міхня I Рэу (Злы)]] || &lt;center&gt;Mihnea I cel Rău|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада III Цэпеша
|-
|&lt;center&gt;[[29 кастрычніка]] [[1509]] — [[люты]] [[1510]]|| &lt;center&gt; [[Мірча III]] || &lt;center&gt;Mircea III Miloş|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Міхні I Рэу
|-
|&lt;center&gt;[[люты]] [[1510]] — [[23 студзеня]] [[1512]]|| &lt;center&gt; [[Улад V Тынэр|Улад V Тынэр (Малады)]] || &lt;center&gt;Vlad V cel Tânăr|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці ||&lt;center&gt; сын Улада IV Манаха
|-
|&lt;center&gt;[[23 студзеня]] [[1512]] — [[15 верасня]] [[1521]]|| &lt;center&gt; [[Нягое I Басараб]] || &lt;center&gt;Neagoe I Basarab|| &lt;center&gt;[[Краявеску]] ||&lt;center&gt;стаўленік баярства
|-
|&lt;center&gt;[[15 верасня]] — [[кастрычнік]] [[1521]]|| &lt;center&gt; [[Тэдош, гаспадар Валахіі|Тэдош (Феадосій) I]] || &lt;center&gt;Teodosie I|| &lt;center&gt;Краявеску ||&lt;center&gt;сын Нягое I Басараба, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] — [[лістапад]] [[1521]]|| &lt;center&gt; [[Улад VI Драгамір|Улад VI Драгамір Калугарул (Манах)]] || &lt;center&gt;Vlad VI (Dragomir Călugărul)|| &lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці (?)||&lt;center&gt; магчыма, пазашлюбны сын Улада IV Манаха
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1521]] — [[снежань]] [[1522]]|| &lt;center&gt; [[Тэдош, гаспадар Валахіі|Тэдош (Феадосій) I]] || &lt;center&gt;Teodosie I|| &lt;center&gt;Краявеску ||&lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1522]] — [[красавік]] [[1523]]|| &lt;center&gt; [[Раду V Афумаці]] || &lt;center&gt;Radu V de la Afumaţi|| &lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці||&lt;center&gt;сын Раду IV Вялікага, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] — [[лістапад]] [[1523]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў III, гаспадар Валахіі|Уладзіслаў III]] || &lt;center&gt;Vladislav III|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; унук Уладзіслава II, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1523]] — [[студзень]] [[1524]]|| &lt;center&gt; [[Раду VI Бадзіка]] || &lt;center&gt;Radu VI Bădica|| &lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці||&lt;center&gt;сын Раду IV Вялікага
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] — [[чэрвень]] [[1524]]|| &lt;center&gt; [[Раду V Афумаці]] || &lt;center&gt;Radu V de la Afumaţi|| &lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці||&lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] — [[верасень]] [[1524]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў III, гаспадар Валахіі|Уладзіслаў III]] || &lt;center&gt;Vladislav III|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1524]] — [[красавік]] [[1525]]|| &lt;center&gt; [[Раду V Афумаці]] || &lt;center&gt;Radu V de la Afumaţi|| &lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці||&lt;center&gt;3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] — [[жнівень]] [[1525]]|| &lt;center&gt; [[Уладзіслаў III, гаспадар Валахіі|Уладзіслаў III]] || &lt;center&gt;Vladislav III|| &lt;center&gt; Басарабы-Данешці ||&lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1525]] — [[2 студзеня]] [[1529]]|| &lt;center&gt; [[Раду V Афумаці]] || &lt;center&gt;Radu V de la Afumaţi|| &lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці||&lt;center&gt;4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] — [[люты]]/[[сакавік]] [[1529]]|| &lt;center&gt; [[Басараб V]] || &lt;center&gt;Basarab V||&lt;center&gt;Басарабы ці Краявеску|| &lt;center&gt;праўнук Міхаіла I, паводле іншай версіі — нашчадак Нягое I Басараба
|-
|&lt;center&gt;[[люты]]/[[сакавік]] [[1529]] — [[чэрвень]] [[1530]]|| &lt;center&gt; [[Мойзэ I, гаспадар Валахіі|Мойзэ I]] || &lt;center&gt;Moise I||&lt;center&gt;Басарабы-Данешці|| &lt;center&gt; сын Уладзіслава III
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1530]] — [[18 верасня]] [[1532]]|| &lt;center&gt; [[Улад VII Інекатул|Улад VII Інекатул (Тапелец)]] || &lt;center&gt;Vlad VII Înecatul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt; сын Улада V Маладога
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1532]] — [[верасень]] [[1534]]|| &lt;center&gt; [[Улад VIII Вінціла]] || &lt;center&gt;Vlad VIII Vintilă||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt; сын Раду IV Вялікага, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1534]] — [[лістапад]] [[1534]]|| &lt;center&gt; [[Раду VII Паісій|Раду VII Паісій (Пётр з Арджэша)]] || &lt;center&gt;Radu VII Paisie (Petru de la Argeş)||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt; сын Раду IV Вялікага, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1532]] — [[10 чэрвеня]] [[1535]]|| &lt;center&gt; [[Улад VIII Вінціла]] || &lt;center&gt;Vlad VIII Vintilă||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1535]] — [[сакавік]] [[1545]]|| &lt;center&gt; [[Раду VII Паісій|Раду VII Паісій (Пётр з Арджэша)]] || &lt;center&gt;Radu VII Paisie (Petru de la Argeş)||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1545]] — [[16 лістапада]] [[1552]]|| &lt;center&gt; [[Мірча V Чабанул|Мірча V Чабанул (Пастух)]] || &lt;center&gt;Mircea V Ciobanul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Раду IV Вялікага, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1552]] — [[май]] [[1553]]|| &lt;center&gt; [[Раду VIII Іліе Хайдэул|Раду VIII Іліе Хайдэул (Даглядчык жывёлы)]] || &lt;center&gt;Radu Ilie Haidăul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Раду V Афумаці
|-
|&lt;center&gt;[[май]] [[1553]] — [[28 лютага]] [[1554]]|| &lt;center&gt; [[Мірча V Чабанул|Мірча V Чабанул (Пастух)]] || &lt;center&gt;Mircea V Ciobanul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1554]] — [[26 снежня]] [[1557]]|| &lt;center&gt; [[Петру (Петрэшку) I Добры]] || &lt;center&gt;Pătraşcu I cel Bun||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Раду VI Паісія
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] [[1558]] — [[21 верасня]] [[1559]]|| &lt;center&gt; [[Мірча V Чабанул|Мірча V Чабанул (Пастух)]] || &lt;center&gt;Mircea V Ciobanul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[21 верасня]] [[1559]] — [[чэрвень]] [[1568]]|| &lt;center&gt; [[Петру II Малады]] || &lt;center&gt;Petru cel Tânăr||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Мірчы V Пастуха
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1568]] — [[красавік]] [[1574]]|| &lt;center&gt; [[Александру II Мірча]] || &lt;center&gt;Alexandru II Mircea||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Мірчы III, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[май]] [[1574]]|| &lt;center&gt; [[Шрубавала I]] || &lt;center&gt;Vintilă I||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Петрэшку I Добрага
|-
|&lt;center&gt;[[май]] [[1574]] — [[11 верасня]] [[1577]]|| &lt;center&gt; [[Александру II Мірча]] || &lt;center&gt;Alexandru II Mircea||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1577]] — [[ліпень]] [[1583]]|| &lt;center&gt; [[Міхня II Турак (Таркітул)]] || &lt;center&gt;Mihnea II Turcitul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Александру II Мірча, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[29 жніўня]] [[1583]] — [[16 красавіка]] [[1585]]|| &lt;center&gt; [[Петру III Завушніца (Цэрцэл)]] || &lt;center&gt;Petru III Cercel||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Петрэшку I Добрага
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] [[1585]] — [[май]] [[1591]]|| &lt;center&gt; [[Міхня II Турак (Таркітул)]] || &lt;center&gt;Mihnea II Turcitul||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[май]] [[1591]] — [[жнівень]] [[1592]]|| &lt;center&gt; [[Стэфан (Штэфан) I Глухі]] || &lt;center&gt;Ştefan I Surdul||&lt;center&gt;|| &lt;center&gt;сын гаспадара Малдовы [[Іаан Водэ Люты|Іаана III Лютага]]
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1592]] — [[верасень]] [[1593]]|| &lt;center&gt; [[Александру III Злы]] || &lt;center&gt;Alexandru III cel Rău||&lt;center&gt; [[Мушаты]]|| &lt;center&gt;у чэрвені 1592 — гаспадар Малдовы пад імем Александру IV
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1593]] — [[кастрычнік]] [[1600]]|| &lt;center&gt; [[Міхай Храбры|Міхай (Міхаіл) II Храбры]] || &lt;center&gt;Mihai II Viteazul||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Петрэшку I Добрага; таксама Міхай (Міхаіл) I, прынц Трансільваніі (1 лістапада 1599 — 20 верасня 1600) і гаспадар Малдовы (май — верасень 1600)
|-
|&lt;center&gt;[[1599]] — [[кастрычнік]] [[1600]]|| &lt;center&gt; [[Мікалай I Петрэшку]] || &lt;center&gt;Nicolae I Pătraşcu||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын і суправіцель Міхая II Храбрага
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] [[1600]] — [[3 ліпеня]] [[1601]]|| &lt;center&gt; [[Сіміён I Магіла]] || &lt;center&gt;Simion I Movilă||&lt;center&gt;[[Магілы]]|| &lt;center&gt; з баяраў, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1601]] — [[сакавік]] [[1602]]|| &lt;center&gt; [[Раду IX Міхня]] || &lt;center&gt;Radu IX Mihnea||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Міхні II Турка, гаспадар Малдовы Раду I (26 ліпеня 1616 — 9 лютага 1619 — 1-ы, 4 жніўня 1623 — 20 студзеня 1626 — 2-і раз), 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] — [[жнівень]] [[1602]]|| &lt;center&gt; [[Сіміён I Магіла]] || &lt;center&gt;Simion I Movilă||&lt;center&gt;[[род Магілы|Магілы]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1602]] — [[снежань]] [[1610]]|| &lt;center&gt; [[Раду X Шчэрбан]] || &lt;center&gt;Radu X Şerban||&lt;center&gt;Краявеску|| &lt;center&gt; з баяраў, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] — [[сакавік]] [[1611]]|| &lt;center&gt; [[Габрыэль (Гаўрыл) I Баторый]] || &lt;center&gt;Gabriel I Bathory||&lt;center&gt;[[Баторыі]]|| &lt;center&gt; прынц Трансільваніі Габар (Гаўрыіл) I Батары (1608 — 13(17?) кастрычніка 1613)
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] — [[май]] [[1611]]|| &lt;center&gt; [[Раду IX Міхня]] || &lt;center&gt;Radu IX Mihnea||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] — [[верасень]] [[1611]]|| &lt;center&gt; [[Раду X Шчэрбан]] || &lt;center&gt;Radu X Şerban||&lt;center&gt;Краявеску|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[12 верасня]] [[1611]] — [[жнівень]] [[1616]]|| &lt;center&gt; [[Раду IX Міхня]] || &lt;center&gt;Radu IX Mihnea||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;3-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1616]]|| &lt;center&gt; [[Гаўрыл II Магіла]] || &lt;center&gt;Gavril II Movilă||&lt;center&gt;[[Магілы]]|| &lt;center&gt; сын Сіміёна I Магілы, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1616]] — [[май]] [[1618]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр IV Ільяш|Александру IV Ільяш]] || &lt;center&gt;Alexandru IV Iliaş|||| &lt;center&gt; сын гаспадара Малдовы [[Аляксандр III Лэпушняну|Аляксандра III]], гаспадар Малдовы Аляксандр (Александру) VI (10 верасня 1620 — кастрычнік 1621 — 1-ы, снежань 1631 — красавік 1633 — 2-і раз), 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1618]] — [[ліпень]] [[1620]]|| &lt;center&gt; [[Гаўрыл II Магіла]] || &lt;center&gt;Gavril II Movilă||&lt;center&gt;[[Магілы]]|| &lt;center&gt;2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[жнівень]] [[1620]] — [[жнівень]] [[1623]]|| &lt;center&gt; [[Раду IX Міхня]] || &lt;center&gt;Radu IX Mihnea||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[14 жніўня]] [[1623]] — [[3 лістапада]] [[1627]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр V Князёк|Александру V Князёк]] || &lt;center&gt;Alexandru V Coconul||&lt;center&gt; Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt;сын Раду IX Міхні, гаспадар Малдовы Аляксандр VII (лета 1629 — 29 красавіка 1630)
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1627]] — [[кастрычнік]] [[1629]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр IV Ільяш|Александру IV Ільяш]] || &lt;center&gt;Alexandru IV Iliaş|||| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] [[1629]] — [[ліпень]] [[1632]]|| &lt;center&gt; [[Леон I Томша]] || &lt;center&gt;Leon I Tomşa|||| &lt;center&gt; сын гаспадара Малдовы Стэфана (Штэфана) IX Томшы
|-
|&lt;center&gt;[[ліпень]] — [[верасень]] [[1632]]|| &lt;center&gt; [[Раду XI Ільяш]] || &lt;center&gt;Radu XI Iliaş|||| &lt;center&gt; сын Александру IV Ільяша
|-
|&lt;center&gt;[[ліпень]] [[1632]] — [[9 красавіка]] [[1654]]|| &lt;center&gt; [[Мацей I Басараб]] || &lt;center&gt;Matei I Basarab||&lt;center&gt;Брынкавяну (Краявеску)?|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[9 красавіка]] [[1654]] — [[26 студзеня]] [[1658]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін I Шчэрбан Басараб]] || &lt;center&gt;Constantin I Şerban Basarab||&lt;center&gt;Краявеску|| &lt;center&gt; пазашлюбны сын Раду X Шчэрбана
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1658]] — [[лістапад]] [[1659]]|| &lt;center&gt; [[Міхня III]] || &lt;center&gt;Mihnea III||&lt;center&gt;Басарабы-Дракулешці|| &lt;center&gt; сын Раду IX Міхні
|-
|&lt;center&gt;[[20 лістапада]] [[1659]] — [[1 верасня]] [[1660]]|| &lt;center&gt; [[Георгій I Гіка]] || &lt;center&gt;Gheorghe I Ghica||&lt;center&gt;[[Гіка]]|| &lt;center&gt; ён жа — гаспадар Малдовы Георгій II (3 сакавіка 1658 — 2 лістапада 1659), заснавальнік дынастыі Гіка
|-
|&lt;center&gt;[[1 верасня]] [[1660]] — [[лістапад]] [[1664]]|| &lt;center&gt; [[Рыгор I Гіка]] || &lt;center&gt;Grigore I Ghica||&lt;center&gt;[[Гіка]]|| &lt;center&gt; сын Джорджыя I Гікі, 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1664]] — [[сакавік]] [[1669]]|| &lt;center&gt; [[Раду XII Леон]] || &lt;center&gt;Radu XII Leon||&lt;center&gt;|| &lt;center&gt; сын Леона I Томші
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1669]] — [[люты]] [[1672]]|| &lt;center&gt; [[Антоній I Папешці]] || &lt;center&gt;Antonie I din Popeşti||&lt;center&gt;|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[люты]] [[1672]] — [[лістапад]] [[1673]]|| &lt;center&gt; [[Рыгор I Гіка]] || &lt;center&gt;Grigore I Ghica||&lt;center&gt;Гіка|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[снежань]] [[1674]] — [[лістапад]] [[1678]]|| &lt;center&gt; [[Георгій II Дука]] || &lt;center&gt;Gheorghe II Duca||&lt;center&gt;Дука||&lt;center&gt;|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1678]] — [[кастрычнік]] [[1688]]|| &lt;center&gt; [[Шчэрбан I Кантакузін]] || &lt;center&gt;Şerban I Cantacuzino||&lt;center&gt; [[Кантакузены]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] [[1688]] — [[24 сакавіка]] [[1714]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін II Брынкавяну]] || &lt;center&gt;Constantin II Brâncoveanu||&lt;center&gt; Брынкавяну|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[25 сакавіка]] [[1714]] — [[25 снежня]] [[1715]]|| &lt;center&gt; [[Штэфан Кантакузен|Штэфан II Кантакузен]] || &lt;center&gt;Ştefan II Cantacuzino||&lt;center&gt; [[Кантакузены]]|| &lt;center&gt;
|-
|colspan=5|&lt;center&gt; '''Кіраванне [[Фанарыёты|фанарыётаў]] (1715—1821)'''
|-
|&lt;center&gt;[[25 снежня]] [[1715]] — [[25 лістапада]] [[1716]]|| &lt;center&gt; [[Мікалай II Маўракардат]] || &lt;center&gt;Nicolae II Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Мікалай I (25 студзеня — 21 лістапада 1710 — 1-ы і 8 лістапада 1711 — 25 снежня 1715 — 2-і раз)
|-
|&lt;center&gt;[[2 снежня]] [[1716]] — [[6 сакавіка]] [[1719]]|| &lt;center&gt; [[Іаан I Маўракардат]] || &lt;center&gt;Ioan I Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; брат Мікалая II Маўракардата; ён жа — гаспадар Малдовы Іаан IV (26 верасня — 8 лістапада 1711)
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1719]] — [[3 верасня]] [[1730]]|| &lt;center&gt; [[Мікалай II Маўракардат]] || &lt;center&gt;Nicolae II Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[3 верасня]] [[1730]] — [[4 кастрычніка]] [[1730]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; сын Мікалая Маўракардата, 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Канстанцін IV (5 красавіка 1733 — 16 лістапада 1735 — 1-ы, 13 верасня 1741 — 20 ліпеня 1743 — 2-і, красавік 1748 — 20 жніўня 1749 — 3-і і 18 чэрвеня — 23 лістапада 1769 (памёр) — 4-ы раз)
|-
|&lt;center&gt;[[кастрычнік]] [[1730]] — [[2 кастрычніка]] [[1731]]|| &lt;center&gt; [[Міхай Ракавіца|Міхай (Міхаіл) II Ракавіца]] || &lt;center&gt;Mihai II Racoviţă||&lt;center&gt; [[дынастыя Ракавіца|Ракавіца]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Міхаіл III (верасень 1703 — 12 лютага 1705 — 1-ы, 20 ліпеня 1707 — 17 кастрычніка 1709 — 2-і і 25 снежня 1715 — 25 верасня 1726 — 3-і раз)
|-
|&lt;center&gt;[[2 кастрычніка]] [[1731]] — [[5 красавіка]] [[1733]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[5 красавіка]] [[1733]] — [[16 лістапада]] [[1735]]|| &lt;center&gt; [[Рыгор II Гіка]] || &lt;center&gt;Grigore II Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; Унук Рыгора I Гіка, 1-і раз; ён жа — гаспадар Малдовы Рыгор I (26 верасня 1726 — 5 красавіка 1733 — 1-ы, 16 лістапада 1735 — 3 верасня 1739 — 2-і, канец верасня 1739 — 13 верасня 1741 — 3-і і май 1747 — красавік 1748 — 4-ы раз)
|-
|&lt;center&gt;[[16 лістапада]] [[1735]] — [[верасень]] [[1741]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[верасень]] [[1741]] — [[ліпень]] [[1744]]|| &lt;center&gt; [[Міхай Ракавіца|Міхай (Міхаіл) II Ракавіца]] || &lt;center&gt;Mihai II Racoviţă||&lt;center&gt; [[дынастыя Ракавіца|Ракавіца]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[ліпень]] [[1744]] — [[красавік]] [[1748]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 4-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[красавік]] [[1748]] — [[23 жніўня]] [[1752]]|| &lt;center&gt; [[Рыгор II Гіка]] || &lt;center&gt;Grigore II Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; 2-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[11 верасня]] [[1752]] — [[22 чэрвеня]] [[1753]]|| &lt;center&gt; [[Мацей II Гіка]] || &lt;center&gt;Matei II Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; сын Рыгора II Гікі; ён жа — гаспадар Малдовы Мацей I (22 чэрвеня 1753 — 8 лютага 1756)
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1753]] — [[28 лютага]] [[1756]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін IV Ракавіца]] || &lt;center&gt;Constantin IV Racoviţă||&lt;center&gt; [[дынастыя Ракавіца|Ракавіца]]|| &lt;center&gt; сын Міхая II Ракавіцы, 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Канстанцін V (верасень (?) 1749 — 22 чэрвеня 1753 — 1-ы і 8 лютага 1756 — 2 сакавіка 1757 — 2-і раз)
|-
|&lt;center&gt;[[20 лютага]] [[1756]] — [[7 верасня]] [[1758]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 5-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[3 жніўня]] [[1758]] — [[5 чэрвеня]] [[1761]]|| &lt;center&gt; [[Скарлат I Гіка]] || &lt;center&gt;Scarlat I Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; сын Рыгора II Гікі, 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы (2 сакавіка 1757 — жнівень 1758)
|-
|&lt;center&gt;[[11 чэрвеня]] [[1761]] — [[9 сакавіка]] [[1763]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін III Маўракардат]] || &lt;center&gt;Constantin III Mavrocordat||&lt;center&gt; [[Маўракардата]]|| &lt;center&gt; 6-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[9 сакавіка]] [[1763]] — [[28 студзеня]] / [[8 лютага]] [[1764]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін IV Ракавіца]] || &lt;center&gt;Constantin IV Racoviţă||&lt;center&gt; [[дынастыя Ракавіца|Ракавіца]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[8 февраля]] [[1764]] — [[29 августа]] [[1765]]|| &lt;center&gt; [[Стефан (Штефан) III Раковица]] || &lt;center&gt;Ştefan III Racoviţă||&lt;center&gt; [[дынастыя Ракавіца|Ракавіца]]|| &lt;center&gt; сын Міхая II Ракавіцы
|-
|&lt;center&gt;[[18 жніўня]] [[1765]] — [[2 снежня]] [[1766]]|| &lt;center&gt; [[Скарлат I Гіка]] || &lt;center&gt;Scarlat I Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[12 снежня]] [[1766]] — [[28 кастрычніка]] [[1768]]|| &lt;center&gt; [[Александру VI Гіка]] || &lt;center&gt;Alexandru VI Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; сын Скарлата I Гікі
|-
|&lt;center&gt;[[28 кастрычніка]] [[1768]] — [[5 лістапада]] [[1769]]|| &lt;center&gt; [[Рыгор III Гіка]] || &lt;center&gt;Grigore III Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; сын Александру VI Гікі
|-
|&lt;center&gt;[[5 лістапада]] [[1769]] — [[21 ліпеня]] [[1774]]||colspan=4| &lt;center&gt; Руская ваенная адміністрацыя.
|-
|&lt;center&gt;[[май]] [[1770]] — [[кастрычнік]] [[1771]]|| &lt;center&gt; [[Эмануіл I Джані-Русет]] || &lt;center&gt;Emanuel I Giani Ruset||&lt;center&gt; || &lt;center&gt; ён жа — гаспадар Малдовы (май — кастрычнік 1788 (фармальна — да сваёй смерці ў 1789))
|-
|&lt;center&gt;[[5 лістапада]] [[1769]] — [[21 ліпеня]] [[1774]]||colspan=4| &lt;center&gt; Руская ваенная адміністрацыя.
|-
|&lt;center&gt;[[15 верасня]] [[1774]] — [[люты]] [[1782]]|| &lt;center&gt; [[Александру VII Старэйшы Іпсіланці]] || &lt;center&gt;Alexandru VII Ipsilanti||&lt;center&gt; [[Іпсіланці]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Аляксандр X (снежань 1786 — 8 красавіка 1788)
|-
|&lt;center&gt;[[15 студзеня]] [[1782]] — [[17 ліпеня]] [[1783]]|| &lt;center&gt; [[Мікалай III Караджа]] || &lt;center&gt;Nicolae III Caradja||&lt;center&gt; [[Караджа]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[17 ліпеня]] [[1783]] — [[26 сакавіка]] [[1786]]|| &lt;center&gt; [[Міхай III «Дракон» Старэйшы Суцу]] || &lt;center&gt;Mihai III Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Міхаіл IV (сакавік 1792 — 25 красавіка 1795)
|-
|&lt;center&gt;[[26 сакавіка]] [[1786]] — [[19 чэрвеня]] [[1790]]|| &lt;center&gt; [[Мікалай IV Маўрагені]] || &lt;center&gt;Nicolae IV Mavrogheni||&lt;center&gt; [[Маўрагені]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[5 лістапада]] [[1789]] — [[24 ліпеня]] [[1791]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Руска-аўстрыйская акупацыя.
|-
|&lt;center&gt;[[чэрвень]] [[1790]] — [[сакавік]] [[1791]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Аўстрыйская ваенная адміністрацыя.
|-
|&lt;center&gt;[[сакавік]] [[1791]] — [[студзень]] [[1793]]|| &lt;center&gt; [[Міхай III «Дракон» Старэйшы Суцу]] || &lt;center&gt;Mihai III Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[студзень]] [[1793]] — [[28 жніўня]] [[1796]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр VIII Марузі]] || &lt;center&gt;Alexandru VIII Moruzi||&lt;center&gt; [[Марузі]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Аляксандр XI (30 снежня 1791 — сакавік 1792 — 1-ы, 28 кастрычніка 1802 — 12 жніўня 1806 — 2-і і 5 кастрычніка 1806 — 7 сакавіка 1807 — 3-і раз)
|-
|&lt;center&gt;[[28 жніўня]] [[1796]] — [[28 лістапада]] [[1797]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр VII Старэйшы Іпсіланці]] || &lt;center&gt;Alexandru VII Ipsilanti||&lt;center&gt; [[Іпсіланці]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[28 лістапада]] [[1797]] — [[10 лютага]] [[1799]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін V Хангерлі]] || &lt;center&gt;Constantin V Hangerli||&lt;center&gt; [[Хангерлі]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[10 лютага]] [[1799]] — [[8 кастрычніка]] [[1801]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр VIII Марузі]] || &lt;center&gt;Alexandru VIII Moruzi||&lt;center&gt; [[Марузі]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[8 кастрычніка]] [[1801]] — [[10 мая]] [[1802]]|| &lt;center&gt; [[Міхай III «Дракон» Старэйшы Суцу]] || &lt;center&gt;Mihai III Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[2 ліпеня]] — [[30 жніўня]] [[1802]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр IX Суцу]] || &lt;center&gt;Alexandru IX Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Аляксандр XIII (28 чэрвеня 1801 — 19 верасня 1802)
|-
|&lt;center&gt;[[1 верасня]] [[1802]] — [[24 жніўня]] [[1806]]|| &lt;center&gt; [[Канстанцін VI Іпсіланці]] || &lt;center&gt;Constantin VI Ipsilanti||&lt;center&gt; [[Іпсіланці]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз; ён жа — гаспадар Малдовы Канстанцін VII (7 сакавіка 1799 — 28 чэрвеня 1801)
|-
|&lt;center&gt;[[24 жніўня]] [[1806]] — [[15 кастрычніка]] [[1806]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр IX Суцу]] || &lt;center&gt;Alexandru IX Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[15 кастрычніка]] [[1806]] — [[16 жніўня]] [[1807]] (з перапынкам у 19 мая — 27 ліпеня 1807)|| &lt;center&gt; [[Канстанцін VI Іпсіланці]] || &lt;center&gt;Constantin VI Ipsilanti||&lt;center&gt; [[Іпсіланці]]|| &lt;center&gt; 2-і раз;
|-
|&lt;center&gt;[[лістапад]] [[1806]] — [[16 мая]] [[1812]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Расійская акупацыя і ваенная адміністрацыя.
|-
|&lt;center&gt;[[27 жніўня]] [[1812]] — [[29 верасня]] [[1818]]|| &lt;center&gt; [[Іаан II Караджа]] || &lt;center&gt;Ioan II Caradja||&lt;center&gt; [[Караджа]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[4 лістапада]] [[1818]] — [[19 студзеня]] [[1821]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр IX Суцу]] || &lt;center&gt;Alexandru IX Suţu||&lt;center&gt; [[Суцу]]|| &lt;center&gt; 3-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[люты]] — [[чэрвень]] [[1821]]|| &lt;center&gt; [[Скарлат II Калімакі]] || &lt;center&gt;Scarlat II Callimachi ||&lt;center&gt; [[Калімакі]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[19 студзеня]] — [[21 сакавіка]] [[1821]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Кіраванне дывана Валахіі.
|-
|&lt;center&gt;[[21 сакавіка]] — [[15 мая]] [[1821]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Кіраванне кіраўніка паўстанцаў-рэвалюцыянераў Тудара Уладзімірэску.
|-
|&lt;center&gt;[[15 мая]] [[1821]] — [[9 чэрвеня]] [[1822]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Турэцкая акупацыя.
|-
|colspan=5|&lt;center&gt; '''Кіраванне гаспадароў, прызначаных Расіяй са згоды Турцыі і мясцовых баяраў (са студзеня 1832 — паводле Арганічнага рэгламенту) (30 чэрвеня (12 ліпеня) 1822 — 13 чэрвеня 1848)'''
|-
|&lt;center&gt;[[30 чэрвеня]] [[1822]] — [[29 красавіка]] [[1828]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр X (Грыгорэ Александру) Гіка (або Рыгор IV Дзмітрый Гіка ?)]] || &lt;center&gt;Grigore Alexandru X Ghica ||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; траюрадны пляменнік Рыгора III Гікі|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[2 красавіка]] [[1828]] — [[2 красавіка]] [[1834]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Расійская ваенная адміністрацыя (Кіраўнікі (старшыні дыванаў Валахіі і Малдовы): да вясны 1829 — генерал ад кавалерыі граф [[Фёдар Пятровіч Пален|Ф. П. Пален]]; вясна — верасень 1829 — быўшы. кіеўскі ваенны губернатар [[Пётр Фёдаравіч Жалтухін|Жалтухін П. Ф.]]; з верасня 1829 — генерал-лейтэнант (з красавіка 1834 — генерал ад інфантэрыі) граф [[Кісялёў Павел Дзмітрыевіч]].
|-
|&lt;center&gt;[[2 красавіка (прызначаны 21 сакавіка)]] [[1834]] — [[7 кастрычніка]] [[1842]]|| &lt;center&gt; [[Аляксандр XI Дзмітрый Гіка]] || &lt;center&gt;Alexandru Dimitrie Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt; Зрынуты расійскімі войскамі ў кастрычніку 1842 года|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[20 снежня]] [[1842]] — [[13 чэрвеня]] [[1848]]|| &lt;center&gt; [[Георгій III Дзмітрый Бібеску]] || &lt;center&gt;Gheorghe Dimitrie Bibesku||&lt;center&gt; [[Бібеску]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[13 чэрвеня]] — [[13 верасня]] [[1848]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Кіраванне часовага ўрада; Кіраўнікі: мітрапаліт Валахіі Неафіт II (13 чэрвеня — 28 чэрвеня, 30 чэрвеня — 28 ліпеня); [[Тэадор Вакарэску]] і [[Эмануіл Баляну]] (28 чэрвеня — 30 чэрвеня); [[Іаан Хелідэ Радулеску]], [[Нікалае Канстанцін Галеску]] і [[Крысціян Тэль]] (28 ліпеня — 13 верасня).
|-
|&lt;center&gt;[[13 верасня]] [[1848]] — [[красавік]] [[1851]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Турэцка-руская акупацыя (узаконена Балта-Ліманскай канвенцыяй паміж Расійскай і Асманскай імперыямі ад 19 красавіка 1849); камандуючыя войскамі: ад Турцыі — [http://Амер%20Лютфі-паша Амер Лютфі-паша]{{Недаступная спасылка}} (першапачаткова — харват Міхаіл Латас); ад Расіі [[генерал ад інфантэрыі]] (з 10 кастрычніка 1843 г.) граф [[Аляксандр Мікалаевіч Лідэрс]]; фактычна кіраванне выконвалі паўнамоцны камісар Расіі ў Валахіі і Малдове генерал-лейтэнант (з 3 красавіка 1849) [[Аляксандр Восіпавіч Дзюгамель]] (з 30 жніўня 1861 — генерал ад інфантэрыі) і ад Турцыі [[Талаатаэфендзі]]; у красавіку 1851 Расійская і Асманская імперыі вывелі войскі з Валахіі
|-
|&lt;center&gt;[[13 верасня]] [[1848]] — [[чэрвень]] [[1849]]|| &lt;center&gt; [[Каймакам Канстанцін Кантакузін]] || &lt;center&gt;Constantin Cantacuzino||&lt;center&gt; [[Кантакузены]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[16 чэрвеня]] [[1848]] — [[17 кастрычніка]] [[1853]] (фактычна: чэрвень 1849 — 21 чэрвеня 1853)|| &lt;center&gt; [[Барбу I Дзмітрый Штырбей]]|| &lt;center&gt;Barbu Ştirbei||&lt;center&gt; [[Штырбей]]|| &lt;center&gt; 1-ы раз
|-
|&lt;center&gt;[[21 чэрвеня]] [[1853]] — [[31 ліпеня]] [[1854]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Расійская акупацыя і ваенная адміністрацыя; кіраўнік — галоўнакамандуючы рускімі войскамі на Дунаі ген.-фельдмаршал найяснейшы князь Варшаўскі і граф Іван Фёдаравіч Паскевіч-Эрыванскі; з мая 1854, з-за яго цяжкай кантузіі, яго замяшчаў генерал ад артылерыі князь Міхаіл Дзмітрыевіч Гарчакоў 
|-
|&lt;center&gt;[[8]] — [[19 жніўня]] [[1854]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Турэцкая акупацыя; кіраўнік — камандуючы турэцкімі войскамі на Дунаі генерал-маёр (?) Амер Лютфі-паша ((гл. вышэй))
|-
|&lt;center&gt;[[19 жніўня]] [[1854]] — [[25 сакавіка]] [[1856]]|| &lt;center&gt; colspan=4| &lt;center&gt; Аўстрыйская акупацыя і ваенная адміністрацыя; кіраўнік — галоўнакамандуючы аўстрыйскімі войскамі на Дунаі Іахан Караніні-Кронберг
|-
|&lt;center&gt;[[5 кастрычніка]] [[1854]] — [[25 сакавіка]] [[1856]]|| &lt;center&gt; [[Барбу I Дзмітрый Штырбей]]|| &lt;center&gt;Barbu Ştirbei||&lt;center&gt; [[Штырбей]]|| &lt;center&gt; 2-і раз
|-
|&lt;center&gt;[[29 ліпеня]] [[1856]] — [[30 кастрычніка]] [[1858]]|| &lt;center&gt; [[Каймакам Аляксандр Дзмітрый Гіка (раней — гаспадар Валахіі Аляксандр XI (гл. вышэй))]]|| &lt;center&gt;Alexandru Dimitrie Ghica||&lt;center&gt; [[Гіка]]|| &lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[30 кастрычніка]] [[1858]] — [[24 студзеня (5 лютага)]] [[1859]]|| &lt;center&gt; [[Тры каймакамы: Іаан Ману, Эмануіл Баляну, Іаан Аляксандр Філіпеску]]|| &lt;center&gt;Căimăcămia de trei: Ioan Manu, Emanuel Baleanu, Ioan Alexandru Filipesku||&lt;center&gt; ||&lt;center&gt;
|-
|&lt;center&gt;[[23 (24?) студзеня (5 лютага)]] [[1859]] — [[24 студзеня (5 лютага)]] [[1862]]|| &lt;center&gt; Аляксандр (Александру) XII Іаан Куза; ён жа — князь Аб'яднанага княства Малдовы і Валахіі (аб'яднанай Румыніі ([[24 студзеня (па ст. стылю) (5 лютага)]] [[1862]] — [[11 (23) лютага]] [[1866)]] Аляксандр I|| &lt;center&gt;Alexandru Ioan Cuza||&lt;center&gt; [[Куза]]|| &lt;center&gt; ён жа — гаспадар Малдовы Аляксандр (Александру) XVI ([[5 (17) студзеня]] [[1859]] — [[24 студзеня (5 лютага)]] [[1862]])||&lt;center&gt;
|}

20 лістапада (па ст. стылю) 1861 года Высокая Порта прыняла «Фірман аб адміністрацыйным ладзе Малдовы і Валахіі», які замацаваў палітычнае і адміністрацыйнае аб'яднанне Малдовы і Валахіі як аўтаномных тэрыторый, размешчаных у складзе Асманскай Імперыі. 11 (23) снежня 1861 [[Александру Іаан Куза]], быўшы адначасова кіраўніком Малдовы і Валахіі (з рознымі ўрадамі да гэтай даты), апублікаваў пракламацыю, якая зацвярджала стварэнне румынскай нацыі. Праз 44 дні, 24 студзеня 1862 года, дзяржаўныя сходы Малдовы і Валахіі абвясцілі Бухарэст сталіцай краіны. З гэтага дня Малдаўскае княства перастала існаваць. Сучасная ж [[Малдова|Рэспубліка Малдова]] размяшчаецца на тэрыторыі [[Бесарабія|Бесарабіі]], якая была адделена ад Малдаўскага княства і далучанай да Расійскай імперыі яшчэ ў 1812 годзе.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс кіраўнікоў Малдаўскага княства]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Гаспадары валашскія|*]]
[[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Еўропы]]</text>
      <sha1>hly08zj0qiwmdkp9kbuun6n1a6welru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шчэгліца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243477</id>
    <revision>
      <id>5167117</id>
      <parentid>5122627</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Насельніцтва, гаспадарка, інфраструктура */ афармленне</comment>
      <origin>5167117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30119" sha1="hxoaovt0aj14qgjctf3cdy5si94guzd" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шчэгліца
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 55|lat_sec = 37
 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 06|lon_sec = 38
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Магілёўскі
|сельсавет2            = Княжыцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +375 222&lt;ref&gt;Тэлефонныя коды [Электронны рэсурс] // Белтэлекам. — Вэб-сайт РУП «Белтэлекам». — Дата доступу: 11.03.2016. — Рэжым доступу: http://beltelecom.by/subscribers/phone-codes {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131006010855/http://beltelecom.by/subscribers/phone-codes |date=6 кастрычніка 2013 }}, вольны. — Загал. з экрана.&lt;/ref&gt;
|паштовы індэкс        = 213125&lt;ref name=&quot;Белпочта&quot;&gt;Электронный справочник почтовых кодов Республики Беларусь [Электронный ресурс] // Белпочта. — Веб-сайт РУП «Белпочта». — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://ex.belpost.by/addressbook/, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 6
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243034847
}}

'''Шчэ́гліца''' ({{lang-be-trans|Ščehlica}}, {{lang-ru|Щеглица}}) — [[вёска]] ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Княжыцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Шчэгліца вядома з XVII стагоддзя як [[сяло]], на 1644 год адносілася да [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 538&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|6-2|Шчэгліца|584—585}}&lt;/ref&gt;.

У дакументах XIX стагоддзя называлася: сяло '''Шчэгліцы'''&lt;ref name=&quot;Гомель-ППА&quot;&gt;''Кузьмич А. В.'' Женский образ из Гомельского дворца // Гомельские ведомости. — 12.03.2009 [Электронный ресурс] // Гомельский дворцово-парковый ансамбль. — Веб-сайт ГИКУ «Гомельский дворцово-парковый ансамбль». — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.palacegomel.by/engine/print.php?newsid=92 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311124220/http://www.palacegomel.by/engine/print.php?newsid=92 |date=11 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ц&quot;&gt;Щеглицкая Рождество-Богородицкая церковь, село Щеглицы Могилёвского уезда Могилёвской губернии [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/67050/, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;.

Вядома, што ў другой палове XVIII стагоддзя сяло было цэнтрам [[Маёнтак|маёнтка]], які належаў прадстаўнікам старажытнага шляхецкага роду Карабаноўскіх (Карабоўскіх, Карабанько, Карабаньковых)&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Гомель-ППА&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Лукашэвіч А.'' Паскевіч Іван Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: ''Г. П. Пашкоў'' (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 428.&lt;/ref&gt;. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] Восіп Карабаноўскі, які абіраўся [[войт]]ам і ўзначальваў [[магістрат]] [[Магілёў|Магілёва]], прысягнуў расійскай імператарыцы [[Кацярына II|Кацярыне II]], праз што захаваў права на валоданне Шчэгліцкім маёнткам і быў залічаны да [[Дваране|дваранскага саслоўя]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]&lt;ref name=&quot;Гомель-ППА&quot; /&gt;.

У Шчэгліцах былі пахаваныя бацькі расійскага генерал-фельдмаршала [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіча]]: маці — Ганна Восіпаўна (дачка Восіпа Карабаноўскага) (1766—1829) і бацька — Фёдар Рыгоравіч (1760—1832). У 1889 годзе іх прах быў перапахаваны ў [[Капліца-пахавальня Паскевічаў|капліцы-пахавальні князёў Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]]&lt;ref name=&quot;Гомель-ППА&quot; /&gt;.

Па звестках за 1872 год, 1142 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] навакольных зямель належалі памешчыкам Цімафеевым і Федаровічам&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;.

Станам на 1909 год у Шчэгліцкім маёнтку, сядзіба якога знаходзілася непадалёку ад сяла (дакладныя каардынаты: {{coord|53.928605|30.114200}}), жылі 4 чалавекі&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;. Па звестках за 1910 год, маёнтак належаў дваранам, каталікам па веравызнанні: [Ад.] Іосіфаўне Бяляцкай і Іосіфу Станіслававічу Федаровічу&lt;ref name=&quot;Щ&quot;&gt;Щеглица, имение [Электронный ресурс] // Radzima.net. — Веб-сайт. — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://www.radzima.net/ru/miejsce/shcheglitsa_2.html, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt; (верагодна, дачцэ і бацьку). У [[Магілёў|Магілёве]] на [[Васкрасенскія могілкі (Магілёў)|Васкрасенскіх (т. зв. «лютэранскіх») могілках]] ёсць сямейнае пахаванне з [[Надмагілле|надмагільнымі камянямі]] і [[абеліск]]ам. На гранітных надмагіллях пазначаны імёны нябожчыкаў: Алена Эмільеўна Федаровіч (народжаная Борхман; памерла ў 1898 годзе на 52 годзе жыцця) і Іосіф Станіслававіч Федаровіч (памёр у 1910 годзе на 83 годзе жыцця). На мармуровым абеліску пазначана, што ён усталяваны ў памяць ад унука і дачкі&lt;ref&gt;Федорович Елена Эмильевна. 1898 [Электронный ресурс] // Средняя школа № 34 г. Могилева. — Веб-сайт ГУО «Средняя школа № 34 г. Могилева». — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://school34.mogilev.by/content/view/4064/192/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314131547/http://school34.mogilev.by/content/view/4064/192/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана; Федорович Иосиф Станиславович. 1910 [Электронный ресурс] // Средняя школа № 34 г. Могилева. — Веб-сайт ГУО «Средняя школа № 34 г. Могилева». — Дата доступа: 13.03.2016. — Режим доступа: http://school34.mogilev.by/content/view/4068/192/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314112434/http://school34.mogilev.by/content/view/4068/192/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;. Па звестках за той жа 1910 год, жыхаром маёнтка значыўся ўжо толькі адзін чалавек&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;.

На момант 1910 года Шчэгліцкі маёнтак адносіўся да [[касцёл]]а і [[Парафія|каталіцкай парафіі]] [[Касцёл Святога Казіміра (Магілёў)|Святога Казіміра]], што ў [[Магілёў|Магілёве]]&lt;ref name=&quot;Щ&quot; /&gt;.

За часам [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], а таксама ў 1917—1924 гады сяло і тэрыторыя маёнтка ўваходзілі ў склад [[Магілёўскі павет (Магілёўская губерня)|Магілёўскага павета]]; з 1861 года, паводле падзелу павета на воласці, адносіліся да Княжыцкай воласці. З 1924 года і дасюль — вёска ў складзе [[Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)|Княжыцкага сельсавета]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]]&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Насевіч В.'' Магілёўскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 9.&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў траўні—кастрычніку 1918 года Шчэгліца была акупавана [[Германская імперская армія|германскімі войскамі]]&lt;ref&gt;''Марзалюк І.'', ''Марзалюк А.'' Магілёў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 26—27.&lt;/ref&gt;.

У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вёска ізноў апынулася пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыяй]], знаходзілася пад ёй з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года. Ваюючы на фронце і ў партызанах, загінулі 25 вяскоўцаў. На ўшанаванне іх памяці ў цэнтры вёскі, дзе раней месцілася царква (на т. зв. «царковішчы»), быў пастаўлены абеліск (дакладныя каардынаты: {{coord|53.925885|30.114801}})&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;.

== Насельніцтва, гаспадарка, інфраструктура ==
* 1772 год — у сяле налічвалася 109 жыхароў і 19 двароў; меліся [[млын]] і [[карчма]]&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1785 год — налічвалася 151 жыхар і 22 двары; мелася пабудаваная з дрэва царква&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1805 год — была ўзведзена новая драўляная царква&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;, якая ў дакументах XIX стагоддзя называлася Шчэгліцкай Раства-Багародзіцкай царквой&lt;ref name=&quot;Ц&quot; /&gt;; на момант 1910 года пры царкве дзейнічаў Шчэгліцкі праваслаўны [[прыход]] Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы ([[Магілёўская епархія]])&lt;ref&gt;Щеглица — церковь и Щеглицкий православный приход Рождества Пресвятой Богородицы [Электронный ресурс] // Radzima.net. — Веб-сайт. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.radzima.net/ru/prihod/shcheglickiy-mogilevskiy.html, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;. Будынак царквы быў разбураны напачатку 1950-х гадоў;
* 1833 год — паводле [[Перапіс насельніцтва|перапісу]], колькасць мужчынскага насельніцтва ў Шчэгліцкім маёнтку складала 134 чалавекі&lt;ref name=&quot;Гомель-ППА&quot; /&gt;;
* 1848 год — у сяле налічвалася 29 двароў&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1880 год — налічвалася 217 жыхароў і 33 двары; ва ўсіх дварах вяскоўцы займаліся вырабам ільняной і пяньковай [[Кудзеля|кудзелі]] і тканіны, а таксама посуду і іншых бытавых рэчаў з дрэва; быў заснаваны смалакурны завод&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1897 год — згодна [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|першаму ўсеагульнаму перапісу насельніцтва Расійскай імперыі]], у сяле налічвалася 410 жыхароў і 58 двароў&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1905 год — у сяле была адкрыта казённая вінная крама&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1909 год — налічвалася 418 жыхароў і 53 двары; меўся вінакураны завод&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1910 год — дзейнічала царкоўна-прыходская школа, для якой у гэтым годзе было пабудавана памяшканне; меліся хлебазапасны магазін і заезны дом&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1921 год — на базе царкоўна-прыходской школы была створана школа 1-й ступені, якой было перададзена нацыяналізаванае памяшканне&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1925 год — было створана садова-агародніцкае таварыства, якое аб’ядноўвала 15 гаспадарак; у школе навучалася 78 вучняў, дзейнічалі драмгурток, бібліятэка&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1930 год — быў арганізаваны [[калгас]] «Авангард» (у 1933 годзе ён аб’ядноўваў 17 гаспадарак); у вёсцы працавалі кузня і ваўначоска&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1930-я гады — пачатковая школа была ператворана ў 7-гадовую, у якой у 1936 годзе навучаліся 207 вучняў, у іх ліку 79 піянераў&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* да 1941 года і ў 1944—1957 гады — у вёсцы дзейнічала сельскагаспадарчая арцель (калгас) імя Будзёнага; у 1957 годзе калгас быў перайменаваны ў калгас «Запавет Леніна»&lt;ref&gt;Сельскохозяйственная артель (колхоз) «Завет Ленина», д. Щеглица Княжицкого сельского совета Могилёвского района Могилёвской области БССР [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/42043/, свободный. — Загл. с экрана; Первичная организация Коммунистической партии Белоруссии (КПБ) сельскохозяйственной артели (колхоза) им. Будённого, д. Щеглица Княжицкого сельского совета Могилёвского района и области, БССР [Электронный ресурс] // Архивы Беларуси. — Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://fk.archives.gov.by/fond/64231/, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;;
* 1962 год — быў пабудаваны новы будынак школы&lt;ref&gt;Управление и распоряжение государственным имуществом. Информационно-аналитический бюллетень. — Мн., 2009. — № 2(11). — С. 27 [Электронный ресурс] // Государственный комитет по имуществу Республики Беларусь. — Веб-сайт Госкомимущества. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/iab_(11)_2_2009.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314113915/http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/iab_(11)_2_2009.pdf |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;;
* 1990 год — налічвалася 162 жыхары і 76 гаспадарак; вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Беларусь» (цэнтр — вёска [[Нікіцінічы]]), у ёй размяшчаліся вытворчая брыгада, фермы буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая, зернедрабільня; працавалі 8-гадовая школа і раённая вочна-завочная сярэдняя школа, бібліятэка, крама, фельчарска-акушэрскі пункт&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 1990-я гады — 2005 год — вёска знаходзілася ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Лубнішчанскі» (цэнтр — вёска [[Нікіцінічы]]);
* 1999 год — у вёсцы пражывала 132 жыхары&lt;ref name=&quot;???&quot;&gt;Населённые пункты Республики Беларусь [Электронный ресурс] // Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь. — Веб-сайт МНС РБ. — Дата доступа: 24.05.2013. — Режим доступа: http://nalog.gov.by/program/ssoato.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704081652/http://www.nalog.gov.by/program/ssoato.html |date=4 ліпеня 2013 }}, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;;
* 2005 год — вёска разам з усім СВК «Лубнішчанскі» ўвайшла ў склад сельскагаспадарчага даччынага прадпрыемства «Авангард» (цэнтр — аграгарадок [[Сумарокава (Магілёўскі раён)|Сумарокава]] — [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцы]]), якое належыць [[Магілёўскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Магілёўскаму аддзяленню Беларускай чыгункі]]&lt;ref&gt;Постановление Совета министров Республики Беларусь от 20.12.2004 № 1604 «О реорганизации отдельных республиканских унитарных предприятий» [Электронный ресурс] // www.levonevsky.org: Правовая библиотека. Законодательство России, Беларуси, Украины и других стран. — Веб-сайт В. С. Левоневского. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org507/sbor4/text3612.htm, свободный. — Загл. с экрана; ''Зюзькевич В.'' СДП «Авангард» РУП «Могилёвское отделение Белорусской железной дороги» [Электронный ресурс] // Земля и люди. Могілёвская областная агропромышленная газета. — Веб-сайт газеты. — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://zil.mogved.by/content/sdp-quot-avangard-quot-rup-quot-mogilevskoe-otdelenie-belorusskoj-zheleznoj-dorogi-quot/stat {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314121625/http://zil.mogved.by/content/sdp-quot-avangard-quot-rup-quot-mogilevskoe-otdelenie-belorusskoj-zheleznoj-dorogi-quot/stat |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана; Сельскагаспадарчае даччынае прадпрыемства «Авангард» [Электронны рэсурс] // Магілёўскае аддзяленне Беларускай чыгункі. — Вэб-сайт БЧ. — Дата доступу: 12.03.2016. — Рэжым доступу: http://www.mogilev.rw.by/be/about/structure/subsidiaries/agricultural_subsidiary_of_the/, вольны. — Загал. з экрана&lt;/ref&gt;;
* 2007 год — налічвалася 88 жыхароў і 37 гаспадарак&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;;
* 2010 год — у вёсцы пражывала 67 жыхароў&lt;ref name=&quot;???&quot; /&gt;.

== Геаграфія, планіроўка, транспарт ==
Вёска знаходзіцца за 19 км на захад ад [[Магілёў|Магілёва]] і чыгуначнай станцыі [[Магілёў 2-на-Дняпры|Магілёў-2]], за 4 км на поўдзень ад аэрапорта [[Магілёў (аэрапорт)|Магілёў]]&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;.

Месціцца на [[Раўніна|раўнінным рэльефе]], на ўсходняй ускраіне цячэ рака [[Лахвіца]] (правы прыток ракі [[Лахва (рака)|Лахва]], басейн ракі [[Дняпро]])&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;, на поўдні мяжуе з [[Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі|гідралагічным заказнікам мясцовага значэння]] «Карніца, Пільцы»&lt;ref&gt;Природно-заповедный фонд Могилёвской области местного значения. Могилёвский район // Особо охраняемые природные территории Могилёвской области / Под. ред. ''Д. Г. Груммо'' и др. — Могилёв, 1999. — С. 87—88; Заказники местного значения [Электронный ресурс] // Национальное кадастровое агентство. — Веб-сайт ГУП «Национальное кадастровое агентство». — Дата доступа: 12.03.2016. — Режим доступа: http://nca.by/rus/geosystem/partition/preserves/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314115841/http://nca.by/rus/geosystem/partition/preserves/ |date=14 сакавіка 2016 }}, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;.

Планіровачна складаецца з працяглай, ламанага абрысу вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, забудаванай двухбакова, шчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўднёвай ускраіне — гаспадарчы сектар&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;.

Назвы вуліц і завулкаў: вул. Ураджайная, вул. Школьная, вул. Паўднёвая, завул. Паркавы, 1-й завул. Паркавы, 2-гі завул. Паркавы&lt;ref name=&quot;Белпочта&quot; /&gt;.

Транспартная сувязь — па мясцовай дарозе {{таблічка-by|Н|11015}} праз вёску [[Прокшанічы]], пасёлак [[Баброва (Княжыцкі сельсавет)|Баброва]], вёску [[Нікіцінічы]] і далей па магістралі {{таблічка-by|М|4}} [[Магістраль М4|Мінск — Магілёў]]&lt;ref name=&quot;ГіВ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Решение Могилёвского областного исполнительного комитета от 28.12.2005 № 30-2 «Об утверждении перечня местных автомобильных дорог Могилёвской области» [Электронный ресурс] // www.levonevsky.org: Правовая библиотека. Законодательство России, Беларуси, Украины и других стран. — Веб-сайт В. С. Левоневского. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region38/text440.htm, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;.

Станам на зімовы перыяд 2015—2016 года па прыгарадным маршруце Магілёў—Шчэгліца штоддзённа здзяйсняліся пасажырскія перавозкі рэйсавым [[Аўтобус|аўтобусным транспартам]]&lt;ref&gt;Расписание пригородных автобусов (зимнее, действительно с 14 ноября 2015 года) [Электронный ресурс] // Mycity.by. — Могилёвский городской информационно-справочный портал. — Дата доступа: 11.03.2016. — Режим доступа: http://www.mycity.by/transport/raspisanie-prigorodnykh-avtobusov/1110-raspisanie-prigorodnykh-avtobusov-zimnee-dejstvitelno-s-15-oktyabrya, свободный. — Загл. с экрана.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)]]</text>
      <sha1>hxoaovt0aj14qgjctf3cdy5si94guzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цімафей Сазонавіч Гарбуноў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244551</id>
    <revision>
      <id>5167102</id>
      <parentid>4769708</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10759" sha1="if0stm7jkkvji4y1gqd0avpgulp00to" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гарбуноў}}
{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = 
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = Цімафей Сазонавіч Гарбуноў.jpg
 | шырыня партрэта           = 150
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = Старшыня Вярхоўнага Савета БССР
 | парадак                   = 5
 | парадак-жан               = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
 | перыядпачатак             = [[28 сакавіка]] [[1955]]
 | перыядканец               = [[28 сакавіка]] [[1963]]
 | папярэднік                = [[Іосіф Аляксандравіч Бельскі|Іосіф Бельскі]]
 | пераемнік                 = [[Васіль Філімонавіч Шавура|Васіль Шавура]]

 | прэм'ер                   = 
 | каментар                  =

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     =

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | навуковая ступень         = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = 
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | сайт                      =
}}
'''Цімафе́й Сазо́навіч Гарбуно́ў''' ({{ДН|6|8|1904}}, в. [[Саннікі (Бешанковіцкі раён)|Саннікі]], [[Лепельскі павет]], [[Віцебская губерня]] — {{ДС|8|10|1969}}, {{МС|Мінск||Мінск}}) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР, гісторык, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] (1959)&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Горбунов Тимофей Сазонович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 160
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 6 жніўня 1904 года ў в. [[Саннікі (Бешанковіцкі раён)|Саннікі]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] (цяпер — [[Бешанковіцкі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]).

У 1919—1924 гадах працаваў на лесапільні, ільнопрадзільнай фабрыцы «Дзвіна» ў [[Віцебск]]у.

Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] ў 1936 годзе&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

З 1937 года — галоўны рэдактар [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнага выдавецтва БССР]], з 1939 года — рэдактар газеты «[[Звязда (газета)|Звязда]]».

У 1948 годзе скончыў [[Расійская акадэмія дзяржаўнай службы|Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК УКП(б)]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1941—1947 гадах і 1950—1960 гадах — [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]].

У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] на палітрабоце ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]], адзін з арганізатараў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху на Беларусі]].

У 1942—1945 гадах — рэдактар часопіса «{{нп3|Славяне (1942)|Славяне|ru|Славяне (журнал)}}», у 1949—1950 гадах — намеснік старшыні праўлення {{нп3|Знание, таварыства|Усесаюзнага таварыства па распаўсюджванні палітычных і навуковых ведаў|ru|Знание (общество)}}, рэдактар часопіса «[[Наука и жизнь]]»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

У 1960—1967 гадах — акадэмік-сакратар [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзялення грамадскіх навук АН БССР]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Памёр 8 кастрычніка 1969 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

== Навуковая дзейнасць ==
Асноўныя працы па гісторыі ўтварэння БССР, уз’яднання беларускага народаў адзінай Савецкай сацыялістычнай дзяржаве, аб першых сацыялістычных пераўтварэннях у рэспубліцы&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;

=== Бібліяграфія ===
* Освобождённая Западная Белоруссия. — М., 1940;
* Героическое прошлое белорусского народа. — Мн., 1945;
* Образование Белорусской Советской Социалистической республики. — М., 1949;
* Уз’яднанне беларускага народа ў адзінай Савецкай сацыялістычнай дзяржаве. — 2 выд. — Мн., 1952;
* Народы братья: О связях белорусского народа с народами Прибалтики. — Мн., 1961;
* В. И. Ленин — создатель белорусского Советского социалистического государства. — Мн., 1962

== Грамадская і дзяржаўная дзейнасць ==
Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] у 1946—1962 гадах, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1947—1967 гадах&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. У 1955—1963 гадах — старшыня [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны ордэнам Леніна, іншымі ордэнамі і медалямі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|5|Гарбуноў Цімафей Сазонавіч||57}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Гарбуноў Цімафей Сазонавіч|210}}

== Спасылкі ==
* [https://csl.bas-net.by/personalii/76808/gorbunov-timofey-sazonovich/ Цімафей Сазонавіч Гарбуноў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}}
* {{bis.nlb.by|130425|Гарбуноў Цімафей Сазонавіч}}
{{Старшыні ВС БССР}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гарбуноў Цімафей Сазонавіч}}
[[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ]]
[[Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]]
[[Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Звязда»]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР]]
[[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бешанковіцкім раёне]]</text>
      <sha1>if0stm7jkkvji4y1gqd0avpgulp00to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыркавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248302</id>
    <revision>
      <id>5167257</id>
      <parentid>5039167</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8901" sha1="quu30f32a07i12vxy22zhcueipqbcll" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Маёнтак (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Чыркавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Чыркавічы.jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 44
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 07
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Светлагорскі
|сельсавет             = Чыркавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243038257
}}

'''Чы́ркавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чырко́вічы, Чэ́ркавічы, Высо́кае, н.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čyrkavičy}}, {{lang-ru|Чирковичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], на рацэ [[Чырка]]. Уваходзіць у склад [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 1101 чал. ([[2004]]). Знаходзяцца за 7 км на паўночны захад ад [[Светлагорск]]у, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Светлагорск-на-Бярэзіне]] (лінія [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]]); на аўтамабільнай дарозе [[Светлагорск]] — [[Парычы]].

== Гісторыя ==
Першая згадка Чыркавіч датуецца 1560 годам. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў у складзе [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Паводле інвентару [[Бабруйскае староства|Бабруйскага староства]] за 1639 год у сяле было 26 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], з якіх 15 заселеныя, і 40 валок землі, з якіх 25 пустыя.

У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793) Чыркавічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Бабруйскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1840 годзе на сродкі П. Пушчына замест струхлелага збудавалі новы драўляны будынак царквы Святых Пятра і Паўла (у яе архіве захоўваліся метрычныя кнігі і прыходскія спісы ад 1799). Станам на 1885 годзе ў мястэчку было 92 двары, 2 царквы, школа. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 149 двароў, [[хлебазапасны магазін]], карчма. На 1908 год — 165 двароў, фельчарскі пункт; на 1917 год — 208 двароў

Паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі ад 1 студзеня 1919 года Чыркавічы ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], дзе сталі цэнтрам сельсавета Парыцкага раёна Бабруйскай акругі (вобласці). У 1930 годзе ў вёсцы працавалі кузня. Станам на 1925 год, 220 двароў, на 2004 год — 434 гаспадаркі.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': 1885 год — 611 чал.; 1897 год — 858 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': 1908 год — 999 чал.; 1917 год — 1194 чал.; 1959 год — 883 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': 2004 год — 1101 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}}&lt;/ref&gt;

== Інфраструктура ==
У Чыркавічах працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

== Забудова ==
Планаванне складаецца з простай шыротнай вуліцы, да цэнтру якой з поўдня далучаецца завулак; на ўсходзе яе перасякае кароткая вуліца. На поўначы, паралельна да галоўнай размяшчаецца кароткая простая вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.

== Турыстычная інфармацыя ==
[[Файл:Музей Чыркавичы.jpg|thumb|Музей]]
* Музей ваеннай і працоўнай славы імя Пішчалава — філіял [[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея]].
* [[Брацкая магіла (Чыркавічы)|Брацкая магіла]]

=== Страчаная спадчына ===
* Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (XVIII ст.; грэка-каталіцкая)

== Вядомыя асобы ==
* [[Пётр Міхайлавіч Стафаноўскі]] (1903—1976) — ваенны лётчык, [[Герой Савецкага Саюза]] (1948)&lt;ref name=&quot;БЭ15&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15|||181}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}
* Czyrkowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/884 884].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{Cite web|url=https://retromap.ru/14194016_52.663479,29.648264|title=Маёнтак у Чыркавічах (цяпер тэрыторыя Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці) на карце РСЧА 1940 года}}

{{Чыркавіцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Чыркавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Светлагорскага раёна]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]</text>
      <sha1>quu30f32a07i12vxy22zhcueipqbcll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сшытак смерці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272030</id>
    <revision>
      <id>5167291</id>
      <parentid>5122861</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9382" sha1="pfxbjcakeo29h9t8yigu5npha5d464a" xml:space="preserve">{{Картка аніманга/Загаловак
| image = Death Note logo.svg
}}{{Картка аніманга/Друк|type=manga|published=1 снежня 2003  — 15 мая 2006|volumes=12|magazine=[[Weekly Shonen Jump]]}}{{Удзельнік:DzBar/Чарнавік
| type = tv series
| child = yes
}}{{Картка аніманга/Канец}}
'''Сшытак смерці''' ({{lang-ja|デスノート}} (Дэсу Но:то) — Сшытак смерці) — [[Манга (мастацтва)|манга]], напісаная японскім пісьменнікам [[Цугумі Оба]] і намаляваная японскім мангакам-мастаком [[Такэсі Обата]]. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў&lt;ref&gt;[http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ The Top 50 Manga Series | Japan Probe] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120702232859/http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ |date=2 ліпеня 2012 }}&lt;/ref&gt;.

У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы.

[[10 студзеня]] [[2007]] года [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]] «Сшытак смерці» былі ліцэнзаваны для выдання на тэрыторыі [[ЗША]] кампаніяй «[[VIZ Media]]». З-за велізарнай папулярнасці «Сшытка смерці» гэты факт не спыніў многіх [[фансаб]]ераў. [[12 кастрычнік]]а [[2007]] года кампанія «[[Мега-Анімэ]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне анімэ-серыяла. Трансляцыя прайшла з [[20 кастрычніка]] па [[29 снежня]] на канале «[[2x2]]».

У чэрвені [[2008]] года кампанія «[[Комікс-Арт]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку [[2009]] года. Па стане на верасень [[2012]] года на [[Руская мова|рускай мове]] выпушчаныя ўсе 12 тамоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comix-art.ru/node/31|title=Тетрадь смерти|publisher=[[Комикс Арт]]|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219135531/http://www.comix-art.ru/node/31|archivedate=19 лютага 2012|accessdate=10 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р’юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў.

Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся [[Інтэрпал]] і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра ({{lang-ja|キラ}}, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці».

Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб’е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L.

== Сшытак смерці ==
[[Файл:Death Note, Book.svg|thumb|right|150px|Выява сшытка смерці, якім валодае Рук.]]
Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р’юкам ў якасці інструкцыі.)

=== Правілы Сшытка смерці ===
* Чалавек, чыё імя будзе запісана ў сшытку смерці, памрэ.
* Сшытак не падзейнічае, калі той, хто піша імя, не будзе ведаць асобы таго, хто павінен памерці. Такім чынам, людзям з аднолькавымі імёнамі нічога не пагражае.
* Калі прычына смерці напісана на працягу 40 секунд пасля запісу імя, то так яно і здарыцца.
* Калі прычына смерці не вызначана, праз 40 секунд названы чалавек памрэ ад сардэчнага прыступу.
* Пасля напісання прычыны смерці ёсць яшчэ 6 хвілін і 40 секунд (усяго 400 секунд) для напісання абставін смерці.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт мангі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050527025117/http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ |date=27 мая 2005 }} {{ref-ja}}
* [http://wwws.warnerbros.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт гульнявога фільма] {{ref-ja}}
* [http://www.ntv.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт анімэ] {{ref-ja}}
* [http://www.konami.jp/gs/game/deathnote/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-ja}}
{{Сшытак смерці}}
[[Катэгорыя:Мастацтва Японіі]]
[[Катэгорыя:Манга 2003 года]]
[[Катэгорыя:Анімэ]]
[[Катэгорыя:Сшытак смерці| ]]
{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>pfxbjcakeo29h9t8yigu5npha5d464a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167292</id>
      <parentid>5167291</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5167291|5167291]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5167292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9381" sha1="o5fetfpb7x3va8nlsaa3it7ljwlo35b" xml:space="preserve">{{Картка аніманга/Загаловак
| image = Death Note logo.svg
}}{{Картка аніманга/Друк|type=manga|published=1 снежня 2003  — 15 мая 2006|volumes=12|magazine=[[Weekly Shonen Jump]]}}{{Картка аніманга/Відэа
| type = tv series
| child = yes
}}{{Картка аніманга/Канец}}
'''Сшытак смерці''' ({{lang-ja|デスノート}} (Дэсу Но:то) — Сшытак смерці) — [[Манга (мастацтва)|манга]], напісаная японскім пісьменнікам [[Цугумі Оба]] і намаляваная японскім мангакам-мастаком [[Такэсі Обата]]. Таксама на аснове мангі выпушчаны анімацыйны серыял, два фільмы, гульнявыя фільмы і відэагульні. Паводле апытання, праведзенага ў 2007 годзе міністэрствам культуры Японіі, «Сшытак смерці» займае 10-е месца ў спісе лепшай мангі ўсіх часоў&lt;ref&gt;[http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ The Top 50 Manga Series | Japan Probe] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120702232859/http://www.japanprobe.com/2007/06/08/the-top-50-manga-series/ |date=2 ліпеня 2012 }}&lt;/ref&gt;.

У аснову сюжэту лягла філасофская ідэя: «ці можна дамагчыся выгады для адных людзей праз забойства іншых». Аўтар прыдумаў арыгінальную гісторыю, у якой адлюстроўваецца сутнасць таго, што б магло быць са светам, калі б чалавек мог беспакарана забіваць адных людзей, каб зрабіць лепшым жыццё іншых. Цугумі Оба разглядае рэакцыю як самога забойцы, яго матывы і жаданні, так і рэакцыю грамадства на дзеянні забойцы.

[[10 студзеня]] [[2007]] года [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]] «Сшытак смерці» былі ліцэнзаваны для выдання на тэрыторыі [[ЗША]] кампаніяй «[[VIZ Media]]». З-за велізарнай папулярнасці «Сшытка смерці» гэты факт не спыніў многіх [[фансаб]]ераў. [[12 кастрычнік]]а [[2007]] года кампанія «[[Мега-Анімэ]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне анімэ-серыяла. Трансляцыя прайшла з [[20 кастрычніка]] па [[29 снежня]] на канале «[[2x2]]».

У чэрвені [[2008]] года кампанія «[[Комікс-Арт]]» абвясціла аб набыцці ліцэнзіі на расійскае выданне мангі «Сшытак смерці». Першы том «Нуда» выйшаў на пачатку [[2009]] года. Па стане на верасень [[2012]] года на [[Руская мова|рускай мове]] выпушчаныя ўсе 12 тамоў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comix-art.ru/node/31|title=Тетрадь смерти|publisher=[[Комикс Арт]]|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219135531/http://www.comix-art.ru/node/31|archivedate=19 лютага 2012|accessdate=10 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
Лайт Ягамі — лепшы вучань Японіі, сын паліцэйскага дэтэктыва, які з дзяцінства хацеў пайсці па слядах бацькі, каб выкараніць злачыннасць не толькі ў Японіі, але і ва ўсім свеце. Аднойчы, калі аднаму з сінігамі (багоў смерці) Р’юку стала сумна, ён падкінуў Сшытак смерці — містычную прыладу для забойства — на Зямлю. Лайт, які знайшоў сшытак, прыняў гэта за магчымасць хутка і беспакарана змяніць свет. Ён стаў чыніць сваё правасуддзе: забіваць злачынцаў.

Трыумф Лайта над злачыннасцю быў нядоўгім, бо зусім хутка дзіўнымі смярцямі злачынцаў зацікавіўся [[Інтэрпал]] і пачаў расследаванне, далучыўшы да яго не толькі ўвесь свет, але і самага запатрабаванага дэтэктыва, які заўсёды хаваецца пад псеўданімам L (Эл). L пачынае сапраўдную вайну з Лайтам, якому ў гэты час ужо далі мянушку Кіра ({{lang-ja|キラ}}, Кіра — забойца). Супрацьстаянне геніяў — лепшага вучня Японіі з аднаго боку і лепшага дэтэктыва ў свеце з другога — пачынае гісторыю «Сшытка смерці».

Лайт не можа рабіць памылкі, таму што калі яго зловяць, ён не зможа вяршыць сваё правасуддзе і атрымае смяротны прысуд. Яго апанент таксама не можа зрабіць ні адной памылкі, таму што ў адваротным выпадку Кіра заб’е яго. У гэтае супрацьстаянне, да таго ж, ўмешваюцца звышнатуральныя сілы ў асобе багоў смерці, а таксама іншыя паслядоўнікі Кіры і прыхільнікі L.

== Сшытак смерці ==
[[Файл:Death Note, Book.svg|thumb|right|150px|Выява сшытка смерці, якім валодае Рук.]]
Сшытак смерці — гэта рэч, з дапамогай якой багі смерці падаўжаюць сабе жыццё. Сшытак стане часткай рэальнага свету, калі кранецца зямлі. Калі бог смерці не падбярэ сшытак хутчэй за чалавека, то сшытак стане ўласнасцю гэтага чалавека да таго часу, пакуль ён не памрэ або не адмовіцца ад сшытка. Чалавек таксама можа перадаць гэты сшытак любому іншаму чалавеку, але тады бог смерці сцірае яго ўспаміны аб гэтым сшытку і датычных да яго валодання падзеях. Сшытак смерці змяшчае мноства правіл, якія могуць інтэрпрэтавацца па-рознаму: багі смерці, якім сшыткі патрэбныя толькі для працягвання свайго жыцця, нават не падазраюць аб некаторых яго (сшытка) магчымасцях. (Правілы, адзначаныя ніжэй, напісаны Р’юкам ў якасці інструкцыі.)

=== Правілы Сшытка смерці ===
* Чалавек, чыё імя будзе запісана ў сшытку смерці, памрэ.
* Сшытак не падзейнічае, калі той, хто піша імя, не будзе ведаць асобы таго, хто павінен памерці. Такім чынам, людзям з аднолькавымі імёнамі нічога не пагражае.
* Калі прычына смерці напісана на працягу 40 секунд пасля запісу імя, то так яно і здарыцца.
* Калі прычына смерці не вызначана, праз 40 секунд названы чалавек памрэ ад сардэчнага прыступу.
* Пасля напісання прычыны смерці ёсць яшчэ 6 хвілін і 40 секунд (усяго 400 секунд) для напісання абставін смерці.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт мангі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050527025117/http://jump.shueisha.co.jp/deathnote/ |date=27 мая 2005 }} {{ref-ja}}
* [http://wwws.warnerbros.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт гульнявога фільма] {{ref-ja}}
* [http://www.ntv.co.jp/deathnote/ Афіцыйны сайт анімэ] {{ref-ja}}
* [http://www.konami.jp/gs/game/deathnote/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-ja}}
{{Сшытак смерці}}
[[Катэгорыя:Мастацтва Японіі]]
[[Катэгорыя:Манга 2003 года]]
[[Катэгорыя:Анімэ]]
[[Катэгорыя:Сшытак смерці| ]]
{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>o5fetfpb7x3va8nlsaa3it7ljwlo35b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спірэя японская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276894</id>
    <revision>
      <id>5167097</id>
      <parentid>4769045</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17141" sha1="j5yxbcdffbire5vr0djpmmoi4wzajgi" xml:space="preserve">{{Таксон
 | name              = 
 | image file        = 0 Spiraea japonica (2) - Yvoire.JPG
 | image title       = 
 | image descr       = 
 | regnum            = Расліны
 | parent            = Spiraea
 | rang              = Від
 | latin             = Spiraea japonica
 | author            = [[L.f.]], [[1781]]
 | syn               = 
* {{btname|Spiraea bumalda|[[Burv.]]}} &lt;br /&gt;{{bt|Spiraea japonica|var=alpina|[[Maxim]]}}
 | typus             =
 | children          = 
 | range map         = 
 | range map caption = 
 | range map width   = 
 | range legend      = 
 | iucnstatus        = 
 | wikispecies       = 
 | commons           = Category:Spiraea japonica
 | iucn              = 
 | grin             = 35295
 | ipni = 742319-1
 | tpl = rjp-462
 }}
'''Спірэя японская'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|126}}&lt;/ref&gt; (''Spiraea japonica'') — від [[лістападныя расліны|лістападных]] [[дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўных]] [[куст]]оў роду {{bt-bellat|Спірэя|Spiraea}} [[сямейства]] {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}.

== Батанічнае апісанне ==
{{Біяфота|Spiraea japonica a1.JPG|left|Суквецці|color=lightgreen}}
''Spiraea japonica'' мае простае лісце на жылаватых, свабодна галінаваных, прамых сцёблах. [[Сцябло|Сцёблы]] ад карычневага да чырвона-карычневага колеру, круглыя ў сячэнни. Куст дасягае ад 1,2 метра да амаль 2 метраў у вышыню і амаль столькі ж у шырыню. [[Лісце]], як правіла, авальнай формы ад 2,5 см да 7,5 см даўжынёй, мае зубчастае поле і чаргуецца ўздоўж сцябла. [[Суквецце|Суквецці]] ружовых [[Кветка|кветак]] знаходзяцца на канцах галін. Насенне прыблізна 2,5 мм у даўжыню і знаходзіцца ў невялікіх бліскучых капсулах.

== Арэал ==
Від паходзіць з [[Японія|Японіі]], [[Кітай|Кітая]] і [[Карэя|Карэі]]. Паўднёва-Заходні Кітай з’яўляецца цэнтрам па захаванні біяразнастайнасці віду.

== Выкарыстанне ==
Гэта звычайны дэкаратыўны від. Высокія формы вырошчваюцца як жывыя загарадзі. Нізкарослыя формы выкарыстоўваюцца ў якасці глебапакроўных раслін або для [[Бардзюр (садоўніцтва)|бардзюраў]].

== Агратэхніка ==
Рэкамендуецца вясновая абрэзка. Парасткі кароцяць да вышыні 15—20 см ад узроўня глебы. Улетку выдаляюць адцвіўшыя суквецці для падтрымання дэкаратыўнай формы куста.

== Натуральныя разнавіднасці ==

* '''''Spiraea japonica'' [[var.]] ''acuminata''''' [[Franch.]] &lt;br /&gt;[[Сінонім, таксанамія)|syn.]]:''Spiraea bodinieri'' [[H. Lev.]], ''Spiraea bodinieri'' var. ''concolor'' H. Lev., ''Spiraea esquirolii'' H. Lev.
* '''''Spiraea japonica'' var. ''fortunei''''' ([[Planch.]]) [[Rehder]]&lt;br /&gt;syn.: ''Spiraea fortunei'' Planch., ''Spiraea japonica'' var. ''fortunei'' [[Koidz.]]
* '''''Spiraea japonica'' var. ''glabra''''' ([[Regel]]) [[Koidz.]]&lt;br /&gt;syn.: ''Spiraea callosa'' var. ''glabra'' Regel
* '''''Spiraea japonica'' var. ''japonica'''''&lt;br /&gt;syn.: ''Spiraea callosa'' [[Thunb.]]&lt;ref&gt;[http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Spiraea+japonica ''Spiraea japonica''] на сайце [http://www.theplantlist.org The Plant List] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=23 мая 2019 }}&lt;/ref&gt;

== Дэкаратыўныя формы ==
[[Файл:Spiraea japonica Gold Mound1.jpg|250px|thumb|right|'Gold Mound']]
[[Файл:Spiraea japonica 'Crispa' a1.jpg|250px|thumb|right|'Crispa']]
[[Файл:Spiraea japonica Goldflame A.jpg|250px|thumb|right|'Goldflame']]
[[Файл:Spiraea-bumalda.JPG|250px|thumb|right|'Anthony Waterer']]
[[Файл:Spiraea japonica Golden Princess A.jpg|250px|thumb|right|'Golden Princess']]
* {{anchor|glabra}}'''[[var.]] glabra''' ([[Regel]]) [[Koidz.]] Вышыня і шырыня куста да 1,5 м&lt;ref name=&quot;flower.onego&quot; /&gt;.
* {{anchor|Alpina}}''''Alpina''''. Вышыня куста каля 40 см, дыяметр кроны каля 80 см. Парасткі густа апушаныя, жаўтлявыя. Лісце зверху цёмна-зялёнае, знізу шызаватае. Кветкі светла-ружовыя. Квітнее ў ліпені — жніўні&lt;ref name=&quot;flower.onego&quot;&gt;[http://flower.onego.ru/kustar/spirae_l.html Летнецветущие спиреи.] На сайце [http://flower.onego.ru Энциклопедия декоративных садовых растений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }}&lt;/ref&gt;.
* '''Crispa'''. Вышыня куста 50-60 см, шырыня 70-80 см. Лісце яйкападобнае, разрэзанае, хвалістае, пры з’яўленні чырванаватае, пазней светла-зялёнае, увосень пунсовае або памяранцава-бронзавае. Суквецці да 5,5 см у дыяметры. Кветкі бледна ружова-ліловыя. З’яўляюцца на канцах леташніх парасткаў у ліпені, цвіценне працягваецца 1,5 — 2 месяцы&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_krispa/ 'Crispa'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923092310/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_krispa/ |date=23 верасня 2017 }} на сайце [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Darts Red}}''''Darts Red'''' (''''Dart`s Red''''). Формай куста нагадвае 'Little Princess'. Бутоны маюць ружовую афарбоўку, кветкі інтэнсіўна пурпурныя&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot;&gt;[http://www.sflora.ru/articles/spireas.php Мартикайнен Н. Такие разные спиреи.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304094701/http://www.sflora.ru/articles/spireas.php |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Genpei}}''''Genpei'''' (''''Shirobana''''). Вышыня куста 0,6—0,8 м, шырыня каля 1 м. Парасткі чырвона-карычневыя, лісце цёмна-зялёнае. Кветкі белага, ружовага і чырвонага колеру адначасова прысутнічаюць у кожным суквецці. Цвіценне: ліпень—жнівень&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_dzhenpej_shirobana/ 'Genpei' ('Shirobana')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923090556/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_dzhenpej_shirobana/ |date=23 верасня 2017 }} на сайте [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Golden Carpet}}''''Golden Carpet''''. Вышыня куста каля 20 см, шырыня каля 38 см. Лісце ланцэтнае, гладкае, залацістыя, 2×1 см. Парасткі сцелюцца, размешчаны шчыльна. Кветак няма або іх вельмі мала. Кветкі зелянява-ружовыя. У адкрытым грунце цвіце з чэрвеня па верасень, цвіценне мае рэдкі, выпадковы характар. Насенне і плады не назіраліся. Ад 'Little Princess' адрозніваецца амаль поўнай адсутнасцю цвіцення і меншымі памерамі куста. Выкарыстоўваецца ў [[ЗША]] і [[Канада|Канадзе]] для афармлення палёў для [[гольф]]у&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_golden_karpet/ 'Golden Carpet'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100910113222/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_golden_karpet |date=10 верасня 2010 }} на сайце [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Golden Princess}}''''Golden Princess''''. Куст вышынёй каля 50 см. З моманту з’яўлення і да жніўня лісце жоўта-зялёнае. кветкі ружовыя&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;. Цвіце ў чэрвені-ліпені.
* {{anchor|Gold Mound}}''''Gold Mound''''. Куст вышынёй да 1 м. З моманту з’яўлення і да жніўня лісце жоўта-зялёнае. кветкі ружовыя&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;.
* {{anchor|Green Carpet}}''''Green Carpet''''. Вышыня куста каля 17 см, шырыня каля 34 см. Лісце ланцэтнае, гладкае, зялёнае, размешчана, як правіла, сіметрычна. Даўжыня: каля 2 см. Шырыня: каля 1 см. Кветак няма або іх вельмі мала. Кветкі ружовыя. У адкрытым грунце цвіце з чэрвеня па верасень, цвіценне мае рэдкі, выпадковы характар. Насенне і плады не назіраліся. 'Green Carpet' падобны па колеры лісця на расліны 'Little Princess'. Адрозніваецца ўдвая меншымі памерамі і адсутнасцю або слабай выяўленасць цвіцення&lt;ref&gt;http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_grin_karpet/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619074223/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_grin_karpet/ |date=19 чэрвеня 2010 }} Spiraea japonica 'Green Carpet' на сайце [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Goldflame}}''''Goldflame''''. Вышыня куста да 60—80 см, дыяметр да 1 метра. Лісце даўгаватае, па краі зубчастае, 5-8 см даўжынёй. Маладое лісце памяранцава-чырвонага або бронзава-залацістага колеру. Пазней лісце становяцца ярка-жоўтым, і жоўта-зялёным да моманту цвіцення. Восеньская афарбоўка лісця — медна-аранжавага з золатам (на [[кіслотнасць глебы|кіслых глебах]] — ярчэй). Часам на кусце з’яўляецца пярэстае лісце. Цвіценне багатае. Кветкі дробныя, ярка-ружовыя. Цвіце з канца чэрвеня па сярэдзіну жніўня, сярэдняя працягласць цвіцення — 50 дзён&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_goldflejm/ 'Goldflame'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923090606/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_goldflejm/ |date=23 верасня 2017 }} на сайце [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Little Princess}}''''Little Princess''''. Вышыня куста да 0,8 метра. Крона да 1,2 метра ў дыяметры, круглявая, кампактная, шчыльная, насычанага зялёнага колеру. Увосень лісце жоўкне. Гадавы прырост 0,1 м у вышыню і 0,15 м у шырыню. Бутоны зялёныя. Кветкі: ружова-чырвоныя, дробныя, дыяметрам 0,5 см, сабраны ў шчыткападобныя суквецці на канцах галін, дыяметр суквеццяў 3—4 см. Цвіце ў чэрвені-ліпені 30—45 дзён. Сорт святлалюбівы, выносіць лёгкае зацяненне&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_littl_princess/ 'Little Princess'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923092326/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_littl_princess/ |date=23 верасня 2017 }} на сайте [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Makrophylla}}''''Makrophylla''''. Вышыня куста 1,3 м, дыяметр да 1,5 м. Лісце буйное, уздутае, маршчыністае, да 20 см даўжынёй і 10 см шырынёй, пурпурна-чырвонае пры распусканні, з узростам зелянее, восенню жаўтлявае. Суквецці дробныя, ружовыя&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;.
* {{anchor|Nana}}''''Nana''''. Вышыня куста 20—30 см. Кветкі ружовыя, цвіце з сярэдзіны ліпеня да сярэдзіны жніўня&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;.
* {{anchor|Froebelii}}''''Froebelii''''. Куст 0,8—1,2 метра ў дыяметры. Крона шарападобная, галіны прамыя. Лісце шырокаяйкападобнае, пурпурнаг вясной і ўвосень, летам — зялёнае. Цвіце з ліпеня да сярэдзіны верасня. Суквецці буйныя друзлыя шчыткападобныя, насычана-малінавага колеру&lt;ref&gt;[http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_froebelii/ 'Froebelii'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923092305/http://www.rshpitomnik.ru/prodaga/listvennye/spirei/spireya_yaponskaya_froebelii/ |date=23 верасня 2017 }} на сайце [http://www.rshpitomnik.ru Россельхозпитомник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170907005901/http://www.rshpitomnik.ru/ |date=7 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;.
* {{anchor|Ruberrima}}''''Ruberrima''''. Куст вышынёй да 1,3 м. Кветкі кармінава-чырвоныя&lt;ref name=&quot;flower.onego&quot; /&gt;.
* {{anchor|Shirobana}}''''Shirobana''''. Куст круглявы, вышынёй каля 60 см. На адным і тым жа суквецці прысутнічаюць і белыя і ружовыя кветкі&lt;ref name=&quot;Мартикайнен&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Dirr, M. A. 1986. Spiraeas of the japonica group are summer garden aristocrats. American Nurseryman 163:54-56.
* {{Крыніцы/ЭПБ|4|Спірэя|Арлёнак Я. І.|582}}

== Спасылкі ==
* {{Плантарыум|36492|Спирея японская}}
* {{ООПТ России|22072|''Spiraea japonica'' L. f. (Спирея японская)}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Спірэя]]
[[Катэгорыя:Флора Азіі]]
[[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты]]
[[Катэгорыя:Меданосныя расліны]]
[[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1781 годзе]]</text>
      <sha1>j5yxbcdffbire5vr0djpmmoi4wzajgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fallout 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284144</id>
    <revision>
      <id>5167153</id>
      <parentid>5163524</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>+ 9 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14907" sha1="cw9j7b0z0ofpsywm095tm8a1xa1lfev" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|распрацоўшчык = [[Bethesda Game Studios]]
|выдавец = [[Bethesda Softworks]]
|выява = 
|жанр = [[Action RPG]]
|платформы = [[PC]]&lt;br/&gt;[[PlayStation 4]]&lt;br/&gt;[[Xbox One]]
|дата выпуску = 10 лістапада 2015
|сістэмныя патрабаванні = {{Collapsible list|title=Windows&lt;ref name=&quot;sysReqAg&quot;&gt;{{Cite web |lang=ru |url=http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |title=Оглашены системные требования Fallout 4 |website=ag.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018161408/http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |archive-date=18 кастрычніка 2015}}&lt;/ref&gt;|
; Мінімальныя
: Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10
: Працэсар: Intel Core i5-2300 2.8 ГГц, AMD Phenom II X4 945 3 ГГц
: Аператыўная памяць: 8 ГБ
: Відэакарта: [[NVIDIA]] GTX 550 Ti 2 ГБ, AMD Radeon HD 7870 2 ГБ
: 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску
; Рэкамендаваныя
: Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10
: Працэсар: Intel Core i7 4790 3.6 ГГц, AMD FX-9590 4.7 ГГц
: Аператыўная памяць: 8 ГБ
: Відэакарта: NVIDIA GTX 780 3 ГБ, AMD Radeon R9 290X 4 ГБ
: 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску}}
}}

'''''Fallout 4''''' — [[Камп’ютарная гульня|відэагульня]] ад [[Bethesda Softworks]] вытворчасці [[Bethesda Game Studios]], сіквел [[Fallout 3]].

Гульня з’яўляецца пятай кананічнай часткай серыі, выпушчана 10 лістапада 2015 года на [[Персанальны камп’ютар|PC]], [[PlayStation 4|PS4]] і [[Xbox One]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.gamespot.com/articles/fallout-4-officially-confirmed-for-pc-xbox-one-ps4/1100-6427776/|title = Fallout 4 Officially Confirmed for PC, Xbox One, PS4|author = GameSpot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://meduza.io/news/2015/06/15/nazvany-daty-vyhoda-prodolzheniy-fallout-i-doom|title = Названы даты выхода продолжений Fallout и Doom|date = 2015-06-15|publisher = Meduza|access-date = 2015-06-16}}&lt;/ref&gt;.

== Геймплэй ==
[[Геймплэй]] гульні быў упершыню паказаны распрацоўшчыкамі 15 чэрвеня 2015 года на выставе [[E3]]. У ёй галоўны герой прадстаўлены выхадцам са Сховішча 111, аднаго са шматлікіх сховішчаў [[Vault-Tec]] па ўсёй [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]]. У самым яе пачатку гулец павінен вызначыць выгляд, імя і пол персанажа, а выгляд дзіцяці будзе заснаваны на спалучэнні выгляду персанажа і яго другой палавінкі. Акрамя сюжэтных квэстаў, гулец таксама зможа ствараць тэхніку, мадыфікаваць узбраенне, ахоўваць насельніцтва ад рэйдэраў і супермутантаў пустэчы, займацца працай. У гэтым чацвёртая частка значна адрозніваецца ад трэцяй і New-Vegas, у якіх баўленне часу было зрушана на карысць сюжэту. У гульні таксама прысутнічае сістэма пакрокавага прыцэльвання V.A.T.S., якая упершыню з’явілася ў [[Fallout 3]]. Пры прыцэльванні дзеянне запавольваецца, і гулец можа ўбачыць верагоднасць траплення ў кожную частку цела ахвяры ў працэнтных суадносінах.

== Выданні ==
===''Game of the Year Edition''===
26 верасня 2017 было выдадзена «залатое выданне». У яго ўвайшла базавая версія гульні і ўсе шэсць афіцыйных дапаўненняў:
* Automatron
* Wasteland Workshop
* Far Harbor
* Contraptions Workshop
* Vault-Tec Workshop
* Nuka-World

===''Fallout 4 VR''===
Была выдадзена ў якасці самастойнай гульні на [[ПК]] 12 снежня 2017 для платформы [[HTC Vive]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ign.com/articles/2017/08/23/fallout-4-vr-doom-vfr-and-skyrim-vr-release-dates-announced |title=Fallout 4 VR, Doom VFR, and Skyrim VR Release Dates Announced |last=Sirani |first=Jordan |date=August 23, 2017 |website=IGN.com |access-date=2018-02-14}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==

=== Чуткі і першая інфармацыя пра гульню ===
Пасля выхаду Fallout: New Vegas хадзіла мноства чутак наконт выхаду новай часткі папулярнай серыі. Часам у сетку трапляла інфармацыя наконт выхаду гульні, а таксама сюжэта або месца дзеяння, так, напрыклад, у пачатку лютага 2014 года з’явіліся чуткі пра «Fallout: Shadows of Boston», дзеянне гульні нібыта павінна было адбывацца ў [[Бостан]]е і яго наваколлях, але гэта паведамленне, як і многія іншыя, аказалася выдумкай.

8 студзеня 2013 года, Эрык Дэлламз, які агучыў у Fallout 3 радыёвядучага Трыдогнайта (анг. Three Dog), напісаў у [[Twitter]], што яго персанаж вернецца&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/status/288757510406557697|title = Twitter / ETDellums: To all my #Fallout3 and #ThreeDog {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 8 января 2013}}&lt;/ref&gt;. Гэта шырока абмяркоўвалася ў гульнявых СМІ як падстава меркаваць аб тым, што будучы анонс новай часткі Fallout непазбежны. Аднак у ліпені таго ж года Эрык растлумачыў, што гульня, над якою ён працуе, не мае дачынення да [[Bethesda Softworks]], з прычыны чаго здагадкі аб бліжэйшым анонсе Fallout 4 былі адкінутыя&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/statuses/357615277078347776|title = Twitter / ETDellums: New game is not with my friends {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 17 июля 2013}}&lt;/ref&gt;.

13 лістапада 2013 года быў адкрыты сайт, які нібыта фінансуецца [[ZeniMax Media|ZeniMax]], па адрасе [http://thesurvivor2299.com/ thesurvivor2299.com], які змяшчаў пару зашыфраваных паведамленняў напісаных [[Азбука Морзэ|азбукай Морзэ]], якія пазней былі пераведзены фанатамі. 6 снежаня Bethesda абверглі новыя чуткі аб выхадзе гульні, патлумачыўшы, што «усе чуткі і здагадкі з’яўляюцца ілжывымі»&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://twitter.com/Bethblog/status/409085013397733376|title = Bethblog twitter {{ref-en}}|publisher = Twitter|date = 6 декабря 2013}}&lt;/ref&gt;. Неўзабаве, пасля заканчэння таймера на сайце, на ім таксама з’явілася паведамленне пра тое, што ён быў розыгрышам.

11 снежаня 2013 года [[Kotaku]] паведамілі, што гульня сапраўды распрацоўваецца, паказаўшы нібыта атрыманыя імі дакументы. З гэтага вынікала, што дзеянне гульні будзе праходзіць у [[Бостан]]е, [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]]. Таксама там была апісана нейкая місія «Інстытут», якая праходзіць у постапакаліптычнай версіі [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]]. Дакументы таксама спасылаюцца на тэрыторыі, якія згадваюцца, але не паказваюцца ў папярэдніх частках Fallout. Галасавы дадатак, таксама апублікаваны, пачынаўся са звыклай фразы, вымаўленай Ронам Перлманам — «Вайна. Вайна ніколі не мяняецца.».

18 лютага 2014 года Тод Говард, геймдырэктар Bethesda, даў інтэрв’ю «Rock, Paper, Shotgun». Калі яго спыталі аб новых гульнявых анонсах, ён сказаў: «У нас няма тэрмінаў на наступны гульнявы анонс, але я думаю, ён будзе праз некаторы час»&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.rockpapershotgun.com/2014/02/18/apparently-we-wont-hear-about-fallout-4-for-a-while/|title = Apparently We Won’t Hear About Fallout 4 For ‘A While’ {{ref-en}}|publisher = Rock, Paper, Shotgun|last = Greyson|first = Nathan|date = 18 февраля 2014}}&lt;/ref&gt;.

=== Анонс ===
2 чэрвеня 2015 года [[Bethesda Softworks|Bethesda]] апублікавалі таймер, які адлічвае час да 3 чэрвеня 2015 года, 17.00 па Мінскім часе (10:00 [[Універсальны каардынаваны час|UTC]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ign.com/videos/2015/06/02/fallout-4-countdown-clock-and-new-ps4-models-leak-ign-daily-fix|title = Fallout 4 Countdown Clock and New PS4 Models Leak|author = IGN Daily Fox}}&lt;/ref&gt;. Пасля на сайце пачалася жывая трансляцыя, якая дэманструе звыклую для серыі наладкавую табліцу з надпісам у цэнтры «Please Stand By» (бел. «Калі ласка, пачакайце»). У выніку сайт быў зачынены, і зноў адкрыўся толькі ўжо пасля таго, як таймер скончыўся — быў паказаны афіцыйны трэйлер гульні&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.playground.ru/video/fallout_4/fallout_4_ofitsialniy_treyler-44576/|title = Fallout 4 &quot;Официальный трейлер&quot;|author = PlayGround.ru}}&lt;/ref&gt;. Стала вядома, што гульня выйдзе на [[Microsoft Windows]], PlayStation 4 і Xbox One, а дзеянне будзе адбывацца ў [[Бостан]]е — сталіцы штата [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]] (у гульні — садружнасць Новая Англія), ЗША.

=== E3 2015 ===
15 чэрвеня ў 05:00 па Мінскім часе Bethesda правялі сваю прэс-канферэнцыю на [[E3]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|title = Fallout 4 официально анонсирована на тизер-сайте|author = IGN Россия|access-date = 17 кастрычніка 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150606082542/http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|archive-date = 6 чэрвеня 2015|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;, на якой, акрамя новага [[Doom|DOOM]], [[Dishonored 2]], [[The Elder Scrolls Online]] і [[Legends]], расказалі больш падрабязнасцяў аб Fallout 4, паказаўшы некаторыя канцэпт-арты і невялікае дэма пачатку гульні да вайны і пасля&lt;ref&gt;{{YouTube|id = WH1kuOiCJD0|title = Fallout 4 Gameplay 1080p HD E3 2015}}&lt;/ref&gt;. Стала вядома, што гульня выйдзе 10 лістапада 2015 года, у калекцыйным выданні да яе будзе прыкладацца рэальная мадэль Піп-Бою, унутрагульнявога КПК ад [[Vault-Tec]], а адразу ў дзень правядзення канферэнцыі для [[iOS]] выйшла мабільная гульня [[Fallout Shelter]], у якой гулец павінен кіраваць сховішчам, абараняць яго ад насельнікаў пустак, шукаць рэсурсы для яго жыцця. Версія для [[Android]] выйшла ў верасні 2015 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ign.com/articles/2015/06/15/e3-2015-fallout-4-release-date-revealed?utm_source=IGN%20hub%20page&amp;utm_medium=IGN%20(front%20page)&amp;utm_content=2&amp;utm_campaign=Coverstory|title = E3 2015: FALLOUT 4 RELEASE DATE REVEALED|author = IGN}}&lt;/ref&gt;. Fallout 4 была прызнана лепшай гульнёй выставы, лепшай гульнёй для PC і лепшай ролевай гульнёй.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|title = Игровые новости за 8 июля 2015 года, среду|date = 2015-07-08|work = Absolute Games|access-date = 2015-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150708133527/http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|archive-date = 8 ліпеня 2015|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{вонкавыя спасылкі}}
{{Fallout}}
{{Bethesda Game Studios}}
{{Прэмія BAFTA Games найлепшай гульні}}

[[Катэгорыя:Гульні Bethesda Softworks]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Fallout]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Рэтрафутурыстычныя відэагульні]]</text>
      <sha1>cw9j7b0z0ofpsywm095tm8a1xa1lfev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валасны сход</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292091</id>
    <revision>
      <id>5167100</id>
      <parentid>4932841</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3174" sha1="o55vupnux9lx3p44xqrvte0shas0hs6" xml:space="preserve">[[Файл:806-27._Валасны_сход,_Ігуменскі_павет._1905_год.jpg|міні|Валасны сход у [[Вомельна|Вомельне]] (цэнтр [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]). Фота [[Вячаслаў Калістратавіч Костка|Вячаслава Косткі]], 1905 г.]]
'''Валасны сход''' ({{lang-ru|волостной сход}}) — распарадчы орган саслоўнага сялянскага кіравання [[Воласць#Расійская імперыя|воласцю]] ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Уведзены ў 1797 годзе для [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўных сялян]]. У сувязі са скасаваннем валасцей на [[Беларусь|Беларусі]], [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжнай Украіне]] і ў [[Літва|Літве]] пасля [[Рэформа дзяржаўнай вёскі|рэформы дзяржаўнай вёскі 1837—1841 гадоў]] валасныя сходы тут не склікаліся. Пасля [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] ўведзены ў еўрапейскай частцы імперыі для былых [[Панскія сяляне|памешчыцкіх]], з другой паловы 1860-х гг. адноўлены для былых [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўных сялян]].

Складаўся са [[службовыя асобы|службовых асоб]] і сялян, выбраных на [[Сельскі сход|сельскіх сходах]] па 1 ад 10 двароў; у [[Заходні край|заходніх губернях]] удзельнічалі і [[парабкі]]. Вырашаў адміністрацыйна-гаспадарчыя справы воласці, выбіраў службовых асоб, [[Валасны старшына|валанога старшыну]]&lt;ref name=&quot;БЭ15&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15к|||164}}&lt;/ref&gt;, [[валасное праўленне]], у пачатку XX ст. — упаўнаважаных сялян на выбарах у [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу]] і інш. 3 чэрвеня 1917 года скасаваны [[Часовы ўрад|Часовым урадам]] у сувязі са стварэннем валасных [[Земства|земстваў]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сялянства]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі]]</text>
      <sha1>o55vupnux9lx3p44xqrvte0shas0hs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзятлавічы (Лунінецкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294630</id>
    <revision>
      <id>5167235</id>
      <parentid>4844336</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Go6pb1u</username>
        <id>171301</id>
      </contributor>
      <origin>5167235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31246" sha1="d0lxn6iklc2rqj5lh03cszoy6bvx2nm" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дзятлавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Дзятлавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = Coat of Arms of Dziatlavičy.svg
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Дзятлавічы. Спаса-Праабражэнская царква (02).jpg
|подпіс                =  Спаса-Праабражэнская царква
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Лунінецкі
|сельсавет2            = Дзятлавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}
[[Файл:Еўдакім Раманаў. Дзве жанчыны ў нацыянальных строях. в. Дзятлавічы. Лунінецкі раён. 1913.webp|міні|[[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакім Раманаў]]. Дзве жанчыны ў нацыянальных строях. в. Дзятлавічы. 1913 год.]]
'''Дзя́тлавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dziatlavičy}}, {{lang-ru|Дятловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)|Дзятлавіцкага сельсавета]]. З'яўляецца найбуйнейшым сельскім населеным пунктам у Лунінецкім раёне.

== Агульныя звесткі ==

=== Паходжанне назвы вёскі ===
Ва ўсіх старажытных друкаваных крыніцах прасочваецца назва Дзяцёлавічы. Верагодна, яна ўтворана ад слова «дзяцелавіна» (дзяцеліна) — дзікая белая канюшына, якая і цяпер тут расце паўсюдна. Назва з часам трансфармавалася ў Дзятлавічы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inform-progulka.by/ru/212/Pogovorim/7212/|title=Назвы зямлi лунінецкай|access-date=2018-03-11|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311202030/http://inform-progulka.by/ru/212/Pogovorim/7212/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Размешчана ў 12 км на поўнач ад горада Лунінец на рацэ Цна. Вёска складаецца больш чым з 50 вуліц, галоўная з якіх — вуліца Савецкая. Яе працягласць 5,6 км.

Насельніцтва — 2258 жыхароў (2018). З іх 407 чалавек маладзейшых за працаздольны ўзрост, 1290 — працаздольнага ўзросту, 561 — старэйшых за працаздольны.

У вёсцы жыве 59 шматдзетных сем'яў. За перыяд з 1997 па 2018 год 13 жанчын вёскі ўзнагароджаны ордэнам Маці за нараджэнне 5 і больш дзяцей.

У вёсцы актыўна ўзводзяцца новыя дамы. Па стане на пачатак 2018 года пад індывідуальнае будаўніцтва вылучана 59 зямельных участкаў, 50 дамоў знаходзяцца на стадыі будаўніцтва.

Вёска газіфікавана.

Вёска Дзятлавічы пацярпела ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і аднесена да населеных пунктаў з перыядычным радыяцыйным кантролем.

Самыя папулярныя прозвішчы ў вёсцы Дзятлавічы — Канапацкія (каля 17 % насельніцтва), Чарнавокія (каля 11 %), Кацубы (каля 11 %), Брэзіны (каля 6 %) і Жукі (каля 6 %).

У вёсцы жыве 11 нацыянальнасцей. Сярод іх — беларусы, рускія, украінцы, узбекі, літоўцы, малдаване, татары, палякі, асеціны і інш.

== Карысныя выкапні ==
Каля Дзятлавіч на глыбіні 20 м выяўлены значныя пласты гліны. У цяперашні час здабыча гліны на такой глыбіні з'яўляецца нерэнтабельнай.

== Герб ==
Герб вёскі Дзятлавічы зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (№ 659) ад 2 снежня 2008 года.

Апісанне герба: «У блакітным полі варажскага шчыта намаляваны ўверсе ліліепадобная кветка серабрыстага колеру, унізе — серабрысты крыж, ніжэй якога прымыкаюць два злучаныя трохвугольнікі (якія абазначаюць раку) — герб «Памер».

Адміністрацыйна-тэрытарыяльная падпарадкаванасць Дзятлавіч раёну паказана блакітным фонам і выявай кветкі лабеліі Дортмана — сімвала Лунінца. Акрамя райцэнтра, два гербы ў раёне намаляваны на блакітным полі — Лунін і Дзятлавічы, што падкрэслівае гістарычную агульнасць гэтых вёсак з Лунінцам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor00/text00480/index5.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь (№ 659) от 2 декабря 2008 года|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201837/http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor00/text00480/index5.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Упершыню вёска Дзятлавічы згадваецца пры наступных абставінах: у 1566 г. Станіслаў Андрэевіч Давойна ад імя свайго сваяка (зводнага брата — полацкага ваяводы Станіслава Давойны) прадаў шляхціцу Паўлу Падарэўскаму сяло Дзяцёлавічы. У 1567 г. гэты ўладальнік павінен быў накіраваць у войска ВКЛ 2 конных воінаў. Гэта азначала, што Дзяцёлавічы на той момант налічвалі каля 40 сялянскіх двароў. Гэта было першае шляхецкае маёнтак на Лунінеччыне, якое ўжо не было прыдаткам да буйных магнацкіх вотчын. У 1578, 1580, 1581 гг. Дзяцёлавічы — двор-цэнтр маёнтка Навагрудскага павета, уладанне Мікалая Паўлавіча Падарэўскага, мае 60 службаў сялян-даннікаў.

Неўзабаве Падарэўскія прадалі Дзяцёлавічы Якубу Кунцэвічу. Апошні даводзіўся сваяком Барбары Нарушэвіч, у якой набыў маёнтак Лунінец, які ёй належаў. У 1618 г. Якуб Кунцэвіч разам з сынам Мікалаем прадалі Лунінец і Дзяцёлавічы Канстанціну Долмату. У 1620 г. налічвалася 68 валок зямлі.

Асаблівасцю маёнтка была наяўнасць вялікіх сялянскіх надзелаў — тыповым быў надзел не ў паўвалокі, а ў цэлую валоку. З 68 валок на той момант 6,5 пуставалі, астатнія належалі 5 баярскім і 58 сялянскім дварам.

У 1848 г. Дзятлавічы — вёска дзяржаўная (казённая). У 1879 г. у вёсцы адкрыты водамерны пост.

Пасля адкрыцця ўчастка Баранавічы — Лунінец Палескай чыгункі ў снежні 1884 г. у 2 км ад вёскі створана станцыя Дзятлавічы. Асноўныя грузы, пагрузка якіх ажыццяўлялася на станцыі: лесаматэрыялы, сельскагаспадарчая прадукцыя. Тут спыняўся на 2 хвіліны паштовы цягнік № 3 і таварна-пасажырскі — № 7. Начальнікам станцыі Дзятлавічы ў пачатку XX ст. быў П. Дз. Чудзіновіч.

Сельскі Савет утвораны 15 студзеня 1940 года.

=== У складзе Польшчы ===
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам вёска Дзятлавічы з 1921 па 1939 год знаходзілася ў складзе Польшчы.

У гэты перыяд была развіта прыватная ўласнасць. Так, у 1933 годзе ў вёсцы налічвалася 3 дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы, на якіх працавала 36 чалавек. У Дзятлавічах дзейнічалі тры млыны, з іх адзін — паравы.

У вёсцы знаходзіўся паліцэйскі ўчастак.

Паводле перапісу 1931 г. у вёсцы Дзятлавічы жыло 1303 чалавекі (аднак у 1933 годзе тут было 1814 жыхароў).

=== Вялікая Айчынная вайна ===
Вялікая Айчынная вайна пакінула глыбокі след у гісторыі вёскі Дзятлавічы. У чэрвені 1942 года нямецка-фашысцкія захопнікі ўчынілі расстрэл мірных жыхароў вёскі. Прычынай паслужыла забойства нямецкага вартаўніка чыгункі. Было расстраляна 19 жыхароў. Пахаваны яны былі каля чыгуначнага пераезда, дзе ў 1967 годзе была ўстаноўлена стэла.

У 600 м на захад ад вёскі за ўчасткам чыгункі былі расстраляны і спалены 17 кастрычніка 1943 года 24 мірныя жыхары. Толькі праз два месяцы нямецкія ўлады дазволілі перахаваць астанкі загінулых на мясцовых могілках.

Акрамя нямецкіх атрадаў у Дзятлавічах размяшчалася сотня 12-га Донскага казацкага палка.

На ўчастку чыгункі, прылеглым да вёскі, а таксама на станцыі Дзятлавічы неаднаразова праводзіліся падрывы нямецкіх чыгуначных саставаў, шляхоў, тэлеграфнай сувязі. У вёсцы дзейнічала падпольная камсамольская арганізацыя. Мясцовае насельніцтва супрацоўнічала з партызанамі, з-за чаго старасту вёскі Бушыла немцы расстралялі ў Пінску.

Дзятлавічы былі вызвалены 10 ліпеня 1944 года.

Усяго за перыяд Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы было забіта 200 жыхароў. Больш за 80 чалавек было вывезена на прымусовыя работы ў Германію. Жывымі вярнулася крыху больш паловы.

У шэрагах Чырвонай арміі ў гады вайны ўдзельнічала і загінула 143 ураджэнцы вёскі. У Дзятлавічах устаноўлены абеліск у памяць пра загінулых аднавяскоўцаў.

Агулам насельніцтва вёскі паменшылася з 3027 чалавек у 1939 годзе да 2504 у 1944.

Адна з вуліц названа ў гонар Кірэя Яраменевіча Вялесюка, які быў камандзірам падрыўной групы падчас «рэйкавай вайны» і загінуў падчас адной з дыверсій на перагоне Лунінец — Дзятлавічы.

=== Вайна ў Афганістане ===
Ахвярай неаб'яўленай вайны ў Афганістане 19 красавіка 1984 года стаў ураджэнец в. Дзятлавічы Канапацкі В. Р. У родной вёсцы яго імем названа адна з вуліц. На будынку школы ў яго памяць устаноўлена мемарыяльная дошка. Акрамя таго, штогод на базе школы ў памяць пра загінулага аднавяскоўца праводзяцца спаборніцтвы па настольным тэнісе, у якіх удзельнічаюць гульцы з некалькіх абласцей Беларусі.

== Інфраструктура ==
На тэрыторыі вёскі размешчаны: Палеская доследная станцыя меліярацыйнага земляробства і лугаводства (былы калгас імя Калініна), цэх дрэваапрацоўкі Лунінецкага лясгаса, Дзятлавіцкае лясніцтва, участак ДБУ-8, 6 крам, закусачная «Світанак», ДУА «Дзятлавіцкая сярэдняя школа», ДУА «Дзятлавіцкія ясліы-сад», філіял дзіцячай музычнай школы, Дзятлавіцкі цэнтральны сельскі дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя ўрача агульнай практыкі, аддзяленне паштовай сувязі, аддзяленне Лунінецкага філіяла ААТ «АСБ Беларусбанк», лазня, участак КУВПП ЖКГ «Лунінецкае ЖКГ», участак «Вадаканала», комплексна-прыёмны пункт, а таксама ПрыватнаеТУП «Алвакс». Акрамя таго, у вёсцы вядуць сваю дзейнасць індывідуальныя прадпрымальнікі і рамеснікі.

=== Палеская доследная станцыя меліярацыйнага земляробства і лугаводства ===
У 1949 годзе была створана сельскагаспадарчая арцель на базе 4 калгасаў: у в. Дзятлавічы — «імя Молатава», у в. Бароўцы — «Камсамолец», у в. Купаўцы — «імя Фрунзе», на ст. Дзятлавічы — «Шлях камунізму». У 1950 годзе адбылося аб'яднанне папарна. У 1954 годзе іх аб'ядналі ў калгас «імя Молатава», які ў 1957 годзе перайменаваны ў калгас «імя Калініна».

З боку жыхароў вёскі стварэнне калгаса было ўспрынята са скепсісам, пра што сведчаць успаміны першага старшыні калгаса «імя Молатава» У. Р. Каноновіча.

У 2003 годзе рэарганізаваны ў СВК «Дзятлавіцкі», а ў 2015 годзе — у КСУП «Дзятлавіцкі». У 2019 годзе прадпрыемства ліквідавана, а яго землі і маёмасць перададзены Палескай доследнай станцыі меліярацыйнага земляробства і лугаводства (раней падпарадкоўвалася Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі).

Да ліквідацыі КСУП «Дзятлавіцкі» займаўся вытворчасцю сельскагаспадарчай прадукцыі як у раслінаводчай, так і ў жывёлагадоўчай галіне. Спецыялізацыя прадпрыемства — мяса-малочная жывёлагадоўля. Сярэднегадавое пагалоўе буйной рагатай жывёлы складала 1598 галоў, у тым ліку 740 галоў малочнага напрамку, 23 пчаласем'і. На прадпрыемстве працавала 134 чалавекі, налічвалася 6215 га сельгасугоддзяў, з іх ворыва — 3017 га.

=== Дзятлавіцкае лясніцтва і цэх дрэваапрацоўкі Лунінецкага лясгаса ===
Дзятлавіцкае лясніцтва з'яўляецца адным з самых высокапрадуктыўных лясніцтваў ДЛГУ Лунінецкага лясгаса. На прадпрыемстве працуе 24 чалавекі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://llun.lesnoi.by/лесничества/дятловичское/|title=Дятловичское лесничество|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201513/http://llun.lesnoi.by/лесничества/дятловичское/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

За 2015 год пасаджана 22 га лесу, у 2016 годзе — 20,2 га. Высечана на прампаддзел у 2015 годзе 11800 м³, галоўнага карыстання — 5000 м³.

Цэх дрэваапрацоўкі з'яўляецца сучасным цэхам дрэваапрацоўкі. За 2015 год перапрацавана сыравіны 26876 м³, выпушчана 18736 м³ прадукцыі. Пастаянна ажыццяўляецца адпраўка прадукцыі (пілапрадукцыя, дровы, кол акораны) за межы рэспублікі: Германія, Францыя, Польшча, Літва і г. д. У цэху працуе 47 чалавек.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://llun.lesnoi.by/цех-до-дятловичи/|title=Цех деревообработки в д. Дятловичи|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201539/http://llun.lesnoi.by/цех-до-дятловичи/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Транспарт ==
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння Р13 Лунінец — Сіняўка — Клецк.

Акрамя таго, вёску перасякае двухпуцевы ўчастак чыгункі Лунінец — Баранавічы. У вёсцы маюцца два прыпынкі: Сад&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://railwayz.info/photolines/station/217|title=о.п. Сад|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201906/https://railwayz.info/photolines/station/217|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і Дзятлавічы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://railwayz.info/photolines/station/118|title=о.п. Дятловичи|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201828/https://railwayz.info/photolines/station/118|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, які раней з'яўляўся станцыяй.

== Гандаль і бытавое абслугоўванне ==
Сфера гандлю ў вёсцы Дзятлавічы прадстаўлена 3 крамамі штодзённага попыту, крамай харчовых тавараў, крамай прамысловых тавараў і закусачнай «Світанак». Усе крамы належаць Лунінецкаму райспажыўтаварыству. Акрамя таго, у вёсцы дзейнічае адна крама прыватнай формы ўласнасці.

Бытавое абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе камбінат бытавога абслугоўвання. Жыхарам вёскі аказваюцца такія паслугі, як рамонт і індывідуальны пашыў адзення і пасцельнай бялізны, парыкмахерскія паслугі, рамонт абутку, паслугі хімчысткі і г. д.

== Ахова здароўя ==
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва вёскі ажыццяўляецца ў сельскай урачэбнай амбулаторыі, у тым ліку з дапамогай машыны хуткай медыцынскай дапамогі.

== Адукацыя ==
Гісторыя адукацыі ў вёсцы ўзыходзіць да часу дзейнасці манастыра. Аднак першая царкоўна-прыходская школа была адкрыта ўжо пасля закрыцця манастыра ў 1884 г. У 1891 годзе ў ёй навучаліся 3 хлопчыкі, выкладаў святар Л. Навіцкі пры дапамозе вольнанаёмнага настаўніка С. У. Шыша.

У цяперашні час сфера адукацыі прадстаўлена сярэдняй школай і ясляй-садам. У навучальным працэсе задзейнічаны 51 настаўнік у школе і 12 выхавацеляў у ясляй-садзе. У школе навучаецца 373 вучні, у ясляй-садзе выхоўваецца 89 дзяцей.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dtl.luninec.edu.by/|title=Сайт Дятловичской средней школы|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228100056/http://dtl.luninec.edu.by/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Культура ==
У вёсцы працуюць Дзятлавіцкі цэнтральны сельскі Дом культуры, бібліятэка, а таксама філіял дзіцячай музычнай школы. Аматарскія аб'яднанні «Світанак» і «Вытокі» Дзятлавіцкага ЦСДК лічацца адным з лепшых фальклорных калектываў раёна. Калектыў «Вытокі» ўдзельнічаў у праекце «Спеўны сход». Неаднаразова аб'яднанні давалі канцэрты як у розных кутках Беларусі, так і за яе межамі.

У 1903 годзе ў Дзятлавічах з экспедыцыяй быў акадэмік-філолаг-славіст, этнограф Я. Ф. Карскі. Ім у вёсцы былі зроблены назіранні, якія ўвайшлі ў кнігу, выдадзеную па выніках экспедыцыі:

«В. Дзятлавічы Пінскага павета.

Насельніцтва беларускае, хоць суседзі называюць дзятлаўцаў хахламі, ды і самі яны лічаць сябе ліцвінамі, беларусаў іншых мясцін яны называюць „басякамі“. У мове, як і ў жыхароў Лунінца, часам сустракаюцца маларускія асаблівасці. Тым часам па-маларуску пачынаюць гаварыць бывалыя мужчыны, прычым часта абыякава дапускаюць асаблівасці той ці іншай мовы… Набліжаюць да маларускай разгляданую гаворку і зрэдку сустракаемыя з'явы „ы“ замест „о“ — кынь, пыйдзе. Да маларускіх асаблівасцей належыць аднесці даволі рэдкае з'яўленне на месцы „у“ — „і“ — дзі(е)д, хлі(е)ў, а ці я ві(е)даю. Ёсць рысы чыста беларускія — дзеканне і цеканне ў поўным ходзе…»

Таксама акадэмік прыводзіць шмат характэрных для дзятлаўцаў слоў і фраз — восень, вазьмі, малыя, ураджай, туды-сюды, няма, увесь, харошае лоша, цяжкі дождж ідзе, радзюшка, ой шчоб яго, там на полі трохі выйдзем.

Карскі адзначыў яшчэ адну асаблівасць Дзятлавічаў: «певень называецца — кабан, жывёла — тавар, труна — дамавіны, ей-богу — босце».

Размешчаны музей ДУА «Дзятлавіцкая сярэдняя школа».

== Славутасці ==
Наваапячэрскі Дзятлавіцкі Праабражэнскі мужчынскі манастыр (1823)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://luninets.museum.by/node/63639|title=Территория Преображенской церкви (1823, 1871 г.г.) аг. Дятловичи|access-date=2022-12-17|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231601/http://luninets.museum.by/node/63639|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь, шыфр 113Г000457.

Магіла ахвяр фашызму.

== Страчаная спадчына ==
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы)|Спаса-Праабражэнская царква]] 1823 г.
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''Кузьмук Олексій'' Новопечерский Дятловицький монастир в 1770 году // Православная Европа / Orthodox Europe / Ορθόδοξη Ευρώπη vol. 4, 2021. — С. 135—184.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://imenamag.by/posts/eto-kosmos Выступленне аб'яднання «Вытокі» на «Спеўным сходзе» і ў клубе «Брюгге»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=X10K51fgwDE Гурт «Вытокі» спявае на «Спеўным сходзе»]
* [https://media-polesye.by/news/eto-bylo-nechto-fotoreportazh-iz-derevni-kotoroy-450-let-30154 Святкаванне 450-годдзя вёскі Дзятлавічы]
* [http://dtl.luninec.edu.by/ Сайт Дзятлавіцкай сярэдняй школы]
* [http://inform-progulka.by/ru/134/culture/5108/ Гісторыя Дзятлавіцкага манастыра]
* [http://www.trkbrest.by/3415-berasceyskaya-skarbnca-26-01-18.html Выпуск праграмы «Берасцейская скарбніца» ад 26.01.18]
* [http://zviazda.by/be/news/20141017/1413495472-vytoki-nathnyayuc-i-raduyuc «Вытокі» натхняюць і радуюць]
* [http://budzma.by/country/shchadravannye-w-vyoscy-dzyatlavichy.html Шчадраванне ў вёсцы Дзятлавічы]
* [http://novychas.by/kultura/szczodry-veczar-na-speunym-shodze-fota-videa Шчодры вечар на Спеўным сходзе]
* [https://www.youtube.com/watch?v=97lJT0HnFsY Ваджэнне куста на Троіцу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=o34BQ1liigM Моладзіца жыта жала — выступленне ў БДУКМ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=GNBGI2rQCig Танцы кракавяк і ойра ў БДКМ «Вытокі»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=45ndecZ0Twc Герб вёскі Дзятлавічы]
* [https://www.youtube.com/watch?time_continue=8&amp;v=rn52_7gSHHM Вольга Плотнікава «Да дай, Божа, цёпла лета» в. Дзятлавічы Лунінецкі р-н]

{{Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дзятлавічы (Лунінецкі раён)| ]]</text>
      <sha1>d0lxn6iklc2rqj5lh03cszoy6bvx2nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167240</id>
      <parentid>5167235</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Go6pb1u</username>
        <id>171301</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне, арфаграфія</comment>
      <origin>5167240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31261" sha1="dgkqfesfybbmpmor6s13i8gtgifjnux" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дзятлавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Дзятлавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = Coat of Arms of Dziatlavičy.svg
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Дзятлавічы. Спаса-Праабражэнская царква (02).jpg
|подпіс                =  Спаса-Праабражэнская царква
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Лунінецкі
|сельсавет2            = Дзятлавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}
[[Файл:Еўдакім Раманаў. Дзве жанчыны ў нацыянальных строях. в. Дзятлавічы. Лунінецкі раён. 1913.webp|міні|[[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакім Раманаў]]. Дзве жанчыны ў нацыянальных строях. в. Дзятлавічы. 1913 год.]]
'''Дзя́тлавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dziatlavičy}}, {{lang-ru|Дятловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)|Дзятлавіцкага сельсавета]]. З'яўляецца найбуйнейшым сельскім населеным пунктам у Лунінецкім раёне.

== Агульныя звесткі ==

=== Паходжанне назвы вёскі ===
Ва ўсіх старажытных друкаваных крыніцах прасочваецца назва Дзяцёлавічы. Верагодна, яна ўтворана ад слова «дзяцелавіна» (дзяцеліна) — дзікая белая канюшына, якая і цяпер тут расце паўсюдна. Назва з часам трансфармавалася ў Дзятлавічы.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inform-progulka.by/ru/212/Pogovorim/7212/|title=Назвы зямлi лунінецкай|access-date=2018-03-11|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311202030/http://inform-progulka.by/ru/212/Pogovorim/7212/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Размешчана ў 12 км на поўнач ад горада Лунінец на рацэ Цна. Вёска складаецца больш чым з 50 вуліц, галоўная з якіх — вуліца Савецкая. Яе працягласць 5,6 км.

Насельніцтва — 2258 жыхароў (2018). З іх 407 чалавек маладзейшых за працаздольны ўзрост, 1290 — працаздольнага ўзросту, 561 — старэйшых за працаздольны.

У вёсцы жыве 59 шматдзетных сем'яў. За перыяд з 1997 па 2018 год 13 жанчын вёскі ўзнагароджаны ордэнам Маці за нараджэнне 5 і больш дзяцей.

У вёсцы актыўна ўзводзяцца новыя дамы. Па стане на пачатак 2018 года пад індывідуальнае будаўніцтва вылучана 59 зямельных участкаў, 50 дамоў знаходзяцца на стадыі будаўніцтва.

Вёска газіфікавана.

Вёска Дзятлавічы пацярпела ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і аднесена да населеных пунктаў з перыядычным радыяцыйным кантролем.

Самыя папулярныя прозвішчы ў вёсцы Дзятлавічы — Канапацкія (каля 17 % насельніцтва), Чарнавокія (каля 11 %), Кацубы (каля 11 %), Брэзіны (каля 6 %) і Жукі (каля 6 %).

У вёсцы жыве 11 нацыянальнасцей. Сярод іх — беларусы, рускія, украінцы, узбекі, літоўцы, малдаване, татары, палякі, асеціны і інш.

== Карысныя выкапні ==
Каля Дзятлавіч на глыбіні 20 м выяўлены значныя пласты гліны. У цяперашні час здабыча гліны на такой глыбіні з'яўляецца нерэнтабельнай.

== Герб ==
Герб вёскі Дзятлавічы зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (№ 659) ад 2 снежня 2008 года.

Апісанне герба: «У блакітным полі варажскага шчыта намаляваны ўверсе ліліепадобная кветка серабрыстага колеру, унізе — серабрысты крыж, ніжэй якога прымыкаюць два злучаныя трохвугольнікі (якія абазначаюць раку) — герб «Памер».

Адміністрацыйна-тэрытарыяльная падпарадкаванасць Дзятлавіч раёну паказана блакітным фонам і выявай кветкі лабеліі Дортмана — сімвала Лунінца. Акрамя райцэнтра, два гербы ў раёне намаляваны на блакітным полі — Лунін і Дзятлавічы, што падкрэслівае гістарычную агульнасць гэтых вёсак з Лунінцам.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor00/text00480/index5.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь (№ 659) от 2 декабря 2008 года|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201837/http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor00/text00480/index5.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Упершыню вёска Дзятлавічы згадваецца пры наступных абставінах: у 1566 г. Станіслаў Андрэевіч Давойна ад імя свайго сваяка (зводнага брата — полацкага ваяводы Станіслава Давойны) прадаў шляхціцу Паўлу Падарэўскаму сяло Дзяцёлавічы. У 1567 г. гэты ўладальнік павінен быў накіраваць у войска ВКЛ 2 конных воінаў. Гэта азначала, што Дзяцёлавічы на той момант налічвалі каля 40 сялянскіх двароў. Гэта было першае шляхецкае маёнтак на Лунінеччыне, якое ўжо не было прыдаткам да буйных магнацкіх вотчын. У 1578, 1580, 1581 гг. Дзяцёлавічы — двор-цэнтр маёнтка Навагрудскага павета, уладанне Мікалая Паўлавіча Падарэўскага, мае 60 службаў сялян-даннікаў.

Неўзабаве Падарэўскія прадалі Дзяцёлавічы Якубу Кунцэвічу. Апошні даводзіўся сваяком Барбары Нарушэвіч, у якой набыў маёнтак Лунінец, які ёй належаў. У 1618 г. Якуб Кунцэвіч разам з сынам Мікалаем прадалі Лунінец і Дзяцёлавічы Канстанціну Долмату. У 1620 г. налічвалася 68 валок зямлі.

Асаблівасцю маёнтка была наяўнасць вялікіх сялянскіх надзелаў — тыповым быў надзел не ў паўвалокі, а ў цэлую валоку. З 68 валок на той момант 6,5 пуставалі, астатнія належалі 5 баярскім і 58 сялянскім дварам.

У 1848 г. Дзятлавічы — вёска дзяржаўная (казённая). У 1879 г. у вёсцы адкрыты водамерны пост.

Пасля адкрыцця ўчастка Баранавічы — Лунінец Палескай чыгункі ў снежні 1884 г. у 2 км ад вёскі створана станцыя Дзятлавічы. Асноўныя грузы, пагрузка якіх ажыццяўлялася на станцыі: лесаматэрыялы, сельскагаспадарчая прадукцыя. Тут спыняўся на 2 хвіліны паштовы цягнік № 3 і таварна-пасажырскі — № 7. Начальнікам станцыі Дзятлавічы ў пачатку XX ст. быў П. Дз. Чудзіновіч.

Сельскі Савет утвораны 15 студзеня 1940 года.

=== У складзе Польшчы ===
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам вёска Дзятлавічы з 1921 па 1939 год знаходзілася ў складзе Польшчы.

У гэты перыяд была развіта прыватная ўласнасць. Так, у 1933 годзе ў вёсцы налічвалася 3 дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы, на якіх працавала 36 чалавек. У Дзятлавічах дзейнічалі тры млыны, з іх адзін — паравы.

У вёсцы знаходзіўся паліцэйскі ўчастак.

Паводле перапісу 1931 г. у вёсцы Дзятлавічы жыло 1303 чалавекі (аднак у 1933 годзе тут было 1814 жыхароў).

=== Вялікая Айчынная вайна ===
Вялікая Айчынная вайна пакінула глыбокі след у гісторыі вёскі Дзятлавічы. У чэрвені 1942 года нямецка-фашысцкія захопнікі ўчынілі расстрэл мірных жыхароў вёскі. Прычынай паслужыла забойства нямецкага вартаўніка чыгункі. Было расстраляна 19 жыхароў. Пахаваны яны былі каля чыгуначнага пераезда, дзе ў 1967 годзе была ўстаноўлена стэла.

У 600 м на захад ад вёскі за ўчасткам чыгункі былі расстраляны і спалены 17 кастрычніка 1943 года 24 мірныя жыхары. Толькі праз два месяцы нямецкія ўлады дазволілі перахаваць астанкі загінулых на мясцовых могілках.

Акрамя нямецкіх атрадаў у Дзятлавічах размяшчалася сотня 12-га Донскага казацкага палка.

На ўчастку чыгункі, прылеглым да вёскі, а таксама на станцыі Дзятлавічы неаднаразова праводзіліся падрывы нямецкіх чыгуначных саставаў, шляхоў, тэлеграфнай сувязі. У вёсцы дзейнічала падпольная камсамольская арганізацыя. Мясцовае насельніцтва супрацоўнічала з партызанамі, з-за чаго старасту вёскі Бушыла немцы расстралялі ў Пінску.

Дзятлавічы былі вызвалены 10 ліпеня 1944 года.

Усяго за перыяд Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы было забіта 200 жыхароў. Больш за 80 чалавек было вывезена на прымусовыя работы ў Германію. Жывымі вярнулася крыху больш паловы.

У шэрагах Чырвонай арміі ў гады вайны ўдзельнічала і загінула 143 ураджэнцы вёскі. У Дзятлавічах устаноўлены абеліск у памяць пра загінулых аднавяскоўцаў.

Агулам насельніцтва вёскі паменшылася з 3027 чалавек у 1939 годзе да 2504 у 1944.

Адна з вуліц названа ў гонар Кірэя Яраменевіча Вялесюка, які быў камандзірам падрыўной групы падчас «рэйкавай вайны» і загінуў падчас адной з дыверсій на перагоне Лунінец — Дзятлавічы.

=== Вайна ў Афганістане ===
Ахвярай неаб'яўленай вайны ў Афганістане 19 красавіка 1984 года стаў ураджэнец в. Дзятлавічы Канапацкі В. Р. У родной вёсцы яго імем названа адна з вуліц. На будынку школы ў яго памяць устаноўлена мемарыяльная дошка. Акрамя таго, штогод на базе школы ў памяць пра загінулага аднавяскоўца праводзяцца спаборніцтвы па настольным тэнісе, у якіх удзельнічаюць гульцы з некалькіх абласцей Беларусі.

== Інфраструктура ==
На тэрыторыі вёскі размешчаны: Палеская даследная станцыя меліярацыйнага земляробства і лугаводства (былы калгас імя Калініна), цэх дрэваапрацоўкі Лунінецкага лясгаса, Дзятлавіцкае лясніцтва, участак ДБУ-8, 6 крам, закусачная «Світанак», ДУА «Дзятлавіцкая сярэдняя школа», ДУА «Дзятлавіцкія ясліы-сад», філіял дзіцячай музычнай школы, Дзятлавіцкі цэнтральны сельскі дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя ўрача агульнай практыкі, аддзяленне паштовай сувязі, аддзяленне Лунінецкага філіяла ААТ «АСБ Беларусбанк», лазня, участак КУВПП ЖКГ «Лунінецкае ЖКГ», участак «Вадаканала», комплексна-прыёмны пункт, а таксама ПрыватнаеТУП «Алвакс». Акрамя таго, у вёсцы вядуць сваю дзейнасць індывідуальныя прадпрымальнікі і рамеснікі.

=== Палеская даследная станцыя меліярацыйнага земляробства і лугаводства ===
У 1949 годзе была створана сельскагаспадарчая арцель на базе 4 калгасаў: у в. Дзятлавічы — «імя Молатава», у в. Бараўцы — «Камсамолец», у в. Купаўцы — «імя Фрунзе», на ст. Дзятлавічы — «Шлях камунізму». У 1950 годзе адбылося аб'яднанне папарна. У 1954 годзе іх аб'ядналі ў калгас «імя Молатава», які ў 1957 годзе перайменаваны ў калгас «імя Калініна».

З боку жыхароў вёскі стварэнне калгаса было ўспрынята са скепсісам, пра што сведчаць успаміны першага старшыні калгаса «імя Молатава» У. Р. Каноновіча.

У 2003 годзе рэарганізаваны ў СВК «Дзятлавіцкі», а ў 2015 годзе — у КСУП «Дзятлавіцкі». У 2019 годзе прадпрыемства ліквідавана, а яго землі і маёмасць перададзены Палескай доследнай станцыі меліярацыйнага земляробства і лугаводства (раней падпарадкоўвалася Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі).

Да ліквідацыі КСУП «Дзятлавіцкі» займаўся вытворчасцю сельскагаспадарчай прадукцыі як у раслінаводчай, так і ў жывёлагадоўчай галіне. Спецыялізацыя прадпрыемства — мяса-малочная жывёлагадоўля. Сярэднегадавое пагалоўе буйной рагатай жывёлы складала 1598 галоў, у тым ліку 740 галоў малочнага напрамку, 23 пчаласем'і. На прадпрыемстве працавала 134 чалавекі, налічвалася 6215 га сельгасугоддзяў, з іх ворыва — 3017 га.

=== Дзятлавіцкае лясніцтва і цэх дрэваапрацоўкі Лунінецкага лясгаса ===
Дзятлавіцкае лясніцтва з'яўляецца адным з самых высокапрадуктыўных лясніцтваў ДЛГУ Лунінецкага лясгаса. На прадпрыемстве працуе 24 чалавекі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://llun.lesnoi.by/лесничества/дятловичское/|title=Дятловичское лесничество|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201513/http://llun.lesnoi.by/лесничества/дятловичское/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

За 2015 год пасаджана 22 га лесу, у 2016 годзе — 20,2 га. Высечана на прампаддзел у 2015 годзе 11800 м³, галоўнага карыстання — 5000 м³.

Цэх дрэваапрацоўкі з'яўляецца сучасным цэхам дрэваапрацоўкі. За 2015 год перапрацавана сыравіны 26876 м³, выпушчана 18736 м³ прадукцыі. Пастаянна ажыццяўляецца адпраўка прадукцыі (пілапрадукцыя, дровы, кол акораны) за межы рэспублікі: Германія, Францыя, Польшча, Літва і г. д. У цэху працуе 47 чалавек.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://llun.lesnoi.by/цех-до-дятловичи/|title=Цех деревообработки в д. Дятловичи|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201539/http://llun.lesnoi.by/цех-до-дятловичи/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Транспарт ==
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння Р13 Лунінец — Сіняўка — Клецк.

Акрамя таго, вёску перасякае двухпуцевы ўчастак чыгункі Лунінец — Баранавічы. У вёсцы маюцца два прыпынкі: Сад&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://railwayz.info/photolines/station/217|title=о.п. Сад|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201906/https://railwayz.info/photolines/station/217|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і Дзятлавічы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://railwayz.info/photolines/station/118|title=о.п. Дятловичи|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201828/https://railwayz.info/photolines/station/118|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, які раней з'яўляўся станцыяй.

== Гандаль і бытавое абслугоўванне ==
Сфера гандлю ў вёсцы Дзятлавічы прадстаўлена 3 крамамі штодзённага попыту, крамай харчовых тавараў, крамай прамысловых тавараў і закусачнай «Світанак». Усе крамы належаць Лунінецкаму райспажыўтаварыству. Акрамя таго, у вёсцы дзейнічае адна крама прыватнай формы ўласнасці.

Бытавое абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе камбінат бытавога абслугоўвання. Жыхарам вёскі аказваюцца такія паслугі, як рамонт і індывідуальны пашыў адзення і пасцельнай бялізны, парыкмахерскія паслугі, рамонт абутку, паслугі хімчысткі і г. д.

== Ахова здароўя ==
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва вёскі ажыццяўляецца ў сельскай урачэбнай амбулаторыі, у тым ліку з дапамогай машыны хуткай медыцынскай дапамогі.

== Адукацыя ==
Гісторыя адукацыі ў вёсцы ўзыходзіць да часу дзейнасці манастыра. Аднак першая царкоўна-прыходская школа была адкрыта ўжо пасля закрыцця манастыра ў 1884 г. У 1891 годзе ў ёй навучаліся 3 хлопчыкі, выкладаў святар Л. Навіцкі пры дапамозе вольнанаёмнага настаўніка С. У. Шыша.

У цяперашні час сфера адукацыі прадстаўлена сярэдняй школай і ясляй-садам. У навучальным працэсе задзейнічаны 51 настаўнік у школе і 12 выхавацеляў у ясляй-садзе. У школе навучаецца 373 вучні, у ясляй-садзе выхоўваецца 89 дзяцей.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dtl.luninec.edu.by/|title=Сайт Дятловичской средней школы|access-date=2018-03-10|archive-date=2018-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228100056/http://dtl.luninec.edu.by/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Культура ==
У вёсцы працуюць Дзятлавіцкі цэнтральны сельскі Дом культуры, бібліятэка, а таксама філіял дзіцячай музычнай школы. Аматарскія аб'яднанні «Світанак» і «Вытокі» Дзятлавіцкага ЦСДК лічацца адным з лепшых фальклорных калектываў раёна. Калектыў «Вытокі» ўдзельнічаў у праекце «Спеўны сход». Неаднаразова аб'яднанні давалі канцэрты як у розных кутках Беларусі, так і за яе межамі.

У 1903 годзе ў Дзятлавічах з экспедыцыяй быў акадэмік-філолаг-славіст, этнограф Я. Ф. Карскі. Ім у вёсцы былі зроблены назіранні, якія ўвайшлі ў кнігу, выдадзеную па выніках экспедыцыі:

«В. Дзятлавічы Пінскага павета.

Насельніцтва беларускае, хаця суседзі называюць дзятлаўцаў хахламі, ды і самі яны лічаць сябе літвінамі, беларусаў іншых месцаў яны называюць „басякамі“. У мове, як і ў жыхароў Лунінца, іншы раз сказваюцца малорскія асаблівасці. Між тым памалароскі пачынаюць гаварыць бывалыя мужчыны, прычым часта абыякава дапускаюць асаблівасці то йі іншай мовы… Набліжаюць да малароскай разглядаемую гавору і зрэдку сустракаемыя з’яўленні „ы“ замест „о“ — кынь, пыйдзе. Да малароскіх асаблівасцей належыць аднесці даволі рэдкае з’яўленне на месцы „у“ — „і“ — дзі(е)д, хлі(е)ў, а ці я ві(е)даю. Ёсць рысы чыста беларускіія — дзеканне і цеканне ў поўным ходзе…»

Таксама акадэмік прыводзіць шмат характэрных для дзятлаўцаў слоў і фраз — уосень, озьмі, малцы, зрожай, кудэю, тудэю, німа, увесь, хорошае лошадзе, цёнгла дошч ідэць, радзюшка, уй шчоб ёго, там на поле трохо выедом.

Карскі адзначыў яшчэ адну асаблівасць Дзятлавічаў: «певень называецца — кабан, жывёла — тавар, гроб — дамавіны, ей-богу — босце».

Размешчаны музей ДУА «Дзятлавіцкая сярэдняя школа».

== Славутасці ==

* Наваапячэрскі Дзятлавіцкі Праабражэнскі мужчынскі манастыр (1823)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://luninets.museum.by/node/63639|title=Территория Преображенской церкви (1823, 1871 г.г.) аг. Дятловичи|access-date=2022-12-17|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217231601/http://luninets.museum.by/node/63639|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь, шыфр 113Г000457.
* Магіла ахвяр фашызму.

== Страчаная спадчына ==
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Дзятлавічы)|Спаса-Праабражэнская царква]] 1823 г.
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''Кузьмук Олексій'' Новопечерский Дятловицький монастир в 1770 году // Православная Европа / Orthodox Europe / Ορθόδοξη Ευρώπη vol. 4, 2021. — С. 135—184.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://imenamag.by/posts/eto-kosmos Выступленне аб'яднання «Вытокі» на «Спеўным сходзе» і ў клубе «Брюгге»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=X10K51fgwDE Гурт «Вытокі» спявае на «Спеўным сходзе»]
* [https://media-polesye.by/news/eto-bylo-nechto-fotoreportazh-iz-derevni-kotoroy-450-let-30154 Святкаванне 450-годдзя вёскі Дзятлавічы]
* [http://dtl.luninec.edu.by/ Сайт Дзятлавіцкай сярэдняй школы]
* [http://inform-progulka.by/ru/134/culture/5108/ Гісторыя Дзятлавіцкага манастыра]
* [http://www.trkbrest.by/3415-berasceyskaya-skarbnca-26-01-18.html Выпуск праграмы «Берасцейская скарбніца» ад 26.01.18]
* [http://zviazda.by/be/news/20141017/1413495472-vytoki-nathnyayuc-i-raduyuc «Вытокі» натхняюць і радуюць]
* [http://budzma.by/country/shchadravannye-w-vyoscy-dzyatlavichy.html Шчадраванне ў вёсцы Дзятлавічы]
* [http://novychas.by/kultura/szczodry-veczar-na-speunym-shodze-fota-videa Шчодры вечар на Спеўным сходзе]
* [https://www.youtube.com/watch?v=97lJT0HnFsY Ваджэнне куста на Троіцу]
* [https://www.youtube.com/watch?v=o34BQ1liigM Моладзіца жыта жала — выступленне ў БДУКМ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=GNBGI2rQCig Танцы кракавяк і ойра ў БДКМ «Вытокі»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=45ndecZ0Twc Герб вёскі Дзятлавічы]
* [https://www.youtube.com/watch?time_continue=8&amp;v=rn52_7gSHHM Вольга Плотнікава «Да дай, Божа, цёпла лета» в. Дзятлавічы Лунінецкі р-н]

{{Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дзятлавіцкі сельсавет (Лунінецкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дзятлавічы (Лунінецкі раён)| ]]</text>
      <sha1>dgkqfesfybbmpmor6s13i8gtgifjnux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(949) Хэль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301629</id>
    <revision>
      <id>5167273</id>
      <parentid>4763199</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="6ua7r9d3be442hgxlaps5psct8mkttn" xml:space="preserve">{{Малая планета |
name=949 Хель
| discoverer=[[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Макс Вольф]]
| discovery_date=[[11 сакавіка]] [[1921]]
| designations='''1921 JK'''&lt;br /&gt;1952 DN&lt;br /&gt;1954 SN&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| category=Галоўнае кольца
| epoch=[[30 лістапада]] [[2008]]
| semimajor=2,997
 | orb-ref = &lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot;&gt;{{cite web|title=JPL Small-Body Database Browser: 949 Hel|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|accessdate=15.09.2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803123109/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|archivedate=3 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| eccentricity=0,198
| inclination=10,692[[градус, геаметрыя|°]]
| asc_node=321,562°
| arg_peri=248,625°
| mean_anomaly=283,135°
| dimensions=69,17 [[Кіламетр|км]]
| mass=? [[кілаграм|кг]]
| density=? [[грам|г]]/[[кубічны сантыметр|см³]]
| gravity=? м/с²
| escape_velocity=? км/с
| rotation=? [[гадзіна|гадз]]
| spectral_class=S
| abs_mag=9,70
| albedo=0,0487
| temperature=
}}
{{іншыя значэнні|Хель}}
'''949 Хэль''' (949 Hel) — [[астэроід]] [[Галоўны пояс астэроідаў|Галоўнага пояса]]. Адкрыты [[11 сакавіка]] [[1921]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Максам Вольфам]] у [[Абсерваторыя Гайдэльберг-Кёнігштуль|абсерваторыі Гайдэльберг-Кёнігштуль]], [[Германія]]. Імя астэроіда была прапанавана жонкай навукоўца праз два гады пасля яго [[Смерць|смерці]], у гонар [[Германа-скандынаўская міфалогія|міфалагічнай скандынаўскай]] валадаркі [[Хельхейм|свету мёртвых]][[Хэль (міфалогія)|Хэль]].&lt;ref name=&quot;MinorNames&quot;&gt;Lutz D. Schmadel. (2003). ''Dictionary of minor planet names.'' Springer. {{nobr|ISBN 978-3-540-00238-3.}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Хэль не перасякае [[арбіта|арбіту]] [[Зямля|Зямлі]] і [[Перыяд абарачэння|абарачаецца]] вакол [[Сонца]] за 5,19 [[Юліянскі каляндар|юліянскіх гадоў]].&lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot; /&gt;
[[Выява:949_Hel_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|450px|center|Арбіта астэроіда Хель і яго становішча ў Сонечнай сістэме]]
== Гл. таксама ==
* [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (901—1000)|901—1000]])
* [[Класіфікацыі малых планет]]

{{зноскі}}
{{MinorPlanets Navigator|(948) Юкунда|(950) Арэнса}}
{{Сонечная сістэма}}

{{DEFAULTSORT:Хель}}
[[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1921 годзе]]
[[Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Максам Вольфам]]
[[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]]</text>
      <sha1>6ua7r9d3be442hgxlaps5psct8mkttn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167274</id>
      <parentid>5167273</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5167274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="is4hzj5et80mdqd89fkl71i8hijo1jn" xml:space="preserve">{{Малая планета |
name=949 Хель
| discoverer=[[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Макс Вольф]]
| discovery_date=[[11 сакавіка]] [[1921]]
| designations='''1921 JK'''&lt;br /&gt;1952 DN&lt;br /&gt;1954 SN&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| category=Галоўнае кольца
| epoch=[[30 лістапада]] [[2008]]
| semimajor=2,997
 | orb-ref = &lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot;&gt;{{cite web|title=JPL Small-Body Database Browser: 949 Hel|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|accessdate=15.09.2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803123109/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|archivedate=3 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| eccentricity=0,198
| inclination=10,692[[градус, геаметрыя|°]]
| asc_node=321,562°
| arg_peri=248,625°
| mean_anomaly=283,135°
| dimensions=69,17 [[Кіламетр|км]]
| mass=? [[кілаграм|кг]]
| density=? [[грам|г]]/[[кубічны сантыметр|см³]]
| gravity=? м/с²
| escape_velocity=? км/с
| rotation=? [[гадзіна|гадз]]
| spectral_class=S
| abs_mag=9,70
| albedo=0,0487
| temperature=
}}
{{іншыя значэнні|Хель}}
'''949 Хэль''' (949 Hel) — [[астэроід]] [[Галоўны пояс астэроідаў|Галоўнага пояса]]. Адкрыты [[11 сакавіка]] [[1921]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Максам Вольфам]] у [[Абсерваторыя Гайдэльберг-Кёнігштуль|абсерваторыі Гайдэльберг-Кёнігштуль]], [[Германія]]. Імя астэроіда была прапанавана жонкай навукоўца праз два гады пасля яго [[Смерць|смерці]], у гонар [[Германа-скандынаўская міфалогія|міфалагічнай скандынаўскай]] валадаркі [[Хельхейм|свету мёртвых]] [[Хэль (міфалогія)|Хэль]].&lt;ref name=&quot;MinorNames&quot;&gt;Lutz D. Schmadel. (2003). ''Dictionary of minor planet names.'' Springer. {{nobr|ISBN 978-3-540-00238-3.}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Хэль не перасякае [[арбіта|арбіту]] [[Зямля|Зямлі]] і [[Перыяд абарачэння|абарачаецца]] вакол [[Сонца]] за 5,19 [[Юліянскі каляндар|юліянскіх гадоў]].&lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot; /&gt;
[[Выява:949_Hel_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|450px|center|Арбіта астэроіда Хель і яго становішча ў Сонечнай сістэме]]
== Гл. таксама ==
* [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (901—1000)|901—1000]])
* [[Класіфікацыі малых планет]]

{{зноскі}}
{{MinorPlanets Navigator|(948) Юкунда|(950) Арэнса}}
{{Сонечная сістэма}}

{{DEFAULTSORT:Хель}}
[[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1921 годзе]]
[[Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Максам Вольфам]]
[[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]]</text>
      <sha1>is4hzj5et80mdqd89fkl71i8hijo1jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167275</id>
      <parentid>5167274</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[(949) Хель]] у [[(949) Хэль]]: Уніфікацыя назваў: Пераношу па аналогіі з іншымі астэроідамі, Фэнрыр і Бэстла</comment>
      <origin>5167274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="is4hzj5et80mdqd89fkl71i8hijo1jn" xml:space="preserve">{{Малая планета |
name=949 Хель
| discoverer=[[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Макс Вольф]]
| discovery_date=[[11 сакавіка]] [[1921]]
| designations='''1921 JK'''&lt;br /&gt;1952 DN&lt;br /&gt;1954 SN&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
| category=Галоўнае кольца
| epoch=[[30 лістапада]] [[2008]]
| semimajor=2,997
 | orb-ref = &lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot;&gt;{{cite web|title=JPL Small-Body Database Browser: 949 Hel|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|accessdate=15.09.2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803123109/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=949|archivedate=3 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| eccentricity=0,198
| inclination=10,692[[градус, геаметрыя|°]]
| asc_node=321,562°
| arg_peri=248,625°
| mean_anomaly=283,135°
| dimensions=69,17 [[Кіламетр|км]]
| mass=? [[кілаграм|кг]]
| density=? [[грам|г]]/[[кубічны сантыметр|см³]]
| gravity=? м/с²
| escape_velocity=? км/с
| rotation=? [[гадзіна|гадз]]
| spectral_class=S
| abs_mag=9,70
| albedo=0,0487
| temperature=
}}
{{іншыя значэнні|Хель}}
'''949 Хэль''' (949 Hel) — [[астэроід]] [[Галоўны пояс астэроідаў|Галоўнага пояса]]. Адкрыты [[11 сакавіка]] [[1921]] года нямецкім [[астраном]]ам [[Максіміліян Франц Іозеф Карнеліус Вольф|Максам Вольфам]] у [[Абсерваторыя Гайдэльберг-Кёнігштуль|абсерваторыі Гайдэльберг-Кёнігштуль]], [[Германія]]. Імя астэроіда была прапанавана жонкай навукоўца праз два гады пасля яго [[Смерць|смерці]], у гонар [[Германа-скандынаўская міфалогія|міфалагічнай скандынаўскай]] валадаркі [[Хельхейм|свету мёртвых]] [[Хэль (міфалогія)|Хэль]].&lt;ref name=&quot;MinorNames&quot;&gt;Lutz D. Schmadel. (2003). ''Dictionary of minor planet names.'' Springer. {{nobr|ISBN 978-3-540-00238-3.}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

Хэль не перасякае [[арбіта|арбіту]] [[Зямля|Зямлі]] і [[Перыяд абарачэння|абарачаецца]] вакол [[Сонца]] за 5,19 [[Юліянскі каляндар|юліянскіх гадоў]].&lt;ref name=&quot;NASAJPL&quot; /&gt;
[[Выява:949_Hel_orbit_on_01_Jan_2009.png|thumb|450px|center|Арбіта астэроіда Хель і яго становішча ў Сонечнай сістэме]]
== Гл. таксама ==
* [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (901—1000)|901—1000]])
* [[Класіфікацыі малых планет]]

{{зноскі}}
{{MinorPlanets Navigator|(948) Юкунда|(950) Арэнса}}
{{Сонечная сістэма}}

{{DEFAULTSORT:Хель}}
[[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1921 годзе]]
[[Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Максам Вольфам]]
[[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]]</text>
      <sha1>is4hzj5et80mdqd89fkl71i8hijo1jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ракаўская крыніца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303292</id>
    <revision>
      <id>5167124</id>
      <parentid>5138919</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EugeneZelenko</username>
        <id>767</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Выява з ВікіЗьвестак</comment>
      <origin>5167124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10706" sha1="80bgutbqx7mqukmguokyw1l23mqguly" xml:space="preserve">{{Запаведная зона
| Назва                   = Ракаўская крыніца 
| Нацыянальная назва      = 
| Выява                   =
| Подпіс                  =
| Катэгорыя МСАП          = III
 |lat_dir =   |lat_deg =53.968252|lat_min = |lat_sec = 
 |long_dir = |long_deg =27.079605|long_min = |long_sec = 
 |region                  = 
 |CoordScale              =
| Размяшчэнне             = а. [[Ракаў]], [[Валожынскі раён]], [[Мінская вобласць]]
| Краіна                  = Беларусь
| Краіны                  = 
| Найбліжэйшы горад       =
| Плошча                  = 
| Сярэдняя вышыня         = 
| Дата заснавання         = 
| Наведвальнасць          = 
| Год наведвальнасці      = 
| Кіруючая арганізацыя    = 
| Сусветная спадчына      = 
| Сайт                    = 
|На карце 1              = Беларусь Мінская вобласць Валожынскі раён
|Шырыня карты 1         = 
|crosses180             = 
|На карце 2              = Беларусь Ракаў
  |Шырыня карты 2         = 
}}
'''Ракаўская крыніца''' — [[гідралагічны помнік прыроды]] мясцовага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны на ўсходняй ускраіне вёскі [[Ракаў]], каля шашы Ракаў — [[Кучкуны (Валожынскі раён)|Кучкуны]], што злучае населены пункт з аўтамагістраллю [[Мінск]]—[[Гродна]], у месцы, якое мясцовыя жыхары называюць «У Крыжы»&lt;ref name=&quot;rctkum&quot;&gt;[http://www.rctkum.by/data_!/Marshruty/Kraev/Minsk_obl/Prawoslawnye_Marshruty_Minskoj_Oblasti.pdf Туристско-краеведческий маршрут. «Ракава сівыя камяні»]&lt;/ref&gt;. Ахоўны статус нададзены 16 кастрычніка 2008 года&lt;ref name=&quot;pravoby&quot;&gt;[http://www.pravoby.info/mestn09/part04/akt04467/page2.htm Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287 «Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Ракаўская крыніца вядома з [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]. Паводле падання, запісанага са слоў ракаўскіх старажылаў у пачатку [[1840-я|1840-х]] гадоў, у той час адзін з мясцовых жыхароў, хворы і сляпы, пачуў у сне голас [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]], якая загадвала яму ісці на ўсход, спыніцца ля высокага дрэва і капаць зямлю. Некалькі разоў усадзіў чалавек у зямлю рыдлёўку, і забілася крыніца. Стары абмыў у ёй твар і стаў відушчым: перад сабой ён убачыў абраз Божай Маці, ад якога ішло дзіўнае святло. Над крыніцай пабудавалі царкву, дзе і змясцілі цудатворны абраз&lt;ref name=&quot;rctkum&quot;/&gt;.

У «[[Мінскія Епархіяльныя ведамасці|Мінскіх Епархіяльных ведамасцях]]» (1886 г., неафіцыйная частка) у артыкуле «Становішча праваслаўя ў Мінскай Епархіі» таксама ёсць паданне, як мясцовы жыхар, ад прыроды сляпы і пастаянна хворы, у [[XV]] стагоддзі заблудзіўся ў лесе. Пасля малітвы сляпы знайшоў крынічку, дзе наталіў смагу, умыўся і раптам зрабіўся відушчым. Ён убачыў на дрэве каля крыніцы лік Божай Маці з прадвечным дзіцём. На памяць пра гэтае здарэнне ён першы ўзвёў тут царкву і змясціў у ёй абраз Божай Маці&lt;ref name=&quot;pawet&quot;/&gt;.

Уніяцкі [[Кіеўская мітраполія|мітрапаліт]] [[Афанасій Шаптыцкі]] стварыў нават камісію па даследаванні сапраўднасці цудаў гэтага абраза і дазволіў пабудаваць у [[1737]] годзе на месцы яго з’яўлення новую [[Крыжаўзвіжанская царква (Ракаў)|Крыжаўзвіжанскую царкву]], да якой улетку на маладзік ладзілі хросныя хады з Ракаўскай [[Спаса-Праабражэнская царква (Ракаў)|Свята-Праабражэнскай царквы]]&lt;ref name=&quot;pawet&quot;&gt;[http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/29/'%D0%90%D0%B4_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%9E_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%B2%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0...'.html Дучыц Людміла, Клімковіч Ірына. «Ад прадзедаў спакон вякоў нам засталася спадчына…» Маладосць № 10 за 2004 год.]&lt;/ref&gt;.

У час [[хрушчоўская антырэлігійная кампанія|хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі]] царква і мураваная каплічка над крыніцай, узведзеная ў [[1906]] годзе, былі знішчаны&lt;ref name=&quot;pawet&quot;/&gt;. Крыніцу засыпалі [[хлорка]]й і аб’явілі, што піць ваду з яе нельга&lt;ref name=&quot;tv.sb&quot;&gt;[http://tv.sb.by/sem-tsuda-belarus/article/tsudadzeynaya-vada.html ЦУДадзейная вада.]&lt;/ref&gt;.

У наш час крыніца адноўлена, усярэдзіне пастаўлены [[крыж]]. Сама крынічка выбіваецца з-пад вярбы за некалькі метраў ад [[Крыжаўзвіжанская капліца (Ракаў)|капліцы]]&lt;ref name=&quot;pawet&quot;/&gt;.

== Апісанне ==
Крыніца Ракаўская адносіцца да крыніц тыпу [[геларэакрэн]]. Выхады падземных вод у ніжнай частцы марэннага ўзвышша ўяўляюць сабой групу крыніц рознага тыпу. У натуральным стане захаваліся крыніцы тыпу [[гелакрэн]], якія ўтвараюць [[крэнаполе]] — [[балота|забалочаную]] мясцовасць, пакрытую [[дрэва]]ва-[[хмызняк]]овай расліннасцю. Яны знаходзяцца на адлегласці 40 метраў на поўнач ад асноўнага выхаду падземных вод. Асноўны выхад тыпу рэакрэн у натуральным стане не захаваўся — каптаваны. Паводле кірунку руху [[Падземныя воды|падземных вод]] да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з'яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму ён адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб'ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,03 [[л/с]]&lt;ref name=&quot;pravoby&quot;/&gt;.

Паводле [[Хімічны састаў|хімічнага саставу]] [[вада]] крыніцы адносіцца да [[гідракарбанат]]нага класа [[кальцый|кальцыевай]] групы. [[Агульная мінералізацыя]] вады ў крыніцы складае 442,1 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле [[вадародны паказчык|вадароднага паказчыка]] слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай [[pH]] 8,07. [[Тэмпература]] вады крыніцы ў каптаванай частцы — 10,8 [[С°]]. Колькасць забруджвальных мікраэлементаў ([[нітрыт]]аў і [[нітрат]]аў) у вадзе крыніцы ніжэй за [[гранічна дапушчальная канцэнтрацыя|гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК)]] для [[пітная вода|пітной вады]]&lt;ref name=&quot;pravoby&quot;/&gt;.

[[Расліннае покрыва]] на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Ракаўская» прадстаўлена [[луг]]авой, каляводнай, [[лес|лясной]] і [[Сінантропныя арганізмы|сінантропнай]] расліннасцю&lt;ref name=&quot;pravoby&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.pravoby.info/mestn09/part04/akt04467/page2.htm Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287 «Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння»]{{Недаступная спасылка}}
* [http://istochnik.by/minsk/rakov# Святые источники Беларуси. Раков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160521183915/http://istochnik.by/minsk/rakov |date=21 мая 2016 }}

[[Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння  Мінскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Геалогія Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Ракаў]]
[[Катэгорыя:Славутасці Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Крыніцы Беларусі]]</text>
      <sha1>80bgutbqx7mqukmguokyw1l23mqguly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спорыцкая ледавіковая лагчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303312</id>
    <revision>
      <id>5167085</id>
      <parentid>4454003</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6493" sha1="0pd6l1k400d2ms29fkywyu0yo8wjgq3" xml:space="preserve">{{coord|55.036705|N|26.806536|E|display=title}}
'''Спорыцкая ледавіковая лагчына''' — [[лагчына]] ў [[Беларусь|Беларусі]], [[геалагічны помнік прыроды]] мясцовага значэння. Размешчана за 6 кіламетраў на паўднёвы захад ад г. [[Паставы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] паміж вёскамі [[Шыркі (Пастаўскі раён)|Шыркі]], [[Падаляны (Пастаўскі раён)|Падаляны]], [[Салаўі (Пастаўскі раён)|Салаўі]], [[Сіманькі]], [[Вялікія Споры]], [[Фалевічы (Пастаўскі раён)|Фалевічы]], [[Яцавічы]]. Займае плошчу 14,5 кв. км. Паводле меркаванню навукоўцаў, Спорыцкая ледавіковая лагчына з’яўляецца [[эталон]]ам сярод падобных аб’ектаў Беларусі. Добрая захаванасць ландшафтаў і адносная экалагічная чысціня ваколіц стварае выдатныя магчымасці для развіцця [[турызм]]у. [[8 кастрычніка]] [[2015]] года на тэрыторыі Спорыцкай ледавіковай лагчыны створаны рэспубліканскі [[Гідралагічны заказнік Споры|гідралагічны заказнік «Споры»]]&lt;ref name=&quot;belchas&quot;&gt;[http://belchas.by/news/v-vitebskoi-oblasti-poiavilsia-novyi-zakaznik-respublikanskogo-znacheniia.html В Витебской области появился новый заказник республиканского значения]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=C21500841&amp;p1=1&amp;p5=0 Об объявлении республиканского гидрологического заказника «Споры» ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

На тэрыторыі заказніка знаходзіцца унікальная ледавіковая [[даліна]]. Яна з’явілася 20-17 тысяч гадоў таму ў выніку разворвання [[ледавік]]ом горных парод, па якіх ён рухаўся. У выніку гэтага ўтварылася тыповая ледавіковая лагчына шырынёй 1-1,7 кіламетра і даўжынёй больш 7 кіламетраў. У параўнанні з навакольнымі ландшафтамі Спорыцкая лагчына апушчана на 25-30 метраў і аддзяляецца ад іх абрывістымі схіламі&lt;ref name=&quot;kamunikat&quot;/&gt;.

Пасля таяння ледавіка, цела якога было неаднародным і мела шматлікія трэшчыны і пустоты, у якіх назапашваліся [[абломкавыя пароды]], утвораныя [[суглінак|суглінкі]] і [[супескі]] аселі на паверхню, сфармаваўшы неверагодна разнастайны і маляўнічы [[рэльеф]]. Найбольш глыбокія часткі лагчыны запоўнілі воды, утварыўшы такім чынам прыгожую групу азёр, якая ўключае [[Светлае (возера)|Светлае]], [[Чэцверць]], [[Світа]], [[Світка (возера)|Світка]], [[возера Асцюцьева|Асцюцьева]], [[Споры (возера)|Споры]] і некалькі невялікіх вадаёмаў. Па ніжняй частцы лагчыны цячэ [[рака Спарыца]], якая злучае ўсе азёры і нясе ваду на поўнач у [[Мядзелка|Мядзелку]]&lt;ref name=&quot;kamunikat&quot;/&gt;.

Разнастайныя ўзгоркі, што ўзвышаюцца на дне Спорыцкай лагчыны і па яе схілах, надаюць асаблівую непаўторнасць ландшафту. Іх памеры 50х200 метраў, а адносная вышыня — да 35 метраў. Абсалютныя адзнакі паверхні тэрыторыі вагаюцца ў межах 137—199 м, вышыня ўзгоркаў дасягае 180,2 м. Самымі высокімі з іх з’яўляюцца: [[гара Гарадзішча]] на заходнім беразе азёр Світа і Світка — 180 м, [[гара Гаёк]] — 165, 4 м, [[гара Споркі]] на паўднёвым беразе возера Споры — 160 м. Узгоркі купала- і увалістападобныя з даволі абрывістымі схіламі да 25 градусаў. Складзены яны амаль поўнасцю [[Марэна|марэннымі]] супескамі і суглінкамі. Дно лагчын і берагі азёр [[балота|забалочаны]], узгоркі пакрытыя [[лес]]ам або занятыя [[луг]]амі&lt;ref name=&quot;kamunikat&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf |title=Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна |access-date=12 снежня 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022623/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022623/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}

[[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Геалогія Пастаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Пастаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Лагчыны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці]]</text>
      <sha1>0pd6l1k400d2ms29fkywyu0yo8wjgq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соф’я Фёдараўна Калчак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308749</id>
    <revision>
      <id>5167057</id>
      <parentid>4025382</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="hbii4177342h999oqfusdfljtid2w73" xml:space="preserve">{{Асоба}}
{{цёзкі2|Калчак, значэнні{{!}}Калчак}}
'''Соф’я Фёдараўна Калчак''' ({{lang-ru|Софья Фёдоровна Колчак}}; {{ДН|||1876}}, [[Камянец-Падольскі]] — {{ДС|||1956}}, [[Францыя]]) — жонка [[адмірал]]а [[Калчак|Аляксандра Калчака]]. У яе гонар у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]] названы востраў Соф’і ([[Карскае мора]], архіпелаг Нордэншэльда)&lt;ref&gt;[http://www.ccssu.crimea.ua/tnu/structure/geo_fac/department/oceanology/oceanolog/ocean_02/02_women_names.htm Жіночі імена в російській топоніміці]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; і мыс Соф’і ([[Усходне-Сібірскае мора]], востраў Бенета)&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/programs/geog/17105/ Жива географія]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Дзявочае прозвішча — '''Амі́рава'''.

== Біяграфія ==
Соф’я Амірава нарадзілася ў [[1876]] годзе ў губернскім горадзе [[Камянец-Падольскі]]. Яе бацька — сапраўдны стацкі саветнік Фёдар Васільевіч Аміраў — быў начальнікам Падольскай казённай палаты&lt;ref&gt;Список чинам, состоящим на службе в Подольской губернии. Составлен на 1 июня 1872 года.&amp;nbsp;— Каменец-Подольск, 1872.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;33.&lt;/ref&gt;. Памёр у 1889 годзе&lt;ref&gt;[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=100696 Оміров Ф. В.]&lt;/ref&gt;, чакаючы прызначэння на пасаду губернатара [[Падольская губерня|Падольскай губерні]], якой фактычна кіраваў у апошнія гады свайго жыцця&lt;ref&gt;''Колчак Р. А.'' Адмирал Колчак. Его род и семья (из семейной хроники) // Военно-исторический вестник.&amp;nbsp;— Париж, 1960.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;16.&lt;/ref&gt;.

Маці — Дар’я Фёдараўна Каменская — была дачкой генерал-маёра Фёдара Каменскага, дырэктара Ляснога інстытута і сястрой вядомага расійскага скульптара Фёдара Фёдаравіча Каменскага.

Соф’я была адзінаццатым дзіцем у сям’і (з 12).

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''Колчак Р. А.'' Адмирал Колчак. Его род и семья (из семейной хроники) // Военно-исторический вестник.&amp;nbsp;— Париж, 1960.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;16.
* [http://militera.lib.ru/bio/plotnikov/02.html ''Плотников И. Ф.'' Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.&amp;nbsp;— Ростов-на-Дону: Феникс, 1998.]
* [http://www.cargobay.ru/news/rossijjskaja_gazeta/2003/1/10/id_166895.html ''Черкашин Николай''. Вдова Колчака // Российская газета.&amp;nbsp;— 2003.&amp;nbsp;— 10 января.]{{Недаступная спасылка}}
* ''Масленников Борис''. Морская карта рассказывает.&amp;nbsp;— Москва, 1986.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;201.
* ''Будзей Олег''. Острів Софії: Невідомі кам’янчани // Подолянин.&amp;nbsp;— 2008.&amp;nbsp;— 31 жовтня.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;9.

== Спасылкі ==

* [http://www.pseudology.org/people/Timireva_Kniper_AV.htm Фатех Вергасов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080621025214/http://www.pseudology.org/people/Timireva_Kniper_AV.htm |date=21 чэрвеня 2008 }}{{ref-ru}}
* [http://admiralfilm.ru/peace/bio/336/index.phtml Біографія Софії Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081028185435/http://admiralfilm.ru/peace/bio/336/index.phtml |date=28 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}}
* [http://www.tobolsk.org/almanah/articles/1200.html ''Шихатов Иван''. «Правитель Омский», потомок янычара // Омск: Альманах.&amp;nbsp;— Выпуск 7.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110728113557/http://www.tobolsk.org/almanah/articles/1200.html |date=28 ліпеня 2011 }}
* [http://www.navylabs.ru/navy/kolchak/ ''Черкашин Н.'' «Имя Софьи» // Вокруг света.&amp;nbsp;— 2002.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;6.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081107024124/http://www.navylabs.ru/navy/kolchak/ |date=7 лістапада 2008 }}
{{Аляксандр Калчак}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Калчак Соф’я Фёдараўна}}</text>
      <sha1>hbii4177342h999oqfusdfljtid2w73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Справа Бейліса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326666</id>
    <revision>
      <id>5167088</id>
      <parentid>4729301</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8241" sha1="oortzge2hhygrqo1r5halh2gzlwr8z5" xml:space="preserve">[[Файл:Beilis_sud.jpg|міні|250x250пкс|Бейліс на судзе]]
'''Справа Бейліса''' — судовы працэс па абвінавачванні [[Яўрэі|яўрэя]] Менахема Мендэля Бейліса ў рытуальным забойстве 12-гадовага вучня Кіева-Сафійскага духоўнага вучылішча Андрэя Юшчынскага [[25 сакавіка|12 сакавіка]] [[1911]] года.

Абвінавачванне ў рытуальным забойстве было ініцыявана актывістамі [[Чарнасоценцы|чарнасоценных арганізацый]] і падтрыманае часткай [[Правыя (палітыка)|правых]] палітыкаў і чыноўнікаў, у тым ліку міністрам юстыцыі Іванам Шчэглавітавым. Мясцовыя следчыя, якія лічылі, што гаворка ідзе аб крымінальным забойстве з помсты, былі адхіленыя ад справы. Праз 4 месяцы пасля выяўлення трупа Юшчынскага Бейліс, які працаваў непадалёку ад гэтага месца на заводзе прыганятым, быў арыштаваны ў якасці падазраванага і правеў у турме 2 гады&lt;ref name=&quot;nan&quot;&gt;[http://www.history.org.ua/index.php?termin=Bejlisa_sprava Бейліса справа]&amp;nbsp;(укр.).&amp;#x20;''Енциклопедія історії України. Т. 1''.&amp;#x20; Інститут історії України НАН України&amp;#x20;(2003).&amp;#x20;&amp;#x20;.&lt;/ref&gt;.

Працэс адбыўся ў [[Кіеў|Кіеве]] [[6 кастрычніка|23 верасня]] — [[10 лістапада|28 кастрычніка]] [[1913]] года і суправаджаўся, з аднаго боку, актыўнай [[Антысемітызм|антысеміцкай]] кампаніяй, а з другога — грамадскімі пратэстамі усерасійскага і сусветнага маштабу. Бейліс быў апраўданы. Даследчыкі лічаць, што сапраўднымі забойцамі былі пакупніца крадзенага Вера Чабярак і крымінальнікі з яе прытону&lt;ref name=&quot;nan&quot;/&gt;{{Sfn|Дело Менделя Бейлиса|1999|с=10, 13, 49}}{{Sfn|Тагер|1934|с=96-99, 154, 295}}&lt;ref name=&quot;ЭЯЭ&quot;&gt;{{ЭЯЭ|10469|Бейлис, Менахем Мендель}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Brent E. Turvey.'' «Criminal Profiling, Third Edition» in Criminal Profiling: An Introduction to Behavioral Evidence Analysis, by Brent E. Turvey (San Diego, CA: Academic Press, 2002), p 5.&lt;/ref&gt;, аднак гэтае пытанне так і застаўся невысветленым{{Sfn|Лурье|2011|с=162-163}}{{Sfn|Степанов|2005|с=393}}. Справа Бейліса стала самым гучным судовым працэсам у дарэвалюцыйнай Расіі{{Sfn|Лурье|2011|с=151}}.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=[[Уладзімір Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч|Бонч-Бруевич В. Д.]]|загаловак=Знамение времени. Убийство Андрея Ющинского и дело Бейлиса|спасылка=http://ldn-knigi.lib.ru/JUDAICA/Bo_Bru-Beil.htm|выданне=2|месца=Москва|выдавецтва=ГИЗ|год=1921|старонак=195|тыраж=10000|ref=Бонч-Бруевич}}
* {{Кніга|аўтар=Буянов М. И.|загаловак=Дело Бейлиса|месца={{М.}}|выдавецтва=Прометей|год=1993|старонак=125|isbn=5-7042-0724-3}}
* ''Грутупс А.'' Бейлисада: Дело об обвинении Менделя Бейлиса в ритуал. убийстве / Пер. с латыш. В.Резонг. Рига: Atēna, 2007. 472 с. ISBN 9984-34-295-5
* ''Кацис Л. Ф.'' В. Жаботинский и В. Розанов. Литературное обозрение, 1998, № 4.
* {{Кніга|аўтар=Кацис Л. Ф.|загаловак=Кровавый навет и русская мысль. Историко-теологическое исследование дела Бейлиса|выдавецтва=Мосты культуры / Гешарим|год=2006|старонак=496|isbn=5-93273-216-4}}
* {{Кніга|загаловак=Дело Менделя Бейлиса: материалы Чрезвычайной следственной комиссии Временного правительства о судебном процессе 1913 г. по обвинению в ритуальном убийстве|адказны=Г. М. Резник|спасылка=http://library6.com/index.php/library6/item/301994|месца=СПб|выдавецтва=Дмитрий Буланин|год=1999|старонак=393|isbn=5-86007-197-3|тыраж=1000|ref=Дело Менделя Бейлиса}}
* {{Кніга|аўтар=Лурье Л. Я.|частка=Андрей Ющинский|загаловак=22 смерти, 63 версии|месца={{СПб}}|выдавецтва=БХВ-Петербург|год=2011|серыя=Окно в историю|старонкі=151-163|старонак=288|isbn=9785977505499|ref=Лурье}}
* {{Кніга|аўтар=Пиджаренко А. М.|загаловак=Не ритуальное убийство на Лукьяновке. Криминальный сыск Киева в нач. XX в.|месца=Киев|выдавецтва=КВІЦ|год=2006|старонак=219|isbn=966-7192-89-X}}
* {{Кніга|аўтар=Попов В. Л.|загаловак=Профессор Д. П. Косоротов (Попытка реабилитации)|месца=СПб.|выдавецтва=Военно-медицинская академия имени С. М. Кирова|год=1995|старонак=|ref=Попов}}
* {{Кніга|аўтар=Резник С. Е.|частка=Истоки: дело Бейлиса|загаловак=Красное и коричневое|месца=Вашингтон|выдавецтва=Вызов|год=1991|старонкі=12-46|старонак=319|isbn=|ref=Резник}}
* {{Кніга|аўтар=Самюэл М.|загаловак=Кровавый навет. Странная история дела Бейлиса|спасылка=http://jhist.org/shoa/beilis01.htm|адказны=перевод Р. Монас|выдавецтва=Waldon Press|месца=Нью-Йорк|год=1975|старонак=294|ref=Самюэл|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304140953/http://jhist.org/shoa/beilis01.htm}}
* {{Кніга|аўтар=Степанов С. А.|частка=Глава VII. Популизм и антисемитизм|загаловак=Чёрная сотня|выданне=2|месца={{М.}}|выдавецтва=Эксмо, Яуза|год=2005|старонкі=360-395|старонак=544|isbn=5-699-08156-9|ref=Степанов}}
* {{Кніга|аўтар=Тагер А. С.|загаловак=Царская Россия и дело Бейлиса|спасылка=http://ldn-knigi.lib.ru/JUDAICA/Navet.htm|выданне=2|месца={{М.}}|выдавецтва=ОГИЗ|год=1934|тыраж=10000|ref=Тагер}}
* {{Кніга|аўтар=Шульгин В. В.|частка=Бейлисиада|загаловак=Последний очевидец: Мемуары. Очерки. Сны|месца=М.|выдавецтва=ОЛМА Медиа Групп|год=2002|серыя=Эпохи и судьбы|старонак=587|isbn=978-5-94850-028-7|ref=Шульгин}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Кіева]]
[[Катэгорыя:Крывавы паклёп]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 1910-х гадоў]]
[[Катэгорыя:Судовыя працэсы]]</text>
      <sha1>oortzge2hhygrqo1r5halh2gzlwr8z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да аб’яднання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>349299</id>
    <revision>
      <id>5167054</id>
      <parentid>5166893</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі і Катэгорыя:Беларускія абрады */ Адказ</comment>
      <origin>5167054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5037" sha1="dzj7zvud79qp75uq10m5e0l4bv4dq42" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_аб’яднання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}

''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце адразу пад гэтым радком''

== [[Паўстанне 1863 года ў Горках]] і [[Захоп Горак (1863)]] ==
Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:34, 25 красавіка 2026 (+03)

:{{Злучыць}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:39, 20 мая 2026 (+03)
:{{Зроблена}}, злучыў артыкулы разам у адзін, [[Паўстанне ў Горках (1863)]]. [[Захоп Горак (1863)]], калі правільна разумею, трэба намінаваць на выдаленне. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:11, 17 ліпеня 2026 (+03)
:: З абедзвюх старонак цяпер вядуць перасылкі на [[Паўстанне ў Горках (1863)]]. Валанцёры могуць аб'яднаць гісторыю правак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:28, 17 ліпеня 2026 (+03)

== [[Пячы ката]] і [[Ката пячы]] ==
Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:33, 10 сакавіка 2026 (+03)

:{{Злучыць}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:39, 20 мая 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі]] і [[:Катэгорыя:Беларускія абрады]] ==
Падобныя катэгорыі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 15:53, 11 сакавіка 2025 (+03)

:{{Злучыць}}, не бачу розніцы [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 20 мая 2026 (+03)
:{{Зроблена}}, перанёс усё ў [[:Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі]], [[:Катэгорыя:Беларускія абрады]] напмінаваў на хуткае выдаленне [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:52, 17 ліпеня 2026 (+03)
::Дзякую за працу! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 21:07, 17 ліпеня 2026 (+03)

== {{tl|Сцягафікацыя/Заходняя Сахара}} і {{tl|Сцягафікацыя/Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка}} ==

Не бачу сэнсу, такое пачуццё, нібы нейкая памылка ў ВД, бо хоць і ёсць артыкул пра рэгіён і краіну, але дзяржаўным утварэннем са сцягам з’яўляецца толькі САДР. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:09, 22 чэрвеня 2024 (+03)

Існуюць таксама {{tl|Сцягафікацыя/КНДР}} і {{tl|Сцягафікацыя/Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка}}--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  03:26, 18 снежня 2024 (+03)

== [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]] і [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]] ==
Пра арганізацыю [[:en:Euro-Atlantic Partnership Council]] ёсць артыкул [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]], у якім адлюстравана, што ранейшая (да 1997) назва арганізацыі — Савет Паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва. Калі гэта тая ж самая арганізацыя, што і ў артыкуле [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]], то артыкулы можна было б аб’яднаць. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:40, 12 лістапада 2023 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>dzj7zvud79qp75uq10m5e0l4bv4dq42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стральчатка шчаўевая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>349951</id>
    <revision>
      <id>5167045</id>
      <parentid>4354103</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Magnefl</username>
        <id>34101</id>
      </contributor>
      <comment>Larva</comment>
      <origin>5167045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="51affn4k25ci3mulzmiq0g2guog38yk" xml:space="preserve">{{Таксон
| name              = 
| regnum            = Жывёлы
| image file = 
| image title = 
| image descr = 
| parent            = Acronicta
| rang              = Від
| latin             = Acronicta rumicis
| author            = 
| syn               =
| typus =
| children name = 
| children =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus =
| wikispecies =Acronicta rumicis
| commons = Category:Acronicta rumicis
| iucn = 
| itis = 
| ncbi = 
| eol =
}}
[[File:Acronicta rumicis-s.jpg|thumb]]
'''Стральчатка шчаўевая''' (''Acronicta rumicis'') — [[Матылі|матылёк]] з сямейства совак. Пашкоджвае ўсе пладовыя, ягадныя і многія агароднінныя культуры.

== Біялагічнае апісанне ==
Крылы матылька цёмна-шэрага або светла-шэрага колеру, вонкавым выглядам ён нагадвае соўку. Размах крылаў 34-40 мм&lt;ref&gt;Michael Fibiger, László Ronkay, Axel Steiner &amp; Alberto Zilli: Noctuidae Europaeae Volume 11 Pantheinae, Dilobinae, Acronictinae, Eustrotiinae, Nolinae, Bagisarinae, Acontiinae, Metoponiinae, Heliothinae and Bryophilinae. 504 S., Entomological Press, Sorø 2009 ISBN 978-87-89430-14-0&lt;/ref&gt;.

[[Вусень]] даўжынёй 38 мм&lt;ref&gt;Heiko Bellmann: Der Neue Kosmos Schmetterlingsführer, Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH &amp; Co, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09330-1.&lt;/ref&gt;, густа пакрыта доўгімі чорнымі валасінкамі, касымі белымі і чырвонымі плямамі і палоскамі на целе, вельмі падобная на вусень [[Залатагузка|залатагузкі]]. [[Кукалка]] цёмна-бурая, у тонкім павуцінным шэрым [[кокан]]е. Матылі адкладаюць купкі яек на лісце. За месяц вусень вырастае да 40 мм даўжынёй і, прымацаваўшыся да галін і ствала, пляце кокан, усярэдзіне якога ператвараецца ў кукалку. Праз 12—15 дзён з кукалкі выходзіць матылёк. За год развіваецца два пакаленні матылькоў. Вучені першага пакалення шкодзяць з канца мая да ліпеня, другога — у жніўні і верасні. Значны ўрон наносяць сеянцам, гадавальнікам і маладым садам, аб’ядаючы лісце пладовых дрэў, у выніку чаго спыняецца прырост і прышчэпа не развіваецца. Часта сустракаецца на [[Шчаўе|шчаўі]].

== Распаўсюджанне ==
Від распаўсюджаны амаль па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]], за выключэннем паўночна-заходняй і паўночнай [[Скандынавія|Скандынавіі]] і поўначы [[Расія|Расіі]], сустракаецца ў Паўночна-заходняй [[Афрыка|Афрыцы]], [[Малая Азія|Малой Азіі]], на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], [[Кіпр]]ы, [[Каўказ]]е, на поўначы ад [[Урал]]а і [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]] да [[Далёкі Усход Расіі|Далёкага Усходу]]. Матылькі жывуць у розных [[біятоп]]ах і паўсюль шматлікія.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Günter Ebert (Hrsg.): Die Schmetterlinge Baden-Württembergs Band 6, Nachtfalter IV. Ulmer Verlag Stuttgart 1997 (Eulen (Noctuidae) 2. Teil), ISBN 3-800-13482-9
* Michael Fibiger, László Ronkay, Axel Steiner &amp; Alberto Zilli: Noctuidae Europaeae Volume 11 Pantheinae, Dilobinae, Acronictinae, Eustrotiinae, Nolinae, Bagisarinae, Acontiinae, Metoponiinae, Heliothinae and Bryophilinae. 504 S., Entomological Press, Sorø 2009 ISBN 978-87-89430-14-0

== Спасылкі ==
* [http://agroua.net/plant/chemicaldefence/index.php?shkidnyk=133 Аграрны сектар Украіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060520074018/http://agroua.net/plant/chemicaldefence/index.php?shkidnyk=133 |date=20 мая 2006 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]]
[[Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі]]
[[Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі]]
[[Катэгорыя:Соўкі]]</text>
      <sha1>51affn4k25ci3mulzmiq0g2guog38yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Experty.by</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467894</id>
    <revision>
      <id>5167118</id>
      <parentid>5155105</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78542" sha1="r1liy4vl6jkh4dsujbiqh17dqvg5r2d" xml:space="preserve">{{Сайт
|імя            =Experty.by. Музыкальный гид
|лагатып        =Experty (лагатып).png
|url            ={{URL|experty.by}}
|скрыншот       =
|подпіс         =
|камерцыйны     =Не
|тып            =Музыкальны сайт
|рэгістрацыя    =Ёсць, не абавязкова
|мовы           =[[Руская мова|руская]], [[Беларуская мова|беларуская]]
|наведвальнасць =
|размяшчэнне    =[[Беларусь]]
|уладальнік     =Зміцер Безкаравайны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.euroradio.fm/by/1211/interview/47584/|title=Experty.by: Маленькай краіне — маленькі шоў-бізнес|date=2010-05-11|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326061856/http://old.euroradio.fm/by/1211/interview/47584/|archive-date=2012-03-26|access-date=2019-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://euroradio.fm/bezkaravayny-galounae-razviccyo-adbyvaecca-u-mezhah-nezalezhnay-kultury|title=Безкаравайны: Галоўнае развіццё адбываецца ў межах незалежнай культуры|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-05-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815113325/http://euroradio.fm/bezkaravayny-galounae-razviccyo-adbyvaecca-u-mezhah-nezalezhnay-kultury|archive-date=15 жніўня 2013|access-date=2020-01-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|аўтар          =
|адкрыты        =[[13 чэрвеня]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]
|закрыты        =
|цяперашні стан =Замарожаны
|абарот         =
|чысты прыбытак =
}}
'''Experty.by''' — інтэрнэт-праект, прысвечаны беларускай музыцы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/13/ic_news_117_292123|title=Открылся сетевой проект Experty.by, посвященный белорусской музыке|date=2008-06-13|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009161318/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/13/ic_news_117_292123|archive-date=2019-10-09|access-date=2019-10-09}}&lt;/ref&gt;, а таксама звязаныя з ім аднайменныя музычныя ўзнагароды&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.tut.by/culture/215873.html|title=Лучший белорусский альбом 2010: &quot;Детидетей&quot; или &quot;Нейро Дюбель&quot;?|date=2011-02-21|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009162126/http://news.tut.by/culture/215873.html|archive-date=2013-01-26|access-date=2013-01-26}}&lt;/ref&gt; беларускіх музычных крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Карпицкая|first=Катерина|year=2011|title=Пациент скорее мёртв, чем жив|url=https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|journal=Read Me|language=ru|volume=2 (2)|pages=28–30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915070540/https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1995.htm|title=У Беларусі зьявілася новая музычная прэмія|last=ТГ|date=2009-11-02|publisher=mpby.ru|agency=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117155518/http://mpby.ru/news-1995.htm|archive-date=17 лістапада 2019|access-date=2019-11-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, партал выступае суарганізатарам іншай музычнай прэміі «[[Rock Profi]]»&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2014-05-05|title=Товарищеский суд. Белорусские музыканты опять сами себя наградили|url=http://www.belgazeta.by/ru/2014_05_05/life/28960/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214180707/http://www.belgazeta.by/ru/2014_05_05/life/28960/|archive-date=14 лютага 2020|access-date=2020-02-14|issue=16 (943)|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2013-04-22|title=Сами себе «Грэмми»|url=http://www.belgazeta.by/ru/2013_04_22/event/26416/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|issue=16 (892)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626173510/http://www.belgazeta.by/ru/2013_04_22/event/26416/|archive-date=26 чэрвеня 2013|access-date=2020-02-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя праекта ==
Сайт адкрыўся 13 чэрвеня [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года&lt;ref name=&quot;Четверо смелых&quot; /&gt;. Заснаваны беларускімі музычнымі журналістамі Змітром Безкаравайным (у мінулым «[[Музыкальная газета]]», «[[БелГазета]]» — кіраўнік праекта), [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Змітром Падбярэзскім]] (у мінулым «[[Белорусская деловая газета]]», радыё «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свабода]]»), [[Алег Клімаў|Алегам ''«О’К»'' Клімавым]] (шэф-рэдактар «Музыкальной газеты», часопіса «[[НОТ-7|HOT-7]]») і [[Сяргей Будкін|Сяргеем Будкіным]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Тузін Гітоў]]») для сістэматычнага апісання і ацэнкі дыскаў беларускіх артыстаў і папулярызацыі беларускай музыкі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2011/09/15/ic_articles_117_175135/|title=Experty.by ломают стереотип о недостатке интересной белорусской музыки|last=Прудникова|first=Ольга|date=2011-09-15|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009163752/https://naviny.by/rubrics/culture/2011/09/15/ic_articles_117_175135|archive-date=2019-10-09|access-date=2019-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/expertyby-opisanie-proekta-versiya-2016|title=Experty.by — описание проекта (версия 2016)|date=2016-03-29|access-date=2019-10-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009164312/http://www.experty.by/content/expertyby-opisanie-proekta-versiya-2016|archive-date=2019-10-09|publisher=Experty.by|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Аснова праекта — рэцэнзіі чатырох пастаянных аўтараў («штатныя эксперты»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.tut.by/culture/279978.html|title=Эксперты назвали альбом &quot;Троіцы&quot; лучшим в 2011 году|last=Прудникова|first=Ольга|date=2012-03-20|language=ru|work=[[БелаПАН]]|publisher=[[TUT.BY]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009165326/http://news.tut.by/culture/279978.html|archive-date=2013-10-09|access-date=2013-10-09}}&lt;/ref&gt;), якія аглядаюць кожны дыск. У 2013 годзе арыгінальны квартэт узмацнілі [[Аляксандр Чарнуха]] («[[Ultra-music.com]]») ды [[Ягор Цывілька]] (блог «Broken CD»)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/ne-luchshee-polugodie|title=Не лучшее полугодие|last=Жданович|first=Анна|date=2013-09-16|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409181459/http://www.belmarket.by/ne-luchshee-polugodie|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аўтары пішуць рэцэнзію, выстаўляюць сваю ацэнку, з сумы якіх вылічваецца сярэдні бал дыска ў рамках праекта. На аснове гэтага бала складаюцца рэйтынгі па выніках кожнага паўгоддзя і года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/110990.html|title=Experty.by: известные критики о белорусской музыке|date=2008-06-14|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009165816/http://news.tut.by/culture/110990.html|archive-date=2019-10-09|access-date=2019-10-09}}&lt;/ref&gt;.

З [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года ў працы праекта таксама прымае ўдзел 8 пазаштатных экспертаў — аўтарытэтных прадстаўнікоў беларускай медыя-супольнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://n1.by/news/2011/02/21/69964.html|title=Лучший белорусский альбом 2010: «Детидетей» или «Нейро Дюбель»?|date=2011-02-21|publisher=[[n1.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010061301/https://n1.by/news/69964-luchshiy-belorusskiy-albom-2010-detidetey-ili-neyro-dyubel|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;. З [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года на сайце даступна магчымасць праслухоўвання практычна ўсіх рэцэнзуемых альбомаў анлайн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/katalog-audiozapisei-na-saite-expertyby|title=Каталог аудиозаписей на сайте Experty.by|access-date=2019-10-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727041025/http://www.experty.by/content/katalog-audiozapisei-na-saite-expertyby|archive-date=2019-07-27|publisher=Experty.by|language=ru}}&lt;/ref&gt;. У маі таго ж года партал правёў свой фестываль&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2010-05-17|title=Всем спасибо, все задаволены|url=http://www.belgazeta.by/ru/2010_05_17/radosti_zhizni/20877/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|issue=19 (742)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213194513/http://www.belgazeta.by/ru/2010_05_17/radosti_zhizni/20877/|archive-date=13 лютага 2020|access-date=2020-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. З 2014 года пераможцу ў намінацыі «Альбом года» прапануецца дапамога ў арганізацыі канцэрту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/nedostayushchiy-resurs|title=Недостающий ресурс|first=Анна|last=Жданович|date=2014-02-03|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|access-date=2020-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409172427/http://www.belmarket.by/nedostayushchiy-resurs|archive-date=9 красавіка 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

За дзевяць год крытыкамі было разгледжана больш за 500 (уключаючы класіку «[[Ляпіс Трубяцкі|Ляпіса Трубяцкога]]», «[[N.R.M.]]», «[[Песняры|Песняроў]]» і яшчэ некаторыя альбомы, выпушчаныя ў 2007 годзе і раней) сучасных альбомаў беларускіх артыстаў: 59 па выніках 2008&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2009/02/12/ic_news_117_306229/|title=«Experty.by» назовёт лучшие белорусские альбомы-2008|date=2009-02-12|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112726/http://naviny.by/rubrics/culture/2009/02/12/ic_news_117_306229/|archive-date=2016-03-06|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 60 па выніках 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/18/ic_news_117_326254/|title=The Toobes победили в четырёх номинациях премии Experty.by|date=2010-02-18|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327064008/http://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/18/ic_news_117_326254/|archive-date=2015-03-27|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 44 па выніках 2010&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2011/03/01/ic_media_video_117_5344/|title=Experty.by объявили лучшие альбомы за 2010 год|date=2011-03-01|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613002759/http://naviny.by/rubrics/culture/2011/03/01/ic_media_video_117_5344/|archive-date=2015-06-13|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 63 па выніках 2011&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2012/03/20/ic_articles_117_177239/|title=Награды Experty.by: между &quot;Троіцай&quot; и &quot;Ляписами&quot;|last=Прудникова|first=Ольга|date=2012-03-20|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131095944/http://naviny.by/rubrics/culture/2012/03/20/ic_articles_117_177239|archive-date=2017-01-31|access-date=2019-01-01}}&lt;/ref&gt;, 67 па выніках 2012&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2013/03/25/ic_articles_117_181243|title=Experty.by: должна быть и &quot;гвардия&quot;, и &quot;шпана&quot;|last=Прудникова|first=Ольга|date=2013-03-25|access-date=2019-10-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605120618/http://naviny.by/rubrics/culture/2013/03/25/ic_articles_117_181243/|archive-date=2015-05-05|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;, 47 па выніках 2013&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ultra-music.com/news/19331|title=Experty.by объявили состав иностранного жюри|date=2014-02-20|access-date=2019-10-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010063836/http://ultra-music.com/news/19331|archive-date=2019-10-10|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;, 38 па выніках 2014&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/expertyby-obyavili-nominantov-premii-za-2014-god|title=Experty.by объявили номинантов премии за 2014 год|date=2015-03-03|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010064149/https://euroradio.fm/ru/expertyby-obyavili-nominantov-premii-za-2014-god|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 45 па выніках 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belaruspartisan.by/life/343485/|title=Brutto и Re1ikt — лидеры музыкальной премии Rock Profi — 2016|date=2016-05-18|publisher=[[Белорусский партизан]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010072301/https://belaruspartisan.by/life/343485/|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 29 па выніках 2016&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/zhamerun/3794/akute-re1ikt-vajciuskievic-stary-olsa-nia-trapili-u.html|title=Akute, Re1ikt, Вайцюшкевіч, &quot;Стары Ольса&quot; ня трапілі ў намінанты Experty.by (аўдыё)|last=Tuzin.fm|date=2017-03-15|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010190208/https://tuzinfm.by/zhamerun/3794/akute-re1ikt-vajciuskievic-stary-olsa-nia-trapili-u.html|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;, 33 па выніках 2017 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/news/experty-best/p/35|title=На награды Experty.by в этом году номинированы 13 альбомов|date=2018-04-03|publisher=[[34mag]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010073628/https://34mag.net/piarshak/news/experty-best/p/35|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.

У [[2018]] годзе праект сышоў у ''«бестэрміновы адпачынак»'', па словах кіраўніка праекта Зміцера Безкаравайнага ў каментары «[[Белсат]]у»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belsat.eu/ru/news/experty-by-nazvali-luchshie-belorusskie-albomy-10-let-i-zamorozili-sajt/|title=Experty.by назвали наилучшие белорусские альбомы 10 лет и заморозили сайт|last=ИО|date=2018-06-13|publisher=[[Белсат]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010064719/https://belsat.eu/ru/news/experty-by-nazvali-luchshie-belorusskie-albomy-10-let-i-zamorozili-sajt/|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;. У той жа час партал выбраў топ-10 найлепшых альбомаў за 2008—2017 годы, і «Thou» ад «[[Port Mone]]» узначаліў фінальны чарт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/itogi-goda-2018|title=Беларусские музыкальные итоги 2018 года|last=34mag|date=2018-12-21|publisher=[[34mag]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010072010/https://34mag.net/piarshak/post/itogi-goda-2018|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.

== Штатныя эксперты ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
* Зміцер Безкаравайны — &lt;small&gt;(2008—2018)&lt;/small&gt;
* Ягор Цывілько — &lt;small&gt;(2013—2018)&lt;/small&gt;
* Конрад Ерафееў — &lt;small&gt;(2016—2018)&lt;/small&gt;
* Мікалай Янкойць — &lt;small&gt;(2016—2018)&lt;/small&gt;

{{col-2}}
;Былыя штатныя эксперты
* [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] — &lt;small&gt;(2008—2014)&lt;/small&gt;
* [[Алег Клімаў|Алег «О’К» Клімаў]] — &lt;small&gt;(2008—2014)&lt;/small&gt;
* [[Сяргей Будкін]] — &lt;small&gt;(2008—2016)&lt;/small&gt;
* Аляксандр Чарнуха — &lt;small&gt;(2013—2016)&lt;/small&gt;
{{col-end}}

;Часовая шкала
{{#tag:timeline|ImageSize=width:950 height:auto barincrement:20
PlotArea = left:130 bottom:80 top:0 right:15
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/2008 till:23/01/2018
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2
ScaleMajor = increment:1 start:2008
ScaleMinor = increment:1 start:2008

Colors =
 id:Vocals value:green legend:Арыгінальны_эксперт
 id:BVocals value:yellow legend:Новы_эксперт

BarData =
 bar:Biezkaravajny text:&quot;Зміцер Безкаравайны&quot;
 bar:Padbiarezski text:&quot;Зміцер Падбярэзскі&quot;
 bar:Klimov text:&quot;Алег «О’К» Клімаў&quot;
 bar:Budkin text:&quot;Сяргей Будкін&quot;
 bar:Chernuho text:&quot;Аляксандр Чарнуха&quot;
 bar:Tsyvilko text:&quot;Ягор Цывілько&quot;
 bar:Erofeev text:&quot;Конрад Ерафееў&quot;
 bar:Yankoit text:&quot;Мікалай Янкойць&quot;

PlotData=
 width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
 bar:Biezkaravajny from:start till: end color:Vocals
 bar:Padbiarezski from:start till:05/02/2014 color:Vocals
 bar:Klimov from:start till:05/02/2014 color:Vocals
 bar:Budkin from:start till:16/02/2016 color:Vocals
 bar:Chernuho from:01/01/2013 till:16/02/2016 color:BVocals
 bar:Tsyvilko from:07/05/2013 till:23/01/2018 color:BVocals
 bar:Erofeev from:17/02/2016 till:23/01/2018 color:BVocals
 bar:Yankoit from:17/02/2016 till:23/01/2018 color:BVocals}}

== Узнагароды Experty.by ==
Штогадовыя ўзнагароды Experty.by называюць найлепшы беларускі альбом кожнага года па некалькіх версіях (па кожнай з іх таксама абнародуецца топ-10)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/344164.html|title=Отчего в Беларуси нет своей &quot;Грэмми&quot;?|last=Прокопович|first=Виктория|date=2013-04-16|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004163343/https://news.tut.by/culture/344164.html|archive-date=2019-10-04|access-date=2019-10-04|work=Завтра твоей страны}}&lt;/ref&gt;.
* «Альбом года» па версіі штатных аўтараў.
* «Прыз вялікага журы», па версіі «Вялікага журы», якое складаецца з прадстаўнікоў беларускіх СМІ (4 штатных аўтара праекта і 8 пазаштатных экспертаў).
* «Прыз штатных экспертаў» — на аснове ацэнак чатырох штатных экспертаў.
* «Прыз замежных экспертаў» — на аснове топ-10 музычных экспертаў з краін, з якімі мяжуе Беларусь ([[Расія]], [[Украіна]], [[Літва]], [[Латвія]], [[Польшча]]).
* «Прыз народных экспертаў» (з 2009 года) — на аснове балаў ад карыстальнікаў сайта, якія ацанілі не менш за 15 % альбомаў каляндарнага года.
* «Найлепшы дэбютны альбом», «Найлепшы беларускамоўны альбом» (з 2009 года) і стылістычныя намінацыі таксама ўручаюцца на аснове балаў штатных экспертаў.

=== Пазаштатныя эксперты (і члены «Вялікага журы» узнагарод Experty.by) ===
* Сяргей Будкін (з 2016 года).
* [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] (з 2014 года).
* [[Віталь Драздоў]] (2008—2012) — беларускі і ўкраінскі FM-спецыяліст, генеральны дырэктар «{{нп3|Хіт FM|Хіт FM|uk|Хіт FM}}».
* [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Максім Жбанкоў]] (з 2008 года) — культуролаг, крытык, аўтар «[[БелГазета|БелГазеты]]», «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газеты]]», часопіса «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]».
* [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]] (з 2008 года) — аглядальнік «[[БелГазета|БелГазеты]]», часопіса «Большой».
* Надзея Кудрэйка (з 2008 года) — журналіст «[[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Першага Нацыянальнага канала Беларускага радыё]]», «{{нп3|Радио 1|Радио 1|ru|Радио 1}}».
* [[Віктар Сямашка]] (з 2008 года) — аўтар і вядучы праграм «Новая зямля» на «{{нп3|Радыё Unistar|Радыё Unistar|ru|Радио Unistar}}», «Кракатук» на «[[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]]».
* [[Сяргей Яўгенавіч Пукст|Сяргей Пукст]] (2008—2010) — музыкант, музычны крытык «[[СБ. Беларусь сегодня]]».
* Сяргей Маліноўскі (2008—2010) — журналіст «[[Камсамольская праўда ў Беларусі|Камсамольскай праўды ў Беларусі]]», рэдактар газеты «Антэна».
* Анатоль Вечар (2008—2011) — аўтар музычных перадач на ТБ, [[Відэакліп|кліпмэйкер]].
* Яўген Доўгіх (2011—2014) — экс-рэдактар часопіса «Jazz-квадрат», вядучы музычных праграм «[[TUT.BY]]».
* Маша Калеснікава (з 2011 года) — журналіст «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]».
* Вячаслаў Радыёнаў (2012—2014) — заснавальнік і галоўны рэдактар партала «[[Ultra-music.com]]».
* Аляксандр Карняйчук (2017) — галоўны рэдактар «[[34mag]]», [[дыджэй]].
* Ганна Маркевіч (2017) — вядучая «[[Belsat Music Live]]», экс-журналіст «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]».
* Марына Савіцкая (з 2016 года) — вядучая музычных праграм на радыё «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]».
* [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]] (з 2013 года) — аўтар і вядучы музычнай праграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]», якая выходзіла на «[[Беларусь 1]]», «[[СТБ]]», зараз ідзе па «[[Белсат]]у».
* Ларыса Харук (2017) — адміністратар суполкі [https://vk.com/belmus «Беларуская музыка»] «[[У Кантакце]]».
* Аляксандр Чарнуха (з 2016 года) — рэдактар «[[Onliner.by]]», былы рэдактар «[[Ultra-music.com]]» і журналіст «[[Народная газета|Народнай газеты]]».
* Ілля Маліноўскі (2013—2016) — музычны рэдактар «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», экс-рыдыёвядучы «{{нп3|Радыё Мір|Радыё Мір|ru|Радио Мир (Белоруссия)}}», «[[Радыё Мінск]]» і інш.
* Конрад Ерафееў (2014—2015) — музычны крытык «[[Kyky.org]]».
* Мікалай Янкойць (2014—2015) — музычны крытык «[[Kyky.org]]», экс-рэдактар «[[Ultra-music.com]]».
* Ягор Квартальны (2013) — аўтар і вядучы музычных праграм на радыё «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]».
* Яўген Карпаў (2015) — рэдактар «[[TUT.BY]]», экс-рэдактар «[[Ultra-music.com]]», аўтар «{{нп3|Nowa Europa Wschodnia|Nowa Europa Wschodnia|pl|Nowa Europa Wschodnia}}», «[[The Guardian]]».

=== Замежныя эксперты ===
* 2017 — Ян Блашчак («{{нп3|Polityka|Polityka|ru|Polityka}}», Польшча), Эмілія Вісацкайце («{{нп3|15min|15min|lt|15min}}», Літва), Аляксей Горбаш («The Flow», Расія), Максім Сярдзюк («Muzmapa», Украіна), {{нп3|Ілмарс Шлапіньш|Ілмарс Шлапіньш|lv|Ilmārs Šlāpins}} («{{нп3|Satori|Satori|lv|Satori (interneta žurnāls)}}», Латвія)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/article/4107/carhovy-zruch-pakalenniau-nazvanyja-naminanty.html|title=Чарговы зрух пакаленьняў. Абвешчаныя намінанты ўзнагародаў Experty.by (аўдыё)|last=TuzinFM|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010190802/https://tuzinfm.by/article/4107/carhovy-zruch-pakalenniau-nazvanyja-naminanty.html|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/abveszczanyja-13-naminantau-na-lepszy-belaruski-al|title=Абвешчаныя 13 намінантаў на лепшы беларускі альбом (+слухаць)|date=2018-04-03|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604182836/http://novychas.by/kultura/abveszczanyja-13-naminantau-na-lepszy-belaruski-al|archive-date=4 чэрвеня 2018|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2016 — [[Андрэй Валер’евіч Бухарын|Андрэй Бухарын]] («{{нп3|Rolling Stone Russia|Rolling Stone Russia|ru|Rolling Stone Russia}}», Расія), Міхал Вечорэк («{{нп3|Gazeta Magnetofonowa|Gazeta Magnetofonowa|pl|Gazeta Magnetofonowa}}», Польшча), Хенрыкс Эліас Зэгнерс («[[DELFI|Delfi.lv]]» і інш., Латвія), Міла Краўчук («Karabas Live», Украіна), Валдас Лапета («Ghost Note», Літва)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2017/03/15/experty-3|title=&quot;Конкуренция такая сильная, что Войтюшкевич не попал в шорт-лист&quot;. Корж, IOWA и Вольский поспорят за лучший альбом года|last=Чернухо|first=Александр|date=2017-03-15|publisher=[[Onliner.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010065822/https://people.onliner.by/2017/03/15/experty-3|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.
* 2015 — Лаўрыс Анстраўтс («Intro.lv», Латвія), Людас Закарэвічус («Manomuzika.lt», Літва), Дзмітрый Куркін («{{нп3|Zvuki.ru|Zvuki.ru|ru|Zvuki.ru}}», Расія), Яцэк Скалімоўскі («{{нп3|Newsweek Polska|Newsweek Polska|pl|Newsweek Polska}}», Польшча), Сяргей Кейн («Comma.com.ua», Украіна)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2016/03/17/ic_news_117_472128|title=Experty.by: лучший альбом года — &quot;Жніво&quot; группы Shuma|date=2016-03-17|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010185322/https://naviny.by/rubrics/culture/2016/03/17/ic_news_117_472128|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.
* 2014 — {{нп3|Улдзіс Рудакс|Улдзіс Рудакс|lv|Uldis Rudaks}} («[[Diena]]», Латвія), Анджэй Бонг («Suru.lt», Літва), Барыс Барабанаў («[[Коммерсантъ]]», Расія), {{нп3|Дамініка Вецлавек|Дамініка Вецлавек|pl|Dominika Węcławek}} («MImagazyn.pl», Польшча), Аляксей Бандарэнка («LiRoom.com.ua», Украіна)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2015/03/03/proekt-experty-by|title=Руководитель проекта Experty.by: бюджеты на запись альбомов не имеют значения, Макс Корж вообще сделал все дома на компьютере|last=Шумицкая|first=Полина|date=2015-03-03|publisher=[[Onliner.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010072704/https://people.onliner.by/2015/03/03/proekt-experty-by|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.
* 2013 — Нормундс Вуцанс («Eroks.lv», Латвія), Дамінінкас Кунчынас («Ore.lt», Літва), {{нп3|Мажаеў Аляксей Ігаравіч|Аляксей Мажаеў|ru|Мажаев, Алексей Игоревич}} («{{нп3|InterMedia|InterMedia|ru|InterMedia}}», Расія), Марыюш Херма («{{нп3|Polityka|Polityka|ru|Polityka}}», Польшча), Яўген Шабацін («Topmusic.in.ua», Украіна).
* 2012 — Кароліс Вішняўскас («[[DELFI|Delfi.lt]]», Літва), Каспарс Завілейскіс («{{нп3|Rīga 2014|Rīga 2014|lv|Rīga 2014}}», Латвія), Юлія Каламіец («Rock.kiev.ua», Украіна), Аляксандр Філімонаў («{{нп3|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}», Расія), Ярэк Шубрэхт («T-Mobile Music», Польшча)&lt;ref name=&quot;Шчарабкоў&quot; /&gt;.
* 2011 — {{нп3|Гарбачоў Аляксандр Вітальевіч Гарбачоў|Аляксандр Гарбачоў|ru|Горбачёв, Александр Витальевич}} («{{нп3|Афіша (часопіс)|Афіша|ru|Афиша (журнал)}}», Расія), Яніс Жылдэ («{{нп3|TVnet.lv|TVnet.lv|lv|tvnet.lv}}», Латвія), Павел Кастжэва («{{нп3|Onet.pl|Onet.pl|pl|Onet.pl}}», Польшча), Канстанцін Трэгубаў («RockYou», Украіна), {{нп3|Дарус Ужкурайціс|Дарус Ужкурайціс|lt|Darius Užkuraitis}} («{{нп3|Opus 3|Opus 3|lt|LRT Opus}}», Літва)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2012/03/15/ic_news_117_389143|title=Experty.by назовут лучшие белорусские альбомы 2011 года|date=2012-03-15|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012053350/https://naviny.by/rubrics/culture/2012/03/15/ic_news_117_389143|archive-date=2019-10-12|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;.
* 2010 — Дзяніс Баярынаў («{{нп3|OpenSpace.ru|OpenSpace.ru|ru|OpenSpace.ru}}», Расія), Роберт Санкоўскі («[[Gazeta Wyborcza]]», Польшча), Ёнас Ошкініс («Ore.lt», Літва), Даце Волфа («Mūzikas Saule», Латвія), Макс Віхоць («@music», Украіна)&lt;ref name=&quot;kp.by/daily/25647.4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.by/daily/25647.4/810894/|title=Группа &quot;ДетиДетей&quot; воссоединилась!|last=Шахнович|first=Татьяна|date=2011-03-03|publisher=[[КП у Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20130120201040/http://www.kp.by/daily/25647.4/810894/|archive-date=20 студзеня 2013|access-date=2019-10-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2009 — {{нп3|Арцемій Ківавіч Троіцкі|Арцемій Троіцкі|ru|Троицкий, Артемий Кивович}} ({{нп3|Факультэт журналістыкі МДУ|факультэт журналістыкі МДУ|ru|Факультет журналистики МГУ}}, Расія), Ігар Панасаў («@music», Украіна), Рамунас Зілніс («{{нп3|Lietuvos rytas|Lietuvos rytas|ru|Lietuvos rytas}}», Літва), Яніс Стундыньш («{{нп3|Encyclopedia of Popular Music|Encyclopedia of Popular Music|ru|Encyclopedia of Popular Music}}», Латвія), Катажына Палух («{{нп3|Onet.pl|Onet.pl|pl|Onet.pl}}», Польшча)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.by/online/news/620911/|title=Артемий Троицкий: &quot;В белорусской музыке, в отличие от российской, нет блатняка и шансона&quot; (видео)|last=Шахнович|first=Татьяна|date=2010-02-19|publisher=[[КП у Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200124161356/https://www.kp.by/online/news/620911/|archive-date=24 студзеня 2020|access-date=2020-01-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 2008 — Глеб Лісічкін («{{нп3|Play (часопіс)|Play|ru|Play (журнал)}}», Расія), Давід Блюўштэйн («[[Be2gether]]», Літва), Марцін Полец («{{нп3|Pro-Rock|Pro-Rock|pl|Pro-Rock}}», Польшча), Орэстс Сілабрыедзіс («Mūzikas Saule», Латвія), Джой Тарталля («@music», Украіна)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/129706.html|title=Эксперты назвали лучшие белорусские альбомы 2008 года|last=Тюхай|first=Татьяна|date=2009-02-19|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013064812/https://news.tut.by/culture/129706.html|archive-date=2019-10-13|access-date=2019-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Пераможцы ўзнагарод Experty.by ==
=== Па выніках 2017 года ===
* Альбом года — [[Tonqixod]] «[[Колер якога няма|Колер, якога няма]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[Ulyanica]] «Вясна»
* Найлепшы інды-поп/электронны альбом — Аня Жданава «Appetiizer»
* Найлепшы поп-альбом — [[ЛСП]] «{{нп3|Tragic City|Tragic City|ru|Tragic City}}»
* Найлепшы фолк-альбом — [[Ulyanica]] «Вясна»
* Найлепшы рок-альбом — [[Tonqixod]] «Колер, якога няма»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — [[Tonqixod]] «Колер, якога няма»
* Прыз народных экспертаў — [[ZERO-85|Zero-85]] «Turritopsis Nutricula»
* Прыз замежных экспертаў — [[ЛСП]] «{{нп3|Tragic City|Tragic City|ru|Tragic City}}»
* Прыз штатных экспертаў — [[Tonqixod]] «Колер, якога няма»
* Прыз вялікага журы — [[Tonqixod]] «Колер, якога няма»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/new/20180412/1523557508-expertyby-nazvali-luchshiy-belorusskiy-albom-2017-goda|title=Experty.by назвали лучший белорусский альбом 2017 года|date=2018-04-12|publisher=[[БелаПАН]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010191034/https://naviny.by/new/20180412/1523557508-expertyby-nazvali-luchshiy-belorusskiy-albom-2017-goda|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/abveszczany-imjony-tyh-hto-uznaharody-experty-by|title=Абвешчаны імёны ўладальнікаў узнагарод ад Experty.by|last=Ляшкевіч|first=Алена|date=2018-04-11|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917164835/http://novychas.by/kultura/abveszczany-imjony-tyh-hto-uznaharody-experty-by|archive-date=17 верасня 2018|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shakal.today/breaking/950-ex-perty-poslednee-v-istorii-vruchenie-nagrad-proekta-experty-by|title=Ex-перты. Последнее (?) в истории вручение наград проекта Experty.by|last=Kaidanovsky|first=Igor|last2=Alter|date=2018-04-11|publisher=Шакал.Тудэй|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405163500/https://shakal.today/breaking/950-ex-perty-poslednee-v-istorii-vruchenie-nagrad-proekta-experty-by|archive-date=5 красавіка 2020|access-date=2020-04-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2016 года ===
* Альбом года — [[Петля Пристрастия]] «Мода и облака»
* Найлепшы дэбютны альбом — {{нп3|Nebulae Come Sweet|Nebulae Come Sweet|en|Nebulae Come Sweet}} «It Is Not The Night That Covers You»
* Найлепшы інды-поп/электронны альбом — [[Shuma]] «Сонца»
* Найлепшы поп-альбом — [[IOWA]] «Import»
* Найлепшы фолк-альбом — Shuma «Сонца»
* Найлепшы рок-альбом — Петля Пристрастия «Мода и облака»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — [[Лявон Вольскі]] «[[Псіхасаматыка]]»
* Прыз народных экспертаў — Лявон Вольскі «Псіхасаматыка»
* Прыз замежных экспертаў — Shuma «Сонца»
* Прыз штатных экспертаў — Петля Пристрастия «Мода и облака»
* Прыз вялікага журы — Петля Пристрастия «Мода и облака»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/new/20170323/1490285211-itogi-nagrad-expertyby-albom-goda-u-gruppy-petlya-pristrastiya|title=Итоги наград Experty.by: &quot;Альбом года&quot; — у группы &quot;Петля пристрастия&quot;|last=Ерчак|first=Евгений|date=2017-03-23|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010073046/https://naviny.by/new/20170323/1490285211-itogi-nagrad-expertyby-albom-goda-u-gruppy-petlya-pristrastiya|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/ahuczany-peramozcy-premii-experty-by-fota|title=Агучаны пераможцы прэміі Experty.by (фота)|last=Аксіновіч|first=Павел|date=2017-03-22|language=be|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505203841/http://novychas.by/kultura/ahuczany-peramozcy-premii-experty-by-fota|archive-date=5 мая 2017|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2015 года ===
* Альбом года — Shuma «Жніво»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/eksperty-golosuyut-za-elektronnyy-folk|title=Эксперты голосуют за электронный фолк|last=Тарналицкий|first=Тарас|date=2016-03-21|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409191929/http://www.belmarket.by/eksperty-golosuyut-za-elektronnyy-folk|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Найлепшы дэбютны альбом — [[NABR]] «Наша автономная боевая ракета»
* Найлепшы інды-поп/электронны альбом — [[Серебряная свадьба]] «[[Музыка — всё!]]»
* Найлепшы фолк-альбом — Shuma «Жніво»
* Найлепшы рок-альбом — [[Re1ikt]] «[[Лекавыя травы (альбом)|Лекавыя травы]]»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — Shuma «Жніво»
* Прыз народных экспертаў — Re1ikt «Лекавыя травы»
* Прыз замежных экспертаў — Shuma «Жніво»
* Прыз штатных экспертаў — Re1ikt «Лекавыя травы»
* Прыз вялікага журы — Shuma «Жніво»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=166851&amp;lang=ru|title=Experty.by выбрал лучшие музыкальные альбомы 2015 года|last=Недаверков|first=Никита|date=2016-03-16|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012162833/https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=166851&amp;lang=ru|archive-date=2019-10-12|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/gruppa-shuma-poluchila-priz-za-luchshiy-albom-2015-goda.html|title=Группа Shuma получила приз за лучший альбом 2015 года|last=Леонович|first=Юлиана|last2=Пивоварчик|first2=Виталий|date=2016-03-17|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206070051/https://www.sb.by/articles/gruppa-shuma-poluchila-priz-za-luchshiy-albom-2015-goda.html|archive-date=6 лютага 2020|access-date=2020-02-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/expertyby_aljbom_hoda_zn|title=«Experty.by»: альбом года — «Жніво» гурта «Shuma». Фотарэпартаж.|last=Аксіновіч|first=Павел|date=2016-03-17|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209125951/https://novychas.by/kultura/expertyby_aljbom_hoda_zn|archive-date=9 лютага 2020|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2016-03-21|title=Всем «Жніво»!|url=http://www.belgazeta.by/ru/1039/society/32640/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|publication-date=2016-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208101717/http://www.belgazeta.by/ru/1039/society/32640|archive-date=8 лютага 2018|access-date=2020-02-13|issue=11 (1036)|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2014 года ===
* Альбом года — [[Port Mone]] «[[Thou]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[Tonqixod]] «Прадмова»
* Найлепшы поп-альбом — IOWA «Export»
* Найлепшы інды-поп/электронны альбом — [[Mustelide]] «Secret»
* Найлепшы фолк-альбом — [[Vuraj]] «[[Rajok]]»
* Найлепшы інструментальны альбом — Port Mone «Thou»
* Найлепшы рок-альбом — Tonqixod «Прадмова»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — Tonqixod «Прадмова»
* Прыз народных экспертаў — Port Mone «Thou»
* Прыз замежных экспертаў — [[(((O)))]] «Motherland»
* Прыз штатных экспертаў — Tonqixod «Прадмова»
* Прыз вялікага журы — Port Mone «Thou»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2015/03/11/ic_articles_117_188420|title=Experty.by назвали альбомом года пластинку Thou группы Port Mone|last=Турчина|first=Ирина|last2=Сацюк|first2=Сергей|coauthors=Сацюк, Сергей|date=2015-03-11|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010071559/https://naviny.by/rubrics/culture/2015/03/11/ic_articles_117_188420|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2017/03/15/experty|title=Награды Experty.by: лучший альбом года записан в лесу, а Макс Корж и «Ляпис Трубецкой» не попали в номинанты|last=Чернухо|first=Александр|last2=Соболев|first2=Аркадий|date=2015-03-10|publisher=[[Onliner.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105075908/https://people.onliner.by/2017/03/15/experty|archive-date=5 студзеня 2020|access-date=2020-01-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2013 года ===
* Альбом года — [[Pukstband]] «Последний альбом»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/muzykalnyy-risunok-goda|title=Музыкальный рисунок года|last=Жданович|first=Анна|date=2014-03-03|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409192623/http://www.belmarket.by/muzykalnyy-risunok-goda|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Найлепшы дэбютны альбом — [[pafnutiy's Dreams]] «The Sandman»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — [[BosaeSonca]] «Адпусці»
* Найлепшы поп-альбом — [[Макс Корж]] «Жить в кайф»
* Найлепшы рок-альбом — Pukstband «Последний альбом»
* Найлепшы фолк-альбом — [[KRIWI]] «[[Traukamurauka]]»
* Найлепшы інструментальны альбом — pafnutiy’s Dreams «The Sandman»
* Прыз народных экспертаў — [[The UNB]] «Крот-фронт»
* Прыз замежных экспертаў — (((O))) «Forever I Am»
* Прыз вялікага журы — Pukstband «Последний альбом»
* Прыз штатных экспертаў — pafnutiy’s Dreams «The Sandman»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/article/605/expertyby-pukst-u-sakaladzie-fota.html|title=Experty.by: Пукст у шакалядзе (фота)|last=Дарапей|first=Хрысьціна|date=2014-02-26|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305045339/https://tuzinfm.by/article/605/expertyby-pukst-u-sakaladzie-fota.html|archive-date=5 сакавіка 2020|access-date=2020-03-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2014/02/26/luchshij-albom-2013|title=Сергей Пукст круче Макса Коржа: лучший альбом 2013 года записывался 5 лет и деньги на него дал Сергей Михалок|last=Кузьмич|first=Катерина|date=2014-02-26|publisher=[[Onliner.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010074144/https://people.onliner.by/2014/02/26/luchshij-albom-2013|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Куманін|first=Арсен|date=2014-03-01|title=Папсавікоў толькі шкада...|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=9947&amp;mode=print|journal=[[Культура (газета)|Культура]]|language=be|issue=9 (1135)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211065438/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=9947&amp;mode=print|archive-date=11 лютага 2020|access-date=2020-02-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2014-03-03|title=Андерграунд на старте. Экс-трубач «Ляписов» и Пукст победили Коржа|url=http://www.belgazeta.by/ru/2014_03_03/life/28475/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|issue=8 (935)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213195652/http://www.belgazeta.by/ru/2014_03_03/life/28475/|archive-date=13 лютага 2020|access-date=2020-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2012 года ===
* Альбом года — [[Зміцер Вайцюшкевіч|Зміцер Вайцюшкевіч &amp; WZ-Orkiestra]] «Ваячак»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[Clover Club]] «Random Mood Jukebox»
* Найлепшы фолк-альбом — [[Палац (гурт)|Палац]] «[[Кола грукатала]]»
* Найлепшы рок-альбом — [[Akute]] «[[Nie Isnuje]]»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — Зміцер Вайцюшкевіч &amp; WZ-Orkiestra «Ваячак»
* Прыз народных экспертаў — Серебряная свадьба «Laterna Magica»
* Прыз замежных экспертаў — {{нп3|ДахаБраха|ДахаБраха|uk|ДахаБраха}} &amp; [[Port Mone]] «Хмелева project»
* Прыз вялікага журы — Серебряная свадьба «Laterna Magica»&lt;ref name=&quot;Шчарабкоў&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/vajacak_zmitra_vajciushkievica|title=&quot;Ваячак&quot; Змітра Вайцюшкевіча стаў альбомам года па версіі Experty.by|last=Шчарабкоў|first=Захар|date=2013-03-28|work=[[БелаПАН]]|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209132144/https://novychas.by/kultura/vajacak_zmitra_vajciushkievica|archive-date=9 лютага 2020|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=107204&amp;lang=ru|title=Премия Experty.by: Войтюшкевич против &quot;Палаца&quot;|last=Усков|first=Юрась|date=2013-03-28|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013065753/https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=107204&amp;lang=ru|archive-date=2019-10-13|access-date=2019-10-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|issue=13 (889)|last=Замировская|first=Татьяна|date=2013-04-07|title=Без панков и понтов|url=http://www.belgazeta.by/ru/2013_04_01/life/26243/|url-status=live|journal=[[БелГазета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080618/http://www.belgazeta.by/ru/2013_04_01/life/26243|archive-date=27 ліпеня 2019|access-date=2020-02-15|publication-date=2013-04-07}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2011 года ===
* Альбом года — [[Троіца (гурт)|Троіца]] «[[Зімачка]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[B side (гурт)|B_Side]] «[[Smooth Season]]»
* Найлепшы фолк-альбом — Троіца «Зімачка»
* Найлепшы рок-альбом — [[Ляпіс Трубяцкі]] «[[Весёлые картинки]]»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — Троіца «Зімачка»
* Найлепшы рэкард-лэйбл — «[[Vigma]]»
* Прыз народных экспертаў — Троіца «Зімачка»
* Прыз замежных экспертаў — Серебряная свадьба «Сердечная мускулатура»
* Прыз вялікага журы — Троіца «Зімачка»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2012/03/20/media_experty_v/|title=Альбом &quot;Зімачка&quot; этно-трио &quot;Троіца&quot; удостоен сразу пяти наград музыкальной премии портала Experty.by|last=Сацюк|first=Сергей|date=2012-03-20|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010201350/https://belapan.by/archive/2012/03/20/media_experty_v/|archive-date=2019-10-10|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/etno-trio-stalo-laureatom-srazu-trekh-belorusskikh-premiy.html|title=Этно-трио стало лауреатом сразу трех белорусских премий.|last=Чернухо|first=Александр|date=2012-03-23|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206061005/https://www.sb.by/articles/etno-trio-stalo-laureatom-srazu-trekh-belorusskikh-premiy.html|archive-date=6 лютага 2020|access-date=2020-02-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/sajt_experty_by_uznagarodz_lep|title=Сайт Experty.by узнагародзіў лепшыя альбомы 2011 году|last=Броўка|first=Мікіта|date=2012-03-21|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209131101/https://novychas.by/kultura/sajt_experty_by_uznagarodz_lep|archive-date=9 лютага 2020|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/triumfataram_muzichnaj_prem_pa|title=Трыумфатарам музычнай прэміі партала Experty.by стала этна-трыа &quot;Троіца&quot;|last=Пруднікава|first=Вольга|date=2012-03-21|work=[[БелаПАН]]|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209133513/https://novychas.by/kultura/triumfataram_muzichnaj_prem_pa|archive-date=9 лютага 2020|access-date=2020-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Дзімачка&quot;&gt;{{Cite journal|issue=12 (837)|last=Замировская|first=Татьяна|date=2012-03-26|title=«Дзімачка!»|url=http://www.belgazeta.by/ru/2012_03_26/mneniya/455/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025173526/http://www.belgazeta.by/ru/2012_03_26/mneniya/455/|archive-date=25 кастрычніка 2012|access-date=2020-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;при жизни&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/premialnaya-vesna|title=Премиальная весна|last=Александров|first=Алексей|date=2012-03-26|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410071908/http://www.belmarket.by/premialnaya-vesna|archive-date=10 красавіка 2020|access-date=2020-04-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2010 года ===
* Найлепшы альбом — [[Дзецідзяцей]] «[[Рух, альбом|Рух]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[PANaNieba|Pananieba]] «[[На балоце]]»
* Найлепшы фолк-альбом — [[Hvarna]] «Кола вяртанняў»
* Найлепшы рок-альбом — Дзецідзяцей «Рух»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — Дзецідзяцей «Рух»
* Найлепшы рэкард-лэйбл — [[West Records]]
* Прыз народных экспертаў — Hvarna «Кола вяртанняў»
* Прыз замежных экспертаў — Hvarna «Кола вяртанняў»
* Прыз вялікага журы — Дзецідзяцей «Рух»&lt;ref name=&quot;kp.by/daily/25647.4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/luchshie-belorusskie-muzykalnye-albomy-2010-goda-nazvany-v-minske-125737-2011|title=Лучшие белорусские музыкальные альбомы 2010 года названы в Минске|date=2011-03-01|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200206063252/https://www.belta.by/culture/view/luchshie-belorusskie-muzykalnye-albomy-2010-goda-nazvany-v-minske-125737-2011|archive-date=6 лютага 2020|access-date=2020-02-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/i-vse-taki-oni-vertyatsya-2.html|title=И все–таки они вертятся|last=Клусов|first=Валерий|date=2011-03-03|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206064208/https://www.sb.by/articles/i-vse-taki-oni-vertyatsya-2.html|archive-date=6 лютага 2020|access-date=2020-02-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2011-03-14|title=Музон оцифрованный|url=http://www.belgazeta.by/ru/2011_03_14/radosti_zhizni/22440/_tpl//ru/2011_03_14/radosti_zhizni/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|issue=10 (784)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214070628/http://www.belgazeta.by/ru/2011_03_14/radosti_zhizni/22440/_tpl//ru/2011_03_14/radosti_zhizni/|archive-date=14 лютага 2020|access-date=2020-02-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/pobediteli-ili-luchshie|title=Победители или лучшие?|last=Фролкин|first=Сергей|date=2011-03-05|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409171526/http://www.belmarket.by/pobediteli-ili-luchshie|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://by.belapan.by/archive/2011/03/01/by_media_expert_ph/|title=Лепшым дэбютным альбомам мінулага года Experty.by назвалі &quot;На балоце&quot; гурту Pananieba|last=Сямашка|first=Васіль|date=2011-03-01|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|archive-url=https://archive.today/20200416145519/https://by.belapan.by/archive/2011/03/01/by_media_expert_ph/|archive-date=16 красавіка 2020|access-date=2020-04-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2009 года ===
* Найлепшы альбом — [[The Toobes]] «[[Hello, альбом|Hello]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — The Toobes «Hello»
* Найлепшы поп-альбом — [[Atlantica]] «Taboo»
* Найлепшы рок-альбом — The Toobes «Hello»
* Найлепшы беларускамоўны альбом — [[Глюкі (гурт)|Глюкі]] «[[Idyjatyzm]]»
* Найлепшы рэкард-лэйбл — [[West Records]]
* Прыз народных экспертаў — [[CherryVata]] «ViaVanilla»
* Прыз замежных экспертаў — Port Mone «Dip»
* Прыз вялікага журы — The Toobes «Hello»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://generation.by/news3353.html|title=Лепшыя альбомы 2009 паводле Experty.by: The Toobes атрымаў 4 узнагароды|last=Кузьміч|first=Воля|last2=Sidun|first2=Jura|coauthors=Sidun, Jura|date=2010-02-18|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012183931/http://generation.by/news3353.html|archive-date=2019-10-12|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|date=2010-02-22|title=Нужен переводчик!|url=http://www.belgazeta.by/ru/2010_02_22/lichnyi_vkus/20400/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|issue=07 (730)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213191404/http://www.belgazeta.by/ru/2010_02_22/lichnyi_vkus/20400/|archive-date=13 лютага 2020|access-date=2020-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/iz-potoka-novostey-83|title=Из потока новостей|last=Жданович|first=Анна|date=2010-02-22|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409193238/http://www.belmarket.by/iz-potoka-novostey-83|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://by.belapan.by/archive/2010/02/18/by_media_premii_musik_ph/|title=Найбольшую колькасць узнагарод па выніках Experty.by 2009 года атрымаў малады беларускі рок-гурт The Toobes|last=Васіль|first=Сямашка|date=2010-02-18|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416142950/https://by.belapan.by/archive/2010/02/18/by_media_premii_musik_ph/|archive-date=2020-04-16|access-date=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;

=== Па выніках 2008 года ===
* Найлепшы альбом — Троіца «[[Сон-трава (альбом)|Сон-трава]]»
* Найлепшы дэбютны альбом — [[NHS]] «700»
* Найлепшы фолк-альбом — Троіца «Сон-трава»
* Найлепшы рок-альбом — [[Ляпіс Трубяцкі]] «[[Манифест, альбом|Манифест]]»
* Найлепшы поп-альбом — [[Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская|Ядвіга Паплаўская]] і [[Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч|Аляксандр Ціхановіч]] «Любовь-судьба»
* Найлепшы рэкард-лэйбл — [[West Records]]
* Прыз замежных экспертаў — [[Джамбібум]] «Жавараначкі»
* Прыз вялікага журы — [[Ляпіс Трубяцкі]] «[[Манифест, альбом|Манифест]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/kalmykov-proroki-v-svoyom-otechestve-eto-ne-expertyby-lyapis-trubeckoy|title=Калмыков: Пророки в своём отечестве — это не &quot;Experty.by&quot;, а &quot;Ляпис Трубецкой&quot;|date=2009-02-19|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012175406/https://euroradio.fm/ru/kalmykov-proroki-v-svoyom-otechestve-eto-ne-expertyby-lyapis-trubeckoy|archive-date=2019-10-12|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.belgazeta.by/ru/2009_02_23/radosti_zhizni/18340/_tpl//ru/2009_02_23/radosti_zhizni/|title=Экспертно-винегретные отношения|last=Замировская|first=Татьяна|date=2009-02-23|journal=[[БелГазета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213192117/http://www.belgazeta.by/ru/2009_02_23/radosti_zhizni/18340/_tpl//ru/2009_02_23/radosti_zhizni/|archive-date=13 лютага 2020|access-date=2020-02-13|issue=7 (679)|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2009/02/18/albomy/|title=Лучший музыкальный альбом 2008 года — &quot;Сон-трава&quot; группы &quot;Троіца&quot;|last=Клещук|first=Ольга|date=2009-02-18|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200416144151/https://belapan.by/archive/2009/02/18/albomy/|archive-date=16 красавіка 2020|access-date=2020-04-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://by.belapan.by/archive/2009/02/18/by_albomy/|title=Лепшы музычны альбом 2008 года — &quot;Сон-трава&quot; гурту «Троіца»|last=Вольга|first=Кляшчук|date=2009-02-18|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416150438/https://by.belapan.by/archive/2009/02/18/by_albomy/|archive-date=2020-04-16|access-date=2020-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Ацэнкі ==
Таццяна Заміроўская як калумніст «[[БелаПАН]]» у 2009 годзе так ацаніла першыя вынікі працы праекта: ''«Спроба стварэння Інтэрнэт-партала, дзе кожны новы CD-рэліз беларускіх музыкаў аглядаецца цалкам разнамаснай чацвёркай лепшых музычных крытыкаў краіны, як ні дзіўна, удалася»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/01/04/ic_articles_410_160616|title=Татьяна Замировская. ШОУ-БИЗ. Кажется, мы вас подвели|last=Замировская|first=Татьяна|date=2009-01-04|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201075018/https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/01/04/ic_articles_410_160616|archive-date=1 лютага 2018|access-date=2020-02-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яна ж ужо як аўтар «[[БелГазета|БелГазеты]]» адзначала, што к 2012 году музычная прэмія сайта стала больш важкай, чым «[[Рок-каранацыя]]»&lt;ref name=&quot;Дзімачка&quot; /&gt;. У 2018 годзе з нагоды замарозкі сайта Таццяна Заміроўская напіша ў часопісе «{{lang-ru|Большой}}»: ''«Пакінутая база тэксту нават важней за пакінутую музыку. Бо, калі мы вывучаем нейкі перыяд у мастацтве, мы ў першую чаргу звяртаемся да тэксту, да архіва, да дакументацыі. А, калі сканчаецца нешта класнае, мы ў першую чаргу ныем»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bolshoi.by/kolumnist/no-criticism/|title=Почему не нужен критик|last=Замировская|first=Татьяна|date=2018-07-23|publisher=Журнал «Большой»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330170115/https://bolshoi.by/kolumnist/no-criticism/|archive-date=30 сакавіка 2020|access-date=2020-03-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Алег Хаменка]], франтмен гурта «[[Палац (гурт)|Палац]]», праз «[[СБ. Беларусь сегодня]]» ў 2008 годзе падкрэсліў важнасць з’яўлення дадзенага музычнага рэсурсу, так як ''«нам усім не хапала менавіта такой прадметнай крытыкі за подпісам прафесійных і вядомых у музычных колах людзей»''&lt;ref name=&quot;Четверо смелых&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/chetvero-smelykh.html|title=Четверо смелых|last=Бобров|first=Сергей|date=2008-06-19|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200205193856/https://www.sb.by/articles/chetvero-smelykh.html|archive-date=5 лютага 2020|access-date=2020-02-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Віталь Артыст, франтмен гурта «[[Без Билета]]», у 2010 годзе праз «[[СБ. Беларусь сегодня]]» так ацаніў партал: ''«Добра, дарэчы, што з’явіўся сайт experty.by ''—'' цікавае напаўненне і таксама ёсць свая музычная прэмія»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|title=Вход свободный|last=Ружечка|first=Александр|last2=Декола|first2=Надежда|date=2010-04-24|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205182811/https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|archive-date=5 лютага 2020|access-date=2020-02-05|last3=Незванов|first3=Анатолий|coauthors=Декола, Надежда; Незванов, Анатолий|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Павел Свярдлоў, рэдактар «KYKY.ORG», у аглядзе ўсіх музычных прэмій Беларусі на 2013 год адзначыў асаблівасцю ўручэння узнагарод сайта тое, што яно ''«праходзіць у камернай абстаноўцы, без канцэрту і іншай мітусні»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kyky.org/music/pliaski-na-kostiakh-rok-karanatsyi-ili-zachiem-bielarusi-shiest-muzykalnykh-priemii|title=Пляски на костях «Рок-каранацыі», или зачем Беларуси шесть музыкальных премий|last=Свердлов|first=Павел|date=2013-01-31|publisher=KYKY.ORG|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200321195946/https://kyky.org/music/pliaski-na-kostiakh-rok-karanatsyi-ili-zachiem-bielarusi-shiest-muzykalnykh-priemii|archive-date=21 сакавіка 2020|access-date=2020-03-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Музычны крытык, аўтар «Энцыклапедыі беларускай папулярнай музыкі» Зміцер Падбярэзскі праз «[[Sputnik]]» у 2015 годзе прыпісаў прэмію «Experty.by» да ліку ''«найбольш аб’ектыўных з усіх беларускіх музычных прэмій»''&lt;ref name=&quot;Жбанаў&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|title=Дзмітрый Падбярэзскі: нам ёсць што паказаць Еўропе|last=Жбанаў|first=Аляксандр|date=2015-06-05|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145019/https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|archive-date=15 лютага 2020|access-date=2020-02-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Рэната Харват, суарганізатар фестывалю «Budapest Showcase Hub», для [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]] ў 2017 годзе станоўча ацаніў высілкі партала па прасоўванні айчынных артыстаў за мяжу і канстатаваў, што ''«за апошнія некалькі гадоў намаганнямі праекта Experty.by сучасная беларуская музыка атрымала прыкметную прысутнасць на міжнародных шоукейс-фэстах і канферэнцыях»''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/belorusy-vpervye-vystupjat-na-festivale-budapest-showcase-hub-v-vengrii-269880-2017|title=Белорусы впервые выступят на фестивале Budapest Showcase Hub в Венгрии|date=2017-10-05|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317111517/http://www.belta.by/culture/view/belorusy-vpervye-vystupjat-na-festivale-budapest-showcase-hub-v-vengrii-269880-2017|archive-date=17 сакавіка 2018|access-date=2020-02-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Ілля Сін|Ілля Свірын]], галоўны рэдактар газеты «[[Культура (газета)|Культура]]», у 2017 годзе ацаніў карыснасць парталу так: ''«Без сумневу, гэты праект сяк-так уплывае на агульную музычную сітуацыю. З’яўляюцца новыя цікавыя і зусім нефарматныя праекты, а музыканты выграбаюць з кішэняў апошнія {{нп3|Пенязь|пенязі|uk|Пенязь}}, каб зрабіць сабе якасны запіс, бо ведаюць, што яго будуць ацэньваць — прыдзірліва і {{нп3|Гамбургскі рахунак|па гамбургскім рахунку|ru|Гамбургский счёт}}. Ды і публіка даведваецца шмат новага»''&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=14623&amp;mode=print|title=Эксперты ў дапамогу марсіянам|last=Свірын|first=Ілья|author-link=Ілля Сін|date=2017-10-14|issue=41 (1324)|journal=[[Культура (газета)|Культура]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210184440/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=14623&amp;mode=print|archive-date=10 лютага 2020|access-date=2020-02-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. За два гады да таго ў ацэнках творчасці гурта «[[Port Mone]]» ён жа звяртаўся да вынікаў ''«самай кваліфікаванай і выразнай музычнай прэміі Беларусі»''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Свірын|first=Ілья|author-link=Ілля Сін|access-date=2020-02-13|archive-date=13 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213073121/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=11656&amp;mode=print|language=be|journal=[[Культура (газета)|Культура]]|issue=23 (1201)|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=11656&amp;mode=print|title=Зазірнулі ў “Port Mone”|date=2015-06-06|coauthors=Бунцэвіч, Надзея|last2=Бунцэвіч|first2=Надзея|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, падзяліў меркаванне Аляксандра Чарнуха, рэдактара «[[Ultra-music.com]]», які назваў яе самай грунтоўнай ''«з пункту гледжання крытэрыяў для адбору самых моцных рэлізаў года»'' ў 2012 годзе&lt;ref name=&quot;при жизни&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ultra-music.com/articles/7900|title=Иван Кирчук: «Хорошо, что награждают при жизни»|last=Чернухо|first=Александр|last2=Шарай|first2=Полина|date=2012-03-21|coauthors=Шарай, Полина|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330082304/http://ultra-music.com/articles/7900|archive-date=30 сакавіка 2020|access-date=2020-03-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе Лёша Горбаш з «[[34mag]]» у рэтраспектыве 2010—2019 гадоў назваў партал, эксперты якога 10 гадоў ''«цярпліва адслухвалі і ацэньвалі ўсе альбомы і выбіралі найлепшыя з іх»'', адзіным, хто займаўся каталагізацыяй беларускай музыкі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|title=Вспомнить все: таймлайн беларусской музыки 2010–2019|last=Горбаш|first=Леша|last2=Кашликов|first2=Антон|coauthors=Кашликов, Антон; palasatka|last3=palasatka|date=2019-12-26|publisher=[[34mag]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230064444/https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|archive-date=2019-12-30|access-date=2019-12-30}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рок-каранацыя]]

== Спасылкі ==
* [http://experty.by/ Афіцыйны сайт праекта Experty.by]
* [https://www.facebook.com/experty.by Старонка праекта на Facebook]
{{ВС}}

[[Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Сайты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Музыка Беларусі]]</text>
      <sha1>r1liy4vl6jkh4dsujbiqh17dqvg5r2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Справа Маладога Фронта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532163</id>
    <revision>
      <id>5167089</id>
      <parentid>4608066</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24123" sha1="chai9gjkno1vwfvjqqabavq7nqzjvpg" xml:space="preserve">Законам [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] ад 15 снежня 2005 г. № 71-3 «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя заканадаўчыя акты Рэспублікі Беларусь па пытанні ўзмацнення адказнасці за дзеянні, накіраваныя супраць чалавека і грамадскай бяспекі» ў Крымінальны кодэкс уведзены новы артыкул 193-1, у якім устаноўлена адказнасць за незаконную арганізацыю дзейнасці грамадскага аб'яднання, рэлігійнай арганізацыі ці фонда альбо ўдзел у іх дзейнасці.

У заключэнні Венецыянскай камісіі ад 14 верасня 2011 г., адносна артыкула 193-1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] гаворыцца, што артыкул 193-1 парушае Міжнародны пакт аб палітычных і грамадзянскіх правах і з'яўляецца патэнцыйным інструментам для дзяржавы ў стрымліванні грамадскіх актывістаў, дае ўладам шырокія паўнамоцтвы ўмешвацца ў фундаментальнае права на свабоду асацыяцый , свабоду думкі, перакананняў і іх выказвання.&lt;ref&gt;http://www.lawtrend.org/pdf-viewer?file=http://www.lawtrend.org/wp-content/uploads/1999/02/Komment_Venets_komiss_sent_2011_russk1.pdf&lt;/ref&gt;

== Ход падзей ==
Актывісты моладзевай апазіцыйнай арганізацыі Беларусі «[[Малады Фронт]]» з часоў заснавання МФ пераследуюцца ўладамі за актыўную грамадска-палітычную дзейнасць. Адміністрацыйныя штрафы і арышты, выключэнне з ВНУ, пагрозы і шантаж з боку спецслужбаў, крымінальны пераслед былі распаўсюджанымі відамі рэпрэсіяў у дачыненні да маладафронтаўцаў. Крымінальныя справы супраць [[Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі|Аляксея Шыдлоўскага]], Вадзіма Лабковіча, [[Павел Канстанцінавіч Севярынец|Паўла Севярынца]], [[Артур Уладзіміравіч Фінкевіч|Артура Фінкевіча]], [[Зміцер Дашкевіч|Зміцера Дашкевіча]], [[Эдуард Анатолевіч Лобаў|Эдуарда Лобава]] былі прызнаныя беларускімі праваабаронцамі і міжнароднымі праваабарончымі арганізацыямі як палітычна матываваныя, а актывісты МФ былі прызнаныя палітычнымі зняволенымі.

У 2005 г. перад прэзідэнцкімі выбарамі беларускімі ўладамі быў прыняты новы артыкул Крымінальнага Кодэксу РБ, накіраваны на абмежаванне правоў беларускіх грамадзянаў.

У 2006 г. Арт. 193-1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]: «арганізацыя дзейнасці аб’яднання, фонда ці рэлігійнай арганізацыі, якая не прайшла дзяржаўнай рэгістрацыі, ці ўдзел у ёй», пачаў актыўна выкарыстоўвацца супраць актывістаў моладзевай дэмакратычнай арганізацыі «[[Малады Фронт]]».

У сакавіку 2006 г. Аддзелам па барацьбе з тэрарызмам і арганізаванай злачыннасцю [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КГБ]] была ўзбуджаная крымінальная справа па арт. 193.1 супраць чатырох актывістаў “Маладога Фронту”—Зміцера Дашкевіча, [[Алег Міхайлавіч Корбан|Алега Корбана]], Барыса Гарэцкага і Сяргея Лісічонка.

27 сакавіка 2006 г. у рамках узбуджанай крымінальнай справы былі праведзеныя вобшукі ў кватэрах некаторых актывістаў МФ. Раённыя пракуратуры, згодна з распараджэннем [[КДБ Беларусі|КДБ]], у межах справы дапыталі дзясяткі людзей. У знак пратэсту супраць крымінальнага пераследу сяброў «Маладога Фронта» ў канцы [[Травень|мая]] і ў пачатку чэрвеня 2006 г. у некалькіх гарадах Беларусі праводзілася безтэрміновая масавая галадоўка, якую пачалі актывісты г. [[Салігорск]]а.

Напачатку верасня 2006 г. быў праведзены вобшук ў кватэры Зміцера Хведарука. 13 верасня 2006 г. пракуратура дапытала П. Севярынца, які адбываў пакаранне на «хіміі».

5 верасня 2006 г. быў арыштаваны і змешчаны ў СІЗА-1 у [[Мінск]]у лідар «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]» [[Зміцер Дашкевіч]]. З. Дашкевіч быў абвінавачаны ў «дзейнасці ад імя незарэгістраванай арганізацыі» паводле артыкула 193.1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]].  1 лістапада 2006 г. З Дашкевіч быў асуджаны на 1,5 гады зняволення. У снежні 2006 г.

З. Дашкевіч быў прызнаны міжнароднай праваабарончай арганізацыяй [[Amnesty International]] вязнем сумлення.&lt;ref&gt;http://spring96.org/en/news/16101 Amnesty International is calling for the immediate and unconditional release of Zmitser Dashkevich&lt;/ref&gt;

Актывіст «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]» са [[Жлобін]]а Эдуард Зелянкоў быў затрыманы 13 сакавіка 2006 г. за нанясенне графіці. Крымінальная справа супраць яго была ўзбуджаная па артыкулах 193.1 і 339 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]. Следства вялося аддзелам унутраных спраў Цэнтральнага раёна г. [[Гомель|Гомеля]]. На пачатку чэрвеня 2006 г. абвінавачанне ў хуліганстве з Э. Зелянкова было знятае за адсутнасцю складу злачынства і пакінутае абвінавачанне ў дзейнасці ад імя незарэгістраванай арганізацыі «[[Малады Фронт]]». Паводле рашэння суда Жлобінскага раёна, Э. Зелянкоў быў прыцягнуты да адказнасці ў выглядзе штрафу.

Крымінальная справа паводле артыкулу 193-1 КК РБ была заведзеная супраць актывіста МФ з Баранавіч Сяргея Марчыка 10 красавіка 2006 г. С. Марчык з’ехаў за межы [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]].

20 верасня 2006 г. быў выкліканы ў [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генпракуратуру]] РБ на допыт па справе, узбуджанай па артыкуле 193-1 КК РБ Сяржук Лісічонак. Справа была заведзеная ў сакавіку 2006 г. Праходзіў па справе як падазраваны. Напачатку кастрычніка 2006 г. крымінальная справа супраць С. Лісічонка была закрытая.

4 лютага 2007 г. былі затрыманыя 28 рэгіянальных і мінскіх лідараў «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]»  па арт. 193-1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]. У гэты дзень адбылося паседжанне Цэнтральнай Рады «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]», якое праводзілася ў прыватнай кватэры ў [[Мінск]]у. Затрыманыя моладзевыя актывісты праз пэўны час былі вызваленыя, а Зміцер Хведарук і [[Алег Міхайлавіч Корбан|Алег Корбан]] — змешчаныя ў СІЗА [[КДБ Беларусі|КДБ]], дзе правялі трое сутак у якасці падазраваных па ўзбуджанай крымінальнай справе. Пазней у якасці падазраваных па гэтай справе былі прыцягнутыя Барыс Гарэцкі, Аляксей Янушэўскі і непаўнагадовая [[Наста Палажанка]].

Абвінавачанне грунтавалася на канфіскаваных падчас ператрусаў на кватэрах маладафронтаўцаў друкаваных матэрыялах, а таксама на раздрукоўках тэлефонных размоў і аўдыёзапісе сходаў 29 верасня 2006 г., 25-га, 29 студзеня, 1, 4 лютага 2007 г. З. Хведарука абвінавачвалі ў тым, што ён кіраваў Першамайскай радай «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]», [[Алег Міхайлавіч Корбан|А. Корбана]] — у кіраўніцтве Партызанскай рады, А. Янушэўскага — Завадской, Б. Гарэцкага — у тым, што ён быў прэс-сакратаром арганізацыі, [[Наста Палажанка|Н. Палажанку]] абвінавачвалі ў кіраўніцтве арганізацыйным аддзелам арганізацыі. Мэтай дзейнасці «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]», на думку абвінавачання, з’яўляўся захоп ўлады шляхам масавых вулічных акцый.

Судовыя слуханні па справе праходзілі 28-29 мая 2007 г. ў судзе [[Савецкі раён (Мінск)|Савецкага раёна Мінска]]. Дзяржабвінаваўца прапанавала пакараць З. Хведарука, А. Янушэўскага, [[Алег Міхайлавіч Корбан|А. Корбана]], Б. Гарэцкага штрафамі ў памеры 500 базавых велічынь, а [[Наста Палажанка|Н. Палажанку]] — выпраўленчымі працамі. Суддзя Руслан Аніскевіч прызнаў моладзевых актывістаў вінаватымі ва ўчыненні крымінальнага злачынства і вынес наступныя пакаранні: З. Хведарук — штраф у памеры 40 базавых велічынь (1 млн. 240 тыс. руб.), А. Корбан, А. Янушэўскі, Б. Гарэцкі — штрафы ў памеры 30 базавых велічынь (930 тыс. руб.), Н. Палажанцы вынесена судовае папярэджанне.

Па гэтым жа артыкуле былі асуджаныя іншыя лідары і актывісты [[Малады Фронт|МФ]] — [[Іван Шыла]] ([[Салігорск]]),  Анастасія Азарка ([[Несвіж|Нясвіж]]), Яраслаў Грышчэня ([[Баранавічы]]), Кася Салаўёва ([[Полацк]]), Эдуард Зелянкоў ([[Жлобін]]). Усе яны былі асуджаныя да штрафу альбо папярэджання.

Крымінальная справа ў дачыненні да непаўнагадовага актывіста з [[Салігорск]]а [[Іван Шыла|Івана Шылы]] была ўзбуджаная 10 мая 2007 г. пракуратурай [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] па арт. 193.1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]. І. Шыла абвінавачваўся у тым, што дакладна ведаючы што [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам юстыцыі РБ]] грамадзкаму аб’яднанню «[[Малады Фронт]]» адмоўлена ў дзяржаўнай рэгістрацыі, з 26 лістапада 2006 г. ажыццяўляў незаконную арганізацыю дзейнасці дадзенага аб’яднання і ўдзельнічаў у яго дзейнасці пры наступных абставінах. Так, ён, з’яўляючыся кіраўніком структурнага падраздзялення (суполкі) грамадзкага аб’яднання «[[Малады Фронт]]» у г. [[Салігорск]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і яго актывістам, для дасягнення мэтаў, вызначаных статутам аб’яднання, прыняў актыўны ўдзел у мерапрыемствах аб’яднання, шэраг якіх былі арганізаваныя з ягоным непасрэдным удзелам. 4 верасня 2007 г. суд Салігорскага раёна з удзелам дзяржаўнага абвінаваўцы пракурора А. І. Чарнышэвіча разгледзеў крымінальную справу адносна [[Іван Шыла|Івана Шылы]] ў адкрытым судовым паседжанні. Суддзя В. Н. Лапіна прызнала І. Шылу вінаватым ва ўчыненні крымінальнага злачынства, прадугледжанага арт. 193.1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]], і вынесла Івану Шылу судовае папярэджанне. Вынесены прысуд быў абскарджаны ў калегіі па крымінальных справах Мінскага абласнога суда, аднак скарга была пакінутая без задавальнення, а вынесены прысуд — без зменаў.

19 красавіка 2007 г. жыхар г. Баранавічы Яраслаў Грышчэня быў выкліканы на допыт у КДБ,на якім даведаўся, што праходзіць падазраваным па крымінальнай справе па арт. 193.1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] за удзел у «[[Малады Фронт|Маладым Фронце]]». Суд над Я. Грышчэнем пачаўся 10 верасня 2007 г. у судзе [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцскай вобласці]]. Актывіст [[Малады Фронт|МФ]] з горада [[Баранавічы]] Я. Грышчэня абвінавачваўся ва ўчыненні злачынства, прадугледжанага арт. 193.1 КК РБ. Паводле пастановы аб узбуджэнні крымінальнай справы, якую вынес пракурор г. [[Баранавічы]], старэйшы дарадца юстыцыі А. П. Смаль, «непаўнагадовы Грышчэня Я. С. пасля заявы ў Баранавіцкі ГАУС, якую ён зрабіў 20 красавіка 2007 г. аб добраахвотным спыненні ўдзелу ў дзейнасці грамадскага аб’яднання «[[Малады Фронт]]», якое не прайшло ва ўстаноўленым парадку дзяржаўнай рэгістрацыі, фактычна працягнуў удзел у дзейнасці гэтага незарэгістраванага грамадзкага аб’яднання пры правядзенні шэсця «[[Чарнобыльскі шлях]]» 26 красавіка 2007 г., пра што сведчаць відэаматэрыялы. Падчас судовага разбіральніцтва пракурор, які падтрымліваў дзяржаўнае абвінавачанне, прапанаваў пакараць актывіста на 1 год пазбаўлення волі ўмоўна. Суддзя Васіль Петрыў прызнаў Я. Грышчэню вінаватым у інкрымінуемым злачынстве і прыняў рашэнне аб пакаранні яго штрафам у памеры 30 базавых велічынь (930 тысяч рублёў).

Крымінальная справа супраць Анастасіі Азаркі была ўзбуджаная УУС Мінаблвыканкаму 5 сакавіка 2007 г. па арт. 193.1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]. Дзяўчыну падазравалі ў дзейнасці ад імя незарэгістраванай арганізацыі «Малады Фронт». 4 верасня 2007 г. А. Азарка была аштрафаваная на 40 базавых велічынь.

8 красавіка  2008 г. ў [[Полацк]]у абвешчаны прысуд па крымінальнай справе ў дачыненні да актывісткі [[Малады Фронт|МФ]] Кацярыны Салаўёвай. Суддзя Марозава абвінаваціла яе ў крыміналным злачынстве, прадугледжаным арт. 193.1. [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] за дзейнасць ад імя незарэгістраванай арганізацыі «[[Малады Фронт]]». Нягледзячы на пратэст міжнароднай і беларускай грамадскасці, якія лічаць дадзены крымінальны арыкул неадпаведным міжнародным прававым нормам і палітычна матываваным, К. Салаўёву пакаралі штрафам у памеры 50 базавых велічынь.

Таксама быў узбуджаны шэраг крымінальных спраў паводле артыкула 193-1 КК РБ, якія не дайшлі да суда. Так крымінальная справа была заведзеная на актывіста Жлобінскай філіяла [[Малады Фронт|МФ]] — Кірыла Атаманчыка.&lt;ref&gt;https://charter97.org/be/news/2009/4/30/17782/ Крымінальныя справы супраць апазіцыянераў не закрываюцца, а толькі прыпыняюцца&lt;/ref&gt;

Крымінальныя справы былі ўзбуджаны на кіраўніка Гомельскага МФ Андруся Цянюту і кіраўніка Светлагорскага МФ Арсенія Ягорчанку.&lt;ref&gt;http://www.wikiwand.com/ru/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82 Молодой Фронт&lt;/ref&gt; У Жодзіна  крымінальныя справы паводле артыкула 193-1 КК РБ узбуджаныя адразу на некалькіх маладафронтаўцаў — Сяржука Гудзіліна, Яўгена Ваўкаўца і Алеся Чарэйку.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160305222117/http://www.charter97.org/bel/news/2006/04/12/mf Узбуджана чарговая крымінальная справа супраць актывістаў «Маладога Фронту»&lt;/ref&gt;

== Міжнародная рэакцыя ==
Старшыня Парламенцкай асамблеі [[Рада Еўропы|Рады Еўропы]] (ПАРЕ) Рэнэ ван дэр Ліндэн 17 красавіка 2007 г. на прэс-канферэнцыі ў [[Страсбур]]гу заклікаў беларускі ўрад спыніць адпраўляць у турмы актывістаў «[[Малады Фронт|Маладога фронта]]».&lt;ref&gt;http://spring96.org/ru/news/11021 Рене ван дер Линден: задержание пятерых активистов «Молодого фронта» недопустимо&lt;/ref&gt;

Міжнародны Фонд па абароне праваабаронцаў Front Line далучыўся да кампаніі «Стоп 193.1!», якую праводзіла Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацый. Front Line лічыць, што артыкул 193.1 неабходна адмяніць, паколькі ён абмяжоўвае дзейнасць законных, у тым ліку і праваабарончых, арганізацый і супярэчыць палажэнням Усеагульнай Дэкларацыі Правоў Чалавека і Міжнароднаму пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах, ратыфікаваным Беларуссю.&lt;ref&gt;http://spring96.org/ru/news/29044 Агляд-хроніка парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі, чэрвень 2009 году&lt;/ref&gt;

[[Amnesty International]] таксама заклікала адмяніць артыкул 193-1 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]].&lt;ref&gt;http://buroadvokat.ru/index.php/2010-02-15-20-35-09?start=1206&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* http://spring96.org/be/news/6604
* https://spring96.org/be/news/6985
* http://spring96.org/ru/news/10189
* https://palitviazni.info/sprava/prawa-aladoha-rontu {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160315103534/http://palitviazni.info/sprava/prawa-aladoha-rontu |date=15 сакавіка 2016 }}
* http://193.belngo.info/view.pl/praktyka193 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111208225426/http://193.belngo.info/view.pl/praktyka193 |date=8 снежня 2011 }}
* http://belngo.info/stop-193-1/praktyka-vykarystan-nja-art-193-1

[[Катэгорыя:Малады Фронт]]</text>
      <sha1>chai9gjkno1vwfvjqqabavq7nqzjvpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Кужугетавіч Шайгу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545204</id>
    <revision>
      <id>5167146</id>
      <parentid>4899888</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:08:41Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5167146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16912" sha1="s9ogixxl5mku80grc1b8xj6bb49kkd8" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{ДД}}
'''Сяргей Кужугетавіч Шайгу''' ({{lang-ru|Сергей Кужугетович Шойгу}}; {{lang-tyv|Сергей Күжүгет оглу Шойгу}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Міністр абароны Расійскай Федэрацыі (2012—2024). Генерал арміі (2003). [[Герой Расійскай Федэрацыі]] (1999).

Старшыня дзяржаўнага савета [[РСФСР]] і Расіі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайнага становішча і ліквідацыі вынікаў стыхійных бедстваў (1991—1994), міністр па надзвычайных сітуацыях (1991—2012), губернатар Маскоўскай вобласці (2012).

Кіраўнік міжабласной партыі «Адзінства» (1999—2001), адзін са старшыняў партыі «Адзіная Расія» (2001—2002, разам з [[Юрый Міхайлавіч Лужкоў|Ю. М. Лужковым]] і [[Мінцімер Шарыпавіч Шайміеў|М. Ш. Шайміевым]]. Кіраўнік [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]] (з 2009).

== Біяграфія ==
Сяргей Шайгу нарадзіўся [[21 мая]] [[1955]] года ў невялікім мястэчку [[Чадан]] ([[Тува]]) у сям’і савецкага рэдактара раённай газеты Кужугета Серэевіча Шайгу і Аляксандры Якаўлеўны Шайгу (раней Кудраўцава)&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://gov.tuva.ru/news.aspx?id=8356 В Москве прощаются с Александрой Шойгу]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

=== Вучоба ===
[[Файл:Sergey Shoigu.jpg|thumb|Старшыня дзяржаўнага савета РСФСР і Расіі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайнага становішча і ліквідацыі вынікаў стыхійных бедстваў, з 1994 па 2012 год]]
Сяргей Шайгу з 1972 па [[1977]] год вучыўся ў горадзе [[Краснаярск]] у Інстытуце і атрымаў пасведчанне будаўніка&lt;ref name=&quot;mil.ru-min&quot;&gt;{{cite web|url=http://structure.mil.ru/management/minister.htm|title=Министр обороны|publisher=Министерство обороны Российской Федерации|accessdate=2014-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211124655/http://structure.mil.ru/management/minister.htm|archivedate=11 снежня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[1996]] годзе стаў кандыдатам гаспадарчых навук&lt;ref name=&quot;mil.ru-min&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tuva.asia/lib/disser/1996/1019-shoygu.html|author=Шойгу Сергей Кужугетович.|title=Организация государственного управления при прогнозировании чрезвычайных ситуаций в целях уменьшения социально-экономического ущерба (на примере землетрясений)|publisher=Электронный журнал «Новые исследования Тувы»|accessdate=2014-12-23|archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt;.

=== Службовы рост ===
Пасля заканчэння вучобы пачаў працаваць на наступных пасадах:
* 1977—1978 гг. — майстар трэста «Промхімбуд», г. [[Краснаярск]].
* 1978—1979 гг. — майстар, начальнік вучастка трэста «Тувінсбуд», г. [[Кызыл]].
* 1979—1984 гг. — старшы прараб, галоўны інжынер, начальнік будаўнічага ўпраўлення СУ-36 трэста «Ачынскалюмінійбуд», г. Ачынск.
* 1984—1985 гг. — намеснік галавы трэста «Саяналюмінійбуд», г. Саянагорск.
* 1985—1986 гг. — галава трэста «Саянцяжсбуд», г. [[Абакан]].
* 1986—1988 гг. — галава трэста «Абаканвагонбуд», г. Абакан.
* 1988—1989 гг. — другі сакратар Абаканскага гарадскога камітэта [[КПСС]].
* 1989—1990 гг. — інструктар Краснаярскага крайкама [[КПСС]], г. [[Краснаярск]].
* 1990—1991 гг. — намеснік старшыні дзяржаўнага савета РСФСР па чарцяжу і будове, г. [[Масква]].
* 1991 г. — старшыня Расійскага аддзела ратаўнікоў, г. [[Масква]].
* 1991 г. — старшыня дзяржаўнага савета РСФСР па надзвычайным становішчы, г. [[Масква]].
* 1991—[[1994]] гг. — Старшыня дзяржаўнага савета Расіі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайнага становішча і ліквідацыі вынікаў стыхійных бедстваў. У 1992 годзе з’яўляўся намеснікам галавы часовай адміністрацыі на тэрыторым Паўночнай Асеціі і Інгучэціі ў час асеціна-інгушскага канфлікту&lt;ref&gt;[http://www.magastimes.com/node/103 Справка об обстоятельствах возникновения осетино-ингушского вооруженного конфликта, его развития и роли в нём федеральных органов власти и управления] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100225154959/http://www.magastimes.com/node/103 |date=25 лютага 2010 }}&lt;/ref&gt;.
* 1994—2012 гг. — Міністр па справах грамадзянскай абароны, надзвычайнага становішча і ліквідацыі вынікаў стыхійных бедстваў Расіі, адначасова з [[10 студзеня]] [[2000]] г. па [[7 мая]] 2000 г. — намеснік старшыні ўрада Расіі.
* 1996 год — сачыў за парадкам пад час выбараў [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыса Ельцына]]&lt;ref&gt;[http://www.panorama.ru/gov/gov20033.shtml Шойгу Сергей Кужугетович на сайте panorama.ru]&lt;/ref&gt;.
* С [[1996]] г. — член Савета бяспекі Расіі.
* 2000 — узначаліў грамаду «Адзінства», якую стварылі для падтрымкі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/russia/2000/05/27/edinstvo/ Lenta.ru: В России: партию «Единство» возглавил Сергей Шайгу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150401052117/http://lenta.ru/russia/2000/05/27/edinstvo/ |date=1 красавіка 2015 }}&lt;/ref&gt;.

[[11 мая]] [[2012]] года прызначаны на пасаду галавы Маскоўскай вобласці&lt;ref&gt;[http://www.mosreg.ru/news/69764.html Мособлдума утвердила кандидатуру С. Шойгу на пост губернатора Московской области]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

[[6 лістапада]] [[2012]] года прызначаны міністрам абароны Расіі&lt;ref&gt;[http://www.km.ru/v-rossii/2012/11/06/696643-novym-ministrom-oborony-rossii-stal-sergei-shoigu Шойгу стал главой Минобороны по рекомендации Медведева ]&lt;/ref&gt;. 22 ліпеня 2014 года Галоўнае следчае ўпраўленне МУС Украіны пачало следства па падазрэнні С. Шайгу ў падтрымцы [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны ва Украіне]]&lt;ref&gt;[http://mvs.gov.ua/mvs/control/main/uk/publish/article/1105703 МВС України відкрило кримінальне провадження стосовно посібників терористів — Шойгу і Малофєєва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150710231256/http://www.mvs.gov.ua/mvs/control/main/uk/publish/article/1105703 |date=10 ліпеня 2015 }}&lt;/ref&gt;. Гэта была «помста» за ўдзел у [[Анексія Крыма Расіяй|захопе Крыма]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1335171|title = МВД Украины возбудило дело в отношении Сергея Шойгу|date = 22 июля 2014|publisher = [[ТАСС|ИТАР-ТАСС]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://itar-tass.com/politika/1271610|title = СКР объявил Авакова и Коломойского в международный розыск|date = 21 июня 2014|publisher = [[ТАСС|ИТАР-ТАСС]]}}&lt;/ref&gt;.

12 мая 2024 года прызначаны сакратаром [[Савет бяспекі Расійскай Федэрацыі|Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/342682/|title=Шайгу зойме пасаду кіраўніка Рады бяспекі Расіі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-05-12}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2024 года [[Міжнародны крымінальны суд]] выдаў ордары на арышт Сяргея Шайгу і начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расіі [[Валерый Васільевіч Герасімаў|Валерыя Герасімава]] за меркаваныя ваенныя злачынствы падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/345677/|title=МКС выдаў ордары на арышт Сяргея Шайгу і Валерыя Герасімава|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-06-25}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
* Бацька — Кужугет Серэвіч Шайгу (1921—2010)&lt;ref&gt;[http://gov.tuva.ru/news.aspx?id=6429 Государственный деятель Тувы Кужугет Шойгу похоронен в Москве // gov.tuva.ru, 03.12.2010]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; (правільна на тувінскай мове — Кужугет Шойгу Серее оглу) савецкі дзеяч Тувы.
* Маці — Аляксандра Якаўлеўна Шайгу (Кудраўцава; 1924—2011). Паходзіць з Расіі, Ардоўская вобласць, вёска Якаўлева. Савецкі дзеяч Тувы&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/456598.html Мать Сергея Шойгу стала заслуженным работником сельского хозяйства Тувы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.centerasia.ru/issue/2010/38/3574-starshaya-sestra.html Старшая сестра] // Еженедельник «Центр Азии», № 38, 24 — 30 сентября 2010.&lt;/ref&gt;.
* Жонка — Ірына Аляксандраўна Шайгу (раней Анціпіна), робіць начальнікам у прыватным прадпрыемстве, якое мае даход ад замоў з міністэрства, дзе кіраваў яе муж — С. Шайгу&lt;ref name=&quot;Щёголев&quot;&gt;Щёголев К. А. Кто есть кто в России. Исполнительная власть. Кто правит Россией. — {{М.}}, Астрель: АСТ, 2007, С. 536 ISBN 978-5-17-047056-3&lt;/ref&gt;.
* '''Дзве дачкі:'''
*# Юлія Сяргееўна Шайгу ([[1977]] года нараджэння) — галава душэўнай дапамогі пры МНС Расіі (з 2002 года)&lt;ref name=&quot;Щёголев&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=806986 «Власть», «Родня во власти», 24 сентября 2007]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Slon.ru&quot; /&gt;.
*# Ксенія Сяргееўна Шайгу ([[1991]] года нараджэння) — вучань&lt;ref name=&quot;Slon.ru&quot; /&gt;.
* Старэйшая сястра — Ларыса Кужугетаўна Шайгу, пасол Дзяржаўнай Думы Расіі&lt;ref name=&quot;Slon.ru&quot;&gt;[http://slon.ru/russia/vysokopostavlennye_nasledniki_pravitelstvo-609525.xhtml?type=1&amp;page=6&amp;h=26#ff Высокопоставленные наследники]&lt;/ref&gt;.
* Малодшая сястра — Ірына Кужугетаўна Захарава (нар. [[1960]]) — урач&lt;ref name=&quot;Slon.ru&quot; /&gt;.
* Зяць — Аляксей Юр’евіч Захараў (нар. 1971), муж дачкі Юліі, пракурор [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]&lt;ref&gt;[http://izvestia.ru/news/558520 Мособлдума обсудит профессиональные качества кандидата в прокуроры — Известия]&lt;/ref&gt;.

== Слава ==
* Імем Шайгу названа вуліца ў Піхемскім раёне Тувы&lt;ref&gt;[http://fias.nalog.ru/Public/SearchPage.aspx?SearchState=2 Федеральная информационная адресная система] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111114193508/http://fias.nalog.ru/Public/SearchPage.aspx?SearchState=2 |date=14 лістапада 2011 }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Шойгу Сергей Кужугетович // Кто есть кто в России и в ближнем зарубежье: Справочник. — {{М.}}: Издательский дом «Новое время», «Всё для Вас», 1993. — С. 740—742 ISBN 5-86564-033-X
* Шойгу Сергей Кужугетович // Щёголев К. А. Кто есть кто в России. Исполнительная власть. Кто правит Россией. — {{М.}}, Астрель: АСТ, 2007, С. 525—526 ISBN 978-5-17-047056-3

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.itar-tass.com/c112/383307.html Жыццё С. Шайгу]
* [http://www.government.ru/persons/25/ Жыццё С. Шайгу на ўрадавай выставе Расіі]
* [http://www.mchs.gov.ru/ministry/?ID=3799 Жыццё С. Шайгу на выставе МНС Расіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111108032848/http://www.mchs.gov.ru/ministry/?ID=3799 |date=8 лістапада 2011 }}
* [http://www.newlookmedia.ru/?p=1564 Сергей Шойгу, председатель Госкомитета по чрезвычайным ситуациям: «Мысли об отставке мне спать не мешают», интервью 1992 года]
* [http://www.forum-mil.ru/news/shojgu_s_g/2012-01-01-2005 Сергей Шойгу на Форуме Министерства обороны Российской Федерации]
* [http://www.gornovosti.ru/tema/interview/sergey-shoygu-otkosit-nikomu-ne-pozvolyu50172.htm Сергей Шойгу: «Откосить никому не позволю». Интервью газете «Городские новости», 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419012006/http://www.gornovosti.ru/tema/interview/sergey-shoygu-otkosit-nikomu-ne-pozvolyu50172.htm |date=19 красавіка 2014 }}

{{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}}
{{Савет бяспекі Расійскай Федэрацыі}}
{{Сакратары СБ РФ}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Шайгу Сяргей Кужугетавіч}}
[[Катэгорыя:Члены КПСС]]
[[Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»]]
[[Катэгорыя:Міністры Расійскай Федэрацыі]]
[[Катэгорыя:Міністры абароны Расійскай Федэрацыі]]
[[Катэгорыя:Губернатары Маскоўскай вобласці]]</text>
      <sha1>s9ogixxl5mku80grc1b8xj6bb49kkd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сольна (камуна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550760</id>
    <revision>
      <id>5166939</id>
      <parentid>5046660</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="hcivqizq9x26ofumen10u2zaubtlxex" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Назва = Сольна
|Арыгінальная назва = {{lang-sv|Solna kommun}}
|Герб = Solna vapen.svg
|Апісанне герба = Герб камуны Сульна
|Карта = Solna Municipality in Stockholm County.png
|Карта_подпіс = Камуна на карце лена Стакгольм
|Памер карты = 250px
|Тип_найменування =
|Найменування =
|Сталіца = [[Сульна]]
|Краіна = {{SWE}}
|Уваходзіць у = [[Стакгольм (лен)|Стакгольм]]
|Насельніцтва = 71 293 чал. |Год перапісу = 2012
|Шчыльнасць = 3 694
|Плошча =  21,01
|Сайт = http://www.Solna.se/ www.Solna.se
|ISO =
}}
'''Камуна Сольна''' ({{lang-sv|Solna kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Стакгольм (лен)|Стакгольм]] у цэнтральнай [[Швецыя|Швецыі]].
Сульна 288-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — прадмесце Стакгольма [[Сольна]].
== Насельніцтва ==
Насельніцтва складае 71 293 чалавек (станам на студзень 2013 года)&lt;ref name=&quot;teryt&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=23 лютага 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
{{Bar box
|title=Колькасць насельніцтва камуны Сольна за 1970-2010 гады
|titlebar=#DDD
|width=600px
|barwidth=40px
|left1=Год
|right1=Насельніцтва
|bars=
{{bar pixel|1970|#0080E6|391||55 556}}
{{bar pixel|1975|#0099FF|379||53 878}}
{{bar pixel|1980|#0080E6|355||50 441}}
{{bar pixel|1985|#0099FF|349||49 648}}
{{bar pixel|1990|#0080E6|365||51 841}}
{{bar pixel|1995|#0099FF|383||54 417}}
{{bar pixel|2000|#0080E6|398||56 605}}
{{bar pixel|2005|#0099FF|426||60 575}}
{{bar pixel|2010|#0080E6|480||68 144}}
|caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&amp;xu=C9233001&amp;omradekod=BE&amp;huvudtabell=BefolkningNy&amp;omradetext=Befolkning&amp;tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&amp;preskat=O&amp;prodid=BE0101&amp;starttid=1970&amp;stopptid=2010&amp;Fromwhere=M&amp;lang=1&amp;langdb=1 SCB]}}
== Населеныя пункты ==
Камуне падпарадкаваныя 1 гарадское пасяленне (tätort):
* [[Стакгольм]] (Stockholm) (частка — раён Сольна)

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:Solna-stadshus.jpg|Управа камуны&lt;br/&gt;(Сольна)
Файл:Råsunda kyrka ext4.jpg|Царква&lt;br/&gt;(Росунда)
Файл:Ulriksdal slott 1.jpg|Замак Ульрыксдаль
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Спасылкі ==

* [http://www.Solna.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151223044933/http://www.solna.se/ |date=23 снежня 2015 }}

{{Стакгольм (лен)}}
{{Заліўка камун Швецыі}}

[[Катэгорыя:Камуны лена Стакгольм]]</text>
      <sha1>hcivqizq9x26ofumen10u2zaubtlxex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Петэхія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553263</id>
    <revision>
      <id>5167120</id>
      <parentid>4876459</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="gpynxih2ov551b0fmy43jfxdbjzhltq" xml:space="preserve">{{Хвароба
 |Name            = Петэхія
 |Image           = Petechiaesmall.jpg
 |Caption         = Множная дробная петэхія
 |DiseasesDB      = 
 |ICD10           = {{ICD10|R|23|3|r|20}}
 |ICD9            = 
 |DSM4            = 
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 
 |MedlinePlus     = 
 |eMedicineSubj   = 
 |eMedicineTopic  = 
 |MeshID          = D011693
}}
'''Петэхія''' — невялікая (1-2 мм) чырвоная або пурпурная [[сып|пляма]] на целе, выкліканая дробнымі {{нп3|Кровазліццё|гемарагіямі|ru|Кровоизлияние}} (пашкоджанне [[капіляр]]аў сасуда)&lt;ref name=&quot;Robbins&quot;&gt;Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; &amp; Mitchell, Richard N. (2007). ''Robbins Basic Pathology'' (8th ed.). Saunders Elsevier. p. 86 ISBN 978-1-4160-2973-1&lt;/ref&gt;. З’яўляецца [[сімптом]]ам многіх станаў і хвароб.

Самай распаўсюджанай прычынай петэхій з’яўляецца фізічная [[траўма]], напрыклад моцны прыступ кашлю, ванітаў або плачу, што можа выклікаць петэхіі на твары, асабліва вакол вачэй. Яны могуць таксама паўстаць з-за празмернага ціску на тканкі (напрыклад, пры празмерным зацягванні [[жгут]]а). У гэтых выпадках петэхіі не ўяўляюць пагрозы і знікаюць за некалькі дзён.

Петэхіі могуць быць прыкметай [[трамбацытапеніі]] (зніжэнне колькасці трамбацытаў) пры затрымцы аднаўлення трамбацытаў (як пабочны эфект лекаў або з прычыны некаторых [[Інфекцыйныя захворванні|інфекцыйных захворванняў]]), або пры парушэнні згусальнасці крыві.

== Судовая медыцына ==
Петэхіі на твары і кан’юнктыве (вачах) з’яўляюцца прыкметай смерці ад асфіксіі. Яны з’яўляюцца вынікам павышэння ціску ў венах галавы і гіпаксічнага разбурэння {{нп3|Эндатэлій|эндатэлію|ru|Эндотелий}} сасудаў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ashpyxial deaths and petechiae: a review|last=Ely|first=Susan F.|author2=Charles S. Hirsch|url=http://www.charlydmiller.com/LIB04/2000petechiaereview.pdf|format=PDF|work=Journal of Forensic Science|date=2000|pages=1274–1277|accessdate=2007-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека]]
[[Катэгорыя:Судовая медыцына]]
[[Катэгорыя:Крывацёкі]]</text>
      <sha1>gpynxih2ov551b0fmy43jfxdbjzhltq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софія Фадзееўна Навумава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553313</id>
    <revision>
      <id>5167053</id>
      <parentid>4664198</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7386" sha1="mjx9oyat50k3o5odpu8wh5nt4ot2qkj" xml:space="preserve">{{Навуковец 
 |Імя                  = Софія Фадзееўна Навумава
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          =
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = [[хімія палімераў]]
 |Месца працы          = [[Інстытут фізіка-арганічнай хіміі АН БССР]]
 |Навуковая ступень    = {{Навуковая ступень|доктар|хімічных навук}}
 |Навуковае званне     = {{Навуковае званне||0}}
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} 
{{!}}}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
{{цёзкі2|Навумава}}
'''Софія Фадзееўна Наву́мава'''&lt;ref name=&quot;bel11&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|11к}}&lt;/ref&gt; ({{ДН|23|5|1924}}, Заазер’е {{МН|Сенненскага раёна|ў Сенненскім раёне|Сенненскі раён}} [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (сучаснай [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]) — {{ДС|12|3|2000}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Хімія палімераў|хіміі высокамалекулярных злучэнняў]]. [[Доктар хімічных навук]] (1974).

== Біяграфія ==
С. Ф. Навумава нарадзілася ў вёсцы Заазер’е {{МН|Сенненскага раёна|ў Сенненскім раёне|Сенненскі раён}} [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (сучаснай [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). У 1941 годзе скончыла школу ва [[Ульянавічы|Ульянавічах]]&lt;ref name=&quot;edoc&quot;&gt;[http://edoc.bseu.by:8080/handle/edoc/60914 ''Побудей, С. В.'' Софья Фадеевна Наумова: становление советского учёного]&lt;/ref&gt;. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] была падпольшчыцай і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскай]] сувязной&lt;ref name=&quot;edoc&quot; /&gt;. У 1949 годзе скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (хімічны факультэт). Да 1953 года працавала інжынерам у Інстытуце энергетыкі [[АН БССР]]&lt;ref name=&quot;edoc&quot; /&gt;. У 1953 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Кинетика ингибированной полимеризации метилметакрилата»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/32406 |title=Электронная библиотека диссертаций и авторефератов диссертаций Национальной библиотеки Беларуси |access-date=23 сакавіка 2018 |archive-date=28 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228013902/http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/32406 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. З 1 лютага 1953 да 1989 года ў Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР&lt;ref name=&quot;edoc&quot; /&gt; (у 1952—1967 і 1975—1986 гг. загадчык лабараторыі).

Памерла С. Ф. Навумава 12 сакавіка 2000 г.

== Навуковая дзейнасць ==
С. Ф. Навумавай належаць навуковыя працы па сінтэзу і даследаванню ўласцівасцей палімерных святлоадчувальных матэрыялаў, антыстатычных матэрыялаў і антыстатычных лакаў для каляровых кінафотаматэрыялаў, негатыўных і пазітыўных электронарэзістаў і рэнтгенарэзістаў для [[Мікраэлектроніка|мікраэлектронікі]], распрацоўцы поліфункцыянальных манамерных і алігамерных стабілізатараў і інш. З’яўляецца аўтарам больш за 250 навуковых прац, каля 100 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы [[СССР]], [[ЗША]], [[Францыя|Францыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[ФРГ]], [[Італія|Італіі]] і [[Японія|Японіі]]&lt;ref name=&quot;edoc&quot; /&gt;.

Сярод апублікаванага:
* Циклогекса-1,3-диен и продукты на его основе — Мінск, 1980. (разам з Б. В. Ерафеевым, В. Д. Юрынай)

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|11}} — С. 111.

== Спасылкі ==
* [http://edoc.bseu.by:8080/handle/edoc/60914 ''Побудей, С. В.'' Софья Фадеевна Наумова: становление советского учёного / С. В. Побудей // Роль личности в истории государства и права Беларуси: сборник тезисов докладов по материалам Республиканской научно-теоретической конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3—4 ноября 2016 года / под ред. И. В. Вишневской, И. П. Манкевич; УО «Белорусский государственный экономический университет». — Минск: БГЭУ, 2016. — С. 204—205.]{{ref-ru}}
* [http://vlib.by/PRIDVINIE-11/PERSONS/Navymava_SF.htm Навумава Софія Фадзееўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 541.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191115062437/http://vlib.by/PRIDVINIE-11/PERSONS/Navymava_SF.htm |date=15 лістапада 2019 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Навумава Софія Фадзееўна}}
[[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАНБ]]
[[Катэгорыя:Хімікі СССР]]</text>
      <sha1>mjx9oyat50k3o5odpu8wh5nt4ot2qkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561159</id>
    <revision>
      <id>5167122</id>
      <parentid>4737552</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281584" sha1="ehj69944zukhg90l9k1yn6u552yhxln" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{фарматаванне}}
{{інфармацыйны спіс}}
'''[[Серыя раманаў «Гары Потэр»|Серыя раманаў пра Гары Потэра]],''' напісаная англійскай пісьменніцай [[Джаан Роўлінг]] у 1997-2007 гадах і пісьменнікам Джэкам Торнам у 2016 годзе.

У спісе пералічаны '''асноўныя''' персанажы серыі раманаў, якія значна ўплывалі на сюжэт твораў, а таксама персанажы, звязаныя з рэальнымі падзеямі.

== Стварэнне персанажаў і ўплыў рэальнага свету ==
Некаторыя персанажы і чароўныя істоты серыі раманаў, створаныя Джаан Роўлінг, звязаныя з міфічнымі персанажамі, якія згадваліся да яе. Да такіх персанажаў ставяцца [[кентаўры]], [[васіліск]], феніксы, акрамантулы, аднарогі і інш.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tv-park.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=548:2012-01-16-14-54-31&amp;catid=155:2010-12-09-11-50-27&amp;Itemid=793|title=МИФИЧЕСКИЕ КИНОГЕРОИ|publisher=ТВ-парк|lang=ru|accessdate=2012-02-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AOqLhZ2o?url=http://tv-park.ru/index.php?option=com_content#|archivedate=2012-09-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Некаторыя асноўныя персанажы кніг пра Гары Потэра з’явіліся дзякуючы падзеям, што адбываліся ў жыцці пісьменніцы. Напрыклад, знешнасць Гары Потэра, па некаторых дадзеных, Роўлінг збольшага запазычыла ў свайго старадаўняга сябра Яна Потэра ({{Lang-en|Ian Potter}}), з якім гуляла ва ўзросце 2—7 гадоў у чараўнікоў, калі жыла ва Уінтэрбурне, хоць сама пісьменніца гэты факт то пацвярджае, то адмаўляе. Прататыпам цёткі Мардж Дурслі стала бабуля Джаан па мацярынскай лініі Фрыда Волант: па словах пісьменніцы, яе шлюб з дзядулем Эрні быў «''няўдалым''», а атмасферу, якая панавала ў іх доме, яна называла «''хаасам''»&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Шон Смит|частка=Глава вторая. Книжный Ребёнок|загаловак=Биография создателя Гарри Поттера|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=[[АСТ (выдавецтва)|Астрель]]|год=2002|том=|старонкі=39|старонак=314|серыя=|isbn=1-85479-820-0|тыраж=10000}}&lt;/ref&gt;.

У адным з эпізодаў кнігі «Гары Потэр і Кубак агню» з’яўляецца першакурсніца Наталі Макдональд, якая залічваецца Размяркоўвальным Капелюшам на факультэт Грыфіндор. Яна атрымала сваё імя ў гонар рэальнай дзяўчынкі, якая напісала ліст Джаан Роўлінг, паколькі была хворая на рак і баялася не дачакацца выхаду кнігі «Гары Потэр і Кубак агню». Яна вельмі хацела даведацца, што ж адбудзецца з [[Гары Потэр]]ам у новай кнізе, і прасіла пісьменніцу расказаць пра гэта. На жаль, Джаан ў гэты час не праглядала пошту, паколькі заканчвала працу над кнігай, таму адказ спазніўся, і дзяўчынка памерла, так і не даведаўшыся, што адбудзецца з Гары. Джаан дала гераіні кнігі імя гэтай дзяўчынкі і наведала яе бацькоў, падарыўшы ім кнігу з аўтографам&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=qQYfoV62d30C&amp;pg=PA25&amp;dq=Harry+Potter+Natalie+McDonald&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Harry%20Potter%20Natalie%20McDonald&amp;f=false Philip Neil. ''J.K. Rowling’s Harry Potter novels: a reader’s guide''.]&lt;/ref&gt;

== Персанажы ==

=== Хогвартс ===

==== Студэнты факультэта Грыфіндор ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''[[Гары Джэймс Потэр]]'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Harry James Potter}}; 31 ліпеня 1980 г.)
|мужчынскі
|паўкроўка
|алень
|11 цаляў, вастралісту, пяро фенікса
|[[Дэніэл Рэдкліф]]
|}
[[Файл:HPatDH_-_Panache_-_b&amp;w_Harry_and_camera.jpg|міні|злева]]
Гары Потэр, галоўны герой серыі раманаў. У чароўным свеце вядомы як адзіны чалавек, які выжыў пасля смяротнага пракляцця, якое было пушчана ў яго ў дзіцячым узросце адным з найвялікшых цёмных чараўнікоў — Лордам [[Валдэморт]]ам, які забіў перад гэтым яго бацькоў. Пракляцце ўдарыла па самаму Цёмнаму Лорду, у выніку чаго ён стаў бесцялеснай істотай, а Гары Потэр стаў папулярны сярод чараўнікоў. На яго ілбе застаўся шнар у выглядзе маланкі, які стаў яго адметным знакам і пасля стаў азначаць блізкасць і настрой Валдэморта.

Сам Гары аб сваёй папулярнасці не здагадваўся да адзінаццаці гадоў, жывучы з [[магл]]амі (звычайнымі людзьмі), якія з’яўляліся яго сваякамі, але старанна хавалі праўду і ставіліся да хлопчыка дрэнна ўвесь гэты час. У адзінаццаць гадоў на яго адрас пачынаюць прыходзіць лісты з запрашэннем у школу чараўніцтва Хогвартс, якія маглы спрабуюць схаваць. Але ў іх гэта не атрымліваецца, Гары пазнае аб тым, што ён чараўнік, і адпраўляецца на вучобу ў [[Хогвартс]]. Кожныя летнія вакацыі Гары вяртаецца да маглаў.

Падчас вучобы ён некалькі разоў сутыкаецца з Валдэмортам у тым ці іншым выглядзе, які спрабуе яго забіць, але Гары кожны раз пазбягае смерці. У чацвёртай кнізе Валдэморт цалкам адраджаецца, і з гэтага моманту Гары падвяргаецца большай небяспецы. Наблізіцца да Потэра Цёмны Лорд спачатку не можа: у Хогвартсе ён пад абаронай дырэктара школы Альбуса Дамблдара, а на летніх вакацыях яго абараняюць роднасныя повязі загінутай маці.

Абарона спыняецца па дасягненні Гары паўналецця і пасля смерці Дамблдора. Мэта Потэра — забіць Валдэморта, для чаго Гары павінен спачатку знішчыць усе часткі падзеленай душы Валдэморта — хоркруксы. Разам з сябрамі ён паспяхова спраўляецца з гэтай задачай і ў апошняй бітве перамагае Валдэморта.

Пасля перамогі над Валдэмортам становіцца мужам Джыні Уізлі.

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Рональд Біліюс Уізлі ([[Рон Уізлі]])'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Ronald Bilius «Ron» Weasley}}; 1 сакавіка 1980 г.)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|тэр’ер
|першая — ясень і волас аднарога&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;другая — 14 цаляў, вярба, волас аднарога
|Руперт Грынт
|}
Рон Уізлі — адзін з галоўных герояў серыі раманаў. Шостае дзіця ў сям’і Уізлі. Звычка маці Рона ставіць старэйшых дзяцей у прыклад малодшым выпрацавала ў яго своеасаблівы комплекс «другога гатунку», які ён востра перажывае.

Блізкі сябар Гары Потэра, знаёмства з якім адбылося яшчэ падчас першай паездкі ў цягніку «Хогвартскі экспрэс».

Прысутнічае ва ўсіх кнігах серыі, у апошніх разам з Герміёнай Грэйнджэр становіцца старастам факультэта Грыфіндор. Пасля перамогі над Валдэмортам жэніцца на Герміёне Грэйнджэр.

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''[[Герміёна Грэйнджэр|Герміёна Джын Грэйнджэр]]'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Hermione Jean Granger}}; 19 верасня 1979 г.)
|жаночы
|магланароджаная
|выдра
|11 3/4 цаляў, вінаградная лаза, жыла Дракана, 24 грама
|[[Эма Уотсан]]
|}
[[Файл:HPatDH_-_Panache_-_Emma_and_Dobby.jpg|злева|міні]]
Герміёна Грэнджэр — адна з галоўных гераінь серыі раманаў. Хоць народжаная магламі, вядомая як выдатніца ў Хогвартсе і таленавітая чараўніца. Прысутнічае ва ўсіх кнігах серыі, у апошніх разам з Ронам Уізлі становіцца старастай факультэта Грыфіндор. У пасляслоўі («Дзевятнаццаць гадоў праз») замужам за Ронам і мае двух дзяцей — Розу і Х’юга.

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Джынеўра Молі Уізлі ([[Джыні Уізлі]])'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Ginevra Molly Weasley}})
|жаночы
|чыстакроўная
|Конь
|12 цаляў, ліпа, луска саламандры
|Боні Райт
|}
Джыні Уізлі — сёмае дзіця і адзіная дзяўчынка ў сям’і Уізлі. Сяброўка тройцы галоўных герояў. На год маладзейшая за Гары. У кнігах апісваецца як дзяўчынка з яркімі карымі вачыма і доўгімі прамымі, вогненна-рудымі (як і ва ўсіх Уізлі) валасамі. Таленавітая чараўніца, у прыватнасці добра валодае пракляццем «Лятучамышыны сурокі».

Джыні з’яўляецца ў першай кнізе на вакзале Кінгс-Крос, праводзячы старэйшых братоў у Хогвартс. У другой кнізе падчас куплі падручнікаў Люцыус Малфой падкідвае Джыні дзённік Тома Рэдла — хоркрукс Валдэморта, які прадстаўляў сабой успамін. Джыні перапісваецца з Рэдлам, і ў выніку Том занявольвае яе розум: Том Рэдл яе рукамі выпускае з Таемнага пакоя васіліска, які нападае на магланароджаных. Джыні спрабавала пазбавіцца ад дзённіка, але не змагла знішчыць яго. Спрабуючы зноў здабыць цела, Том Рэдл забірае дзяўчынку ў Таемная зала і пазбаўляе яе сіл. Аднак Гары Потэр знішчае частку душы Валдэморта, складзеную ў дзённік, і Джыні прыходзіць у сябе.

З чацвёртай кнігі Джыні становіцца папулярнай сярод супрацьлеглага полу, пачынае сустракацца з Майклам Корнерам. У пятай кнізе Джыні — лавец каманды Грыфіндора па квідычы, гуляе добра. Выдатна авалодвае закляццямі пад кіраўніцтвам Гары ў Атрадзе Дамблдара. Калі Амбрыдж ў апошні раз выкрывае Атрад Дамблдора і адлучваецца ў Забаронены лес, Джыні, якая знаходзіцца разам з іншымі членамі АД пад аховай Інспекцыйнай дружыны, колькасна праўзыходнай Атрад Дамблдора, вызваляецца і дамагаецца пералому ў сутычцы. Удзельнічае ў вылазцы ў Міністэрства Магіі з мэтай выратаваць Сірыуса Блэка, а таксама ў якая рушыла за гэтым Бітве ў Аддзеле тайн з Пажыральнікамі Смерці. Сустракаецца спачатку з Майклам Корнерам, але затым заводзіць адносіны з Дынам Томасам.

У шостай кнізе Джыні працягвае гуляць за каманду Грыфіндора па квідычы, але ўжо ў якасці паляўнічага. У гэтай жа кнізе пачынае сустракацца з Гары Потэрам. У канцы кнігі Гары тлумачыць ёй, што ім трэба расстацца, інакш Валдэморт пазнае аб іх блізкасці і можа выкарыстоўваць яе ў чарговы раз, як прынаду. Яна хвалюецца, але згаджаецца. У сёмай кнізе зносіны паміж імі працягваецца. Джыні актыўна ўдзельнічае ў бітве за Хогвартс.

У далейшым, па словах Джаан Роўлінг, Джыні стала знакамітым гульцом у жаночай камандзе «Холіхедскія Гарпіі», затым яна стала старэйшым спартыўным карэспандэнтам у «Штодзённым прароку». Выйшла замуж за Гары Потэра і нарадзіла траіх дзяцей: Джэймса Сірыуса, Альбуса Северуса і Лілі Палумну. Фактычна, разам з Гары, выхавалі і чацвёртага дзіцяці — Тэдзі Лупіна, сына Рымуса Лупіна і Німфадоры Тонкс&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/7/30/j-k-rowling-web-chat-transcript J.K. Rowling Web Chat Transcript — The Leaky Cauldron]&lt;/ref&gt;.

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Фрэд Уізлі'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Fred Weasley}})
| rowspan=&quot;2&quot; |мужчынскі
| rowspan=&quot;2&quot; |чыстакроўныя
| rowspan=&quot;2&quot; |бык
| rowspan=&quot;2&quot; |13 цаляў, бяроза, пяро фенікса
11 цаляў, дуб, пяро фенікса
|Джэймс Фэлпс
|- align=&quot;center&quot;
|'''Джордж Уізлі'''&lt;br /&gt;({{lang-en|George Weasley}})
|Олівер Фэлпс
|}
Фрэд (1978—1998) і Джордж Уізлі — чацвёрты і пяты хлопцы ў сям’і Уізлі. Блізняты. Вядомыя сваім пачуццём гумару і вясёлымі жартамі, асабліва на працягу вучобы ў Хогвартсе.

У першым рамане «[[Гары Потэр і філасофскі камень]]» Фрэд і Джордж зачаравалі злепленыя імі сняжкі, і тыя пачалі лётаць за прафесарам Квірэлам, уразаючыся яму ў патыліцу, за што блізняты «зарабілі» некалькі штрафных ачкоў Грыфіндору. Упершыню сур’ёзна дапамаглі Гары Потэру у рамане «[[Гары Потэр і Таемная зала]]», даўшы магчымасць бегчы з дома Дурсляў. Падарылі Гары Карту Марадзёраў. У пачатку кнігі «Гары Потэр і Кубак агню», калі блізняты разам са сваім бацькам наведалі сямейства Дурсляў, каб забраць Гары з сабой, Фрэд падсунуў ірыска «Гіпер’язычок» Дадлі, з-за чаго ў апошняга вырас пяціметровы мову.

Падчас дзеяння сюжэту пятай кнігі «[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]» Фрэд і Джордж збеглі з Хогвартса, перад гэтым там шуму нарабіўшв — запусцілі феерверкі і стварылі балота, якое не змагла прыбраць Далорэс Амбрыдж. Пакінуўшы школу, адкрылі магазін «Разнастайныя чароўныя шкадзілкі», хоць свой бізнэс пачалі яшчэ ў школе. Магазін браты адкрылі на грошы, выйграныя Гары Потэрам у Турніры Трох Чараўнікоў і аддадзеныя блізнятам.

У сёмай кнізе падчас аперацыі «Сем Потэраў» Северус Снэйп загаворам Сектумсемпра выпадкова пазбаўляе Джорджа вуха. Падчас Бітвы за Хогвартс Аўгустус Руквуд невядомым заклінаннем выклікае выбух, які забівае Фрэда.

Часопіс «Свет фантастыкі» паставіў двайнят Уізлі на трэцяе месца ў спісе «10 самыя-самыя фантастычныя блізняты».

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Персі Ігнатыюс Уізлі'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Percy Ignatius Weasley}})
|мужчынскі
|чыстакроўны
|лось
|11 цаляў, ядловец, ваўчыная поўсць
|Крыс Рэнкін
|}
Персі Уізлі — трэцяе дзіця ў сям’і Уізлі. З першай кнігі ён — стараста факультэта Грыфіндор у Хогвартсе, вучыцца на пятым курсе. У трэцяй кнізе Персі становіцца старастам школы, атрымлівае па іспыту ЖАБА вышэйшыя балы і сканчае Хогвартс. У чацвёртай кнізе падчас правядзення Турніру Трох Чараўнікоў Персі замяняе на пасадзе загінулага Барці Краўча.

У пятай кнізе Персі сварыцца з усёй сям’ёй Уізлі і з’язджае з «Нары» ў Лондан, папярэдне нагрубіўшы свайму бацьку. З тых часоў у сям’і стараюцца пра яго не казаць. Затым ён становіцца галоўным памочнікам Карнеліуса Фаджа. Даведаўшыся, што Рона прызначылі старастам, ён піша брату ліст з віншаваннямі, раячы спыніць зносіны з Гары Потэрам. З іншымі членамі сям’і не кантактуе наогул, вяртае маці калядны падарунак і нават не цікавіцца самаадчуваннем бацькі пасля раненні. У сёмай кнізе Персі нечакана з’яўляецца ў Хогвартсе, просіць прабачэння за ўсе перад сям’ёй і прымае ўдзел у абароне Хогвартса.

У далейшым, па словах Роўлінг, Персі становіцца высокапастаўленым чыноўнікам пры Кінгслі Брустверы Ажэніцца на Одры, і ў іх нараджаюцца дзве дачкі — Молі і Люсі.

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#DC143C; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Нэвіл Даўгапупс (Лангботам)'''&lt;br /&gt;({{lang-en|Neville Longbottom}})
|мужчынскі
|чыстакроўны
|мядзведзь
|вішневае дрэва, валасоў аднарога, 10,5 цаляў
|Мэттью Люіс
|}
Нэвіл Даўгапупс — вучань Хогвартса, адзін галоўных герояў, аднакурснік Гары Потэра. З першай кнігі Нэвіл прадстаўлены вельмі безуважлівым, непамятлівым, няёмкім і палахлівым. Бліжэй да канца серыі ўдзельнічае ў большасці небяспечных місій галоўных герояў. У канцы сёмай кнігі ўносіць істотны ўклад у перамогу над Валдэмортам, знішчаючы з дапамогай мяча Грыфіндора адзін з хоркруксаў Цёмнага Лорда — змяю Нагайну.

Нэвіл — далёка не дурны студэнт, але велізарная няўпэўненасць у сабе перашкаджае яму праявіць свае здольнасці. Прычынай такой няўпэўненасці з’яўляецца і вельмі строгая бабуля, і адсутнасць бацькоў, і здзекі прафесара Снэйпа над Нэвілам. На занятках АД Нэвіл навучыўся ўжываць вялікая колькасць баявых заклінанняў, у фінальнай бітве за Хогвартс праяўляе ўсё сваё майстэрства.

Бацькі Нэвіла былі [[Міністэрства магіі|цемраборцамі]] і, па словах бабулі хлопчыка, «вельмі паважанымі людзьмі ў чароўнай супольнасці». Як і бацькі Гары Потэра, яны падвергліся нападу прыхільнікаў Валдэморта па прычыне іх адпаведнасці прароцтва Сівілы Трэлані: Нэвіл і Гары Потэр нарадзіліся амаль у адзін дзень. Юнак — копія маці, Алісы. Пасля трагедыі з бацькамі Нэвіла выхоўвае бабуля па бацьку Аўгуста, эксцэнтрычная і валявая жанчына з крутым характарам. Яна апісваецца ў кнізе «Гары Потэр і Ордэн Фенікса» (с. 478) як «магутнага выгляду старая ў доўгім зялёным сукенка з паедзенай моллю лісой і ў востраканцовым капелюшы, упрыгожанай не чым іншым, як пудзілам сцярвятніка». Місіс Даўгапупс была вельмі ветлівая ў размове з Гары, Ронам, Герміёнай і Джыні, але ўсё-такі ад яе веяла пагрозаю.

У Нэвіла ёсць свойска жывёліна — жаба Трэвар, якую яму перад паступленнем у Хогвартс падарыў дзядзька Элджы. Нэвіл пастаянна губляе Трэвара, ён дастаўляе яму мноства клопатаў.

Згодна з эпілогу сёмы кнігі, пасля заканчэння вучобы і вайны Нэвіл стаў выкладчыкам травалогіі{{#tag:ref|В русскоязычном переводе - профессором Зельеварения, что является следствием ошибки переводчика&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://chel.kp.ru/daily/24007.5/83861/ |title=Трудности перевода, или ошибки седьмой книги про Гарри Поттера |author=Кумейко, Инна |date= |work= |publisher=[[Камсамольская праўда]] |accessdate=2015-08-24 |lang=}}&lt;/ref&gt;; позже эта ошибка была исправлена].}}. У сваім інтэрв’ю ад 20 кастрычніка 2007 года Джоан Роўлінг паведаміла, што ў будучыні Нэвіл ажэніцца на Ханне Эбат, якая стане ўладальніцай «Дзіравага катла».

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot;
! style=&quot;background-color:#DC143C&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|}
'''Лава́нда Бра́ўн''' (1980—1998) ({{lang-en|Lavender Brown}})

Аднакурсніца Гары Потэра. Чыстакроўная. Вядомая па сваім адносінам з Ронам Уізлі ў шосты кнізе. Удзельнічае ў бітве за Хогвартс, у выніку якой, паводле фільма, забітая Фенрыўрам Сівым падчас бітвы за Хогвартс. Паводле кнігі яе лёс невядомы. Патронус — канарэйка. У фільмах яе ролю выконвае Джэсі Кейв.

'''Сімус Фініган''' ({{lang-en|Seamus Finnigan}})

Аднакурснік Гары Потэра. Паўкроўка. У выніку яго заклінанняў часта адбываюцца нечаканыя выбухі. У пятай кнізе, падчас супрацьстаяння версій Дамблдара і Міністэрства аб адраджэнні Валдэморта прымае бок Міністэрства, што доўжыцца да пачатку тэрору Амбрыдж. Прымае ўдзел у бітве за Хогвартс. У фільмах персанаж часта задавальняе невялікія выбухі, што не адпавядае падзеям кніг. Ролю Смуса ў кіно іграе Дэвон Мюрэй.

'''Дын То́мас''' ({{lang-en|Dean Thomas}})

Аднакурснік Гары Потэра. Паўкроўка. У пятай кнізе ў «інфармацыйнай вайне» прымае бок Дамблдпра і ўдзельнічае ў Атрадзе Дамблдара. У шостай кнізе пачынае сустракацца з Джыні Уізлі. Дын меркаваў, што ён магланароджаны, і таму ў сёмай кнізе вымушаны быў хавацца ад егераў. Браў актыўны ўдзел у бітве за Хогвартс. Ролю Дына ў фільмах іграе Альфрэд Энох.

'''О́лівер Вуд''' ({{lang-en|Oliver Wood}})

Студэнт на чатыры курсу старэй Гары. Чыстакроўны. Капітан і варатар каманды Грыфіндора па квідычы ў трох першых кнігах. Горача захапляецца гэтым відам спорту. Скончыўшы Хогвартс, ён працягвае спартыўную кар’еру. Яго залічваюць у другі склад «Пэддлмір Юнайтэд». Пра гэта ён распавядае былым сузаснавальнікам, калі яны ўсе разам з’язджаюцца на чэмпіянаце свету па квідычы. Удзельнічаў у бітве за Хогвартс. У фільмах ролю Олівера Вуда выконвае Шон Бігерстаф.

'''Кэ́ці Бел''' ({{lang-en|Katie Bell}})

Студэнтка на курс старэй Гары Потэра, паляўнічы грыфіндорскай каманды па квідычы. У шостай кнізе Малфой c дапамогай мадам Розмерты (звязанай заклінаннем Імперыус) накладвае Імперыус на Кэці і выкарыстоўвае яе для перадачы Дамблдару праклятых караляў, але тая выпадкова дакранаецца да їх скурай і трапляе пад праклён, у сувязі з чым пасля правяла некаторы час у бальніцы Святога Мунга. Удзельнічала ў бітве за Хогвартс. У першых пяці фільмах ролю Кэці выконвае Эмілі Дэйл, у наступных-Джарджына Леанідас.

'''Лі Джо́рдан''' ({{lang-en|Lee Jordan}})

Спартыўны каментатар матчаў па квідычы ў Хогвартсе. Падчас матчаў часта жартаваў, ажыўляючы каментар, таму разам з ім на матчах заўсёды сядзела прафесар Макгонагал. Лепшыя сябры-блізняты Уізлі, разам з імі хацеў прабрацца на турнір Трох Чараўнікоў. Уступіў у атрад Дамблдара. Калі ў школе правілы Амбрыдж, запускаў нюхлераў да яе ў кабінет. Падчас тэрору Цёмнага лорда вёў на радыё перадачу «Потэраўскі дазор» пад мянушкай «Бруна». Удзельнічаў у бітве за Хогвартс. Разам з Джорджам Уізлі перамог Пажыральніка смерці Якслі. У фільме яго іграе Люк Янгблад.

'''Анджеліна Джо́нсан''' ({{lang-en|Angelina Johnson}})

Паляўнічы каманды па квідычы факультэта Грыфіндор, таксама яе капітан пасля Олівера Вуда. Паўкроўка. Баец атрада Дамблдара, удзельнічала ў бітве за Хогвартс разам з Алісіяй Спінет і Кэці Бэл. Аднагодка Фрэда і Джорджа. Хадзіла на Калядны баль у чацвёртай кнізе ў суправаджэнні Фрэда Уізлі. У далейшым выходзіць замуж за Джорджа Уізлі, нараджае сына і дачку. У фільмах ролю Анджэліны выконваюць Даніэль Табар і Тыяна Бенджамін.

'''Ко́рмак Макла́ген''' ({{lang-en|Cormac McLaggen}})

Студэнт на год старэйшы за Гары Потэра. Чыстакроўны. У кнізе «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка» прымаў удзел у адборы каманды Грыфіндора па квідычы на ролю варатара. Аднак, дзякуючы Герміёне Грэйнджэр, якая дэзарыентавала яго загаворам Конфундус, Маклагена абышоў Рон Уізлі, яго і ўзялі ў каманду. Перад другой гульнёй Грыфіндора, калі атручаны Рон выйшаў з ладу, Гары Потэру прыйшлося ўзяць у каманду Кормака. Маклагген апынуўся ганарыстым. Ён стаў даваць парады іншым гульцам, гуляючы пры гэтым горш. А калі Гары зрабіў яму заўвагу, Кормак збіў Гары з мятлы бладжэрам, пасля чаго быў выключаны з каманды. У сёмай кнізе змагаецца ў бітве за Хогварт. У фільмах яго ролю выконвае Фрэдзі Строма.

'''Ко́лін Крыві''' ({{lang-en|Colin Creevey}})

Студэнт на курс маладзей Гары Потэра. Магланароджаны чараўнік. Вядомы па другой кнізе, дзе вялікую частку часу паказаны з фотаапаратам. Паглядзеўшы праз [[фотаапарат]] на Васіліска, выпушчанага з Таямнічага пакоя і забівае поглядам, здолеў пазбегнуць смерці. Мае брата Дэніса крыві, які маладзейшы за яго на два курсы і таксама залічаны ў Грыфіндор. Крыві-адзіная вядомая па кнігах Роўлінг сям’я маглаў, дзе адразу двое дзяцей з’яўляюцца чараўнікамі. Колін ўдзельнічае ў бітве за Хогвартс, гіне ў ёй. Яго ролю ў фільмах гуляе Х’ю Мітчэл.

'''Рамільда Вейн''' ({{lang-en|Romilda Vane}})

Студэнтка на два курсы маладзейшая за Гары. Чыстакроўная. Вядомая як дзяўчына, у шосты кнізе беспаспяхова спрабавала звярнуць на сябе ўвагу Гары. Аднойчы спрабавала падсунуць Гары Потэру цукеркі з прываротным зеллем, якія замест патэнцыйнай ахвяры з’еў Рон Уізлі. Яе ролю ў фільмах выконвае Ганна Шафер.

==== Студэнты факультэта Слізэрын ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008000; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#008000; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|Драка Люцыус Малфой&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
([[Англійская мова|англ.]] Draco Lucius Malfoy 5 чэрвеня 1980 г.)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|тхор
|10 цаляў, [[глог]] і волас аднарога
|Том Фелтону
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Драка Малфой — сын Люцыуса і Нарцысы Малфой. Аднагодак Гары Потэра, варагаваў з ім і яго сябрамі да апошняй частцы серыі раманаў. Пажыральнік Смерці.

У Драка светлыя, амаль бясколерныя валасы, бледная, тонкая скура, халодныя шэрыя вочы, востры падбародак. Ён высокі, худы, але шырокі ў плячах.

Як і яго бацькі, падтрымлівае Валдэморта. У шостай кнізе Цёмны Лорд даручае Драка заданне — забіць Дамблдара. Малфой беспаспяхова спрабуе зрабіць гэта рознымі спосабамі — у тым ліку, з дапамогай праклятых караляў. Калі яму ўяўляецца магчымасць забіць безабароннага Дамблдара, ён таксама не можа гэта зрабіць — Дамблдара забівае Северус Снэйп. Малфой некаторы час з’яўляецца ўладальнікам Бузінавай Палачкі, хоць сам не падазрае аб гэтым. У канцы кнігі ён жанаты і мае сына па імені Скорпіюс.

Пісьменніца адзначыла, што хлопчыкі любяць апранацца як Драка значна больш, чым як Гары, і што людзі занадта любяць Драка, што яе крыху непакоіць&lt;ref&gt;{{cite web|first=Стивен|last=Фрай|url=http://www.accio-quote.org/articles/2003/0626-alberthall-fry.htm|title=J.K. Rowling at the Royal Albert Hall|publisher=MSN.com, on Accio Quote!|date=26 June 2003|accessdate=31 December 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/69hk3Achl?url=http://www.accio-quote.org/articles/2003/0626-alberthall-fry.htm#|archivedate=2012-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008000; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#008000; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Вінцэнт Крэб'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Vincent Crabbe)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|гіена
|8 цаляў, ціс, волас вадзянога
|Джэймі Уайлетт
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Вінцэнт Крэб — аднакурснік і паплечнік Драка Малфоя, і Грэгары Гойл. Разам з Гойлам быў у Малфоя хутчэй целаахоўнікам, чым іншым. Вінцэнт — даволі буйны юнак. Вучыўся вельмі дрэнна, Рон здзіўляўся, як ён здае экзамены.
Удзельнічаў у Інспекцыйнай дружыне падчас кіраўніцтва Амбрыдж над Хогвартсам. Быў у Зборнай Слізэрына па квідычы.
На другім годзе навучання Рон пад выглядам Крэба і Гары пад выглядам Гойл пранікаюць у гасціную Слізэрына і выпытываюць у Малфоя каштоўныя звесткі.
На сёмым курсе — Пажыральнік Смерці. Крэб загінуў падчас Бітвы за Хогвартс, у Выбаўляй-пакоі. Паспрабаваў выклікаць Пякельны агонь, каб забіць Рона і Герміёну, але заклінанне выйшла з-пад кантролю і пачало спальваць ўсю пакой. Крэбу выратавацца не ўдалося.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008000; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#008000; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Грэгары Гойл'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[1979]]/[[1980]] — [[1998]]) ([[Англійская мова|англ.]] Gregory Goyle)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|пацук
|12,5 цаляў, яблыня, волас аднарога
|Джошуа Хердман
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Грэгары Гойл, як і Вінцэнт Крэб — памагатыя Драка Малфоя. Гары называе Крэба і Гойла «целаахоўнікамі» Малфоя. Гойл нарадзіўся ў 1980 годзе ў сям’і Пажыральніка Смерці Гойл-старэйшага. На другім годзе навучання Гары пад выглядам Гойл і Рон пад выглядам Крэбба пранікаюць у гасціную Слізэрына і выпытывают у Малфоя каштоўныя звесткі.
На пятым курсе Гойл быў прыняты ў зборную Слізэрына па квідычы ў якасці загоншчыка і ўваходзіў у Інспекцыйную дружыну.
На сёмым курсе — Пажыральнік Смерці. Пасля перавароту ў Міністэрстве ўжываў заклён «Круцыятус» да тых, хто правініўся вучням. Разам з Крэбам і Малфоем не ўдзельнічаў у эвакуацыі, маючы намер атрымаць узнагароду ад Валдэморта за Гары Потэра. У баі страціў сваю палачку і пазбавіўся пачуццяў ад Пякельнага агню, выкліканага Крэбам. Выратаваны Гары Потэрам і Рональдам Уізлі (У фільме — прыходзіць у Выбаўляй-пакой з Малфоем і Блейзам. Там жа і гіне, задаволіўшы Пякельны агонь замест Крэба).
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008000; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008000; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#008000; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Пэнсі Паркінсан'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Pansy Parkinson)
|жаночы
|чыстакроўная
|качка
|9 цаляў, дуб, сардэчная жыла Дракана,
|Жэнеўеваў Гонта («Вязень Азкабана»)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Скарлет Бірн (іншыя фільмы)
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Пэнсі Паркінсан — аднагодка Гары Потэра. Грыфіндорцы часта параўноўваюць яе з каровай і мопсам. На пятым курсе Пэнсі была выбрана старастай свайго факультэта. Неабыякавая да Драка Малфою. Услед за ім насміхаецца над грыфіндорцамі і, у прыватнасці, над Гары Потарэм. Член Інспекцыйнай дружыны. У сёмай кнізе Дж. К. Роўлінг, Пэнсі спрабуе нацкаваць вучняў на Гары Потэра пасля сказаных лордам Валдэмортам слоў.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008000; width:25%&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
'''Маркус Флінт'''([[Англійская мова|англ.]] Marcus Flint)

: Капітан і паляўнічы зборнай Слізэрына па квідычы. Прыняў у зборную Драка Малфоя ў другой кнізе ў якасці лаўца. Каманда Флінта перамагаў ў кубку аж да падзей першай кнігі ўключна, але прайграў камандзе Грыфіндора ў трэцяй кнізе, у фінале. У фільмах ролю Маркуса Флінта выконваюць Уіл Тыкстын і Джэймі Йейтс.

'''Мілісента Булстроуд''' ([[Англійская мова|англ.]] Millicent Bulstrode)

: Аднакурсніца Драка Малфоя. У дуэльном клубе ўдзельнічала ў паядынку з Герміёнай, а затым Герміёна выкарыстала яе волас для адваротнага зелля, але волас апынуўся каціным.
|}

==== Студэнты факультэта Рэйвэнкло ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#00008B; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#00008B; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#00008B; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#00008B; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#00008B; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#00008B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Палумна Лаўгуд'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Luna Lovegood)
|жаночы
|чыстакроўная
|заяц
|Вішневае дрэва, луска саламандры, 10 цаляў
|Эванна Лінч
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Полумна Лаўгуд — студэнтка, на курс маладзей Гары.

Знешнасць Палумны Лавгуд апісана так:
&lt;blockquote style=&quot;display:table&quot;&gt;«…Светлыя валасы &lt;…&gt; даходзілі ёй да пояса. У яе былі вельмі бледныя бровы і вочы навыкат, ўвесь час надавалі ёй здзіўлены выгляд.&lt;…&gt; Чароўную палачку яна засунула не куды-небудзь, а за левае вуха, на шыі ў яе вісела каралі з коркаў ад сметанковага піва».&lt;/blockquote&gt;

Колер валасоў у Палумны — адцення «попельных бландзін». Першае ўражанне аб ёй Гары Потэра было наступным: «Палумна была, падобна, злёгку таго».
Вучні Хогвартса далі ёй паміж сабой мянушку Дурнаватая ([[Англійская мова|англ.]] Loony), і цураюцца яе. Падобна на тое, што за межамі кампаніі Гары Потэра ў яе няма сяброў.
Дзівацтвы Палумны звязаны і з яе вельмі эксцэнтрычным бацькам, і тым, што дзяўчынка рана страціла маці. Услед за сваім бацькам, выдаючым часопіс, распаўсюджвае [[Тэорыя змовы|канспіралагічныя]] тэорыі, Палумна часта верыць у недоказанное, з-за чаго Гары бянтэжыць яе падтрымка падчас кампаніі па яго дыскрэдытацыі. У той жа час толькі публікацыя ў часопісе бацькі Палумны ратуе Гары ад страты рэпутацыі. Пры ўсёй сваёй падкрэсленай наіўнасці Палумна далёка не дурная, яна добрая і спагадлівая.

Палумна робіць поспехі на занятках Атрада Дамблдара, удзельнічае ў сутычцы з [[Пажыральнікі смерці|Пажыральнікамі смерці]] ў [[Міністэрства магіі|Міністэрстве магіі]]. Палумна разам з іншымі членамі Атрада Дамблдора ўдзельнічае ў адлюстраванні напад на Хогвартс Пажыральнікаў Смерці ў канцы шостай кнігі. Пасля бітвы яна прыходзіць разам з Нэвілам Даўгапупсам на пахаванне Альбуса Дамблдара. Адгукнулася на заклік дапамагчы абароне Хогвартса ад магчымага ўварвання Пажыральнікаў Смерці, перададзены ёй праз зачараваную манету Атрада Дамблдара. У школе разам з Джыні і Нэвілам дапякала рэжыму Кэроу і Снэйпа. З-за артыкулаў яе бацькі аб падтрымцы Гары Потэра Палумну выкрадаюць прама з цягніка Пажыральнікі смерці, пасля чаго трымаюць у доме Малфояў, каб аказваць ціск на яе бацькі. Адтуль яе ратуе дамавы эльф Добі. Да пачатку лета разам з іншымі выратаванымі (Дынам Томасам і містэрам Олівандером) жыве ў Біла і Флёр у катэджы «Ракушка». Разам з Дынам прыходзіць у Выбаўляй-пакой. Праводзіць Гары ў гасціную Рэйвэнклоа, дзе аглушае Алекта Кэроу. Змагаецца ў бітве за Хогвартс. Разам з Сімусам і Эрні ратуе Гары, Рона і Герміёну ад дэментараў. У Вялікай зале разам з Джыні і Герміёна змагаецца супраць Белатрысы Лестрейндж. Гары Потэр назваў у гонар Палумны дачка.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#00008B&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
'''Чжоў Чанг''' ([[Англійская мова|англ.]] Cho Chang)

: Студэнтка, старэйшыя за Гары на курс. Патронус — лебедзь. Упершыню з’яўляецца ў кнізе «[[Гары Потэр і вязень Азкабана]]»: яна — [[Квідыч|лавец]] каманды [[Хогвартс|Рэйвэнклоа]]. На матчы Рэйвэнкло — Грыфіндор яе заўважае (і адзначае) Гары. Паступова Гары ўлюбляецца ў яе, але саромеецца падысці. Чжоў некаторы час сустракаецца з Седрыкам Дыгары. У кнізе «Гары Потэр і Ордэн Фенікса», пасля смерці Седрыкам Дыгары адносіны паміж Чжоў і Гары дасягаюць сваёй кульмінацыі. Аднак Чжоў моцна перажывае: ёй здаецца, што, сустракаючыся з Гары, яна здраджвае памяці Седрыка. Гэта паслужыла адной з прычын разрыву іх зносін у гэтай жа кнізе.
: Чжоу прывабная і мілая, але мае складаны, няўстойлівы характар, часта плача. Раўнавала да Гары Герміёну.
: Была членам Атрада Дамблдора. У сёмай кнізе яна ўдзельнічае ў бітве за Хогвартс. Ролю Чжоў у фільмах іграе Кэці Льюнг.

'''Тэры Бут''' ([[Англійская мова|англ.]] Terry Boot)

: Аднагодак Гары Потэра. Згадваецца пачынаючы з першай кнігі. На пятым годзе Тэры стаў членам Атрада Дамблдара. У «Хогвартскім Экспрэсе» ў канцы навучальнага года Тэры разам з яго сябрамі Майклам Корнерам і Энтані Гольдштэйнам былі аднымі з тых, хто дапамагаў Гары, калі Драка Малфой і яго сябры зладзілі засаду. У шостам кнізе Тэры з’яўляецца на першым уроку прафесара Слізнарта, з’яўляючыся адным з чатырох Рэйвэнклоўцаў, якія сабраліся вывучаць зеллеварэнне да ЖАБА. У заключным рамане Нэвіл Даўгапупс кажа, што Тэры быў пакараны за воклічы адабрэння ў адрас Гары, Рона і Герміёны, якія ўварваліся ў Грынгатс і затым паляцелі адтуль на цмоку. Ён таксама апынуўся сярод студэнтаў, якія схаваліся ў Выбаўляй-пакоі падчас вяртання Гары ў Хогвартс.

'''Майкл Корнер''' ([[Англійская мова|англ.]] Michael Corner)

: Аднакурснік Гары. Паўкроўка. Найбольш вядомы як першы хлопец Джыні Уізлі. З-за сваіх адносін з Джыні быў уцягнуты ёю ў Атрад Дамблдара. Атрымаў найвышэйшы бал за [[Хогвартс|СОВ]] па зеллеварэнні і з’яўляўся адным з нямногіх аднагодкаў Гары, прынятых у клас Гарацыя Слізнарта. Джыні рассталася з Майклам з-за яго незадаволенасці перамогай Грыфіндора ў квідычу. Майкл пачаў сустракацца з Чжоу Чанг. У сёмай кнізе Нэвіл Долгопупс распавядае, што Майкла Корнера катавалі Алекта і Амікус Кэраў за спробу выратаваць першакурснікаў з-за кратаў. Пазней Майкл увайшоў у лік студэнтаў, якія спасаліся ў Выбаўляй-пакоі. Ён жа быў адным з некалькіх членаў Атрада Дамблдара, настойваюць на сваім удзеле ў Бітве за Хогвартс.

'''Марыэта Эджком'''([[Англійская мова|англ.]] Marietta Edgecombe)

: Студэнтка Рэйвэнкло, адна з сябровак Чжоу Чанг. Бландынка з павойнымі валасамі. Марыэта далучылася да Атрада Дамблдора пад ціскам групы, якая сабралася ў «Парсючынай галаве». Пазней Марыэта здрадзіла атраду і выдала іх Амбрыдж, але пергамент, на якім усе члены атрада распісаліся на першым сходзе, быў зачараваны Герміёнай, і на твары Марыэтты з’явіліся вугры, якія складваюцца ў слова «ЯБЕДА». Амбрыдж арганізавала вочную стаўку Гары і Марыэтты, каб тая пацвердзіла факт заняткаў у Выбаўляй-Пакоі, але Кінгслі Бруствер крыху змяніў яе памяць, каб выратаваць Гары і яго сяброў ад праблем. Здрада Марыэты паставіла кропку ў адносінах Гары і Чжоу, якая апраўдвала сяброўку. У шостай кнізе Марыэта ўсё яшчэ мае наступствы заклінання Герміёны. Варта адзначыць, што ў фільме замест Марыэты, якая добраахвотна прэдала Атрад Дамблдара, таямніцу раскрыла Чжоу Чанг пад уздзеяннем сыроваткі праўды.

'''Роджэр Дэвіс'''([[Англійская мова|англ.]] Roger Davies)

: Капітан каманды Рэйвэнклоа па квідычы і адзін з паляўнічых. Паўкроўка. Валасы — каштанавыя, вочы — блакітныя. У кнізе «[[Гары Потэр і Кубак агню]]» хадзіў на Калядны Баль з Флёр Дэлакур. У кнізе «Гары Потэр і Ордэн Фенікса» Чжоу Чанг паведаміла Гары, што Роджэр прапаноўваў ёй сустракацца, але яна адмовілася, больш цікавячыся Гары.
|}

==== Студэнты факультэта Пуфендуй ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:10%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:30%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#B8860B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Седрык Дыгары''' ([[1977]]—[[1995]])&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Cedric Diggory)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|ліс
|35 см, пругкая, ясень, валасоў з хваста аднарога
|[[Роберт Пацінсан]]ам
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Седрык Дыгары — капітан і лавец каманды па квідычы Пуфендуя.

Седрык быў апісаны як «моцны, але ціхі тып» і «жудасна прывабны», сумленны і смелы.

У трэцяй кнізе стаў членам каманды Пуфендуя па квідычы (лавец), з’яўляючыся супернікам Гары Потэра, і ў матчы з Грыфіндорам злавіў снітч, у той час як Гары страціў прытомнасць ад уздзеяння дэментараў, якія з’явіліся на матч.

У чацвёртай кнізе быў абраны Кубкам агню ў якасці чэмпіёна Хогвартса для ўдзелу ў Турніры Трох Чараўнікоў. Заваяваў сэрцы Чжоу Чанг, складаў ёй пару на Святочном балу, чым выклікаў рэўнасць Гары Потэра. Разам з тым высакароднасць характару Седрык прымірыла з ім Гары. Гэтым жа якасцю скарыстаўся прафесар Грум (у якога з дапамогай Адваротнага зелля ператварыўся пажыральнік смерці Барцеміюс Краўч-малодшы) — ведаючы, што Седрык лічыць сябе абавязаным Гары за падказку ў першым туры Турніру, Грум дапамог Седрыку ў раскрыцці сакрэту залатога яйкі, не сумняваючыся, што ён падзеліцца таямніцай з Гары. Разам з Гары Седрык фактычна выйграў Турнір, але трагічна загінуў пры выкананні апошняга этапу спаборніцтвы — забіты Пітэрам Петыгру загаворам «Авада Кедаўрай» па загадзе Валдэморта.

Менавіта ўбачыўшы смерць Седрык, Гары пачынае бачыць фестраламі. Але нават не гэта галоўнае. Смерць Седрык па-сапраўднаму трасе Гары, і ён яшчэ доўга не можа адысці ад перажытага. Вярнуўшыся са страшнага могілак, Гары знаходзіцца ў глыбокім шоку папалам з істэрыкай: ён не змог выратаваць таварыша, Цёмны Лорд адрадзіўся, і зараз увесь свет чакае што-то жудаснае.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B8860B&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
'''Джасцін Фінч-Флетчлі''' ([[Англійская мова|англ.]] Justin Finch-Fletchley)

: Аднагодак Гары Потэра. Магланароджаны. На другім курсе ў час першай і апошняй трэніроўкі Дуэльного клуба вырашыў, што Гары Потэр падбухторвае на яго змяю, калі той, сам таго не ведаючы, дэманстраваў здольнасці змеявуста (на самай справе Гары крычаў змяі: «Пайшла прэч!»). Неўзабаве падвергнуўся нападу васіліска, але ацалеў дзякуючы таму, што глядзеў на яго праз Амаль Безгаловага Ніка. Ажыўлены зеллем Мандрагоры. На пятым курсе ўступіў у Атрад Дамблдара. Разам з іншымі членамі Атрада Дамблдара ў цягніку выратаваў Гары Потэра ад Малфоя, Крэба і Гойла. Удзельнічаў у бітве за Хогвартс.

'''Эрнэст Макмілан (Эрні)''' ([[Англійская мова|англ.]] Ernest Macmillan)

: Аднагодак Гары Потэра. Чыстакроўны чараўнік. У другой кнізе Эрні лічыць, што Гары — нашчадак Слізэрына і пераконвае ў гэтым сваіх аднакурснікаў, усяляк спрабуючы падлавіць Потэра на злачынстве. Але, калі напалі на Герміёну, прызнае, што гэта не ён, і просіць прабачэньня. З тых часоў, Гары і Эрні становяцца прыяцелямі, але ў чацвёртай кнізе Эрні, як і ўся школа, лічыць Потэра падманшчыкам, які хоча ўрваць славу Седрыка. У пятай кнізе голасна кажа, што верыць Гары Потэру ў тым, што Валдэморт адрадзіўся.
: Эрні трохі фанабэрычты і любіць мудрагеліста выказвацца, але ён добра вучыцца і заўсёды выступае за праўду і справядлівасць.
: Ўступае ў Атрад Дамблдара. Разам з астатнімі з Атрада Дамблдара ратуе Гары ў цягніку ад Малфоя, Крэбба і Гойл. Становіцца старастам Пуфендуя. У сёмай кнізе разам з іншымі членамі Атрада Дамблдара хаваецца ў Выбаўляй-пакоі. Змагаецца за Хогвартс. Уступае ў бітву з Пажыральнікамі смерці. Разам з Палумнай і Сімусам ратуе Гары, Рона і Герміёну ад дэментараў.

'''Захарыя Сміт''' ([[Англійская мова|англ.]] Zacharias Smith)

: Член Атрада Дамблдара. Гулец у квідычу ў камандзе Пуфендуя. З усіх членаў атрада адзін заўсёды дрэнна ставіўся да Гары. Яшчэ пры першай сустрэчы ў бары «Кабанья галава» паказаў сваё нявер’е ў адраджэнне Цёмнага Лорда. У шосты кнізе ў цягніку на яго наслала заклінанне Джыні. На адной з гульняў ён выступаў у якасці каментатара, дзе ўсяляк крытыкаваў каманду Потэра, і ў канцы гульні Джыні на мятле пратараніла каментатарскае ўзвышэнне, скінуўшы яго на зямлю.
|}

==== Выкладчыкі і персанал ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Альбус Дамблдор''' ([[1881]]—[[1997]])&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Albus Dumbledore)
|мужчынскі
|паўкроўка&lt;ref&gt;Его мать была маглорождённой, о чём упоминается в восьмой главе «Даров Смерти».&lt;/ref&gt;
|Грыфіндор
|Да бітвы з Грын-дэ-вальтом: невядома; пасля бітвы з Грын-дэ-вальтом: бузінавая палачка
|фенікс
|[[Рычард Харыс]] (1-2)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Майкл Гэмбон (3-8)
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Альбус Персіваль Вулфрык Браян Дамблдар

([[Англійская мова|англ.]] Albus Percival Wulfric Brian Dumbledore) —
[[Файл:Richard_Harris_as_Albus_Dumbledore.jpg|злева|frameless]]былы дырэктар Хогвартса, Вярхоўны чарадзей Візенгамота (суда чараўнікоў), кавалер ордэна Мэрліна першай ступені, заснавальнік Ордэна Фенікса, старшыня Міжнароднай Канферэнцыі Чараўнікоў. Вядомы як самы моцны чараўнік свайго часу. Забіты Северусам Снэйпам (па папярэдняй з ім дамоўленасці) у астранамічнай вежы.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Мінерва Макгонагал'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Minerva McGonagall '''≈ 1925 г.''')
|жаночы
|паўкроўка
|Грыфіндор
|палачка 12 цаляў, піхта, сардэчная жыла Дракана
|котка
|[[Мэгі Сміт]]
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
[[Файл:McGonagall.jpg|злева|180x180пкс]]Мінерва Макгонагал, намесніца дырэктара, а затым дырэктарка Хогвартса. Была дэканам факультэта Грыфіндор і выкладчыцай трансфігурацый. З’яўляецца зарэгістраваным анімагам, гэта значыць можа прымаць аблічча жывёлы, а менавіта паласатай кошкі з меткамі ў форме сваіх акуляраў вакол вачэй. Прафесар Макгонагал — жанчына строгая, разумная, патрабавальная да студэнтаў. І разам са сваёй строгасцю, Мінерва ўмее прымаць неверагодныя рашэнні. Замест пакарання за палёт на мятле на першым курсе, Гары атрымлівае месца ў камандзе па квідычы, а на пятым, яна ж ва ўсім заступаецца за Гары.

У першай кнізе па ініцыятыве Макгонагал Гары Потэр становіцца лаўцом каманды свайго факультэта па квідычы. Значную ролю Мінерва іграе ў пятай часткі. Калі Амбрыдж і яе памагатыя атрымалі нарэшце доўгачаканы падставу арыштаваць Дамблдара, Макгонагал выказала сваю гатоўнасць змагацца на баку дырэктара, але Дамблдар ўгаварыў яе не рабіць гэтага. Яму ўдалося пазбегнуць арышту і пакінуць школу, пасля чаго пасаду дырэктара заняла Амбрыдж. У перыяд знаходжання Амбрыдж ва ўладзе Макгонагал сабатавала навучальны працэс. Напрыклад, на кансультацыі па выбары будучай прафесіі Макгонагал, насуперак пярэчанням самай Амбрыдж, заявіла, што дапаможа Гары стаць мракоборцем будзе вучыць яго па начах і паклапоціцца аб тым, каб ён дамогся неабходных вынікаў, нават калі гэта будзе апошняе, што яна зробіць у сваім жыцці.

Макгонагал заступілася за Хагрыда, калі за ім прыйшлі супрацоўнікі Міністэрства, і была оглушена чатырма загаворамі, якія трапілі ў яе адначасова, пасля чаго яе адправілі ў бальніцу святога Мунга.

У шосты кнізе Мінерва Макгонагал змагалася з Пажыральнікамі смерці і параніла Алекта Кэрроу. У сёмым рамане, калі Валдэморт захапіў уладу над Хогвартсом, яна застаецца, каб абараніць вучняў ад Пажыральнікаў смерці, якія занялі выкладчыцкія пасады. Калі Гары Потэр вярнуўся ў школу, прафесар Макгонагал абясшкоджвае Амікуса Кэрроу і разам з іншымі дэканамі ўступае ў сутычку з Пажыральнікамі. Дырэктару ж (Северусу Снэйпу) прыходзіцца бегчы з Хогвартса па загадзе лорда Валдэморта, а Мінерва арганізуе абарону замка ад Валдэморта. У вырашальным баі змагаецца непасрэдна з самім Цёмным Лордам разам з Гарацыем Слізнартам і Кінгслі Брустверам.

Неўзабаве па праву становіцца новым дырэктаркай Хогвартса. Затым Гары Потэр дае ёй карту Марадзёраў, каб сачыць за бяспекай сына Гары Потэра Альбуса Северуса Потэра.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Северус Снэйп''' ([[1960]]—[[1998]])&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Severus Snape)
|мужчынскі
|паўкроўка
|Слізэрын
|палачка 13,5 цаляў, палісандр, сардэчная жыла Дракана
|безрогая лань
|[[Алан Рыкман]]
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
[[Файл:NYCC 2011 - Snape (6310758557).jpg|злева|271x271пкс]]
Северус Снэйп — выкладчык зеллеварэння з 1 па 5 кнігу і [[Хогвартс|абароны ад Цёмных мастацтваў]] ў 6 кнізе, дэкан факультэта Слізэрын, дырэктар Хогвартса ў сёмай кнізе. Былы Пажыральнік Смерці, у кнігах — член Ордэна Фенікса. Любіў Лілі Потэр, маці Гары. Забіты Нагайнай.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Рубеус Хагрыд'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Rubeus Hagrid)
|мужчынскі
|паўчалавек
|Грыфіндор
|палачка 16 цаляў, дуб, асяродак не вядомая
|кабан
|Робі Калтрэйн
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
[[Файл:Rubeus_Hagrid.jpg|злева|256x256пкс]]
Рубеус Хагрыд — выкладчык догляду за магічнымі істотамі, ключнік і ляснік у Хогвартсе. Напалову чалавек, напалову волат.

Вучыўся ў Хогвартсе на факультэце Грыфіндор у адзін час з Томам Рыдлам, але быў выключаны пасля ілжывага даносу Рыдла аб тым, што нібыта ён адчыніў Таемную залу. Міністэрства магіі выключыла Хагрыда са школы, але Альбус Дамблдор здолеў угаварыць дырэктара школы Арманда Дыпета пакінуць Хагрыда ў Хогвартсе на пасадзе ляснічага. Хагрыду забаранілі чараваць, а яго чароўную палачку зламалі. Аднак ён уставіў палавіну палачкі ў ружовы парасон, дзякуючы чаму час ад часу можа выконваць простыя закляцці.

Хагрыд — станоўчы персанаж. Першы сябар Гары за ўсю яго жыццё, шчыра аб ім клапоціцца. Пасля доўгай працы ляснічым быў прызначаны выкладчыкам сыходу за чароўнымі істотамі. Аднак большасці студэнтаў не падабаецца, як ён вядзе ўрокі: Хагрыд не следуе міністэрскай праграме, а аддае перавагу дэманстраваць найбольш цікавых, на яго погляд, жывёл, якія на самай справе найбольш небяспечныя для навакольных. На яго ўроках часта здараліся апёкі і траўмы. Таксама мае месца той факт, што Хагрыд не заўсёды можа выразна сфармуляваць сваю думку, часта запінацца і блытаецца пры апавяданнях. У чацвёртай кнізе ён пазнаёміўся з велічэзнага росту дырэктрысай Шармбатона Алімпіяй Максім і ўзаемна ў яе закахаўся. Удваіх яны здзейснілі паход з мэтай выяўлення дзікіх волатаў. І пасля гэтага мадам Максім прылятала да Хагрыду…

Падчас Бітвы за Хогвартс Хагрыд быў захоплены ў палон акрамантуламі, нашчадкамі Арагога. Стаў сведкам апошняга Смяротнага заклёну, якое Валдэморт ужыў да Гары Потэру, затым прынёс цела Гары да замку па загадзе Цёмнага Лорда, бо той хацеў прад’явіць абаронцам школы сведчанне сваёй перамогі.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Квірынус Квірэл'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(? — [[1992]]) ([[Англійская мова|англ.]] Quirinus Quirrell)
|мужчынскі
|паўкроўка
|Рэйвэнкло
|палачка 8 цаляў, клён, валасоў аднарога
|невядома
|Ян Харт
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Квірынус Квірэл — першы выкладчык Гары па Абароне ад Цёмных мастацтваў. Пастаянна ходзіць у фіялетавым турбане, з якога даносіцца непрыемны пах. Моцна заікаецца.

Перад паступленнем Гары ў Хогвартс Квірэл падарожнічаў ў лясах Албаніі, дзе наткнуўся на абяссіленага Валдэморта і аддаў яму сваё цела.

У Хогвартсе Квірэл выкладае Абарону ад Цёмных Мастацтваў у асноўным на тэарэтычным узроўні. Падчас першага матчу Гары па квідычы зачароўвае мятлу Гары. Падазрэнне Герміёны падае на Снэйпа, які хацеў выратаваць Гары і таксама неадрыўна глядзеў на мятлу, і Герміёна зачароўвае яго плашч загаворам Узгарання. У якая паднялася мітусні яна збіла Квірэла з ног, дзякуючы чаму ён страціў глядзельную кантакт з мятлою Гары, і Гары мог працягваць гульню. Падчас [[Хэлаўін]]а Квірэл выпускае горнага троля, які ледзь не забівае Герміёну. Таксама закліканы Квірэлам [[троль]] быў адным з перашкод на шляху да філасофскага каменю. У канцы першай кнігі высвятляецца, што філасофскі камень хацеў скрасці не Снэйп, а Квірэл. Прафесар прыкідваўся, што заікаецца, каб ніхто яго не западозрыў. Пад цюрбанам, як высвятляецца, Квірэл хаваў твар лорда Валдэморта. Гары Потэр здабывае камень з Люстэрка Еннадаж. У барацьбе за камень прафесар гіне ад апёкаў з-за заклёну Лілі Потэр, якое абараняе Гары. Такім чынам Валдэморта, і, адпаведна, Квірэл не могуць дакрануцца да скуры хлопчыка.

Па словах Роўлінг, да таго, як Гары Потэр паступіў у Хогвартс, Квіррелл выкладаў маглазнаўства&lt;ref&gt;[http://the-leaky-cauldron.org/2007/7/30/j-k-rowling-web-chat-transcript J.K. Rowling Web Chat Transcript — The Leaky Cauldron]&lt;/ref&gt;.
|}
{| style=&quot;margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
| '''Гілдэрой Локхарт'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Gilderoy Lockhart)
|мужчынскі
|паўкроўка
|Рэйвэнкло
|палачка 9 цаляў, дуб, валасоў вейлы
|невядома
|Кэнэт Брана
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Гілдэрой Локхарт — вядомы пісьменнік у свеце чараўнікоў. Надзвычай хвалько, вельмі заклапочаны сваёй папулярнасцю і любіць фатаграфавацца, раздаваць аўтографы і адказваць на лісты чытачоў. Выкладаў Абарону ад Цёмных Мастацтваў у Хогвартсе ў другой кнізе. Рыцар ордэна Мэрліна трэцяй ступені, ганаровы сябра Лігі абароны ад цёмных сіл і пяціразовы ўладальнік прыза «Магічнага тыднёвіка» за самую абаяльную ўсмешку.

Гілдэрой Локхарт — шарлатан. Усе подзвігі, апісаныя ў яго шматлікіх кнігах, здзяйсняў не ён, а іншыя чараўнікі, у якіх ён атрымліваў інфармацыю аб іх гераічных дзеях, а затым мыў іх памяць з дапамогай заклёну Забыцця (адзінае загавор, якое ён асвоіў дасканала, у іншых сферах падчас дзеяння сюжэту кнігі паказваў сябе поўным прафанам) і выдаваў за свае подзвігі. [[Амнезія|Страціў памяць]] у канцы другой кнігі пры спробе пазбавіць яе Гары Потэра з дапамогай зламанай палачкі Рона Уізлі, у сувязі з чым змешчаны ў Бальніцу Святога Мунга.

Падчас наведвання бальніцы святога Мунга ў пятай кнізе Гары, Рон і Герміёна выяўляюць  Гілдэроя ў палаце для вар’ятаў. Аднак Локхарт і там працягвае раздаваць аўтографы, хоць сам не разумее, чаму. Па словах персаналу, памяць да яго пачынае вяртацца, аднак да поўнага лячэння яшчэ далёка. Роўлінг заявіла, што цалкам памяць да  Гілдэроя ніколі не вернецца.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Філіюс Флітвік'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Filius Flitwick)
|мужчынскі
|паўчалавек
|Рэйвэнкло
|невядома
|невядома
|Уорык Дэвіс
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Філіюс Флітвік — выкладчык загавораў ў Хогвартсе, дэкан факультэта Рэйвэнкло. Апісваецца як чалавек вельмі маленькага росту (для таго, каб весці заняткі, яму прыходзіцца ўставаць на стос кніг). Голас Флітвіка апісаны як вельмі высокі і пранізлівы, нават ўстрывожаны. Удзельнічаў у ахове філасофскага каменя ў першай кнізе — зачараваў мноства ключоў, каб яны лёталі, і з іх трэба было знайсці адзін, каб адкрыць дзверы, вядучую да наступнага перашкоды. Згадваецца ва ўсіх наступных кнігах, у тым ліку як адзін з абараняў Хогвартс у канцы сёмай кнігі. Прафесар Флітвік мае сярод продкаў гоблінаў і таму вельмі невысокі ростам.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Сібіла Трэлані'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Sybill Trelawney)
|жаночы
|паўкроўка
|Рэйвэнкло
|палачка 15 цаляў, асіна, скура манцікоры
|арол
|[[Эма Томпсан]]
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Сібіла Патрыцыя Трэлані — выкладчык прарыцанняў у Хогвартсе. Жыве ў адной з вежаў замка і рэдка выходзіць з яе. Знешнасць прафесара Трэлані апісана так: вельмі худая, невысокая жанчына, нацапіла на сябе вялікая колькасць бранзалетаў, бірулек, падвесак і іншых цацанак. Велізарныя акуляры робяць яе вочы яшчэ больш, надаючы ёй падабенства з казуркам.

У продкаў у Сібіл — знакамітая празорліўкі Касандра Трэлані. За сваё жыццё Сібіла Трэлані зрабіла некалькі ''сапраўдных'' прадказанняў (напрыклад, прароцтва пра Гары Потэра і Валдэморта, якое падслухаў Северус Снэйп і якое прывяло да смерці бацькоў Гары). Дробныя прадказанні яна робіць і не уваходзячы ў транс (так, яна прадбачыла, што Нэвіл на першым занятку разаб’е кубак, а «перад велікоднымі вакацыямі хто-то з гэтага класа пакіне нас назаўжды»), але, хоць яны часта спраўджваюцца, гэта не пераконвае скептыкаў, тым больш што такое ж колькасць дробных прадказанняў не спраўджваецца.

Герміёна адразу неўзлюбіла Трэлані і неўзабаве спыніла наведваць прадраканні (як раз перад велікоднымі вакацыямі). А Лаванда Браўн і Парваці Паціл, наадварот, любяць прафесара. У пятай кнізе Далорэс Джэйн Амбрыдж прылюдна выгнала Трэлані з пасады выкладчыка прароцтваў. Тым не менш, дзякуючы прафесару Дамблдару, Трэлані засталася жыць у школе. А ў выкладанні яе замяніў кентаўр Флорэнц. У шосты кнізе Сібіла падзяліла выкладанне з Флоренцем. З’яўленне прыгажуна кентаўра ў ролі выкладчыка моцна пахіснула адданасць да яе Лаванды і Парваці і выклікала лютасць самай Трэлані. У сёмай кнізе Трэлані дапамагала абараняць замак ад Пажыральнікаў смерці, кідаючы ў іх свае шары для прадказанняў.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Гарацый Слізнарт'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Horace Slughorn)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Слізэрын
|палачка 10¼ цаляў, таполя, пяро фенікса
|залатая рыбка
|Джым Бродбент
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Гарацый Слізнарт — выкладчык зеллварэння ў Хогвартсе ў шосты кнізе. Разумны, станоўчы, выступае супраць цёмных сіл, але некалькі хвалько і рассеяны.

Нягледзячы на тое, што Слізнарт, ізнорт скончыў «дрэнны» факультэт Слізэрын, ён пазбаўлены якіх-небудзь змрочных якасцяў. Ён некалькі фанабэрысты і мае некаторыя прадузятасці наконт чысціні крыві, але гэта не перашкодзіла яму па вартасці ацаніць здольных магланароджаных вучаніц, такіх, як Лілі Эванс і Герміёна Грэнджэр. Лілі і зусім была адной з любімых вучаніц Слізнарт. Да Гары Потэру, сыну каханай Лілі, Слізнарт ставіцца выдатна.

У шостай кнізе Дамблдар з дапамогай Гары угаворвае Слізнарт а вярнуцца ў Хогвартс і прыступіць да выкладання. Перад пачаткам вучобы Слізнарт, як ён рабіў гэта ў мінулыя гады, збірае «Клуб слізняў», які складаецца з дзяцей найбольш уплывовых бацькоў, знакамітасцяў, адораных студэнтаў.

Пазней аказваецца, што запрашэнне Слізнарта ў Хогвартс мае сувязь з перамогай над Валдэмортаорт. Слізнарт працаваў выкладчыкам зеллеварэння ў гады вучобы Валдэморта. Інфармацыю аб крестражах (вызначэнне паняцця «хоркрукс») Том атрымаў ад Гарацыя. У шостай кнізе Дамблдар атрымаў ад Слізнарта ўспамін, дзе гэты факт быў утоены, паколькі Гарацый саромеўся гэтага ўспаміны. Аднак Гары атрымоўваецца пераканаць Слізнарт перадаць цяперашні, не выпраўленае, успамін, пасля чаго Дамблдор канчаткова зацвердзіўся ў задачах барацьбы, даведаўся, што для перамогі неабходна знайсці і знішчыць шэсць часціц душы Цёмнага Лорда. У фільме, у момант калі Гары ўсё-ткі атрымлівае рэальнае ўспамін Слізнарта, прафесар распавядае Потэру аб сваёй рыбцы Фрэнсіс, якую яму калісьці падарыла маці Гары — тады яшчэ юная Лілі Эванс, і што ў дзень яе смерці рыбка знікла. Гары просіць Слізнарта аддаць яму ўспамін і быць адважным, як Лілі. Інакш, «акварыум застанецца пустым назаўжды…». Шчыра перажываў смерць каханай вучаніцы, Слізнарт аддае Гары ўспамін.

У канцы кнігі «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка», пасля ўцёкаў Северуса Снэйпа з Хогвартса, Слізнарт быў прызначаны прафесарам Макгонаголл дэканам Слізэрына. Заставаўся выкладаць у Хогвартсе падчас панавання Валдэморта. У канцы сёмай кнігі, будучы пастаўлены перад выбарам, здолеў прыняць правільнае рашэнне і ўдзельнічаў у сутычцы супраць Валдэморта разам з Мінервай Макгонагал і Кінгслі Брустверам.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:25%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#808080; width:20%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#808080; width:15%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#808080; width:10%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Аргус Філч'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;([[Англійская мова|англ.]] Argus Filch)
|мужчынскі
|сквіб
|няма
|няма
|Дэвід Брэдлі
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Аргус Філч — школьны наглядчык і загадчык гаспадаркі.
Містэр Філч — пажылы чалавек, які пакутуе ад рэўматызму, што, аднак, не перашкаджае яму хутка з’яўляцца там, дзе дзеецца нейкае бязладдзе. Кажуць, што Філч ведае сакрэтныя хады Хогвартса лепш за ўсіх — за выключэннем блізнят Уізлі і Гары (пасля таго, як Гары атрымаў Карту Марадзёраў). У апісанні знешнасці Філча фігуруе «двайны падбародак», «абвіслыя шчокі», «тоўсты, чырвоны нос, з якога вечна звісае мутная кропля», «слонападобная хада», «дыханне з прысвістам», «клятчасты шалік, павязаны на галаву замест хусткі». Фізіяномія звычайна бледная, але, калі Філч хвалюецца, набывае цагляна-чырвоны колер. Пры гэтым на шчацэ пачынае тузацца нерв. Змрочны, адштурхвае тып. Пыхлівы, любіць палохаць вучняў, атрымліваючы асалоду ад іх разгубленасць і сваёй уладай над імі, накладвае пакарання пры любым зручным выпадку. Зрэшты, нягледзячы на гэта, ён руплівы гаспадар, усёй душой хварэе за школу і абсалютна лаяльны Дамблдару; няздольны на злачынства. Сачыць за парадкам Філчу дапамагае яго котка, Місіс Норыс — худая, пыльна-шэрая, з падпаленымі вачамі.

Аргус Філч — сквіб, то бок чалавек, народжаны ў сям’і чараўнікоў, але не мае магічных здольнасцяў. Філч беспаспяхова спрабуе навучыцца чараваць пры дапамозе курсу «Хуткамагія» і стараецца трымаць гэта ў таямніцы.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#808080; width:30%&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
; &lt;span id=&quot;Поппи_Помфри&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Попі Помфры&lt;/span&gt;
: Школьная лекарка. Жанчына сярэдніх гадоў, вельмі дасведчаная ў медыцынскай магіі. Загадвае бальнічным крылом Хогвартса, здольная хутка і якасна вылечыць большасць захворванняў і траўмаў, якія адбываюцца з вучнямі і супрацоўнікамі школы. Працавала ў Хогвартсе яшчэ ў часы, калі там вучыліся Джэймс Потэр і яго сябры. Яна ўведзена ў таямніцу Рымуса Люпіна, і падчас яго вучобы ў школе суправаджала яго да Лупаніцай вярбы, адкуль пачынаўся тунэль да Віскучай Хаціны, кожны месяц перад поўняй. Мадам Помфры амаль ніколі не пакідае бальнічнага крыла: заўсёды ёсць верагоднасць, што яе паслугі тэрмінова спатрэбяцца. У фільмах яе ролю іграе Джэма Джонс.

; &lt;span id=&quot;Помона_Стебль&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Памона Стебль&lt;/span&gt;
: Прафесар травалогіі, дэкан факультэта [[Хогвартс|Пуфендуй]]. Гэта невысокая пухленькая вядзьмарка з растрапанымі сівымі валасамі, якая ходзіць у пашарпанам, заплатанам капялюшы і паношанай мантыі. Яе адзенне часта выпацкана зямлёй, таму што прафесар Стебль праводзіць шмат часу ў аранжарэях Хогвартса, займаючыся вырошчваннем раслін. У першай кнізе яна зачаравала Д’ябальскія Сіло як частка перашкод, якія ахоўваюць філасофскі камень. У другой кнізе вучыла другакурснікаў даглядаць за мандрагорамі. Яна ж зварыла зелле з мандрагор, якое выратавала ад закамянеласць Герміёну Грэйнджэр і іншых вучняў, а таксама прывід Сэра Нікаласа і котку Філча Місіс Норыс, якія трапілі пад погляд васіліска. Таксама яна лячыла пацярпелую ад лятаючага фордыка містэра Уізлі Лупаніцую вярбу. У сёмай кнізе Памона ўдзельнічала ў бітве за Хогвартс, кідаючы са сцен небяспечныя расліны. У фільмах яе ролю гуляе Мірыям Маргуліс.

; &lt;span id=&quot;Вильгельмина_Граббли-Дёрг&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Вільгельміна Граблі-Шморг&lt;/span&gt;
: Чараўніца сярэдніх або нават старэчых гадоў, выдатная спецыялістка па догляду за магічнымі істотамі, хоць і не імкнецца да выкладчыцкай дзейнасці. Аднак, па просьбе Дамблдора, з гатоўнасцю замяняе пры неабходнасці Хагрыда&lt;ref&gt;Гарри Поттер и Кубок огня&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Гарри Поттер и Орден Феникса&lt;/ref&gt;. Заўсёды кажа, па сутнасці, і скупая на праява пачуццяў, але яе ўрокі вучні любяць: у адрозненне ад Хагрыда, цікавы ўрок у прадстаўленні Граблі-Шморг не звязаны з дэманстрацыяй зубастых монстраў.

; &lt;span id=&quot;Роланда_Трюк&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Роланда Трук&lt;/span&gt;
: Выкладчыца палётаў на мятле ў Хогвартсе, а таксама суддзя ўсіх матчаў спаборніцтвы факультэтаў па квідычы. Яна апісана як жанчына з кароткімі шэрымі валасамі і «жоўтымі вачыма, як у ястраба». Валодае рэзкім характарам. У фільме яе іграе Зоі Уонамейкер.
|}
{| style=&quot;width: 25em;&quot; data-name=&quot;Организация ГП&quot; class=&quot;infobox&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; id=&quot;1039&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Арганізацыя'' свету [[Гары Потэр]]а'''''
|- id=&quot;1042&quot;
|- id=&quot;1044&quot;
! style=&quot;text-align:center; font-size: larger; background-color:#ddf; color:;&quot; id=&quot;1045&quot; colspan=&quot;2&quot; |Ордэн Фенікса
|- id=&quot;1047&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;text-align:right; background:#eee; padding-right:0.25em&quot; id=&quot;1048&quot; |'''Штаб'''
| style=&quot;vertical-align:top&quot; id=&quot;1050&quot; |Плошчу Грыма, 12 &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Нара
|- id=&quot;1054&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;text-align:right; background:#eee; padding-right:0.25em&quot; id=&quot;1055&quot; |'''Кіраўнік'''
| style=&quot;vertical-align:top&quot; id=&quot;1057&quot; |[[Альбус Дамблдор]]
|- id=&quot;1060&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;text-align:right; background:#eee; padding-right:0.25em&quot; id=&quot;1061&quot; |'''Мэта'''
| style=&quot;vertical-align:top&quot; id=&quot;1063&quot; |Барацьба з [[Валдэморт|Лордам Валдэморт]], Перашкаджаць яму ў выкананні яго планаў адносна сусветнага панавання.
|- id=&quot;1066&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;text-align:right; background:#eee; padding-right:0.25em&quot; id=&quot;1067&quot; |'''Ворагі'''
| style=&quot;vertical-align:top&quot; id=&quot;1069&quot; |[[Валдэморт|Лорд Валдэморт]] і [[Пажыральнікі смерці]].
|- id=&quot;1073&quot;
| style=&quot;vertical-align:top;text-align:right; background:#eee; padding-right:0.25em&quot; id=&quot;1074&quot; |'''З’яўленне'''
| style=&quot;vertical-align:top&quot; id=&quot;1076&quot; |[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]
|}
'''Ордэн Фенікса''' — у серыі раманаў [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]] пра [[Гары Потэр]]а — арганізацыя, заснаваная [[Альбус Дамблдор|Альбусам Дамблдорам]] для барацьбы з [[Пажыральнікі смерці|Пажыральнікамі Смерці]] ў гады Першай вайны чараўнікоў.

==== Узнікненне Ордэна Фенікса ====
Ордэн быў сабраны ў гады Першай вайны чараўнікоў з ліку найбольш адданых аднадумцаў Дамблдора. Калі [[Валдэморт]] знік, а [[Пажыральнікі смерці|Пажыральнікі]] або абвясцілі што перайшлі на светлы бок, або былі злоўлены і пасаджаны ў Азкабан, Ордэн Фенікса спыніў працу.

===== Першы склад ордэна =====

* [[Альбус Дамблдор]] — кіраўнік арганізацыі (забіты Северусам Снэйпам па ўласнай ініцыятыве)
* Сірыус Блэк (забіты Белатрысай Лестрэйндж)
* Эдгар Боунс (забіты)
* Эмеліна Вэнс (забітая)
* Аластор Грум (забіты падчас аперацыі «Сем Потэраў»)
* Мінерва Макгонагал
* Аберфорт Дамблдор
* Дедалус Дынгл
* Карадок Дырборн (прапаў без вестак)
* Элфіас Дож
* Фрэнк Даўгапупс (сышоў з розуму з-за катаванняў Белатрысы Лестрейндж загаворам Круцыятус)
* Аліса Долгопупс (сышла з розуму з-за катаванняў Белатрысы Лестрейндж загаворам Круцыятус)
* Рымус Люпін (забіты падчас Бітвы за Хогвартс)
* Марлін Макінан (забітая)
* Доркас Медоўз (забітая Валдэмортам)
* Пітэр Петыгру (шпіён [[Пажыральнікі смерці|Пажыральнікаў Смерці]], выкрыў сябе і схаваўся ў вобразе пацукі, пазней забіты рукой, падараванай Валан дэ Морт у «Гары Потэр і Кубак Агню»)
* Стерджыс Падмор (у пятай кнізе заключаны ў Азкабан на 6 месяцаў, далейшы лёс невядомы)
* Джэймс Потэр (забіты лордам Валдэморт)
* Лілі Потэр (забітая лордам Валдэморт)
* Гідэон і Фабіян Пруэты (забітыя Долоховым)
* Бенджы Фенвік (забіты)
* Арабелла Фіг (Дамблдор згадвае яе, калі просіць Сірыуса «склікаць старую гвардыю»&lt;ref name=&quot;Гарри Поттер и Орден Феникса&quot;&gt;[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B8_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%81%D0%B0 Гарри Поттер и Орден Феникса] — нет, Арабелла Фигг и старая гвардия упоминаются в Кубке Огня, в больничном крыле, в последних главах&lt;/ref&gt;.)
* [[Рубеус Хагрыд]]

==== Адраджэнне арганізацыі ====
Праз 14 гадоў [[Валдэморт|Цёмнаму Лорду]] вярнуў цела яго слуга, які выдаў Ордэн Пітэр Петыгру (Чарвяхвост), і [[Альбус Дамблдор|Дамблдор]] зноў сабраў старых членаў Ордэна, каб зноў працягваць барацьбу з [[Пажыральнікі смерці|Пажыральнікамі]]. Да іх далучыліся і тыя чараўнікі, якіх кіраўнік Ордэна палічыў найбольш годнымі, а таксама людзі, якія маглі прынесці Ордэну якую-небудзь карысць. Ордэн каля года працаваў на нелегальным становішчы, так як [[Міністэрства магіі]] не прызнавала факт вяртання Валдэм[[Валдэморт|орта]].

У рамане «[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]» штаб-кватэра Ордэна знаходзілася ў [[Лондан]]е па адрасе Плошча Грыма, 12. Гэта дом, які належаў сям’і Сірыуса Блэка, а затым дастаўся па завяшчанні загінулага Сірыуса [[Гары Потэр]]у. Пасля штаб-кватэра Ордэна размяшчалася ў маёнтку сям’і [[Рон Уізлі|Уізлі]].

===== Другі склад ордэна =====

* [[Альбус Дамблдор]] (забіты [[Северус Снэйп|Северусам Снэйпам]] ў 6 кнізе) — кіраўнік арганізацыі
* С івкс Блэк (забіты Беллатрисой Лестрейндж ў 5 кнізе)
* Кінгслі Бруствер
* Эмеліна Вэнс (загінула ў сутычцы з Пажыральнікамі смерці)
* Аластор Грум (забіты ў 7 кнізе)
* Флёр Дэлакур
* Гест Джонс
* Дедалус Дынгл
* Элфіяс Дож
* Рэмус Люпін (забіты Далоховым ў 7 кнізе)
* Мінерва МакГонагал
* [[Северус Снэйп]] (забіты змяёй Валдэморта, Нагайной, у 7 кнізе)
* Німфадора Тонкс (забітая Белатрысай Лестрейндж ў 7 кнізе)
* Артур Уізлі
* Біл Уізлі
* Чарлі Уізлі
* Молі Уізлі
* Арабела Фіг
* Наземнікус Флетчар
* [[Рубеус Хагрыд]]
* Фрэд Уізлі (забіты ў 7 кнізе)
* Джордж Уізлі
* Гары Потэр.
* Герміёна Грэйнджэр.
* Рон Уізлі

{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Джэймс Потэр''' ([[Англійская мова|англ.]] James Potter)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|[[Алені|алень]]
|Эдрыян Роўлінс &lt;small&gt;(дарослы)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Робі Джарвіс &lt;small&gt;(падлетак)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;7&quot; |
Джэймс Потэр — бацька Гары, муж Лілі Потэр. Згодна [[Гары Потэр: прыквел|перадгісторыі]], у Джэймса былі кароткія чорныя валасы, якія тырчалі ва ўсе бакі, а таксама круглыя акуляры — Гары ва ўсім, акрамя вачэй, быў копіяй свайго бацькі.

Джэймс вучыўся на факультэце Грыфіндор ў Хогвартсе, дзе блізка пасябраваў з Сірыусам Блэкам. Джэймс з’яўляўся членам каманды Грыфіндора па квідычы, быў лаўцом&lt;ref&gt;About the Books: transcript of J.K. Rowling’s live interview on Scholastic.com&quot;, Scholastic.com, 16 October 2000, http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-scholastic-chat.htm{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Интервью ДКР на Scholastic.com, 16 октября 2000 http://www.yarik.com/hp/articles/2002.shtml{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Вучыўся лёгка і вельмі паспяхова, і яму нават хапала часу на праказы і вар’яцкія выхадкі ў кампаніі Марадзёраў (мянушка — «Рагач»). Даведаўшыся, што Люпін — [[пярэварацень]], ён разам з трыма астатнімі «марадзёрамі» вырашыў дапамагчы аднаму спраўляцца з яго праблемай, і стаў анімагам — аленем. Разам з сябрамі Джэймс дражніў Северуса Снэйпа, у тым ліку на вачах Лілі Потэр; справа таксама даходзіла і да прымянення непрыемных загавораў. Тым не менш Джэймс выратаваў Снэйпа ад укусу пярэваратня (Рымуса Люпіна).

Член першага складу Ордэна Фенікса, разам з Лілі тройчы кідаў выклік Цёмнаму Лорду, згодна з прароцтвам Трэлані, застаючыся цэлым і цэлым.

Быў адданы сваім былым сябрам Пітэру Петыгру і забіты ва ўзросце дваццаці аднаго года Валдэмортам.

Параметры палачкі: чырвонае дрэва, адзінаццаць цаляў.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Лілі Потэр''' ([[Англійская мова|англ.]] Lily Potter)
|жаночы
|магланароджаная
|Грыфіндор
|[[лань]]
|Джэральдын Самервіль &lt;small&gt;(дарослая)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Сьюзэн Шынер &lt;small&gt;(падлетак)&lt;/small&gt;, &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Элі Дарсі-Олдэн &lt;small&gt;(дзіця)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Лілі Потэр''' — маці Гары, жонка Джэймса Потэра. Была забітая асабіста Валдэмортам, ратуючы свайго сына.

У першай кнізе прысутнічае апісанне яе вобраза ў люстэрку Еннадаж.
&lt;blockquote&gt;
Жанчына была вельмі прыгожая. У яе былі цёмна-рудыя валасы, а вочы… «Яе вочы падобныя на мае», — падумаў Гары, падсунуўся бліжэй да люстэрка, каб лепей разгледзець жанчыну. Вочы ў яе былі ярка-зялёныя, і разрэз у іх быў такі ж.
&lt;/blockquote&gt;
''(«Гары Потэр і філасофскі камень»)''

У дзяцінстве яна пасварылася са сваёй сястрой Петуніяй з-за таго, што Лілі валодала магічнымі здольнасцямі, а Петунія — не. Северус Снэйп, іх сусед, расказаў ёй аб свеце чараўнікоў. Лілі і Северус некаторы час заставаліся сябрамі і ў Хогвартсе, але іх сяброўства абарвалася. На сёмым курсе Лілі пачала сустракацца з Джэймсам Потэрам, пасля яны пажаніліся, у іх нарадзіўся сын. У гэты ж час ішла першая вайна з Валдэмортам, Дамблдар паведаміў Лілі і Джэймса, які ўступіў у Ордэн Фенікса, што Цёмны Лорд палюе за імі.

Калі Валдэморт здолеў адшукаць Лілі і Джэймса, Лілі абараняла свайго сына, молячы пашкадаваць яго. У рэшце рэшт была забітая, абараніўшы пры гэтым Гары сваёй любоўю. Абарона дзейнічала да паўналецця Гары.

Параметры палачкі: дзесяць з чвэрцю цаляў, элегантны, гнуткая, зробленая з вярбы.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Сірыус Блэк''' ([[Англійская мова|англ.]] Sirius Black)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|сабака
|[[Гэры Олдмен]]
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
[[Файл:Sirius_Black.jpg|злева|286x286пкс]]
'''Сірыус Блэк''' — член Ордэна Фенікса, лепшы сябар Джэймса Потэра і хросны Гары Потэра. Таксама ў Сірыуса Блэка была мянушка Чарныш ([[Англійская мова|англ.]] Padfoot, даслоўна — ''Мягколап''), звязанае з яго анімагічнай формай — ён умеў ператварацца ў сабаку.

З-за нелюбові да бацькоў, выкліканай прэсінгам з іх боку з-за занадта рознага адносіны да прадстаўнікоў розных факультэтаў і чысціні крыві, у 16 гадоў Сірыус збег з дома і пасяліўся ў доме Потэраў. Акрамя Джэймса, Сірыус сябраваў з Рымусам Люпінам і Пітэрам Петыгру. Вучоба Сірыусу і Джэймсу давалася лёгка, так што ў іх цалкам хапала вольнага часу на вывучэнне анімагіі.

Калі высветлілася, што Поттерам пагражае небяспека, Джэймс хацеў зрабіць Сірыуса Захавальнікам таямніцы месцазнаходжання Потэраў, аднак Сірыус пераканаў Джэймса зрабіць Захавальнікам Петыгру, мяркуючы, што Валдэморт будзе лічыць Захавальнікам Сірыуса. Калі Валдэморт знайшоў Потараў і забіў іх, Сірыус адразу ж адправіўся да руін дома Потэраў на сваім лятальным матацыкле. Там ён сустрэў Хагрыда, які атрымаў загад ад Дамблдора даставіць Гары да Дурсляў. Сірыус хацеў забраць хлопчыка да сябе і выхаваць сына, але Хагрыд настаяў на сваім, і Гары адправілі да Дурслям. Тады Сірыус даў Хагрыду свой матацыкл, а сам адправіўся шукаць Петыгру.

Петыгру быў неўзабаве знойдзены Сірыусам на адной люднай магловской вуліцы [[Лондан]]а. Тут адбылася іх сутычка. Петыгру прылюдна абвінаваціў Сірыуса ў здрадзе Потэраў, адрэзаў сабе палец і ператварыўся ў пацука, стварыўшы пры гэтым аглушальны выбух, затым знікшы. Чароўная супольнасць за адсутнасцю доказаў, якія аспрэчваюць прызнала вінаватым Блэка.

Сірыус каля 12 гадоў правёў у Азкабане, пасля чаго збег адтуль дзякуючы думкі аб уласнай невінаватасці, якая падтрымлівала яго розум. У трэцяй кнізе ён даведаўся, што Петыгру ў абліччы пацукі знаходзіцца ў Хогвартсе, і з дапамогай ката Герміёны Жываглота спрабаваў злавіць яго. Калі Гары, Рон і Герміёна даведваюцца праўду пра Сірыусе, яны дапамагаюць яму збегчы з Хогвартса з дапамогай гіпагрыфа Клювокрыла. Далей Блэк знаходзіцца ў вышуку Міністэрства магіі, часам тым ці іншым чынам звязваючыся з Гары.

Сірыус ў маладосці — прыгожы, нахален і абаяльны. Азкабан і цяжкая жыццё адбіліся на яго знешнасці (Гары часам заўважае ў вачах хроснага затравленное выраз, якое захавалася з часоў зняволення), але разам з тым, Сірыус застаўся тым жа рызыковым хлопцам, якому ўсё хоць бы што, і які больш за ўсё на свеце шануе сяброўства і адданасць.

Падчас дзеяння пятай кнігі Сірыус пражывае ў доме сваёй маці, які служыць штаб-кватэрай Ордэна і сумуе ад няздольнасці дапамагчы Ордэну Фенікса. Удзельнічае ў бітве ў Аддзеле Тайн, дзе Белатрыса Лестрейндж аглушае яго, тым самым адправіўшы ў арку смерці, і там гіне.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роляя ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Німфадора Люпін''' ([[Англійская мова|англ.]] Nymphadora Tonks)
|жаночы
|паўкроўка
|[[Хогвартс|Пуфендуй]]&lt;ref name=&quot;house&quot;&gt;[http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=117 What houses were Tonks and Myrtle in?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110607100041/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=117 |date=7 чэрвеня 2011 }}&lt;/ref&gt;
|воўк (раней быў буйвал)
|Наталля Тена
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Німфадора Люпін (у дзявоцтве Тонкс) — мракаборца і член Ордэна Фенікса, упершыню з’явілася ў пачатку пятай часткі («Гары Потэр і Ордэн Фенікса»).
Валодае здольнасцямі метаморфа, гэта значыць можа з лёгкасцю магічным чынам змяняць сваю знешнасць, часта з’яўляецца на публіцы з ярка-ружовымі валасамі. Саромеецца свайго імя, аддаючы перавагу, каб да яе звярталіся па прозвішчы. Дзяўчына з вельмі цвёрдым і моцным характарам.

У шосты кнізе становіцца вядома, што яна закахана ў Рымуса Люпіна, што выклікала змену патронуса Німфадоры — ён стаў падобны на ваўка. Каханне спачатку была неўзаемнае з-за таго, што Рымус, кахаючы Тонкс, доўга не ішоў на кантакт. Гэта на некаторы час абмежавала здольнасці Тонкс, як метаморфа. Пазней выйшла замуж за Рымуса Люпіна і ў сёмы кнізе нарадзіла сына Тэдзі (Тэда). У канцы кнігі яна гіне ад рукі Белатрысы Лестрейндж падчас бітвы за Хогвартс. Там жа гіне і яе муж Рымус.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Арабелла Дорын Фіг''' ([[Англійская мова|англ.]] Arabella Doreen Figg)
|жаночы
|сквіб
|няма
|няма
|Кэтрын Хантэр
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Місіс Фіг — сквіб. Упершыню была згаданая ў якасці суседкі, якая сядзіць часам з Гары ў «Гары Потэр і філасофскі камень». Місіс Фіг апісваецца як вар’ятка старая з растрапанымі сівымі валасамі, амаль заўсёды завязанымі ў вузел і ў хатніх тапачках. Па просьбе Дамблдора шмат гадоў сачыла за Гары Потэрам, аб чым ён не здагадваўся, лічачы яе прыдуркаваты бабуляй. У пятай кнізе стала сведкай таго, як дэментары напалі на Гары і Дадлі, у сувязі з чым была выкліканая Дамблдорам на слуханне Ві[[Міністэрства магіі|зенгамота]]. Памяшаная на котках. Калі Дурсляў пакідалі Гары ў місіс Фіг, яна пастаянна паказвала яму фотаальбомы са сваімі хатнімі гадаванцамі. Але на адзінаццатым годзе жыцця Гары, яна збольшага страціла да іх цікавасць, калі спатыкнулася аб адну са сваіх котак і зламала нагу. У рамане «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка», місіс Фіг наведвае пахаванне Дамблдора ў Хогвартсе.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Рымус Люпін''' ([[Англійская мова|англ.]] Remus Lupin (?- 2 мая 1998)
|мужчынскі
|паўкроўка, пярэварацень
|Грыфіндор
|воўк
|Дэвід Цьюліс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |

[[Файл:Remus_Lupin.jpg|справа|217x217пкс]]
Рымус Люпін (ён жа ''Лунацік'', [[Англійская мова|англ.]] Moony) — член Ордэна Фенікса, упершыню з’яўляецца ў рамане «Гары Потэр і вязень Азкабана» ў якасці новага выкладчыка Абароны ад Цёмных Мастацтваў. Добры сябар Сірыуса Блэка і Джэймса Потэра.

У дзяцінстве Люпіна ўкусіў пярэварацень Фенрыр Сівы, ператварыўшы яго ў пярэваратня. Бацькі баяліся адпраўляць Люпіна ў Хогвартс, але Альбус Дамблдор узяў адказнасць на сябе і прыняў яго ў школу. Каб забяспечыць бяспеку навучэнцаў, падчас поўні Рымуса замыкалі ў Віскатала Хаціне, якая набыла рэпутацыю дома з прывідамі. Над уваходам у тунэль, вядучы да Хаціны, пасадзілі Лупаніцкую вярбу, каб ніхто, не прысвечаны ў таямніцу, не мог туды патрапіць.

Рымус трымаў у таямніцы тое, што ён — пярэварацень, але яго сябры (Джэймс Потэр, Сірыус Блэк і Піцер Петыгру) даведаліся пра гэта на другім курсе і далі яму мянушку «Лунацік». Каб падтрымаць таварыша, яны тры гады асвойвалі азы анімагіі, у грамадстве сяброў-анімагов пярэварацень Рымус не губляў розум. Разам з сябрамі Люпін удзельнічаў у стварэнні Карты Марадзёраў. Пазней стаў членам першага Ордэна Фенікса.

Большасць чараўнікоў баяліся Люпіна з-за таго, што ён быў пярэваратнем, таму яму было вельмі цяжка знайсці працу і ён быў вельмі бедны. Яго палюбіла Німфадора Тонкс і бліжэй да канца серыі раманаў ён ажаніўся з Німфадорай і ў іх нарадзіўся сын Тэдзі. Хросным бацькам малога Тедда стаў [[Гары Потэр]].
Люпін загінуў у сёмай кнізе падчас бітвы за Хогвартс.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Наземнікус Флетчар''' ([[Англійская мова|англ.]] Mundungus Fletcher)
|мужчынскі
|паўкроўка
|Пуфендуй
|малпа
|Эндзі Ліндэн
|-
| colspan=&quot;6&quot; |Наземнікус Флетчар — член Ордэна Фенікса. Ведае ўсіх жулікаў, паколькі «сам з іх ліку». Служыць дакладна, паколькі аднойчы Альбус Дамблдор выцягнуў яго з адной калатнечы.

У пятай кнізе Наземнікус сачыў за Гары Потэрам па даручэнні Ордэна, але з-за выгаднай здзелкі з катламі пакінуў свой пост. Падчас яго адсутнасці на Гары і Дадлі напалі дэментары.

У кнізе «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка» Гары сустракае яго ў Хогсмідзе і бачыць, што Наземнікус абакраў дом на пл. Грыма, 12, які дастаўся Гары ў [[Спадчына (права)|спадчыну]] ад Сірыуса Блэка. Наземнікус абакраў скраў з былой [[Штаб-кватэра|штаб-кватэры]] Ордэна Фенікса шмат каштоўных рэчаў, дарагіх для Гары, як памяць аб Сірыусе. Гары прыходзіць у лютасць, але Флетчар трансгрессирует з нарабаваным. У той жа кнізе ў адным з газетных накладаў было абвешчана аб тым, што Наземнікуса, замаскіраванага пад інфернала, арыштавалі за спробу рабавання.

У апошняй кнізе Наземнікус ўдзельнічае ў аперацыі «Сем Потэраў», летучы разам з Грюмом. Бачачы надыходзячага Валдэморта, Наземнікус трансгрессирует, а Грум памірае.

Гары даручае Крычару даставіць Наземнікуса на плошчу Грыма, і Кікімер выконвае даручэнне. Падчас [[допыт]]у Флетчара, Гары высвятляе, што медальён-хоркрукс Наземнікус аддаў Далорэс Амбрыдж ў якасці хабару.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Аластар Грум''' ([[Англійская мова|англ.]] Alastor Moody (? — 1997)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|пантэра
|Брэндан Глісан
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Аластар «Вар’яцкае вока» Грум — член Ордэна Фенікса, чараўнік-цемраборца ў адстаўцы.

Адзін з найбольш вядомых цемраборцаў, які змагаўся супраць Пажыральнікаў Смерці і асабіста арыштаваў значную колькасць цяперашніх вязняў Азкабана. У выніку шматлікіх сутычак з злачынцамі страціў нагу і вока, а яго твар абязвечаны шнарамі. Наўзамен страчанай нагі Грум носіць драўляны пратэз (у фільмах — сталёвы), а замест страчанага вочы — чароўнае вока, з дапамогай якога ён здольны бачыць ззаду сябе, як праз звычайныя, так і скрозь зачараваныя прадметы.

Актыўны член Ордэна Фенікса, лепш за ўсіх разбіраецца ў разнастайнай паскуддзя. Сапраўдны воін-ветэран: моцны характар, грубаваты, часам жорсткі, дзейнічае хутка і рашуча, заўсёды напагатове. Усюды падазравае небяспеку і здраду. П’е толькі са сваёй пляшкі і есці, як правіла, уласнаручна прыгатаваную ежу.

У рамане «Гары Потэр і Кубак агню» прасядзеў у сёмым аддзяленні ўласнага куфара пад закляццем «Імперыус», накладзеным Барцеміюсам Краучам-малодшым, які кожны гадзіну прымаў Адваротнае зелле, каб прымаць аблічча Грознага Вочы. У канцы рамана сапраўднага Грюма ўдаецца вызваліць з куфра.

У рамане «Гары Потэр і Ордэн Фенікса», у ліку каманды цемраборцаў суправаджаў Гары Потэра на мётлах ад дома Дурслі на плошчу Грыма, 12. Таксама падчас налёту на Міністэрства магіі разам з Тонкс і Люпінам дапамагаў Гары Потэру і яго сябрам абараняцца ад Пажыральнікаў Смерці, у выніку чаго быў паранены Долоховым і на час страціў прытомнасць.

Камандаваў аперацыяй па перапраўцы Гары Потэра з дома Дурсляў ў бяспечнае месца. Гіне ў аперацыі «Сем Потэраў». Акрамя гэтага ў аперацыі гіне сава Гары Потэра па мянушцы Букля.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Уільям Білі Уізлі''' ([[Англійская мова|англ.]] William Billy Weasley)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|гарнастай
|Донал Глісан
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Біл Уізлі — сын Артура і Молі Уізлі, старэйшае дзіця ў сям’і, складаецца ў Ордэне Фенікса.
Чараўнік высокага росту, худы, рудыя валасы сабраны ў «конскі хвост». Апранаецца ў маглаўвкім стылі, за выключэннем таго, што яго чаравікі зробленыя з Драканавай скуры. Носіць у вуху сярэбраную завушніцу ў выглядзе фанга на ланцужку.

Вучыўся ў «Хогвартсе», быў старастай факультэта і першым вучнем. Атрымаў 12 балаў за экзамены ўзроўню СОЎ.
Па заканчэнні школы працаваў у [[Егіпет|егіпецкім]] аддзяленні банка «Грынгатс» ліквідатарам пракляцяццяў, пазней перавёўся ў лонданскае аддзяленне банка.
Жанаты з Флёр Дэлакур. Сваю старэйшую дачку яны назвалі Мары-Віктуар (Вікторыя). Таксама мае дачку Дамінік і сына Луі.

Удзельнічаў у адбіцці нападу Пажыральнікаў смерці на «Хогвартс», быў пакусаны пярэваратнем Фенрырас Сивым. Паколькі Фенрыр на той момант знаходзіўся ў чалавечым, а не ваўчыным абліччы, пярэваратнем Біл не стаў, аднак твар яго моцна моцна пабіты, Білу пачалі падабацца непрасмажаныя біфштэксы, і мадам Помфры лічыць, што шнары наўрад ці калі-небудзь знікнуць цалкам. Разам са сваёй нявестай удзельнічаў у аперацыі «Сем Потэраў», прытуліў Гары і яго сяброў пасля іх уцёкаў з маёнтку Малфояў ў іх з Флёр катэджу «Ракушка» і далучыўся да абаронцаў замка пры Бітве за Хогвартс.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Чарлз Артур Уізлі''' ([[Англійская мова|англ.]] Arthur Charles Weasley)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|антылопа
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Чарлі Уізлі — другі сын Артура і Молі Уізлі.

Як і большасць дзяцей Уізлі, вясёлы, любіць пажартаваць, з лёгкім характарам. У школе быў капітанам каманды Грыфіндора па квідычы, выдатны лавец; з моманту заканчэння школы ім і да прыходу Гары каманда не заваёўвала Кубак школы па квідычы.

Чарлі — чалавек невысокага росту, каржакаваты, з шырокім лагодным тварам. Рукі сарорцаў, у мазолях са слядамі апёкаў — вынік працы з Драканамі. Чарлі жыве ў [[Румынія|Румыніі]], дзе вывучае Драканаў. Вельмі любіць жывёл наогул і Драканаў у прыватнасці, за што пра яго вельмі цёпла адклікаецца Хагрыд. Па сумяшчальніцтве — член Ордэна Фенікса, наладжвае кантакты з замежнымі чараўнікамі.

Адзіны з дзяцей Уізлі, не які з’яўляецца ў серыі фільмаў (за выключэннем сямейнай анімацыі на газеце ў трэцім фільме).

У 1-м рамане пра Гары Потэра Хагрыд пагадзіўся аддаць Норберта Чарлі на выхаванне. У 4-й кнізе патэрыяны разам з сям’ёй едзе на Чэмпіянат свету па квідычы. Падчас Турніру Трох Чараўнікоў прыязджаў у школу ў якасці спецыяліста па Драканам для першага тура. Прысутнічае на вяселлі Біла і Флёр ў якасці шафер Біла. Змагаецца ў бітве за Хогвартс.
|}

=== Валдэморт, Пажыральнікі смерці і іх памагатыя ===
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Валдэморт (англ. Voldemort 1997-2 траўня 1998)'''
|мужчынскі
|паўкроўка
|Слізэрын
|13½ цаляў, ціс, пяро Фенікса
|[[Рэйф Файнс]] (4-8);&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;іншыя акцёры (гл. асноўную артыкул)
|-
| colspan=&quot;6&quot; |Валдэморт — галоўны антаганіст серыі раманаў пра Гары Потэра. Імя пры нараджэнні — Том Марволо (у перакладзе РОСМЭНА — Нарволо: гэта зроблена для захавання правільнасці анаграмы) Реддл. Вялікі цёмны чараўнік, які валодае велізарнай магічнай сілай і практычна дасягнуў неўміручасці пры дапамозе [[Магія|чорнай магіі]], вораг Гары Потэра.

Новае імя Тома Рыдла — лорд Валдэморт — з’яўляецца анаграмы яго старога імя (Tom Riddle Marvolo — I am Lord Voldemort), што пацвярджаецца ў другім фільме.

Лорд Валдэморт з’яўляецца ў пяці з сямі кніг (непасрэдна з Гары ён сустракаецца ў першай, другой, чацвёртай, пятай і сёмай кнігах), а ў фільмах яго гуляюць Рычард Брэмэр (сцэна-успамін), Ян Харт (твар на патыліцы прафесара Квірэла), Крысціян Коулсон (16-гадовы Том Рыдл ў другім фільме), [[Рэйф Файнс]] (паўсталы Валдэморт, асноўнае абліччы з чацвёртага фільма да канца кінасерыі), Хіро Файнс-Тыфін (11-гадовы Тым ва ўспамінах Дамблдара ў шостым фільме) і Фрэнк Дылэйн (16-гадовы Том у ўспаміне Слізнарта ў шостым фільме).
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Белатрыса Лестрейндж''' ([[Англійская мова|англ.]] Bellatrix Lestrange (1951-2 траўня 1998))
|жаночы
|чыстакроўная
|Слізэрын
|12 3/4 цалі, грэцкі арэх, сардэчная жыла дракона&lt;ref&gt;Гарри Поттер и Дары Смерти, Глава 24&lt;/ref&gt;
|[[Хелена Бонэм Картэр]]
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Белатрыса Лестрейндж (у дзявоцтве — Блэк) — адна з Пажыральнікаў смерці, паслядоўнікаў Цёмнага Лорда. Самая адданая яго прыхільніца. Прафесіянал у баявой магіі, схільная да вар’яцтва, вельмі жорсткая і падступная. Цудоўны тактык і стратэг.

У Белатрысы бліскучыя густыя валасы, смуглы твар (па апісанню з 7 кнігі), які выступае падбародак, вялізныя чорныя вочы і цяжкія павекі. Была таксама «ладна худы» і мела на галаве сівую пасму валасоў.

Пасля знікнення Вал-дэморта ў маленстве Гары Белатрыса разам з мужам, сваім дзеверам '''Рабастаном Лестрэйнджам''' і Барці Краўчам-малодшым спрабавала знайсці свайго гаспадара. За катаванне цемраборцаў Фрэнка і Алісы Дагопупсов пракляты «Круцыятус» была прысуджаная да пажыццёвага зняволення ў Азкабане, але, нягледзячы на гэта, была ўпэўненая ў вяртанні Цёмнага Лорда і чакала яго.

У «Гары Потэры і Ордэне Фенікса» яна разам з многімі іншымі Пажыральнікамі здзяйсняе ўцёкі з Азкабана і ўдзельнічае ў бітве ў аддзеле Тайн, дзе забівае свайго стрыечнага брата Сірыюса Блэка.

У кнізе «Гары Потэр і Дарункі Смерці» Белатрыса гуляе больш аб’ёмную ролю, неаднаразова з’яўляючыся ў розных сцэнах. Напрыклад, у маёнтку Малфояў яна падвяргае допыту Герміёну Грэнджэр, ужываючы да яе заклён Круциатус. Пазней, калі Добі ратуе палонных, смяротна раніць яго, кінуўшы услед уцекачам кінжал. У бітве за Хогвартс забівае Нимфадору Тонкс, б’ецца адначасова супраць Герміёны, Джыні Уізлі і Полумны Лавгуд, а пасля гіне ад невядомага загаворы, пущенного Молі Уізлі ў вобласць сэрца.

Ролю Белатрысы ў фільмах гуляе вядомая англійская актрыса [[Хелена Бонэм Картэр]].
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Люцыус Малфой''' ([[Англійская мова|англ.]] Lucius Malfoy 4 красавіка 1954)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Слізэрын
|12 цаляў, вяз, сардэчная жыла Дракана
|Джэйсан Айзекс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Люцыус Малфой — Пажыральнік Смерці, бацька Драка Малфоя, муж Нарцысы Малфой, раней — кіраўнік апякунскага савета Хогвартса, а таксама гаспадар дамавіка эльфа Добі. Разумны, надменен, моцны і ўпэўнены ў сабе, выдатна валодае баявой магіяй.

Упершыню з’яўляецца ў кнізе «Гары Потэр і Таемная зала». Ён падкідвае Джыні Уізлі ў кацёл з кнігамі адзін з хоркруксаў Валдэморта (не ведаючы, што гэта хоркрукс, ён з павагай захоўваў дзённік проста як прадмет, які належыць некалі яго ўладара). На працягу ўсёй кнігі спрабуе зрушыць з пасады дырэктара Хогвартса Альбуса Дамблдара, у рэшце рэшт часова дамогшыся гэтага.

У трэцяй кнізе, пасля таго, як на Драка Малфоя напаў гіпагрыф, Люцыус падае ў суд на Хагрыда, абвінавачваючы яго ў нападзе на сына. У канцы чацвёртай кнігі прысутнічае сярод Пажыральнікаў Смерці, якіх збірае Валдэморт. У пятай кнізе узначальваў атрад Пажыральнікаў Смерці падчас бітвы ў аддзеле Таямніц. Разам з іншымі Пажыральнікамі быў арыштаваны і пасаджаны ў Азкабан.

У сёмай кнізе Люцыус быў вызвалены Валдэмортам з Азкабана, але з-за свайго правалу трапіў у няласку. Менавіта яго палачку бярэ спадар перад паляваннем на Гары Потэра. Пасля ўцёкаў з маёнтку Малфояў схопленых Гары Потэра, Рона Уізлі і Герміёны Грэнджэр быў жорстка пакараны Валдэморт. Люцыус прысутнічаў у табары Цёмнага Лорда падчас бітвы за Хогвартс, але не прымаў непасрэднага ўдзелу ў бітве. Падчас бітвы за Хогвартс ён разам з Нарцысай спрабаваў знайсці свайго сына Драка і актыўна ў бітве не ўдзельнічаў.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Нарцыса Малфой''' ([[Англійская мова|англ.]] Narcissa Malfoy)
|жаночы
|чыстакроўная
|Слізэрын
|13 цаляў, каштан, валасоў вадзянога
|Хелен Маккрори
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Нарцыса Малфой (у дзявоцтве — Блэк) — жонка Люцыуса і маці Драка Малфоя. Малодшая сястра Белатрысы Лестрейндж. Вельмі клапатлівая і кахаючая маці, заўсёды хвалюецца за сына. Аддана любіць жонка і з’яўляецца для яго дарадчыцай і апорай. Хоць яна ніколі афіцыйна не была Пажыральніцай смерці, Нарцыса верыла ў элітарнасць чыстакроўных чараўнікоў і падтрымлівала мужа падчас Першай і Другой чароўнай вайны.

Аднак захапленне лідарам Пажыральнікаў Валдэморта морт спачатку дало расколіну, а потым і зусім саступіла месца страху і расчаравання, калі Цёмны Лорд, незадаволены Люцыусам, даў Драка смяротна небяспечнае, амаль невыканальнае заданне. Ведаючы небяспека заданні, Нарцыса просіць Северуса Снэйпа, каб ён у выпадку неабходнасці дапамог яе сыну. Той дае Няўхільны зарок.

Падчас Бітвы за Хогвартс Валдэморт паспрабаваў забіць добраахвотна прыйшоў да яго Гары Потэра з дапамогай смяротнага заклёну. Нарцыса, якую Цёмны Лорд адправіў праверыць, ці жывы ўпаў Гары, не выдала яго жывога, сказаўшы, што ён мёртвы, пасля чаго Валдэморт прыйшоў да замка, а пара Малфояў атрымала магчымасць знайсці там свайго сына. Сама не была Пажыральнікам Смерці, але падтрымлівала іх ідэі.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Барцеміюс Краўч-малодшы''' ([[Англійская мова|англ.]] Bartemius Crouch, Jr.)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Пуфендуй
|палачка 9 цаляў, яблыня, валасоў келпі
|Дэвід Тэнант
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Барцеміюс Краўч-малодшы — сын Барцеміюса Краўча-старэйшага, некалі бліскучы вучань Хогвартса, адзін з найбольш адданых Валан дэ Морту Пажыральнік Смерці. Меў худы, крыху завостраны твар, валасы колеру саломы і шэрыя вочы. Пасля далучэння да Цёмнаму Лорду у Барці з’явіліся сінякі пад вачыма, ён стаў яшчэ больш худым. Кароткае зняволенне ў Азкабане таксама адбілася на яго вонкавым выглядзе. Стройны малады чалавек з арыстакратычнай знешнасцю быў вельмі папулярны ў дзяўчат.

Пасля знікнення Валдэморта Краўч-малодшы ўдзельнічаў у катаваннях мракаборцаў Фрэнка і Алісы Долгопупсов, бацькоў Нэвіла, давёўшы мужа і жонкі да вар’яцтва, за што быў прысуджаны да зняволення ў Азкабан. Неўзабаве збег пры дапамозе бацькі і маці.

У далейшым хаваўся некалькі гадоў у доме ў бацькі пад закляццем «Імперыус» пад мантыяй-нябачнікам пад наглядам дамавой эльфійкі Вінкі. На чэмпіянаце свету па квідычы Барці-малодшы ненадоўга вырваўся з-пад апекі бацькі і паслаў Чорную Пазнаку. Волдэморт праз Берту Джоркінс даведаўся, дзе хаваецца адзін з самых адданых яго слуг, і вызваліў яго, наслаць на Барці-старэйшага заклінанне «Імперыус».

Барці-малодшы арганізуе напад на былога цемраборца Грознага Вочы Грума і захоплівае яго. Падвергнуўшы старога ўсё таго ж «Імперыусу», малады Краўч распытвае яго аб розных звычках, выпівае пераваротнае зелле з воласам Грюма і пад яго выглядам прыбывае ў Хогвартс.

Увесь 1994 год Краўч-малодшы выкладае абарону ад цёмных мастацтваў пад выглядам Грума. У працэсе выкладання ён выкарыстоўвае Недаравальныя заклёну на вучнях: у прыватнасці, вучыць Гары супраціўляцца праклёну «Імперыус». Барці кідае ў Кубак агню пергамент з імем Гары (магчыма, не без ведама Дамблдара), з-за чаго той становіцца ўдзельнікам [[Гары Потэр і Кубак агню|Турніру Трох Чараўнікоў]]. Таксама ён дапамагае яму выйграць Турнір, каб Потэр мог схапіць Кубак Чэмпіёнаў, пераўтвораны ў партал: праз Хагрыда ён паведамляе Гары, што на першым выпрабаванні яму трэба будзе пазмагацца з [[цмок]]ам; падае Гары ідэю наконт венікі; падказвае Седрыку Дыгары, як адкрыць яйка, ведаючы, што ён абавязкова падзеліцца інфармацыяй з Гары; даводзіць з дапамогай эльфаў да яго інфармацыю аб жаброслях.

На працягу знаходжання ў [[Хогвартс]]е Барці робіць некалькі промахаў: выкарыстоўвае на дзецях Недаравальныя заклінанніну, ператварае Малфоя ў [[Тхары|тхара]]. Для таго, каб падтрымліваць знешнасць Грюма, яму даводзіцца варыць новыя і новыя порцыі Адваротнага зелля, выкарыстоўваючы інгрэдыенты з запасаў прафесара Снэйпа. У час адной з такіх вылазак Гары яго заўважае на карце Марадзёраў пад сапраўдным імем, але прымае яго за Краўча-старэйшага, і ілжэ-Грум забірае карту ў хлопчыка.

Вясной Краучу-старэйшаму ўдалося адолець заклінанне «Імперыус» і вырвацца на свабоду з-пад апекі Хваста. Пешшу ён дабіраецца да Хогвартса і паспявае сказаць встреченным Гары Потэру і Віктару Краму, што «ён вінаваты» і павінен сказаць што-то важнае Дамблдару. Апярэдзіўшы дырэктара, за якім пабег Потэр, ілжэ-Грум аглушае Крама і забівае бацьку, трансфігурыраваўшы труп у костку, якую закопвае на градках хагрыдаўскага агарода.

Падчас трэцяга выпрабавання Турніра ілжэ-Грум накладвае закляцце «Імперыус» на Крама, які выводзіць з ладу Флёр Дэлакур, але Крама абясшкоджваюць Гары і Седрык.

Калі пасля трэцяга выпрабавання Турніра Трох Чараўнікоў і адраджэння Валдэморта Гары вярнуўся з мёртвым Седрыкам, Краўч-малодшы адводзіць яго ў свой кабінет, дзе Гары пазнае праўду. Барці збіраецца давяршыць справу Валдэморта, але ў кабінет урываюцца здагадаўся пра ўсё Дамблдар і Снэйп. Пад дзеяннем сыроваткі праўды злачынец распавядае пра тое, як пакінуў Азкабан; як, скінуўшы на час бацькава заклінанне, выклікаў Чорную пазнаку на Чэмпіянаце свету па квідычы; як стаў «Грозным Вокам Грумам»; як падкінуў у Кубак агню імя Гары Потэра і дапамагаў яму дайсці да фіналу; як забіў ўласнага бацькі і як прыемна яму было зрабіць гэта; як ператварыў Кубак у партал, каб паднесці Валдэморту ворага, кроў якога спатрэбілася яму для адраджэння.

Пасля гэтых падзей Краўч-малодшы быў падвергнуты пацалую дэментараў.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#000000; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#000000; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#000000; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Пітэр Петыгру''' ([[Англійская мова|англ.]] Peter Pettigrew)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|Каштан, сардэчная жыла Дракана, 9¼ цалі
|Цімаці Сполл
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Пітэр Петыгру — чацвёрты стваральнік Карты Марадзёраў (мянушка — «Хвост»), адзін з школьных сяброў Джэймса Потэра. Петыгру — незарэгістраваны анімаг, можа ператварацца ў пацука.

Пітэр Петыгру — слабы чалавек, які мае патрэбу ў заступніку. У школьныя гады быў прыяцелем Джэймса Потэра, Сірыуса Блэка і Рымуса Люпіна, учатырох яны ўдзельнічалі ў многіх падзеях, якія парушалі правілы, ўтрох дапамагалі Люпіну палепшыць адзінота, калі зразумелі, што ён пярэварацень, для чаго сталі анімагамі. Калі пасля нараджэння Гары і планаў Валдэморта аб яго забойстве сябры падвергнулі Потэраў праклёну Даверу, яны па ініцыятыве Сірыуса вырашылі зрабіць Захавальнікам таямніцы Піцера. Аднак, калі Валдэморт набраў сілу, Чарвяхвост перайшоў да яго. І, вядома ж, выдаў яму месцазнаходжанне сям’і Потэраў.

Пасля забойства Потэраў Сірыус Блэк зразумеў, пра здраду і нагнаў Петыгру пасярод вуліцы, поўнай [[магл]]аў, але Петыгру на ўсю вуліцу закрычаў, што здраднік — Блэк, а затым інсцэніраваў сваю смерць: зладзіў выбух пасярод вуліцы, забіўшы дванаццаць маглаў, і пакінуў на месцы выбуху свой адарваны палец у якасці доказу сваёй гібелі (2 фаланга безымяного пальца левай рукі). Сірыус Блэк быў абвінавачаны ў забойстве дванаццаці маглаў і чараўніка — Пітэра Петыгру і прысуджаны да пажыццёвага тэрміну ў Азкабане. Пітэр пасля правёў доўгі час у абліччы пацукі — быў хатнім улюбёнцам сям’і Уізлі, яму далі мянушку «Плюгаўчык».

У трэцяй кнізе Сірыус даведаўся, што Петыгру ў абліччы пацукі будзе знаходзіцца ў Хогвартсе, і збег з Азкабана. Амаль увесь год спрабаваў забіць Петыгру ў Хогвартсе. У канцы трэцяй кнігі Гары, Рон і Герміёна даведваюцца праўду пра Коросте, а Пітэр паўстае перад імі ў чалавечым вобразе. Яго сябры дзяцінства Блэк і Люпін хацелі было прыкончыць Пітэра там жа, у Віскатала Хаціне — у знак помсты за Джэймса і Лілі Потэраў, але гэтаму запрацівіўся Гары, таму што жывы Пітэр — доказ невінаватасці Сірыуса. Было вырашана перадаць Пітэра дэментар, і толькі ператварэнне Люпіна ў пярэваратня перашкодзіла гэтаму. Падчас мітусні Пітэр, прыняўшы пацучыны аблічча, зноў прымудрыўся збегчы.

Апынуўшыся на волі, Чарвяхвост знайшоў свайго магутнага апекуна Валдэморта ў бездапаможным стане. У чацвёртай кнізе Чарвяхвост дапамог яму зноў здабыць цела, былую сілу, ахвяраваўшы для гэтага ўласную руку: пры дапамозе зелля Косткі, Плоці і Крыві. Палачку Валдэморта з руін дома Потэраў вызваліў Петыгру, павярнуўшыся пацуком.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/2007/7/30/j-k-rowling-web-chat-transcript|title=J.K. Rowling Web Chat Transcript|publisher=The Leaky Cauldron}}&lt;/ref&gt; У далейшым Валдэморт адправіў Хваста прыслугоўваць Северусу Снэйпу, а таксама за ім шпіёніць, аднак спробы падслухоўвання перарываліся Снэйпам.

Год праз (у сёмай кнізе) Петыгру перасяліўся з Павучыным Тупіка ў маёнтак Малфояў. Але і тут яго становішча мала чым адрознівалася ад становішча слугі. Калі ў сакавіку ў палон да Малфояў трапляе Гары Потэр з сябрамі, Пітэр вартуе іх у склепе. Калі сябры спрабуюць збегчы, Петыгру ім перашкаджае. У завязалася бойцы Петыгру здавалася б атрымлівае над Потэрам верх, але марудзіць нанесці завяршальны ўдар: ён памятае, як чатыры гады таму Гары пашкадаваў яго. Мімалётная слабасць расцэненая Срэбнай Рукой (тым самым падарункам Цёмнага Лорда, якім ён узнагародзіў Хваста ў дзень свайго адраджэння) як здрада Гаспадара, пасля чаго Пітэр памірае, хрыпла гэтай рукой.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#000000; width:30%&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
; &lt;span id=&quot;Регулус_Блэк&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Рэгулус Блэк&lt;/span&gt;
: Рэгулус Арктурус Блэк — родны брат Сірыуса Блэка, былы Пажыральнік смерці, які здрадзіў Валдэморту. З дапамогай дамавіка эльфа Крычара Рэгулус скраў медальён-хоркрукс Валдэморта, які ляжаў у пячоры на беразе мора, у якой было вялікае падземнае возера, і замяніў яго звычайным медальёнам. Пасля замены юнака зацягнулі пад ваду інферналы. Крычару ён перад гэтым загадаў ўзяць хоркрукс і не апавядаць аб гэтым выпадку членам сям’і, а вярнуўшыся — абавязкова разбурыць медальён, што ў яго не атрымалася.

; &lt;span id=&quot;Стэн_Шанпайк&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Стэн Шанпайк&lt;/span&gt;
: Малады чараўнік. У трэцяй кнізе паказаны кандуктарам чароўнага аўтобуса «Начны рыцар». Нягледзячы на тое, што Стэн яшчэ малады і неспрактыкаваны, ён увесь час спрабуе паводзіць сябе як біты жыццём і ўсё на свеце пабачыўшы чараўнік. Пасля вяртання Валдэморта Стэн неабачліва стаў намякаць наведвальнікам «Дзіравага катла» быццам бы яму вядомыя планы Пажыральнікаў, за што і быў арыштаваны і адпраўлены ў Азкабан. Нягледзячы на відавочную бяскрыўднасць Шанпайка, Міністэрству нявыгадна яго адпускаць — так як арышт нават такога «Пажыральніка смерці» лепш, чым нічога. Вызваліць Стэна не дапамагае нават ўмяшанне Альбуса Дамблдара. У пачатку сёмай кнігі Стэн Шанпайк аказваецца на волі: Валдэморт зладзіў масавы ўцёкі Пажыральнікаў з Азкабана, прычым з сабой узялі і Стэна. На яго наклалі заклён Імперыус і прыцягнулі да ўдзелу ў акцыях Пажыральнікаў.

; &lt;span id=&quot;Игорь_Каркаров&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Ігар Каркараў&lt;/span&gt;
: Прыхільнік Валдэморта падчас першай магічнай вайны, Пажыральнік смерці. Пасля падзення Цёмнага Лорда быў заключаны ў Азкабан, пасля раскаяўся і выдаў многіх сваіх былых паплечнікаў, за што і быў адпушчаны на свабоду. Пасля гэтага становіцца дырэктарам Дурмстранга. У чацвёртай кнізе прыбыў у Хогвартс з дэлегацыяй студэнтаў сваёй школы для ўдзелу ў Турніры Трох Чараўнікоў. Калі Валдэморт адрадзіўся, бег і спрабаваў схавацца. Гэта яму ўдавалася даволі доўга: цэлы год. Аднак Каркараў у рэшце рэшт быў знойдзены Пажыральнікамі на поўначы ў маленькім доме і забіты.

; &lt;span id=&quot;Фенрир_Сивый&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Фенрыра Сівы&lt;/span&gt;
: Пярэварацень, Пажыральнік смерці. Вядомы сваёй жорсткасцю і крыважэрнасцю. Мэтанакіравана заражае людзей лікантропіяй, лічачы гэта справай свайго жыцця. Аддае перавагу нападаць на дзяцей, таму што яны больш уразлівыя і таму што потым на іх лягчэй паўплываць. Страціўшы кантроль над сабой (або жадаючы здзейсніць забойства), можа загрызть ахвяру да смерці. Нягледзячы на тое, што Фенрыра — Пажыральнік смерці, Чорнай пазнакі ў яго няма. У гады росквіту Цёмных сіл і лорда Валдэморта Фенрырам палохалі многія сем’і, бо ён сапраўды мог зрабіць з звычайнай сям’і сям’ю пярэваратняў. Калі Рымус Люпін быў дзіцем, яго ўкусіў менавіта Фенрыр, з прычыны чаго Люпін стаў пярэваратнем. Фенрыр Сівы прымаў удзел у нападзе на Хогвартс (у дзень забойства Дамблдара) і нанёс цяжкія раны Біла Уізлі. Біл не стаў пярэваратнем, паколькі покусавший яго Фенрыр знаходзіўся ў чалавечай, а не ваўчынай форме. Удзельнічае ў бітве за Хогвартс. Ролю Фенрыра выканаў у фільме «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка» акцёр Дэйв Леджэна. Існуе меркаванне, што [[Джаан Роўлінг|Роўлінг]] назвала так гэтага персанажа па імі жудаснага [[Воўк|ваўка]] Фенрыра, героя [[Германа-скандынаўская міфалогія|Скандынаўскай міфалогіі]].

; &lt;span id=&quot;Корбан_Яксли&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Корбан Якслі&lt;/span&gt;
: Пажыральнік смерці. Адзін з найбольш набліжаных слуг Цёмнага Лорда. Прысутнічаў пры забойстве Дамблдара. Наслаў загавор Імперыус на Пія Таўставатага. Якслі ўзначаліў аддзел забеспячэння магічнага правапарадку міністэрства магіі. Разам з Амбрыдж праводзіў слуханні над магланароджанымі. Пранік у дом Сірыуса Блэка, ухапіўшыся за Герміёну Грэйнджэр, калі яна з Гары і Ронам Уізлі ратаваліся з Міністэрства. Удзельнічаў у нападзе на Хогвартс, разам з Долахавым чакаў Гары Потэра ў лесе. У Вялікай зале быў пераможаны Джорджам Уізлі і Лі Джорданам. Ролю Якслі ў фільме «Гары Потэр і Дарункі Смерці, Частка 1» выканаў Пітэр Малан.

; &lt;span id=&quot;Пий_Толстоватый&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Пій Таўставаты&lt;/span&gt;
: Работнік міністэрства. Быў падвергнуты праклёну Імперыус, пасля чаго дапамагаў Пажыральнікаў Смерці, стаў іх чалавекам на пасадзе міністра магіі. Удзельнічаў у бітве за Хогвартс, быў пераможаны Персі Уізлі.
; &lt;span id=&quot;Антонин_Долохов&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Антанін Долохов&lt;/span&gt;
: Пажыральнік смерці. Адзін з самых лютых паслядоўнікаў Цёмнага Лорда. Удзельнічаў у забойстве братоў Фабіяна і Гідэонаў Пруэтаў, за што і быў заключаны ў Азкабан. Вызваліўся падчас масавых уцёкаў з Азкабана ў 1996 годзе. Ваяваў у аддзеле Тайн у тым жа годзе. У гэтым баі ён цяжка параніў Герміёну, але сам быў двойчы паралізаваны. Быў у складзе тых, хто нападаў на Хогвартс ў 1997 годзе. Удзельнічаў у Бітве за Хогвартс ў 1998 годзе, дзе забіў Рымуса Люпіна. Там жа быў паралізаваны Філіюсам Флітвікам і затым адпраўлены ў Азкабан.
|}

=== Міністэрства магіі ===
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Артур Уізлі''' ([[Англійская мова|англ.]] Arthur Weasley)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|[[гарнастай]]
|Марк Уільямс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Артур Уізлі — работнік Міністэрства магіі, кіраўнік Аддзела па злоўжыванні маглаўскімі артэфактамі, бацька вялікага сямейства Уізлі, член Ордэна Фенікса.

Любіць маглаў, лічыць іх пацешнымі, а таксама неабыякавы да іх вынаходкі (казаў, што лепшы падарунак для яго на Каляды — набор маглаўскіх отверток, а запаветная мара — даведацца, як самалёту ўдаецца трымацца ў паветры і не падаць) і на ўсю моц эксперыментуе з заколдовыванием гэтых вынаходак, выкарыстоўваючы ім жа прыдуманую шчыліну ў законе, нягледзячы на якія ўзнікаюць на гэтай глебе канфлікты з жонкай і праблемы — ён трымаў дома лятаючы форд «Англія» да тых часоў, пакуль яго сын Рон разам з Гары Потэрам не паляцелі на ім у Хогвартс па прычыне спазнення на цягнік і не разбілі яго; машына ўрэзалася ў Грымучую вярбу, форд памчаўся ў Забаронены Лес; да таго ж, яе бачылі маглы, і Артура чакала разбіральніцтва на працы. Зарабіў нядобразычліўцаў у Міністэрстве, якія лічаць маглаў ніжэй сябе па вартасці (напр., Люцыуса Малфоя). Аднак разам з тым многія яго калегі цэняць і паважаюць за сумленнасць, прыстойнасць і лагоднасць.

Быў цяжка паранены ў пятай кнізе, лячыўся ў бальніцы Святога Мунга. У шосты кнізе узначаліў Сектар выяўлення і канфіскацыі падробленых ахоўных загавораў і абярэгаў, дзе пад яго кіраўніцтвам працавалі 10 чалавек. У сёмай кнізе адрамантаваў матацыкл Сірыуса Блэка для перавозкі Гары ў Нару, у гэтай жа кнізе ваяваў у бітве за Хогвартс.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Кінгслі Бруствер''' ([[Англійская мова|англ.]] Kingsley Shacklebolt)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Грыфіндор
|рысь
|Джордж Харыс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Кінгслі Бруствер — работнік Міністэрства магіі, пасля дзеяння сюжэту серыі раманаў — міністр магіі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Член Ордэна Фенікса. Кінгслі упершыню з’яўляецца ў кнізе «Гары Потэр і Ордэн Фенікса». Працаваў мракоборцем ў Міністэрстве магіі.

Кінгслі — не вельмі прыгожы, добры, прыязны, высокі лысы чарнаскуры чараўнік. Кажа густым спакойным басам. З’яўляючыся ў грамадстве чараўнікоў, звычайна носіць у адным вуху залатую завушніцу ў форме кольца. Пасля вяртання Валдэморта ён быў адным з нямногіх міністэрскіх служачых, якія паверылі Дамблдару. Па заданні дырэктара Хогвартса з Брустверам пагаварыў яго калега Артур Уізлі, і пасля гэтага чараўнік далучыўся да Ордэна Фенікса. Кінгслі лічыцца адным з самых вопытных і надзейных членаў Ордэна; гэта звязана і з яго характарам, і з магічным навыкамі.

У кнізе «Гары Потэр і Ордэн Фенікса» Кінгслі Бруствер у ліку іншых удзельнікаў Ордэна Фенікса суправаджае Гары Потэра да штаб-кватэры Ордэна.
У Міністэрстве магіі ён узначальвае пошукі свайго таварыша па Ордэну Сірыуса Блэка і ўводзіць Міністэрства ў зман, запэўніваючы, што Сірыус хаваецца на [[Тыбет|Тыбеце]]. Пасля раскрыцця таямніцы Атрада Дамблдара Кінгслі Бруствер у складзе камісіі Міністэрства Магіі з’яўляецца ў Хогвартсе. Ён непрыкметна змяняе памяць вучаніцы Мариэтты Эджком, што дазваляе зняць падазрэнні з удзельнікаў Атрада. Удзельнічае ў бітве ў Аддзеле Тайн.

У кнізе «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка» новы міністр магіі Руфус Скрымджар, паведамляе прэм’ер-міністру Англіі, што Кінгслі Бруствер, яго новы сакратар, — на самай справе чараўнік, які ахоўвае кіраўніка ўрада ад магчымых нападаў Пажыральнікаў смерці. У канцы кнігі Бруствер з’яўляецца на пахаванні Дамблдора.

У рамане «Гары Потэр і Дарункі Смерці» Бруствер працягвае ахоўваць прэм’ер-міністра, паралельна з гэтым актыўна дапамагаючы Ордэну. Ён удзельнічае ў аперацыі па ахове Гары Потэра, калі ён пакідае свой дом. Затым з дапамогай Патронуса ён пасылае на вяселле Біла Уізлі і Флёр Дэлакур паведамленне аб тым, што Скрымджар забіты Валдэмортам, а Міністэрства Магіі захоплена Пажыральнікамі Смерці. Неўзабаве пасля гэтага яго выявілі Пажыральнікі і ён быў вымушаны хавацца. Падчас Бітвы за Хогвартс ён прыбывае ў замак і змагаецца разам з іншымі членамі Ордэна Фенікса. Адразу пасля заканчэння Бітвы Бруствер прызначаецца выконваючым абавязкі міністра магіі. Дзякуючы яму ў Міністэрстве знішчаюцца [[карупцыя]] і дыскрымінацыя магланароджаных. Ён таксама рэфармуе падраздзяленне цемраборцаў і прызначае яго кіраўніком Гары Потэра.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Карнеліюс Фаджа''' ([[Англійская мова|англ.]] Cornelius Fudge)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Рэйвэнкло або Пуфендуй(магчыма)
|невядома
|Роберт Хардзі
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
[[Файл:Cornelius_Fudge.jpg|злева|міні|280x280пкс]]
Карнеліюс Освальд Фадж — міністр магіі Вялікабрытаніі ў 1-5 частках серыі.

Першапачаткова Фадж добра ставіцца да Гары. Тым не менш, менавіта ён адправіў Хагрыда ў Азкабан, дапусціў часовую адстаўку Дамблдара з пасады дырэктара Хогвартса ў другой кнізе, а ў трэцяй кнізе амаль дамогся пакарання гіпагрыф Клювокрыла. Ён праявіў сябе як добры чалавек, пастаянна пытаючы савета ў Дамблдора, але паддаецца ўплыву Люцыуса Малфоя.

Яго стаўленне да галоўных героям рэзка змянілася ў кнізе «Гары Потэр і Кубак агню». Фадж адмовіўся паверыць, што Валдэморт вярнуўся ў канцы чацвёртай кнігі, не пажадаўшы дапытаць узятага ў палон Пажыральніка Смерці Бартемия Краўча малодшага. Ён падвяргае таго «пацалую дэментараў», знішчыўшы такім чынам сведкі, здольнага пацвердзіць вяртанне Валдэморта і адначасова невінаватасць Сірыуса Блэка ў забойстве трынаццаці чалавек. Пасведчанне Потэра, як непаўналетняга, ва ўлік не бярэцца. Замест гэтага Фадж разгортвае кампанію ў прэсе з мэтай дыскрэдытаваць Дамблдора і Потэра. Ён таксама прызначае Далорэс Амбрыдж інспектарам Хогвартса і дае ей усе больш і больш паўнамоцтваў. Але ў канцы пятай кнігі Фадж (а разам з ім мноства чалавек) бачыць Валдэморта ўласнымі вачыма ў Міністэрстве магіі. Адмаўляць вяртанне Цёмнага Лорда становіцца бессэнсоўным. Фадж прызнае, што памыляўся. Ён вымушаны сысці ў адстаўку, у пачатку шосты кнігі «Гары Потэр і Прынц-паўкроўка» яго замяняе Руфус Скрымджар. Фадж становіцца дарадцам.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:25%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Барцеміюс «Барці» Краўч старэйшы''' ([[Англійская мова|англ.]] Bartemius Crouch Senior)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Рэйвэнкло
|сліва, 12,5 цаляў, валасоў вадзянога
|Роджэр Лойд-Пак
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Барцеміюс Краўч старэйшы — чыстакроўны чараўнік, кіраўнік Дэпартамента міжнароднага магічнага супрацоўніцтва. У кнізе апісаны, як «сухапары, падцягнуты, пажылы чалавек, у бездакорна свежым касцюме і гальштуку. Прабор у кароткіх сівых валасах ідэальна прамы, вузкія, шчотачкай, вусы, нібы выраўнаваны па лінейцы, а чаравікі блішчаць, як лакавыя».

Барці Краўч даслужыўся да начальніка Дэпартамента па магічнага заканадаўству і, мабыць, з яго падачы былі прынятыя законы, якія спрасцілі прыцягненне да адказнасці, працэдуру следства і вынясенне рашэнняў аб прызначаных пакараннях. Краўч адкрыў сапраўднае паляванне на прыхільнікаў Валдэморта. На тэрор ён адказваў тэрорам, на жорсткасць — яшчэ большай жорсткасцю. Цемраборцы атрымалі новыя паўнамоцтвы і зараз сталі часцей забіваць, чым арыштоўваць, супраць падазраваных дазволілі ўжываць недаравальныя заклінанні, а для адпраўкі ў Азкабан часам было дастаткова асабістага ўказанні Краўча. Яго хутка падвышалі па службе, ён з галавой сышоў у працу, і яму ўжо прадказвалі пасаду Міністра магіі, калі ў канцы [[1981|1981 года]] на лаве падсудных апынуўся яго сын. Разам з Беллатрисой, Рабастаном і Радольфусам Лестрэйнджамйнджами ён абвінавачваўся ў катаваннях цемраборцаў Фрэнка і Алісы Долгопупс, якія давялі мужа і жонкі да вар’яцтва. Справа была гучная, паколькі Валдэморт да гэтага часу ўжо знік і чароўная супольнасць, толькі-толькі ўздыхнула свабодна, было ўзрушана жорсткасцю гэтага злачынства. Краўч-старэйшы асабіста вёў пасяджэнне суда, у канцы якога публічна адмовіўся ад сына. Многія палічылі гэта спробай Барцеміюса выратаваць сваю рэпутацыю.

Паслухаўшы маленням сваёй жонкі, Краўч-старэйшы арганізуе ўцёкі свайго сына з Азкабана, подменив яго на сваю памірае жонку з дапамогай Адваротнага зелля. Місіс Краўч праз некаторы час памірае ў Азкабане, а яе муж паведамляе аб смерці жонкі. Сына ён трымае пад закляццем Імперыус, хавае пад Мантыяй-нябачнікам і прымушае дамавую эльфийку Вінкі даглядаць за Сынам. У Міністэрстве Краўча перавялі на пасаду кіраўніка Дэпартамента міжнароднага магічнага супрацоўніцтва, дзе ён і прапрацаваў да апошніх дзён.

Летам 1994 года, калі яго сын, апынуўшыся на час на волі, выклікае Чорную Пазнаку, Краўч праганяе Вінкі. Калі лорд Валдэморт пазнае ад Берты Джоркинс, што яго самы адданы слуга жывы, ён дапамагае Краўч-малодшаму пазбавіцца ад апекі бацькі, а на Краўча-старэйшага накладвае закляцце Імперыус накладвае. У такім выглядзе Краўч прыбывае ў Хогвартс у якасці аднаго з суддзяў першага выпрабаванні Турніру Трох Чараўнікоў. На другое Краўч наогул не з’яўляецца, паслаўшы замест сябе свайго падначаленага Персі Уізлі (у якога ніяк не мог запомніць прозвішча). Аднак, неўзабаве пасля другога выпрабаванні, Краўч пазбаўляецца ад чар Империуса, ён пешшу дабіраецца да Хогвартса, імкнучыся расказаць ўсё Дамблдару. Яго бачаць Віктар Крам і Гары, які бяжыць за Дамблдорам, але Краўч-малодшы, які пад выглядам Грюма знаходзіцца ў Хогвартсе, апярэджвае Гары і забівае свайго бацькі, трансфігурыраваўшы труп у костка. Костку ілжэ-Грум закопвае на агародзе ў Хагрыда.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |палачка
! style=&quot;background-color:#800080; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Руфус Скрымджар''' ([[Англійская мова|англ.]] Rufus Scrimgeour)
|мужчынскі
|чыстакроўны
|Слізэрын або Рэйвэнкло (магчыма)
|асіна, 8,5 цаляў, валасоў аднарога
|невядома
|Біл Наі
|-
| colspan=&quot;7&quot; |Руфус Скрымджар — міністр магіі Вялікабрытаніі ў шосты кнізе (часткова — у сёмы). Заняў гэты пост замест Карнеліуса Фаджа пасля таго, як увесь чароўны свет даведаўся, што лорд Валдэмортдэ-Морт вярнуўся. Раней Скрымджар узначальваў [[Міністэрства магіі|Упраўленне цемраборцаў]] ў Міністэрстве Магіі.
У кнізе апісваецца як падобны на старога льва. Густая грыва рудавата-каштанавых валасоў і кусцістыя бровы з сівымі пасмамі, жоўтыя пранізлівыя вочы за акулярамі ў драцяной аправе, размашысты грацыя ў рухах, нягледзячы на тое, што ён накульгваў. Рабіў уражанне чалавека з вострым розумам і цвёрдым характарам.

Ствараючы бачнасць актыўнай дзейнасці Міністэрства Магіі, вырабляў неабгрунтаваныя арышты, аднак свае памылкі прызнаваць не хацеў, паколькі «тры арышту Міністэрства выглядаюць лепш, чым тры неабгрунтаваных арышту з наступным вызваленнем». Прапаноўваў Гары Потэру стаць «рэкламным хлопчыкам», каб стварыць бачнасць актыўнай дзейнасці Міністэрства і адабрэння гэтай дзейнасці хлопчыкам-надзеяй чароўнага свету ў абмен на пару цемраборцаў для абароны, на што атрымаў рашучую адмову. Таксама вельмі хацеў выведаць інфармацыю аб Дамблдары і прароцтве, аднак лічыў, што не мае значэння, абраны Гары на самай справе ці не, галоўнае, каб людзі думалі, што гэта так. Меў два размовы з Гары на гэтую тэму: адзін раз на Каляды ў Нары, куды прыйшоў разам з Персі Уізлі, другі — пасля пахавання Дамблдара. Трэцяя сустрэча з Гары адбылася на яго сямнаццацігоддзе, калі ён прыйшоў, каб аддаць Гары, Рона і Герміёну рэчы, завешчаныя ім Дамблдорам, старанна іх перад гэтым вывучыўшы.

Забіты Валдэмортам (або па яго загаду). Па словах Артура Уізлі, Скрымджара катавалі перад смерцю, але ён не выдаў месцазнаходжанне Гары Потэра.
|
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#800080; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#800080; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#800080; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Далорэс Амбрыдж''' ([[Англійская мова|англ.]] Dolores Umbridge)
|жаночы
|паўкроўка
|Слізэрын
|котка
|Імельда Стонтон
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Далорэс Джэйн Амбрыдж — першая намесніца Міністра магіі. У кнізе Амбрыдж апісваецца як жанчына маленькага росту, тоўстая, з вачыма навыкаце і кароткай шыяй, якая нагадвае жабу, а таксама з «брыдкім» ружовым бантам, якія нагадваюць муху, па дурасці севшую на галаву. Асаблівую ролю гуляе ў пятай кнізе.

У якасці памочніка міністра Амбрыдж прысутнічае на дысцыплінарным слуханні па абвінавачванні Гары Потэра ў парушэнні забароны на вядзьмарства па-за школы. Амбрыдж дакладна ведала аб невінаватасці Гары Потэра, паколькі сама паслала дэментараў, мяркуючы, што пры любым раскладзе гэта ліквідуе адну з галоўных «праблем» міністэрства.

Міністэрства накіроўвае Амбрыдж ў Хогвартс у якасці выкладчыка Абароны ад Цёмных Мастацтваў, дзе яна наўмысна не дае вучням ніякіх практычных навыкаў і прытрымліваецца лініі Міністэрства Магіі аб тым, што Валдэморт даўно загінуў, і жорстка караючы нязгодных (у тым ліку Гары Потэра). Жадаючы фарсіраваць падзеі, Фадж асаблівым указам прызначае Амбрыдж «Генеральным інспектарам Хогвартса», і яна пачынае ўзмоцнена кантраляваць выкладчыкаў і ўвесь навучальны працэс, выдае ўсё новыя і новыя «Дэкрэты аб адукацыі», якія не падабаюцца студэнтам і выкладчыкам. Звальняе Сіввлу Трэлані, аднак Дамблдар пакідае яе ў Хогвартсе і знаходзіць ёй замену. Арганізоўвае з студэнтаў «Інспекцыйную дружыну», куды добраахвотна ўступаюць слизеринцы; члены «Дружыны» маюць прывілеі па адносінах да іншых вучням і нават па адносінах да старастам факультэтаў. З дапамогай «дружыны» ладзіць аблаву на Атрад Дамблдара, аднак Дамблдар бярэ ўсю «віну» на сябе і пакідае школу, аглушыўшы міністра магіі, саму Амбрыдж і некалькіх выкліканых ёю мракаборцаў.

Пасля гэтага Амбрыдж займае пасаду дырэктара. Студэнты Хогвартса пачынаюць помсціць Амбрыдж за Дамблдара. Таксама да іх далучаецца палтэргейст Піўз, а большасць выкладчыкаў негалосна ўхваляюць гэта. Амбрыдж спрабуе арыштаваць Хагрыда, але той збягае. Калі Гары спрабуе скарыстацца сеткай Лятучага пораху з каміна ў кабінеце Амбрыдж (паколькі ўсе астатнія каміны пад яе наглядам), Амбрыдж застае Гары і спрабуе напаіць яго сыроваткай праўды, каб даведацца, што спатрэбілася Потэру ў яе кабінеце. Герміёна Грэйнджэр на хаду прыдумляе гісторыю, быццам Дамблдар пакінуў ім сакрэтную зброю, схаванае ў Забароненым лесе. Далорэс верыць і, апынуўшыся з Гары і Герміёнай у Забароненым лесе, абражае якія з’явіліся ў іх на шляху кентаўраў, пасля чаго раз’юшаны табун забірае Амбрыдж з сабой ўглыб Забароненага лесу, адкуль яе пазней вызволяет вярнуўся Дамблдар.

Калі Дамблдар с быў адноўлены на пасадзе дырэктара, Амбрыдж, якая ў той час знаходзілася ў шпіталі Хогвартса, паспрабавала ўпотай пакінуць школу, але была заўважаная Піўзам і, гнаная ім, пакінула школу на вачах студэнтаў і персаналу Хогвартса, прыцягнутых шумам.

Пасля звальнення з Хогвартса Амбрыдж вяртаецца на працу ў Міністэрства. Хоць міністр магіі памяняўся, Далорэс захавала сваю пасаду. Калі пазней Валдэморт і яго паслядоўнікі захапілі кантроль над міністэрствам магіі, Амбрыдж зноў ўтрымалася на пасадзе памочніка міністра. Больш таго, яна стала галоўным рэгістратарам магланароджаных вядзьмаркакоў і вядзьмаркаў, за што пасля перамогі над Валдэмортам была пасаджана ў Азкабан.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#800080; width:30%&quot; |Іншыя асноўныя персанажы
|-
|
; &lt;span id=&quot;Джон_Долиш&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Джон Доліш&lt;/span&gt;
: Цемраборац з Міністэрства Магіі. Упершыню з’яўляецца ў пятай кнізе. Апісаны як «прысадзісты калдун з жорсткімі, вельмі кароткімі валасамі». Таксама вядома, што перад тым, як стаць цемраборцам, ён здаў экзамен ЖАБА на «выдатна» па ўсіх прадметах. Доліш быў у Хогвартсе у ліку людзей, якія прыйшлі за Дамблдарам для яго арышту. У шосты кнізе новы міністр магіі Руфус Скрымджар прыставіў яго сачыць за Дамблдарам. Дамблдар зноў аглушыў Доліша і схаваўся ад сачэння. У сёмай кнізе прадстаўнікі Ордэна Фенікса наклалі на Доліш заклінанне Канфундус, каб дэзінфармаваць Пажыральнікаў смерці пра час транспарціроўкі Гары Потэра з дома Дурсляў у больш надзейнае месца (у дом каго-небудзь з Ордэна). Доліш «прагаварыўся», што Потэра будуць перавозіць у дзень яго паўналецця. Але на самай справе аперацыя па перавозцы была прызначаная на больш ранні перыяд. Пасля прыходу Валдэморта да ўлады ў чароўным свеце Доліш (хутчэй за ўсё, пад дзеяннем заклінання Імперыус) удзельнічаў у затрыманні Аўгусты Даўгапупс — бабулі Нэвіла Даўгапупса. Арышт не атрымаўся. Бабуля Нэвіла збегла, а паранены Доліш трапіў у Бальніцу святога Мунга.

; &lt;span id=&quot;Людо_Бэгмен&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Людо Бэгмен&lt;/span&gt;
: Кіраўнік Дэпартамента магічных гульняў і спорту. Раней гуляў загоншчыкам у «Уімбурнскіх Осах», за выдатную гульню быў прыняты ў зборную Англіі. Гэта чалавек магутнага целаскладу з дзіцячым пухлым тварыкам, які ў апошні час злёгку аброс жырком. Краўч абвінавачваў Людо ў тым, што ён быў Пажыральнікам Смерці, але той быў апраўданы. У чацвёртай кнізе Людо Бэгмен каментуе [[Квідыч|Чэмпіянат свету]] па квідычы і заадно прымае стаўкі на гульню. Усе выйграныя грошы ён вымушаны аддаць сваім крэдыторам, а з рэдкімі шчасліўчыкамі, якія выйгралі свае стаўкі (двайнятамі Уізлі, напрыклад) ён расплачваецца не маючым каштоўнасці лепраконаўскім золатам. Але і такая сума не пакрывае ўвесь доўг. Таму нечаканы выбар Кубкам агню Гары Потэра як чацвёртага «чэмпіёна» Людо ўспрымае як падарунак лёсу, і тут жа заключае пары з гоблінамі на выйгрыш Гары. Час ад часу з’яўляючыся ў Хогвартсе і Хогсмідзе як член журы Турніру Трох Чараўнікоў ён спрабуе прапанаваць юнаму чараўніку сваю дапамогу, а за выкананыя заданні ставіць яму максімальна магчымы бал. Пасля перамогі Гары Потэра гобліны заяўляюць, што перамаглі Гары Потэр і Седрык Дыгары, «а Людо Бэгмен ставіў толькі на перамогу Потэра». Пасля Бэгмен збег з краіны.
|}

=== Іншыя асноўныя персанажы ===

==== Чараўнікі ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:20%&quot; |Патронус
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Молі Уізлі''' ([[Англійская мова|англ.]] Molly Weasley)
|жаночы
|чыстакроўная
|Грыфіндор
|бялку
|Джулі Уолтерс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Молі Уізлі (''народжаная Пруэтт'') — чараўніца, хатняя гаспадыня, жонка Артура Уізлі. Маці Рона Уізлі, а таксама яшчэ пяці сыноў (Біл, Чарлі, Персі, блізняты Фрэд і Джордж) і дачкі Джыні.

Нізенькая, поўная, менавіта яна з’яўляецца кіраўніком у доме і менавіта ад яе часцей за ўсё дастаецца блізнятам і іншым парушальнікам парадку. Яна вельмі вспыльчива і надоўга заводзіцца, таму бацька часам аддае перавагу сам паўшчуваць дзяцей і не даводзіць справу да вялікага скандалу, аднак часцей за ўсё саступае ініцыятыву жонцы. Дзеці баяцца яе гневу і крыку, часам ён з’яўляецца адзіным аргументам, якім можна ўздзейнічаць на двайнят (яны сталі сур’ёзна ставіцца да забаронам Герміёны толькі пасля таго, як яна прыстрашыла напісаць іх маці). Разам з тым — гэта самая клапатлівая маці, якую можна ўявіць, і яе дзеці яе любяць. Яна рыхтуе лепш, чым хто небудзь іншы, каго ведаў Гары, клапоціцца аб бяспецы сваіх дзяцей і іх сяброў, і нягледзячы на тое, што такая апека часам празмерная і часам раздражняе Гары, хоць яму вельмі прыемна, што хто-то аб ім так клапоціцца, бо бацькоў у яго няма.

Сама Місіс Уізлі шчыра любіць Гары, лічыць яго сваім сынам, дасылае яму падарункі на Каляды і Вялікдзень. Падарункі небагатыя (напрыклад, швэдар уласнай ношкі і хатнія прысмакі), але Гары заўсёды па-сапраўднаму рады ім.

У Молі вялікае добрае сэрца. Нельга сказаць, што сярод шматлікіх дзяцей у яе ёсць любімчык. Усіх семярых дзяцей і Гары яна любіць аднолькава. Як бы яна не лаяла і не ушчувала іх, за дзяцей і блізкіх Молі гатовая аддаць што заўгодна.

Першапачаткова была заўзятай праціўніцай крамы двайнят, аддае перавагу, каб яны займаліся чым-то больш сур’ёзным. Але калі зразумела, што ў гэтым ёсць толк, змірылася.

Падчас бітвы ў Хогвартсе, прадэманстраваўшы неверагоднае майстэрства, забіла Белатрысу&lt;nowiki/&gt; Лестрэйндж.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:35%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Флёр Дэлакур''' ({{Lang-fr|Fleur Isabelle Delacour}}Fleur Isabelle Delacour)
|жаночы
|Паўчалавек, на чвэрць вейла
|20 см, не гнецца, ружовае дрэва, валасоў вейлы
|Клеманс Поэзи
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Флёр Ізабель Дэлакур — адна з лепшых студэнтак ў французскай школе вядзьмарства і чараўніцтва Шармбатон.

Маці — Апалін, тата — Пане Дэлакур. Малодшая сястра — '''Габрыэль Дэлакур'''. Яе бабуля была сапраўднай вейлой, менавіта ад яе Флёр атрымала ў спадчыну міфалагічную прыгажосць. Яна женствена, трохі мніцельна і высакамерная, славалюбівы, жыццярадасная. У Флёр вялікія сінія вочы, бялявыя валасы, спадальныя хваляй амаль да пояса, вельмі белыя роўныя зубы і лёгкая хада. Гаворыць па-англійску з моцным французскім акцэнтам. З-за таго што ў яе радаводзе ёсць вейла, да яе маецца павышаная ўвага з боку мужчын. Напрыклад, Рон Уізлі да самай вяселля Біла спадзяваўся заваяваць сэрца Флёр, але зусім беспаспяхова.

Удзельнічала ў Турніры Трох Чараўнікоў, які праходзіў у школе Хогвартс у чацвёртай кнізе. Заняла ў ім апошняе чацвёртае месца. На Святочном балу Флёр з’явілася з Роджэрам Дэвісам. Пад уздзеяннем чараў Флёр, якімі яна хацела зачараваць Седрык Дыгары, Рон Уізлі таксама запрасіў яе, але атрымаў адмову.
Пасля заканчэння «Шармбатона» Флёр Дэлакур ўладкавалася на працу ў банку «Грынгатс» ў Лондане, каб палепшыць свой англійская.

Выйшла замуж за Біла Уізлі. Любіць усю сям’ю Уізлі. Апошнія, спачатку, не адказвалі ўзаемнасцю (акрамя Біла) і паміж сабой называлі яе Флегмай (у асноўным, Джыні) — гэтаму спрыяў яе прамалінейны характар і схільнасць да рэзкіх выказванняў. Але, калі пярэварацень Фенрыра Сівы пакусаў Біла, а Флёр не пакінула намеры выйсці за таго замуж, гэта моцна палепшыла стаўленне да яе астатніх Уізлі. Убачыўшы шнары Біла, Флёр заявіла, што «маёй прыгажосці цалкам хопіць на нас абодвух», а шнары толькі дэманструюць адвагу Біла. Пасля ў Біла і Флёр нарадзілася дачка Мары-Віктуар, якая сустракалася з Тэдзі Люпінам — сынам Німфадоры Тонкс і Рымуса Люпіна. Таксама маюць дачка Дамінік і сына Луі&lt;ref&gt;[http://www.hp-lexicon.org/wizards/weasley.html HPL: The Weasley Family]&lt;/ref&gt;.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:30%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:35%&quot; |Чароўная палачка
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Віктар Крам''' ([[Балгарская мова|болг]]. ''Віктар Крум'')
|мужчынскі
|чыстакроўны
|27 см, саксаул, сухажылле Дракана, даволі тоўстая і жорсткая
|Станіслаў Янеўскі
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Віктар Крам — студэнт школы магіі і чараўніцтва Дурмстранга, на чатыры гады старэйшы за Гары Потэра. Па кнігах Крам выглядае старэй сваіх гадоў, худы, мае шырокія густыя бровы, буйны кручкаваты нос. На зямлі адчувае сябе не так упэўнена, як у небе, дзе паходзіць на вялікую драпежную птушку, — мае плоскаступнёвасць, горбіцца. Віктар нескандальный, угрюмоватый, сумленны, нешматслоўны. Па сюжэце ненавідзіць Цёмную магію, у асаблівасці Грын-дэ-Вальда.

Яшчэ не скончыўшы школу, Віктар Крам быў прыняты лаўцом у зборную Балгарыі па квідычы. Ужо тады, у шаснаццаць-семнаццаць гадоў, многія лічылі Крама адным з самых выбітных гульцоў свету. Лавец балгарскай зборнай па квідычы.

У Хогвартсе быў абраны «Чэмпіёнам Дурмстранга» для ўдзелу ў Турніры Трох Чараўнікоў. Там жа сустракае Герміёну Грэйнджэр і, мяркуючы па ўсім, улюбляецца ў яе. Спачатку нясмела, а потым усё больш настойліва балгарын пачынае даглядаць за юнай грыфіндоркай. Герміёна прымае яго запрашэнне на Калядны баль, але яны растаюцца сябрамі. Потым рэгулярна перапісваюцца (чым выклікаюць незадаволенасць Рона).

Па словах Роўлінг, Крам знайшоў сабе пару ў роднай Балгарыі&lt;ref&gt;[http://www.accio-quote.org/articles/2007/0730-bloomsbury-chat.html 2007: Accio Quote!, the Largest Archive of J.K. Rowling quotes on the web]&lt;/ref&gt;.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:30%&quot; |Іншыя
|-
|
; &lt;span id=&quot;Аберфорт_Дамблдор&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Аберфорт Дамблдор&lt;/span&gt;
: Малодшы брат Альбуса, гаспадар карчмы «Кабанья галава» ў Хогсмідзе. Вонкава вельмі падобны на свайго старэйшага брата. Пасля таго, як іх бацькі загінулі і Альбус вярнуўся дадому пасля заканчэння школы, Аберфорт трапляе ў спрэчку з братам і сябрам брата, Геллертом Грын-дэ-Вальдом. Гэта прыводзіць да выпадковай смерці Арыяны. На пахаваннях Арыяны, Аберфорт публічна заяўляе віну Альбуса і б’е яго. Многімі персанажамі апісваецца як дзіўны тып. Аберфорт ратуе Гары, Рона і Герміёну ад Пажыральнікаў смерці пры з’яўленні іх у Хогсмідзе. Аберфорт раскрывае трыа некаторыя факты, якія яны не ведалі аб сям’і Дамблдара. З дапамогай люстэрка Сірыуса, другое з пары якіх знаходзіцца ў Гары, Аберфорт сочыць за Гары, Ронам і Герміёнай, дапамагаючы ім. Таксама Аберфорт дапамагае Атраду Дамблдара, які знаходзіцца пад кіраўніцтвам Нэвіла Даўгапупса, забяспечваючы якія хаваюцца вучняў харчаваннем. Акрамя таго, з Выбаўляй-пакоя ў карчму «Кабанья галава» пракладзены яшчэ адзін патаемны ход, аб якім дырэкцыя школы не здагадваецца. Праз гэты ход і адбывалася эвакуацыя непаўналетніх вучняў са школы падчас падзей Бітвы за Хогвартс. Аберфорт ўдзельнічае і ў бітве. Па словах Роўлінг, перажыў бой&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;und&quot;&gt;[http://www.bloomsbury.com/jkrevent# Harry Potter]&lt;/span&gt;'''&amp;nbsp;(неопр.)'''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot;&gt;(недоступная ссылка&amp;nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://www.bloomsbury.com/jkrevent# ''история''])&lt;/span&gt;.&amp;#x20;Проверено 8 февраля 2012.&amp;#x20;[https://web.archive.org/web/20071226150441/http://www.bloomsbury.com/jkrevent/# Архивировано] 26&amp;nbsp;декабря 2007&amp;nbsp;года.&lt;/ref&gt;. У фільме яго ролю выконвае ірландскі акцёр Кія[[Кіяран Хайндс|ран Хайндс]].

; &lt;span id=&quot;Рита_Скитер&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Рыта Скітар&lt;/span&gt;
: Спецыяльны карэспандэнт «Штодзённага прарока». Незарэгістраваны анімаг: можа ператварацца ў жука, што дапамагае ёй здабываць канфідэнцыйную інфармацыю. Карыстаецца Прытка Пішучым пяром. Вядомая тым, што з дапамогай сваіх артыкулаў з любога факту або домысла можа раздуць скандал, пры гэтым яе не хвалюе, які адсотак праўды ў гэтых артыкулах. З’яўляецца ў чацвёртай кнізе, дзе апісвае беспарадак на Кубку свету па квідычы, затым прыязджае ў Хогвартс у якасці прадстаўніка прэсы з мэтай асвятляць ход Турніру. Усе яе артыкулы амаль цалкам з’яўляюцца хлуснёй. У канцы чацвёртай кнігі Рыту Скітар, звернутую ў жука, ловіць Герміёна Грэйнджэр. У пятай кнізе пад ціскам Герміёны (якая ў выпадку адмовы можа адкрыць праўду аб анімагіі Рыты) Скітар бярэ праўдзівае інтэрв’ю ў Гары Потэра, якое затым публікуецца ў часопісе «Прыдзіраемся». У сёмай кнізе Рыта выпускае цалкам перевраную біяграфію Альбуса Дамблдара, даведаўшыся частка інфармацыі незаконным шляхам (пры дапамозе сыроваткі праўды) у Бацільды Бэгшат. У фільмах Рыту Скітар іграе Міранда Рычардсан.

; &lt;span id=&quot;Гаррик_Олливандер&quot; class=&quot;highlight-target&quot;&gt;Гарык Олливандер&lt;/span&gt;
: Пажылы чараўнік з вялікімі вачыма, доўгімі пальцамі. У свой час вучыўся на Рэйвэнклое. Вытворца і прадавец чароўных палачак, па праве лічыцца лепшым майстрам Вялікабрытаніі. Адметнай рысай яго з’яўляецца тое, што ён памятае ўсё палачкі, якія калі-небудзь зрабіў, і памятае, якая палачка каму дасталася. Мала таго, дбайныя вымярэння параметраў кліента (рост, размах рук, адлегласць паміж рознымі часткамі цела і гэтак далей) патрабуецца майстру толькі пры падборы першай палачкі. Пасля містэр Олівандар здольны стварыць новую палачку для старога кліента і не звяртаючыся да прымерак. Валодае інфармацыяй аб «Старэйшай палачцы». Упершыню з’яўляецца ў рамане «[[Гары Потэр і філасофскі камень]]», дзе прадае палачку Гары Потэру. У кнізе «[[Гары Потэр і Кубак агню]]» правярае стан палачак удзельнікаў Турніру Трох Чараўнікоў. У кнізе «[[Гары Потэр і Прынц-паўкроўка]]» выкрадаюць Пажыральнікамі Смерці і дапытваецца [[Валдэморт]]. Пад катаваннямі выдае інфармацыю пра сувязь паміж палачкамі Гары і Валдэморта, а таксама інфармацыю пра Бузинную палачку. У кнізе «[[Гары Потэр і Дары Смерці|Гары Потэр і Дарункі Смерці]]» вызваляецца эльф Добі. У фільмах Олливандера іграе [[Джон Хёрт|Джон Херт]].
|}

==== Маглы ====
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:85%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|-
| align=&quot;center&quot; |'''Вернан Дурсль''' ([[Англійская мова|англ.]] Vernon Dursley)
| align=&quot;center&quot; |Рычард Грыфітс
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
Вернан Дурсль — першы персанаж, які апісваецца ў кнізе. Вернан — чалавек самавіты і ўжо ва ўзросце. Ажаніўшыся з Петуніяй (сястрой Лілі Потэр), ён тым самым стаў дзядзькам Гары Потэра. У Вернана і Петуніі ёсць сын Дадлі. Вернан апісаны як буйны мясісты мужчына, у якога амаль цалкам адсутнічала шыя, затое пад носам раслі вельмі доўгія вусы. З’яўляецца дырэктарам кампаніі «Гранінгс», якая вырабляе дрылі. Магл да мозгу касцей, чалавек, цалкам пазбаўлены ўяўлення, хто ненавідзіць усё экстравагантнае і незвычайнае, таму цётка Петунія знайшла ў ім роднасную душу.

Вернан любіць і сваю жонку, і свайго адзінага сына. У Дадлі ён бачыць працяг сябе, таму часцяком хваліць сынка пры найменшым зручным выпадку, не заўважаючы яго недахопаў і не рэагуючы на іх. Дзядзька Вернан — прыкладны сем’янін, дамасед, не п’е, не паліць і за сваіх дамачадцаў гатовы ўстаць гарой. На жаль, увесь гэты набор выдатных якасцяў псуе вузкасць мыслення Вернана. Ды яшчэ тое, што да пляменніка сваёй жонкі, сіраце Гары Потэру, ён ставіцца не як да дзіцяці, а як да ворага, якога вымушаны цярпець у сваім доме. Калі Гары пачынае вучыцца ў школе магіі і чараўніцтва Хогвартс, Вернан пачынае ставіцца да пляменніку як да бомбы запаволенага дзеяння.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:85%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|-
| align=&quot;center&quot; |'''Петунія Дурсль''' ([[Англійская мова|англ.]] Petunia Dursley)
| align=&quot;center&quot; |Фіёна Шоў
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
Петунія Дурсль — жонка Вернана Дурсль і маці Дадлі, а таксама — сястра Лілі Потэр, маці Гары. Хударлявая бляндынка з конскімі зубамі і доўгай шыяй, якая прыйшлася вельмі дарэчы Петуніі з яе любоўю выглядваць недахопы за суседскімі платамі. Дзявочае прозвішча — Эванс.

У адрозненне ад сястры, не валодала чароўнымі здольнасцямі і вельмі хваляваліся з-за гэтага, нават пісала лісты дырэктару «Хогвартса» Альбусу Дамблдару з просьбай прыняць яе ў школу, але Дамблдар, зразумела, не мог прыняць яе, так як чараўніком немагчыма стаць, ім трэба нарадзіцца. З-за таго, што яна не можа вучыцца ў школе чараўнікоў, а яе сястра можа, яна пасварылася з Лілі яшчэ ў той дзень, калі тая ў першы раз паехала на вакзал Кінгс-Крос, каб вучыцца ў «Хогвартсе». З гэтага ж дня яна пачала пагарджаць магію і нават старалася не прамаўляць услых слоў, звязаных з магіяй.

Выйшла замуж за Вернана Дурсля, які таксама пагарджаў магію і ўсё, што з ёй звязана. У іх нарадзіўся сын Дадлі. Пасля смерці сваіх бацькоў у доме Дурслі стаў жыць Гары Потэр. Петунія мела вельмі складаныя адносіны з пляменнікам, паколькі той быў вядзьмаркаком і сынам Лілі, якую яна ў глыбіні душы працягвала любіць, старанна хаваючы.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:85%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|-
| align=&quot;center&quot; |'''Дадлі Дурсль''' ([[Англійская мова|англ.]] Dudley Dursley)
| align=&quot;center&quot; |Гары Мелінг
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
Дадлі Дурсль — сын Петуньі і Вернана Дурсль, стрыечны брат Гары Потэра, старэйшы за яго на некалькі месяцаў.

Дадлі Дурсль ў дзяцінстве нагадваў вялікі ружовы мяч у рознакаляровых каптурыках. Дзесяць гадоў праз, з яго выйшаў буйны светлавалосы хлопчык. Дадлі Дурсль быў тоўстым і ненавідзеў фізічныя практыкаванні, хоць збіць каго-небудзь ён быў зусім не супраць. Каханай «грушай» Дадлі быў Гары, але Дадлі далёка не заўсёды ўдавалася злавіць [[Сваяцтва|кузена]]. Дадлі быў у чатыры разы буйней яго, а старыя рэчы Дадлі даставаліся Гары Потэру, каб ён іх даношваў.

Гары адвучыўся ў Хогвартсе адзін год і пастаянна палохаў Дадлі тым, што ператворыць яго ў каго-то накшталт гнаявога жука. Пазней Дурслі даведаліся, што Гары нельга чараваць па-за школай.

У чацвёртай кнізе блізняты Фрэд і Джордж, якія наведалі Дурсляў, каб забраць Гары Потэра з сабой, і якія ведалі, што Дадлі быў да гэтага часу пасаджаны на дыету, падсунулі яму цукерку, ад якой у Дадлі вырас язык даўжынёй у 4 фута. У пятай кнізе Дадлі і Гары, якія знаходзіліся ў адзіноце ў двары, былі атакаваныя дэментарамі. Выклікаўшы Патронуса, Гары выратаваў сябе і Дадлі, які затым абвінаваціў Потэра ў тым, што ён нібыта наслаў на яго заклінанне. У сёмай кнізе, пры эвакуацыі Дурслей Дадлі прызнаў, што Гары выратаваў яму жыццё, і пажадаў Гары поспехі.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:85%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#008B8B; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|-
| align=&quot;center&quot; |'''Марджоры Дурсль''' ([[Англійская мова|англ.]] Marjorie Dursley)
| align=&quot;center&quot; |Пэм Фэрыс
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
Марджоры Дурсль — родная сястра Вернана Дурсля, незамужняя і бяздзетная, якая захапляецца роднага пляменніка Дадлі і сваіх дванаццаць сабак, асабліва бульдога Злыдні. Апісваецца як тоўстая, запальчывая жанчына сярэдніх гадоў. Да Гары яна ставіцца пагардліва. У серыі раманаў сустракаецца толькі ў адной чале — у трэцяй кнізе раззлаваны Гары мімаволі прымяняе да яе чараўніцтва, раздзімаючы яе.

Збольшага яе прататыпам стала бабуля Джоан па мацярынскай лініі Фрыда Волант. Па словах пісьменніцы яе шлюб з дзядулем Эрні быў «няўдалым», а атмасферу, якая панавала ў іх доме, яна называла «хаасам»&lt;ref&gt;''Шон Смит.''&amp;#x20;&lt;span data-wikidata-qualifier-id=&quot;P248&quot;&gt;Глава вторая. Книжный Ребёнок&lt;/span&gt;&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Биография создателя Гарри Поттера.&amp;nbsp;— &lt;abbr title=&quot;Москва&quot;&gt;М.&lt;/abbr&gt;: [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%A1%D0%A2_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Астрель], 2002.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;54.&amp;nbsp;— 314&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;10 000 экз.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;— [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1854798200 ISBN 1-85479-820-0].&lt;/ref&gt;.
|}

=== Чароўныя істоты ===
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Добі''' ([[Англійская мова|англ.]] Dobby)
|мужчынскі
|дамавы эльф
|Тобі Джонс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Добі''' — дамавы эльф (разумная істота), які належаў Люцыусу Малфою, але затым быў вызвалены Гары Потэрам. У кнізе эльф апісваецца як істота вельмі маленькага росту з вялізнымі вачыма, якія памерам нагадваюць тэнісны мяч, і з вялікімі вушамі, падобнымі на крылы кажана. За непаслухмянства загадаў гаспадароў нярэдка карае сябе разнастайнымі спосабамі.

У другой кнізе, даведаўшыся ад гаспадара, што ў Хогвартсе задумваецца што-то нядобрае, Добі спачатку просіць Гары Потэра не ехаць у Хогвартс, а пасля адмовы хлопчыка спяшаецца прадухіліць прыезд любымі спосабамі (у тым ліку самымі непажаданымі для Гары і небяспечнымі для яго здароўя), каб зберагчы яго ад непрыемнасцяў. У выніку з-за Добі хлопчык аказваецца ў бальнічным крыле. Тут у Гары і Добі адбываецца другая размова, падчас якой Добі прагаворваецца, што Таемная зала ўпершыню адкрывалася пяцьдзесят гадоў таму. У канцы другой кнігі Гары ў знак падзякі хітрасцю вызваляе Добі ад службы Малфою, пасля чаго эльф становіцца свабодным — як сам кажа, можа служыць каму заўгодна. Дамблдар прымае Добі на працу ў кухню Хогвартса (разам з іншымі хатнімі эльфамі), прычым, паколькі эльф патрабаваў плату, дырэктар плаціць яму адзін галеон у тыдзень і дае адзін выхадны.

У чацвёртай кнізе Добі, удзельнічаючы ў плане Барці Краўча малодшага па дапамозе Гары Потэру ў праходжанні Турніру Трох Чараўнікоў, паведамляе аб падрабязнасцях другога выпрабаванні Гары і дае Потэру жабраслі, якія выкраў у Снэйпа. У пятай кнізе папярэджвае Атрад Дамблдара ў Выбаўляй-пакоі аб хуткім з’яўленні Амбрыдж. У шостай кнізе разам з Крычарам сочыць за Драка Малфоям.

У сёмай кнізе, па просьбе Аберфорта Дамблдара Добі дапамог Гары Потэру, Герміёне Грэйнджэр, Рону Уізлі, Палумне Лавгуд, містэру Олівандару, Дзіну Томасу і гобліну Крукахопу выбрацца з маёнтку Малфояў. Быў забіты нажом, кінутым Белатрысай Лестрэйндж. Гары Потэр ўласнаручна, без магіі, пахаваў Добі ў садзе катэджа «Ракавінка», што належыць Білу і Флёр Уізлі. На яго надгробном камяні рукой Гары Потэра выведзена: «Тут ляжыць Добі, свабодны хатні эльф».

Пасля выхаду другога фільма твар Добі параўноўвалася расіянамі з асобай прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/life/newsid_2678000/2678641.stm Эльф Добби «списан» с Путина?]&amp;nbsp;(рус.), BBC Russian&amp;nbsp;(21 января 2003).&amp;#x20;Проверено 4 марта 2012.&lt;/ref&gt;.

Добі згаданы ў 6 серыі 3 сезона серыяла «Прытулак».
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Крычар''' ([[Англійская мова|англ.]] Kreacher)
|мужчынскі
|дамавы эльф
|Цімаці Бейтсон,
Сайман Макберні
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
[[Файл:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (Kreacher).jpg|злева|міні|225x225пкс]]
'''Крычар''' — хатні эльф, які належаў сямейства Блэкаў. Згодна раману, ён дастаўся ў спадчыну Сірыусу Блэку — хроснаму бацьку Гары Потэра. Раней эльф належаў яго маці Вальбурзе і быў вар’яцкі ў яе закаханы; Сірыуса жа ненавідзеў, што пастаянна і дэманстраваў яму (хоць, як дамавы эльф Блэкаў, быў вымушаны выконваць яго загады). Паколькі штаб-кватэра Ордэна Фенікса знаходзілася ў радавым асабняку Блэкаў, дзе жыў Крычар, члены Ордэна пастараліся ачысціць стары і брудны дом ад хламу. Сірыус выкідваў старыя рэліквіі сваіх бацькі і маці, якім Крычар быў вельмі адданы.

У пятай кнізе, калі Блэку надакучылі вечныя абразлівыя бурчання Крычара, ён крыкнуў дамавіку «Вон!». Крычар расцаніў гэта як «прэч з хаты» і адправіўся да апошнім нашчадкам Блэкаў, якіх ён паважаў — да Малфояў. Калі Валдэморт спрабаваў прывабіць Гары ў Аддзел Тайн, Крычар па загадзе падмануў Гары, перадаўшы яму з дома Сірыуса інфармацыю, што Блэка там няма, ён адправіўся ў Аддзел Тайн.

Як высвятляецца ў шостай кнізе, Крычар па завяшчанні Сірыуса Блэка перайшоў ва ўласнасць Гары Потэру разам з домам на плошчы Грыма, 12. Гары, не ведаючы, як паступіць з дамавіком, адправіў яго на працу ў Хогвартс. Будучы ў Хогвартсе, Гары даваў эльфу заданні разам з Добі сачыць за Драка Малфоем.

У сёмай кнізе Гары, успомніўшы аб адным з хоркруксаў — медальёне Слізэрына, які яны бачылі ў доме на плошчы Грыма два гады таму, паклікаў Крычара. Эльф распавёў, што Рэгулус Блэк выкраў хоркрукс і, падмяніўшы падробленым, перадаў яму, а сам быў забіты інерналамі. Крычар захоўваў медальён у доме на плошчы Грыма. Ён выратаваў яго ад уборкі, учыненай Сірыусам Блэкам, які збіраўся яго выкінуць. Але хоркрукс скраў Наземнікус Флетчар. Гары даў Крычару заданне знайсці злодзея і даставіць у хату на плошчы Грыма, і падарыў эльфу падроблены медаллён, створаны Рэгулусам. Расчулены дамавік з гэтага моманту стаў лічыць Гары добрым гаспадаром і спыніў спробы якім-небудзь чынам насаліць яму. Медальён быў знойдзены.

Крычар удзельнічаў у Бітве за Хогвартс разам з іншымі хатнімі эльфамі.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
|- align=&quot;center&quot;
|'''Вінкі''' ([[Англійская мова|англ.]] Winky)
|жаночы
|дамавы эльф
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Вінкі''' — хатні эльф сям’і Краучэй. Усе яе продкі служылі гэтай сям’і. Таму, калі на чэмпіянаце свету па квідычы ў чацвёртай кнізе, Барці Краўч звольніў яе, гору Вінкі не было межаў. Гаспадар даў ёй вопратку пасля таго, як яе знайшлі з палачкай Гары Потэра, пры дапамозе якой была зроблена Чорная пазнака. Гэта акалічнасць узрушыла да глыбіні душы Герміёну Грэйнджэр і яна стала заўзятым змагаром за іх правы. Сапраўдная прычына, па якой Краўч даў ёй вопратку, была іншай: Вінкі павінна была прыглядаць за сынам Краўча, якога ён трымаў дома пад закляццем Імперыус, аднак Краўч-малодшы вызваліўся ад заклінання і збег, што ўзвар’явала звычайна вытрыманага Краўча старэйшага.

Пасля Вінкі разам з Добі ўладкоўваецца на працу ў Хогвартс, да іншых эльфаў-дамавікоў, але, у адрозненне ад Добі, бясплатна. Сваё гора Вінкі залівае сметанковым півам, паступова ператвараючыся ў вечна п’яную, неахайную істоту. Толькі Добі працягвае аб ёй клапаціцца, астатнія эльфы Хогвартса старанна робяць выгляд, што Вінкі не існуе. Але нават знаходзячыся ўжо на іншым працоўным месцы, нават раздаўленая маральна, нават абсалютна п’яная, Вінкі востра перажывае за свайго старога гаспадара і свята беражэ яго сакрэты.

Неверагодна велізарным узрушэннем для Вінкі было ўбачыць маладога Краўча ў замку (яна ж не ведала, што Барці-малодшы пакінуў родны дом і ўвесь навучальны год рабіў выгляд, быццам ён Аластор Грум). Яшчэ вялікім шокам было пачуць яго гісторыю і прызнанне, зробленае пад дзеяннем сыроваткі праўды, у забойстве свайго бацькі.

Пару гадоў праз Гары пытаецца Добі аб Вінкі, і даведаецца, што эльфійка па-ранейшаму працуе на кухні Хогвартса, і піць стала значна менш.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Крукахоп ''', Грыпхук, Грыфук ([[Англійская мова|англ.]] Griphook)
|мужчынскі
|гоблін
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Крукахоп''' — [[Гобліны|гоблін]], работнік [[банк]]а Грынгатс.

Крукахоп з’яўляецца ў першай кнізе, дзе суправаджае Хагрыд і Гары ў сейф з грашыма. У сёмай кнізе пускаецца ў бегі з-за таго, што яго могуць забіць [[Пажыральнікі смерці]]. У бегах яго суправаджае іншы гоблін '''Краўняк''' і магланароджаны чараўнік Дырк Крэсвел, потым да іх далучыліся Тэд Тонкс і Дын Томас. У ходзе размовы, які падслухоўваюць Гары з сябрамі, Крукахоп распавядае, што меч Грыфіндора, які яму даверылі аднесці ў сейф Пажыральнікі, несапраўдны. Разам з Дынам, Гары, Ронам і Герміёнай гоблін трапляе ў палон да «егераў», далей у маёнтак Малфояў. Адтуль яго ратуе Гары Потэр. Некаторы час Крукахоп жыве ў катэджы «Ракушка» у Біла і Флёр. Калі Потэр просіць яго дапамагчы ім пранікнуць у банк, той згаджаецца, але пры ўмове, што яны аддадуць яму меч, таму што меч належыць гоблінам. Гары дае яму такое слова, хоць Крукахоп не да канца яму верыць. Абдумаўшы план, героі пранікаюць у сейф Лестрэйнджэй, але, калі звяртаецца ахова, Крукахоп у мітусні прыбірае да лапах меч і ўцякае. У фільме быў забіты Валдэмортам.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Пахлеба''' ([[Англійская мова|англ.]] Hoky)
|жаночы
|дамавы эльф
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Похлеба''' — дамавы эльф, які належаў '''Хэпзібе Сміт''', уладальніцы медальёна Слізэрына і чары Пуфендуй. Усе продкі Похлебы служылі гэтай сям’і.

Калі Валдэморт забіў Хэпзібу, ён змяніў памяць Похлебе. У выніку падчас допыту ў Міністэрстве Магіі Похлеба прызналася, што насыпала ў какава гаспадыні што-та, што апынулася не цукрам, а малавядомай атрутай. Было вырашана, што зрабіла яна гэта не наўмысна, а проста па прычыне старасці і бесталковасці, а так як яна была дамавым эльфам, правесці далейшае расследаванне ніхто не папрацаваў. Праз некаторы час пасля арышту эльфійкі Альбус Дамблдор усталяваў яе невінаватасць і дамагаўся вызвалення з Азкабана, аднак сама Похлеба да гэтага не дажыла.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
|- align=&quot;center&quot;
|'''Фоўкс''' ([[Англійская мова|англ.]] Fawkes)
|мужчынскі
|фенікс
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Фоўкс''' — фенікс, «свойская жывёла» Альбуса Дамблдара. Выглядае, як рудавата-малінавага колеру птушка памерам з лебедзя, якая мае бліскучы залаты хвост, доўгі, як у паўліна, бліскучыя залатыя лапы, вострую залатую дзюбу і чорныя вочы-пацеры. Чароўныя палачкі Гары і Валдэморта зробленыя з пёраў хваста Фоўкса.

У кнізе «Гары Потэр і Таемная пакой» Гары бачыць Фоўкса ў кабінеце Дамблдара — там фенікс выглядае як лядашчая птушка, падобная на паўашчыпаную індзюшку. Потым Фоўкс раптам загараецца, ператвараецца ў агністы шар, а пасля адраджаецца з попелу, як маленькае зморшчанае птушаня. У канцы кнігі Фоўкс прыносіць Гары Потэру меч Грыфіндора, які знаходзіцца ўнутры Размяркоўвальнага капялюша, і асляпляе васіліска, выкляваўшы яму вочы. Пасля таго, як Гары перамагае васіліска і знішчае хоркрукс Валдэморта, Фоўкс падымае Гары,  Гілдэройа Локанса, Джыні і Рона Уізлі на паверхню. Слёзы Фоўкса вылечваюць Гары ад смяротнай раны. У кнізе «Гары Потэр і Прынц паўкроўка» Альбус Дамблдор пакідае Хогвартс, знікшы разам з Фоўксам. Пасля смерці Дамблдара Фоўкс усю ноч лятае вакол Хогвартса і аплаквае свайго гаспадара.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
|- align=&quot;center&quot;
|'''Жываглот''', Крывалап, Касалапсус, Крукшанс ([[Англійская мова|англ.]] Crookshanks)
|мужчынскі
|[[Кот свойскі|Кот]]
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Жываглот''' — кот Герміёны, якога яна купіла сабе «ў падарунак на дзень нараджэння» ў трэцяй кнізе. Руды Жываглот адразу не спадабаўся Рону. Галоўным чынам таму, што коса паглядзеў на яго пацука Коросту. Кот-то ён не звычайны, а з магічнымі здольнасцямі. Роўлінг пацвердзіла, што Жываглот напалову нізл — разумная котападобная істота, здольная вызначаць ненадзейных людзей.&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;und&quot;&gt;[http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=10# J.K.Rowling Official Site]&lt;/span&gt;'''&amp;nbsp;(неопр.)'''&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot;&gt;(недоступная ссылка&amp;nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=10# ''история''])&lt;/span&gt;.&amp;#x20;Проверено 11 февраля 2012.&amp;#x20;[https://web.archive.org/web/20110916173905/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=10# Архивировано] 16&amp;nbsp;сентября 2011&amp;nbsp;года.&lt;/ref&gt;

У якое з’явілася потым каля Хогвартса ваўкадаве ён адразу распазнаў чараўніка, Сірыуса Блэка. Праўда, з Сірыусам яны хутка знайшлі агульную мову і пасябравалі. Цяпер Жываглот паляваў за Плюгаўчыка для таго, каб прынесці Пітэра Петыгру Сірыусу. Калі пацук знікае, Рон, думаючы, што віноўнік гэтага — Жываглот, сварыцца з Герміёнай.

Жываглот з’яўляецца эпізадычна і ў наступных кнігах серыі.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
|- align=&quot;center&quot;
|'''Флорэнц''' ([[Англійская мова|англ.]] Firenze)
|мужчынскі
|[[Кентаўры|Кентаўр]]
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Флорэнц — кентаўр. Упершыню з’яўляецца ў кнізе «Гары Потэр і філасофскі камень», дзе ратуе Гары Потэра ад Валдэморта, які сядзіць у целе прафесара Квірэла, а потым саджае хлопчыка сабе на спіну, каб хутчэй пакінуць небяспечнае месца, чым выклікае шалёнае абурэнне Бейна, галоўнага кентаўра. Быў выгнаны з статка Кентаўраў, які жыве ў Забароненым лесе, за здраду, якую Бейн ніколі не дараваў нікому з кентаўраў: лаяльнае стаўленне да людзей. Па просьбе Альбуса Дамблдара Флорэнц стаў выкладаць Прадраканні вучняў Хогвартса з пятай кнігі. Сібіл Трэлані недалюблівала Флорэнца, так як вымушана была падзяліць з ім выкладанне Прадраканняў. У «Дарах Смерці» ваяваў у бітве за Хогвартс. Быў паранены ў гэтай бітве, але выжыў. Быў прыняты назад у статак.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
|- align=&quot;center&quot;
|'''Амаль Безгаловы-Нік'''
|мужчынскі
|Прывід
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Прывід Грыфіндора. Яго рысай была амаль адсяку галава. У другой частцы ён быў адной з ахвяраў Васіліска. Згадваўся амаль ва ўсіх частках.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Піўз''' ([[Англійская мова|англ.]] Peeves)
|мужчынскі
|[[палтэргейст]]
|Рык Майял&lt;ref&gt;Снимался только в ''«Философский камень»'', все эпизоды были вырезаны при монтаже&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Піўз — палтэргейст, насельнік школы «Хогвартс». Не лічыцца прывідам. Пастаянна творыць агіднасці — швыряется ўсім, што трапляецца пад руку, ламае і псуе прадметы абстаноўкі, наносіць на іх непрыстойныя надпісы, цвеліць вучняў.

Піўз выглядае як маленькі чалавечак у яркай вопратцы. Ён носіць капялюш з бубенцамі і аранжавы гальштук-матылька. У яго зласлівыя чорныя вочкі і шырокі рот.
У адрозненне ад зданяў, Пі не празрысты і не бясплоцен, але ўмее лётаць, станавіцца нябачным і праходзіць скрозь сцены. Уразлівы да магіі.

Піўз баіцца Крывавага Барона і аказвае некаторую павагу Дамблдару і Макгонагал. Разам з іншымі насельнікамі Хогвартса ён прымае чынны ўдзел у супраціве Далорэс Амбрыдж і асабліва заўзята выправаджваюць Далорэс з школы пасля яе звальнення. Атрымлівае каласальнае задавальненне, удзельнічаючы ў бітве за Хогвартс і кідаючы плён цапня на галовы Пажыральнікаў Смерці
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#B22222; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#B22222; width:10%&quot; |Чысціня крыві
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Факультэт
! style=&quot;background-color:#B22222; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#B22222; width:15%&quot; |Роля ў фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Румза Міртл''' ([[Англійская мова|англ.]] Moaning Myrtle)
|жаночы
|магланароджаная
|[[Хогвартс|Рэйвэнкло]]&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;http://www.hp-lexicon.org/wizards/myrtle.html&lt;/ref&gt;
|прывід
|Шырлі Хендэрсан
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
Румза Міртл — прывід, звычайна жыве ў жаночай прыбіральні на другім паверсе школы «Хогвартс». Міртл выглядае як вечна сумная дзяўчынка, тоўставатая, невялікага росту, у акулярах з тоўстым шклом і з шматлікімі вуграмі. Валасы ў яе доўгія і растрапаныя, а маленькія вочкі. магланароджаная, пры жыцці вучылася на факультэце Рэйвэнкло&lt;ref&gt;[http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=117 J.K.Rowling Official Site] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110607100041/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=117 |date=7 чэрвеня 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20110607100041/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=117#selection-269.0-273.38 Архивная копия]''&lt;/ref&gt;. Да таго, як стаць прывідам, загінула ад погляду васіліска пасля адкрыцця Рыдлам Таемнай залы.

У другой кнізе Міртл паказвае Гары уваход у Таемную залу, у чацвёртай — дапамагае яму з праходжаннем другога выпрабаванні Турніру Трох Чараўнікоў. У шостай — дапамагае Драка Малфою. Была закахана ў Гары.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Клювакрыл''' ([[Англійская мова|англ.]] Buckbeak)
|мужчынскі
|гіпагрыф
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Клювакрыл''' — Гіпагрыф, у трэцяй кнізе прыручаны Хагрыдам для ўрока па Догляду за магічнымі істотамі. Запальчывы. З-за непрадуманасць дзеянняў Драка Малфоя напаў на яго, за што Люцыус Малфой запатрабаваў пакараць смерцю Клювакрыла. У той жа кнізе быў выратаваны Гары Потэрам і Герміёнай Грэйнджэр. Прымаў непасрэдны ўдзел у выратаванні Сірыуса Блэка.

У чацвёртай кнізе вяртаецца ў Хогвартс разам з Сірыусам Блэк (кіраўнік «Вяртанне Валацугі»).

На працягу ўсёй пятай кнігі жыве на гарышчы Штаб-кватэры Ордэна Фенікса. Пасля падзення Сірыуса Блэка за арку быў зноў аддадзены Хагрыду, які, каб захаваць вяртанне гіпагрыфа ў таямніцы, даў яму новае імя — Махаон.
|}
{| style=&quot;width: 100%; margin-right: auto; background: rgb(255, 255, 255);&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:40%&quot; |Імя
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Пол
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:20%&quot; |Від
! style=&quot;background-color:#8B4513; width:15%&quot; |Дубляж у фільмах
|- align=&quot;center&quot;
|'''Хэдвіг''' ([[Англійская мова|англ.]] Hedvig)
|жаночы
|сава
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
'''Хэдвіга''' — [[Совападобныя|сава]] Гары Потэра, падораная яму Хагрыдам перад пачаткам вучобы. Гары сам даў ёй імя. На працягу ўсяго часу Хэдвіга была вернай сяброўкай Гары. Часта пакутвала ад Дурсляў. У аперацыі «Сем Потэраў» была забітая Валдэмортам, ратуючы Гары.
|}

{{зноскі}}
{{Гары Потэр}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі свету Гары Потэра]]
[[Катэгорыя:Персанажы гісторый пра Гары Потэра]]</text>
      <sha1>ehj69944zukhg90l9k1yn6u552yhxln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1987 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>564782</id>
    <revision>
      <id>5167293</id>
      <parentid>5166732</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Выпускі гульняў */</comment>
      <origin>5167293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="gyftvumnd2kxgvrt6gbua025585bv27" xml:space="preserve">{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1987}}
'''[[1987]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[снежань]] — «[[Tecmo Bowl]]» (платформа NES).
* ? — «[[The Flintstones]]» (платформа «Amiga»)
{{зноскі}}

==Спасылкі==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:1987]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>gyftvumnd2kxgvrt6gbua025585bv27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еўрапейская кінапрэмія 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574768</id>
    <revision>
      <id>5167108</id>
      <parentid>4887612</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Персанальныя ўзнагароды */ афармленне</comment>
      <origin>5167108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12719" sha1="82itsc53p8b7gvtgp196j3a0d547u34" xml:space="preserve">{{Кінапрэмія
|назва            = 24-я [[Еўрапейская кінапрэмія]]
|подпіс           = {{lang-en|24th European Film Awards}}
|стыль_уверсе     = #ADD8E6
|стыль_загалоўкаў = #ADD8E6
|лога             = 
|шырыня_лога      = 
|фота             = 
|шырыня_фота      = 
|апісанне_фота    = 
|дата             = 
|месца            = 
|вядучы           = 
|прадзюсар        = 
|рэжысёр_прэміі   = 
|арганізатар      = [[Еўрапейская кінаакадэмія]]
|фільм            = 
|рэжысёр          = 
|рэжысёр_фільм    = 
|акцёр            = 
|акцёр_фільм      = 
|актрыса          = 
|актрыса_фільм    = 
|узнагарод        = 
|намінацый        = 
|канал            = 
|сетка            = 
|працягласць      = 
|гледачоў         = 
|рэйтынг          = 
|сайт             = [https://europeanfilmawards.eu/ Афіцыйны сайт кінапрэміі]
|папярэдняя       = [[Еўрапейская кінапрэмія 2010|23-я цырымонія]]
|наступная        = [[Еўрапейская кінапрэмія 2012|25-я цырымонія]]
}}

'''24-я цырымо́нія прысуджэ́ння [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапе́йскай кінапрэ́міі]]''' за дасягненні ў еўрапейскім кінематографе адбылася [[3 снежня]] [[2011 год у гісторыі кіно|2011]] года ў [[Берлін]]е.

== Пераможцы і намінанты ==
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў&lt;ref name=&quot;EFA Winners 2011&quot; /&gt; і намінантаў&lt;ref name=&quot;EFA Nominations 2011&quot; /&gt;. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны блакітным колерам фона &lt;span style=&quot;background:#ADD8E6; width:50px; border:1px solid #aaa;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; і прыводзіцца першым.

=== Узнагароды за фільм ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;200px&quot; align=&quot;center&quot;|Намінацыя
!Фільм
!Арыгінальная назва
!Рэжысёр
!Краіна
|-
|rowspan=6 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-en|Melancholia}}'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''[[Ларс фон Трыер]]'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|{{Сцяг|Данія}}, {{Сцяг|Швецыя}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Германія}}
|-
|«''[[Артыст (фільм)|Артыст]]''»
|{{lang-en|The Artist}}
|[[Мішэль Хазанавічус]]
|{{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''{{нп5|Гаўр (фільм, 2011)|Гаўр|en|Le Havre (film)}}''»
|{{lang-fr|Le Havre}}
|[[Акі Каўрысмякі]]
|{{Сцяг|Фінляндыя}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Германія}}
|-
|«''{{нп5|Помста (фільм, 2010)|Помста|en|In a Better World}}''»
|{{lang-da|Hævnen}}
|[[Сюзана Бір]]
|{{Сцяг|Данія}}
|-
|«''[[Прамова караля]]''»
|{{lang-en|The King's Speech}}
|[[Том Хупер]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|-
|«''{{нп5|Хлопчык з роварам||en|The Kid with a Bike}}''»
|{{lang-fr|Le gamin au vélo}}
|{{нп5|Браты Дардэн|Жан-П’ер і Люк Дардэн|en|Dardenne brothers}}
|{{Сцяг|Бельгія}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Італія}}
|}

=== Персанальныя ўзнагароды ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;200px&quot; align=&quot;center&quot;|Намінацыя
!width=&quot;100px&quot; align=&quot;center&quot;|Фота
!Намінант
!Фільм
!Арыгінальная назва
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]]
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Выява:Susanne Bier 2011 (cropped).jpg|Сюзана Бір|100px]]
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''[[Сюзана Бір]]'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''{{нп5|Помста (фільм, 2010)|Помста|en|In a Better World}}'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-da|Hævnen}}'''
|-
|{{нп5|Браты Дардэн|Жан-П’ер Дардэн|en|Dardenne brothers}}, {{нп5|Браты Дардэн|Люк Дардэн|en|Dardenne brothers}}
|«''{{нп5|Хлопчык з роварам||en|The Kid with a Bike}}''»
|{{lang-fr|Le Gamin au vélo}}
|-
|[[Акі Каўрысмякі]]
|«''{{нп5|Гаўр (фільм, 2011)|Гаўр|en|Le Havre (film)}}''»
|{{lang-fr|Le Havre}}
|-
|{{нп5|Бела Тар||en|Béla Tarr}}
|«''{{нп5|Турынскі конь||en|The Turin Horse}}''»
|{{lang-hu|A torinói ló}}
|-
|[[Ларс фон Трыер]]
|«''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]''»
|{{lang-en|Melancholia}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]]
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Выява:Tilda Swinton cropped 2009.jpg|Цільда Суінтан|100px]]
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''[[Цільда Суінтан]]'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''{{нп5|Нам трэба пагаварыць пра Кевіна||en|We Need to Talk About Kevin (film)}}'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-en|We Need to Talk About Kevin}}'''
|-
|[[Шарлота Генсбур]]
|«''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]''»
|{{lang-en|Melancholia}}
|-
|[[Кірстэн Данст]]
|«''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]''»
|{{lang-en|Melancholia}}
|-
|{{нп5|Надзея Канстанцінаўна Маркіна|Надзея Маркіна|en|Nadezhda Markina}}
|«''[[Алена (фільм, 2011)|Алена]]''»
|{{lang-ru|Елена}}
|-
|{{нп5|Сесіль дэ Франс||en|Cécile de France}}
|«''{{нп5|Хлопчык з роварам||en|The Kid with a Bike}}''»
|{{lang-fr|Le gamin au vélo}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру|Найлепшы еўрапейскі акцёр]]
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Выява:Colin firth.jpg|Колін Фёрт|100px]]
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''[[Колін Фёрт]]'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''[[Прамова караля]]'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-en|The King's Speech}}'''
|-
|[[Андрэ Вільм]]
|«''{{нп5|Гаўр (фільм, 2011)|Гаўр|en|Le Havre (film)}}''»
|{{lang-fr|Le Havre}}
|-
|[[Жан Дзюжардэн]]
|«''[[Артыст (фільм)|Артыст]]''»
|{{lang-en|The Artist}}
|-
|{{нп5|Мікаэль Персбрант||en|Mikael Persbrandt}}
|«''{{нп5|Помста (фільм, 2012)|Помста|en|In a Better World}}''»
|{{lang-da|Hævnen}}
|-
|[[Мішэль Пікалі]]
|«''{{нп5|У нас ёсць Папа!||en|We Have a Pope (film)}}''»
|{{lang-la|Habemus Papam}}
|-
|rowspan=4 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]]
|rowspan=4 align=&quot;center&quot;|{{частка выявы|выява=Dardenne 2014.jpg|пазіцыя=center|подпіс=|шырыня=100|вышыня=|агульная=120|верх=|права=10|ніз=|лева=10|рамка=няма}}
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{нп5|Браты Дардэн|Жан-П’ер Дардэн|en|Dardenne brothers}}''', '''{{нп5|Браты Дардэн|Люк Дардэн|en|Dardenne brothers}}'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''{{нп5|Хлопчык з роварам||en|The Kid with a Bike}}'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-fr|Le gamin au vélo}}'''
|-
|{{нп5|Андэрс Томас Енсен||en|Anders Thomas Jensen}}
|«''{{нп5|Помста (фільм, 2010)|Помста|en|In a Better World}}''»
|{{lang-da|Hævnen}}
|-
|[[Акі Каўрысмякі]]
|«''{{нп5|Гаўр (фільм, 2011)|Гаўр|en|Le Havre (film)}}''»
|{{lang-fr|Le Havre}}
|-
|[[Ларс фон Трыер]]
|«''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]''»
|{{lang-en|Melancholia}}
|}

=== Тэхнічныя ўзнагароды ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;200px&quot; align=&quot;center&quot;|Намінацыя
!width=&quot;100px&quot; align=&quot;center&quot;|Фота
!Намінант
!Фільм
!Арыгінальная назва
|-
|rowspan=4 align=&quot;center&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму кампазітару|Найлепшы еўрапейскі кампазітар]]
|rowspan=4 align=&quot;center&quot;|{{частка выявы|выява=Ludovic Bource 2011.jpg|пазіцыя=center|подпіс=|шырыня=100|вышыня=|агульная=100|верх=|права=|ніз=60|лева=|рамка=няма}}
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''[[Людавік Бурс]]'''
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|«'''''[[Артыст (фільм)|Артыст]]'''''»
|style=&quot;background:#ADD8E6&quot;|'''{{lang-en|The Artist}}'''
|-
|[[Міхай Віг]]
|«''[[Турынскі конь]]''»
|{{lang-hu|A torinói ló}}
|-
|[[Аляксандр Дэспла]]
|«''[[Прамова караля]]''»
|{{lang-en|The King's Speech}}
|-
|[[Альберта Іглесіяс]]
|«''[[Скура, у якой я жыву]]''»
|{{lang-es|La piel que habito}}
|}

=== Ганаровыя ўзнагароды ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!width=&quot;200px&quot; align=&quot;center&quot;|Узнагарода
!width=&quot;100px&quot; align=&quot;center&quot;|Фота
!Лаўрэат
!width=&quot;20px&quot; align=&quot;center&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|[[Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні]]
|[[Выява:Stephen Frears Cannes 2010.jpg|Стывен Фрырз|100px]]
|'''[[Стывен Фрырз]]'''
|
|-
|[[Еўрапейская кінапрэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе]]
|[[Выява:Mads Mikkelsen Cannes 2013 2.jpg|Мадс Мікельсен|100px]]
|'''[[Мадс Мікельсен]]'''
|
|}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;EFA Nominations 2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/2011.109.0.html|title=European Film Academy: Nominations 2011|publisher=Афіцыйны сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2018-09-01|lang=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EFA Winners 2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2011.62.0.html|title=European Film Academy: Winners 2011|publisher=Афіцыйны сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2018-09-01|lang=en}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* [https://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/archive/2011 24-я Еўрапейская кінапрэмія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220620134247/https://europeanfilmawards.eu/en_EN/archive/2011 |date=20 чэрвеня 2022 }} на сайце [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] {{ref-en}}
* [https://www.imdb.com/event/ev0000230/2011/1 24-я Еўрапейская кінапрэмія] на сайце ''[[Internet Movie Database]]'' {{ref-en}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Еўрапейская кінапрэмія}}

[[Катэгорыя:Еўрапейская кінапрэмія|2011]]
[[Катэгорыя:Кінапрэміі 2011 года]]
[[Катэгорыя:2011 год у кіно]]
[[Катэгорыя:2011 год у Берліне]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Берліне]]
[[Катэгорыя:Падзеі 3 снежня]]
[[Катэгорыя:Снежань 2011 года]]</text>
      <sha1>82itsc53p8b7gvtgp196j3a0d547u34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Пародыя</title>
    <ns>14</ns>
    <id>583630</id>
    <revision>
      <id>5166967</id>
      <parentid>3293950</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Неафіцыйныя адаптацыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5166967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="mb6747dawtb4y7l3sifm6hu7mhhxhd7" xml:space="preserve">{{catmain}}
{{Commonscat}}

[[Катэгорыя:Гумар]]
[[Катэгорыя:Жанры ў мастацтве]]
[[Катэгорыя:Неафіцыйныя адаптацыі]]</text>
      <sha1>mb6747dawtb4y7l3sifm6hu7mhhxhd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софійка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>592012</id>
    <revision>
      <id>5167052</id>
      <parentid>4928828</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="cr4ydgchoudoc1g4dyhdhoj5qdzo02y" xml:space="preserve">{{НП-Украіна}}
'''Со́фійка'''&lt;ref name=&quot;ТКП&quot;&gt;{{ТКП-Украіна}}&lt;/ref&gt; ({{lang-uk|Со́фійка}}) — вёска ў [[Багуслаўскі раён|Багуслаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Мэдвынская вясковая абшчына|Мэдвынскай вясковай абшчыны]].

== Гісторыя ==
На працягу 1877-1880 гадоў у Софійке працаваў выхавальнікам дачкі арандатара зямель Лоева Вольгі [[Шолам-Алейхем]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://boguslav-rda.gov.ua/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=340:2012-05-24-06-39-27&amp;catid=166:2012-05-24-06-28-01&amp;Itemid=56 |title=Побережка |access-date=23 сакавіка 2019 |archive-date=28 снежня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228120710/http://boguslav-rda.gov.ua/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=340:2012-05-24-06-39-27&amp;catid=166:2012-05-24-06-28-01&amp;Itemid=56 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Задакументавана смерці 74 жыхароў Софійкі падчсас камуністычнага тэрору голадам 1932-1933 гадоў&lt;ref&gt;[http://history.org.ua/LiberUA/978-966-7195-95-3/978-966-7195-95-3.pdf Мартиролог, Київська, 175]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Населеныя пункты Багуслаўскага раёна}}
{{Заліўка НП-Украіна}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Багуслаўскага раёна]]</text>
      <sha1>cr4ydgchoudoc1g4dyhdhoj5qdzo02y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусветныя гульні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604363</id>
    <revision>
      <id>5167266</id>
      <parentid>5151616</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9474" sha1="ivhwn8ddzek6eluwl8ouf1j0tid5f1z" xml:space="preserve">{{Спартыўная арганізацыя}}

'''Сусветныя гульні''' — міжнародныя комплексныя спаборніцтвы паводле відаў [[спорт]]у, якія не ўваходзяць у праграму [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]]. Праводзяцца з [[1981]] года з перыядычнасцю 1 раз у 4 гады, з [[2001]] года праходзяць пад патранатам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]] (МАК).

Арганізатарам Сусветных гульняў з’яўляецца [[Міжнародная асацыяцыя Сусветных гульняў]] (IWGA), утвораная ў [[1980]] годзе па ініцыятыве кіраўнікоў 12 спартыўных федэрацый, якія імкнуліся да папулярызацыі і павышэння статусу сваіх відаў спорту аж да ўключэння іх у [[Алімпійскія віды спорту|Алімпійскую праграму]].

На першых Сусветных гульнях, якія прайшлі ў [[1981]] годзе ў [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клары]] ([[ЗША]]), прынялі ўдзел 1 265 спартсменаў, якія спаборнічалі ў 18 відах спорту. З тых часоў праграма Сусветных гульняў пашырылася больш як у два разы, яе складаюць віды спорту, прызнаныя МАК, але якія не ўваходзяць у Алімпійскую праграму, або выключаныя з яе.

Некаторыя віды, якія прысутнічалі раней на Сусветных гульнях, цяпер прадстаўлены на Алімпіядах ([[трыятлон]], [[бадмінтон]], [[тэквандо]] і інш.). Больш таго, па рашэнні МАК, прынятым [[12 жніўня]] [[2004]] года, прысутнасць асобнага віду спорту на Сусветных гульнях з’яўляецца адным з фактараў для патэнцыйнага траплення яго ў праграму Алімпійскіх гульняў.

== Агульныя звесткі пра Сусветныя гульні ==
{| class=&quot;standard&quot;
|- bgcolor#efefef align=&quot;center&quot;
! !!rowspan=&quot;2&quot; width=25%|Тэрміны правядзення !!rowspan=&quot;2&quot; width=35%|Месца правядзення !!colspan=&quot;2&quot;|Колькасць удзельнікаў !!colspan=&quot;2&quot;|Колькасць відаў спорту
|- bgcolor#efefef align=&quot;center&quot;
| || width=15%|'''спартсменаў''' ||width=15%|'''краін''' ||width=15%|'''афіцыйных''' ||width=15%|'''паказальных'''
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 1981|I]] || [[29 ліпеня|29]]—[[31 ліпеня]] [[1981]] || [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]], {{USA}} || 1265 || 18 || 18 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 1985|II]] || [[3 жніўня|3]]—[[4 жніўня]] [[1985]] || [[Лондан]], {{GBR}} || 1550 || 34 || 19 || 4
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 1989|III]] || [[20 ліпеня|20]]—[[30 ліпеня]] [[1989]] || [[Карлсруэ]], {{Сцягафікацыя|ФРГ}} || 1965 || 36 || 19 || 0
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 1993|IV]] || [[22 ліпеня]]—[[1 жніўня]] [[1993]] || [[Гаага]], {{NED}} || 2275 || 69 || 22 || 3
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 1997|V]] || [[7 жніўня|7]]—[[17 жніўня]] [[1997]] || [[Лахты]], {{FIN}} || 2600 || 78 || 25 || 5
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2001|VI]] || [[16 жніўня|16]]—[[26 жніўня]] [[2001]] || [[Акіта (горад)|Акіта]], {{JPN}} || 3200 || 93 || 26 || 5
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2005|VII]] || [[14 ліпеня|14]]—[[24 ліпеня]] [[2005]] || [[Дуйсбург]], {{GER}} || 3400 || 89 || 34 || 6
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2009|VIII]] || [[16 ліпеня|16]]—[[26 ліпеня]] [[2009]] || [[Гаасюн]], {{TWN}} || 4737 || 103 || 32 || 5
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2013|IX]] || [[27 ліпеня]]—[[4 жніўня]] [[2013]] || [[Калі (горад)|Калі]], {{COL}} || 2870 || 98 || 31 || 5
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2017|X]] ||[[20 ліпеня|20]]—[[30 ліпеня]] [[2017]]|| [[Уроцлаў]], {{POL}} || 3168 || 102 || 27 || 4
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2021|XI]] ||[[15 ліпеня|15]]—[[25 ліпеня]] [[2021]] || [[Бірмінгем (Алабама)|Бірмінгем]], Вялікабрытанія ||  || || ||
|- align=&quot;center&quot;
| [[Сусветныя гульні 2025|XII]] || [[2025]] || [[Чэнду]], {{CHN}} ||  ||  ||  ||
|}

== Праграма Сусветных гульняў ==
'''Віды спорту, уключаныя ў праграму Сусветных гульняў-2009'''
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Більярд]] ([[карамболь]], [[пул (більярд)|пул]], [[снукер]])
* [[Бодыбілдынг]]
* [[Боўлінг]]
* [[Водныя лыжы]]
* [[Джыу-джыцу]]
* [[Каноэ-пола]]
* [[Каратэ]]
* [[Карфбол]]
* [[Парашутны спорт]]
|
* [[Паўэрліфтынг]]
* [[Перацягванне каната]]
* [[Петанк]]
* [[Падводны спорт|Падводнае плаванне]]
* Палявая [[Стральба з лука (від спорту)|стральба з лука]]
* [[Скачкі на батуце]] (сінхронныя)
* [[Ракетбол]]
|
* [[Рэгбі-7]]
* [[Ролікавыя канькі|Катанне на роліках]]
* [[Хакей на квадах]]
* [[Скалалажанне]]
* [[Сквош]]
* [[Выратаванне жыцця]]
* [[Спідскейтынг]]
* [[Спартыўная акрабатыка]]
|
* [[Спартыўная аэробіка]]
* [[Спартыўнае арыентаванне]]
* [[Спартыўныя танцы]]
* [[Торба]]
* [[Тамблінг]]
* [[Фістбол]]
* [[Алтымат фрысбі]]
* [[Мастацкая гімнастыка]] (асобныя практыкаванні)
|
''Паказальныя віды''
* [[Веславанне на лодках «Дракон»]]
* [[Пляжны гандбол]]
* [[Софтбол]]
* [[Чукбол]]
* [[Ушу]]
* КУДО
|}
'''Раней у праграму Сусветных гульняў таксама ўваходзілі ці дэманстраваліся:'''
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Футбол у залах]] ([[AMF (спартыўная арганізацыя)|AMF]] правілы)
* [[Баскская пелота]]
* [[Водна-маторны спорт]]
* [[Гольф]]
* [[Гонкі на лыжаролерах]]
* Кастынг (кіданне блешні)
* [[Крыкет]]
* [[Кракет]]
|
* [[Лакрос]]
* [[Песапала]]
* [[Пола (спорт)|Пола]]
* [[Рокі (спорт)|Рокі]]
* [[Самба (барацьба)|Самба]]
* [[Серфінг]]
* [[Фларбол]] і інш.
|}

'''Увайшлі ў праграму Алімпійскіх гульняў:'''
* [[Бадмінтон]] (з [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|1992]] года)
* [[Бейсбол]] (у [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|1992]]—[[Летнія Алімпійскія гульні 2008|2008]] гадах, можа вярнуцца ў праграму Сусветных гульняў)
* [[Пляжны валейбол]] (з [[Летнія Алімпійскія гульні 1996|1996]] года)
* [[Скачкі на батуце]] (індывідуальныя спаборніцтвы, з [[Летнія Алімпійскія гульні 2000|2000]] года)
* [[Софтбол]] (у [[Летнія Алімпійскія гульні 1996|1996]]—[[Летнія Алімпійскія гульні 2008|2008]] гадах, вернуты ў праграму Сусветных гульняў з 2009 года)
* [[Трыятлон]] (з [[Летнія Алімпійскія гульні 2000|2000]] года)
* [[Тэквандо]] (з 2000 года)
* [[Цяжкая атлетыка]] (жаночая) (з 2000 года)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* [http://www.theworldgames.org/ Афіцыйны сайт Міжнароднай асацыяцыі Сусветных гульняў]
* [http://knnvs.com/vsemirnye-igry/games-history.html Кароткая гісторыя Сусветных гульняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923194628/http://knnvs.com/vsemirnye-igry/games-history.html |date=23 верасня 2017 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Мультыспартыўныя спаборніцтвы]]</text>
      <sha1>ivhwn8ddzek6eluwl8ouf1j0tid5f1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дымка (шаўковая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613389</id>
    <revision>
      <id>5167104</id>
      <parentid>4849245</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5936" sha1="kctwp4b99r7gg1f22huj8w8ysus0n3c" xml:space="preserve">{{значэнні2|Дымка}}
[[Файл:1832._BRULLOV_VSADNICA1.jpg|міні|250px|[[Карл Паўлавіч Брулоў|К. П. Брулоў]]. {{нп3|Вершніца (карціна)|Вершніца|ru|Всадница (картина)}}. 1832]]
'''Дымка''' (ад {{lang-ru|Дымка}} — смуга) — лёгкая напаўпразрыстая, злёгку маршчыністая, звычайна аднатонная шаўковая тканіна [[Газ (тканіна)|газавага]] або [[крэп]]авага перапляцення, якая выкарыстоўвалася ў жаночым адзенні. Уласцівасці тканіны, падобнай на [[Смуга (надвор’е)|лёгкі ранішні туман]], абумовілі яе назву.

Пік папулярнасці дымкі прыпадае на мяжу XVIII—XIX стагоддзяў і першую траціну XIX стагоддзя. З яе шылі ў асноўным бальныя сукенкі. У «[[Вайна і мір|Вайне і міры]]» [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстога]] згадваюцца белыя дымкавыя сукенкі на ружовых чахлах, з ружанамі ў карсажы. Дымку расшывалі металічнай ніткай або шоўкам. У «Апавяданнях бабулі», успамінах {{нп3|Лізавета Пятроўна Янькова|Л. П. Яньковай|ru|Янькова, Елизавета Петровна}}, запісаных {{нп3|Пімен (Благаво)|Д. Д. Благаво|ru|Пимен (Благово)}}, сустракаюцца сукенкі «з вялікімі букетамі па белай дымцы». У апавяданні «Паўлін» [[Мікалай Сямёнавіч Ляскоў|М. С. Ляскова]] у «лёгкі эфірны [[хітон]] з расквечанай фарбамі ў цень смугі» была апранутая Люба. {{нп3|Павел Апанасавіч Фамусаў|Фамусаў|ru|Павел Афанасьевич Фамусов}} у «{{нп3|Гора ад розуму|Горы ад розуму|ru|Горе от ума}}» [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]] заўважае: «Умеюць жа сябе прыбраць / [[Тафта|Тафціцай]], [[аксаміт]]ам, дымкай»{{Sfn|Розовая ксандрейка и драдедамовый платок|1989}}. У XIX стагоддзі бальныя сукенкі з дымкі ўжо насілі толькі зусім маладыя дзяўчаты, маладыя жанчыны апраналіся ва ўзорыстыя шаўкі. Дымку пачалі выпускаць і ў цёмных танах. У 1830-я гады дымка ішла на аздабленне адзення, на капялюшыкі і хусткі. У {{нп3|Аляксандр Фаміч Вельтман|А. Ф. Вельтмана|ru|Вельтман, Александр Фомич}} ў рамане «Сэрца і думка» згадваецца дымкавы раскошны капялюшык, абабіты [[руш]]амі з шаўковага [[Цюль|цюлю]]. У другой палове XIX стагоддзя дымкай пачалі называць гатункі [[Вуаль|вуалі]] і [[крэп]]у, а таксама шалікі на жаночых {{нп3|Цыліндр (галаўны ўбор)|цыліндрах|ru|Цилиндр (головной убор)}} для верхавой язды і {{нп3|Жалоба|жалобныя|ru|Траур}} пакрывалы. Сучасныя тканіны тыпу дымкі ўжо называюць [[Газ (тканіна)|газам]]{{Sfn|Р. М. Кирсанова|1995}}.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Беловинский Л. В. Дымка // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 187. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Глинкина Л. А. Дымка // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 100. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* {{h|Р. М. Кирсанова|1995|3=Кирсанова Р. М. Дымка // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 96—97. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.}}
* {{h|Розовая ксандрейка и драдедамовый платок|1989|3=Кирсанова Р. М. Дымка // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 82—83. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.}}

{{Тэкстыль}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-10-01}}

[[Катэгорыя:Шаўковыя тканіны]]</text>
      <sha1>kctwp4b99r7gg1f22huj8w8ysus0n3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спаса-Ушэсцеўская царква (Ярэмічы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625131</id>
    <revision>
      <id>5167068</id>
      <parentid>4471931</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5085" sha1="f61roosnoz5ssr47q16924igyrd2s0v" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Спаса-Ушэсцеўская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = [[Файл:Ярэмічы. Вазнясенская царква (02).jpg|300px]]
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Аграгарадок
|Месцазнаходжанне        = [[Ярэмічы]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = Навагрудская
|Благачынне              = Карэліцкае
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва = 1867
|Заканчэнне будаўніцтва = 1867
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = Church of the Ascension of Christ in Jaremičy
}}
'''Свята-Васкрасенская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Ярэмічы]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]&lt;ref&gt;[https://hram.by/Ушэсцеўская_царква_Ярэмічы_Карэліцкі_Раён Ушэсцеўская царква]&lt;/ref&gt;. Знаходзіцца на цэнтральнай плошчы&lt;ref&gt;[https://www.eparhia.by/prikhody/korelichskoe-blagochinie/eremichi.html ХРАМ ВОЗНЕСЕНИЯ ГОСПОДНЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191221123137/https://www.eparhia.by/prikhody/korelichskoe-blagochinie/eremichi.html |date=21 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Jaremičy, Ušeścienskaja. Ярэмічы, Ушэсьценская (1900).jpg|міні|злева|Царква ў пачатку XX ст.]]
[[Файл:Jaremičy, Ušeścienskaja. Ярэмічы, Ушэсьценская (1941).jpg|міні|злева|Царква ў пачатку 1941 годзе]]
Пабудавана ў 1867 годзе з каменю і цэглы. У савецкі час храм быў перададзены мясцоваму калгасу пад склад. У 1989 годзе храм быў вернуты вернікам&lt;ref&gt;[http://sobory.ru/article/?object=13503 Еремичи. Церковь Вознесения Господня.]&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_s215&amp;a001=BY-NLB-ar3349266&amp;strq=l_siz=20 Свята-Ушэсцеўская царква (Ярэмічы, вёска; Карэліцкі раён)]&lt;/ref&gt;. Асобна ад храма з бутавага каменя пабудавана званіца&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-eremichi-hram-v-chest-voznesenija-gospodnja-1867 |title=Д. ЕРЕМИЧИ. ХРАМ В ЧЕСТЬ ВОЗНЕСЕНИЯ ГОСПОДНЯ (1867) |access-date=22 снежня 2019 |archive-date=22 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222090634/http://pravoslavie.by/hram/d-eremichi-hram-v-chest-voznesenija-gospodnja-1867 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Купель з в. Ярэмічы Карэліцкага раёна.JPG|Купель з в. Ярэмічы.  Канец XIX ст.
Ярэмічы. Вазнясенская царква (01).jpg
Ярэмічы. Вазнясенская царква (03).jpg
Ярэмічы. Вазнясенская царква (04).jpg
Ярэмічы. Вазнясенская царква (05).jpg
&lt;/gallery&gt;

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 18, кн. 1. — Мінск, 2004.
* Туристская энциклопедия Беларуси. — Минск, 2007.

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/eremichi_k/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Ярэмічы]]
[[Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1867 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>f61roosnoz5ssr47q16924igyrd2s0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2020 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626522</id>
    <revision>
      <id>5167165</id>
      <parentid>5115476</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42759" sha1="s3smz0i051qa5te9zualdh7ozuo9xfi" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
[[Файл:Qasem Soleimani with Zolfaghar Order (cropped).jpg |thumb|160px|[[Касем Сулеймані]]]]
[[Файл:Argentina celebrando copa (cropped).jpg |thumb|160px|[[Дыега Марадона]]]]
[[Файл:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|thumb|160px|[[Вячаслаў Кебіч]]]]

У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2020]] годзе.

== Студзень ==
* [[3 студзеня]]: [[Касем Сулеймані]] (62) — [[іран]]скі ваенны дзеяч, камандуючы спецпадраздзяленнем «[[Кодс|эль-Кудс]]»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30358210.html ЗША забілі іранскага генэрала авіяўдарам у Багдадзе]&lt;/ref&gt;.
* [[3 студзеня]]: [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]] (65) — лідар шыіцкага апалчэння «[[Катаіб Хезбала]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-blast-soleimani/irans-soleimani-and-iraqs-muhandis-killed-in-air-strike-militia-spokesman-idUSKBN1Z201C|title=Iran's Soleimani and Iraq's Muhandis killed in air strike: militia spokesman|website=Reuters|date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt;.
* [[4 студзеня]]: [[Уладзімір Міхайлавіч Станкевіч]] (69) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=243854 Памёр Уладзімір Станкевіч]&lt;/ref&gt;.
* [[9 студзеня]]: [[Іван Пасер]] (86) — чэшскі кінарэжысёр
* [[10 студзеня]]: [[Кабус бен Саід]] (79) — султан [[Аман]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=244206|title=Памёр султан Амана, які кіраваў краінай 50 гадоў|date=20200111T0935+0300|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|lang=be|accessdate=2020-01-11}}&lt;/ref&gt;.
* [[26 студзеня]]: [[Кобі Браянт]] (41) — амерыканскі баскетбаліст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sport/zaginuu-basketbalist-kobi-brayant/ |title=Загінуў баскетбаліст Кобі Браянт |access-date=27 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200127084832/https://www.racyja.com/sport/zaginuu-basketbalist-kobi-brayant/ |archivedate=27 студзеня 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[27 студзеня]]: [[Эдвардас Гудавічус]] (90) — літоўскі гісторык&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=245083 Памёр Эдвардас Гудавічус]&lt;/ref&gt;.
* [[29 студзеня]]: [[Марат Мікітавіч Гроднікаў]] (71) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/news/pamyor-galouny-arhitektar-chyzhouka-areny/ Памёр галоўны архітэктар «Чыжоўка-Арэны»]&lt;/ref&gt;.

== Люты ==
* [[2 лютага]]: [[Майкл Хоар]] (100) — брытанскі ваенны і паўднёваафрыканскі найміт ірландскага паходжання&lt;ref&gt;[https://www.sofmag.com/mad-mike-hoare-the-legend-has-died/ Mad Mike Hoare, the Legend Has Died] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200203095247/https://www.sofmag.com/mad-mike-hoare-the-legend-has-died/ |date=3 лютага 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[5 лютага]]: [[Барыс Іванавіч Луцэнка]] (82) — беларускі тэатральны рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў (1975), народны артыст Беларусі (1995)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30418037.html Памёр народны артыст Беларусі, тэатральны рэжысэр Барыс Луцэнка]&lt;/ref&gt;.
* [[13 лютага]]: [[Аляксей Мікалаевіч Бацян]] (103) — савецкі разведчык, ветэран [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Расійскай Федэрацыі]] (2007)&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=246018 Легендарны савецкі разведчык памёр у 103 гады]&lt;/ref&gt;.
* [[13 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Мацюхін]] (88) — беларускі [[фізіёлаг]], акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1995).
* [[25 лютага]]: [[Эдуард Станіслававіч Дубянецкі]] (53) — беларускі гісторык, культуролаг, публіцыст, паэт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200225/1582628345-pamyor-gistoryk-i-paet-eduard-dubyanecki |title=Памёр гісторык і паэт Эдуард Дубянецкі |access-date=25 лютага 2020 |archive-date=25 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225162140/http://zviazda.by/be/news/20200225/1582628345-pamyor-gistoryk-i-paet-eduard-dubyanecki |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[25 лютага]]: [[Хосні Мубарак]] (91) — егіпецкі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Егіпта (1981—2011)&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-byly-prezident-egipta-hosni-mubarak Памёр былы прэзідэнт Егіпта Хосні Мубарак]&lt;/ref&gt;.
* [[25 лютага]]: [[Дзмітрый Цімафеевіч Язаў]] (95) — савецкі военачальнік, Міністр абароны СССР (1987—1991), Маршал Савецкага Саюза (1990)&lt;ref&gt;[http://www.zviazda.by/be/news/20200225/1582611909-pamyor-marshal-saveckaga-sayuza-dzmitryy-yazau Памёр маршал Савецкага Саюза Дзмітрый Язаў]&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
* [[1 сакавіка]]: [[Віктар Сямёнавіч Буракоў]] (88) — беларускі фізік, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1986)&lt;ref&gt;[http://nasb.gov.by/bel/news/10108/ Развітанне з акадэмікам В. С. Бураковым адбудзецца ў будынку Прэзідыўма НАН Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[1 сакавіка]]: [[Эрнеста Кардэналь]] (95) — [[нікарагуа]]нскі рэвалюцыянер, палітычны і дзяржаўны дзеяч, пісьменнік, каталіцкі святар, тэарэтык [[Тэалогія вызвалення|тэалогіі вызвалення]], член [[Сандзінісцкі фронт нацыянальнага вызвалення|СФНВ]].
* [[3 сакавіка]]: [[Станіслаў Каня]] (92) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар цэнтральнага камітэта [[Польская аб’яднаная рабочая партыя|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]] (1980—1981).
* [[4 сакавіка]]: [[Хаўер Перэс дэ Куэльяр]] (100) — перуанскі дыпламат, Генеральны сакратар ААН (1982—1991)&lt;ref&gt;[http://www.zviazda.by/be/news/20200305/1583387941-pamyor-byly-generalny-sakratar-aan-hauer-peres-de-kuelyar-yamu-spounilasya Памёр былы генеральны сакратар ААН Хаўер Перэс дэ Куэльяр. Яму споўнілася 100 гадоў]&lt;/ref&gt;.
* [[6 сакавіка]]: [[Ірына Сямёнаўна Шыкунова]] (79) — беларуская оперная спявачка, [[Народная артыстка Беларусі]] (1980)&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=247293 Памерла народная артыстка Беларусі Ірына Шыкунова]&lt;/ref&gt;.
* [[11 сакавіка]]: [[Валерый Васільевіч Кіркоўскі]] (71) — беларускі хірург і дэтаксіколаг, доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар (1998)&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/676124.html Умер известный врач, профессор Валерий Кирковский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200406214601/https://news.tut.by/society/676124.html |date=6 красавіка 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[12 сакавіка]]: [[Тані Маршаль]] (68) — французская актрыса, кінарэжысёр.
* [[12 сакавіка]]: [[Аляксандр Гаўрылавіч Кагуценка]] (96) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]] трох ступеняў&lt;ref&gt;[http://in-korolev.ru/novosti/sobytiya/ushyol-iz-zhizni-geroy-velikoy-otechestvennoy-voyny-iz-korolyova-aleksandr-kogutenko Ушёл из жизни герой Великой Отечественной войны из Королёва Александр Когутенко]&lt;/ref&gt;.
* [[14 сакавіка]]: [[Ігар Іванавіч Есьман]] (87) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.zviazda.by/be/news/20200315/1584268938-pamyor-arhitektar-igar-esman-autar-korpusa-karablya-bntu Памёр архітэктар Ігар Есьман, аўтар корпуса-карабля БНТУ]&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Эдуард Лімонаў]] (77) — рускі пісьменнік, публіцыст, палітычны дзеяч&lt;ref&gt;[http://www.zviazda.by/be/news/20200317/1584472053-pamyor-eduard-limonau Памёр Эдуард Лімонаў]&lt;/ref&gt;.
* [[26 сакавіка]]: [[Марыя Тэрэза Бурбон-Пармская]] (86) — іспанская прынцэса&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30515713.html Ад каранавірусу памерла гішпанская прынцэса Марыя Тэрэза]&lt;/ref&gt;.
* [[29 сакавіка]]: [[Філіп Уорэн Андэрсан]] (96) — амерыканскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977)&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/umer-laureat-nobelevskoj-premii-po-fizike-filip-uorren-anderson-385424-2020 Умер лауреат Нобелевской премии по физике Филип Уоррен Андерсон]&lt;/ref&gt;.
* [[30 сакавіка]]: [[Маноліс Глезас]] (97) — грэчаскі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік, сімвал антыфашысцкага руху&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/30518100.html В Афинах умер Манолис Глезос, легенда греческого Сопротивления]&lt;/ref&gt;.
* [[31 сакавіка]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]] (75) — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2016)&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=248987 Смерць ад каранавіруса: заслужаны артыст Беларусі Віктар Дашкевіч]&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[1 красавіка]]: [[Нур Хасан Хусейн]] (82) — [[самалі]]йскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Самалі (2007—2009)&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200401/1569444593.html Экс-премьер Сомали умер от коронавируса]&lt;/ref&gt;.
* [[9 красавіка]]: [[Анджэй Струміла]] (92) — [[Польшча|польскі]] [[мастак]] беларускага паходжання, [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[Скульптура|скульптар]], [[Фатаграфія|фатограф]], [[Паэзія|паэт]], [[пісьменнік]], [[Сцэнаграфія|сцэнограф]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30543396.html У Польшчы памёр вядомы мастак Анджэй Струміла, які называў Беларусь сваёй Бацькаўшчынай]&lt;/ref&gt;.
* [[13 красавіка]]: [[Аляксей Аляксеевіч Кузьмін]] (78) — беларускі і расійскі артыст аперэты, заслужаны артыст Расіі (1982)&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=249968 Памёр акцёр Музычнага тэатра Аляксей Кузьмін]&lt;/ref&gt;.
* [[14 красавіка]]: [[Ірэна Каляда-Смірнова]] (82) — беларуская грамадская дзяячка ў ЗША, мецэнатка.
* [[22 красавіка]]: [[Віктар Фёдаравіч Гур’еў]] (93) — беларускі оперны спявак&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=250520 Памёр оперны спявак Віктар Гур’еў]&lt;/ref&gt;.
* [[красавік]]: [[Фёдар Пятровіч Сянько]] (83) — савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч&lt;ref&gt;[https://grodnonews.by/news/zhizn/na_84_m_godu_ushel_iz_zhizni_geroy_sotsialisticheskogo_truda_fedor_senko.html На 84-м году ушел из жизни Герой Социалистического Труда Федор Сенько]&lt;/ref&gt;.
* [[красавік]]: [[Паўліна Сурвіла]] (56) — [[ЗША|амерыканскі]] этнамузыколаг і мастачка беларускага паходжання&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30577059.html Памерла Паўліна Сурвіла, выканаўчы дырэктар Цэнтру беларускіх дасьледаваньняў у ЗША]&lt;/ref&gt;.

== Май ==
* [[8 мая]]: [[Вальтэр Грайравіч Мнацаканаў]] (85) — беларускі кампазітар і дырыжор&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-belorusskiy-kompozitor-i-dirizher-valter-mnatsakanov.html Ушел из жизни белорусский композитор и дирижер Вальтер Мнацаканов]&lt;/ref&gt;.
* [[9 мая]]: [[Літл Рычард]] (87) — амерыканскі спявак і кампазітар.
* [[12 мая]]: [[Мішэль Пікалі]] (94) — французскі акцёр, сцэнарыст.
* [[17 мая]]: [[Юрый Анатольевіч Зісер]] (59) — беларускі прадпрымальнік, заснавальнік і саўладальнік партала [[TUT.BY]]&lt;ref&gt;[https://rh.by/2020/05/17/zisjer/ Памёр заснавальнік і саўладальнік партала tut.by Юрый Зісер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200524145942/https://rh.by/2020/05/17/zisjer/ |date=24 мая 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[18 мая]]: [[Пётр Віктаравіч Вандзілоўскі]] (65) — беларускі дырыжор, педагог&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=251962 Памёр дырыжор Пятро Вандзілоўскі]&lt;/ref&gt;.
* [[27 мая]]: [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч]] (94) — беларускі навуковец, сын [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200528/1590642690-pamyor-malodshy-syn-yakuba-kolasa-mihas-mickevich |title=Памёр малодшы сын Якуба Коласа Міхась Міцкевіч |access-date=28 мая 2020 |archive-date=8 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908095550/http://zviazda.by/be/news/20200528/1590642690-pamyor-malodshy-syn-yakuba-kolasa-mihas-mickevich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Чэрвень ==
* [[1 чэрвеня]]: [[Янез Качыянчыч]] (78) — славенскі палітык і грамадскі дзеяч&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200602/1591077949-pamyor-prezident-eurapeyskih-alimpiyskih-kamitetau-yanez-kachyyanchych |title=Памёр прэзідэнт Еўрапейскіх алімпійскіх камітэтаў Янез Качыянчыч |access-date=2 чэрвеня 2020 |archive-date=17 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617024852/https://zviazda.by/be/news/20200602/1591077949-pamyor-prezident-eurapeyskih-alimpiyskih-kamitetau-yanez-kachyyanchych |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[2 чэрвеня]]: [[Мікалай Мікалаевіч Бамбалаў]] (81) — беларускі біягеахімік.
* [[4 чэрвеня]]: [[Васіль Пятровіч Хрол]] (63) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/687478.html Умер бывший депутат Василий Хрол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025215316/https://news.tut.by/economics/687478.html |date=25 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[5 чэрвеня]]: [[Міхаіл Міхайлавіч Какшэнаў]] (83) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=253036 Памёр расійскі акцёр Міхаіл Какшэнаў]&lt;/ref&gt;.
* [[6 чэрвеня]]: [[Пётр (Карпусюк)]] (61) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/ad-karanavirusu-pamyor-uladyka-pyotr-vikaryy-navagrudskay-eparhii Ад каранавіруса памёр ўладыка Пётр — вікарый Навагрудскай епархіі]&lt;/ref&gt;.
* [[7 чэрвеня]]: [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга]] (80) — беларускі мастак&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-belaruski-mastak-uladzimir-basalyga Памёр беларускі мастак Уладзімір Басалыга]&lt;/ref&gt;.
* [[8 чэрвеня]]: [[П’ер Нкурунзіза]] (80) — прэзідэнт [[Бурундзі]] (2005—2020)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30662596.html Памёр 55-гадовы прэзыдэнт Бурундзі. Быў на пасадзе 15 гадоў, ігнараваў каранавірус]&lt;/ref&gt;.
* [[20 чэрвеня]]: [[Свен Арнэ Хансэн]] (74) — прэзідэнт Еўрапейскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі (2015—2020)&lt;ref&gt;[https://www.sports.ru/athletics/1086286217.html Умер президент European Athletics Свен-Арне Хансен]&lt;/ref&gt;.
* [[26 чэрвеня]]: [[Юзаф Трубовіч]] (94) — беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч, быў найстарэйшым каталіцкім святаром у Беларусі&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=254265 Памёр найстарэйшы каталіцкі святар у Беларусі Юзаф Трубовіч]&lt;/ref&gt;.

== Жнівень ==
* [[6 жніўня]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Заблоцкі]] (80) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12 склікання&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=256697 Памёр дэпутат ВС 12 склікання Уладзімір Заблоцкі]&lt;/ref&gt;.
* [[10 жніўня]]: [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі]] (34) — удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэста]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнтскіх выбараў 2020 года]] ў Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/696350.html У погибшего во время акции протеста на Притыцкого была открытая рана грудной клетки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201001192531/https://news.tut.by/society/696350.html |date=1 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[11 жніўня]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Віхор]] (25) — удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэста]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнтскіх выбараў 2020 года]] ў Беларусі&lt;ref&gt;[https://charter97.org/be/news/2020/8/15/389627/ Стала вядома пра яшчэ адну смерць ад рук лукашэнкаўскіх карнікаў]&lt;/ref&gt;.
* [[18 жніўня]]: [[Вячаслаў Уладзіміравіч Гладкіх]] (44) — расійскі генерал-маёр.
* [[19 жніўня]]: [[Барыс Яўгенавіч Патон]] (101) — савецкі і ўкраінскі навуковец у галіне металургіі і тэхналогіі металаў, доктар тэхнічных навук, прафесар, прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Украіны (1962—2020), [[Герой Украіны]] (1998)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257424 Памёр прэзідэнт Акадэміі навук Украіны Барыс Патон. Ён пражыў 101 год]&lt;/ref&gt;.
* [[19 жніўня]]: [[Ірына Мікалаеўна Савельева]] (89) — савецкая і беларуская балерына і харэограф, салістка балета [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета]], [[народная артыстка Беларусі]] (1964)&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/bel/news/kultura/ushla_iz_zhizni_narodnaya_artistka_belarusi_balerina_i_pedagog_irina_saveleva/ Пайшла з жыцця народная артыстка Беларусі, балерына і педагог Ірына Савельева]&lt;/ref&gt;.
* [[19 жніўня]]: [[Генадзь Валер’евіч Шутаў]] (44) — удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ў Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/697248.html В госпитале умер мужчина из Бреста, в которого силовики выстрелили на протестах. Ему было 44 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201117021902/https://news.tut.by/society/697248.html |date=17 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;.

== Верасень ==
* [[10 верасня]]: [[Уладзімір Іванавіч Адамушка]] (68) — беларускі гісторык і архівіст&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=258816 Памёр вядомы архівіст і гісторык Уладзімір Адамушка]&lt;/ref&gt;.
* [[16 верасня]]: [[Максім Сяргеевіч Марцінкевіч]] (36) — расійскі відэаблогер неанацысцкага кшталту&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200916/tesak-1577310857.html Националист Максим «Тесак» Марцинкевич покончил с собой в СИЗО]&lt;/ref&gt;.
* [[20 верасня]]: [[Віктар Яўгенавіч Панін (фізік)|Віктар Яўгенавіч Панін]] (89) — савецкі і расійскі вучоны ў галіне фізікі трываласці і матэрыялазнаўства, акадэмік [[АН СССР]] (1987).
* [[24 верасня]]: [[Вікенцій Вікенцьевіч Макарэвіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] ([[1997]]—[[2001]]).
* [[28 верасня]]: [[Тамара Трафімаўна Мужэнка]] (80) — беларуская актрыса тэатра і кіно, Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200929/1601365935-pamerla-zasluzhanaya-artystka-belarusi-tamara-muzhenka |title=Памерла заслужаная артыстка Беларусі Тамара Мужэнка |access-date=13 кастрычніка 2020 |archive-date=17 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017130042/http://zviazda.by/be/news/20200929/1601365935-pamerla-zasluzhanaya-artystka-belarusi-tamara-muzhenka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Кастрычнік ==
* [[4 кастрычніка]]: [[Барыс Самуілавіч Клейн]] (91) — беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, прафесар&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=260180 Памёр Барыс Клейн]&lt;/ref&gt;.
* [[5 кастрычніка]]: [[Леанід Фёдаравіч Пісанік]] (63) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага і сёмага скліканняў (2016—2020).
* [[8 кастрычніка]]: [[Валерый Іванавіч Кокараў]] (80) — беларускі дзяржаўны дзеяч, віцэ-прэм’ер Беларусі, генеральны дырэктар «Беларуснафты»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=261393 Памёр былы віцэ-прэм’ер Валерый Кокараў]&lt;/ref&gt;.
* [[10 кастрычніка]]: [[Валерый Аляксеевіч Шчукін]] (78) — беларускі палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета РБ 13-га склікання]], праваабаронца, журналіст.
* [[12 кастрычніка]]: [[Юрка Голуб]] (72) — беларускі празаік, паэт, журналіст&lt;ref&gt;[https://lit-bel.org/news/pamyer-yurka-golub/ Памёр Юрка Голуб] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201013214543/https://lit-bel.org/news/pamyer-yurka-golub/ |date=13 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 кастрычніка]]: [[Валерый Кірылавіч Іваноў]] (72) — беларускі кампазітар, народны артыст Рэспублікі Беларусь (1998)&lt;ref&gt;[https://budzma.by/news/pamyer-kampazitar-valeryy-ivanou.html Памёр кампазітар Валерый Іваноў, аўтар музыкі да «Гуляць дык гуляць»]&lt;/ref&gt;.
* [[19 кастрычніка]]: [[Войцех Пшоняк]] (78) — польскі акцёр
* [[19 кастрычніка]]: [[Барыс Уладзіміравіч Лядэнка]] (67) — савецкі і беларускі архітэктар, галоўны архітэктар Віцебска і Смаленска&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://readovka67.ru/news/63478 |title=От коронавируса умер бывший главный архитектор Смоленска |access-date=2 лістапада 2020 |archive-date=20 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020195047/https://readovka67.ru/news/63478 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[20 кастрычніка]]: [[Юрый Іванавіч Варонежцаў]] (64) — савецкі і беларускі фізік, народны дэпутат СССР&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baj.by/be/content/pamyor-navukovec-gramadzki-dzyayach-syabra-bazh-yury-varonezhcau |title=Памёр навуковец, грамадзкі дзяяч, сябра БАЖ Юры Варонежцаў |access-date=2 лістапада 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031104012/https://baj.by/be/content/pamyor-navukovec-gramadzki-dzyayach-syabra-bazh-yury-varonezhcau |archivedate=31 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[22 кастрычніка]]: [[Галіна Сямёнаўна Талкачова]] (86) — беларуская актрыса, [[народная артыстка Беларусі]] (1990)&lt;ref&gt;[https://budzma.by/news/pamerla-galina-talkachova.html Памерла актрыса Купалаўскага тэатра Галіна Талкачова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201101121718/https://budzma.by/news/pamerla-galina-talkachova.html |date=1 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;.
* [[22 кастрычніка]]: [[Віктар Мікітавіч Швед]] (95) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст, грамадскі дзеяч.
* [[25 кастрычніка]]: [[Ібрагім Ізат ад-Дуры]] (78) — іракскі палітычны і ваенны дзеяч, кіраўнік партыі [[Баас]]&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-153203112_37911 Умер на 78 году жизни от лейкемии Генеральный секретарь партии «Баас»] // Голос Арабов | صوت العرب (суполка ў ВКонтакте)&lt;/ref&gt;.
* [[29 кастрычніка]]: [[Міхаіл Кліменцьевіч Вінаградаў]] (76) — беларускі архітэктар, заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20201030/1604044815-pamyor-arhitektar-mihail-vinagradau-adzin-z-autarau-nacyyanalnay |title=Памёр архітэктар Міхаіл Вінаградаў — адзін з аўтараў Нацыянальнай бібліятэкі і мінскага чыгуначнага вакзала |access-date=2 лістапада 2020 |archive-date=5 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105043956/http://zviazda.by/be/news/20201030/1604044815-pamyor-arhitektar-mihail-vinagradau-adzin-z-autarau-nacyyanalnay |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Лістапад ==
* [[1 лістапада]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Карагін]] (68) — беларускі грамадскі дзеяч, палітык, прадпрымальнік&lt;ref&gt;[https://allminsk.biz/o-soyuze/novosti/63937-soboleznovaniee Соболезнование]&lt;/ref&gt;.
* [[4 лістапада]]: [[Генадзь Барысавіч Хасін]] (85) — беларускі футбаліст ([[ФК Дынама Мінск]])&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=261874 «Я ўжо стаміўся жыць…» Памёр легендарны беларускі футбаліст Генадзь Хасін]&lt;/ref&gt;.
* [[6 лістапада]]: [[Міхаіл Міхайлавіч Жванецкі]] (86) — расійскі пісьменнік-сатырык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20201106/1604671579-pamyor-mihail-zhvanecki |title=Памёр Міхаіл Жванецкі |access-date=6 лістапада 2020 |archive-date=13 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113131855/http://zviazda.by/be/news/20201106/1604671579-pamyor-mihail-zhvanecki |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[9 лістапада]]: [[Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі]] (79) — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор [[Народны хор імя Г. І. Цітовіча|Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусі імя Г. І. Цітовіча]]. Народны артыст Беларусі.
* [[12 лістапада]]: [[Раман Ігаравіч Бандарэнка]] (31) — беларускі мастак, які загінуў у час [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў у Беларусі]].
* [[14 лістапада]]: [[Армен Барысавіч Джыгарханян]] (85) — савецкі, армянскі і расійскі акцёр тэатра і кіно.
* [[17 лістапада]]: [[Раман Рыгоравіч Вікцюк]] (84) — расійскі тэатральны рэжысёр.
* [[18 лістапада]]: [[Любоў Рыгораўна Румянцава]] (77) — беларуская актрыса, [[заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1978)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20201118/1605707700-pamerla-aktorka-lyubou-rumyancava |title=Памерла акторка Любоў Румянцава |access-date=22 верасня 2022 |archive-date=22 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922060948/https://zviazda.by/be/news/20201118/1605707700-pamerla-aktorka-lyubou-rumyancava |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[19 лістапада]]: [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба]] (62) — беларускі мастак&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/ushel_iz_zhizni_valeriy_shkarubo/ Сышоў з жыцця Валерый Шкаруба]&lt;/ref&gt;.
* [[20 лістапада]]: [[Алег Барысавіч Залётнеў]] (73) — беларускі кампазітар&lt;ref&gt;[https://belta.by/culture/view/umer-belorusskij-kompozitor-oleg-zaletnev-416567-2020 Умер белорусский композитор Олег Залетнев]&lt;/ref&gt;.
* [[20 лістапада]]: [[Віктар Сцяфанавіч Цітоў]] (82) — беларускі этнограф.
* [[24 лістапада]]: [[Марыя Рыгораўна Аліева]] (67) — беларуская прафсаюзная дзяячка і лідарка жаночага руху&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30968524.html Пайшла з жыцьця прафсаюзная дзяячка Марыя Аліева. Яна не прапускала Маршы пэнсіянэраў]&lt;/ref&gt;.
* [[24 лістапада]]: [[Дзмітрый Леанідавіч Пятровіч]] (49) — беларускі паэт&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=263320 Ад каранавіруса памёр паэт Дзмітрый Пятровіч. У той жа дзень памерла і яго маці]&lt;/ref&gt;.
* [[25 лістапада]]: [[Дыега Арманда Марадона]] (60) — аргенцінскі футбаліст, адзін з найлепшых футбалістаў за ўсю гісторыю&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=263552 Памёр Дыега Марадона]&lt;/ref&gt;.
* [[26 лістапада]]: [[Сямён Пятровіч Кундас]] (67) — беларускі спецыяліст у галіне электронікі&lt;ref&gt;[https://www.iseu.bsu.by/ru/2020/11/27/semjon-petrovich-kundas-12-04-1953-g-26-11-2020-g/ Семён Петрович Кундас (12. 04. 1953 г. — 26. 11. 2020 г.)]&lt;/ref&gt;.
* [[27 лістапада]]: [[Махсен Фахрызадэ]] (59) — іранскі фізік.

== Снежань ==
* [[1 снежня]]: [[Ніна Георгіеўна Іванова]] (88) — савецкая кінаактрыса&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20201202/obschestvo-1587362311.html Умерла актриса Нина Иванова, сыгравшая в фильме «Весна на Заречной улице»]&lt;/ref&gt;.
* [[1 снежня]]: [[Марыя Лявонцьеўна Іткіна]] (88) — савецкая і беларуская лёгкаатлетка, трэнер, спартыўны функцыянер&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=264586 Памерла легендарная лёгкаатлетка Марыя Іткіна]&lt;/ref&gt;.
* [[2 снежня]]: [[Зафарула Хан Джамалі]] (76) — пакістанскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Пакістана (2002—2004).
* [[2 снежня]]: [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] (94) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэзідэнт Францыі]] (1974—1981)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=264678 Ад каранавіруса памёр былы прэзідэнт Францыі Жыскар д’Эстэн — заснавальнік ЕС і каханак Эмануэль]&lt;/ref&gt;.
* [[2 снежня]]: [[Барыс Рыгоравіч Плотнікаў]] (71) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, [[народны артыст Расійскай Федэрацыі]] (1998)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30980324.html Памёр расейскі актор, які сыграў герояў Быкава і Караткевіча]&lt;/ref&gt;.
* [[6 снежня]]: [[Валерый Фёдаравіч Вінакураў]] (79) — беларускі [[геолаг]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=264952 Ад каранавіруса памёр адзін са стваральнікаў ўнікальнага мінскага Парку валуноў Валерый Вінакураў]&lt;/ref&gt;.
* [[8 снежня]]: [[Бэла Амаўна Масумян]] (83) — савецкая і беларуская актрыса, [[народная артыстка Беларусі]] (1995)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=264931 Памерла легенда беларускага тэатра Бэла Масумян]&lt;/ref&gt;.
* [[9 снежня]]: [[Марыя Ціханаўна Абрамовіч]] (76) — беларускі механізатар, народны дэпутат СССР (1989—1991), ганаровая грамадзянка Барысаўскага раёна (2014).
* [[9 снежня]]: [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] (84) — беларускі палітык, [[прэм’ер-міністр Беларусі]] (1990—1994)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=264959 Ад каранавіруса памёр першы прэм’ер-міністр незалежнай Беларусі Вячаслаў Кебіч]&lt;/ref&gt;.
* [[11 снежня]]: [[Кім Кі Дук]] (59) — паўднёвакарэйскі кінарэжысёр.
* [[12 снежня]]: [[Валянцін Іосіфавіч Гафт]] (85) — савецкі і расійскі акцёр, [[Народны артыст СССР]] (1984)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30997184.html Памёр актор Валянцін Гафт]&lt;/ref&gt;.
* [[14 снежня]]: [[Марыя Іосіфаўна Карпенка]] (88) — беларуская пісьменніца, журналіст
* [[17 снежня]]: [[Генадзь Адольфавіч Кернес]] (85) — украінскі палітык&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265416 Мэр Харкава Кернес памёр ад каранавіруса]&lt;/ref&gt;.
* [[21 снежня]]: [[Віктар Паўлавіч Бруцкі]] (69) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13 склікання, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання&lt;ref&gt;[https://belayarus.by/news/glavnye-novosti/my-zhivem-chtob-posle-smerti-voplotitsya-/ Прощайте, наш корабел, созидатель и друг из Пинска — Виктор Бруцкий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229214756/https://belayarus.by/news/glavnye-novosti/my-zhivem-chtob-posle-smerti-voplotitsya-/ |date=29 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[21 снежня]]: [[Аляксандр Яфімавіч Курляндскі]] (82) — савецкі і расійскі пісьменнік, аўтар кніг для дзяцей&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265619 Памёр пісьменнік Аляксандр Курляндскі. Ён прыдумаў «Ну, пачакай!» і «Вяртанне блуднага папугая»]&lt;/ref&gt;.
* [[25 снежня]]: [[Алег Іванавіч Краўчанка]] (49) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь (2017—2020)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265844 Памёр намеснік міністра замежных спраў і амбасадар у ЗША Алег Краўчанка]&lt;/ref&gt;.
* [[25 снежня]]: [[Яан Раэтс]] (88) — эстонскі кампазітар.
* [[25 снежня]]: [[Максім Уладзіміравіч Цыгалка]] (37) — беларускі футбаліст, які гуляў за нацыянальную зборную.
* [[27 снежня]]: [[Леанід Фёдаравіч Заіка]] (72) — беларускі эканаміст&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265887 Памёр эканаміст Леанід Заіка. Ён перанёс каранавірус]&lt;/ref&gt;.
* [[29 снежня]]: [[П’ер Кардэн]] (98) — французскі мадэльер&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/bel/life/521777/ |title=Памёр П’ер Кардэн |access-date=29 снежня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613193444/https://belaruspartisan.by/bel/life/521777/ |archivedate=13 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[29 снежня]]: [[Уладзіслаў Пятровіч Уласаў]] (91) — савецкі і беларускі тэатральны акцёр, артыст Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра лялек, заслужаны артыст Беларускай ССР&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=265998 Памёр акцёр Тэатра лялек Уладзіслаў Уласаў]&lt;/ref&gt;.
* [[31 снежня]]: [[Рабер Асейн]] (93) — французскі акцёр і рэжысёр.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 2020 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2020]]</text>
      <sha1>s3smz0i051qa5te9zualdh7ozuo9xfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФАТХ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628006</id>
    <revision>
      <id>5166985</id>
      <parentid>4603568</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40094-33</username>
        <id>171266</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Мы ўнеслі гэтыя змены, таму што ФАТХ наогул не прадбачыць разбурэння Ізраіль але ХАМАС: https://www.britannica.com/topic/Fatah.</comment>
      <origin>5166985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7919" sha1="tbmtd9mtl2hpqjdhjjp9c42yplx6v4k" xml:space="preserve">{{партыя}}'''ФАТХ''' ([[Арабская мова|араб.]]: فتح Fatḥ) — &quot;Палесцінскі рух за нацыянальнае вызваленне&quot;, палесцінская нацыяналістычная [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычная]] палітычная партыя і найбуйнейшая фракцыя канфедэратыўнай шматпартыйнай арганізацыі вызвалення [[Палесціна|Палесціны]]&lt;ref&gt;https://eng.alzaytouna.net/&lt;/ref&gt;. Другая па велічыні партыя у Палесцінскім заканадаўчым савеце. Прэзідэнт Палецінскай адміністрацыі з'яўляецца членам ФАТХ.

== Гісторыя ==

Рух быў заснаваны ў другой палове 1950-х гадоў (розныя крыніцы спасылаюцца на даты з 1954 па 1959 гады) у Кувейце. Аднак яго афіцыйны дзень нараджэння 1 студзеня 1965 года — дзень першай тэрарыстычнай аперацыі ў Ізраілі. Гэта была няўдалая спроба дыверсіі на ізраільскім водаправодзе. Стваральнікамі ФАТХ лічаць [[Ясір Арафат|Ясіра Арафата]]&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Yasser-Arafat☁ https://www.britannica.com/biography/Yasser-Arafat]&lt;/ref&gt; і Абу-Джыхада. У 1969 годзе Ясір Арафат узначаліў Арганізацыю вызвалення Палесціны, і з таго часу прадстаўнікі ФАТХ склалі большасць у выканаўчым камітэце АВП і вызначылі яе палітыку.

З 1975 года баявікі арганізацыі праходзілі навучанне ў [[СССР]] у 165-м навучальным цэнтры замежнай службы.На выбарах 20 студзеня 1996 года Ясір Арафат быў абраны прэзідэнтам Палесцінскай адміністрацыі, а ФАТХ атрымаў большасць — 47 з 88 месцаў у Палесцінскім заканадаўчым савеце першага склікання.Пасля смерці Ясіра Арафата ў 2004 годзе пасаду кіраўніка ФАТХ змяніў Фарук Каддумі, які негатыўна ставіўся да пагаднення ў Осла і адмовіўся перайсці з туніскага выгнання ў 1994 годзе ў тагачасную Палесцінскую адміністрацыю. Большасць членаў кіруючых органаў ФАТХ у Цэнтральным камітэце і Рэвалюцыйным савеце падтрымалі новага старшыню Выканкама [[Махмуд Абас|Махмуда Абаса]].

25 лістапада 2004 года Рэвалюцыйная рада Руху ФАТХ ўхваліла рашэнне Цэнтральнага камітэта Фата аб вылучэнні Махмуда Абаса, кандыдата ў прэзідэнты ПНА, за яго прагаласавалі 100 са 129 членаў савета.

13 снежня 2005 г. Цэнтральны камітэт ФАТХ высунуў выбарчы спіс на чале з прэм'ер-міністрам аўтаноміі Ахмедам Кураем. У адказ 14 снежня група маладых лідараў на чале з Марванам Баргуці абвясціла рух ФАТХ, які абвясціў пра стварэнне ўласнай партыі Аль-Мустакаба (Партыі будучыні). У выбарчы спіс новай партыі ўвайшлі такія вядомыя дзеячы ФАТХ, як Махамед Далан і Джыбрыл Раджуб, якіх &quot;непрымірымыя&quot; палесцінскія палітыкі лічаць &quot;заходнімі&quot; палітыкамі. У канцы снежня 2005 года першапачаткова члены арганізацыі, якая першапачаткова адмовілася ад удзелу ў руху, усё ж пагадзіліся вярнуцца ў спіс выбараў ФАТХ на чале з Баргуці.

На выбарах у Палесцінскую заканадаўчую раду другога склікання 25 студзеня 2006 года ў партыйных спісах Фат нязначна прайграў па колькасці галасоў, аддадзеных рухам [[ХАМАС]] (41,43% супраць 44,45%, гэта значыць 28 мандатаў супраць 29), і прайграў у большасці мажарытарных выбарчых акруг, прайграўшы большасць у парламенце аўтаноміі (у Хамасе - 74 месцы з 132, у ФАТХ- 45). ФАТХ заставаўся пад уладай прэзідэнта Аўтаноміі Абаса (гэта значыць кіравання большасцю органаў унутраных спраў) і Выканаўчага савета Арганізацыі вызвалення Палесціны (органаў, якія кантралююць міжнародныя кантакты Палесціны і перамовы з Ізраілем).

У лютым 2006 года лідары ФАТХ дамовіліся з прадстаўнікамі &quot;Хамаса&quot; аб магчымым уступленні ў новы кабінет аўтаноміі. Аднак, па выніках перамоў, ФАТХ адмовіўся ўвайсці ва ўрад, бо Хамас не пагадзіўся ўключыць у праграму дзеянняў урада меркаванне, што АВП з'яўляецца адзіным законным прадстаўніком палесцінскага народа.13 жніўня 2009 г. 6-ы з'езд, які прыняў палітычную платформу руху, завяршыўся.

На гэтым кангрэсе ізраільцянін габрэйскага паходжання Уры Дэвіс быў упершыню абраны ў Рэвалюцыйную раду ФАТХ&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/hasen/spages/1107668.html Jerusalem-born Jew elected to Fatah Revolutionary Council] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091007000041/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1107668.html |date=7 кастрычніка 2009 }}&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе ў ФАТХ увайшоў яшчэ адзін яўрэй, [[Ілан Галеві]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Elhanan Miller|url=http://www.timesofisrael.com/palestinians-yes-to-jews-no-to-settlers-in-our-state/|title=Palestinians: Yes to Jews, no to settlers in our state|work=[[The Times of Israel]]|date=2014-01-27|accessdate=2018-11-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Зямля Ізраільская]]
* [[Сірыя Палесцінская]]
* [[Святая зямля]]
* [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя]]
* [[Дзяржава Палесціна]]
* [[Араба-ізраільскі канфлікт]]

== Зноскі ==
{{Reflist}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Палесцінскі нацыяналізм]]
[[Катэгорыя:Ізраіль]]
[[Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт]]
[[Катэгорыя:Ізраіля-палесцінскія адносіны]]</text>
      <sha1>tbmtd9mtl2hpqjdhjjp9c42yplx6v4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авечкагадоўля ў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638665</id>
    <revision>
      <id>5167018</id>
      <parentid>4975192</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ciepiersia</username>
        <id>162280</id>
      </contributor>
      <comment>Дапоўнена з артыкулу Авечкагадоўля ў раздзеле тарашкевіца м правапісам</comment>
      <origin>5167018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12644" sha1="gd79n2aww0rov3ckig5rg0c81whneyh" xml:space="preserve">'''Авечкагадоўля Беларусі''' — галіна [[жывёлагадоўля ў Беларусі|жывёлагадоўлі]], якая займаецца гадоўляй авечак.

== Гісторыя ==

Авечкагадоўля ў Беларусі здаўна мела шырокае распаўсюджанне.

У 1429 годзе пры падрыхтоўцы да каранавання вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а за тыдзень з'елі 500 бараноў.

З 1700-х гадоў у Беларусі сталі займацца авечкагадоўляй грубашэрсных пародаў. На 1856 год у 5 беларускіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] налічвалася 1465,7 тысяч авечак. Да 1911 году іх лік вырас да 2563,1 тысячы&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Н.К. Гагохія, Г.А. Коцел.|частка=[http://elib.bspu.by/bitstream/doc/26322/1/10%20Гогохия%20Котел.pdf Дваранска-памешчыцкая авечкагадоўля на тэрыторыі Беларусі ў другой палове XIX ст.]|загаловак=Беларуская дзяржаўнасьць: вытокі, станаўленьне, разьвіцьцё (IX - XXI стст.)|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. [[А.В. Касовіч]]|выданне=|месца=Менск|выдавецтва=[[РІВШ]]|год=2017|том=|старонкі=29-33|старонак=|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;. У 1913 годзе тонкарунныя авечкі (мерыносы) складалі 6% пагалоўя.

У міжваенны час племянныя і прадукцыйныя якасці авечак палепшылі за кошт увядзення планавых парод (прэкас, латвійская цёмнагаловая і раманаўская). У 1939 годзе ў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] налічвалася 2,5 млн авечак, з іх 1,7 млн (68%) у падсобных сялянскіх гаспадарках. У 1985 годзе 382 тысяч авечак налічвалася ў [[калгас]]ах і [[саўгас]]ах. Яшчэ 247 тысяч (39%) было ў свойскіх гаспадарках. Агулам настрыглі звыш 1000 тон воўны. У Беларускай ССР існавала 120 адмысловых авечкагадоўчых гаспадарак, дзе пераважала мяса-воўнавая авечкагадоўля.

Паступовае змяншэнне пагалоўя авечак адзначалася ў сувязі з [[Наступствы Чарнобыльскай катастрофы|наступствамі Чарнобыльскай катастофы]] ў Гомельскай і Магілёўскай абласцях, бо воўна назапашвае радыёнукліды: 1985 год — 640,2 тыс., 1990 год — 475,5 тыс., 1994 год — 271,3 тысячы авечак.

На 2012 год найбольшай авечкагадоўчай гаспадаркай Беларусі быў сельскагаспадарчы вытворчы каапэратыў (СВК) «[[Канюхі (Ляхавіцкі раён)|Канюхі]]» ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] (Брэсцкая вобласць). Агулам налічвалася звыш 10 авечкагадоўчых гаспадарак, з якіх толькі адна была дзяржаўнай. Найбольш пашыранай была раманаўская парода авечак. Таксама для вывядзення ўласных парод і паляпшэньня якасці воўны завозілі пароды тэксель, іль-дэ-франс і суфальк. Найбольш спрыяльныя ўмовы для авечкагадоўлі былі ў Гомельскай вобласьці. Буйныя таварныя гаспадаркі мелі статкі па 5000 авечак, з якіх звыш 60% складалі маткі. Догляд авечак вымагаў сезоннай працы пастухоў на сенажацях і стрыгаляў, якія могуць за тры хвіліны пастрыгчы авечку. Жывёламесца авечкі каштавала ўдвая менш за такое месца для каровы. Харчаванне авечкі на 70% складалася з грубага корму, рэшта — канцэнтрат. Гадаванне 10 авечак каштавала столькі, колькі ўтрыманне адной каровы. [[Аршанскі мясакамбінат]] закупаў маладняк (ягнятаў) па 33 000 [[Беларускі рубель|рублёў]] ($3,94) за кілаграм. Тым часам у Мінску 1 кг бараніны каштаваў 120 000 рублёў ($14,34). Звыш 90% выручкі авечкаводы атрымлівалі ад продажу мяса. Рэшту — ад продажу воўны на [[Смілавічы|Смілавіцкую]] валюшна-лямцавую фабрыку (Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць), дзе выраблялі [[валёнкі]]. Таксама цанілася [[сукно]] з авечай воўны, бо яно захоўвала цяпло пры намаканні ў адрозненьне ад таннага хімічнага валакна&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Тарас Шчыры.|загаловак=Авечкагадоўля ў Беларусі: пачынаць трэба фэрмэрам|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=97979|выданне=[[Зьвязда]]|тып=газета|год=2 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-02 104 (27219)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/97953/2cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

Пагатоў пры нараджэнні ягнятаў вагой 2-3 кг, бараны ў Беларусі дасягалі жывой вагі да 100 кг, з якіх настрыгалі да 4,5 кг поўсці з адной галавы. Стрыжка ажыццяўлялася двойчы на год&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Ніна Надэ|загаловак=Авечкагадоўля — ніша для прадпрымальных людзей|спасылка=http://www.beresta.by/?p=36352|выдавец=«[[Вялікая Бераставіца|Бераставіцкая]] газета»|дата публікацыі=22 студзеня 2016|копія=http://news.21.by/regional-news/2016/01/22/1157540.html|дата копіі=22 студзеня 2016|дата доступу=15 кастрычніка 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Пагалоўе ==
[[Файл:Aŭciuki, Haj. Аўцюкі, Гай (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|250px|міні|[[Ісак Абрамавіч Сербаў|І. Сербаў]]. Гай, статак авечак у в. [[Вялікія Аўцюкі|Аўцюкі]], цяпер [[Калінкавіцкі раён]]. 1912 год.]]
Гістарычна вытворчасць воўны была важнай галіной сельскай гаспадаркі, аднак з сярэдзіны XX стагоддзя пагалоўе авечак пачало хутка скарачацца. Пра шырокую распаўсюджанасць авечак у пачатку XX стагоддзя сведчыць той факт, што толькі ваўкамі ў 1924 — 25 гадах у Беларусі было знішчана 22100 авечак&lt;ref name=&quot;ЭПБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|1|Воўк}}. — С. 492&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Belagro-2019 (Belarusian breeding enterprise) 008.jpg|250px|міні|Авечкі з выстаўкі «Белагра-2019»]]
У 2010-я гады пагалоўе авечак пачало расці — з мінімуму ў 51,8 тысяч у 2011 годзе да 89,8 тысяч У 2017 годзе. Удвая вырасла пагалоўе авечак у буйных сельскагаспадарчых арганізацыях (з 6 да 12 тысяч), у чатыры разы — у фермерскіх гаспадарках (з 4,1 да 16,3 тысяч), амаль на 50 % у асабістых гаспадарках насельніцтва (з 42 да 62 тысяч). Змянілася і доля гаспадарак розных катэгорый: з 10,8 % да 13,3 % вырасла доля буйных сельскагаспадарчых арганізацый, з 7,9 % да 18,1 % — доля фермерскіх гаспадарак, у той час як доля асабістых гаспадарак насельніцтва скарацілася з 81, 3 % да 68,6 %{{sfn|СХРБ|2017|с=127—129}}.

Дасягнуўшы лакальнага піка у 2018 годзе (89,9 тысяч), пагалоўе авечак пачало скарачацца (да 87,6 тысяч на 1 студзеня 2019 года){{sfn|СХРБ|2019|с=135}}.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:200
PlotArea = left:40 right:20 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:500
PlotData =
  color:cobar width:22 align:left
  bar:1941 from:0 till:500
  bar:1961 from:0 till:500
  bar:1971 from:0 till:500
  bar:1981 from:0 till:500
  bar:1991 from:0 till:403
  bar:1996 from:0 till:204
  bar:2001 from:0 till:89
  bar:2005 from:0 till:59
  bar:2010 from:0 till:52
  bar:2011 from:0 till:52
  bar:2012 from:0 till:53
  bar:2013 from:0 till:60
  bar:2014 from:0 till:63
  bar:2015 from:0 till:73
  bar:2016 from:0 till:84
  bar:2017 from:0 till:90
  bar:2018 from:0 till:90
  bar:2019 from:0 till:88
  bar:2020 from:0 till:85
  bar:2021 from:0 till:87
  bar:2022 from:0 till:83
  bar:2023 from:0 till:79
  bar:2024 from:0 till:76
  bar:2025 from:0 till:74

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1941 at: 10 text: 2539 shift:(-10) 
  bar:1961 at: 10 text: 1151 shift:(-10) 
  bar:1971 at: 10 text: 663 shift:(-10) 
  bar:1981 at: 10 text: 546 shift:(-10) 
  bar:1991 at: 10 text: 403 shift:(-10) 
  bar:1996 at: 10 text: 204 shift:(-10) 
  bar:2001 at: 10 text: 89 shift:(-5) 
  bar:2005 at: 10 text: 53 shift:(-5) 
  bar:2010 at: 10 text: 52 shift:(-5) 
  bar:2011 at: 10 text: 51,8 shift:(-10) 
  bar:2012 at: 10 text: 52,5 shift:(-10) 
  bar:2013 at: 10 text: 59,9 shift:(-10) 
  bar:2014 at: 10 text: 62,5 shift:(-10) 
  bar:2015 at: 10 text: 72,5 shift:(-10) 
  bar:2016 at: 10 text: 84,1 shift:(-10) 
  bar:2017 at: 10 text: 89,8 shift:(-10) 
  bar:2018 at: 10 text: 89,9 shift:(-10) 
  bar:2019 at: 10 text: 87,6 shift:(-10) 
  bar:2020 at: 10 text: 85,2 shift:(-10) 
  bar:2021 at: 10 text: 87,4 shift:(-10) 
  bar:2022 at: 10 text: 82,7 shift:(-10) 
  bar:2023 at: 10 text: 78,7 shift:(-10) 
  bar:2024 at: 10 text: 75,7 shift:(-10) 
  bar:2025 at: 10 text: 74 shift:(-10) 
&lt;/timeline&gt;

== Эканамічныя паказчыкі ==

Беларуская авечкагадоўля надзвычай стратная. У 2018 годзе сярэдняя рэнтабельнасць бараніны, рэалізаванай сельскагаспадарчымі прадпрыемствамі (без уліку фермераў і асабістых гаспадарак насельніцтва), склала −69,8 %, прычым за 2012—2018 гады гэты паказчык упаў амаль у 7 разоў, з −10,8 % у 2012 годзе{{sfn|СХРБ|2019|с=182}}.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/СХРБ 2017}}
* {{Крыніцы/СХРБ 2019}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Еўропа паводле тэм 3|Авечкагадоўля}}
{{Сельская гаспадарка Беларусі}}

[[Катэгорыя:Жывёлагадоўля ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Авечкагадоўля|Беларусь]]</text>
      <sha1>gd79n2aww0rov3ckig5rg0c81whneyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167024</id>
      <parentid>5167018</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ciepiersia</username>
        <id>162280</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12644" sha1="ex1ix4rn3ngbcgy1xqh0d5qsqxj7p5m" xml:space="preserve">'''Авечкагадоўля Беларусі''' — галіна [[жывёлагадоўля ў Беларусі|жывёлагадоўлі]], якая займаецца гадоўляй авечак.

== Гісторыя ==
[[Файл:Aŭciuki, Haj. Аўцюкі, Гай (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|250px|міні|[[Ісак Абрамавіч Сербаў|І. Сербаў]]. Гай, статак авечак у в. [[Вялікія Аўцюкі|Аўцюкі]], цяпер [[Калінкавіцкі раён]]. 1912 год.]]
Авечкагадоўля ў Беларусі здаўна мела шырокае распаўсюджанне.

У 1429 годзе пры падрыхтоўцы да каранавання вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а за тыдзень з'елі 500 бараноў.

З 1700-х гадоў у Беларусі сталі займацца авечкагадоўляй грубашэрсных пародаў. На 1856 год у 5 беларускіх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] налічвалася 1465,7 тысяч авечак. Да 1911 году іх лік вырас да 2563,1 тысячы&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Н.К. Гагохія, Г.А. Коцел.|частка=[http://elib.bspu.by/bitstream/doc/26322/1/10%20Гогохия%20Котел.pdf Дваранска-памешчыцкая авечкагадоўля на тэрыторыі Беларусі ў другой палове XIX ст.]|загаловак=Беларуская дзяржаўнасьць: вытокі, станаўленьне, разьвіцьцё (IX - XXI стст.)|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. [[А.В. Касовіч]]|выданне=|месца=Менск|выдавецтва=[[РІВШ]]|год=2017|том=|старонкі=29-33|старонак=|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;. У 1913 годзе тонкарунныя авечкі (мерыносы) складалі 6% пагалоўя.

У міжваенны час племянныя і прадукцыйныя якасці авечак палепшылі за кошт увядзення планавых парод (прэкас, латвійская цёмнагаловая і раманаўская). У 1939 годзе ў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] налічвалася 2,5 млн авечак, з іх 1,7 млн (68%) у падсобных сялянскіх гаспадарках. У 1985 годзе 382 тысяч авечак налічвалася ў [[калгас]]ах і [[саўгас]]ах. Яшчэ 247 тысяч (39%) было ў свойскіх гаспадарках. Агулам настрыглі звыш 1000 тон воўны. У Беларускай ССР існавала 120 адмысловых авечкагадоўчых гаспадарак, дзе пераважала мяса-воўнавая авечкагадоўля.

Паступовае змяншэнне пагалоўя авечак адзначалася ў сувязі з [[Наступствы Чарнобыльскай катастрофы|наступствамі Чарнобыльскай катастофы]] ў Гомельскай і Магілёўскай абласцях, бо воўна назапашвае радыёнукліды: 1985 год — 640,2 тыс., 1990 год — 475,5 тыс., 1994 год — 271,3 тысячы авечак.

На 2012 год найбольшай авечкагадоўчай гаспадаркай Беларусі быў сельскагаспадарчы вытворчы каапэратыў (СВК) «[[Канюхі (Ляхавіцкі раён)|Канюхі]]» ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] (Брэсцкая вобласць). Агулам налічвалася звыш 10 авечкагадоўчых гаспадарак, з якіх толькі адна была дзяржаўнай. Найбольш пашыранай была раманаўская парода авечак. Таксама для вывядзення ўласных парод і паляпшэньня якасці воўны завозілі пароды тэксель, іль-дэ-франс і суфальк. Найбольш спрыяльныя ўмовы для авечкагадоўлі былі ў Гомельскай вобласьці. Буйныя таварныя гаспадаркі мелі статкі па 5000 авечак, з якіх звыш 60% складалі маткі. Догляд авечак вымагаў сезоннай працы пастухоў на сенажацях і стрыгаляў, якія могуць за тры хвіліны пастрыгчы авечку. Жывёламесца авечкі каштавала ўдвая менш за такое месца для каровы. Харчаванне авечкі на 70% складалася з грубага корму, рэшта — канцэнтрат. Гадаванне 10 авечак каштавала столькі, колькі ўтрыманне адной каровы. [[Аршанскі мясакамбінат]] закупаў маладняк (ягнятаў) па 33 000 [[Беларускі рубель|рублёў]] ($3,94) за кілаграм. Тым часам у Мінску 1 кг бараніны каштаваў 120 000 рублёў ($14,34). Звыш 90% выручкі авечкаводы атрымлівалі ад продажу мяса. Рэшту — ад продажу воўны на [[Смілавічы|Смілавіцкую]] валюшна-лямцавую фабрыку (Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць), дзе выраблялі [[валёнкі]]. Таксама цанілася [[сукно]] з авечай воўны, бо яно захоўвала цяпло пры намаканні ў адрозненьне ад таннага хімічнага валакна&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Тарас Шчыры.|загаловак=Авечкагадоўля ў Беларусі: пачынаць трэба фэрмэрам|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=97979|выданне=[[Зьвязда]]|тып=газета|год=2 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-02 104 (27219)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/97953/2cher-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

Пагатоў пры нараджэнні ягнятаў вагой 2-3 кг, бараны ў Беларусі дасягалі жывой вагі да 100 кг, з якіх настрыгалі да 4,5 кг поўсці з адной галавы. Стрыжка ажыццяўлялася двойчы на год&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=Ніна Надэ|загаловак=Авечкагадоўля — ніша для прадпрымальных людзей|спасылка=http://www.beresta.by/?p=36352|выдавец=«[[Вялікая Бераставіца|Бераставіцкая]] газета»|дата публікацыі=22 студзеня 2016|копія=http://news.21.by/regional-news/2016/01/22/1157540.html|дата копіі=22 студзеня 2016|дата доступу=15 кастрычніка 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Пагалоўе ==

Гістарычна вытворчасць воўны была важнай галіной сельскай гаспадаркі, аднак з сярэдзіны XX стагоддзя пагалоўе авечак пачало хутка скарачацца. Пра шырокую распаўсюджанасць авечак у пачатку XX стагоддзя сведчыць той факт, што толькі ваўкамі ў 1924 — 25 гадах у Беларусі было знішчана 22100 авечак&lt;ref name=&quot;ЭПБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|1|Воўк}}. — С. 492&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Belagro-2019 (Belarusian breeding enterprise) 008.jpg|250px|міні|Авечкі з выстаўкі «Белагра-2019»]]
У 2010-я гады пагалоўе авечак пачало расці — з мінімуму ў 51,8 тысяч у 2011 годзе да 89,8 тысяч У 2017 годзе. Удвая вырасла пагалоўе авечак у буйных сельскагаспадарчых арганізацыях (з 6 да 12 тысяч), у чатыры разы — у фермерскіх гаспадарках (з 4,1 да 16,3 тысяч), амаль на 50 % у асабістых гаспадарках насельніцтва (з 42 да 62 тысяч). Змянілася і доля гаспадарак розных катэгорый: з 10,8 % да 13,3 % вырасла доля буйных сельскагаспадарчых арганізацый, з 7,9 % да 18,1 % — доля фермерскіх гаспадарак, у той час як доля асабістых гаспадарак насельніцтва скарацілася з 81, 3 % да 68,6 %{{sfn|СХРБ|2017|с=127—129}}.

Дасягнуўшы лакальнага піка у 2018 годзе (89,9 тысяч), пагалоўе авечак пачало скарачацца (да 87,6 тысяч на 1 студзеня 2019 года){{sfn|СХРБ|2019|с=135}}.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:800 height:200
PlotArea = left:40 right:20 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:500
PlotData =
  color:cobar width:22 align:left
  bar:1941 from:0 till:500
  bar:1961 from:0 till:500
  bar:1971 from:0 till:500
  bar:1981 from:0 till:500
  bar:1991 from:0 till:403
  bar:1996 from:0 till:204
  bar:2001 from:0 till:89
  bar:2005 from:0 till:59
  bar:2010 from:0 till:52
  bar:2011 from:0 till:52
  bar:2012 from:0 till:53
  bar:2013 from:0 till:60
  bar:2014 from:0 till:63
  bar:2015 from:0 till:73
  bar:2016 from:0 till:84
  bar:2017 from:0 till:90
  bar:2018 from:0 till:90
  bar:2019 from:0 till:88
  bar:2020 from:0 till:85
  bar:2021 from:0 till:87
  bar:2022 from:0 till:83
  bar:2023 from:0 till:79
  bar:2024 from:0 till:76
  bar:2025 from:0 till:74

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1941 at: 10 text: 2539 shift:(-10) 
  bar:1961 at: 10 text: 1151 shift:(-10) 
  bar:1971 at: 10 text: 663 shift:(-10) 
  bar:1981 at: 10 text: 546 shift:(-10) 
  bar:1991 at: 10 text: 403 shift:(-10) 
  bar:1996 at: 10 text: 204 shift:(-10) 
  bar:2001 at: 10 text: 89 shift:(-5) 
  bar:2005 at: 10 text: 53 shift:(-5) 
  bar:2010 at: 10 text: 52 shift:(-5) 
  bar:2011 at: 10 text: 51,8 shift:(-10) 
  bar:2012 at: 10 text: 52,5 shift:(-10) 
  bar:2013 at: 10 text: 59,9 shift:(-10) 
  bar:2014 at: 10 text: 62,5 shift:(-10) 
  bar:2015 at: 10 text: 72,5 shift:(-10) 
  bar:2016 at: 10 text: 84,1 shift:(-10) 
  bar:2017 at: 10 text: 89,8 shift:(-10) 
  bar:2018 at: 10 text: 89,9 shift:(-10) 
  bar:2019 at: 10 text: 87,6 shift:(-10) 
  bar:2020 at: 10 text: 85,2 shift:(-10) 
  bar:2021 at: 10 text: 87,4 shift:(-10) 
  bar:2022 at: 10 text: 82,7 shift:(-10) 
  bar:2023 at: 10 text: 78,7 shift:(-10) 
  bar:2024 at: 10 text: 75,7 shift:(-10) 
  bar:2025 at: 10 text: 74 shift:(-10) 
&lt;/timeline&gt;

== Эканамічныя паказчыкі ==

Беларуская авечкагадоўля надзвычай стратная. У 2018 годзе сярэдняя рэнтабельнасць бараніны, рэалізаванай сельскагаспадарчымі прадпрыемствамі (без уліку фермераў і асабістых гаспадарак насельніцтва), склала −69,8 %, прычым за 2012—2018 гады гэты паказчык упаў амаль у 7 разоў, з −10,8 % у 2012 годзе{{sfn|СХРБ|2019|с=182}}.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/СХРБ 2017}}
* {{Крыніцы/СХРБ 2019}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Еўропа паводле тэм 3|Авечкагадоўля}}
{{Сельская гаспадарка Беларусі}}

[[Катэгорыя:Жывёлагадоўля ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Авечкагадоўля|Беларусь]]</text>
      <sha1>ex1ix4rn3ngbcgy1xqh0d5qsqxj7p5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>640717</id>
    <revision>
      <id>5167277</id>
      <parentid>4946272</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="484" sha1="jyf2apievja23wzve71fw82s81z3ryi" xml:space="preserve">* [[Хель (Польшча)|Хель]] — горад Пуцкага павета Паморскага ваяводства Польшчы.
* [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] — уладарка свету памерлых, Хэльхейма, у скандынаўская міфалогіі.
* [[(949) Хэль|949 Хэль]]  — [[астэроід]] [[Галоўны пояс астэроідаў|Галоўнага пояса]].

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>jyf2apievja23wzve71fw82s81z3ryi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643355</id>
    <revision>
      <id>5167111</id>
      <parentid>4820047</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2010-я */ афармленне</comment>
      <origin>5167111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36742" sha1="gd4rpmljn4v75a8cwjf4c1q1pqgc07p" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}
{{Картка прэміі
|назва = Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм
|арыгінальная назва = Polskie Nagrody Filmowe za najlepszy film europejski
|выява = Polish_movie_award.jpg
|апісанне_фота = Польская кінапрэмія «Арлы», статуэтка
|заснаванне = [[2005]]
}}
'''По́льская кінапрэ́мія «Арлы́» за найле́пшы еўрапе́йскі фільм''' ({{lang-pl|Polskie Nagrody Filmowe za najlepszy film europejski}}) — адна з катэгорый [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]].

== Пераможцы і намінанты ==
Пераможцы і намінанты прыведзены ў храналагічным парадку. У межах аднаго года намінанты ўпарадкаваны па беларускамоўнай назве фільма паводле алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона &lt;span style=&quot;background:#EEDD82; width:50px; border:1px solid #aaa;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; і прыводзіцца першым.

=== 2000-я ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;4%&quot; align=&quot;center&quot;|Год
!width=&quot;27%&quot;|Фільм
!width=&quot;27%&quot;|Арыгінальная назва
!width=&quot;20%&quot;|Рэжысёр(ы)
!width=&quot;20%&quot;|Краіны-вытворцы
!width=&quot;2%&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2005|2005]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)|Дзяўчына з жамчужнай завушніцай]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|Girl with a Pearl Earring}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Пітэр Уэбер]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Люксембург}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2005, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2005, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Вяртанне (фільм, 2003)|Вяртанне]]''»
|{{lang-ru|Возвращение}}
|[[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]]
|{{Сцяг|Расія}}
|-
|«''{{нп5|Дурное выхаванне||en|Bad Education (film)}}''»
|{{lang-es|La mala educación}}
|[[Педра Альмадовар]]
|{{Сцяг|Іспанія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2006|2006]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''{{нп5|Маё лета любові||en|My Summer of Love}}'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|My Summer of Love}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Павел Паўлікоўскі]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2006, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2006, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Гузічнікі||en|Buttoners}}''»
|{{lang-cz|Knoflíkáři}}
|{{нп5|Пётр Зеленка||en|Petr Zelenka}}
|{{Сцяг|Чэхія}}
|-
|«''{{нп5|Кантроль (фільм, 2003)|Кантроль|en|Kontrolerzy}}''»
|{{lang-hu|Kontroll}}
|{{нп5|Німрад Антал||en|Nimród Antal}}
|{{Сцяг|Венгрыя}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2007|2007]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Вяртанне (фільм, 2006)|Вяртанне]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-es|Volver}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Педра Альмадовар]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Іспанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2007, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2007, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Вецер, што калыша ячмень]]''»
|{{lang-en|The Wind That Shakes the Barley}}
|[[Кен Лоўч]]
|{{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Італія}} {{Сцяг|Іспанія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Ірландыя}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|-
|«''{{нп5|Перапісваючы Бетховена||en|Copying Beethoven}}''»
|{{lang-en|Copying Beethoven}}
|[[Агнешка Холанд]]
|{{Сцяг|ЗША}} {{Сцяг|Германія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2008|2008]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Жыццё іншых]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-de|Das Leben der Anderen}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк||en|Florian Henckel von Donnersmarck}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Германія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2008, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2008, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]]''»
|{{lang-ro|4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile}}
|[[Крысціян Мунджыў]]
|{{Сцяг|Румынія}}
|-
|«''[[Каралева (фільм, 2006)|Каралева]]''»
|{{lang-en|The Queen}}
|[[Стывен Фрырз]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Італія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2009|2009]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Скафандр і матылёк (фільм)|Скафандр і матылёк]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-fr|Le Scaphandre et le Papillon}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Джуліян Шнабель||en|Julian Schnabel}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|ЗША}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2009, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2009, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Мама Мія! (фільм)|Мама Мія!|en|Mamma Mia! (film)}}''»
|{{lang-en|Mamma Mia!}}
|{{нп5|Філіда Лойд||en|Phyllida Lloyd}}
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|ЗША}}
|-
|«''{{нп5|Пустая тара||en|Empties}}''»
|{{lang-cz|Vratné lahve}}
|{{нп5|Ян Сверак||en|Jan Svěrák}}
|{{Сцяг|Чэхія}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Данія}}
|}

=== 2010-я ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;4%&quot; align=&quot;center&quot;|Год
!width=&quot;27%&quot;|Фільм
!width=&quot;27%&quot;|Арыгінальная назва
!width=&quot;20%&quot;|Рэжысёр(ы)
!width=&quot;20%&quot;|Краіны-вытворцы
!width=&quot;2%&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2010|2010]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Белая стужка (фільм)|Белая стужка]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-de|Das weiße Band}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Міхаэль Ханэке]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Аўстрыя}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Італія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2010, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2010, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Вікі Крысціна Барселона||en|Vicky Cristina Barcelona}}''»
|{{lang-en|Vicky Cristina Barcelona}}
|[[Вудзі Ален]]
|{{Сцяг|Іспанія}} {{Сцяг|ЗША}}
|-
|«''[[Мільянер з трушчоб]]''»
|{{lang-en|Slumdog Millionaire}}
|[[Дэні Бойл]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2011|2011]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Прывід пяра]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|The Ghost Writer}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Раман Паланскі]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2011, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2011, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Прарок (фільм, 2009)|Прарок|en|A Prophet}}''»
|{{lang-fr|Un prophète}}
|[[Жак Адзіяр]]
|{{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Італія}}
|-
|«''{{нп5|Смерць у Венецыі (фільм)|Смерць у Венецыі|en|Death in Venice (film)}}''»
|{{lang-it|Morte a Venezia}}
|[[Лукіна Вісконці]]
|{{Сцяг|Італія}} {{Сцяг|Францыя}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2012|2012]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Прамова караля]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|The King's Speech}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Том Хупер]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2012, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2012, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]''»
|{{lang-en|Melancholia}}
|[[Ларс фон Трыер]]
|{{Сцяг|Данія}} {{Сцяг|Швецыя}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}}
|-
|«''{{нп5|Шпіён, выйдзі вон!||en|Tinker Tailor Soldier Spy (film)}}''»
|{{lang-en|Tinker Tailor Soldier Spy}}
|{{нп5|Томас Альфрэдсан||en|Tomas Alfredson}}
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2013|2013]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Каханне (фільм, 2012)|Каханне]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-fr|Amour}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Міхаэль Ханэке]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Аўстрыя}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2013, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2013, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Артыст (фільм)|Артыст]]''»
|{{lang-en|The Artist}}
|[[Мішэль Хазанавічус]]
|{{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''[[Недатыкальныя (фільм, 2011)|Недатыкальныя]]''»
|{{lang-fr|Intouchables}}
|{{нп5|Аліўе Накаш||fr|Olivier Nakache}}, {{нп5|Эрык Таледана||fr|Éric Toledano}}
|{{Сцяг|Францыя}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2014|2014]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''{{нп5|У пошуках Цукровага Чалавека||en|Searching for Sugar Man}}'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|Searching for Sugar Man}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Малік Бенджэлуль||en|Malik Bendjelloul}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Швецыя}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Фінляндыя}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2014, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2014, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Жыццё Адэль (фільм, 2013)|Жыццё Адэль|en|Blue Is the Warmest Colour}}''»
|{{lang-fr|La Vie d'Adèle}}
|{{нп5|Абдэлатыф Кешыш||en|Abdellatif Kechiche}}
|{{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Бельгія}} {{Сцяг|Іспанія}}
|-
|«''[[Найлепшая прапанова]]''»
|{{lang-it|La Migliore Offerta}}
|[[Джузэпэ Тарнаторэ]]
|{{Сцяг|Італія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2015|2015]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Левіяфан (фільм, 2014)|Левіяфан]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-ru|Левиафан}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Расія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2015, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2015, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Вялікая прыгажосць]]''»
|{{lang-it|La grande bellezza}}
|[[Паала Сарэнціна]]
|{{Сцяг|Італія}} {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''{{нп5|Німфаманка (фільм, 2013)|Німфаманка: Частка 1|en|Nymphomaniac (film)}}''»
|{{lang-en|Nymphomaniac: Vol. I}}
|[[Ларс фон Трыер]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Данія}} {{Сцяг|Бельгія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2016|2016]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Маладосць (фільм, 2015)|Маладосць]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|Youth}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Паала Сарэнціна]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Італія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Швейцарыя}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2016, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2016, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Голуб сядзеў на галінцы, разважаючы пра жыццё]]''»
|{{lang-sv|En duva satt på en gren och funderade på tillvaron}}
|[[Рой Андэрсан]]
|{{Сцяг|Швецыя}} {{Сцяг|Нарвегія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Данія}}
|-
|«''{{нп5|Містар Цёрнэр||en|Mr. Turner}}''»
|{{lang-en|Mr. Turner}}
|[[Майк Лі]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Францыя}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2017|2017]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Сын Саула]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-hu|Saul fia}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Ласла Немеш||en|László Nemes}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Венгрыя}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2017, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2017, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Флорэнс Фостэр Джэнкінс||en|Florence Foster Jenkins (film)}}''»
|{{lang-en|Florence Foster Jenkins}}
|[[Стывен Фрырз]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''{{нп5|Я, Дэніэл Блэйк||en|I, Daniel Blake}}''»
|{{lang-en|I, Daniel Blake}}
|[[Кен Лоўч]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Бельгія}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2018|2018]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Квадрат (фільм, 2017)|Квадрат]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|The Square}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Рубен Эстлунд]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Швецыя}} {{Сцяг|Францыя}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Данія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2018, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2018, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Ідэальныя незнаёмцы (фільм, 2016)|Ідэальныя незнаёмцы]]''»
|{{lang-it|Perfetti sconosciuti}}
|{{нп5|Паала Джэнавезе||en|Paolo Genovese}}
|{{Сцяг|Італія}}
|-
|«''[[Тоні Эрдман]]''»
|{{lang-de|Toni Erdmann}}
|[[Марэн Адэ]]
|{{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Аўстрыя}}
|-
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2019|2019]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Тры білборды за межамі Эбінга, Місуры]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|Three Billboards Outside Ebbing, Missouri}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Марцін Мак-Дона||en|Martin McDonagh}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|ЗША}} {{Сцяг|Вялікабрытанія}}
|rowspan=3 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2019, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2019, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Догмэн]]''»
|{{lang-en|Dogman}}
|[[Матэа Гаронэ]]
|{{Сцяг|Італія}} {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''[[Нелюбоў (фільм, 2017)|Нелюбоў]]''»
|{{lang-ru|Нелюбовь}}
|[[Андрэй Пятровіч Звягінцаў|Андрэй Звягінцаў]]
|{{Сцяг|Расія}} {{Сцяг|Бельгія}} {{Сцяг|Германія}} {{Сцяг|Францыя}}
|}

=== 2020-я ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;4%&quot; align=&quot;center&quot;|Год
!width=&quot;27%&quot;|Фільм
!width=&quot;27%&quot;|Арыгінальная назва
!width=&quot;20%&quot;|Рэжысёр(ы)
!width=&quot;20%&quot;|Краіны-вытворцы
!width=&quot;2%&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2020|2020]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Фаварытка (фільм, 2018)|Фаварытка]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|The Favourite}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Ёргас Ланцімас]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Ірландыя}} {{Сцяг|ЗША}}
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2020, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2020, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''[[Боль і слава]]''»
|{{lang-es|Dolor y gloria}}
|[[Педра Альмадовар]]
|{{Сцяг|Іспанія}}
|-
|«''{{нп5|Дылда||en|Beanpole (film)}}''»
|{{lang-ru|Дылда}}
|{{нп5|Канцямір Артуравіч Балагаў|Канцямір Балагаў|en|Kantemir Balagov}}
|{{Сцяг|Расія}}
|-
|«''[[Зямля мёду]]''»
|{{lang-mk|Медена земја}}
|{{нп5|Тамара Катэўска||en|Tamara Kotevska}}, {{нп5|Любамір Стэфанаў||en|Ljubomir Stefanov}}
|{{Сцяг|Паўночная Македонія}}
|-
|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''»
|{{lang-fr|J'accuse}}
|[[Раман Паланскі]]
|{{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Італія}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2021|2021]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Адрынутыя (фільм, 2019)|Адрынутыя]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-fr|Les Misérables}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{нп5|Ладж Лі||en|Ladj Ly}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Францыя}}
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2021, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2021, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Джудзі (фільм)|Джудзі|en|Judy (film)}}''»
|{{lang-en|Judy}}
|{{нп5|Руперт Гулд||en|Rupert Goold}}
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}, {{Сцяг|ЗША}}
|-
|«''[[Здраднік (фільм, 2019)|Здраднік]]''»
|{{lang-it|Il traditore}}
|{{нп5|Марка Белок’ё||en|Marco Bellocchio}}
|{{Сцяг|Італія}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Бразілія}}, {{Сцяг|Германія}}
|-
|«''{{нп5|Правінцыя (фільм)|Правінцыя|en|The County}}''»
|{{lang-is|Héraðið}}
|{{нп5|Грымур Хаконарсан||en|Grímur Hákonarson}}
|{{Сцяг|Ісландыя}}
|-
|«''[[Эма (фільм, 2020)|Эма]]''»
|{{lang-en|Emma}}
|{{нп5|Отэм дэ Уайлд||en|Autumn de Wilde}}
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}, {{Сцяг|ЗША}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2022|2022]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Запой (фільм)|Запой]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-da|Druk}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Томас Вінтэрберг]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Данія}}, {{Сцяг|Швецыя}}, {{Сцяг|Нідэрланды}}
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2022, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2022, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Анет (фільм)|Анет|en|Annette (film)}}''»
|{{lang-fr|Annette}}
|{{нп5|Леос Каракс||en|Leos Carax}}
|{{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Мексіка}}, {{Сцяг|ЗША}}, {{Сцяг|Швейцарыя}}, {{Сцяг|Бельгія}}, {{Сцяг|Японія}}, {{Сцяг|Германія}}
|-
|«''[[Бацька (фільм Фларыяна Зелера, 2020)|Бацька]]''»
|{{lang-en|The Father}}
|[[Фларыян Зелер]]
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}, {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''{{нп5|Берлін, Аляксандэрплац (фільм, 2020)|Берлін, Аляксандэрплац|en|Berlin Alexanderplatz (2020 film)}}''»
|{{lang-de|Berlin Alexanderplatz}}
|{{нп5|Бурхан Курбані||en|Burhan Qurbani}}
|{{Сцяг|Германія}}, {{Сцяг|Нідэрланды}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Канада}}
|-
|«''[[Тытан (фільм, 2021)|Тытан]]''»
|{{lang-fr|Titane}}
|[[Жулія Дзюкурно]]
|{{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Бельгія}}
|-
|rowspan=5 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2023|2023]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''{{нп5|Эніа (фільм)|Эніа|en|Ennio (film)}}'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-it|Ennio}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Джузэпэ Тарнаторэ]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|Італія}}, {{Сцяг|Бельгія}}, {{Сцяг|Японія}}, {{Сцяг|Нідэрланды}}
|rowspan=5 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2023, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2023, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|Віхар (фільм, 2021)|Віхар|en|Vortex (2021 film)}}''»
|{{lang-fr|Vortex}}
|{{нп5|Гаспар Наэ||en|Gaspar Noé}}
|{{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Бельгія}}, {{Сцяг|Манака}}
|-
|«''[[Найгоршы чалавек у свеце]]''»
|{{lang-no|Verdens verste menneske}}
|[[Ёакім Трыер]]
|{{Сцяг|Нарвегія}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Данія}}, {{Сцяг|Швецыя}}
|-
|«''[[Паралельныя маці]]''»
|{{lang-es|Madres paralelas}}
|[[Педра Альмадовар]]
|{{Сцяг|Іспанія}}
|-
|«''{{нп5|Парыж, 13-я акруга||en|Paris, 13th District}}''»
|{{lang-fr|Les Olympiades}}
|[[Жак Адзіяр]]
|{{Сцяг|Францыя}}
|-
|rowspan=6 align=&quot;center&quot;|[[Польская кінапрэмія «Арлы» 2024|2024]]
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|«'''''[[Трыкутнік смутку]]'''''»
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''{{lang-en|Triangle of Sadness}}'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|'''[[Рубен Эстлунд]]'''
|style=&quot;background:#EEDD82&quot;|{{Сцяг|ЗША}}, {{Сцяг|Швецыя}}, {{Сцяг|Францыя}}, {{Сцяг|Вялікабрытанія}}, {{Сцяг|Германія}}, {{Сцяг|Турцыя}}, {{Сцяг|Данія}}, {{Сцяг|Грэцыя}}, {{Сцяг|Мексіка}}
|rowspan=6 align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot;|&lt;ref name=&quot;Orły 2024, Laureaci&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Orły 2024, Nominacje&quot; /&gt;
|-
|«''{{нп5|20 тысяч відаў пчол||en|20,000 Species of Bees}}''»
|{{lang-es|20.000 especies de abejas}}
|{{нп5|Эстыбаліс Урэсола Салагурэн||en|Estibaliz Urresola Solaguren}}
|{{Сцяг|Іспанія}}
|-
|«''{{нп5|Блізка (фільм, 2022)|Блізка|en|Close (2022 film)}}''»
|{{lang-en|Close}}
|{{нп5|Лукас Донт||en|Lukas Dhont}}
|{{Сцяг|Бельгія}}, {{Сцяг|Нідэрланды}}, {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''[[Карсаж (фільм)|Карсаж]]''»
|{{lang-de|Corsage}}
|{{нп5|Мары Кройцэр||en|Marie Kreutzer}}
|{{Сцяг|Аўстрыя}}, {{Сцяг|Люксембург}}, {{Сцяг|Германія}}, {{Сцяг|Францыя}}
|-
|«''{{нп5|Сонца маё||en|Aftersun}}''»
|{{lang-en|Aftersun}}
|{{нп5|Шарлота Уэлс||en|Charlotte Wells}}
|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}, {{Сцяг|ЗША}}
|-
|«''{{нп5|Ціхоня (фільм, 2022)|Ціхоня|en|The Quiet Girl}}''»
|{{lang-ga|An Cailín Ciúin}}
|{{нп5|Колм Барэйд||en|Colm Bairéad}}
|{{Сцяг|Ірландыя}}
|}

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Orły 2005, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2005/|title=Laureaci wg roku – 2005|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2005, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2005/|title=Nominacje wg roku – 2005|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2006, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2006/|title=Laureaci wg roku – 2006|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2006, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2006/|title=Nominacje wg roku – 2006|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2007, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2007/|title=Laureaci wg roku – 2007|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2007, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2007/|title=Nominacje wg roku – 2007|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2008, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2008/|title=Laureaci wg roku – 2008|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2008, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2008/|title=Nominacje wg roku – 2008|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2009, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2009/|title=Laureaci wg roku – 2009|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2009, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2009/|title=Nominacje wg roku – 2009|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2010, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2010/|title=Laureaci wg roku – 2010|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2010, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2010/|title=Nominacje wg roku – 2010|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2011, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2011/|title=Laureaci wg roku – 2011|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2011, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2011/|title=Nominacje wg roku – 2011|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2012, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2012/|title=Laureaci wg roku – 2012|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2012, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2012/|title=Nominacje wg roku – 2012|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2013, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2013/|title=Laureaci wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2013, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2013/|title=Nominacje wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2014, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2014/|title=Laureaci wg roku – 2014|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2014, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2014/|title=Nominacje wg roku – 2014|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2015, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2015/|title=Laureaci wg roku – 2015|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2015, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2015/|title=Nominacje wg roku – 2015|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2016, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2016/|title=Laureaci wg roku – 2016|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2016, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2016/|title=Nominacje wg roku – 2016|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2017, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2017/|title=Laureaci wg roku – 2017|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2017, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2017/|title=Nominacje wg roku – 2017|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2018, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2018/|title=Laureaci wg roku – 2018|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2018, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2018/|title=Nominacje wg roku – 2018|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2019, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2019/|title=Laureaci wg roku – 2019|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2019, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2019/|title=Nominacje wg roku – 2019|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2020, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2020/|title=Laureaci wg roku – 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2020, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2020/|title=Nominacje wg roku – 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-04-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2021, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2021/|title=Laureaci wg roku – 2021|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2021, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2021/|title=Nominacje wg roku – 2021|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2022, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2022/|title=Laureaci wg roku – 2022|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2022-06-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2022, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2022/|title=Nominacje wg roku – 2022|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2022-05-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2023, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2023/|title=Laureaci wg roku – 2023|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2023, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2023/|title=Nominacje wg roku – 2023|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2024, Laureaci&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2024/|title=Laureaci wg roku – 2024|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Orły 2024, Nominacje&quot;&gt;{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2024/|title=Nominacje wg roku – 2024|author=|date=|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|lang=pl|accessdate=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* [http://pnf.pl/ Афіцыйны сайт Польскай кінапрэміі «Арлы»]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм}}

[[Катэгорыя:Польская кінапрэмія «Арлы»]]
[[Катэгорыя:Кінапрэміі за найлепшы еўрапейскі фільм]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе]]</text>
      <sha1>gd4rpmljn4v75a8cwjf4c1q1pqgc07p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Людміла Пятроўна Саянкова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651669</id>
    <revision>
      <id>5167069</id>
      <parentid>4767291</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40434-87</username>
        <id>171282</id>
      </contributor>
      <comment>звесткі састарэлі, у 2025 годзе гэты чалавек абараніў доктарскую дысертацыю і атрымаў званне прафесар, удакладненне.</comment>
      <origin>5167069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6346" sha1="mai0avrgpfdlhr4q9isb79p6vnkl4ve" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
{{цёзкі2|Саянкова}}
'''Людміла Пятроўна Саянкова''' (нар. {{ДН|6|8|1957}}, в. [[Цянюкаўшчына]], [[Іўеўскі раён]]) — беларускі [[журналіст]], кіназнавец, [[кандыдат філалагічных навук]] (1990), [[дацэнт]] (1994), доктар  філалагічных навук,прафесар (2025)

== Біяграфія ==
У 1979 годзе скончыла [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна]], у 1985 годзе — кіназнаўчы факультэт [[Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі|Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі]] ([[Масква]]). Праходзіла стажыроўку ў [[Масачусецкі інстытут тэхналогій|Масачусецкім інстытуце тэхналогій]] і [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]].

З 1982 года працуе выкладчыкам кафедры тэорыі і практыкі сучаснай журналістыкі [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі БДУ]]. У 1998 годзе прызначана загадчыкам кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі факультэта.

Член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]] з 1991 года.

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковыя інтарэсы: метадалагічныя праблемы прадстаўлення твораў мастацтва ў сродках масавай камунікацыі; медыякрытыка. Аўтар вучэбных дапаможнікаў па мастацтве, культуралогіі, шматлікіх навуковых і кіназнаўчых артыкулаў, 4 манаграфій.

Агульная колькасць навуковых публікацый — больш за 150, больш за 500 публікацый у сродках масавай інфармацыі.

== Публікацыі ==
* Виды литературно-художественной критики: опыт историко-теоретического обзора: сборник научных статей / под общей редакцией Л. П. Саенковой. — Минск : Белорусский государственный университет, 2005. — 136, [2] с.
* История искусств. Конец XIX — первая половина XX века: конспект лекций / Л. П. Саенкова. — Минск : Белорусский государственный университет, 2004. — 86, [1] с., [6] л. цв. ил.
* Культурология: учебно-методический комплекс для студентов факультета журналистики / Л. П. Саенкова. — Минск : Белорусский государственный университет, 2007. — 146, [1] с.
* Массовая культура: Эволюция зрелищных форм / Л. П. Саенкова. — Минск : Белорусский государственный университет, 2003. — 121, [2] с.
* Массовая культура и журналистика: сборник научных трудов / под редакцией Л. П. Саенковой. — Минск : Белорусский государственный университет, 2012. — 156, [3] с. — (СМИ и художественная культура; вып. 3).
* Минский международный кинофестиваль «Лістапад»: 20 лет спустя / Людмила Саенкова. — Минск : Звязда, 2013. — 318, [1] с., [8] л. ил.
* Трансформация жанров в литературно-художественной критике: сборник научных трудов / под редакцией Л. П. Саенковой. — Минск : Белорусский государственный университет, 2013. — 159 с. — (СМИ и художественная культура; вып. 4).

== Узнагароды ==
Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў, Беларускага Саюза кінематаграфістаў. Узнагароджана нагруднымі знакамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «[[Выдатнік адукацыі Беларусі]]» (2004), Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь «[[Выдатнік друку Беларусі]]» (2006).

== Літаратура ==
* ''Ладуцька, К.'' Журналісты ў мастацтве / Кастусь Ладуцька // [[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 2014
* Людмила Саенкова. Территория любви // [[На экранах]]. — 2017. ― № 7. ― С. 6
* Людмила Саенкова: [публикации автора]. — Режим доступа: https://www.sb.by/author/153018-lyudmila-saenkova/
* ''Саенкова, Л.'' Жизнь как экзистенциальная драма / Людмила Саенкова // [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]]. — 2012. — № 12. — C. 81—88.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Саянкова Людміла Пятроўна}}
[[Катэгорыя:Кіназнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]</text>
      <sha1>mai0avrgpfdlhr4q9isb79p6vnkl4ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс захворванняў елкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654356</id>
    <revision>
      <id>5167137</id>
      <parentid>4885627</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="mjgclhysjnjoldyjdgvwe0ctzgij8vc" xml:space="preserve">Гэты артыкул прадстаўляе сабой '''спіс захворванняў''' {{bt-bellat|Елка{{!}}елкі|Picea}}.

== Бактэрыяльныя захворванні ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear:left&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |'''Бактэрыяльныя захворванні'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|[[Бактэрыяльны мокры рак хвойных|Бактэрыяльны мокры рак, або Бактэрыяльная вадзянка]]
|{{bt-bellat||Erwinia multivora}}
|-
|}

== Грыбковыя захворванні ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear:left&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |'''Грыбковыя захворванні'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|Шутэ звычайнае (Апад ігліцы)
|
* {{bt-bellat||Lirula macrospora}}
* {{bt-bellat||Lophodermium macrosporum}}
|-
|Шутэ бурае
|
{{bt-bellat||Herpotrichia nigra}}
|-
|Шутэ снежнае
|
{{bt-bellat|Фацыдый інфэстанс|Phacidium infestans}}
|-
| ?&lt;!--па-руску завецца &quot;низинное шютте&quot;--&gt;
|
{{bt-bellat||Lophodermium piceae}}
|-
| Пабурэнне
|
{{bt-bellat||Rhizosphaera kaekhoffii}}
|-
|{{нп3|Дыхавіца сеянцаў||d|Q98782918}}
|
{{bt-bellat||Thelephora terrestris}}
|-
|Трахеамікознае завяданне, ці [[Фузарыёзы|фузарыёз]]
|{{bt-bellat||Fusarium oxysporum}}
|-
|Язвавы рак хвоі
|{{bt-bellat||Biatorella difformis}}
|-
|-
|[[Іржа елкі і багуну|Іржа елкі (паўночная іржа)]]
|{{bt-bellat|Хрызамікса багуновая|Chrysomyxa ledi}}
|-
|Залацістая іржа
|{{bt-bellat||Chrysomyxa abietis}}
|-
|{{нп3|Пярэстая гніль драўніны|Пярэстая (стракатая)|pl|Zgnilizna pstra}} {{нп3|ядровая гніль||ru|Ядровая гниль}} каранёў і ствалоў
|
{{bt-bellat|Губа яловая|Heterobasidion annosum}}
|-
|Бурая ядравая гніль каранёў і ствалоў
|{{bt-bellat||Phaeolus schweinitzii}}
|-
|{{нп3|Белая гніль драўніны|Белая абалонная гніль|pl|Biała zgnilizna drewna}}
|{{bt-bellat|Апенька восеньская|Armillaria mellea}}
|-
|Бурая дробна-трэшчынаватая гніль ствалоў
|{{bt-bellat||Clymacocystis borealis}}
|-
|Трахеамікознае завяданне, ці фузарыёз
|{{bt-bellat||Fusarium oxysporum}}
|-
|Дыпладыёз
|{{bt-bellat||Sphaeropsis sapinea}}
|-
|Ступеністы рак
|
* {{bt-bellat||Dasyscyphus willkommii}}
* {{bt-bellat||Dasyscypha calyciformis}}
|-
|Афіястамоз
|{{bt-bellat||Ophiostoma piceae}}
|-
|Склерафамоз
|{{bt-bellat||Sclerophoma pityophila }}
|-
|Парасткавы рак хвойных
|{{bt-bellat|Брунхорстыя разбуральная|Brunchorstia pinea}}
|-
|}

&lt;!--== Нематоды, паразіты ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;clear:left&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |'''Нематоды, паразіты'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|-
|
| {{bt-bellat||}}
|-
|
|{{bt-bellat||}}
|-
|}--&gt;

{{зноскі}}

== Літаратура ==

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* [https://voodland.com/vrediteli-i-bolezni-eli-lechenie/ Болезни хвойных. Вредители. Лечение хвойных растений. Болезни ели] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200812094032/https://voodland.com/vrediteli-i-bolezni-eli-lechenie/ |date=12 жніўня 2020 }} {{ref-ru}}
* [https://givoyles.ru/articles/vrediteli/vrediteli-i-bolezni-eli/ Вредители и болезни ели] {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Елка]]
[[Катэгорыя:Спісы захворванняў раслін|Елка]]</text>
      <sha1>mjgclhysjnjoldyjdgvwe0ctzgij8vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2021 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664690</id>
    <revision>
      <id>5167167</id>
      <parentid>5140955</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64091" sha1="nuvz4lntif8025f8x641wvmwft3brg4" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}

У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2021]] годзе.

== Студзень ==

[[Выява:Mitrapalit Filaret 01.jpg|thumb|150px|[[Філарэт (Вахрамееў)]]]]
[[Выява:LarryKingSept10_(cropped).jpg|thumb|150px|[[Лары Кінг]]]]
* [[2 студзеня]]: [[Уладзімір Барысавіч Коранеў]] (80) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, педагог, [[народны артыст Расіі]] (1998).
* [[2 студзеня]]: [[Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч]] (82) — беларускі вучоны ў галіне нейрахірургіі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266165 Памёр нейрахірург Арнольд Смеяновіч]&lt;/ref&gt;.
* [[4 студзеня]]: [[Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]] (94) — беларускі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31033336.html Пайшоў з жыцьця адзін з найстарэйшых сябраў БНФ Фэлікс Шкірманкоў]&lt;/ref&gt;.
* [[5 студзеня]]: [[Міхаіл Юр’евіч Сазонаў]] (64) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], брат [[Аляксандр Юр’евіч Сазонаў|Аляксандра Юр’евіча Сазонава]], Міністра прадпрымальніцтва і інвестыцый Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266396 Памёр экс-намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Міхаіл Сазонаў]&lt;/ref&gt;.
* [[5 студзеня]]: [[Анатоль Кірылавіч Цітоў]] (73) — беларускі гісторык, геральдык, сфрагіст&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31037551.html Памёр славуты гісторык і геральдыст Анатоль Цітоў]&lt;/ref&gt;.
* [[10 студзеня]]: [[Віктар Аляксандравіч Конан]] (64) — намеснік генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266488 Памёр экс-намеснік генпракурора Віктар Конан — вёў справу «банды Марозава», быў пад санкцыямі Еўрасаюза]&lt;/ref&gt;.
* [[10 студзеня]]: [[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі]] (78) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, [[вучоны]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266462 Памёр былы рэктар Віцебскага дзяржуніверсітэта Аркадзь Русецкі]&lt;/ref&gt;.
* [[12 студзеня]]: [[Філарэт (Вахрамееў)]] (85) — праваслаўны царкоўны дзеяч Беларусі, Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі (1978—2013), першы Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31043057.html Памёр былы кіраўнік Беларускай праваслаўнай царквы мітрапаліт Філарэт. У яго быў каранавірус]&lt;/ref&gt;.
* [[13 студзеня]]: [[Сеюм Месфін]] (71) — экс-міністр замежных спраў [[Эфіопія|Эфіопіі]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tigray: Ethiopian army kills ex-Foreign Minister Seyoum Mesfin |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/tigray-ethiopian-army-kills-ex-foreign-minister-seyoum-mesfin/ar-BB1cJ3nc?ocid=ob-fb-enus-1541512262291 |access-date=January 13, 2021 |work=msn.com |publisher=Al Jazeera |date=January 13, 2021}}&lt;/ref&gt;.
* [[13 студзеня]]: [[Абай Цэхае]] (67) — эфіопа-тыграйскі палітык&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.aa.com.tr/en/africa/former-ethiopian-fm-3-others-killed-in-shootout/2109151 |title= Former Ethiopian FM, 3 others killed in shootout. }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 студзеня]]: [[Барыс Юр’евіч Грачэўскі]] (71) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266689 Мастацкі кіраўнік «Ералаша» Барыс Грачэўскі памёр ад каранавіруса]&lt;/ref&gt;.
* [[14 студзеня]]: [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] (97) — беларускі мастак, народны мастак БССР (1983)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=266646 Памёр мастак Леанід Шчамялёў. Яму было 97 гадоў]&lt;/ref&gt;.
* [[16 студзеня]]: [[Віктар Аляксеевіч Цярэшчанка]] (82) — беларускі прадпрымальнік, генеральны дырэктар ЗАТ «Вітэкс»&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/715162.html Умер основатель «Белиты» Виктор Терещенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305174842/https://news.tut.by/economics/715162.html |date=5 сакавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;
* [[17 студзеня]]: [[Леанід Міхайлавіч Лыч]] (91) — беларускі гісторык&lt;ref&gt;[https://novychas.by/asoba/pamjor-prafesar-leanid-lycz Памёр прафесар Леанід Лыч]&lt;/ref&gt;.
* [[20 студзеня]]: [[Барыс Абрамавіч Забораў]] (85) — беларускі мастак&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31060314.html Мастак Барыс Забораў памёр у Францыі, паведамляюць у сацсетках ягоныя сябры]&lt;/ref&gt;.
* [[22 студзеня]]: [[Святлана Аляксееўна Некіпелава]] (76) — беларуская акторка&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=267205 Памерла актрыса Святлана Некіпелава]&lt;/ref&gt;.
* [[23 студзеня]]: [[Лары Кінг]] (87) — амерыканскі тэлежурналіст&lt;ref&gt;[https://novychas.by/zamezza/pamjor-slavuty-amerykanski-interv-juer-lary-kinh Памёр славуты амерыканскі інтэрв’юер Лары Кінг]&lt;/ref&gt;.
* [[24 студзеня]]: [[Арык Браўэр]] — аўстрыйскі мастак.
* [[28 студзеня]]: [[Васіль Сямёнавіч Ланавы]] (87) — савецкі і расійскі акцёр кіно, [[народны артыст СССР]] (1985)&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-akcyor-vasil-lanavy Памёр акцёр Васіль Ланавы]&lt;/ref&gt;.

== Люты ==
* [[7 лютага]]: [[Мікалай Канстанцінавіч Казакевіч]] (86) — беларускі [[мастак]]-[[жывапісец]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1988), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] (2000).
* [[11 лютага]]: [[Ізадор Зінгер]] (96) — амерыканскі матэматык.
* [[15 лютага]]: [[Марыя Аркадзеўна Бяспалая]] (72) — беларускі гісторык&lt;ref&gt;[http://www.buk.by/news_detail.php?ID=5747 Бяспалая Марыя Аркадзьеўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210304114200/http://buk.by/news_detail.php?ID=5747 |date=4 сакавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 лютага]]: [[Лявон Іванавіч Дзейка]] (71) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=268373 Памёр дэпутат Вярхоўнага Савета 12 склікання Лявон Дзейка. У яго быў каранавірус]&lt;/ref&gt;.
* [[22 лютага]]: [[Лука Атанасіа]] (43) — італьянскі дыпламат, пасол Італіі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга&lt;ref&gt;{{cite news |title=Italian ambassador to DR Congo dies in attack on UN convoy |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/italian-ambassador-to-dr-congo-dies-in-attack-un-convoy-luca-attanasio |access-date=22 February 2021 |work=the Guardian |date=22 February 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;.
* [[24 лютага]]: [[Роберт Цупрык]] (66) — беларускі грамадскі дзеяч, старшыня [[Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі|Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі]] (2001—2021).

== Сакавік ==
* [[5 сакавіка]]: [[Іван Андрэевіч Муравейка]] (99) — беларускі паэт&lt;ref&gt;[http://zviazda.by/be/news/20210305/1614962259-pamyor-dzicyachy-pismennik-ivan-muraveyka Памёр дзіцячы пісьменнік Іван Муравейка]&lt;/ref&gt;.
* [[14 сакавіка]]: [[Генадзь Уладзіміравіч Ахрамовіч]] (56) — беларускі ваенны і дыпламат&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/722535.html Умер бывший посол Беларуси в Азербайджане. У него был COVID-19] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210316112225/https://news.tut.by/society/722535.html |date=16 сакавіка 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Джон Магуфулі]] (61) — прэзідэнт Танзаніі (2015—2021)&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=269997 Памёр прэзідэнт Танзаніі Джон Магуфулі. Ён адмаўляў кавід і казаў, што краіна перамагла хваробу]&lt;/ref&gt;.
* [[21 сакавіка]]: [[Валерый Георгіевіч Кандраценка]] (76) — беларускі [[спартсмен]], трэнер па [[бокс]]е, [[ганаровы грамадзянін Віцебска]] (1988)&lt;ref&gt;[https://belta.by/sport/view/umer-zasluzhennyj-trener-sssr-i-belarusi-po-boksu-valerij-kondratenko-433823-2021/ Умер заслуженный тренер СССР и Беларуси по боксу Валерий Кондратенко]&lt;/ref&gt;.
* [[22 сакавіка]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]&lt;ref&gt;Бич Александр Николаевич : [некролог] / Брестский областной исполнительный комитет, Брестский областной Совет депутатов // Заря. — 2021. — 24 марта (№ 23). — С. 15.&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[9 красавіка]]: [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Прынц Філіп]] (99) — герцаг Эдынбургскі, муж каралевы Вялікабрытаніі Елізаветы II.
* [[10 красавіка]]: [[Арыядна Барысаўна Ладыгіна]] (94) — беларускі вучоны ў галіне эстэтыкі, педагог.
* [[10 красавіка]]: [[Уладзімір Антонавіч Папковіч]] (86) — беларускі паэт, перакладчык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.racyja.com/kultura/pamyor-paet-i-perakladchyk-uladzimir-pa/ |title=Памёр паэт і перакладчык Уладзімір Папковіч |access-date=14 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414191256/https://www.racyja.com/kultura/pamyor-paet-i-perakladchyk-uladzimir-pa/ |archive-date=14 красавіка 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[13 красавіка]]: [[Леанід Леанідавіч Барткевіч]] (71) — беларускі спявак і музыка, саліст ансамбля «[[Песняры]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210413/1618305119-pamyor-pyasnyar-leanid-bartkevich |title=Памёр «пясняр» Леанід Барткевіч |access-date=13 красавіка 2021 |archive-date=13 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413105725/http://zviazda.by/be/news/20210413/1618305119-pamyor-pyasnyar-leanid-bartkevich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 красавіка]]: [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка]] (85) — беларускі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=271451 Памёр легендарны Анатоль Клышка. Па яго «Буквары» вучыліся мільёны беларусаў]&lt;/ref&gt;.
* [[16 красавіка]]: [[Хелен Мак-Кроры]] (52) — брытанская актрыса.
* [[19 красавіка]]: [[Анта Раўкас]] (86) — эстонскі вучоны-геолаг.
* [[20 красавіка]]: [[Ідрыс Дэбі]] (68) — Прэзідэнт Чада (1990—2021).
* [[25 красавіка]]: [[Джон Конрадс]] (78) — аўстралійскі плывец, алімпійскі чэмпіён.
* [[28 красавіка]]: [[Майкл Колінз (астранаўт)|Майкл Колінз]] (90) — амерыканскі астранаўт, камандзір экіпажа касмічнага карабля «[[Апалон-11]]».

== Май ==
* [[1 мая]]: [[Ганна Паўлаўна Шушкевіч]] (85) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971).
* [[4 мая]]: [[Іван Канстанцінавіч Стадольнік]] (80) — беларускі празаік, паэт&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210504/1620142984-payshou-z-zhyccya-prazaik-paet-zhurnalist-ivan-stadolnik |title=Пайшоў з жыцця празаік, паэт, журналіст Іван Стадольнік |access-date=7 мая 2021 |archive-date=6 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506091906/https://zviazda.by/be/news/20210504/1620142984-payshou-z-zhyccya-prazaik-paet-zhurnalist-ivan-stadolnik |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 мая]]: [[Ігар Уладзіміравіч Лаўрыненка]] (60) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-deputat-palaty-pradstaunikou-igar-laurynenka Памёр дэпутат Палаты прадстаўнікоў Ігар Лаўрыненка]&lt;/ref&gt;.
* [[14 мая]]: [[Дзмітрый Кузьміч Новікаў]] (82) — беларускі вучоны-медык, алерголаг, імунолаг&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vsmu.by/home/poslednie-novosti/7655-ushjol-iz-zhizni-novikov-dmitrij-kuzmich.html |title=Ушёл из жизни Новиков Дмитрий Кузьмич |access-date=20 мая 2021 |archive-date=16 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516094341/https://www.vsmu.by/home/poslednie-novosti/7655-ushjol-iz-zhizni-novikov-dmitrij-kuzmich.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 мая]]: [[Эстэр Мягі]] (99) — эстонскі кампазітар.
* [[16 мая]]: [[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка]] (65) — беларускі гісторык&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=272989 Памёр гісторык Яўген Анішчанка]&lt;/ref&gt;.
* [[18 мая]]: [[Віктар Міхайлавіч Бельскі]] (66) — беларускі лёгкаатлет, удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210519/1621422960-pamyor-vyadomy-belaruski-lyogkaatlet-viktar-belski |title=Памёр вядомы беларускі лёгкаатлет Віктар Бельскі |access-date=20 мая 2021 |archive-date=20 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520223016/https://zviazda.by/be/news/20210519/1621422960-pamyor-vyadomy-belaruski-lyogkaatlet-viktar-belski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[19 мая]]: [[Мікіта Барысавіч Куканенка]] (22) — ваенны лётчык, лейтэнант ВПС Рэспублікі Беларусь, герой Беларусі (2021, пасмяротна)&lt;ref name=&quot;vb&quot;/&gt;.
* [[19 мая]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык]] (33) — маёр ВПС Рэспублікі Беларусь, ваенны лётчык першага класа, герой Беларусі (2021, пасмяротна)&lt;ref name=&quot;vb&quot;&gt;[https://virtualbrest.ru/news92349.php Расказваем пра лётчыкаў Нічыпарчыка і Куканенку, якія загінулі ў Баранавічах]&lt;/ref&gt;.
* [[21 мая]]: [[Вітольд Ашурак]] (50) — беларускі грамадскі і палітычны актывіст, палітычны зняволены&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=273305 У шклоўскай калоніі памёр 50-гадовы палітвязень Вітольд Ашурак]&lt;/ref&gt;.
* [[22 мая]]: [[Эдмінас Багдонас]] (57) — літоўскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь (2007—2011)&lt;ref&gt;[https://novychas.by/hramadstva/pamjor-edminas-bahdonas-byly-ambasadar-litvy-u-b Памёр Эдмінас Багдонас — былы амбасадар Літвы ў Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[23 мая]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Салаўёў]] (94) — беларускі мастак тэатра. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1982)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31270183.html Памёр мастак-авангардыст Аляксандар Салаўёў]&lt;/ref&gt;.
* [[28 мая]]: [[Лу Монг Лан]] (95) — генерал-лейтэнант Узброеных Сіл Рэспублікі В’етнам.

== Чэрвень ==
* [[1 чэрвеня]]: [[Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч]] (84) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат&lt;ref&gt;[https://www.kultura.by/by/news-by/view/skonchalsja-byvshij-ministr-kultury-vojtovich-en-4392-2021/ Скончался бывший министр культуры Войтович Е. К.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603043247/https://www.kultura.by/by/news-by/view/skonchalsja-byvshij-ministr-kultury-vojtovich-en-4392-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[4 чэпвеня]] (96) [[Фрыдэрыка Майрокер]] — аўстрыйская паэтэса, драматург.
* [[9 чэрвеня]]: [[Лібуша Шафранкава]] (68) — чэшская актрыса.
* [[11 чэрвеня]]: [[Алег Уладзіміравіч Хадыка]] (79) — беларускі мастацтвазнаўца, рэстаўратар, педагог.
* [[12 чэрвеня]]: [[Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі]] (57) — беларускі канькабежац, сярэбраны (1994) і бронзавы (1988) прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў на дыстанцыі 1000 м&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31303789.html Памёр легендарны беларускі канькабежац Ігар Жалязоўскі]&lt;/ref&gt;.
* [[13 чэрвеня]]: [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў]] (77) — беларускі аператар, рэжысёр і сцэнарыст&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=274453 Памёр рэжысёр Юрый Гарулёў]&lt;/ref&gt;.
* [[14 чэрвеня]]: [[Леанід Кірэевіч Левановіч]] (83) — беларускі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://rh.by/2021/06/14/ljeanid-ljevanovich/amp/ Памёр пісьменнік Леанід Левановіч. Да апошняга часу ён жыў на лецішчы ў Вілейскім раёне]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616043202/https://rh.by/2021/06/14/ljeanid-ljevanovich/amp/ |date=16 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 чэрвеня]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Гугнін]] (80) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, крытык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorod214.by/new/7122 |title=Профессор ПГУ и первостроитель Новополоцка Александр Гугнин умер от коронавируса. Что вспоминают о нем его ученики? |access-date=15 чэрвеня 2021 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616043203/https://gorod214.by/new/7122 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 чэрвеня]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Шаталаў]] (93) — савецкі касманаўт.
* [[18 чэрвеня]]: [[Алег Вільгельмавіч Іоў]] (63) — беларускі археолаг, даследчык [[Беларускае Палессе|Беларускага Палесся]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://history.by/be/iov/ |title=Іоў Алег Вiльгельмавiч (1957—2021) |access-date=22 лютага 2022 |archive-date=22 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222195142/http://history.by/be/iov/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Ліпень ==
* [[2 ліпеня]]: [[Мікалай Аляксеевіч Слічэнка]] (86) — расійскі акцёр, тэатральны рэжысёр, спявак, педагог, грамадскі дзеяч, [[народны артыст СССР]] (1981).
* [[3 ліпеня]]: [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі]] (90) — беларускі скульптар, народны мастак Беларусі (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210704/1625396155-pamyaci-lva-gumileuskaga |title=Памяці Льва Гумілеўскага |access-date=4 ліпеня 2021 |archive-date=9 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183137/http://zviazda.by/be/news/20210704/1625396155-pamyaci-lva-gumileuskaga |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[5 ліпеня]]: [[Уладзімір Валянцінавіч Мяньшоў]] (81) — савецкі і расійскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, кінарэжысёр&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210705/1625473826-pamyor-uladzimir-menshov |title=Памёр Уладзімір Мяньшоў |access-date=5 ліпеня 2021 |archive-date=9 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184518/http://zviazda.by/be/news/20210705/1625473826-pamyor-uladzimir-menshov |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[7 ліпеня]]: [[Жавенель Маіз]] (53) — прэзідэнт [[Гаіці]]&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=275574 Забілі прэзідэнта Гаіці]&lt;/ref&gt;.
* [[14 ліпеня]]: [[Мамнун Хусейн]] (80) — прэзідэнт Пакістана (2013—2018)&lt;ref&gt;[https://www.kp.ru/online/news/4364884/ Умер Мамнун Хусейн, бывший президент Пакистана]&lt;/ref&gt;.
* [[15 ліпеня]]: [[Анатоль Іванавіч Бадуеў]] (69) — беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы&lt;ref&gt;[https://minsknews.by/umer-izvestnyj-belorusskij-trener-po-legkoj-atletike-anatolij-baduev/ Умер известный белорусский тренер по легкой атлетике Анатолий Бадуев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210715140936/https://minsknews.by/umer-izvestnyj-belorusskij-trener-po-legkoj-atletike-anatolij-baduev/ |date=15 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[15 ліпеня]]: [[Алег Парфір’евіч Чудакоў]] (80) — беларускі вучоны ў галіне сківічна-тваравай хірургіі&lt;ref&gt;[https://charter97.org/be/news/2021/7/19/430089/ На 81-м годзе жыцця памёр знакаміты беларускі сківічны хірург]&lt;/ref&gt;.
* [[18 ліпеня]]: [[Эн Тарта]] (82) — эстонскі грамадскі і палітычны дзеяч
* [[19 ліпеня]]: [[Андрэй Юр’евіч Мдывані]] (83) — беларускі кампазітар, педагог, [[народны артыст Беларусі]] (2013)&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-belarusi-kompozitor-andrey-mdivani.html Ушел из жизни народный артист Беларуси композитор Андрей Мдивани]&lt;/ref&gt;.
* [[20 ліпеня]]: [[Эльжбета Радзівіл]] (103) — князёўна, дачка перадапошняга [[Нясвіжская ардынацыя|ардыната]] Нясвіжа [[Антоні Альбрэхт Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]].
* [[21 ліпеня]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў]] (63) — беларускі пісьменнік&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Памёр выбітны жодзінец, пісьменнік і выдавец Уладзімір Сіўчыкаў. Яму было 63 гады |url=https://ex-press.by/rubrics/novosti-zhodino/2021/07/21/pamyor-vybitny-zhodzinecz-pismennik-i-vydavecz-uladzimir-siuchykau-yamu-bylo-63-gady |access-date=21 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721121509/https://ex-press.by/rubrics/novosti-zhodino/2021/07/21/pamyor-vybitny-zhodzinecz-pismennik-i-vydavecz-uladzimir-siuchykau-yamu-bylo-63-gady |archive-date=21 ліпеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[27 ліпеня]]: [[Жан-Франсуа Стэвенен]] (77) — французскі акцёр.
* [[29 ліпеня]]: [[Альбер Вануа]] (98) — французскі кардынал&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/world/13628-u-ryme-adysho-u-vechnasts-najstarejshy-da-getaga-chasu-kardynal-ezuit-alber-vanua У Рыме адышоў у вечнасць найстарэйшы да гэтага часу кардынал — езуіт Альбэр Вануа]&lt;/ref&gt;.

== Жнівень ==
* [[1 жніўня]]: [[Аляксей Уладзіміравіч Мжачык]] (25) — беларускі цяжкаатлет&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/u-autakatastrofe-u-germanii-zaginuu-belaruski-shtangist У аўтакатастрофе ў Германіі загінуў беларускі штангіст]&lt;/ref&gt;.
* [[1 жніўня]]: [[Анатоль Радыёнавіч Рудакоў]] (71) — савецкі і расійскі кінаакцёр, заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (1996)&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/umer-zasluzhennyj-artist-rossii-anatolij-rudakov-453393-2021/ Умер заслуженный артист России Анатолий Рудаков]&lt;/ref&gt;.
* [[2 жніўня]]: [[Віталь Васільевіч Шышоў]] (26) — беларускі грамадскі актывіст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |title=У Кіеве знойдзены мёртвым кіраўнік «Беларускага дома ў Украіне» Віталь Шышоў |access-date=5 жніўня 2021 |archive-date=5 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805203842/https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[4 жніўня]]: [[Васіль Мікалаевіч Шлапуноў]] (89) — беларускі вучоны ў галіне кормавытворчасці. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003)&lt;ref&gt;[https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/shlapunov.php Шлапуноў Васілій Мікалаевіч]&lt;/ref&gt;.
* [[5 жніўня]]: [[Галіна Пятроўна Караткевіч]] (99) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка РСФСР (1974)&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/umerla-starejshaja-peterburgskaja-aktrisa-galina-korotkevich-454110-2021/ Умерла старейшая петербургская актриса Галина Короткевич]&lt;/ref&gt;.
* [[5 жніўня]]: [[Яўген Кірылавіч Марчук]] (80) — украінскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Украіны]] (1995—1996)&lt;ref&gt;[https://www.mk.ru/politics/2021/08/05/skonchalsya-chetvertyy-premerministr-ukrainy-marchuk.html Скончался четвертый премьер-министр Украины Марчук]&lt;/ref&gt;.
* [[8 жніўня]]: [[Алена Сямёнаўна Васілевіч]] (98) — беларуская пісьменніца&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210808/1628427471-pamerla-vyadomaya-belaruskaya-pismennica-alena-vasilevich |title=Памерла вядомая беларуская пісьменніца Алена Васілевіч |access-date=10 жніўня 2021 |archive-date=10 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810102127/https://zviazda.by/be/news/20210808/1628427471-pamerla-vyadomaya-belaruskaya-pismennica-alena-vasilevich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[9 жніўня]]: [[Сяргей Адамавіч Кавалёў]] (91) — савецкі і расійскі праваабаронца і дысідэнт, упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі (1994—1995)&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-pravaabaronca-syargey-kavalyou-yon-zaymausya-i-belaruskim-pytannem Памёр праваабаронца Сяргей Кавалёў — ён займаўся і беларускім пытаннем]&lt;/ref&gt;.
* [[12 жніўня]]: [[Сяргей Георгіевіч Багласаў]] (71) — беларускі архітэктар &lt;ref&gt;[https://budzma.by/news/pamyer-syargey-baglasa.html Памёр Сяргей Багласаў, які аднавіў Траецкае прадмесце і вярнуў Ратушу]&lt;/ref&gt;.
* [[13 жніўня]]: [[Віктар Піліпавіч Пуцькоў]] (83) — беларускі трэнер па [[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанні на байдарках і каноэ]], віцэ-прэзідэнт [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь]] (1991—1997), заслужаны трэнер СССР&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Разное. На 84-м году жизни умер бывший вице-президент НОК Беларуси Виктор Путьков |url=https://www.pressball.by/news/other/392502 |access-date=16 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814124833/https://www.pressball.by/news/other/392502 |archive-date=14 жніўня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[14 жніўня]]: [[Ігар Давідавіч Ойстрах]] (90) — савецкі і расійскі скрыпач, народны артыст СССР (1989)&lt;ref&gt;[https://www.classicalmusicnews.ru/news/igor-oistrakh-passed/ Ушел из жизни выдающийся скрипач и педагог Игорь Ойстрах]&lt;/ref&gt;.
* [[15 жніўня]]: [[Абдэльхамід Брахімі]] (85) — Прэм’ер-міністр Алжыра (1984—1988)&lt;ref&gt;[https://www.aps.dz/algerie/126190-deces-de-l-ancien-premier-ministre-abdelhamid-brahimi-a-l-age-de-85-ans Décès de l’ancien Premier ministre Abdelhamid Brahimi à l'âge de 85 ans]&lt;/ref&gt;.
* [[21 жніўня]]: [[Галіна Аляксандраўна Арлова]] (92) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларусі (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210821/1629529785-pamerla-narodnaya-artystka-bssr-galina-arlova |title=Памерла народная артыстка БССР Галіна Арлова |access-date=26 жніўня 2021 |archive-date=26 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826113406/http://zviazda.by/be/news/20210821/1629529785-pamerla-narodnaya-artystka-bssr-galina-arlova |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[25 жніўня]]: [[Гуніла Бергстрэм]] (79) — шведская пісьменніца&lt;ref&gt;[https://www.svd.se/gunilla-bergstrom-dod Gunilla Bergström död — blev 79 år]&lt;/ref&gt;.
* [[26 жніўня]]: [[Алесь Разанаў]] (73) — беларускі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31429024.html На 74-м годзе памёр беларускі паэт Алесь Разанаў]&lt;/ref&gt;.
* [[27 жніўня]]: [[Эдманд Фішэр]] (101) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1992).&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2021/09/02/science/edmond-h-fischer-dead.html Edmond H. Fischer, 101, Who Helped Discover How Cells Talk, Dies]&lt;/ref&gt;.
* [[29 жніўня]]: [[Юрый Аляксеевіч Пудышаў]] (67) — савецкі і беларускі футбаліст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sport/pamyor-chempiyon-sssr-pa-futbole-yuryj-pud/ |title=Памёр чэмпіён СССР па футболе ў складзе менскага «Дынама» Юрый Пудышаў |access-date=30 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830120836/https://www.racyja.com/sport/pamyor-chempiyon-sssr-pa-futbole-yuryj-pud/ |archive-date=30 жніўня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[29 жніўня]]: [[Жак Роге]] (79) — бельгійскі яхтсмен, прэзідэнт [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]] (2001—2013)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/bel/sport/544795/ |title=Памёр былы прэзыдэнт Міжнароднага алімпійскага камітэту Жак Роге |access-date=30 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830120838/https://belaruspartisan.by/bel/sport/544795/ |archive-date=30 жніўня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[31 жніўня]]: [[Рыма Валяр’янаўна Андрэева]] (94) — беларускі, расійскі і ўзбекскі [[архітэктар]].
* [[31 жніўня]]: [[Раман Маліноўскі]] (86) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Маршал Сейма ПНР (1985—1989)&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,27517425,nie-zyje-roman-malinowski-byly-marszalek-sejmu-mial-86-lat.html Roman Malinowski nie żyje. Były marszałek Sejmu miał 86 lat.]&lt;/ref&gt;.

== Верасень ==
* [[2 верасня]]: [[Мікіс Тэадаракіс]] (96) — грэчаскі кампазітар, грамадскі і палітычны дзеяч&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=277354 Памёр кампазітар Мікіс Тэадаракіс. Гэта ён прыдумаў легендарную музыку да танца сіртакі]&lt;/ref&gt;.
* [[6 верасня]]: [[Жан-Поль Бельмандо]] (88) — французскі акцёр&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31446371.html Памёр францускі актор Жан-Поль Бельмандо]&lt;/ref&gt;.
* [[8 верасня]]: [[Яўген Мікалаевіч Зінічаў]] (55) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Міністр Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў (2018—2021)&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/u-rasii-na-vuchennyah-zaginuu-galouny-ratavalnik У Расіі на вучэннях загінуў галоўны ратавальнік]&lt;/ref&gt;.
* [[8 верасня]]: [[Ігар Іванавіч Шклярэўскі]] (83) — савецкі і расійскі [[паэт]], [[перакладчык]] беларускага паходжання&lt;ref&gt;[https://lgz.ru/news/umer_igor_shklyarevskiy/ Умер Игорь Шкляревский]&lt;/ref&gt;.
* [[10 верасня]]: [[Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю|Жоржы Сампаю]] (81) — партугальскі палітычны дзеяч, Прэзідэнт Партугаліі (1996—2006)&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210910/prezident-1749490465.html Умер бывший президент Португалии Жоржи Сампайю]&lt;/ref&gt;.
* [[14 верасня]]: [[Віктар Германавіч Казанцаў]] (75) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал арміі (2000)&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210914/kazantsev-1749955807.html Умер экс-командующий войсками на Северном Кавказе Казанцев]&lt;/ref&gt;.
* [[14 верасня]]: [[Юрый Георгіевіч Сядых]] (66) — савецкі лёгкаатлет, кідальнік молата, двухразовы алімпійскі чэмпіён&lt;ref&gt;[https://www.vesti.ru/article/2613299 Умер олимпийский чемпион Седых, мировой рекорд которого до сих пор не побит]&lt;/ref&gt;.
* [[15 верасня]]: [[Валерый Пятровіч Шчэрыца]] (74) — беларускі джазавы трубач, [[заслужаны артыст Беларусі]] (1990).
* [[16 верасня]]: [[Аляксей Ягоравіч Шмакаў]] (88) — беларускі і ўкраінскі скульптар-манументаліст&lt;ref&gt;[https://gorod24.online/evpatoriya/news/208167-ushl_iz_jizni_avtor_skulpturyi_otdyihayuschiy_gerakl_v_evpatorii.html Ушёл из жизни автор скульптуры «Отдыхающий Геракл» в Евпатории]&lt;/ref&gt;.
* [[17 верасня]]: [[Абдэль Азіз Бутэфліка]] (84) — алжырскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт [[Алжыр]]а (1999—2019)&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210918/prezident-1750633634.html Умер бывший президент Алжира Абдельазиз Бутефлика]&lt;/ref&gt;.
* [[18 верасня]]: [[Нінэль Іванаўна Аладава]] (87) — беларускі архітэктар, спецыялістка ў вобласці інтэр’еру і мэблі
* [[19 верасня]]: [[Джымі Грыўз]] (81) — англійскі футбаліст, чэмпіён свету ў складзе нацыянальнай зборнай Англіі (1966)&lt;ref&gt;[https://www.sports.ru/football/1101353551-dzhimmi-grivz-umer-v-vozraste-81-goda.html Умер Джимми Гривз. Лучшему бомбардиру чемпионата Англии был 81 год]&lt;/ref&gt;.
* [[20 верасня]]: [[Валянціна Цімафееўна Петрачкова]] (82) — беларуская актрыса, Заслужаная артыстка Беларусі (1984)&lt;ref&gt;[http://kolastheatre.by/be/news/payshla-z-zhyccya-zasluzhanaya-artystka-respubliki-belarus-valyancina-petrachkova Пайшла з жыцця Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Валянціна Петрачкова]&lt;/ref&gt;.
* [[21 верасня]]: [[Махамед Хусейн Тантаві]] (85) — егіпецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Егіпта (1991—2012), фельдмаршал&lt;ref&gt;[https://www.arabnews.com/node/1932671/middle-east Former Egyptian defense minister Mohamed Hussein Tantawi dies at 85]&lt;/ref&gt;.
* [[22 верасня]]: [[Абдэль Кадэр Бенсалах]] (79) — алжырскі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Савет Нацыі Алжыра|Савета нацыі]] (2002—2019), в. а. Прэзідэнта Алжыра (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://en.royanews.tv/news/31458/2021-09-22 |title=Former Algerian president Abdelkader Bensalah dies at 80 |access-date=22 верасня 2021 |archive-date=22 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922193342/https://en.royanews.tv/news/31458/2021-09-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[22 верасня]]: [[Юры Там]] (64) — эстонскі лёгкаатлет.
* [[26 верасня]]: [[Сяргей Рыгоравіч Герасімец]] (55) — савецкі і беларускі футбаліст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |title=Памёр Сяргей Герасімец. Вось што ён казаў пра сітуацыю ў Беларусі |access-date=27 верасня 2021 |archive-date=27 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927023423/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Кастрычнік ==
* [[1 кастрычніка]]: [[Канстанцін Паўлавіч Севярынец]] (69) — беларускі журналіст, паэт, публіцыст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vitebsk.cc/2021/10/01/pamyor-zhurnalist-i-paet-kastus-sevyarynets-pad-yago-golas-vitsebshchyna-abudzhalasya-u-1990-ya/ |title=Памёр журналіст і паэт Кастусь Севярынец, пад яго голас Віцебшчына абуджалася ў 1990-я |access-date=1 кастрычніка 2021 |archive-date=1 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001214453/https://vitebsk.cc/2021/10/01/pamyor-zhurnalist-i-paet-kastus-sevyarynets-pad-yago-golas-vitsebshchyna-abudzhalasya-u-1990-ya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[5 кастрычніка]]: [[Леанід Ніканоравіч Ціханаў]] (83) — беларускі педагог, рэктар [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] (1993—2003)&lt;ref&gt;[https://kped.bspu.by/news/universitet/ushel-iz-zhizni-leonid-nikonorovich-tihonov Ушел из жизни Леонид Никонорович Тихонов]&lt;/ref&gt;.
* [[8 кастрычніка]]: [[Чэслаў Сэнюх]] (91) — польскі літаратар, перакладчык, публіцыст.
* [[9 кастрычніка]]: [[Абальхасан Банісадр]] (88) — іранскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Ірана (1980—1981)&lt;ref&gt;[https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/ap-top-news/2021/10/09/family-iranian-state-media-say-irans-first-president-abolhassan-banisadr-dies-in-paris-from-long-illness-at-age-88 Family, Iranian state media say Iran’s first president, Abolhassan Banisadr, dies in Paris from long illness at age 88]&lt;/ref&gt;.
* [[13 кастрычніка]]: [[Віктар Пятровіч Бруханаў]] (85) — савецкі інжынер-энергетык, дырэктар Чарнобыльскай АЭС.
* [[14 кастрычніка]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Ізапольскі]] (86) — беларускі трэнер па [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскай барацьбе]], заслужаны трэнер СССР і БССР&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/sport/view/umer-trener-po-greko-rimskoj-borbe-vladimir-izopolskij-464560-2021/ Умер тренер по греко-римской борьбе Владимир Изопольский]&lt;/ref&gt;.
* [[17 кастрычніка]]: [[Уладзімір Паўлавіч Трафіменка]] (77) — беларускі дызайнер, спецыяліст у прамысловым дызайне і мастацтве.
* [[17 кастрычніка]]: [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі]] (73) — беларускі гісторык, дыпламат, рэктар [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] (2002—2014)&lt;ref&gt;[https://fir.bsu.by/be/news-by/news-2021-10-18 17 кастрычніка 2021 гада сышоў з жыцця выдатны беларускі вучоны, дыпламат Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018124017/https://fir.bsu.by/be/news-by/news-2021-10-18 |date=18 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[18 кастрычніка]]: [[Колін Паўэл]] (84) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, Дзяржаўны сакратар ЗША (2001—2005)&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/31516538.html Былы дзяржсакратар ЗША Колін Паўэл памёр ад каранавірусу]&lt;/ref&gt;.
* [[18 кастрычніка]]: [[Антон Фурс]] (94) — ветэран беларускага супраціву.
* [[20 кастрычніка]]: [[Барыс Барысавіч Цітовіч]] (73) — беларускі мастак&lt;ref&gt;[https://rh.by/2021/10/20/citovich/ Памёр заснавальнік музея Першай сусветнай у Заброддзі, на Вілейшчыне, мастак Барыс Цітовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211020090912/https://rh.by/2021/10/20/citovich/ |date=20 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[20 кастрычніка]]: [[Віктар Іванавіч Яўграфаў]] (73) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, каскадзёр&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2021/10/20/evgrafov/ Умер сыгравший Мориарти в советском «Шерлоке Холмсе» актер Виктор Евграфов]&lt;/ref&gt;.
* [[21 кастрычніка]]: [[Таццяна Майсееўна Ханіна]] (84) — беларускі архітэктар.
* [[21 кастрычніка]]: [[Бернард Хайтынк]] (92) — нідэрландскі дырыжор.
* [[22 кастрычніка]]: [[Юрый Станкевіч]] (72) — беларускі пісьменнік.
* [[23 кастрычніка]]: [[Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка]] (79) — беларускі вучоны, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
* [[23 кастрычніка]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін]] (72) — савецкі і расійскі [[рэжысёр]] і [[сцэнарыст]]&lt;ref&gt;[https://m.nashaniva.com/articles/279608/ Памёр Аляксандр Рагожкін — аўтар «Нацыянальнага палявання»]&lt;/ref&gt;.
* [[24 кастрычніка]]: [[Сяргей Аляксеевіч Булыга]] (68) — беларускі пісьменнік і сцэнарыст&lt;ref&gt;[https://fantlab.ru/blogarticle74773 Умер Сергей Булыга]&lt;/ref&gt;.
* [[25 кастрычніка]]: [[Аляксандр Коктыш]] (54) — беларускі журналіст.
* [[26 кастрычніка]]: [[Вольга Мікалаеўна Ляўко]] (74) — беларускі археолаг.
* [[26 кастрычніка]]: [[Ро Дэ У]] (88) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэспублікі Карэя&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1240958/2021-10-26/umer-eks-prezident-iuzhnoi-korei-ro-de-u Умер экс-президент Южной Кореи Ро Дэ У]&lt;/ref&gt;.
* [[27 кастрычніка]]: [[Уладзімір Іванавіч Сытчанка]] (70) — беларускі мастак.
* [[30 кастрычніка]]: [[Ігар Леанідавіч Кірылаў]] (89) — савецкі і расійскі дыктар, народны артыст СССР (1988)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20211030/1635583541-pamyor-savecki-dyktar-igar-kirylau |title=Памёр савецкі дыктар Ігар Кірылаў |access-date=30 кастрычніка 2021 |archive-date=30 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030215610/https://zviazda.by/be/news/20211030/1635583541-pamyor-savecki-dyktar-igar-kirylau |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Лістапад ==
* [[1 лістапада]]: [[Віктар Іванавіч Какарэка]] (66) — беларускі нумізмат.
* [[1 лістапада]]: [[Маіна Максімаўна Бабарыка]] (91) — беларуская журналістка, дзіцячая пісьменніца, паэтэса.
* [[2 лістапада]]: [[Вальмен Мікалаевіч Аладаў]] (91) — беларускі архітэктар, заслужаны архітэктар БССР (1969)&lt;ref&gt;[https://minsknews.by/arhitektor-novator-uchenyj-pedagog-ushel-iz-zhizni-legendarnyj-belorusskij-zodchij-valmen-aladov/ Архитектор-новатор, ученый, педагог. Ушел из жизни легендарный белорусский зодчий Вальмен Аладов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211103121916/https://minsknews.by/arhitektor-novator-uchenyj-pedagog-ushel-iz-zhizni-legendarnyj-belorusskij-zodchij-valmen-aladov/ |date=3 лістапада 2021 }}&lt;/ref&gt;.
* [[4 лістапада]]: [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]] (61) — беларускі археолаг і гісторык.
* [[7 лістапада]]: [[Дын Стокуэл]] (85) — амерыканскі акцёр.
* [[11 лістапада]]: [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]] (85) — дзяржаўны прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі (1989—1994), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1993).
* [[11 лістапада]]: [[Яўген Іванавіч Чазаў]] (92) — савецкі і расійскі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* [[15 лістапада]]: [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]] (91) — беларускі [[спявак]] ([[бас]]), [[народны артыст Беларускай ССР]] ([[1964]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bolshoibelarus.by/rus/novosti-novye/4715-viktor-chernobaev-1930-2021.html |title=Виктор Чернобаев (1930—2021) |access-date=15 лістапада 2021 |archive-date=15 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115210523/https://bolshoibelarus.by/rus/novosti-novye/4715-viktor-chernobaev-1930-2021.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[16 лістапада]]: [[Мікола Шабовіч]] (62) — беларускі паэт.
* [[17 лістапада]]: [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]] (62) — вядучы тэлепраграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]»&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пайшоў у іншы свет Сяргей Філімонаў|url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html|publisher=[[Народная Воля]]|date=17.11.2021 в 9:47|access-date=2021-11-17|archive-date=17 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |access-date=17 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |archive-date=17 лістапада 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |access-date=17 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |archive-date=17 лістапада 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[18 лістапада]]: [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]] (42) — беларускі футбаліст і трэнер&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-byly-gulec-zbornay-belarusi-pa-futbole-dzyanis-kouba Памёр былы гулец зборнай Беларусі па футболе Дзяніс Коўба]&lt;/ref&gt;.
* [[20 лістапада]]: [[Анатоль Сяргеевіч Карамышаў]] (89) — беларускі архітэктар.
* [[20 лістапада]]: [[Валерый Барысавіч Гаркалін]] (67) — расійскі акцёр.
* [[21 лістапада]]: [[Ніна Іванаўна Русланава]] (75) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20211121/ruslanova-1760087477.html Умерла актриса Нина Русланова]&lt;/ref&gt;.
* [[23 лістапада]]: [[Чон Ду Хван]] (90) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэспублікі Карэя&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12993941 Yonhap: умер бывший президент Республики Корея Чон Ду Хван]&lt;/ref&gt;.
* [[24 лістапада]]: [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]] (74) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (2003).
* [[27 лістапада]]: [[Мікола Мятліцкі|Мікалай Міхайлавіч Мятліцкі]] (67) — беларускі паэт&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/culture/view/umer-belorusskij-poet-nikolaj-metlitskij-471828-2021/ Умер белорусский поэт Николай Метлицкий]&lt;/ref&gt;.
* [[28 лістапада]]: [[Аляксандр Барысавіч Градскі]] (72) — савецкі і расійскі спявак, мультыінструменталіст, аўтар песень, паэт, кампазітар. Народны артыст Расіі&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Памёр спявак і кампазітар Аляксандр Градскі|url=https://belsat.eu/news/28-11-2021-pamyor-spyavak-i-kampazitar-alyaksandr-gradski/|publisher=[[Белсат]]|date=2021-11-28|access-date=2021-11-28}}&lt;/ref&gt;

== Снежань ==
* [[1 снежня]]: [[Яўген Уладзіміравіч Мядзько]] (71) — беларускі архітэктар.
* [[3 снежня]]: [[Ламін Дзіяк]] (88) — сенегальскі і міжнародны спартыўны функцыянер, прэзідэнт [[ІААФ|Міжнароднай асацыяцыі легкаатлетычных федэрацый]] (1999—2015).
* [[3 снежня]]: [[Ніна Мікалаеўна Ургант]] (92) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно.
* [[5 снежня]]: [[Боб Доўл]] (98) — амерыканскі палітычны дзеяч, член [[Палата Прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў]] (1961—1969), [[Сенатар ЗША|сенатар]] (1969—1996)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=У ЗША памёр палітык-рэспубліканец Боб Доўл|url=https://charter97.org/be/news/2021/12/5/446584/|publisher=[[Хартыя'97]]|website=charter97.org|date=2021-12-05|access-date=2021-12-07}}&lt;/ref&gt;.
* [[6 снежня]]: [[Вольга Фаўстынаўна Ількіў]] (101) — украінская партызанка і афіцэр сувязі ва [[Украінская паўстанчая армія|Украінскай паўстанчай арміі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bykvu.com/ua/bukvy/u-lvovi-pomerla-101-richna-zv-iazkova-upa-olha-ilkiv/ |title=У Львові померла 101-річна зв’язкова УПА Ольга Ільків |access-date=12 сакавіка 2023 |archive-date=12 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312065920/https://bykvu.com/ua/bukvy/u-lvovi-pomerla-101-richna-zv-iazkova-upa-olha-ilkiv/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[8 снежня]]: [[Фарыда Джафар кызы Мамедава]] (85) — азербайджанскі гісторык, доктар гістарычных навук&lt;ref&gt;[https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/feride-memmedova-salyanda-defn-olunacaq/ Fəridə Məmmədova Salyanda dəfn olunacaq]&lt;/ref&gt;.
* [[9 снежня]]: [[Ліна Вертмюлер]] (93) — італьянскі рэжысёр і сцэнарыст.
* [[11 снежня]]: [[Галіна Марцінаўна Самсова]] (84) — расійская артыстка балета.
* [[11 снежня]]: [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]] (74) — беларускі дырыжор, [[Народны артыст Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/ne_stalo_maestro_mikhaila_finberga_proshchanie_s_artistom_sostoitsya_13_dekabrya_v_belgosfilarmonii/ Не стала маэстра Міхаіла Фінберга — развітанне з артыстам адбудзецца 13 снежня ў Белдзяржфілармоніі]&lt;/ref&gt;.
* [[12 снежня]]: [[Пётр Іванавіч Брыгадзін]] (72) — беларускі гісторык, [[Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (2001—2003)&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-pyetr-brygadzin.html Памёр былы міністр адукацыі і сумленны гісторык Пётр Брыгадзін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211212195346/https://budzma.org/news/pamyer-pyetr-brygadzin.html |date=12 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt;
* [[12 снежня]]: [[Пётр Фролавіч Дзмітрачкоў]] (84) — беларускі гісторык.
* [[13 снежня]]: [[Сяргей Аляксандравіч Салаўёў]] (77) — расійскі рэжысёр і акцёр.
* [[15 снежня]]: [[Марыя Васільеўна Саўко]] (67) — беларуская філолаг і педагог.
* [[16 снежня]]: [[Васіль Сяргеевіч Мічурын]] (105) — удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войн, Герой Савецкага Саюза (1940).
* [[21 снежня]]: [[Эдвард Антонавіч Жаўрыд]] (82) — беларускі анколаг, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://minzdrav.gov.by/ru/sobytiya/pamyati-edvarda-antonovicha-zhavrida/ |title=Памяти Эдварда Антоновича Жаврида |access-date=22 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222054217/http://minzdrav.gov.by/ru/sobytiya/pamyati-edvarda-antonovicha-zhavrida/ |archive-date=22 снежня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[26 снежня]]: [[Дэсманд Туту]] (90) — [[англіканства|англіканскі]] архіепіскап Кейптаўнскі, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (1984)&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2021/12/26/nobel/ Умер лауреат Нобелевской премии мира]&lt;/ref&gt;.
* [[26 снежня]]: [[Каралас Папульяс]] (92) — грэчаскі палітык, прэзідэнт Грэцыі (2005—2015)&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2021/12/26/greece/ Умер бывший президент Греции]&lt;/ref&gt;.
* [[26 снежня]]: [[Эдвард Осбарн Уілсан]] (92) — амерыканскі біёлаг.
* [[27 снежня]]: [[Віталь Міхайлавіч Быкаў]] (80) — беларускі акцёр тэатра і кіно&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20211228/1640676831-pamyor-akcyor-filmau-bronzavaya-ptushka-i-korcik-vital-bykau |title=Памёр акцёр фільмаў «Бронзавая птушка» і «Корцік» Віталь Быкаў |access-date=29 снежня 2021 |archive-date=29 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229194711/http://zviazda.by/be/news/20211228/1640676831-pamyor-akcyor-filmau-bronzavaya-ptushka-i-korcik-vital-bykau |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[30 снежня]]: [[Міхаіл Антонавіч Казінец]] (83) — беларускі дырыжор, мастацкі кіраўнік [[Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча|Беларускага нацыянальнага аркестра народных інструментаў імя І. Жыновіча]], рэктар [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] (1985—2005), [[народны артыст Беларусі]] (1987)&lt;ref&gt;[https://bel.sputnik.by/20211230/pamr-narodny-artyst-belarus-mkhal-kaznets-1059146296.html Памёр народны артыст Беларусі Міхаіл Казінец]&lt;/ref&gt;.
* [[31 снежня]]: [[Васіль Пятровіч Шаранговіч]] (82) — беларускі мастак, народны мастак Беларусі (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20211231/1640952641-pamyor-narodny-mastak-belarusi-vasil-sharangovich |title=Памёр народны мастак Беларусі Васіль Шаранговіч |access-date=31 снежня 2021 |archive-date=31 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231134435/https://zviazda.by/be/news/20211231/1640952641-pamyor-narodny-mastak-belarusi-vasil-sharangovich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[31 снежня]]: [[Бэці Уайт]] (99) — амерыканская актрыса.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 2021 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2021]]</text>
      <sha1>nuvz4lntif8025f8x641wvmwft3brg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эліэзэр Бэн-Егуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667167</id>
    <revision>
      <id>5167193</id>
      <parentid>4995382</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, у беларускамозных крыніцах часцей сустракаецца форма Эліэзэр</comment>
      <origin>5167193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9192" sha1="9ubl2aplmjas7dy55jidz6uyaapurn5" xml:space="preserve">{{навуковец
| Імя = Эліэзэр Бэн-Егуда
| Імя пры нараджэнні = Эліэзэр Іцхак Перэльман
}}
'''Эліэ́зэр Бэн-Егуда́'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://planetabelarus.by/publications/drazdovich-lasto-ski-ben-eguda-z-chago-pachats-znayemstva-z-glybokim/|title=Verification|website=planetabelarus.by|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; ({{lang-he|אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה}}; імя пры нараджэнні '''Эліэ́зэр І́цхак Пе́рэльман'''; [[7 студзеня]] [[1858]], [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]], [[Віленская губерня]] — [[16 снежня]] [[1922]], [[Іерусалім]]) — [[Яўрэі|габрэйскі]] [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], [[Лексікаграфія|лексікограф]] і рэдактар газет. Адзін з адраджальнікаў сучаснага [[Іўрыт|іўрыта]] і заснавальнікаў гебраізму, піянер [[Сіянізм|сіянізму]].

== Біяграфія ==
[[Файл:Portrait of Eliezer and Hemda Ben-Yehuda, their house in Talpiot neighbourhood (id.34235237).jpg|міні|злева|Эліэзэр Бэн-Егуда з жонкай [[Хемда Бэн-Егуда|Хемдай]], 1912]]
Нарадзіўся ў мястэчку [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] ў Віленскай губерні (цяпер [[Шаркаўшчынскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Наведваў яўрэйскую пачатковую школу («[[хедар]]»), дзе з трох гадоў вывучаў [[іўрыт]] і Біблію. Да дванаццаці гадоў ён прачытаў вялікія часткі [[Тора|Торы]], [[Мішна|Мішны]] і [[Талмуд|Талмуда]]. Маці і дзядзька спадзяваліся, што ён стане [[Рабін|рабінам]], таму адправілі вучыцца ў [[Ешыва|ешыбоце]] [[Полацк|Полацка]]. У ешыбоце ён атрымаў рэлігійную габрэйскую асвету, якая ўключала таксама некаторыя свецкія творы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|title=Young Ben-Yehuda|work=huji.ac.il|access-date=26 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120802081034/http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|archivedate=2 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней ён вывучыў французскую, нямецкую і рускую мову, ды адправіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінск]] (цяпер Даўгаўпілс, [[Латвія]]) дзеля дадатковай адукацыі, дзе паступіў у [[рэальнае вучылішча]] (скончыў экстэрнам у 1877).

У 1878 годзе пачаў навучанне ў [[Сарбонскі універсітэт|Сарбонскім універсітэце]] [[Парыж|Парыжа]], дзе вывучаў медыцыну, а таксама гісторыю і палітыку [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. Ва ўніверсітэце надалей удасканальваў габрэйскую мову і граматыку. Тады ж ён пазнаёміўся з [[Сіянізм|сіянісцкім рухам]] і пачаў усведамляць неабходнасць адраджэння нацыянальнай мовы габрэяў. У Парыжы ўпершыню меў дыялог з яўрэем на іўрыце, што пераканала яго ў магчымасці цалкам адрадзіць гэтую мову&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|title = Эліэзэр Бэн-Егуда й адраджэньне іўрыту (1858-1922)|publisher = pravapis.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210107063917/http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|archivedate = 7 студзеня 2021|accessdate = 7-1-2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1881 годзе іміграваў у Палесціну, якой кіравала тады [[Асманская імперыя]], і асеў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе змяніў імя на Бэн-Егуда. У сям’і адзінай мовай стасункаў быў іўрыт. Яго сын Бэн-Цыён Бэн-Егуда быў першым ізраільцянінам, для каго іўрыт быў роднай мовай, іншай ён не ведаў і размаўляў толькі на ёй. Для навучання сваіх дзяцей сям’я жыла ў моўнай ізаляцыі, дзе ўжываўся толькі іўрыт&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

У 1882 годзе Нісым Бэхар, дырэктар школы Torah &amp; Avodah пры іерусалімскім каледжы {{нп5|Сусветны габрэйскі хаўрус|Сусветнага габрэйскага хаўрусу|d|Q1316546}} прапанаваў Бэн-Егуду пасаду настаўніка, дзе той пачаў выкладаць на іўрыце. Бэхар азнаёміў Бэн-Егуду з метадам выкладання іўрыта на іўрыце, без перакладу на іншыя мовы. З прычыны хваробы Бэн-Егуда выкладаў нядоўга, але ягоная праца мела плён, ужо праз некалькі месяцаў вучні маглі свабодна размаўляць на іўрыце на побытавыя тэмы&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Некалькі гадоў Бэн-Егуда пісаў артыкулы ў мясцовай газеце «Гахавацэлет», а ў 1884 годзе пачаў друкаваць уласную газету «{{нп5|Гацві|Гацві|d|Q1513432}}», якая задумвалася як сродак для навучання дарослых праз змест і мову. Бэн-Егуда выкарыстоўваў сваю газету як інструмент увядзення ў іўрыт новых слоў, якіх раней не існавала. Тады ж ён пачаў працу над слоўнікам, вынікам працы стаў 17-тамовы «Поўны слоўнік старажытнагабрэйскай мовы і сучаснага іўрыту», які канчаткова быў дароблены пасля ягонай смерці другой жонкай Гемдай і сынам. У снежні 1890 года стварыў Камітэт мовы іўрыт, які ў 1920 годзе рэарганізаваны ў Акадэмію мовы іўрыт, што цяпер ёсць галоўным цэнтрам даследавання і рэгулявання іўрыту&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

29 кастрычніка 1922 года іўрыт, разам з [[Арабская мова|арабскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовамі, абвешчаны адной з афіцыйных моў [[Брытанскі мандат у Палесціне|Брытанскага мандату ў Палесціне]]. Гэта адбылося ў тым ліку дзякуючы працы Бэн-Егуды&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Эліэзэр Бэн-Егуда памёр у Іерусаліме 16 снежня 1922 года ад [[Туберкулёз лёгкіх|сухотаў]].

== Памяць ==

На доме Эліэзэра Бэн-Егуды ў Іерусаліме ўсталяваная памятная дошка. У гонар яго названая адна з цэнтральных вуліц Іерусаліма, а таксама вуліцы ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], [[Хайфа|Хайфе]] і іншых гарадах [[Ізраіль|Ізраіля]].

На радзіме ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]] усталяваны памятны знак на месцы дома, дзе ён нарадзіўся. Бюст Эліэзэра Бэн-Егуды ўсталяваны на Алеі славутых землякоў у [[Глыбокае|Глыбокім]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэн-Егуда Эліэзер}}
[[Катэгорыя:Вучоныя Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Лексікографы]]
[[Катэгорыя:Журналісты Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркаўшчынскім раёне]]</text>
      <sha1>9ubl2aplmjas7dy55jidz6uyaapurn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167194</id>
      <parentid>5167193</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Бэн-Егуда]] у [[Эліэзэр Бэн-Егуда]]: Больш распаўсюджаная назва</comment>
      <origin>5167193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9192" sha1="9ubl2aplmjas7dy55jidz6uyaapurn5" xml:space="preserve">{{навуковец
| Імя = Эліэзэр Бэн-Егуда
| Імя пры нараджэнні = Эліэзэр Іцхак Перэльман
}}
'''Эліэ́зэр Бэн-Егуда́'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://planetabelarus.by/publications/drazdovich-lasto-ski-ben-eguda-z-chago-pachats-znayemstva-z-glybokim/|title=Verification|website=planetabelarus.by|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; ({{lang-he|אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה}}; імя пры нараджэнні '''Эліэ́зэр І́цхак Пе́рэльман'''; [[7 студзеня]] [[1858]], [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]], [[Віленская губерня]] — [[16 снежня]] [[1922]], [[Іерусалім]]) — [[Яўрэі|габрэйскі]] [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], [[Лексікаграфія|лексікограф]] і рэдактар газет. Адзін з адраджальнікаў сучаснага [[Іўрыт|іўрыта]] і заснавальнікаў гебраізму, піянер [[Сіянізм|сіянізму]].

== Біяграфія ==
[[Файл:Portrait of Eliezer and Hemda Ben-Yehuda, their house in Talpiot neighbourhood (id.34235237).jpg|міні|злева|Эліэзэр Бэн-Егуда з жонкай [[Хемда Бэн-Егуда|Хемдай]], 1912]]
Нарадзіўся ў мястэчку [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] ў Віленскай губерні (цяпер [[Шаркаўшчынскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Наведваў яўрэйскую пачатковую школу («[[хедар]]»), дзе з трох гадоў вывучаў [[іўрыт]] і Біблію. Да дванаццаці гадоў ён прачытаў вялікія часткі [[Тора|Торы]], [[Мішна|Мішны]] і [[Талмуд|Талмуда]]. Маці і дзядзька спадзяваліся, што ён стане [[Рабін|рабінам]], таму адправілі вучыцца ў [[Ешыва|ешыбоце]] [[Полацк|Полацка]]. У ешыбоце ён атрымаў рэлігійную габрэйскую асвету, якая ўключала таксама некаторыя свецкія творы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|title=Young Ben-Yehuda|work=huji.ac.il|access-date=26 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120802081034/http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|archivedate=2 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней ён вывучыў французскую, нямецкую і рускую мову, ды адправіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінск]] (цяпер Даўгаўпілс, [[Латвія]]) дзеля дадатковай адукацыі, дзе паступіў у [[рэальнае вучылішча]] (скончыў экстэрнам у 1877).

У 1878 годзе пачаў навучанне ў [[Сарбонскі універсітэт|Сарбонскім універсітэце]] [[Парыж|Парыжа]], дзе вывучаў медыцыну, а таксама гісторыю і палітыку [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. Ва ўніверсітэце надалей удасканальваў габрэйскую мову і граматыку. Тады ж ён пазнаёміўся з [[Сіянізм|сіянісцкім рухам]] і пачаў усведамляць неабходнасць адраджэння нацыянальнай мовы габрэяў. У Парыжы ўпершыню меў дыялог з яўрэем на іўрыце, што пераканала яго ў магчымасці цалкам адрадзіць гэтую мову&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|title = Эліэзэр Бэн-Егуда й адраджэньне іўрыту (1858-1922)|publisher = pravapis.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210107063917/http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|archivedate = 7 студзеня 2021|accessdate = 7-1-2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1881 годзе іміграваў у Палесціну, якой кіравала тады [[Асманская імперыя]], і асеў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе змяніў імя на Бэн-Егуда. У сям’і адзінай мовай стасункаў быў іўрыт. Яго сын Бэн-Цыён Бэн-Егуда быў першым ізраільцянінам, для каго іўрыт быў роднай мовай, іншай ён не ведаў і размаўляў толькі на ёй. Для навучання сваіх дзяцей сям’я жыла ў моўнай ізаляцыі, дзе ўжываўся толькі іўрыт&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

У 1882 годзе Нісым Бэхар, дырэктар школы Torah &amp; Avodah пры іерусалімскім каледжы {{нп5|Сусветны габрэйскі хаўрус|Сусветнага габрэйскага хаўрусу|d|Q1316546}} прапанаваў Бэн-Егуду пасаду настаўніка, дзе той пачаў выкладаць на іўрыце. Бэхар азнаёміў Бэн-Егуду з метадам выкладання іўрыта на іўрыце, без перакладу на іншыя мовы. З прычыны хваробы Бэн-Егуда выкладаў нядоўга, але ягоная праца мела плён, ужо праз некалькі месяцаў вучні маглі свабодна размаўляць на іўрыце на побытавыя тэмы&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Некалькі гадоў Бэн-Егуда пісаў артыкулы ў мясцовай газеце «Гахавацэлет», а ў 1884 годзе пачаў друкаваць уласную газету «{{нп5|Гацві|Гацві|d|Q1513432}}», якая задумвалася як сродак для навучання дарослых праз змест і мову. Бэн-Егуда выкарыстоўваў сваю газету як інструмент увядзення ў іўрыт новых слоў, якіх раней не існавала. Тады ж ён пачаў працу над слоўнікам, вынікам працы стаў 17-тамовы «Поўны слоўнік старажытнагабрэйскай мовы і сучаснага іўрыту», які канчаткова быў дароблены пасля ягонай смерці другой жонкай Гемдай і сынам. У снежні 1890 года стварыў Камітэт мовы іўрыт, які ў 1920 годзе рэарганізаваны ў Акадэмію мовы іўрыт, што цяпер ёсць галоўным цэнтрам даследавання і рэгулявання іўрыту&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

29 кастрычніка 1922 года іўрыт, разам з [[Арабская мова|арабскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовамі, абвешчаны адной з афіцыйных моў [[Брытанскі мандат у Палесціне|Брытанскага мандату ў Палесціне]]. Гэта адбылося ў тым ліку дзякуючы працы Бэн-Егуды&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Эліэзэр Бэн-Егуда памёр у Іерусаліме 16 снежня 1922 года ад [[Туберкулёз лёгкіх|сухотаў]].

== Памяць ==

На доме Эліэзэра Бэн-Егуды ў Іерусаліме ўсталяваная памятная дошка. У гонар яго названая адна з цэнтральных вуліц Іерусаліма, а таксама вуліцы ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], [[Хайфа|Хайфе]] і іншых гарадах [[Ізраіль|Ізраіля]].

На радзіме ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]] усталяваны памятны знак на месцы дома, дзе ён нарадзіўся. Бюст Эліэзэра Бэн-Егуды ўсталяваны на Алеі славутых землякоў у [[Глыбокае|Глыбокім]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэн-Егуда Эліэзер}}
[[Катэгорыя:Вучоныя Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Лексікографы]]
[[Катэгорыя:Журналісты Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркаўшчынскім раёне]]</text>
      <sha1>9ubl2aplmjas7dy55jidz6uyaapurn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167199</id>
      <parentid>5167194</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5167199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9226" sha1="q91xmmam8tbjjo59dsmrfrlikl5kk6l" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Перэльман}}{{навуковец
| Імя = Эліэзэр Бэн-Егуда
| Імя пры нараджэнні = Эліэзэр Іцхак Перэльман
}}
'''Эліэ́зэр Бэн-Егуда́'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://planetabelarus.by/publications/drazdovich-lasto-ski-ben-eguda-z-chago-pachats-znayemstva-z-glybokim/|title=Verification|website=planetabelarus.by|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; ({{lang-he|אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה}}; імя пры нараджэнні '''Эліэ́зэр І́цхак Пе́рэльман'''; [[7 студзеня]] [[1858]], [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]], [[Віленская губерня]] — [[16 снежня]] [[1922]], [[Іерусалім]]) — [[Яўрэі|габрэйскі]] [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], [[Лексікаграфія|лексікограф]] і рэдактар газет. Адзін з адраджальнікаў сучаснага [[Іўрыт|іўрыта]] і заснавальнікаў гебраізму, піянер [[Сіянізм|сіянізму]].

== Біяграфія ==
[[Файл:Portrait of Eliezer and Hemda Ben-Yehuda, their house in Talpiot neighbourhood (id.34235237).jpg|міні|злева|Эліэзэр Бэн-Егуда з жонкай [[Хемда Бэн-Егуда|Хемдай]], 1912]]
Нарадзіўся ў мястэчку [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] ў Віленскай губерні (цяпер [[Шаркаўшчынскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Наведваў яўрэйскую пачатковую школу («[[хедар]]»), дзе з трох гадоў вывучаў [[іўрыт]] і Біблію. Да дванаццаці гадоў ён прачытаў вялікія часткі [[Тора|Торы]], [[Мішна|Мішны]] і [[Талмуд|Талмуда]]. Маці і дзядзька спадзяваліся, што ён стане [[Рабін|рабінам]], таму адправілі вучыцца ў [[Ешыва|ешыбоце]] [[Полацк|Полацка]]. У ешыбоце ён атрымаў рэлігійную габрэйскую асвету, якая ўключала таксама некаторыя свецкія творы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|title=Young Ben-Yehuda|work=huji.ac.il|access-date=26 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120802081034/http://hebrew-academy.huji.ac.il/english/benyehuda/pages/youngbenyehuda.aspx|archivedate=2 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней ён вывучыў французскую, нямецкую і рускую мову, ды адправіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінск]] (цяпер Даўгаўпілс, [[Латвія]]) дзеля дадатковай адукацыі, дзе паступіў у [[рэальнае вучылішча]] (скончыў экстэрнам у 1877).

У 1878 годзе пачаў навучанне ў [[Сарбонскі універсітэт|Сарбонскім універсітэце]] [[Парыж|Парыжа]], дзе вывучаў медыцыну, а таксама гісторыю і палітыку [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. Ва ўніверсітэце надалей удасканальваў габрэйскую мову і граматыку. Тады ж ён пазнаёміўся з [[Сіянізм|сіянісцкім рухам]] і пачаў усведамляць неабходнасць адраджэння нацыянальнай мовы габрэяў. У Парыжы ўпершыню меў дыялог з яўрэем на іўрыце, што пераканала яго ў магчымасці цалкам адрадзіць гэтую мову&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|title = Эліэзэр Бэн-Егуда й адраджэньне іўрыту (1858-1922)|publisher = pravapis.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210107063917/http://www.pravapis.org/art_hebrew1.asp|archivedate = 7 студзеня 2021|accessdate = 7-1-2021|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1881 годзе іміграваў у Палесціну, якой кіравала тады [[Асманская імперыя]], і асеў у [[Іерусалім|Іерусаліме]], дзе змяніў імя на Бэн-Егуда. У сям’і адзінай мовай стасункаў быў іўрыт. Яго сын Бэн-Цыён Бэн-Егуда быў першым ізраільцянінам, для каго іўрыт быў роднай мовай, іншай ён не ведаў і размаўляў толькі на ёй. Для навучання сваіх дзяцей сям’я жыла ў моўнай ізаляцыі, дзе ўжываўся толькі іўрыт&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

У 1882 годзе Нісым Бэхар, дырэктар школы Torah &amp; Avodah пры іерусалімскім каледжы {{нп5|Сусветны габрэйскі хаўрус|Сусветнага габрэйскага хаўрусу|d|Q1316546}} прапанаваў Бэн-Егуду пасаду настаўніка, дзе той пачаў выкладаць на іўрыце. Бэхар азнаёміў Бэн-Егуду з метадам выкладання іўрыта на іўрыце, без перакладу на іншыя мовы. З прычыны хваробы Бэн-Егуда выкладаў нядоўга, але ягоная праца мела плён, ужо праз некалькі месяцаў вучні маглі свабодна размаўляць на іўрыце на побытавыя тэмы&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Некалькі гадоў Бэн-Егуда пісаў артыкулы ў мясцовай газеце «Гахавацэлет», а ў 1884 годзе пачаў друкаваць уласную газету «{{нп5|Гацві|Гацві|d|Q1513432}}», якая задумвалася як сродак для навучання дарослых праз змест і мову. Бэн-Егуда выкарыстоўваў сваю газету як інструмент увядзення ў іўрыт новых слоў, якіх раней не існавала. Тады ж ён пачаў працу над слоўнікам, вынікам працы стаў 17-тамовы «Поўны слоўнік старажытнагабрэйскай мовы і сучаснага іўрыту», які канчаткова быў дароблены пасля ягонай смерці другой жонкай Гемдай і сынам. У снежні 1890 года стварыў Камітэт мовы іўрыт, які ў 1920 годзе рэарганізаваны ў Акадэмію мовы іўрыт, што цяпер ёсць галоўным цэнтрам даследавання і рэгулявання іўрыту&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

29 кастрычніка 1922 года іўрыт, разам з [[Арабская мова|арабскай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовамі, абвешчаны адной з афіцыйных моў [[Брытанскі мандат у Палесціне|Брытанскага мандату ў Палесціне]]. Гэта адбылося ў тым ліку дзякуючы працы Бэн-Егуды&lt;ref name=&quot;pravapis&quot;/&gt;.

Эліэзэр Бэн-Егуда памёр у Іерусаліме 16 снежня 1922 года ад [[Туберкулёз лёгкіх|сухотаў]].

== Памяць ==

На доме Эліэзэра Бэн-Егуды ў Іерусаліме ўсталяваная памятная дошка. У гонар яго названая адна з цэнтральных вуліц Іерусаліма, а таксама вуліцы ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], [[Хайфа|Хайфе]] і іншых гарадах [[Ізраіль|Ізраіля]].

На радзіме ў [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужках]] усталяваны памятны знак на месцы дома, дзе ён нарадзіўся. Бюст Эліэзэра Бэн-Егуды ўсталяваны на Алеі славутых землякоў у [[Глыбокае|Глыбокім]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэн-Егуда Эліэзер}}
[[Катэгорыя:Вучоныя Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Лексікографы]]
[[Катэгорыя:Журналісты Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркаўшчынскім раёне]]</text>
      <sha1>q91xmmam8tbjjo59dsmrfrlikl5kk6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678522</id>
    <revision>
      <id>5167106</id>
      <parentid>3953769</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18316" sha1="96s2bun3evwte5mkowllt4qanomg9hn" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
{{цёзкі2|Еўдакімаў}}
'''Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў''' ({{OldStyleDate2|27|жніўня|1854|15}} — {{OldStyleDate2|21|мая|1917|8}}) — [[ваенны ўрач]] [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], [[Правадзейны тайны саветнік|сапраўдны тайны саветнік]], Галоўны ваенна-санітарны інспектар рускай арміі ў 1906—1917 гадах. Ганаровы лейб-медык Двара Яго Імператарскай Вялікасці, сенатар (1916).

== Біяграфія ==
Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў нарадзіўся 15 [27] жніўня 1854 у сям’і мяшчан горада [[Палтава|Палтавы]]. Па заканчэнні Палтаўскай гімназіі ён паступіў на медыцынскі факультэт [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскага Імператарскага ўніверсітэта Св. Уладзіміра]], які скончыў у 1876 годзе.

Пачаў службу па ваеннаму ведамству падчас [[Руска-турэцкая вайна (1877—1878)|руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў]]. У Дунайскай арміі ў якасці малодшага ардынатара 64 ваенна-часовага шпіталя. З 1884 года ён быў старэйшым лекарам пяхотнага палка. У 1885—1887 гадах А. Я. Еўдакімаў прыкамандзіраваўся да [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Імператарскай Ваенна-медыцынскай акадэміі]] «для навуковага ўдасканалення», у 1887 годзе паспяхова абараніў дысертацыю на тэму «Досвед вызначэння азоцістага абмену ў чалавека ў колькасных і якасных адносінах». Па выніках абароны ён быў удастоены ступені доктара медыцыны.

З 1895 года служыў старэйшым лекарам [[Бабруйскі крапасны ваенны шпіталь|Бабруйскага лазарэта]] з 1899 года узначальваў гаспадарчы камітэт завода ваенна-ўрачэбных нарыхтовак. У тым жа годзе ён быў прызначаны абласным урачэбным інспектарам [[Данскія казакі|Войска Данскога]], пазней служыў акруговым ваенна-медыцынскім інспектарам [[Адэская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Адэскай ваеннага акругі]].Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў ўдзельнічаў у [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайне]] 1904—1905 гадоў. У канцы 1904 года ён заняў пасаду палявога ваенна-медыцынскага інспектара 3-й Маньчжурскай арміі. Аўтар нататак аб [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайне]] {{нп3|Васіль Паўлавіч Краўкоў|В. П. Краўкоў|ru|Кравков, Василий Павлович}}, які служыў дывізіённым лекарам [[35-я пяхотная дывізія (Расійская імперыя)|35-й пяхотнай дывізіі]], у дзённікавым запісу ад 14 (27) студня 1905 года пакінуў пра яго наступнае сведчанне:

{{Пачатак цытаты}}Пад гарматны гром адбылася нарада лекараў, складзеная начальнікам ваенна-санітарнай часткі 3-й арміі генералам Чатыркіным ў адным з шпітальных намётаў; у нарадзе удзельнічаў і нядаўна прыехаўшы палявы медыцынскі інспектар нашай арміі Еўдакімаў, які зрабіў на мяне добрае ўражанне сваім спакойным і незалежным выглядам, а таксама — разумнасцю у меркаваннях.{{Канец цытаты}}

У 1906 годзе А. Я. Еўдакімаў быў прызначаны памочнікам начальніка [[Галоўнае ваенна-медыцынскае ўпраўленне Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення]] і ў тым жа годзе заняў пасаду Галоўнага ваенна-медыцынскага інспектара (з 1909 года — галоўнага ваенна-санітарнага інспектара). Пра яго прызначэнне ваенны міністр генерал {{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Рэдыгер|А. Ф. Рэдыгер|ru|Редигер, Александр Фёдорович}} пісаў:

{{Пачатак цытаты}}… Еўдакімаў быў усяго толькі ў чыне [[Сапраўдны стацкі саветнік|сапраўднага стацкага саветніка]] і ўсяго некалькі месяцаў перад тым заняў пасаду памочніка {{нп3|Мікалай Васілевіч Спяранскі|Спяранскага|ru|Сперанский, Николай Васильевич (медик)}}; але ён ужо займаў, падчас вайны, пасаду ваенна-медыцынскага інспектара ў адной з армій і рабіў на мяне выдатнае ўражанне, таму я вырашыў прапанаваць яму пасаду галоўнага ваенна-медыцынскага інспектара. У суботу, 20 мая &lt;1906 года&gt;, звальненне {{нп3|Мікалай Васілевіч Спяранскі|Спяранскага|ru|Сперанский, Николай Васильевич (медик)}} і прызначэнне Еўдакімава былі зацверджаны.

У выбары Еўдакімава я не памыліўся: разумны, надзвычай дасведчаны, прамы і цвёрды, ён выдатна ведаў патрабаванні ваеннай службы і сам быў сапраўдным «ваенным лекарам». Я яму казаў, што ідзі ён па страявой службе, то быў бы выдатным палкавым камандзірам і генералам. Ваенна-медыцынскае ведамства настойліва патрабавалася менавіта ў такім начальніку: асабісты склад яго ўжо моцна састарэў; застой ў руху па службе ў сувязі з малым утрыманнем i сталымі, спусташальнымі камандзіроўкамі маладых лекараў рабілі ваенна-медыцынскую службу малапрывабнай, таму некамплект лекараў быў велічэзны; самая арганізацыя ваенна-медычнай справы патрабавала паляпшэнні ў сэнсе прадстаўлення лекарам большай самастойнасці, для чаго, аднак, трэба было даць лекарам вялікую ваенную падрыхтоўку, зрабіўшы іх сапраўды «ваеннымі лекарамі». Для правядзення гэтых рэформаў і наогул для прывядзення ўсёй ваенна-ўрачэбнай часткі ў парадак патрэбен быў такі энергічны і дасведчаны інспектар, сам цалкам ваенны, як Еўдакімаў.{{Канец цытаты}}

Пад кіраўніцтвам А. Я. Еўдакімава «быў праведзены шэраг сур’ёзных пераўтварэнняў у сістэме кіравання ваеннай медыцынай: у склад галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення быў уведзены арганізацыйны аддзел, функцыі галоўнага ваенна-санітарнага камітэта (пры {{нп3|Ваенны савет Расійскай імперыі|Ваенным савеце|ru|Военный совет Российской империи}}) перадаюцца Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання (спроба аб’яднаць кіраванне санітарнай і шпітальнай справай), са штата кіравання выключаецца ветэрынарны аддзел, які пераўтворыцца ў самастойнае ветэрынарнае кіраванне, — усе гэтыя і іншыя меры спрыялі цэнтралізацыі кіравання ваенна-медыцынскай справай. Але шматведамнасць у сістэме кіравання па-ранейшаму захоўвалася»&lt;ref&gt;''Быков И. Ю.'' Основные этапы становления и развития центрального органа управления военно-медицинским делом в России // Здравоохранение России: Федеральный справочник. — М.: Центр стратегического партнерства, 2006. — Спец. вып. 7. — С. 174.&lt;/ref&gt;. Генерал [[Аляксандр Сяргеевіч Лукомскі|А. С. Лукомскі]], які кіраваў пытаннямі мабілізацыі [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], даў наступную характарыстыку А. Я. Еўдакімаву:

{{Пачатак цытаты}}На чале Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання стаяў доктар Еўдакімаў — чалавек уладны і дасведчаны. Накіроўваў справу ён умела і цвёрда. Афіцыйна яго вінавацілі толькі ў бюракратызме, але ў рэчаіснасці ўсё доктарскае асяроддзе не любіла яго строгі кансерватыўны і правы кірунак. Гэта стаўленне да яго ліберальнага доктарскага асяроддзя знайшло адлюстраванне ў дачыненні да яго з боку [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думы]]. Там яго вельмі і вельмі не любілі.{{Канец цытаты}}

«Не любілі» Еўдакімава не толькі ў Думе, але і, напрыклад, у Ваенна-медыцынскай акадэміі, у тым ліку за прыняцце ў 1912 годзе новага «Палажэння» аб ваенізацыі гэтай навучальнай установы, які абмяжоўваў правы Канферэнцыі акадэміі.

Пасля, ужо з некаторай гістарычнай дыстанцыі, бачны прадстаўнік «медыцынскай грамадскасці» — прафесар [[Уладзімір Андрэевіч Опель|У. А. Опель]] характарызаваў яго як «чалавека надзвычай разумнага». Успамінаючы размову ў кабінеце начальніка Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання ў лістападзе 1916 года, Опель піша: «Зайшла размова аб палітычным становішчы ў [[Расія|Расіі]], аб магчымасці рэвалюцыі ў будучыні. „Што вы мне кажаце, — заўважыў Еўдакімаў, — пра магчымасць рэвалюцыі ў будучыні — калі рэвалюцыя ўжо ідзе поўным ходам…“ Я быў збянтэжаны. А Еўдакімаў спасылаўся на факты … я вярнуўся дадому, уражаны заключэннем Еўдакімава пра тое, што рэвалюцыя ідзе. А ён быў праў».&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''{{нп3|Аляксандр Якаўлевіч Фісун|Фисун А. Я.|ru|Фисун, Александр Яковлевич}}, Поддубный М. В.'' Кто возглавлял Главное военно-санитарное управление в 1917—1918 гг. // [[Военно-медицинский журнал]]. — 2015. — № 8. — С. 72.&lt;/ref&gt;

У снежні 1916 года таемны саветнік А. Я. Еўдакімаў стаў сенатарам&lt;ref&gt;РГВИА, ф. 546, оп. 2, д. 4847, л. 20&lt;/ref&gt;. «…Ніхто з яго папярэднікаў па пасадзе (нават [[Якаў Васілевіч Віліе|Я. Віліе]]) гэтакага высокага знака добрай волі манархавай не ўдастойваўся. Магчыма, гэта была свайго роду кампенсацыя за вострую крытыку з боку думскіх выступоўцаў крайняга толку, якую Еўдакімаву не раз даводзілася выслухоўваць у папярэднія гады»&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;''{{нп3|Аляксандр Якаўлевіч Фісун|Фисун А. Я.|ru|Фисун, Александр Яковлевич}}, Поддубный М. В.'' Кто возглавлял Главное военно-санитарное управление в 1917—1918 гг. // [[Военно-медицинский журнал]]. — 2015. — № 8. — С. 72.&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 1917 года, неўзабаве пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]], цяжка хворы А. Я. Еўдакімаў быў звольнены ад службы «з мундзірам і пенсіяй» загадам ваеннага міністра [[Часовы ўрад Расіі|Часовага Урада]] [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|А. І. Гучкова]]. Яго пераемнікам стаў [[Мікалай Нілавіч Бурдэнка|М. Н. Бурдэнкі]]. А. Я. Еўдакімаў памёр у Петраградзе, пахаваны на Смаленскіх могілках.

== Узнагароды ==

=== Расійская імперыя ===

* Ордэн Св. Станіслава 3-й ступені
* [[Ордэн Святой Ганны|Ордэн Св. Ганны]] 3-й ступені
* Ордэн Св. Станіслава 2-й ступені з мячамі
* [[Ордэн Святой Ганны|Ордэн Св. Ганны]] 2-й ступені
* [[Ордэн Святога Уладзіміра|Ордэн Св. Уладзіміра]] 3-й ступені
* Ордэн Св. Станіслава 1-й ступені з мячамі
* [[Ордэн Святой Ганны|Ордэн Св. Ганны]] 1-й ступені
* [[Ордэн Святога Уладзіміра|Ордэн Св. Уладзіміра]] 2-й ступені
* Ордэн Белага Арла

=== Бухарскі эмірат ===

* Бухарскі ордэн Залатой Зоркі з дыяментамі

=== Кітай ===

* Ордэн Двайнога Дракона II класа 2 ступені

== Адрас у Санкт-Пецярбургу ==

* 1906—1917 — Садовая вул., 8

== Бібліяграфія ==

* ''Евдокимов А. Я.'' Hepatitis Suppurativa — абсцесс печени / (Из Шостенского лазарета). — [СПб.]: Тип. П. И. Шмидта, 1885. — 10 с.
* ''Евдокимов А. Я.'' Опыт определения азотистого обмена у человека в количественном и качественном отношениях: дис. … д-ра мед. — СПб.: Тип. Департамента уделов, 1887. — 55 с.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Павловский И. Ф.'' Полтавцы: иерархи, государственные и общественные деятели и благотворители. Опыт краткого биогр. словаря Полтавской губернии с половины XVIII в. — Полтава: Полтавская ученая архивная комиссия, 1914. — С. 165.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Еўдакімаў Аляксандр Якаўлевіч}}
[[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]]
[[Катэгорыя:Дактары медыцыны]]
[[Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны]]
[[Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі]]</text>
      <sha1>96s2bun3evwte5mkowllt4qanomg9hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сігюн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683785</id>
    <revision>
      <id>5167264</id>
      <parentid>5146425</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11095" sha1="kfajyyspgadeqgskyue2nxp3p43iloa" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}} 
[[Файл:Loki,_by_Mårten_Eskil_Winge_1890.jpg|справа|міні| «Локі і Сігюн» (1863), Мортэн Эскіль Вінге.]]
'''Сігюн''' (з [[Старажытнаскандынаўская мова|старажытнаскандынаўскай мовы]] «дзяўчына-пераможца»&lt;ref name=&quot;ORCHARD146&quot;&gt;Orchard (1997:146).&lt;/ref&gt;) — [[бажаство]] з [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]]. Яна засведчана ў [[Старэйшая Эда|старэйшай Эдзе]], складзенай у XIII стагоддзі з больш ранніх традыцыйных крыніц, і [[Малодшая Эда|малодшай Эдзе]], напісанай [[Сноры Стурлусан]]ам у XIII стагоддзі. У старэйшай Эдзе мала інфармацыі пра Сігюн, акрамя яе ролі ў аказанні дапамогі яе мужу [[Локі]] падчас яго палону. У малодшай Эдзе таксама дапамагае Локі ў час, калі ён знаходзіцца ў няволі, яна выступае ў розных кенінгах, і яе статус багіні згадваецца двойчы. Сігюн магла з’явіцца на крыжы Гасфорта і была прадметам вялікай колькасці тэорый і культурных спасылак.

== Сведчанні ==
[[Файл:Loki_and_Sigyn_by_Gebhardt.jpg|справа|міні| «Локі і Сігюн» (1892) Карла Франца Эдуарда фон Гебхардта.]]
Сігюн засведчана ў наступных працах:

=== ''Старэйшая Эда'' ===
У страфе 35 старэйшай Эды паэмы «Прароцтве Вёльвы», Вёльва кажа [[Одзін]]у, што сярод шмат іншых рэчаў, яна бачыць Сігюн, якая сядзіць вельмі няшчасна з яе звязаным мужам, [[Локі]], пад «гаі [[Геатэрмальная крыніца|гарачых крыніц]]».&lt;ref name=&quot;LARRINGTON8&quot;&gt;Larrington (1998:8).&lt;/ref&gt; У другім (і апошнім) раздзеле Сігюн згадваецца ў завяршальным празаічным раздзеле паэмы «Лакасена». Асы кішкамі [[Нарві]] звязалі Локі і прыкавалі да скалы, да трох камянёў. Скадзі, помсцячы за свайго бацьку, павесіла над яго галавой змяю, яд якой бесперапынна капае на твар Локі. Сігюн трымае над ім чару, у якую і збіраецца яд. Калі чаша перапаўняецца, Сігюн ідзе апаражніць яе, а ў гэты час яд капае на твар Локі, і ён б’ецца ў пакутах. Менавіта гэта паводле падання з’яўляецца прычынай [[Землетрасенне|землятрусаў]].&lt;ref name=&quot;LARRINGTON95-96&quot;&gt;Larrington (1998:95-96).&lt;/ref&gt;

=== ''Малодшая Эда'' ===
[[Файл:Loki_Bound_by_Collingwood.jpg|міні| «Звязаны Локі (матыў з крыжа Гасфорта)» (1908) У. Г. Колінгвуд.]]
Сігюн з’яўляецца ў кнігах «Бачанне Гюльві» і «Мовы паэзіі» ў Эдзе''.'' У «Бачанні Гюльві»'','' Сігюн з’яўляецца ў частцы 31. Там яе прадстаўляюць жонкай Локі, і што ў іх нарадзіўся сын па імі «Нары альбо Нарві».&lt;ref name=&quot;BYOCK39&quot;&gt;Byock (2006:31).&lt;/ref&gt; Сігюн зноў згадваецца ў «Бачанні Гюльві» у частцы 50, дзе падзеі апісваюцца інакш, чым у «Сварцы Локі». Тут багі захапілі Локі і двух яго сыноў, [[Валі (сын Локі)|Валі]], якога апісвалі як сына толькі Локі, і «Нары альбо Нарві», раней апісвалі сына Сігюн і Локі.&lt;ref name=&quot;BYOCK70&quot;&gt;Byock (2006:70).&lt;/ref&gt; Балі пераўтварылі Валі ў ваўка і рзадралі брата Нарві. Затым кішкі Нарві выкарыстоўвалі для прывязкі Локі да трох камянёў, пасля чаго кішкі ператварыліся ў жалеза, і Скадзі размясціла змяю над Локі. Сігюн лягла побач з ім, і працягвала міску, каб злавіць яд, які капае. Аднак, калі міска запаўнялася, яна сыходзіла, каб выліць яд. У выніку зноў апісваюць, што Локі так моцна дрыжаў, што ўся планета пачынала дрыжыць, і гэты працэс пастаянна паўтараўся, пакуль ён не вызваліўся, распачаўшы [[Рагнарок]].&lt;ref name=&quot;BYOCK70&quot; /&gt;

Сігюн прадстаўлена як багіня, [[Асы|ас]], у малодшай Эдзе кніга «Мова паэзіі», дзе багі ладзяць грандыёзнае свята для сустрэчы Эгіра, &lt;ref name=&quot;FAULKES59&quot;&gt;Faulkes (1995:59).&lt;/ref&gt; і ў кенінгах для Локі: «муж Сігюн», &lt;ref name=&quot;FAULKES76&quot;&gt;Faulkes (1995:76).&lt;/ref&gt; «груз [Локі] у магічных кайданах на руках [Сігюн]»&lt;ref name=&quot;FAULKES83&quot;&gt;Faulkes (1995:83).&lt;/ref&gt; і ва ўрыўку, прыведзеным з «Хаустлёнга» IX стагоддзя, «цяжар рук Сігюн».&lt;ref name=&quot;FAULKES87&quot;&gt;Faulkes (1995:87)&lt;/ref&gt; Канчатковае згадка пра Сігюн у «Мове паэзіі» знаходзіцца ў спісе асаў у далучанай туле, частка 75.&lt;ref name=&quot;FAULKES157&quot;&gt;Faulkes (1995:157).&lt;/ref&gt;

== Археалагічныя звесткі ==
[[Файл:Gosforth_Cross_Loki_and_Sigyn.jpg|міні| Ніжняя частка заходняга боку крыжа Гасфорта.]]
Крыж Гасфорта ў сярэдзіне XI стагоддзя, размешчаны ў [[Камбрыя|Камбрыі]], [[Англія]], быў апісаны як выява розных фігур з скандынаўскай міфалогіі. У ніжняй частцы заходняга боку крыжа адлюстравана доўгавалосая жанчына, якая стаіць на каленях і трымае прадмет над іншай знісіленай, звязанай фігурай. Зверху і злева ад іх змяіны вузел. Выява тлумачыцца як Сігюн супакойвае звязанага Локі.&lt;ref name=&quot;ORCHARD13&quot;&gt;Orchard (1997:13).&lt;/ref&gt;

== Тэорыі ==
Хоць імя Сігюн сустракаецца як асабістае імя жанчыны ў старажытнаскандынаўскіх крыніцах (старажытнаскандынаўскае слова ''sigr'' азначае «перамога», а ''vina'' азначае «сяброўка»), і, хоць у ацалелых крыніцах яна ў значнай ступені абмежаваная адной роляй, яна з’яўляецца ў скальдычнай паэме IX стагоддзя «Хаустлёнг» паганскіх часоў, напісаная скальдам Т’ёдольфам з Хвініра. Дзякуючы гэтай ранняй сувязі з Локі, Сігюн была тэарэтызавана як бог, які ўзыходзіць да больш старажытнай формы германскага паганства.&lt;ref name=&quot;SIMEK284&quot;&gt;Simek (2007:284).&lt;/ref&gt;

== Сучасны ўплыў ==
Сцэна Сігюн з Локі была намалявана на шэрагу карцін, у тым ліку «Локі і Сігюн» (1850) Нільс Бломер, «Локі і Сігюн» (1863) Мортэн Эскіль Вінге, «Локі і Сігюн» (1879) Оскар Вергеланд, і ілюстрацыя «Локі і Сігін; Хэль з сабакам Гарм» (1883) К. Эрэнберга.&lt;ref name=&quot;SIMEK284&quot;&gt;Simek (2007:284).&lt;/ref&gt; У наш час у гонар Сігюн былі названы розныя аб’екты і месцы, у тым ліку нарвежская салома азімай пшаніцы гатункаў Сігюн I і Сігюн II,&lt;ref name=&quot;WHEAT&quot;&gt;Belderok (2000:95).&lt;/ref&gt; аднайменны перасанаж [[Marvel Comics]] (1978) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.marveldirectory.com/individuals/s/sigyn.htm|title=Sigyn|work=Marvel Directory|publisher=Marvel Character, Inc.}}&lt;/ref&gt;, шведскае судна MS Sigyn, якое транспартуе адпрацаванае ядзернае паліва з намёкам на Сігін, якая трымае пад ядам міску, каб той не трапляў на Локі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sr.se/cgi-bin/uppland/program/artikel.asp?ProgramID=3199&amp;Artikel=2129516|title=Båten som fraktarkärnbränslet|publisher=Sveriges Radio}}&lt;/ref&gt; і антарктычны ледавік Сігюн.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=108:3:7765058062182435821::NO::P3_ANTAR_ID:13823|title=Sigyn Glacier|work=Geographic Names Information System|publisher=U.S. Geological Survey}}&lt;/ref&gt;
{{Зноскі}}

== Літаратура ==
{{commons category|Sigyn}}
{{refbegin}}
* Belderok, Bob. Mesdag, J. Mesdag, Hans. Donner, Dingena A. (2000). ''[https://books.google.com/books?id=AEnG899w7-QC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false Bread Making Quality of Wheat: A Century of Breeding in Europe]''. Springer. {{ISBN|0-7923-6383-3}}
* Byock, Jesse (Trans.) (2006). ''The Prose Edda''. [[Penguin Classics]]. {{ISBN|0-14-044755-5}}
* Faulkes, Anthony (Trans.) (1995). ''Edda''. [[Everyman's Library|Everyman]]. {{ISBN|0-460-87616-3}}
* Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). ''The Poetic Edda''. [[Oxford World's Classics]]. {{ISBN|0-19-283946-2}}
* Orchard, Andy (1997). ''Dictionary of Norse Myth and Legend''. [[Orion Publishing Group|Cassell]]. {{ISBN|0-304-34520-2}}
* Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. ''Dictionary of Northern Mythology''. [[Boydell &amp; Brewer|D.S. Brewer]]. {{ISBN|0-85991-513-1}}
{{refend}} 
{{Асы}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]]
[[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>kfajyyspgadeqgskyue2nxp3p43iloa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарві</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683808</id>
    <revision>
      <id>5167268</id>
      <parentid>4713366</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6969" sha1="57uglfup1q9n13x4jgj7w1te6r0j2kn" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}
'''Нарві''' ({{Lang-non|Narfi}}) — у [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]] волат ([[Ётуны|ётун]]), сын [[Локі]] і [[Сігюн]]; бацька Ноты, якая з’яўляецца ўвасабленнем [[ноч]]ы.

== У старажытнаскандынаўскай літаратуры ==
[[Файл:The_Punishment_Of_Loki.jpg|міні|321x321пкс|Рамянямі, якімі быў прывязаны Локі, паслужылі кішкі яго сына Нарві]]
Нарві згадваецца ў «[[Малодшая Эда|Малодшай Эдзе]]» («Бачанне Гюльві», частка 33: «Жонку яго клічуць Сігюн, а сына іх — Нары або Нарві»{{Sfn|Снорри Стурлусон|1970|с=31}}) як сын [[Локі]] і [[Сігюн]]{{Sfn|Simek|1993}}{{Sfn|Lindow|2001}}. Затым ён з’яўляецца ў 50-й частцы, зноў як «Нары або Нарві»:{{Sfn|Снорри Стурлусон|1970|с=51}}&lt;blockquote&gt;Локі ўжо няма чаго было спадзявацца на літасць. Асы прыйшлі з ім у адну пячору, узялі тры плоскіх каменя і паставілі на рабро, прабіўшы ў кожным па адтуліне. Потым яны захапілі сыноў Локі, [[Валі (сын Локі)|Валі]] і Нары, або Нарві. Ператварылі асы Валі ў ваўка, і ён разарваў на шматкі Нарві, свайго брата. Тады асы ўзялі яго кішкі і прывязалі Локі да тых трох камянёў.&lt;/blockquote&gt;У празаічным пасляслоўі да «Перабранцы Локі» змяшчаецца кароткі пераказ той жа гісторыі, магчыма, узыходзячы да тэксту [[Сноры Стурлусан]]а{{Sfn|Dronke|1997}}. Аднак тут ужо Нарві ператвораны ў ваўка: «ён [Локі] быў звязаны кішкамі сына свайго Нары, а сын яго Нарві ператварыўся ў ваўка»{{Sfn|Lindow|2001}}. Сын Локі па імі «Валі» ў гэтай версіі адсутнічае, хоць у некаторых выданнях яго не зусім карэктна згадваюць замест «Нары» для лепшага ўзгаднення з тэкстам малодшай Эды. Дзеля [[Хэль (міфалогія)|Хэль]] (дачкі Локі) вядомы кенінг «сястра ваўка (то-бок [[Фэнрыр|Фэнрыра]]) і Нарві»{{Sfn|Abram|2006}}, а ў частцы «Мова паэзіі» Малодшай Эды сам Локі названы «бацькам Хэль, Нары і Алі»{{Sfn|Снорри Стурлусон|1970|с=64}}.

У Малодшай Эдзе («Бачанне Гюльві», частка 10-я) згадваецца таксама [[Ётуны|ётун]] Нарві (або Нёрфі). Ён бацька дачкі па імі Нота (''Nótt''){{Sfn|Снорри Стурлусон|1970|с=19}}.

== Меркаванні даследчыкаў ==
Інтэрпрэтацыя гэтага міфалагічнага вобраза абцяжараная. Не зусім ясна ці з’яўляюцца «Нарві» і «Нары» адным і тым жа персанажам, і ці ёсць у іх (ці ў яго) нейкая ўзаемасувязь з ётунам, бацькам Ноты{{Sfn|Lindow|2001|p=236—237}}. Паколькі імя Нарві згадваецца ў сувязі з Хэль і Нотай, некаторыя даследчыкі схільныя бачыць у ім «дэмана смерці», а яго імя выводзяць ад [[Старажытнаскандынаўская мова|старанарвежскага]] ''nár'' («труп»){{Sfn|Simek|1993|p=}}.

== Гл. таксама ==
* [[Нарві (спадарожнік)|Нарві]] — спадарожнік Сатурна.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Кніга |аўтар=[[Сноры Стурлусан|Снорри Стурлусон]] |загаловак=[[Малодшая Эда|Младшая Эдда]] |адказны=ред. М. И. Стеблин-Каменский, пер. О. А. Смирницкая |выданне= |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1970 |старонак=137|isbn=|isbn2= |ref=Снорри Стурлусон|мова=ru}}
* {{h|Abram|2006|3=Abram C. Hel in Early Norse Poetry // Viking and medieval Scandinavia. — Brepols (англ.), 2006. — Vol. 2. — P. 1—30. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-503-52092-6&lt;/nowiki&gt;.}}
* Bugge S. The Home of the Eddic poems: With Especial Reference to the Helgi-Lays / tr. William Henry Schofield (англ.). — London: Nutt, 1899. — 407 p.
* Gering H. (нем.). Kommentar zu den Liedern der Edda / Herausgegeben von Barend Sijmons (нід.). — Halle: Buchhandlung des Waisenhauses, 1927. — Vol. 7(3). — (Germanistische Handbibliothek).
* Hofstra T. A note on the ’Darkness of the night’ motif in alliterative poetry, and the search for the poet of the Old Saxon Heliand // Loyal Letters: Studies on Mediaeval Alliterative Poetry &amp; Prose / ed. L. A. J. R. Houwen and A. A. MacDonald, Mediaevalia Groningana 15. — Groningen: Egbert Forsten, 1994. — 298 p. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9789069800752&lt;/nowiki&gt;.
* {{h|Lindow|2001|3=Lindow J. (англ.). Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. — Oxford/New York: Oxford University Press, 2001. — 384 p. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780195153828&lt;/nowiki&gt;.}}
* Rydberg V. (англ.). Teutonic Mythology: Gods and Goddesses of the Northland / tr. Rasmus B. Anderson (англ.); eds. Rasmus B. Anderson, J. W. Buel. — London/New York: Norrœna Society (англ.), 1906. — Vol. 2. — 1058 p.
* {{h|Simek|1993|3=Simek R. Dictionary of Northern Mythology. — Cambridge: Cambridge University Press, 1993. — 228 p. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780859915137&lt;/nowiki&gt;.}}
* {{h|Dronke|1997|3=The Poetic Edda / Ed. with transl., introd. and comm. by Ursula Dronke. — Oxford: Oxford University Press/Clarendon Press, 1997. — Vol. II: Mythological Poems. — 443 p. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780198111818&lt;/nowiki&gt;.}}
* Tolkien. J. R. R. The Treason of Isengard / Ed. C. Tolkien. — Boston: Houghton Mifflin, 1989. — 504 p. — (The History of the Middle-Earth). — &lt;nowiki&gt;ISBN 0-395-51562-9&lt;/nowiki&gt;.

[[Катэгорыя:Турсы]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]</text>
      <sha1>57uglfup1q9n13x4jgj7w1te6r0j2kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Revolver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685396</id>
    <revision>
      <id>5167013</id>
      <parentid>5165790</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72789" sha1="nzj5g5mp37llpibukujzpixkrl3cprj" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом
|Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png
}}
'''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]».

Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]».

Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы.

== Запіс ==
[[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]]
Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot;&gt;''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).&lt;/ref&gt;. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата.
Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Музыканты ===
Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Музычныя інструменты ===
[[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]]
Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін.

=== Інавацыі гуказапісу ===
Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу&lt;ref name=&quot;revolver-1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;:
* Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]».
* Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows».
* Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена.
* Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows».

=== Храналогія ===
'''Красавік'''
[[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]]
* 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''Май'''
[[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]]
* 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал&lt;ref name=&quot;yellow-submarine-2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''Чэрвень'''
* 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў&lt;ref name=&quot;yellow-submarine-2&quot; /&gt;.
* 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said, She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Інфармацыя пра альбом ==
{{Урэзка
 | Загаловак       = 
 | Загаловак знізу = 
 | Змест           = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}}
 | Подпіс          = [[Джон Ленан]]
 | Выраўноўванне   = right
 | Шырыня          = 
 | Вышыня          = 
 | Памер шрыфта    = 
 | Фон             =
 | Колер рамкі     =
 | Без разрываў    = 
}}
Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.

=== Афармленне вокладкі ===
''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.

У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Музычны жанр ===
Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы &quot;The Beatles&quot;», «''Revolver'' паказаў, што &quot;The Beatles&quot; могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})&lt;ref&gt;{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]».

Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі &quot;псеўдастакс&quot; і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў&lt;ref name=&quot;progarchives&quot;&gt;{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{{Урэзка
 | Загаловак       = 
 | Загаловак знізу = 
 | Змест           = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;
 | Подпіс          = Джон Робертсан
 | Выраўноўванне   = right
 | Шырыня          = 
 | Вышыня          = 
 | Памер шрыфта    = 
 | Фон             =
 | Колер рамкі     =
 | Без разрываў    = 
}}

=== Тэматыка песень ===
Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]].

== Скандальная заява Джона Ленана ==
У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае:

&lt;div style=&quot;width:65%&quot;&gt;{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}&lt;/div&gt;

У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні&lt;ref name=&quot;datebook&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;).

Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня&lt;ref name=&quot;datebook&quot; /&gt;.

&lt;div style=&quot;width:65%&quot;&gt;{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}&lt;/div&gt;

Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы&lt;ref name=&quot;datebook&quot; /&gt;. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]&lt;ref name=&quot;us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot; /&gt;.

== Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах ==
Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні&lt;ref name=&quot;uk-lp-revolver&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца&lt;ref name=&quot;uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года&lt;ref name=&quot;us-lp-revolver&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})&lt;ref name=&quot;us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold &amp; Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Уплыў на папулярную культуру ==
На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]&lt;ref name=&quot;covertogether&quot;&gt;{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;covers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі.
[[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]]

У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. &quot;All the lonely people&quot;» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. &quot;Усім адзінокім людзям&quot;}})&lt;!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346--&gt;.

[[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з &quot;The Beatles&quot;» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]».

У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»&lt;ref name=&quot;aerostat01&quot;&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»&lt;ref name=&quot;aerostat01&quot;/&gt;. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс кампазіцый ==
=== Брытанскае выданне ===
{{Track listing
| headline = Бок А
| extra_column = Вакал
| title1 = [[Taxman]]
| note1 = *
| extra1 = [[Джордж Харысан]]
| length1 = 2:36
| title2 = [[Eleanor Rigby]]
| extra2 = [[Пол Мак-Картні]]
| length2 = 2:11
| title3 = [[I'm Only Sleeping]]
| extra3 = [[Джон Ленан]]
| length3 = 2:58
| title4 = [[Love You To]]
| note4 = *
| extra4 = [[Джордж Харысан]]
| length4 = 3:00
| title5 = [[Here, There and Everywhere]]
| extra5 = [[Пол Мак-Картні]]
| length5 = 2:29
| title6 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
| extra6 = [[Рынга Стар]]
| length6 = 2:40
| title7 = [[She Said She Said]]
| extra7 = [[Джон Ленан]]
| length7 = 2:39
| total_length = 18:33
| all_writing = 
| title8 = 
| length8 = 
| title9 = 
| length9 = 
| title10 = 
| length10 = 
}}
{{Track listing
| headline = Бок В
| extra_column = Вакал
| title1 = [[Good Day Sunshine]]
| extra1 = [[Пол Мак-Картні]]
| length1 = 2:08
| title2 = [[And Your Bird Can Sing]]
| extra2 = [[Джон Ленан]]
| length2 = 2:02
| title3 = [[For No One]]
| extra3 = [[Пол Мак-Картні]]
| length3 = 2:03
| title4 = [[Doctor Robert]]
| extra4 = [[Джон Ленан]]
| length4 = 2:14
| title5 = [[I Want to Tell You]]
| note5 = *
| extra5 = [[Джордж Харысан]]
| length5 = 2:30
| title6 = [[Got to Get You into My Life]]
| extra6 = [[Пол Мак-Картні]]
| length6 = 2:31
| title7 = [[Tomorrow Never Knows]]
| extra7 = [[Джон Ленан]]
| length7 = 3:00
| total_length = 16:28
| all_writing = 
| title8 = 
| length8 = 
| title9 = 
| length9 = 
| title10 = 
| length10 = 
}}

=== Амерыканскае выданне ===
{{tracklist
| headline        = Бок А
| extra_column    = Вакал
| title1          = [[Taxman]]
| lyrics1         = [[Джордж Харысан]]
| extra1          = [[Джордж Харысан]]
| length1         = 2:39
| title2          = [[Eleanor Rigby]]
| lyrics2         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra2          = [[Пол Мак-Картні]]
| length2         = 2:07
| title3          = [[Love You To]]
| lyrics3         = [[Джордж Харысан]]
| extra3          = [[Джордж Харысан]]
| length3         = 3:01
| title4          = [[Here, There and Everywhere]]
| lyrics4         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra4          = [[Пол Мак-Картні]]
| length4         = 2:25
| title5          = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
| lyrics5         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra5          = [[Рынга Стар]]
| length5         = 2:40
| title6          = [[She Said She Said]]
| lyrics6         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra6          = [[Джон Ленан]]
| length6         = 2:37
}}
{{tracklist
| headline        = Бок В
| extra_column    = Вакал
| title1          = [[Good Day Sunshine]]
| lyrics1         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra1          = [[Пол Мак-Картні]]
| length1         = 2:09
| title2          = [[For No One]]
| lyrics2         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra2          = [[Пол Мак-Картні]]
| length2         = 2:01
| title3          = [[I Want to Tell You]]
| lyrics3         = [[Джордж Харысан]]
| extra3          = [[Джордж Харысан]]
| length3         = 2:29
| title4          = [[Got to Get You into My Life]]
| lyrics4         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra4          = [[Пол Мак-Картні]]
| length4         = 2:30
| title5          = [[Tomorrow Never Knows]]
| lyrics5         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra5          = [[Джон Ленан]]
| length5         = 2:57
}}

== Удзельнікі ==
{{слупкі}}
{{Col-2}}
* '''[[The Beatles]]''':
** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты
** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал
** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты
** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал
* [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]]
* [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал
{{Col-2}}
* [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine»)
* Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby»)
* Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby»)
* Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby»)
* Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life»)
* Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life»)
* Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To»)
* [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One»)
* Аарон Брэмнер — фотамантаж
* [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі
* [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]]
{{слупкі/канец}}

== Выданні альбома ==
Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Краіна
! Дата
! Лэйбл
! Фармат
! Каталог
|-
|rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
|rowspan=2| 5 жніўня 1966
|rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[LP]] ([[манафонія|мона]])
| PMC 7009
|-
| [[LP]] ([[стэрэа]])
| PCS 7009
|-
|rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Канада}} [[Канада]]
|rowspan=2| 8 жніўня 1966
|rowspan=2| [[Capitol Records]]
| [[LP]] (мона)
| T 2576
|-
| [[LP]] (стэрэа)
| ST 2576
|-
| {{Грэцыя}} [[Грэцыя]]
| 1966
| [[EMI]]
| [[LP]]
| 14C 062-04097 &lt;br&gt;YEX 605
|-
| {{Германія}} [[Германія]]
| 1966
| Odeon Records &lt;br&gt;HÖR ZU
| [[LP]]
| SHZE 186
|-
| {{Італія}} [[Італія]]
| 1966
| EMI ITALIANA S.p.A.
| [[LP]]
| 3C 062-04097 &lt;br&gt;3C 064-04097
|-
| {{Францыя}} [[Францыя]]
| 1966
| Odeon EMI France &lt;br&gt;Odeon Records
| [[LP]]
| 2C 062 04097
|-
| {{Югаславія}} [[Югаславія]]
| 1966
| Jugoton Records
| [[LP]]
| LSPAR-70760
|-
| {{Венесуэла}} [[Венесуэла]]
| 1966
| Odeon Records
| [[LP]] (мона)
| MT-1021
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1971
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| ST-2576
|-
| {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]]
| 1973
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;World Record Club
| [[LP]]
| PCSM 7009 &lt;br&gt;WRC E.3114
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1973
| [[Apple Records]]
| [[LP]]
| AP-8443
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1976
| [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]]
| [[LP]]
| EAS-80556
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Канада}} [[Канада]]
| 1978
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| SW 2576
|-
| {{Францыя}} [[Францыя]]
| 1978
| Odeon EMI France &lt;br&gt;Pathé Marconi EMI
| [[LP]]
| 2C 066 — 04.097 &lt;br&gt;2C 066-04097
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| CDP 7 46441 2
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| CLJ-46441
|-
| {{Канада}} [[Канада]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| C2 0777 7 46441 2 9
|-
| [[Еўропа]]
| 1987
| [[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| CDP 7 46441 2
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1998
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;[[Parlophone|Parlophone Records]] &lt;br&gt;[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| TOCP-51117
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]]
| 2009
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;[[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| 0946 3 82417 2 0
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]]
* [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}}
* ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у &quot;Бібліі The Beatles&quot;
* [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}}
* [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]&lt;!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --&gt; // Взгляд, 5 жніўня 2021

{{навігацыя}}
{{commons}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{The Beatles}}
[[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]]</text>
      <sha1>nzj5g5mp37llpibukujzpixkrl3cprj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167201</id>
      <parentid>5167013</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Храналогія */</comment>
      <origin>5167201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72788" sha1="p6jqar4o1ang6ts0mziylsnv0f7u0os" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом
|Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png
}}
'''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]».

Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]».

Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы.

== Запіс ==
[[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]]
Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot;&gt;''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).&lt;/ref&gt;. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата.
Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Музыканты ===
Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Музычныя інструменты ===
[[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]]
Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін.

=== Інавацыі гуказапісу ===
Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу&lt;ref name=&quot;revolver-1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;:
* Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]».
* Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows».
* Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена.
* Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows».

=== Храналогія ===
'''Красавік'''
[[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]]
* 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а&lt;ref name=&quot;tomorrow-never-knows-2&quot; /&gt;. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''Май'''
[[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]]
* 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал&lt;ref name=&quot;yellow-submarine-2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

'''Чэрвень'''
* 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў&lt;ref name=&quot;yellow-submarine-2&quot; /&gt;.
* 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Інфармацыя пра альбом ==
{{Урэзка
 | Загаловак       = 
 | Загаловак знізу = 
 | Змест           = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}}
 | Подпіс          = [[Джон Ленан]]
 | Выраўноўванне   = right
 | Шырыня          = 
 | Вышыня          = 
 | Памер шрыфта    = 
 | Фон             =
 | Колер рамкі     =
 | Без разрываў    = 
}}
Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.

=== Афармленне вокладкі ===
''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)&lt;ref name=&quot;revolver-4&quot; /&gt;.

У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Музычны жанр ===
Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы &quot;The Beatles&quot;», «''Revolver'' паказаў, што &quot;The Beatles&quot; могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})&lt;ref&gt;{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]».

Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі &quot;псеўдастакс&quot; і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў&lt;ref name=&quot;progarchives&quot;&gt;{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{{Урэзка
 | Загаловак       = 
 | Загаловак знізу = 
 | Змест           = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;
 | Подпіс          = Джон Робертсан
 | Выраўноўванне   = right
 | Шырыня          = 
 | Вышыня          = 
 | Памер шрыфта    = 
 | Фон             =
 | Колер рамкі     =
 | Без разрываў    = 
}}

=== Тэматыка песень ===
Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару&lt;ref name=&quot;beatles.ru&quot; /&gt;. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]].

== Скандальная заява Джона Ленана ==
У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае:

&lt;div style=&quot;width:65%&quot;&gt;{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}&lt;/div&gt;

У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні&lt;ref name=&quot;datebook&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;).

Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня&lt;ref name=&quot;datebook&quot; /&gt;.

&lt;div style=&quot;width:65%&quot;&gt;{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}&lt;/div&gt;

Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы&lt;ref name=&quot;datebook&quot; /&gt;. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]&lt;ref name=&quot;us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot; /&gt;.

== Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах ==
Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні&lt;ref name=&quot;uk-lp-revolver&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца&lt;ref name=&quot;uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года&lt;ref name=&quot;us-lp-revolver&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})&lt;ref name=&quot;us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold &amp; Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Уплыў на папулярную культуру ==
На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]&lt;ref name=&quot;covertogether&quot;&gt;{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;covers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі.
[[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]]

У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. &quot;All the lonely people&quot;» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. &quot;Усім адзінокім людзям&quot;}})&lt;!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346--&gt;.

[[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з &quot;The Beatles&quot;» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]».

У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»&lt;ref name=&quot;aerostat01&quot;&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»&lt;ref name=&quot;aerostat01&quot;/&gt;. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс кампазіцый ==
=== Брытанскае выданне ===
{{Track listing
| headline = Бок А
| extra_column = Вакал
| title1 = [[Taxman]]
| note1 = *
| extra1 = [[Джордж Харысан]]
| length1 = 2:36
| title2 = [[Eleanor Rigby]]
| extra2 = [[Пол Мак-Картні]]
| length2 = 2:11
| title3 = [[I'm Only Sleeping]]
| extra3 = [[Джон Ленан]]
| length3 = 2:58
| title4 = [[Love You To]]
| note4 = *
| extra4 = [[Джордж Харысан]]
| length4 = 3:00
| title5 = [[Here, There and Everywhere]]
| extra5 = [[Пол Мак-Картні]]
| length5 = 2:29
| title6 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
| extra6 = [[Рынга Стар]]
| length6 = 2:40
| title7 = [[She Said She Said]]
| extra7 = [[Джон Ленан]]
| length7 = 2:39
| total_length = 18:33
| all_writing = 
| title8 = 
| length8 = 
| title9 = 
| length9 = 
| title10 = 
| length10 = 
}}
{{Track listing
| headline = Бок В
| extra_column = Вакал
| title1 = [[Good Day Sunshine]]
| extra1 = [[Пол Мак-Картні]]
| length1 = 2:08
| title2 = [[And Your Bird Can Sing]]
| extra2 = [[Джон Ленан]]
| length2 = 2:02
| title3 = [[For No One]]
| extra3 = [[Пол Мак-Картні]]
| length3 = 2:03
| title4 = [[Doctor Robert]]
| extra4 = [[Джон Ленан]]
| length4 = 2:14
| title5 = [[I Want to Tell You]]
| note5 = *
| extra5 = [[Джордж Харысан]]
| length5 = 2:30
| title6 = [[Got to Get You into My Life]]
| extra6 = [[Пол Мак-Картні]]
| length6 = 2:31
| title7 = [[Tomorrow Never Knows]]
| extra7 = [[Джон Ленан]]
| length7 = 3:00
| total_length = 16:28
| all_writing = 
| title8 = 
| length8 = 
| title9 = 
| length9 = 
| title10 = 
| length10 = 
}}

=== Амерыканскае выданне ===
{{tracklist
| headline        = Бок А
| extra_column    = Вакал
| title1          = [[Taxman]]
| lyrics1         = [[Джордж Харысан]]
| extra1          = [[Джордж Харысан]]
| length1         = 2:39
| title2          = [[Eleanor Rigby]]
| lyrics2         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra2          = [[Пол Мак-Картні]]
| length2         = 2:07
| title3          = [[Love You To]]
| lyrics3         = [[Джордж Харысан]]
| extra3          = [[Джордж Харысан]]
| length3         = 3:01
| title4          = [[Here, There and Everywhere]]
| lyrics4         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra4          = [[Пол Мак-Картні]]
| length4         = 2:25
| title5          = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
| lyrics5         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra5          = [[Рынга Стар]]
| length5         = 2:40
| title6          = [[She Said She Said]]
| lyrics6         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra6          = [[Джон Ленан]]
| length6         = 2:37
}}
{{tracklist
| headline        = Бок В
| extra_column    = Вакал
| title1          = [[Good Day Sunshine]]
| lyrics1         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra1          = [[Пол Мак-Картні]]
| length1         = 2:09
| title2          = [[For No One]]
| lyrics2         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra2          = [[Пол Мак-Картні]]
| length2         = 2:01
| title3          = [[I Want to Tell You]]
| lyrics3         = [[Джордж Харысан]]
| extra3          = [[Джордж Харысан]]
| length3         = 2:29
| title4          = [[Got to Get You into My Life]]
| lyrics4         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra4          = [[Пол Мак-Картні]]
| length4         = 2:30
| title5          = [[Tomorrow Never Knows]]
| lyrics5         = [[Ленан — Мак-Картні]]
| extra5          = [[Джон Ленан]]
| length5         = 2:57
}}

== Удзельнікі ==
{{слупкі}}
{{Col-2}}
* '''[[The Beatles]]''':
** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты
** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал
** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты
** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал
* [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]]
* [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал
{{Col-2}}
* [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine»)
* Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby»)
* Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby»)
* Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby»)
* Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life»)
* Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life»)
* Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To»)
* [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One»)
* Аарон Брэмнер — фотамантаж
* [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі
* [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]]
{{слупкі/канец}}

== Выданні альбома ==
Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Краіна
! Дата
! Лэйбл
! Фармат
! Каталог
|-
|rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
|rowspan=2| 5 жніўня 1966
|rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[LP]] ([[манафонія|мона]])
| PMC 7009
|-
| [[LP]] ([[стэрэа]])
| PCS 7009
|-
|rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Канада}} [[Канада]]
|rowspan=2| 8 жніўня 1966
|rowspan=2| [[Capitol Records]]
| [[LP]] (мона)
| T 2576
|-
| [[LP]] (стэрэа)
| ST 2576
|-
| {{Грэцыя}} [[Грэцыя]]
| 1966
| [[EMI]]
| [[LP]]
| 14C 062-04097 &lt;br&gt;YEX 605
|-
| {{Германія}} [[Германія]]
| 1966
| Odeon Records &lt;br&gt;HÖR ZU
| [[LP]]
| SHZE 186
|-
| {{Італія}} [[Італія]]
| 1966
| EMI ITALIANA S.p.A.
| [[LP]]
| 3C 062-04097 &lt;br&gt;3C 064-04097
|-
| {{Францыя}} [[Францыя]]
| 1966
| Odeon EMI France &lt;br&gt;Odeon Records
| [[LP]]
| 2C 062 04097
|-
| {{Югаславія}} [[Югаславія]]
| 1966
| Jugoton Records
| [[LP]]
| LSPAR-70760
|-
| {{Венесуэла}} [[Венесуэла]]
| 1966
| Odeon Records
| [[LP]] (мона)
| MT-1021
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1971
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| ST-2576
|-
| {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]]
| 1973
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;World Record Club
| [[LP]]
| PCSM 7009 &lt;br&gt;WRC E.3114
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1973
| [[Apple Records]]
| [[LP]]
| AP-8443
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1976
| [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]]
| [[LP]]
| EAS-80556
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Канада}} [[Канада]]
| 1978
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| SW 2576
|-
| {{Францыя}} [[Францыя]]
| 1978
| Odeon EMI France &lt;br&gt;Pathé Marconi EMI
| [[LP]]
| 2C 066 — 04.097 &lt;br&gt;2C 066-04097
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| CDP 7 46441 2
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[LP]]
| CLJ-46441
|-
| {{Канада}} [[Канада]]
| 1987
| [[Capitol Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| C2 0777 7 46441 2 9
|-
| [[Еўропа]]
| 1987
| [[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| CDP 7 46441 2
|-
| {{Японія}} [[Японія]]
| 1998
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;[[Parlophone|Parlophone Records]] &lt;br&gt;[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| TOCP-51117
|-
| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] &lt;br&gt;{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]]
| 2009
| [[Apple Records]] &lt;br&gt;[[Parlophone|Parlophone Records]]
| [[кампакт-дыск|CD]]
| 0946 3 82417 2 0
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]]
* [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}}
* ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у &quot;Бібліі The Beatles&quot;
* [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}}
* [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]&lt;!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --&gt; // Взгляд, 5 жніўня 2021

{{навігацыя}}
{{commons}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{The Beatles}}
[[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]]
[[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]]</text>
      <sha1>p6jqar4o1ang6ts0mziylsnv0f7u0os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2022 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695154</id>
    <revision>
      <id>5167168</id>
      <parentid>5038397</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49248" sha1="4891utv8299s6io68wzbyvoq85817sp" xml:space="preserve">{{Інфармацыйны спіс}}

У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2022]] годзе.

== Студзень ==
[[Файл:Richard Leakey (1986).jpg|thumb|150px|[[Рычард Лікі]].]]
[[Файл:Adam Maldzis.jpg|thumb|150px|[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс]]]]
* [[2 студзеня]]: [[Рычард Лікі]] (77) — кенійскі [[палеаантрапалогія|палеаантраполаг]] і [[палітыка|палітык]].
* [[3 студзеня]]: [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс]] (89) — беларускі [[літаратуразнаўства|літаратуразнавец]], [[гісторыя|гісторык]], [[пісьменнік]], [[журналіст]]. [[Доктар навук|Доктар філалагічных навук]] (1986), прафесар (1990)&lt;ref&gt;[https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ Марыў схавацца на Астравеччыне і дапісаць свае кнігі. Памёр Адам Мальдзіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103212430/https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ |date=3 студзеня 2022 }}&lt;/ref&gt;.
* [[3 студзеня]]: [[Віктар Данілавіч Санееў]] (76) — савецкі лёгкаатлет, адзіны ў гісторыі трохразовы алімпійскі чэмпіён у трайным скачку&lt;ref&gt;[https://www.championat.com/other/article-4564879-skonchalsya-tryohkratnyj-olimpijskij-chempion-viktor-saneev-v-kakom-vide-sporta-vystupal-chem-byl-znamenit.html Последняя попытка Виктора Санеева. В Австралии скончался гениальный советский легкоатлет]&lt;/ref&gt;.
* [[5 студзеня]]: [[Віктар Аўрамавіч Лукашэнка]] (84) — савецкі футбаліст, трэнер&lt;ref&gt;[https://sportrbc.ru/news/61d5c7d49a7947443d24158e Умер бывший тренер «Крыльев Советов» и «Рубина» Виктор Лукашенко]&lt;/ref&gt;.
* [[5 студзеня]]: [[Мікалай Субач]] (84) — беларускі грамадскі дзеяч у [[Аўстралія|Аўстраліі]], сябра Рады [[БАПЦ]]
* [[5 студзеня]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч]] (48) — беларускі футбаліст і трэнер&lt;ref&gt;[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id14174 Умер Александр Федорович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220105164305/https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id14174 |date=5 студзеня 2022 }}&lt;/ref&gt;.
* [[6 студзеня]]: [[Васіль Канстанцінавіч Карунас]] (71) — беларускі архітэктар.
* [[6 студзеня]]: [[Сідні Пуацье]] (94) — амерыканскі акцёр, лаўрэат прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю (1963)&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1274191/2022-01-07/skonchalsia-pervyi-temnokozhii-obladatel-oskara-sidni-puate Скончался первый темнокожий обладатель «Оскара» Сидни Пуатье]&lt;/ref&gt;.
* [[7 студзеня]]: [[Анатоль Васільевіч Квашнін]] (75) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.
* [[7 студзеня]]: [[Яўген Уладзіміравіч Крывамаз]] (42) — беларускі хакеіст&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/hockey/403508 Хоккей. На 43-м году жизни скончался трехкратный чемпион Беларуси и заслуженный мастер спорта Евгений Кривомаз]&lt;/ref&gt;.
* [[11 студзеня]]: [[Давід Сасолі]] (65) — італьянскі палітык і журналіст, старшыня [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскага парламента]] (2019—2022)&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/pamyor-kiraunik-euraparlamenta-david-sasoli Памёр кіраўнік Еўрапарламента Давід Сасолі]&lt;/ref&gt;.
* [[12 студзеня]]: [[Эдуард Антонавіч Вайцяховіч|Эдуард Антонавіч Вайцэховіч]] (60) — беларускі палітык, [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13 склікання]]&lt;ref&gt;[https://www.belarus.kp.ru/online/news/4586986/ Умер экс-депутат Верховного совета Беларуси, который на свои деньги возродил четыре деревни]&lt;/ref&gt;.
* [[12 студзеня]]: [[Аляксей Уладзіміравіч Герыловіч|Аляксей Герыловіч]] (48) — расійскі акцёр&lt;ref&gt;[https://tass.ru/kultura/13404323 Умер актер Алексей Герилович, снимавшийся в «Глухаре» и «Универе»]&lt;/ref&gt;.
* [[16 студзеня]]: [[Ібрагім Бубакар Кейта]] (76) — малійскі палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Малі (1994—2000), Прэзідэнт Малі (2013—2020)&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/fr/info-en-continu/20220116-mali-d%C3%A9c%C3%A8s-de-l-ancien-pr%C3%A9sident-ibrahim-boubacar-ke%C3%AFta-famille Mali : décès de l’ancien président Ibrahim Boubacar Keïta]&lt;/ref&gt;.
* [[19 студзеня]]: [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]] (88) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Старшыня [[Палата Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (1996—2000)&lt;ref&gt;[https://bel.sputnik.by/20220119/pamr-byly-krank-palaty-pradstanko-belarus-malafee-1059618924.html Памёр былы кіраўнік Палаты прадстаўнікоў Беларусі Малафееў]&lt;/ref&gt;.
* [[19 студзеня]]: [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка]] (74) — савецкі і расійскі гісторык, філолаг; доктар гістарычных навук (1996)
* [[19 студзеня]]: [[Гаспар Ульель]] (37) — французскі акцёр.
* [[20 студзеня]]: [[Юра Метшк]] (67) — [[Лужычане|лужыцкі]] кампазітар&lt;ref&gt;[https://www.rbb-online.de/radio/sorbisches_programm/aktuell/nachrichten-nowosci/juro-metsk-zamrel-juro-mietschk-gestorben.html Juro Mětšk zamrěł / Juro Mietschk gestorben]&lt;/ref&gt;.
* [[23 студзеня]]: [[Цьеры Мюглер]] (73), французскі мадэльер.
* [[30 студзеня]]: [[Леанід Вячаслававіч Кураўлёў]] (85) — савецкі і расійскі акцёр. Народны артыст РСФСР (1977)&lt;ref&gt;[https://bel.sputnik.by/20220130/pamr-rasysk-aktsr-leand-kural-1059891070.html Памёр савецкі і расійскі акцёр Леанід Кураўлёў]&lt;/ref&gt;.
* [[30 студзеня]]: [[Віктар Іванавіч Мярэжка]] (84) — савецкі і расійскі кінаакцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст, драматург, пісьменнік, тэлевядучы. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2014)&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1284349/2022-01-30/rezhisser-viktor-merezhko-umer-na-85-m-godu-zhizni Режиссер Виктор Мережко умер на 85-м году жизни]&lt;/ref&gt;.
* [[31 студзеня]]: [[Ігар Дзянісавіч Іванцаў]] (80) — савецкі і ўкраінскі гісторык, прафесар.

== Люты ==
[[Файл:Luc_Montagnier-press_conference_Dec_06th,_2008-1_crop.jpg|thumb|150px|[[Люк Мантанье]].]]
[[Файл:Cristina_Calderón_(8639878993)_(cropped).jpg|thumb|150px|[[Крысціна Кальдэрон]].]]
* [[2 лютага]]: [[Барыс Уладзіміравіч Сарвіраў]] (73) — беларускі эканаміст.
* [[3 лютага]]: [[Абу Ібрагім аль-Хашымі аль-Курашы]] (45) — лідар «[[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]».
* [[3 лютага]]: [[Моніка Віці]] (90) — італьянская актрыса&lt;ref&gt;[https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2022/02/02/news/monica_vitti-249574730/ È morta Monica Vitti, talento smisurato del cinema italiano]&lt;/ref&gt;.
* [[3 лютага]]: [[Хрыстас Сардзетакіс]] (92) — Прэзідэнт Грэцыі (1985—1990)&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13603027 Умер экс-президент Греции Христос Сардзетакис]&lt;/ref&gt;.
* [[5 лютага]]: [[Абдзіжаміл Карымавіч Нурпеісаў]] (97) — казахскі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/news/umer-pisatel-abdijamil-nurpeisov-461133/ Токаев выразил соболезнования родным и близким Абдижамила Нурпеисова]&lt;/ref&gt;.
* [[5 лютага]]: [[Эрнст Сабіла]] (89) — беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадскі дзеяч&lt;ref&gt;[https://krynica.info/be/2022/02/05/pamjor-ehrnst-sabila/ Памёр Эрнст Сабіла] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220206193920/https://krynica.info/be/2022/02/05/pamjor-ehrnst-sabila/ |date=6 лютага 2022 }}&lt;/ref&gt;.
* [[8 лютага]]: [[Валянціна Міхайлаўна Лебедзева]] (66) — беларускі гісторык&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamerla-valyantsina-lebedzeva.html Памерла вядомы гісторык Валянціна Лебедзева]&lt;/ref&gt;.
* [[8 лютага]]: [[Люк Мантанье]] (89) — французскі вірусолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі 2008 года&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/13673899 Во Франции умер нобелевский лауреат Люк Монтанье, открывший ВИЧ]&lt;/ref&gt;.
* [[10 лютага]]: [[Аляксандр Савельевіч Гаўрыкаў]] (73) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.bsa.by/news/BUA/10-fevralya-2022-na-semdesyat-chetvyortom-godu-ushel-iz-jizni-gavrikov-aleksandr-savelevich 10 февраля 2022, на семьдесят четвёртом году, ушел из жизни Гавриков Александр Савельевич.]&lt;/ref&gt;.
* [[15 лютага]]: [[Павел Жук (выдавец)|Павел Жук]] (65) — выдавец беларускага незалежнага друку&lt;ref&gt;[https://novychas.online/hramadstva/pamjor-vydavec-hazet-svaboda-i-naviny-pavel-zu Памёр выдавец газет «Свабода» і «Навіны» Павел Жук]&lt;/ref&gt;.
* [[16 лютага]]: [[Крысціна Кальдэрон]] (93) — спявачка і этнограф, апошні прадстаўнік [[індзейцы|індзейскага]] народа [[яганы|яганаў]].
* [[17 лютага]]: [[Якаў Зіноўевіч Басін]] (82) — беларускі гісторык і краязнавец, грамадскі дзеяч, публіцыст.
* [[18 лютага]]: [[Барыс Георгіевіч Няўзораў]] (72) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, тэатральны педагог. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2011).
* [[19 лютага]]: [[Какуіці Мімура]] (90) — японскі футбаліст.
* [[20 лютага]]: [[Яўген Аляксандравіч Казлоўскі]] (92) — савецкі і расійскі вучоны, геолаг, акадэмік, Міністр геалогіі СССР (1975—1989)&lt;ref&gt;[https://rosnedra.gov.ru/press/news/ushel_iz_zhizni_evgeniy_aleksandrovich_kozlovskiy_/ Ушел из жизни Евгений Александрович Козловский]&lt;/ref&gt;.
* [[22 лютага]]: [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|Іван Міхайлавіч Дзюба]] (90) — украінскі літаратуразнаўца, публіцыст і праваабаронца, літаратурны крытык.
* [[22 лютага]]: [[Іван Аляксандравіч Коршунаў]] (93) — беларускі барэц класічнага стылю і трэнер, чэмпіён і прызёр чэмпіянатаў СССР, заслужаны трэнер БССР (1964) і СССР (1984)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://wrestling.by/index.php?section=events&amp;subsection=view&amp;id=273-na-93-m-godu-zhizni-skonchalsya-zasluzhennyy-trener-sssr-i-bssr-ivan-aleksandrovich-korshunov- |title=На 93-м году жизни скончался Заслуженный тренер СССР и БССР Иван Александрович Коршунов |access-date=24 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222143506/https://wrestling.by/index.php?section=events&amp;subsection=view&amp;id=273-na-93-m-godu-zhizni-skonchalsya-zasluzhennyy-trener-sssr-i-bssr-ivan-aleksandrovich-korshunov- |archivedate=22 лютага 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[24 лютага]]: [[Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка]] (46) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (2000)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Разное. Белорусский борец, бронзовый призер Олимпиады Дмитрий Дебелка скончался на 47-м году жизни |url=https://www.pressball.by/news/other/407103 |accessdate=24 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224193324/https://www.pressball.by/news/other/407103 |archivedate=24 лютага 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
[[Файл:Albrightmadeleine.jpg|thumb|150px|[[Мадлен Олбрайт]].]]
* [[2 сакавіка]]: [[Людміла Георгіеўна Гафо]] (102) — беларуская архітэктар, распрацоўніца пасляваенных праектаў забудовы Мінска.
* [[3 сакавіка]]: [[Іван Ільіч Кустаў]] (98) — палкоўнік Савецкай Арміі, Герой Савецкага Саюза (1945), апошні Герой СССР, які пражываў на тэрыторыі Беларусі.
* [[4 сакавіка]]: [[Аляксандр Леанідавіч Тамковіч]] (58) — беларускі літаратар, журналіст.
* [[7 сакавіка]]: [[Рафік Тарар]] (92) — пакістанскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Пакістана (1998—2001)&lt;ref&gt;[https://en.dailypakistan.com.pk/07-Mar-2022/former-pakistan-president-rafiq-tarar-passes-away Former Pakistan president Rafiq Tarar passes away]&lt;/ref&gt;.
* [[8 сакавіка]]: [[Павел Леанідавіч Бранштэтэр]] — беларускі фотамастак
* [[11 сакавіка]]: [[Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч]] (90) — беларускі навуковец у галіне [[літаратуразнаўства]] і [[краязнаўства]], [[педагог]].
* [[13 сакавіка]]: [[Уільям Хёрт]] (71) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр.
* [[14 сакавіка]]: [[Мікола Гіль]] (85) — беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]]&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-gil.html Памёр пісьменнік Мікола Гіль, родны брат Ніла Гілевіча]&lt;/ref&gt;.
* [[23 сакавіка]]: [[Мадлен Олбрайт]] (84) — першая жанчына на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША (1997—2001)&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]&lt;/ref&gt;.
* [[24 сакавіка]]: [[Дагні Карлсан]] (109) — шведская доўгажыхарка і блогер.
* [[25 сакавіка]]: [[Галіна Фёдараўна Скакун]] (78) — Герой Сацыялістычнай Працы (1988).
* [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Собалеў]] (86) — савецкі і расійскі вучоны, [[геолаг]], [[доктар геолага-мінералагічных навук]], акадэмік [[РАН|Акадэміі навук СССР (РАН)]] (1990)&lt;ref&gt;[http://www.ipgg.sbras.ru/ru/news/sobolev-25032022 Ушел из жизни академик Николай Владимирович Соболев (28.05.1935 — 25.03.2022)]&lt;/ref&gt;.
* [[25 сакавіка]]: [[Тэйлар Хокінс]] (50) — [[ЗША|амерыканскі]] музыкант.
* [[27 сакавіка]]: [[Аяз Муталібаў]] (83) — савецкі і азербайджанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы прэзідэнт Азербайджана (1991—1992)&lt;ref&gt;[https://vesti.az/politika/skoncalsya-byvsii-prezident-azerbaidzana-ayaz-mutallibov-459853 Скончался бывший президент Азербайджана Аяз Муталлибов]&lt;/ref&gt;.
* [[27 сакавіка]]: [[Аляксандр Баршчэўскі]] (91) — беларускі паэт, літаратуразнавец&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-ales-barski.html Памёр беларускі паэт і літаратуразнаўца Алесь Барскі]&lt;/ref&gt;.
* [[28 сакавіка]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Сільчанка]] (68) — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук, прафесар кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права [[БДУ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://law.bsu.by/novosti/novosti-kafedry-teorii-i-istorii-gosudarstva-i-prava/14471-28-sakavika-2022-goda-ne-stala-prafesara-kafedry-teoryi-i-gistoryi-dzyarzhavy-i-prava-mikalaya-uladzimiravicha-silchanki.html |title=28 сакавіка 2022 года не стала прафесара кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Мікалая Уладзіміравіча Сільчанкі |access-date=29 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329095353/https://law.bsu.by/novosti/novosti-kafedry-teorii-i-istorii-gosudarstva-i-prava/14471-28-sakavika-2022-goda-ne-stala-prafesara-kafedry-teoryi-i-gistoryi-dzyarzhavy-i-prava-mikalaya-uladzimiravicha-silchanki.html |archivedate=29 сакавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[29 сакавіка]]: [[Ангела Стахава]] (73) — нямецкая пісьменніца.
* [[31 сакавіка]]: [[Патрык Дэмаршэлье]] (78) — французскі фатограф.
* [[31 сакавіка]]: [[Віктар Рыгоравіч Самойленка]] (86) — савецкі ваенны палітработнік, генерал-палкоўнік (1988), [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання|дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]&lt;ref&gt;[http://redstar.ru/samojlenko-viktor-grigorevich/ Самойленко Виктор Григорьевич]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[4 красавіка]]: [[Серафім Антонавіч Андраюк]] (89) — беларускі літаратуразнавец&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-serafim-andrayuk.html Памёр беларускі літаратуразнавец Серафім Андраюк]&lt;/ref&gt;.
* [[5 красавіка]]: [[Сідней Олтмен]] (82) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] малекулярны біёлаг [[Канада|канадскага]] паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1989)&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/articles/2022/12/31/gone2022/ Те, кто ушли. Самые известные люди, скончавшиеся в 2022 году]&lt;/ref&gt;.
* [[5 красавіка]]: [[Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў]] (95) — беларускі савецкі партыйны дзеяч, першы сакратар ЦК КПБ (1987—1990)&lt;ref&gt;[https://www.belarus.kp.ru/online/news/4693920/ Умер Ефрем Соколов — предпоследний глава БССР]&lt;/ref&gt;.
* [[6 красавіка]]: [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі]] (75) — расійскі палітычны дзеяч, старшыня [[ЛДПР]] (1992—2022)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220406/1649239915-pamyor-uladzimir-zhyrynouski |title=Памёр Уладзімір Жырыноўскі |access-date=6 красавіка 2022 |archive-date=6 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406125748/http://zviazda.by/be/news/20220406/1649239915-pamyor-uladzimir-zhyrynouski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[12 красавіка]]: [[Яўген Давыдавіч Чарствой]] (76) — [[Беларусь|беларускі]] [[Урач|ўрач]]-[[Паталагічная анатомія|патолагаанатам]], [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1997).
* [[13 красавіка]]: [[Мішэль Буке]] (96) — французскі акцёр
* [[14 красавіка]]: [[Ілка Канерва]] (74) — фінскі палітык
* [[17 красавіка]]: [[Віктар Міхайлавіч Шаталаў]] (90) — беларускі рэжысёр, аператар і сцэнарыст дакументальнага кіно, [[заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] (1991)&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/society/view/umer-zasluzhennyj-dejatel-iskusstv-belarusi-viktor-shatalov-496676-2022/ Умер заслуженный деятель искусств Беларуси Виктор Шаталов]&lt;/ref&gt;.
* [[21 красавіка]]: [[Анатоль Вярцінскі]] (90) — беларускі паэт, драматург, публіцыст&lt;ref&gt;[https://zviazda.by/be/news/20220422/1650628551-zorkay-u-vyakah-pamyor-paet-anatol-vyarcinski «Зоркай у вяках»… Памёр паэт Анатоль Вярцінскі]&lt;/ref&gt;.
* [[21 красавіка]]: [[Мваі Кібакі]] (90) — прэзідэнт [[Кенія|Кеніі]] (2002—2013)&lt;ref&gt;[https://www.theafricareport.com/196827/kenya-mwai-kibaki-former-president-is-dead/ Kenya: Mwai Kibaki, former president, is dead]&lt;/ref&gt;.
* [[22 красавіка]]: [[Сцяфан (Корзун)]] (78) — беларускі [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архіепіскап]] [[Пінская і Лунінецкая епархія|Пінскі і Лунінецкі]] (1990—2022)&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-arkhiepiskap-pinski-stefan.html Памёр архіепіскап Пінскі Стэфан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220422124549/https://budzma.org/news/pamyer-arkhiepiskap-pinski-stefan.html |date=22 красавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;.
* [[23 красавіка]]: [[Алег Іосіфавіч Шадыра]] (74) — беларускі хімік, прафесар, доктар хімічных навук&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-BSU-ar334144259&amp;strq=l_siz=20 Шадыро, Олег Иосифович (доктор химических наук; радиационная химия; органическая химия ; 1948—2022)]&lt;/ref&gt;.

== Май ==
[[Файл:Šuškievič bchd.jpg|thumb|150px|[[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]]]]
[[Файл:Leonid Kravchuk Senate of Poland (cropped).JPG|thumb|150px|[[Леанід Макаравіч Краўчук|Леанід Краўчук]]]]
* [[3 мая]]: [[Ежы Лявінскі]] (92) — каталіцкі царкоўны дзеяч, багаслоў, педагог.
* [[3 мая]]: [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]] (87) — беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220504/1651647130-pamyor-stanislau-shushkevich |title=Памёр Станіслаў Шушкевіч |access-date=5 мая 2022 |archive-date=5 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505153029/https://zviazda.by/be/news/20220504/1651647130-pamyor-stanislau-shushkevich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[3 мая]]: [[Аляксандр Васільевіч Сукала]] (71) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі.
* [[3 мая]]: [[Аляксандр Вульфавіч Тылевіч]] (74) — беларускі архітэктар.
* [[10 мая]]: [[Леанід Макаравіч Краўчук]] (88) — украінскі дзяржаўны дзеяч, першы [[Прэзідэнт Украіны]].
* [[13 мая]]: [[Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян]] (73) — Прэзідэнт [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] (2004—2022).
* [[26 мая]]: [[Янка Запруднік]] (95) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, палітолаг.
* [[26 мая]]: [[Эндру Флэтчэр]] (60) — брытанскі музыкант, адзін з заснавальнікаў і клавішнік гурта [[Depeche Mode]].
* [[27 мая]]: [[Анджэла Садана]] (98) — Дзяржаўны сакратар Святога Прастола (1991—2006), [[дэкан Калегіі кардыналаў]] (2005—2019) [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкай Царквы]].
* [[27 мая]]: [[Міхаэль Села]] (98) — ізраільскі вучоны ў галіне хімічнай імуналогіі.

== Чэрвень ==
* [[6 чэрвеня]]: [[Валерый Віктаравіч Румін]] (82) — савецкі і расійскі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза (1979, 1980).
* [[8 чэрвеня]]: [[Серж Мінскевіч]] (52) — беларускі паэт і перакладчык&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamior-serzh-minskevich.html Пайшоў з жыцця паэт Серж Мінскевіч]&lt;/ref&gt;.
* [[9 чэрвеня]]: [[Мэт Цымерман]] (87) — канадскі акцёр&lt;ref&gt;[https://scifibulletin.com/2022/06/10/rip-matt-zimmerman/ RIP Matt Zimmerman]&lt;/ref&gt;.
* [[17 чэрвеня]]: [[Жан-Луі Трэнціньян]] — французскі акцёр.
* [[18 чэрвеня]]: [[Яраслаў Іванавіч Клімуць]] — беларускі літаратуразнавец.
* [[19 чэрвеня]]: [[Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс]] (76) — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* [[19 чэрвеня]]: [[Рагімантас Адамайціс]] (85) — [[СССР|савецкі]] і [[Літва|літоўскі]] акцёр, [[Народны артыст СССР]] ([[1985]])&lt;ref&gt;[https://mogilev.media/pamjor-lito-ski-aktor-rjegimantas-adamajcis-jon-by-belaruskim-partyzanam-u-filme-jaki-ne-spadaba-sja-saveckamu-kira-nictvu/ Памёр літоўскі актор Рэгімантас Адамайціс. Ён быў беларускім партызанам у фільме, які не спадабаўся савецкаму кіраўніцтву]&lt;/ref&gt;.
* [[21 чэрвеня]]: [[Сергій (Гардун)]] (63) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч&lt;ref&gt;[http://church.by/news/otoshel-ko-gospodu-pervyj-prorektor-instituta-teologii-bgu-professor-minskoj-duhovnoj-akademii-protoierej-sergij-gordun Отошел ко Господу первый проректор Института теологии БГУ, профессор Минской духовной академии протоиерей Сергий Гордун]&lt;/ref&gt;.
* [[21 чэрвеня]]: [[П’ер Нарцыс]] (45) — расійскі спявак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220622/1655887396-pamyor-rasiyski-spyavak-narcys |title=Памёр расійскі спявак П’ер Нарцыс |access-date=23 чэрвеня 2022 |archive-date=3 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703051809/https://zviazda.by/be/news/20220622/1655887396-pamyor-rasiyski-spyavak-narcys |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[23 чэрвеня]]: [[Юрый Васільевіч Шатуноў]] (48) — савецкі і расійскі спявак, саліст групы «Ласкавы май» (1986—1991)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20220623/1655972788-pamyor-yuryy-shatunou |title=Памёр Юрый Шатуноў |access-date=23 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220623095013/https://zviazda.by/be/news/20220623/1655972788-pamyor-yuryy-shatunou |archivedate=23 чэрвеня 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[25 чэрвеня]]: [[Барыс Рафаілавіч Тасман]] (68) — беларускі журналіст.
* [[25 чэрвеня]]: [[Эрнест Васільевіч Ялугін]] (85) — беларускі празаік, публіцыст&lt;ref&gt;[https://budzma.org/news/pamyer-ernest-yalugin.html Памёр пісьменнік і журналіст Эрнэст Ялугін]&lt;/ref&gt;.
* [[27 чэрвеня]]: [[Матс Траат]] (85) — эстонскі пісьменнік.

== Ліпень ==
[[Файл:Shinzō Abe 20120501.jpg|150px|thumb|[[Сіндза Абэ]].]]
[[Файл:Bill russell dribbling (cropped).jpg|150px|thumb|[[Біл Расел]].]]
* [[2 ліпеня]]: [[Леанід Аронавіч Шварцман]] (101) — савецкі і расійскі рэжысёр-мультыплікатар і мастак мультыплікацыйнага кіно.
* [[3 ліпеня]]: [[Мікалай Мікалаевіч Касцечка]] (75) — расійскі военачальнік, Герой Расійскай Федэрацыі (2000), генерал-палкоўнік (2002).
* [[3 ліпеня]]: [[Роберт Кёрл]] (88) — амерыканскі хімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1996).
* [[7 ліпеня]]: [[Міхаіл Якаўлевіч Каплан]] (89) — савецкі і расійскі драматычны акцёр і тэатральны педагог, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997).
* [[8 ліпеня]]: [[Сіндза Абэ]] (67) — японскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Японіі.
* [[8 ліпеня]]: [[Жазэ Эдуарду душ Сантуш]] (79) — другі прэзідэнт Анголы.
* [[11 ліпеня]]: [[Юрый Мікалаевіч Мажуга]] (91) — украінскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1981)&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2022/07/11/umer-narodnyj-artist-sssr-akter-iurij-mazhuga.html Умер народный артист СССР актер Юрий Мажуга]&lt;/ref&gt;.
* [[18 ліпеня]]: [[Клас Олдэнбург]] (93) — амерыканскі скульптар.
* [[22 ліпеня]]: [[Хейкі Хаавіста]] (86) — фінскі дыпламат.
* [[25 ліпеня]]: [[Дэвід Трымбл]] (77) — паўночнаірландскі палітык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (1998).
* [[27 ліпеня]]: [[Лізавета Рыгораўна Дзяменцьева]] (93) — савецкая спартсменка (веславанне на байдарках), алімпійская чэмпіёнка 1956 года.
* [[31 ліпеня]]: [[Айман аз-Завахіры]] (71) — міжнародны тэрарыст, радыкальны ісламіст, лідар радыкальнай ісламісцкай тэрарыстычнай групоўкі [[Аль-Каіда]] (2011—2022), [[пісьменнік]].
* [[31 ліпеня]]: [[Вадзім Віктаравіч Бакацін]] (84) — савецкі і расійскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР]] (1991)&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2022/08/01/sssr/ В Москве умер последний председатель КГБ СССР]&lt;/ref&gt;.
* [[31 ліпеня]]: [[Біл Расел]] (88) — амерыканскі баскетбаліст.
* [[31 ліпеня]]: [[Фідэль Рамас]] (94) — філіпінскі дзяржаўны дзеяч, 12-ы прэзідэнт [[Філіпіны|Філіпін]] (1992—1998).

== Жнівень ==
[[Файл:Михаил_Горбачёв_(03-12-1989).png|thumb|150px|[[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]]]]
* [[7 жніўня]]: [[Анатоль Васілевіч Філіпчанка]] (94) — лётчык-касманаўт СССР № 19, [[двойчы Герой Савецкага Саюза]] (1969, 1974). Генерал-маёр авіяцыі (1978).
* [[9 жніўня]]: [[Мікалай Мікітавіч Слюнькоў]] (93) — савецкі партыйны дзеяч, кіраўнік БССР (1983—1987).
* [[10 жніўня]]: [[Ірына Дзмітрыеўна Супруненка]] (68) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук.
* [[11 жніўня]]: [[Анатоль Тарасавіч Федарук]] (83) — беларускі вучоны ў галіне геабатанікі.
* [[18 жніўня]]: [[Барыс Флоравіч Манцэвіч]] (89) — беларускі журналіст.
* [[27 жніўня]]: [[Валянцін Мікалаевіч Русак]] (86) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1987), прафесар БДУ (1989)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://physics.bsu.by/ru/blog/2022/8/27/pamyati-valentina-nikolaevicha-rusaka-1008193627082022/ |title=Памяти Валентина Николаевича Русака (10.08.1936—27.08.2022) |access-date=30 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220829143531/https://physics.bsu.by/ru/blog/2022/8/27/pamyati-valentina-nikolaevicha-rusaka-1008193627082022/ |archivedate=29 жніўня 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[30 жніўня]]: [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў]] (91) — савецкі і расійскі дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч; першы і адзіны ў гісторыі [[Прэзідэнт СССР]] (1990—1991).

== Верасень ==
[[Файл:Jean–Luc Godard (cropped).jpg|thumb|150px|[[Жан-Люк Гадар]].]]
* [[2 верасня]]: [[Фрэнк Дональд Дрэйк]] (92) — амерыканскі астраном.
* [[4 верасня]]: [[Барыс Мікалаевіч Лагуцін]] (84) — савецкі баксёр, двухразовы Алімпійскі чэмпіён (1964, 1968).
* [[8 верасня]]: [[Лізавета II]] (96) — каралева [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (1952—2022).
* [[13 верасня]]: [[Жан-Люк Гадар]] (91) — франка-швейцарскі кінарэжысёр&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2022/09/13/liberation-zhan-lyuk-godar-sovershil-assistirovannoe-samoubiystvo Liberation: Жан-Люк Годар совершил ассистированное самоубийство]&lt;/ref&gt;.
* [[19 верасня]]: [[Валерый Уладзіміравіч Палякоў]] (80) — савецкі і расійскі лётчык-касманаўт.
* [[20 верасня]]: [[Алег Леанідавіч Алкаеў]] (69) — дзеяч савецкай і беларускай пенітэнцыярнай сістэмы, палітычны эмігрант.
* [[20 верасня]]: [[Сяргей Вітаўта Пускепаліс]] (56) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно.
* [[22 верасня]]: [[Аляксей Валер’евіч Жураўко]] (48) — украінскі палітык, дэпутат Вярхоўнай рады Украіны V і VI скліканняў (2006—2012).
* [[22 верасня]]: [[Луіза Флетчэр]] (88) — амерыканская актрыса.
* [[23 верасня]]: [[Францішак Печка]] (94) — польскі акцёр тэатра і кіно.
* [[27 верасня]]: [[Барыс Міхайлавіч Маісееў]] (68) — расійскі поп-спявак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220927/1664286832-pamyor-barys-maiseeu |title=Памёр Барыс Маісееў |access-date=27 верасня 2022 |archive-date=27 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927141408/https://zviazda.by/be/news/20220927/1664286832-pamyor-barys-maiseeu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Кастрычнік ==
* [[1 кастрычніка]]: [[Ігар Аркадзьевіч Гасюта]] (67) — беларускі футбаліст і трэнер.
* [[3 кастрычніка]]: [[Аляксандр Часлававіч Трыпуць]] (40) — беларускі лёгкаатлет-паралімпіец, чэмпіён Паралімпійскіх гульняў 2004 года&lt;ref&gt;[http://www.oblsport.grodno.by/ru/press/news/segodnya-v-grodno-prostyatsya-so-znamenitym-paralimpijcem-aleksandrom-triputem.html Сегодня в Гродно простятся со знаменитым паралимпийцем Александром Трипутем]&lt;/ref&gt;.
* [[15 кастрычніка]]: [[Алесь Жук]] (75) — беларускі пісьменнік, публіцыст, перакладчык.
* [[16 кастрычніка]]: [[Юры Арак]] (85) — эстонскі мастак.
* [[16 кастрычніка]]: [[Алена Міхалюк]] (92) — беларуская грамадская дзяячка ў Вялікабрытаніі.
* [[22 кастрычніка]]: [[Лешак Энгелькінг]] (67) — [[Польшча|польскі]] [[паэт]], празаік, эсэіст, літаратуразнаўца, літаратуры крытык, перакладчык.
* [[23 кастрычніка]]: [[Генадзь Ільіч Мурамцаў]] (90) — беларускі скульптар.
* [[24 кастрычніка]]: [[Эштан Картэр]] (68) — [[ЗША|амерыканскі]] палітык і фізік, Міністр абароны ЗША (2015—2017).
* [[26 кастрычніка]]: [[П’ер Сулаж]] (102) — французскі мастак.

== Лістапад ==
[[Файл:Hebe_de_Bonafini_2015_(cropped).jpg|thumb|150px|[[Хібі дэ Банафіні]].]]
[[Файл:Uladzimir Makei (cropped).jpg|thumb|150px|[[Уладзімір Макей]].]]
* [[4 лістапада]]: [[Мікалай Фёдаравіч Жлоба]] (87) — беларускі архітэктар.
* [[7 лістапада]]: [[Міхась Тычына]] (79) — беларускі літаратуразнавец і крытык, пісьменнік.
* [[7 лістапада]]: [[Хрызастом II]] (81) — епіскап [[Кіпрская праваслаўная царква|Кіпрскай Праваслаўнай Царквы]].
* [[14 лістапада]]: [[Аляксандр Іванавіч Слабада]] (102) — беларускі палітык, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)&lt;ref&gt;[https://mlyn.by/14112022/na-103-godu-ushel-iz-zhizni-veteran-vov-i-pochetnyj-grazhdanin-minskoj-oblasti-aleksandr-sloboda/ На 103 году ушел из жизни ветеран ВОВ и почетный гражданин Минской области Александр Слобода]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[14 лістапада]]: [[Ян Чыквін]] (82) — беларускі паэт, перакладчык.
* [[20 лістапада]]: [[Хібі дэ Банафіні]] (93) — аргенцінская актывістка, адна з заснавальніц Асацыяцыі [[Маці з плошчы Мая|маці Пласа-дэ-Мая]].
* [[26 лістапада]]: [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей]] (64) — беларускі дзяржаўны дзеяч, ваенны, [[дыпламат]], міністр замежных спраў (2012—2022), кіраўнік [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2008—2012)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221126/1669475127-pamyor-ministr-zamezhnyh-sprau-belarusi-uladzimir-makey |title=Памёр міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей |access-date=26 лістапада 2022 |archive-date=26 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126225250/https://zviazda.by/be/news/20221126/1669475127-pamyor-ministr-zamezhnyh-sprau-belarusi-uladzimir-makey |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[26 лістапада]]: [[Леанід Аляксандравіч Яновіч]] (88) — беларускі матэматык, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі&lt;ref&gt;[https://mmf.bsu.by/ru/news/vyrazhaem-glubokie-soboleznovaniya-rodnym-v-svyazi-so-smertyu-professora-l-a-yanovicha/ Выражаем глубокие соболезнования родным в связи со смертью профессора Л. А. Яновича]&lt;/ref&gt;.
* [[29 лістапада]]: [[Фама Сільвестравіч Варанецкі]] (84) — беларускі акцёр, педагог. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (1990).
* [[30 лістапада]]: [[Цзян Цзэмінь]] (96) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Кітая, [[генеральны сакратар ЦК КПК]] з 1989 па 2002, старшыня КНР з 1993 па 2003.

== Снежань ==
[[Файл:Pele by John Mathew Smith.jpg|thumb|150px|[[Пеле]].]]
[[Файл:BentoXVI-30-10052007.jpg|thumb|150px|[[Бенедыкт XVI]].]]
* [[1 снежня]]: [[Мілен Дэманжо]] (87) — французская актрыса.
* [[3 снежня]]: [[Вітаўт Кіпель]] (95) — беларускі грамадскі дзеяч, гісторык.
* [[5 снежня]]: [[Лідзія Андрэеўна Навумава]] (89) — беларуская партыйная і гаспадарчая дзяячка, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.natal.by/2022/12/06/skonchalas-geroj-socialisticheskogo-truda-pochetnyj-grazhdanin-tolochinskogo-rajona-lidiya-andreevna-naumova/ |title=Скончалась Герой Социалистического Труда, Почетный гражданин Толочинского района Лидия Андреевна Наумова |access-date=9 снежня 2022 |archive-date=6 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206122810/http://www.natal.by/2022/12/06/skonchalas-geroj-socialisticheskogo-truda-pochetnyj-grazhdanin-tolochinskogo-rajona-lidiya-andreevna-naumova/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[6 снежня]]: [[Адольфас Шляжавічус]] (74) — [[Літва|літоўскі]] палітычны і дзяржаўны дзеяч, [[прэм’ер-міністр]] [[Літва|Літвы]] (1993—1996)&lt;ref&gt;[https://www.vle.lt/straipsnis/adolfas-slezevicius/ Adolfas Šleževičius]&lt;/ref&gt;.
* [[8 снежня]]: [[Сталін Іванавіч Федчанка]] (84) — беларускі архітэктар.
* [[11 снежня]]: [[Анджэла Бадаламенці]] (85) — амерыканскі кінакампазітар.
* [[12 снежня]]: [[Міраслаў Гермашэўскі]] (81) — першы польскі касманаўт, [[Герой Савецкага Саюза]] (1978)&lt;ref&gt;[https://tass.ru/kosmos/16574383 Умер первый польский космонавт Мирослав Гермашевский]&lt;/ref&gt;.
* [[15 снежня]]: [[Яўгенія Самойлаўна Панамарова]] (86) — беларускі архітэктар.
* [[16 снежня]]: [[Антанін Баяя]] (80) — чэшскі пісьменнік.
* [[16 снежня]]: [[Алег Мікалаевіч Гулак]] (55) — беларускі юрыст, грамадскі дзеяч, праваабаронца.
* [[18 снежня]]: [[Міхаіл Аляксеевіч Маісееў]] (83) — савецкі і расійскі военачальнік, генерал арміі (1989), в. а. Міністра абароны СССР (1991).
* [[18 снежня]]: [[Галуст Рыгоравіч Саакян]] (73) — армянскі палітык, член (1995—2018) і старшыня (2014—2017) Нацыянальнага сходу Арменіі.
* [[19 снежня]]: [[Аляксандр Іванавіч Родзін]] (75) — беларускі мастак.
* [[23 снежня]]: [[Джордж Коэн]] (83) — [[Англія|англійскі]] [[футбаліст]], які гуляў у нацыянальнай зборнай, чэмпіён свету (1966)&lt;ref&gt;[https://www.northwalespioneer.co.uk/sport/national/23210504.george-cohen-world-cup-winner-fought-battles-off-pitch/ George Cohen: The World Cup winner who fought battles on and off the pitch]&lt;/ref&gt;.
* [[25 снежня]]: [[Віталь Іванавіч Еўмянькоў]] (46) — беларускі гісторык літаратуры.
* [[25 снежня]]: [[Леніна Мікалаеўна Міронава]] (91) — беларускі [[архітэктар]], [[педагог]], [[мастацтвазнаўца]].
* [[29 снежня]]: [[Эдуард Арцем’еў]] (85) — рускі кампазітар.
* [[29 снежня]]: [[Пеле]] (82) — бразільскі футбаліст, спартыўны функцыянер&lt;ref&gt;[https://www.vg.no/sport/fotball/i/2BVOwB/fotballegenden-pele-er-doed Fotballegenden Pelé er død]&lt;/ref&gt;.
* [[29 снежня]]: [[Эдгар Савісаар]] (72) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Эстоніі (1990—1992)&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/5756916 Умер экс-премьер Эстонии Эдгар Сависаар]&lt;/ref&gt;.
* [[31 снежня]]: [[Бенедыкт XVI]] (95) — 265-ы [[Папа Рымскі]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Памерлі ў 2022 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2022]]</text>
      <sha1>4891utv8299s6io68wzbyvoq85817sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Эліэзэр Бэн-Егуда</title>
    <ns>1</ns>
    <id>695575</id>
    <revision>
      <id>5167196</id>
      <parentid>3981280</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Размовы:Эліэзер Бэн-Егуда]] у [[Размовы:Эліэзэр Бэн-Егуда]]: Больш распаўсюджаная назва</comment>
      <origin>3981280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="rdknzc9rfmtscfogwi4gom8nxb1a3xs" xml:space="preserve">{{Паведамленне ЦВВ|даты=[[7 лютага]] 2021 года|тэкст='''[[Эліэзер Бэн-Егуда|Адраджальнік іўрыта]]''' нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]].|архіў=28 сакавіка 2021 года}}</text>
      <sha1>rdknzc9rfmtscfogwi4gom8nxb1a3xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спецыяльная маніторынгавая місія АБСЕ ва Украіне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697999</id>
    <revision>
      <id>5167075</id>
      <parentid>4972477</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4194" sha1="5d9lcf0fznyiqfjx28h2ervxjleueor" xml:space="preserve">[[Файл:OSCE SMM monitoring the movement of heavy weaponry in eastern Ukraine (16111693793).jpg|міні|Прадстаўнікі АБСЕ назіраюць за перамяшчэннем тэхнікі, сакавік 2015 года.]]
'''Спецыяльная маніторынгавая місія [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] ва [[Украіна|Украіне]]''' — місія па ўрэгуляванні [[Узброены канфлікт|ўзброенага канфлікту]] на ўсходзе Украіны, а таксама маніторынгу сітуацыі ў цэлым на ўсей тэрыторыі Украіны.

Спецыяльная маніторынгавая місія [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] ва [[Украіна|Украіне]] (СММ) пачала сваю работу 21 сакавіка 2014 года ў сувязі са зваротам ўрада Украіны і кансэнсусным рашэннем усіх 57 краін-удзельніц АБСЕ. СММ — гэта няўзброеная грамадзянская місія, чые асноўныя задачы ёсць безбакова і аб’ектыўна назіраць за сітуацыяй ва Украіне і даваць справаздачу па ёй, а таксама спрыяць дыялогу паміж усімі бакамі канфлікту.

За час сваёй работы місія шматкроць фіксавала на Данбасе ўзоры ваеннай тэхнікі, якая не знаходзіцца на ўзбраенні [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]], але якая знаходзіцца на ўзбраенні [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]] — у тым ліку ўзоры сучаснай ваеннай тэхнікі, якія не маюць аналагаў у свеце. Таксама місія неаднаразова выяўляла калоны крытых грузавікоў, якія перасякалі [[Расійска-ўкраінская мяжа|расійска-ўкраінскую мяжу]] па начах удалечыні ад пунктаў пропуску&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.osce.org/ru/special-monitoring-mission-to-ukraine/390194|title=Последние новости от Специальной мониторинговой миссии ОБСЕ в Украине на основе информации, поступившей по состоянию на 8 августа 2018 года|author=|website=ОБСЕ|date=|publisher=|quote=Беспилотный летательный аппарат СММ дальнего радиуса действия зафиксировал колонны грузовиков, которые посреди ночи въезжали в Украину и выезжали из нее по грунтовой дороге в неподконтрольном правительству районе Донецкой области, где отсутствуют погранично-пропускные сооружения.|access-date=10 студзеня 2022|archive-date=12 жніўня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812153903/https://www.osce.org/ru/special-monitoring-mission-to-ukraine/390194|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

31 сакавіка 2024 года дзейнасць місіі згорнута&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chairman-in-Office and Secretary General expressed regret that no consensus reached on extension of mandate of Special Monitoring Mission to Ukraine |url=https://www.osce.org/chairmanship/514958 |access-date=2022-03-31 |website=www.osce.org |language=en |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331143211/https://www.osce.org/chairmanship/514958 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
{{Зноскі}}
[[Катэгорыя:АБСЕ]]
[[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]]</text>
      <sha1>5d9lcf0fznyiqfjx28h2ervxjleueor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антоні Дулінец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707166</id>
    <revision>
      <id>5166974</id>
      <parentid>5155993</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Custodiannnn</username>
        <id>113266</id>
      </contributor>
      <origin>5166974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15762" sha1="2143hhi2axkto3gxb0thcdq5859fjuc" xml:space="preserve">{{Асоба}}

'''Антоні Дулінец''' ({{ВДП}}) — беларускі каталіцкі святар лацінскага абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху&lt;ref&gt;[http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221004114035/http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf |date=4 кастрычніка 2022 }} — С. 161—162&lt;/ref&gt;. Быў знаёмы з многімі беларускімі дзеячамі. Сябраваў з [[Вацлаў Аношка|Вацлавам Аношкам]] і [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пятром Татарыновічам]].

== Сям’я ==
[[Файл:Фотаздымак.jpg|міні|474x474пкс|Антоні (злева) з братам Францам. 1912 год. Фота з сямейнага архіва.]]
З сялянскай каталіцкай сям’і вёскі Мосар. Бацька — Ігнась, маці — Паўліна з Гарбоўскіх. Меў 4 братоў.

== Адукацыя і духоўная фармацыя ==
Атрымаў гімназічную адукацыю ў 1917 годзе ў Санкт-Пецярбургу. Там жа працаваў памочнікам бухгалтара ў ваенным порце.

Вырашыў стаць ксяндзом пасля таго, як у яго стукнула маланка і ён цудам выжыў.

У 1920—1924 гадах навучаўся ў Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі пасля эвакуацыі яе ў [[Кельцы]] (Польшча). Пасля чаго працягнуў багаслоўскае навучанне ў Люблінскім каталіцкім універсітэце (1924—1926).

Высвечаны на каталіцкага святара лацінскага абраду біскупам Пінскім [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунтам Лазінскім]] 4 красавіка 1926 года.

Падчас навучання ў семінарыі зацікавіўся справай адраджэння Уніі. У семінарыі навучаўся разам з Вацлавам Аношкам&lt;ref&gt;[https://9lib.org/document/yevw49er-catalogus-ecclesiarum-utriusque-saecularis-regularis-dioecesis-vladislaviensis-calissiensis.html Catalogus Ecclesiarum et Utriusque Cleri tam Saecularis quam Regularis Dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1921]{{Недаступная спасылка}} С. 34&lt;/ref&gt;.

== Душпастырская праца ==
У 1926 годзе прызначаны вікарыем касцёла Унебаўзяцця НПМ у мяст. Бранск на Падляшшы. Аб гэтым прызначэнні Антонія і іншых ксяндзоў, свядомых беларусаў, пісалі як аб «ссылцы» за культурную працу сярод беларусаў-каталікоў&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10115/163877-1926-26.pdf?sequence=26&amp;isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 26, 1926 г.] С.6&lt;/ref&gt;.

У 1927 годзе ў віленскім касцёле св. Мікалая адправіў Св. Імшу разам з [[Віктар Шутовіч|кс. Шутовічам]], [[Адам Станкевіч|кс. Станкевічам]] і [[Андрэй Цікота|кс. Цікотам]] на дзявятыя ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Беларусі&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10114/163877-1927-14.pdf?sequence=14&amp;isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 14, 1927 г. С.2]&lt;/ref&gt;.

З 1929 года супрацоўнічаў з Беларускім Каталіцкім Выдавецтвам. Пісаў для беларускіх рэлігійных выданняў «Krynica» і «Chryścijanskaja Dumka»&lt;ref&gt;[https://kamunikat.org/?pubid=602 Małgorzata Moroz «„KRYNICA“ — Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu», Беласток, 2001.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220430130358/https://kamunikat.org/?pubid=602 |date=30 красавіка 2022 }} С. 218&lt;/ref&gt;. Ахвяраваў на беларускую дзейнасць.

З 1929 года пробашч парафіі Марочна каля Пінска. Намаганнямі кс. Антонія, працай парафіян і дапамогай аднаго праваслаўнага дабрачынца збудаваны мясцовы касцёл&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1930-21-22.pdf?sequence=51&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 21-22, 1930 г.] С.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10110/163877-1930-31.pdf?sequence=31&amp;isAllowed=y Bielaruskaja Krynica» № 31, 1930 г.] С.4&lt;/ref&gt;. На пасвячэнне якога прыязджаў кс. бп. Лазінскі і ягоны сябар — беларускі каталіцкі святар [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пётр Татарыновіч]]. Папа Пій XI падараваў парафіі 3 званы, на якіх выгравіраваны Святы Айцец. Збіраліся сродкі на будаўніцтва званіцы.

Гаварыў казанні па-беларуску. Заахвочваў вернікаў размаўляць на роднай мове. Распаўсюджваў беларускую культуру.
[[Файл:Кс._Антоні.jpg|alt=Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч|міні|Кс. Антоні (трымае крыж) са святарамі. Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч.]]
Удзельнік 1-й канферэнцыі, прысвечанай царкоўнай уніі (23—24 красавіка 1930 года, [[Пінск]])&lt;ref&gt;[http://pbc.biaman.pl/Content/4071/Syg.%202071%20-%201%20Pami%C4%99tnik%20I%20konferencji.pdf Pamiętnik I-ej Konferencji Kapłańskiej w sprawie Unji [!] Kościelnej w Pińsku (23-24 IV 1930 roku)]&lt;/ref&gt;.

З 27.7.1931 года да пачатку Другой сусветнай вайны служыў пробашчам парафіі ў парафіяльным касцёле св. Яна Хрысціцеля ў мяст. Гранне Бельска-Падляскага павета. У 1932 годзе гэты храм быў грунтоўна перабудаваны і папоўнены хорам кс. Дулінцам&lt;ref&gt;[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/8564?id=8564 «Spis Kościołów i Duchowieństwa Diecezji Pińskiej w Rzeczypospolitej Polskiej 1933 i 1934»] С. 44.&lt;/ref&gt;.

Хадзіў у пілігрымку на Кальварыю ў Вільню&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-6.pdf?sequence=120&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 6,1936 г.] С. 4.&lt;/ref&gt;.

У верасні 1936 года кс. Антоні разам з а. Аношкам віншуюць кс. Татарыновіча з юбілеем святарства ў [[Мядзведзічы|Мядзведзічах]]. Там жа ён гаворыць навуку па-польску, але так зразумела і ўсё з беларускага жыцця&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-9.pdf?sequence=123&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 9, 1936 г.] С 11.&lt;/ref&gt;.

З 1940 па 1949 гады пробашч касцёла Апекі НПМ Ружанцовай у в. [[Сігневічы]] Пружанскага дэканата.

Пасля вызвалення з лагера ў 3.12.1954 — 21.02.1966 быў пробашчам у в. [[Будслаў (аграгарадок)|Будслаў]].

== Дзейнасць у час вайны ==
Падчас Другой сусветнай вайны садзейнічаў беларусізацыі Касцёла. Уваходзіў у спіс 45 каталіцкіх святароў на беларускіх паслугах, падрыхтаваны разведкай Арміі Краёвай у Мінску (жнівень — верасень 1942 года).

== Пасляваенны лёс ==
Арыштаваны ў лютым 1949 года ў Сігневічах. Асуджаны да 25 гадоў ППЛ. Этапаваны ў адзін з лагераў [[ГУЛАГ]]а каля Кемерава. Атрымаў кілу. Прабыў нейкі час у лагеры з Фабіянам Ярэмічам&lt;ref&gt;[https://kamunikat.org/?pubid=34508 «ŹNIČ» № 48 KASTRYCNIK-LISTAPAD 1958 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220313191903/https://kamunikat.org/?pubid=34508 |date=13 сакавіка 2022 }} С. 5.&lt;/ref&gt;. Вызвалены ў 1954 годзе. Зарэгістраваны пробашчам парафіі [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Унебаўзяцця НПМ]] у мяст. Будслаў Вілейскага дэканата.

Падчас яго служэння праводзіўся [[Будслаўскі фэст]]&lt;ref&gt;Да новых перамог (Мядзел). — № 41 (3012). — 4 красавіка 1964 г.&lt;/ref&gt; і была знойдзена былая бернардзінская бібліятэка ў адной з вежаў будслаўскага касцёла&lt;ref&gt;[https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001491091 Да пытання пра бібліяграфічную рэканструкцыю будслаўскай бернардзінскай бібліятэкі] — [[Лаўрык Ю. М.]] (Мінск)&lt;/ref&gt;. Таксама ў касцёле гучаў арган, працаваў вежавы гадзіннік.

Неаднаразова падвяргаўся нападкам у камуністычных газетах.

Анеля Катковіч у сваіх успамінах «&lt;!--Разьвітаньне з Будславам--&gt;» піша:
&lt;blockquote&gt;
Адведваў нас у Будславе кс. Антон Дулінец, які таксама доўгія гады быў на Сібіры й вярнуўся з «раю» амаль што разам з намі. Ён знаў амаль усіх ксяндзоў-беларусаў і сам быў беларусам. Казаньні ў касьцеле гаварыў па-польску, але ўводзячы цэлыя беларускія сказы. Ужо ён не жыве, памёр па дарозе з плябані ў касьцёл. Упаў і больш не падняўся.&lt;/blockquote&gt;

Ва ўспамінах кс. Станіслава Жука «На стражы веры» ёсць успамін пра смерць суседа (кс. Дулінца):

&lt;blockquote&gt;21 студзеня адышоў да вечнасці яшчэ адзін сусед нашага дэканату. Быў гэта старычок (80 гадоў), хварэў на гіпертанію. З вялікімі цяжкасцямі, незважаючы на свае недамаганні працаваў да астатняга. Рана 21 студзеня выбраўся ў касцёл, аслаб і праз паўгадзіны, ужо не жыў. Перад пахаваннем прыехала трое суседзяў, спавядалі да 23:30. Люду Божага сабралася вельмі шмат. Удзялілі каля 1,5 тысячы святой Камуніі. Ксяндзоў прыехала 11. У час апошняга набажэнства глядзеў я на іх, стоячых на каленях, на сівыя ці сівеючыя галовы, на твары пакрытыя маршчынамі (некаторыя, як і памершы пасля доўгіх гадоў зняволення) і са слязьмі на вачах падумаў: &quot;Старая гвардыя, як жа хутка яна разрушаецца. У дэканаце засталося нас ужо толькі трох. Сіротцтва гэтай парафіі надта балюча мяне закранула, бо была дорага сэрцу 7 гадоў працаваў там (у Будславе) перад выездам у Касцяневічы. (Д. Ж. ліст ад 25.01.1966).&lt;/blockquote&gt;

На яго пахаванні было шмат парафіян. Пахаваны на могілках у Будславе, каля капліцы. У Будславе нават праз паўстагоддзя з пашанай згадваюць яго імя.

== Фотаздымкі ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Duliniec Antoni Budslau.jpg|Партрэт кс. Дулінца
Файл:Аўтограф кс. Дулінца.png|Аўтограф кс. Дулінца
Файл:Kosciol najswietszego serca jezusowego moroczne 8069758.jpg|Званы, падараваныя парафіі Марочна Папам Піюсам ХІ
Файл:Часопіс &quot;Шлях Моладзі&quot; №7-8, 1936 г. 21 ст..png|Часопіс „Шлях Моладзі“ №7—8, 1936 г. 21 ст.
Файл:1935, пілігрымка.jpg|У цэнтры кс. Дулінец побач з кс. Станкевічам.
Файл:Кс. Дулінец, Будслаў, зроблен 1954-1966.jpg|Кс. Дулінец, Будслаў
Файл:Img Duliniec Budsław 1.jpg|Падчас св. Імшы
Файл:Img Duliniec Budsław 2.jpg|Цэлебрацыя св. Імшы
Файл:Будслаў. Свята..jpg|Будслаў. Сьвята.
Файл:Дулінец з святарамі.jpg|Будслаўская плябанія
Файл:Кс. Антоні каля плябаніі.jpg|Кс. Антоні каля плябаніі
Файл:Img Budsław 1.jpg|Кс. Антоні з сябрам-сьвятаром
Файл:Кс. Дулінец з моладзю.jpg|Кс. Дулінец з моладзю
Файл:Фота перад плебаніяй у Будславе.jpg|Фота перад плябаніяй у Будславе
Файл:Пахаванне кс. Дулінца.jpg|Пахаванне кс. Дулінца ў Будславе 1966 г.
Файл:Могілкі Буд.jpg|Магіла кс. Антонія ў Будславе
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Леанід Маракоў «Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964» С. 161, 162, 500, 566, 593, 621, 638.
* Jerzy Garbinski, Jerzy Turonek «Bialoruski ruch chrzescijanski XX wieku: slownik biograficzno-bibliograficzny» С. 95-96.
* Roman Dzwonkowski SAC «Leksykon duchowieństwa polskiego represjonowanego w ZSRS 1939―1988» С. 207—208.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дулінец Антоні}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]]
[[Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]</text>
      <sha1>2143hhi2axkto3gxb0thcdq5859fjuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166975</id>
      <parentid>5166974</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Custodiannnn</username>
        <id>113266</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пасляваенны лёс */</comment>
      <origin>5166975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15755" sha1="2d5h44svxsgrj81n03pc4znzj041ujn" xml:space="preserve">{{Асоба}}

'''Антоні Дулінец''' ({{ВДП}}) — беларускі каталіцкі святар лацінскага абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху&lt;ref&gt;[http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221004114035/http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf |date=4 кастрычніка 2022 }} — С. 161—162&lt;/ref&gt;. Быў знаёмы з многімі беларускімі дзеячамі. Сябраваў з [[Вацлаў Аношка|Вацлавам Аношкам]] і [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пятром Татарыновічам]].

== Сям’я ==
[[Файл:Фотаздымак.jpg|міні|474x474пкс|Антоні (злева) з братам Францам. 1912 год. Фота з сямейнага архіва.]]
З сялянскай каталіцкай сям’і вёскі Мосар. Бацька — Ігнась, маці — Паўліна з Гарбоўскіх. Меў 4 братоў.

== Адукацыя і духоўная фармацыя ==
Атрымаў гімназічную адукацыю ў 1917 годзе ў Санкт-Пецярбургу. Там жа працаваў памочнікам бухгалтара ў ваенным порце.

Вырашыў стаць ксяндзом пасля таго, як у яго стукнула маланка і ён цудам выжыў.

У 1920—1924 гадах навучаўся ў Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі пасля эвакуацыі яе ў [[Кельцы]] (Польшча). Пасля чаго працягнуў багаслоўскае навучанне ў Люблінскім каталіцкім універсітэце (1924—1926).

Высвечаны на каталіцкага святара лацінскага абраду біскупам Пінскім [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунтам Лазінскім]] 4 красавіка 1926 года.

Падчас навучання ў семінарыі зацікавіўся справай адраджэння Уніі. У семінарыі навучаўся разам з Вацлавам Аношкам&lt;ref&gt;[https://9lib.org/document/yevw49er-catalogus-ecclesiarum-utriusque-saecularis-regularis-dioecesis-vladislaviensis-calissiensis.html Catalogus Ecclesiarum et Utriusque Cleri tam Saecularis quam Regularis Dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1921]{{Недаступная спасылка}} С. 34&lt;/ref&gt;.

== Душпастырская праца ==
У 1926 годзе прызначаны вікарыем касцёла Унебаўзяцця НПМ у мяст. Бранск на Падляшшы. Аб гэтым прызначэнні Антонія і іншых ксяндзоў, свядомых беларусаў, пісалі як аб «ссылцы» за культурную працу сярод беларусаў-каталікоў&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10115/163877-1926-26.pdf?sequence=26&amp;isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 26, 1926 г.] С.6&lt;/ref&gt;.

У 1927 годзе ў віленскім касцёле св. Мікалая адправіў Св. Імшу разам з [[Віктар Шутовіч|кс. Шутовічам]], [[Адам Станкевіч|кс. Станкевічам]] і [[Андрэй Цікота|кс. Цікотам]] на дзявятыя ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Беларусі&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10114/163877-1927-14.pdf?sequence=14&amp;isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 14, 1927 г. С.2]&lt;/ref&gt;.

З 1929 года супрацоўнічаў з Беларускім Каталіцкім Выдавецтвам. Пісаў для беларускіх рэлігійных выданняў «Krynica» і «Chryścijanskaja Dumka»&lt;ref&gt;[https://kamunikat.org/?pubid=602 Małgorzata Moroz «„KRYNICA“ — Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu», Беласток, 2001.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220430130358/https://kamunikat.org/?pubid=602 |date=30 красавіка 2022 }} С. 218&lt;/ref&gt;. Ахвяраваў на беларускую дзейнасць.

З 1929 года пробашч парафіі Марочна каля Пінска. Намаганнямі кс. Антонія, працай парафіян і дапамогай аднаго праваслаўнага дабрачынца збудаваны мясцовы касцёл&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1930-21-22.pdf?sequence=51&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 21-22, 1930 г.] С.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10110/163877-1930-31.pdf?sequence=31&amp;isAllowed=y Bielaruskaja Krynica» № 31, 1930 г.] С.4&lt;/ref&gt;. На пасвячэнне якога прыязджаў кс. бп. Лазінскі і ягоны сябар — беларускі каталіцкі святар [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пётр Татарыновіч]]. Папа Пій XI падараваў парафіі 3 званы, на якіх выгравіраваны Святы Айцец. Збіраліся сродкі на будаўніцтва званіцы.

Гаварыў казанні па-беларуску. Заахвочваў вернікаў размаўляць на роднай мове. Распаўсюджваў беларускую культуру.
[[Файл:Кс._Антоні.jpg|alt=Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч|міні|Кс. Антоні (трымае крыж) са святарамі. Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч.]]
Удзельнік 1-й канферэнцыі, прысвечанай царкоўнай уніі (23—24 красавіка 1930 года, [[Пінск]])&lt;ref&gt;[http://pbc.biaman.pl/Content/4071/Syg.%202071%20-%201%20Pami%C4%99tnik%20I%20konferencji.pdf Pamiętnik I-ej Konferencji Kapłańskiej w sprawie Unji [!] Kościelnej w Pińsku (23-24 IV 1930 roku)]&lt;/ref&gt;.

З 27.7.1931 года да пачатку Другой сусветнай вайны служыў пробашчам парафіі ў парафіяльным касцёле св. Яна Хрысціцеля ў мяст. Гранне Бельска-Падляскага павета. У 1932 годзе гэты храм быў грунтоўна перабудаваны і папоўнены хорам кс. Дулінцам&lt;ref&gt;[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/8564?id=8564 «Spis Kościołów i Duchowieństwa Diecezji Pińskiej w Rzeczypospolitej Polskiej 1933 i 1934»] С. 44.&lt;/ref&gt;.

Хадзіў у пілігрымку на Кальварыю ў Вільню&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-6.pdf?sequence=120&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 6,1936 г.] С. 4.&lt;/ref&gt;.

У верасні 1936 года кс. Антоні разам з а. Аношкам віншуюць кс. Татарыновіча з юбілеем святарства ў [[Мядзведзічы|Мядзведзічах]]. Там жа ён гаворыць навуку па-польску, але так зразумела і ўсё з беларускага жыцця&lt;ref&gt;[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-9.pdf?sequence=123&amp;isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 9, 1936 г.] С 11.&lt;/ref&gt;.

З 1940 па 1949 гады пробашч касцёла Апекі НПМ Ружанцовай у в. [[Сігневічы]] Пружанскага дэканата.

Пасля вызвалення з лагера ў 3.12.1954 — 21.02.1966 быў пробашчам у в. [[Будслаў (аграгарадок)|Будслаў]].

== Дзейнасць у час вайны ==
Падчас Другой сусветнай вайны садзейнічаў беларусізацыі Касцёла. Уваходзіў у спіс 45 каталіцкіх святароў на беларускіх паслугах, падрыхтаваны разведкай Арміі Краёвай у Мінску (жнівень — верасень 1942 года).

== Пасляваенны лёс ==
Арыштаваны ў лютым 1949 года ў Сігневічах. Асуджаны да 25 гадоў ППЛ. Этапаваны ў адзін з лагераў [[ГУЛАГ]]а каля Кемерава. Атрымаў кілу. Прабыў нейкі час у лагеры з Фабіянам Ярэмічам&lt;ref&gt;[https://kamunikat.org/?pubid=34508 «ŹNIČ» № 48 KASTRYCNIK-LISTAPAD 1958 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220313191903/https://kamunikat.org/?pubid=34508 |date=13 сакавіка 2022 }} С. 5.&lt;/ref&gt;. Вызвалены ў 1954 годзе. Зарэгістраваны пробашчам парафіі [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Унебаўзяцця НПМ]] у мяст. Будслаў Вілейскага дэканата.

Падчас яго служэння праводзіўся [[Будслаўскі фэст]]&lt;ref&gt;Да новых перамог (Мядзел). — № 41 (3012). — 4 красавіка 1964 г.&lt;/ref&gt; і была знойдзена былая бернардзінская бібліятэка ў адной з вежаў будслаўскага касцёла&lt;ref&gt;[https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001491091 Да пытання пра бібліяграфічную рэканструкцыю будслаўскай бернардзінскай бібліятэкі] — [[Лаўрык Ю. М.]] (Мінск)&lt;/ref&gt;. Таксама ў касцёле гучаў арган, працаваў вежавы гадзіннік.

Неаднаразова падвяргаўся нападкам у камуністычных газетах.

Анеля Катковіч у сваіх успамінах «Разьвітаньне з Будславам» піша:
&lt;blockquote&gt;
Адведваў нас у Будславе кс. Антон Дулінец, які таксама доўгія гады быў на Сібіры й вярнуўся з «раю» амаль што разам з намі. Ён знаў амаль усіх ксяндзоў-беларусаў і сам быў беларусам. Казаньні ў касьцеле гаварыў па-польску, але ўводзячы цэлыя беларускія сказы. Ужо ён не жыве, памёр па дарозе з плябані ў касьцёл. Упаў і больш не падняўся.&lt;/blockquote&gt;

Ва ўспамінах кс. Станіслава Жука «На стражы веры» ёсць успамін пра смерць суседа (кс. Дулінца):

&lt;blockquote&gt;21 студзеня адышоў да вечнасці яшчэ адзін сусед нашага дэканату. Быў гэта старычок (80 гадоў), хварэў на гіпертанію. З вялікімі цяжкасцямі, незважаючы на свае недамаганні працаваў да астатняга. Рана 21 студзеня выбраўся ў касцёл, аслаб і праз паўгадзіны, ужо не жыў. Перад пахаваннем прыехала трое суседзяў, спавядалі да 23:30. Люду Божага сабралася вельмі шмат. Удзялілі каля 1,5 тысячы святой Камуніі. Ксяндзоў прыехала 11. У час апошняга набажэнства глядзеў я на іх, стоячых на каленях, на сівыя ці сівеючыя галовы, на твары пакрытыя маршчынамі (некаторыя, як і памершы пасля доўгіх гадоў зняволення) і са слязьмі на вачах падумаў: &quot;Старая гвардыя, як жа хутка яна разрушаецца. У дэканаце засталося нас ужо толькі трох. Сіротцтва гэтай парафіі надта балюча мяне закранула, бо была дорага сэрцу 7 гадоў працаваў там (у Будславе) перад выездам у Касцяневічы. (Д. Ж. ліст ад 25.01.1966).&lt;/blockquote&gt;

На яго пахаванні было шмат парафіян. Пахаваны на могілках у Будславе, каля капліцы. У Будславе нават праз паўстагоддзя з пашанай згадваюць яго імя.

== Фотаздымкі ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Duliniec Antoni Budslau.jpg|Партрэт кс. Дулінца
Файл:Аўтограф кс. Дулінца.png|Аўтограф кс. Дулінца
Файл:Kosciol najswietszego serca jezusowego moroczne 8069758.jpg|Званы, падараваныя парафіі Марочна Папам Піюсам ХІ
Файл:Часопіс &quot;Шлях Моладзі&quot; №7-8, 1936 г. 21 ст..png|Часопіс „Шлях Моладзі“ №7—8, 1936 г. 21 ст.
Файл:1935, пілігрымка.jpg|У цэнтры кс. Дулінец побач з кс. Станкевічам.
Файл:Кс. Дулінец, Будслаў, зроблен 1954-1966.jpg|Кс. Дулінец, Будслаў
Файл:Img Duliniec Budsław 1.jpg|Падчас св. Імшы
Файл:Img Duliniec Budsław 2.jpg|Цэлебрацыя св. Імшы
Файл:Будслаў. Свята..jpg|Будслаў. Сьвята.
Файл:Дулінец з святарамі.jpg|Будслаўская плябанія
Файл:Кс. Антоні каля плябаніі.jpg|Кс. Антоні каля плябаніі
Файл:Img Budsław 1.jpg|Кс. Антоні з сябрам-сьвятаром
Файл:Кс. Дулінец з моладзю.jpg|Кс. Дулінец з моладзю
Файл:Фота перад плебаніяй у Будславе.jpg|Фота перад плябаніяй у Будславе
Файл:Пахаванне кс. Дулінца.jpg|Пахаванне кс. Дулінца ў Будславе 1966 г.
Файл:Могілкі Буд.jpg|Магіла кс. Антонія ў Будславе
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Леанід Маракоў «Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964» С. 161, 162, 500, 566, 593, 621, 638.
* Jerzy Garbinski, Jerzy Turonek «Bialoruski ruch chrzescijanski XX wieku: slownik biograficzno-bibliograficzny» С. 95-96.
* Roman Dzwonkowski SAC «Leksykon duchowieństwa polskiego represjonowanego w ZSRS 1939―1988» С. 207—208.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дулінец Антоні}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]]
[[Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]</text>
      <sha1>2d5h44svxsgrj81n03pc4znzj041ujn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>707225</id>
    <revision>
      <id>5167034</id>
      <parentid>5165911</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="elxeg2chcg9i9m94ggiiuyl5i65pbum" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Вуліцы Мінска:Заводскі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Спіс вуліц Мінска|Вуліцы Мінска]]: [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
|выява                     = [[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|80px]]
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Асноўныя магістралі
|спіс1 =
* [[Вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
* [[Вуліца Галадзеда (Мінск)|Галадзеда]]
* [[Даўгабродская вуліца (Мінск)|Даўгабродская]]
* [[Вуліца Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна]]
* [[Вуліца Крупскай (Мінск)|Крупскай]]
* [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]]
* [[Вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)|Машынабудаўнікоў]]
* [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі прасп]]
* [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]]
* [[Радыяльная вуліца (Мінск)|Радыяльная]]
* [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкая]]
* [[Смілавіцкі тракт (Мінск)|Смілавіцкі тракт]]
* [[Ташкенцкая вуліца (Мінск)|Ташкенцкая]]
* [[Вуліца Убарэвіча (Мінск)|Убарэвіча]]
|загаловак2 =Плошчы
|спіс2 =
* [[Плошча Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
|загаловак3 = Вуліцы і завулкі
|спіс3 =
* [[Вуліца Агарова (Мінск)|Агарова]]
* [[Адэская вуліца (Мінск)|Адэская]]
* [[Завулак Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага зав]]
* [[Вуліца Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага]]
* [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|Алеся Бачылы]]
* [[Алтайская вуліца (Мінск)|Алтайская]]
* [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскі зав]]
* [[Вуліца Амельянюка (Мінск)|Амельянюка]]
* [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарская]]
* [[Ангарскі завулак (Мінск)|Ангарскі зав]]
* [[Вуліца Арджанікідзэ (Мінск)|Арджанікідзэ]]
* [[1-ы завулак Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы зав]]
* [[1-ы праезд Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы праезд]]
* [[Вуліца Арцёма (Мінск)|Арцёма]]
* [[Асенняя вуліца (Мінск)|Асенняя]]
* [[Аўтазаводская вуліца (Мінск)|Аўтазаводская]]
* [[Аўтазаводскі завулак (Мінск)|Аўтазаводскі зав]]
* [[Вуліца Аўэзава (Мінск)|Аўэзава]]
* [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкая]]
* [[Ахоцкі завулак (Мінск)|Ахоцкі зав]]
* [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальская]]
* [[Вуліца Балотнікава (Мінск)|Балотнікава]]
* [[Завулак Балотнікава (Мінск)|Балотнікава зав]]
* [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовая]]
* [[Барвовы завулак (Мінск)|Барвовы зав]]
* [[Завулак Бехцерава (Мінск)|Бехцерава зав]]
* [[Вуліца Бехцерава (Мінск)|Бехцерава]]
* [[Брацкі завулак (Мінск)|Брацкі зав]]
* [[Вуліца Будаўнікоў (Мінск)|Будаўнікоў]]
* [[Варвашэні вуліца (Мінск)|Варвашэні]]
* [[1-ы завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 2-і зав]]
* [[Вуліца Васняцова (Мінск)|Васняцова]]
* [[Праезд Весніна (Мінск)|Весніна праезд]]
* [[Водазаборная вуліца (Мінск)|Водазаборная]]
* [[Волжская вуліца (Мінск)|Волжская]]
* [[Волжскі праезд (Мінск)|Волжскі праезд]]
* [[Праезд Галадзеда (Мінск)|Галадзеда праезд]]
* [[Вуліца Герасіменкі (Мінск)|Герасіменкі]]
* [[Гродзенская вуліца (Мінск)|Гродзенская]]
* [[1-ы завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 2-і зав]]
* [[Вуліца Грэкава (Мінск)|Грэкава]]
* [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбны зав]]
* [[1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 1-ы зав]]
* [[2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 2-і зав]]
* [[3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 3-і зав]]
* [[Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|Дзяжнёва]]
* [[Дняпроўская вуліца (Мінск)|Дняпроўская]]
* [[Дняпроўскі завулак (Мінск)|Дняпроўскі завулак]]
* [[Дняпроўскі праезд (Мінск)|Дняпроўскі праезд]]
* [[Ельніцкая вуліца (Мінск)|Ельніцкая]]
* [[1-ы Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 1-ы зав]]
* [[2-і Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 2-і зав]]
* [[Енісейскі праезд (Мінск)|Енісейскі праезд]]
* [[Вуліца Жылуновіча (Мінск)|Жылуновіча]]
* [[Зарэчная вуліца (Мінск)|Зарэчная]]
* [[1-ы Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 1-ы зав]]
* [[2-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 2-і зав]]
* [[3-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 3-і зав]]
* [[Зарэчны тупік (Мінск)|Зарэчны тупік]]
* [[1-ы Зімні завулак (Мінск)|Зімні 1-ы зав]]
* [[2-і Зімні завулак (Мінск)|Зімні 2-і зав]]
* [[Зімняя вуліца (Мінск)|Зімняя]]
* [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімская]]
* [[Інжынерная вуліца (Мінск)|Інжынерная]]
* [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкая]]
* [[Іркуцкі завулак (Мінск)|Іркуцкі зав]]
* [[Вуліца Іскаліева (Мінск)|Іскаліева]]
* [[Завулак Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна зав]]
* [[Вуліца Карзюкі|Карзюкі]]
* [[Капыльская вуліца (Мінск)|Капыльская]]
* [[Вуліца Карыцкага (Мінск)|Карыцкага]]
* [[Вуліца Катоўскага (Мінск)|Катоўскага]]
* [[Клецкая вуліца (Мінск)|Клецкая]]
* [[Вуліца Лазарава (Мінск)|Лазарава]]
* [[Вуліца Лазо (Мінск)|Лазо]]
* [[Летняя вуліца (Мінск)|Летняя]]
* [[Вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)|Лізы Чайкінай]]
* [[Магнітная вуліца (Мінск)|Магнітная]]
* [[Вуліца Мічурына (Мінск)|Мічурына]]
* [[Народная вуліца (Мінск)|Народная]]
* [[Вуліца Несцерава (Мінск)|Несцерава]]
* [[1-ы завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 2-і зав]]
* [[Падшыпнікавы праезд (Мінск)|Падшыпнікавы праезд]]
* [[Вуліца Пажарскага (Мінск)|Пажарскага]]
* [[Вуліца Паўлоўскага (Мінск)|Паўлоўскага]]
* [[Прамысловая вуліца (Мінск)|Прамысловая]]
* [[Прамысловы завулак (Мінск)|Прамысловы зав]]
* [[Працоўная вуліца (Мінск)|Працоўная]]
* [[Вуліца Пржавальскага (Мінск)|Пржавальскага]]
* [[Вуліца Ротмістрава (Мінск)|Ротмістрава]]
* [[Сацыялістычная вуліца (Мінск)|Сацыялістычная]]
* [[Вуліца Сечанава (Мінск)|Сечанава]]
* [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|Сурыкава]]
* [[Завулак Сурыкава (Мінск)|Сурыкава зав]]
* [[Праезд Сурыкава (Мінск)|СУрыкава праезд]]
* [[Сустрэчная вуліца (Мінск)|Сустрэчная]]
* [[Сустрэчны завулак (Мінск)|Сустрэчны зав]]
* [[Вуліца Сядова (Мінск)|Сядова]]
* [[Вуліца Сяліцкага (Мінск)|Сяліцкага]]
* [[Ташкенцкі праезд (Мінск)|Ташкенцкі праезд]]
* [[Томская вуліца (Мінск)|Томская]]
* [[Вуліца Тухачэўскага (Мінск)|Тухачэўскага]]
* [[Вуліца Філатава (Мінск)|Філатава]]
* [[Вуліца Фучыка (Мінск)|Фучыка]]
* [[Вуліца Фядотава (Мінск)|Фядотава]]
* [[Завулак Фядотава (Мінск)|Фядотава зав.]]
* [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўская]]
* [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральная]]
* [[Вуліца Чакаліна (Мінск)|Чакаліна]]
* [[Вуліца Чалюскінцаў (Мінск)|Чалюскінцаў]]
* [[Вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|Чырвоная Слабада]]
* [[Чырвонаслабодская вуліца (Мінск)|Чырвонаслабодская]]
* [[Вуліца Шабаны (Мінск)|Шабаны]]
* [[Шасэйная вуліца (Мінск)|Шасэйная]]
* [[Вуліца Шчотаўка (Мінск)|Шчотаўка]]
* [[Вуліца Шышкіна (Мінск)|Шышкіна]]
* [[Энергетычны праезд (Мінск)|Энергетычны]]
* [[Юнацкая вуліца (Мінск)|Юнацкая]]
* [[1-ы Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 1-ы зав.]]
* [[2-і Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 2-і зав.]]
* [[Вуліца Яна Райніса (Мінск)|Яна Райніса]]
* [[Вуліца Яўгена Міркоўскага (Мінск)|Яўгена Міркоўскага]]
|стыль_унізе = 
|унізе =
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі|Заводскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Кастрычніцкі|Кастрычніцкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Ленінскі|Ленінскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Маскоўскі|Маскоўскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Партызанскі|Партызанскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Першамайскі|Першамайскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Савецкі|Савецкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Фрунзенскі|Фрунзенскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Цэнтральны|Цэнтральны]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вуліцы Мінска|Заводскі раён]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elxeg2chcg9i9m94ggiiuyl5i65pbum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167036</id>
      <parentid>5167034</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="dp4glg8dquq0q85bpkfasd05ax07812" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Вуліцы Мінска:Заводскі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Спіс вуліц Мінска|Вуліцы Мінска]]: [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
|выява                     = [[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|80px]]
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Асноўныя магістралі
|спіс1 =
* [[Вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
* [[Вуліца Галадзеда (Мінск)|Галадзеда]]
* [[Даўгабродская вуліца (Мінск)|Даўгабродская]]
* [[Вуліца Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна]]
* [[Вуліца Крупскай (Мінск)|Крупскай]]
* [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]]
* [[Вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)|Машынабудаўнікоў]]
* [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі прасп]]
* [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]]
* [[Радыяльная вуліца (Мінск)|Радыяльная]]
* [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкая]]
* [[Смілавіцкі тракт (Мінск)|Смілавіцкі тракт]]
* [[Ташкенцкая вуліца (Мінск)|Ташкенцкая]]
* [[Вуліца Убарэвіча (Мінск)|Убарэвіча]]
|загаловак2 =Плошчы
|спіс2 =
* [[Плошча Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
|загаловак3 = Вуліцы і завулкі
|спіс3 =
* [[Вуліца Агарова (Мінск)|Агарова]]
* [[Адэская вуліца (Мінск)|Адэская]]
* [[Завулак Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага зав]]
* [[Вуліца Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага]]
* [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|Алеся Бачылы]]
* [[Алтайская вуліца (Мінск)|Алтайская]]
* [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскі зав]]
* [[Вуліца Амельянюка (Мінск)|Амельянюка]]
* [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарская]]
* [[Ангарскі завулак (Мінск)|Ангарскі зав]]
* [[Вуліца Арджанікідзэ (Мінск)|Арджанікідзэ]]
* [[1-ы завулак Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы зав]]
* [[1-ы праезд Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы праезд]]
* [[Вуліца Арцёма (Мінск)|Арцёма]]
* [[Асенняя вуліца (Мінск)|Асенняя]]
* [[Аўтазаводская вуліца (Мінск)|Аўтазаводская]]
* [[Аўтазаводскі завулак (Мінск)|Аўтазаводскі зав]]
* [[Вуліца Аўэзава (Мінск)|Аўэзава]]
* [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкая]]
* [[Ахоцкі завулак (Мінск)|Ахоцкі зав]]
* [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальская]]
* [[Вуліца Балотнікава (Мінск)|Балотнікава]]
* [[Завулак Балотнікава (Мінск)|Балотнікава зав]]
* [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовая]]
* [[Барвовы завулак (Мінск)|Барвовы зав]]
* [[Завулак Бехцерава (Мінск)|Бехцерава зав]]
* [[Вуліца Бехцерава (Мінск)|Бехцерава]]
* [[Брацкі завулак (Мінск)|Брацкі зав]]
* [[Вуліца Будаўнікоў (Мінск)|Будаўнікоў]]
* [[Варвашэні вуліца (Мінск)|Варвашэні]]
* [[1-ы завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 2-і зав]]
* [[Вуліца Васняцова (Мінск)|Васняцова]]
* [[Праезд Весніна (Мінск)|Весніна праезд]]
* [[Водазаборная вуліца (Мінск)|Водазаборная]]
* [[Волжская вуліца (Мінск)|Волжская]]
* [[Волжскі праезд (Мінск)|Волжскі праезд]]
* [[Праезд Галадзеда (Мінск)|Галадзеда праезд]]
* [[Вуліца Герасіменкі (Мінск)|Герасіменкі]]
* [[Гродзенская вуліца (Мінск)|Гродзенская]]
* [[1-ы завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 2-і зав]]
* [[Вуліца Грэкава (Мінск)|Грэкава]]
* [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбны зав]]
* [[1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 1-ы зав]]
* [[2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 2-і зав]]
* [[3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 3-і зав]]
* [[Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|Дзяжнёва]]
* [[Дняпроўская вуліца (Мінск)|Дняпроўская]]
* [[Дняпроўскі завулак (Мінск)|Дняпроўскі завулак]]
* [[Дняпроўскі праезд (Мінск)|Дняпроўскі праезд]]
* [[Ельніцкая вуліца (Мінск)|Ельніцкая]]
* [[1-ы Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 1-ы зав]]
* [[2-і Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 2-і зав]]
* [[Енісейскі праезд (Мінск)|Енісейскі праезд]]
* [[Вуліца Жылуновіча (Мінск)|Жылуновіча]]
* [[Зарэчная вуліца (Мінск)|Зарэчная]]
* [[1-ы Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 1-ы зав]]
* [[2-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 2-і зав]]
* [[3-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 3-і зав]]
* [[Зарэчны тупік (Мінск)|Зарэчны тупік]]
* [[1-ы Зімні завулак (Мінск)|Зімні 1-ы зав]]
* [[2-і Зімні завулак (Мінск)|Зімні 2-і зав]]
* [[Зімняя вуліца (Мінск)|Зімняя]]
* [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімская]]
* [[Інжынерная вуліца (Мінск)|Інжынерная]]
* [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкая]]
* [[Іркуцкі завулак (Мінск)|Іркуцкі зав]]
* [[Вуліца Іскаліева (Мінск)|Іскаліева]]
* [[Завулак Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна зав]]
* [[Вуліца Карзюкі|Карзюкі]]
* [[Капыльская вуліца (Мінск)|Капыльская]]
* [[Вуліца Карыцкага (Мінск)|Карыцкага]]
* [[Вуліца Катоўскага (Мінск)|Катоўскага]]
* [[Клецкая вуліца (Мінск)|Клецкая]]
* [[Вуліца Лазарава (Мінск)|Лазарава]]
* [[Вуліца Лазо (Мінск)|Лазо]]
* [[Летняя вуліца (Мінск)|Летняя]]
* [[Вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)|Лізы Чайкінай]]
* [[Магнітная вуліца (Мінск)|Магнітная]]
* [[Вуліца Мічурына (Мінск)|Мічурына]]
* [[Народная вуліца (Мінск)|Народная]]
* [[Вуліца Несцерава (Мінск)|Несцерава]]
* [[1-ы завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 2-і зав]]
* [[Падшыпнікавы праезд (Мінск)|Падшыпнікавы праезд]]
* [[Вуліца Пажарскага (Мінск)|Пажарскага]]
* [[Вуліца Паўлоўскага (Мінск)|Паўлоўскага]]
* [[Прамысловая вуліца (Мінск)|Прамысловая]]
* [[Прамысловы завулак (Мінск)|Прамысловы зав]]
* [[Працоўная вуліца (Мінск)|Працоўная]]
* [[Вуліца Пржавальскага (Мінск)|Пржавальскага]]
* [[Вуліца Ротмістрава (Мінск)|Ротмістрава]]
* [[Сацыялістычная вуліца (Мінск)|Сацыялістычная]]
* [[Вуліца Сечанава (Мінск)|Сечанава]]
* [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|Сурыкава]]
* [[Завулак Сурыкава (Мінск)|Сурыкава зав]]
* [[Праезд Сурыкава (Мінск)|Сурыкава праезд]]
* [[Сустрэчная вуліца (Мінск)|Сустрэчная]]
* [[Сустрэчны завулак (Мінск)|Сустрэчны зав]]
* [[Вуліца Сядова (Мінск)|Сядова]]
* [[Вуліца Сяліцкага (Мінск)|Сяліцкага]]
* [[Ташкенцкі праезд (Мінск)|Ташкенцкі праезд]]
* [[Томская вуліца (Мінск)|Томская]]
* [[Вуліца Тухачэўскага (Мінск)|Тухачэўскага]]
* [[Вуліца Філатава (Мінск)|Філатава]]
* [[Вуліца Фучыка (Мінск)|Фучыка]]
* [[Вуліца Фядотава (Мінск)|Фядотава]]
* [[Завулак Фядотава (Мінск)|Фядотава зав.]]
* [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўская]]
* [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральная]]
* [[Вуліца Чакаліна (Мінск)|Чакаліна]]
* [[Вуліца Чалюскінцаў (Мінск)|Чалюскінцаў]]
* [[Вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|Чырвоная Слабада]]
* [[Чырвонаслабодская вуліца (Мінск)|Чырвонаслабодская]]
* [[Вуліца Шабаны (Мінск)|Шабаны]]
* [[Шасэйная вуліца (Мінск)|Шасэйная]]
* [[Вуліца Шчотаўка (Мінск)|Шчотаўка]]
* [[Вуліца Шышкіна (Мінск)|Шышкіна]]
* [[Энергетычны праезд (Мінск)|Энергетычны]]
* [[Юнацкая вуліца (Мінск)|Юнацкая]]
* [[1-ы Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 1-ы зав.]]
* [[2-і Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 2-і зав.]]
* [[Вуліца Яна Райніса (Мінск)|Яна Райніса]]
* [[Вуліца Яўгена Міркоўскага (Мінск)|Яўгена Міркоўскага]]
|стыль_унізе = 
|унізе =
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі|Заводскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Кастрычніцкі|Кастрычніцкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Ленінскі|Ленінскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Маскоўскі|Маскоўскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Партызанскі|Партызанскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Першамайскі|Першамайскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Савецкі|Савецкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Фрунзенскі|Фрунзенскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Цэнтральны|Цэнтральны]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вуліцы Мінска|Заводскі раён]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp4glg8dquq0q85bpkfasd05ax07812</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя відэагульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710450</id>
    <revision>
      <id>5167103</id>
      <parentid>5166682</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42322" sha1="01wesog0t4mm1fa1qtuqyqll38xyn96" xml:space="preserve">{{Гісторыя камп’ютарных гульняў}}
'''Гісторыя [[Відэагульня|відэагульняў]]''' пачынаецца ў [[1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1940-х]] і [[1950-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1950-х гадах]], калі ў акадэмічным асяроддзі распрацоўваліся простыя гульні і сімуляцыі. Відэагульні працяглы час не былі папулярныя, і толькі ў 1970-х і 1980-х гадах, калі з’явіліся даступныя для шырокай публікі [[Аркадны аўтамат|аркадныя аўтаматы]], [[Гульнявая прыстаўка|гульнявыя кансолі]] і [[Хатні камп’ютар|хатнія камп’ютары]], відэагульні становяцца часткай [[Масавая культура|поп-культуры]].

== Ранняя гісторыя (1940—1970) ==
{{Асноўны артыкул|1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1950-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1960-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў}}
З’яўленню камерцыйных відэагульняў папярэднічала ўжо сфарміраваная індустрыя забаўляльных [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]] накшталт [[пінбол]]а — механічных гульняў, для запуску якіх патрабавалася кінуць манетку ў шчыліну прымача. Такія аўтаматы выпускаліся з XIX стагоддзя, выкарыстоўваючы ўсё больш складаныя механізмы, а з 1930-х гадоў і электрычнасць; паралельна развіваліся і [[Музычны аўтамат|музычныя аўтаматы]]-«джукбоксы».{{Sfn|Kent|2001|с=2}} Характэрным і незвычайна складаным для свайго часу аркадным аўтаматам стаў «[[Nimatron]]» ― электрамеханічны камп’ютар для гульні ў [[Нім (гульня)|нім]], спраектаваны фізікам [[Эдвард Кондан|Эдвардам Конданам]] і выстаўлены на [[Сусветная выстаўка (1939)|Сусветнай выстаўцы 1939―1940 гадоў]] у Нью-Ёрку.{{Sfn|Fish|2021|с=7}} У 1947 годзе была запатэнтавана «[[Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі]]» Томаса Голдсміта і Эстла Мана ― яна лічыцца першай спецыяльна прызначанай для гульні прыладай, якая выводзіла выяву на экран, гэта значыць ''«[[Відэагульня|відэагульнёй]]»''.&lt;ref name=&quot;cathode&quot;/&gt;

У пачатку 1950-х гадоў ствараліся спецыялізаваныя камп’ютары накшталт «[[Nimrod]]» ізноў жа для гульні ў [[Нім (гульня)|нім]] і «[[Bertie the Brain]]» і [[OXO]] для гульні ў [[крыжыкі-нулікі]].{{Sfn|Fish|2021|с=7}} «[[Tennis for Two]]», распрацаваная фізікам Уільямам Хігінботамам, імітавала гульню ў [[тэніс]] з графічным інтэрфейсам, выкарыстоўваючы аналагавы камп’ютар і [[асцылограф]] як сродак вываду ў рэальным часе.{{Sfn|Fish|2021|с=9}} У 1948—1950 гадах [[Алан Мэтысан Цьюрынг|Алан Цьюрынг]] і [[Д. Г. Чампернаўн|Дэйвід Чампернаўн]] распрацавалі алгарытм шахматнай гульні «[[Turochamp]]»&lt;ref&gt;{{citation |title=David Champernowne (1912–2000) |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |journal={{lang-en|ICGA Journal}} |volume=23 |issue=4 |date=December 2000 |lang=en |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |url-status=dead }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |accessdate=13 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |accessdate=13 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, аднак камп’ютары таго часу былі недастаткова магутнымі, каб рэалізаваць гэты алгарытм.&lt;ref&gt;[https://en.chessbase.com/post/kasparov-on-alan-turing-and-his-paper-machine- Garry Kasparov: The Reconstruction of Turing’s «Paper Machine»]{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Donovan|2010}} Брытанскі журналіст Трыстан Донаван у кнізе «Replay: The History of Video Games» апісваў 1950-я гады як ''«дзесяцігоддзе фальстартаў»'', адзінкавых прылад, створаных у адзіным асобніку для выставак і разабраных пазней ― стваральнікі гэтых прылад адкідвалі ідэю відэагульняў як пустую трату часу.{{Sfn|Donovan|2014}}

Да 1960-х гадоў развіццё вылічальнай тэхнікі — ад вакуумных лямпаў да транзістараў, а ад транзістараў да інтэгральных схем — зрабіла камп’ютары нашмат больш магутнымі і даступнымі, чым раней. У 1961 годзе група студэнтаў з клуба «[[Tech Model Railroad Club]]» (TMRC, клуб [[Чыгуначны мадэлізм|чыгуначных мадэлістаў]]) пры [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] выкарыстала найноўшы на той момант камп’ютар [[Digital Equipment Corporation|DEC]] [[PDP-1]] для стварэння адной з першых відэагульняў — касмічнага сімулятара «[[Spacewar!]]».{{Sfn|Kent|2001|с=18}} Стваральнікі гульні ахвотна перадавалі код гульні іншым карыстальнікам камп’ютараў PDP-1 у іншых універсітэтах і лабараторыях; сама кампанія DEC выкарыстоўвала гульню для дэманстрацыі магчымасцяў камп’ютара патэнцыйным пакупнікам. PDP-1 быў вельмі дарагім камп’ютарам — 120 тысяч долараў ЗША — і колькасць прададзеных камп’ютараў была абмежавана некалькімі дзясяткамі.{{Sfn|Donovan|2010}}

== 1971—1980 ==
{{Асноўны артыкул|1970-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў}}

=== Гульні для мэйнфрэймаў ===
[[Файл:Spacewar1.png|міні|Скрыншот відэагульні «[[Spacewar!]]» з дапамогай эмулятара PDP-1.]]
На працягу 1960—1970-х гадоў ва ўніверсітэцкім і навуковым асяроддзі ЗША працягвалі стварацца розныя гульні — як навучальныя праграмы, як практыкаванні ў праграмаванні і проста для забаўкі студэнтаў. Іх колькасць і складанасць раслі па меры таго, як камп’ютары ({{Не перакладзена 5|Мэйнфрэйм|мэйнфрэймы|en|Mainframe computer}}) станавіліся ўсё больш даступнымі, з развіццём [[Мова праграмавання|моў праграмавання]] і з’яўленнем першых камп’ютарных сетак ([[ARPANET]]), якія дазвалялі карыстачам узаемадзейнічаць адзін з адным і дзяліцца праграмамі. Сістэма электроннага навучання {{Не перакладзена 5|PLATO (камп’ютарная сістэма)|PLATO|en|PLATO (computer system)}}, асабліва з запушчанага ў 1972 годзе пакалення PLATO IV, стала асабліва зручнай для падобных праектаў — на ёй з’явіліся ўласныя версіі «[[Spacewar!]]» і шахмат, шматкарыстальніцкія стратэгічныя [[4X]]-гульні накшталт «[[Empire (гульня)|Empire]]» і «[[Star Trek (гульня)|Star Trek]]» (1972); адаптацыі {{Не перакладзена 5|Настольная ролевая гульня|настольных ролевых гульняў|en|Tabletop role-playing game}} тыпу «[[Dungeons &amp; Dragons]]» — «{{Не перакладзена 5|dnd (гульня)|dnd|en|Dnd (1974 video game)}}» (1974) і «{{Не перакладзена 5|pedit5|pedit5|en|pedit5}}» (1975). «[[The Oregon Trail]]» (1971), напісаная для мэйнфрэйма {{Не перакладзена 5|HP 2100|HP 2100|en|HP 2100}}, апярэдзіла {{Не перакладзена 5|Сімулятар выжывання|сімулятары выжывання|en|Survival game}}; «[[Maze War]]» (1973) і «[[Spasim]]» (1974) сталі першымі трохмернымі відэагульнямі.{{Sfn|Williams|2017|с=40–45}} Тэкставая гульня «[[Colossal Cave Adventure]]» (1975) для мэйнфрэйма {{Не перакладзена 5|PDP-10|PDP-10|en|PDP-10}}, якая сумяшчала ў сабе сімулятар [[Спелеалогія|спелеолага]] і элементы фэнтэзі ў духу «[[Dungeons &amp; Dragons]]», адкрыла дарогу для [[квэст]]аў і {{Не перакладзена 5|Interactive fiction|interactive fiction|en|Interactive fiction}}.&lt;ref name=&quot;pcg 50&quot;&gt;{{cite web|author=Richard Cobbett|title=The 50 most important PC games of all time|url=https://www.pcgamer.com/most-important-pc-games/2/|website=PC Gamer|date=2016-01-18|accessdate=2021-07-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; Калі першыя ролевыя відэагульні, як «dnd» і «pedit5», былі адносна прымітыўнымі, іх спадчыннікі станавіліся ўсё складаней — гульні накшталт «{{Не перакладзена 5|Moria (гульня)|Moria|en|Moria (1978 video game)}}» (1975), «Oubliette» (1977) і «{{Не перакладзена 5|Avatar (гульня)|Avatar|en|Avatar (1979 video game)}}» (1979) выкарыстоўвалі ўжо выгляд ад першай асобы, складаныя шматузроўневыя падзямеллі і мноства параметраў для настройкі персанажаў.{{Sfn|Williams|2017|с=46–48}}

=== Гульнявыя прыстаўкі ===
[[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set-FR.jpg|міні|left|Гульнявая кансоль «[[Magnavox Odyssey|Odyssey]]», вырабленая кампаніяй «Magnavox» у 1972 годзе.]]
У 1966 годзе амерыканскі інжынер {{Не перакладзена 5|Ральф Бэр|Ральф Бэр|en|Ralph H. Baer}}, які працаваў у кампаніі «{{Не перакладзена 5|Sanders Associates|Sanders Associates|en|Sanders Associates}}» — падрадчыку [[Міністэрства абароны ЗША]] — па ўласнай ініцыятыве пачаў працу над праектам [[Тэлевізар|тэлевізійнай]] прылады для гульняў, якую ён называў «Channel LP» ({{Tr-en|let’s play}}, ''«давай пагуляем»'').{{Sfn|Smith|2019|с=142–144}} Хоць першыя спробы «Sanders Associates» знайсці партнёра сярод буйных вытворцаў тэлевізараў засталіся няўдалымі, у 1971 годзе Бэр і яго супрацоўнікі здолелі заключыць кантракт з кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Magnavox|Magnavox|en|Magnavox}}»; прататып прылады, у той час вядомы як «Brown Box», быў ператвораны ў камерцыйны прадукт — першую хатнюю [[Гульнявая прыстаўка|гульнявую прыстаўку]] «[[Magnavox Odyssey]]».{{Sfn|Donovan|2010}}

«Magnavox Odyssey» была ўпершыню прадстаўлена публіцы 24 мая 1972 года і выпушчана на амерыканскі рынак у жніўні 1972 года;{{Sfn|Donovan|2010}} прыстаўка складалася з 13 гульняў, у тым ліку сімулятараў футбола і тэніса, і прадавалася разам з рознымі аксэсуарамі для іх, у тым ліку папяровымі грашыма і накладкамі на экран. Нягледзячы на высокі кошт, яна заваявала вялікую папулярнасць — да 1975 года было прададзена больш за 350 тысяч прылад.{{Sfn|Fish|2021|с=12}}

=== Аркадныя аўтаматы ===
З другой паловы 1960-х гадоў індустрыя аркадных аўтаматаў перажывала адраджэнне, звязанае са з’яўленнем складаных электрамеханічных гульняў — так, аўтамат «{{Не перакладзена 5|Periscope (гульня)|Periscope|en|Periscope (arcade game)}}» (1966), выпушчаны японскай кампаніяй «[[Sega]]», набыў вялікую папулярнасць і ў самой Японіі, і ў ЗША, спарадзіўшы мноства перайманняў. Гэтае ўскладненне тэхналогій і рост цікавасці публікі да аркадных аўтаматаў падрыхтавалі глебу для прыходу электронных аркадных аўтаматаў у 1970-я гады.{{Sfn|Smith|2019|с=119–120}} Першым лічбавым аркадным аўтаматам, заснаваным на «[[Spacewar!]]», стаў «[[Galaxy Game]]», створаны ў 1971 годзе ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] на базе камп’ютара {{Не перакладзена 5|PDP-11|PDP-11|en|PDP-11}}.{{Sfn|Donovan|2010}} Аўтамат «[[Computer Space]]» {{Не перакладзена 5|Нолан Бушнэл|Нолана Бушнэла|en|Nolan Bushnell}} стаў ужо першым серыйна вырабляным прадуктам, хоць і не дамогся поспеху. Кампанія «Nutting Associates» нават не змагла прадаць усе {{Num|1500|вырабленых}} прылад — для звычайных бараў, дзе ўсталёўваліся пінбольныя і музычныя аўтаматы, касмічны сімулятар здаваўся занадта складаным. Бушнэл, не расчараваўшыся ў ідэі, у 1972 годзе заснаваў уласную кампанію па вытворчасці аркадных аўтаматаў — «[[Atari]]».{{Sfn|Kent|2001|с=34}}
[[Файл:Games Convention 2006 Pong.jpg|міні|На «Games Convention 2006» гуляюць у «[[Pong]]».]]
У 1972 годзе «Atari» выпусціла аркадны аўтамат «[[Pong]]», спраектаваны інжынерам Аланам Алкарнам ― гэтая нашмат прасцейшая і танная ў параўнанні з «[[Computer Space]]» сістэма імітавала гульню ў тэніс і была першапачаткова разлічана на двух гульцоў. «Atari» не ўдалося дамовіцца аб партнёрстве ні з кім з буйных вытворцаў аркадных аўтаматаў і пачала вырабляць аўтамат сама, атрымаўшы крэдыт ад «{{Не перакладзена 5|Wells Fargo|Wells Fargo|en|Wells Fargo}}» ― аўтамат набыў каласальны поспех.{{Sfn|Donovan|2010}} Ужо на працягу некалькіх месяцаў пасля выхаду «Pong» буйныя вытворцы аркадных аўтаматаў пачалі вырабляць уласныя аркадныя аўтаматы таго ж тыпу з назвамі тыпу «Electronic Paddle Ball».{{Sfn|Kent|2001|с=61}} Падабенства «Pong» з сімулятарамі тэніса для «[[Magnavox Odyssey]]», распрацаванымі Бэрам, прыцягнула ўвагу «Magnavox» ― судовае разбіральніцтва паміж дзвюма кампаніямі, якое зацягнулася на некалькі гадоў, скончылася міравым пагадненнем.{{Sfn|Kent|2001|с=48}}

Першыя гады «Atari» і яе канкурэнты займаліся выключна Pong-падобнымі аўтаматамі накшталт «[[Breakout]]»; «Atari» таксама эксперыментавала з гульнямі іншых тыпаў, як гоначны сімулятар «{{Не перакладзена 5|Gran Trak 10|Gran Trak 10|en|Gran Trak 10}}», танкавы «[[Tank]]» або касмічны «[[Space Race]]», хоць яны і не прыносілі такіх жа даходаў.{{Sfn|Kent|2001|с=62–64}} Аркадныя аўтаматы хутка атрымалі распаўсюджванне і ў Японіі — мясцовыя вытворцы, як «[[Sega]]», «{{Не перакладзена 5|Taito|Taito|en|Taito}}» і «{{Не перакладзена 5|Namco|Namco|en|Namco}}», стваралі як клоны «Pong», так і ўласныя арыгінальныя гульні, якія паспяхова экспартавалі ў ЗША. Аўтамат «{{Не перакладзена 5|Gun Fight|Gun Fight|en|Gun Fight}}», выпушчаны ў Японіі кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Taito|Taito|en|Taito}}», быў дапрацаваны для амерыканскага рынка кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Midway Games|Midway Games|en|Midway Games}}» і стаў першым аркадным аўтаматам, у канструкцыі якога выкарыстоўваўся [[мікрапрацэсар]].{{Sfn|Kent|2001|с=64}}

=== 1975 ===
{{Асноўны артыкул|1975 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}}
[[Файл:Atarisearspong crop.png|міні|left|Арыгінальная кансоль «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» ад «[[Atari]]».]]
«[[Atari]]» выходзіць на рынак гульнявых прыставак з мадэллю «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» — спачатку праз сетку рознічнага гандлю партнёра «{{Не перакладзена 5|Sears|Sears|en|Sears}}» пад маркай «Sears Tele-Games», пазней пад уласнай — «Atari Pong». Нягледзячы на тое, што прыстаўка з’яўляецца аналагам «[[Magnavox Odyssey]]», яе чакае нечаканы поспех. На рынку з’яўляецца мноства «Pong»-клонаў прыставак іншых вытворцаў (паказальна, што гэтыя прыстаўкі часта называюцца менавіта «Pong»-клонамі, нягледзячы на тое, што аналагічная гульнявая прыстаўка «Magnavox Odyssey» выйшла на тры гады раней). Некаторыя тлумачаць поспех прыстаўкі «Atari Pong» тым, што на момант старту продажаў прыстаўкі, ужо каля трох гадоў існуюць вельмі папулярныя гульнявыя аўтаматы «Pong» з абсалютна такой жа назвай, і многія гульцы былі не супраць мець аналагічны аркадны аўтамат дома, у той час як пра той жа «[[Magnavox Odyssey]]» яны нават не чулі (з улікам таго, што аркаднага гульнявога аўтамата з назвай «Odyssey» не было).

У верасні «{{Не перакладзена 5|MOS Technology|MOS Technology|en|MOS Technology}}» выпускае васьміразрадны [[мікрапрацэсар]] {{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|6502|en|MOS Technology 6502}}. Пры прадукцыйнасці аналагічнай працэсарам іншых марак (у першую чаргу «[[Intel]]» і «[[Motorola]]») валодаў больш чым у сем разоў меншым коштам, што тлумачыць яго высокую папулярнасць і зніжэнне коштаў на [[камп’ютар]]ы. Адбываецца старт працэсу выхаду камп’ютараў з катэгорыі ''«толькі для прафесіяналаў і энтузіястаў»''. Сэрцам першых [[Хатні камп’ютар|хатніх і гульнявых камп’ютараў]] па даступных коштах часцяком быў {{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS 6502|en|MOS Technology 6502}}. Прыстаўкі першага пакалення рэалізоўваліся фіксаванай лагічнай схемай, а такім чынам мелі адну гульню (магчыма ў некалькіх варыяцыях). Яны не змяшчалі мікрапрацэсара, і таму не маглі выконваць іншыя алгарытмы. Выпуск {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|прыставак другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}, у аснове якіх быў мікрапрацэсар, здольны выконваць больш складаныя алгарытмы, а значыць і вялікі набор разнастайных і больш складаных відэагульняў, стаў магчымы дзякуючы рэзкаму зніжэнню коштаў на мікрапрацэсары, што ў першую чаргу адбылося з прычыны выпуску таннага і прадукцыйнага 6502. Аж да канца 1987 года 6502 (ці яго мадыфікацыі) з’яўляецца сэрцам большасці прадаваных гульнявых прыставак. На працягу працяглага часу, аж да канца 1990-х гадоў, працэсар 6502 (ці яго мадыфікацыі) часта сустракаўся ў складзе [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] (у тым ліку хатніх і гульнявых), [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] і [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматах]].

[[Файл:MOS 6502 1.jpg|міні|Мікрапрацэссар «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}».]]
Многія кампаніі пачынаюць распрацоўку камп’ютараў на аснове новага даступнага мікрапрацэсара 6502. У гэтым жа годзе кампанія «Cyan Engineering» пачынае праект «Stella». Па задуме распрацоўшчыкаў «Stella» — гульнявая сістэма на аснове нядаўна выпушчанага мікрапрацэсара «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}». А гэта значыць, што сістэма зможа выконваць больш складаныя гульнявыя алгарытмы чым папулярны «Pong», і галоўнае, што сістэма зможа прайграваць значна большую колькасць гульняў. Калі ў працэсе распрацоўкі было прапанавана запісваць гульні ў [[Пастаянная запамінальная прылада|ПЗП]] і зрабіць ПЗП зменным, сфармавалася паняцце гульнявой прыстаўкі са зменнымі картрыджамі ў звыклым нам разуменні. Аднак пачаты праект патрабуе дастаткова вялікіх фінансавых выдаткаў, і кампанія не ў стане працягваць яго самастойна. Таму ў канцы года «[[Atari]]» набывае кампанію «Cyan Engineering».

=== 1976 ===
{{Асноўны артыкул|1976 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}}
«{{Не перакладзена 5|Exidy|Exidy|en|Exidy}}» выпускае аркадны аўтамат «[[Death Race]]». Гэта першая гульня, якая атрымала шырокае асуджэнне грамадскасці за высокі ўзровень гвалту ў гульні, які выклікаў масавыя пратэсты і шырокае асвятленне ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], што ў выніку прывяло да хуткага завяршэння продажаў дадзенага аўтамата.

У красавіку «[[Atari]]» выпускае новы аркадны аўтамат «[[Breakout]]» — развіццё класічнага «[[Pong]]». Гульня стала заснавальнікам жанру «[[Breakout]]»-аркад. Канцэпцыя гульні была распрацавана {{Не перакладзена 5|Нолан Бушнэль|Ноланам Бушнэлем|en|Nolan Bushnell}} ({{Lang-en|Nolan Bushnell}}) і Стывам Брыстоў ({{Lang-en|Steve Bristow}}). Першая тэхнічная рэалізацыя была выканана [[Стыў Джобс|Стывам Джобсам]] і [[Стыў Возняк|Стывам Вазняком]]. Нягледзячы на больш складаны алгарытм, «Breakout» усё яшчэ будуецца на {{Не перакладзена 5|Транзістарна-транзістарная логіка|TTL|en|Transistor–transistor logic}}-элементах і не змяшчае [[мікрапрацэсар]]а.

Кампанія «[[Atari]]» вельмі паспяховая ў сферы забаў, але продажы прыставак «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» скарачаюцца і ў кампаніі разумеюць што вельмі затратны праект «Stella» без дадатковых фінансавых уліванняў можа загубіць кампанію. У кастрычніку «[[WarnerMedia|Warner Communications]]» купляе кампанію «[[Atari]]» за 28 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]] і фактычна спансіруе працяг распрацоўкі праекта «Stella».

[[Файл:Z0840004PSC.jpg|міні|left|Мікрапрацэссар «[[Zilog Z80]]».]]
У ліпені пачынаюцца продажы мікрапрацэсара «[[Zilog]] [[Zilog Z80|Z80]]». Аналагічна «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}», маючы высокую прадукцыйнасць і нізкі кошт, стаў адным з найболей распаўсюджаных сямействаў [[мікрапрацэсар]]аў і адкрыў дарогу даступным хатнім камп’ютарам і гульнявым сістэмам. Нараўне з 6502 часта выкарыстоўваўся ў складзе [[Хатні камп’ютар|хатніх]] і гульнявых камп’ютараў, [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] і {{Не перакладзена 5|Партатыўная гульнявая сістэма|партатыўных кансоляў|en|Handheld game console}}. Цікава, што некаторыя прадукты мелі ў сваім складзе як «MOS 6502» так і «Zilog Z80», напрыклад, досыць папулярны хатні камп’ютар «{{Не перакладзена 5|Commodore 128|Commodore 128|en|Commodore 128}}». Некаторыя гульнявыя сістэмы, якія выпускаліся ўжо ў 2000-х гадах, як, напрыклад, «[[Nintendo]] [[Game Boy Advance]]», таксама ўтрымоўвалі ў сваім складзе «Zilog Z80».

[[Файл:Fairchild-Channel-F.jpg|міні|«[[Fairchild Channel F]]» — гульнявая прыстаўка другога пакалення.]]
У лістападзе «{{Не перакладзена 5|Fairchild Semiconductor|Fairchild|en|Fairchild Semiconductor}}» выпускае гульнявую прыстаўку «[[Fairchild Channel F|Channel F]]» (першапачаткова пад назвай «Fairchild VES») — першую {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|гульнявую прыстаўку другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. Гэта першая гульнявая прыстаўка заснаваная на [[мікрапрацэсар]]ы (уласнай распрацоўкі «Fairchild F8») і якая выконвае гульнявыя праграмы, запісаныя на [[Гульнявы картрыдж|картрыджах]]. З выпускам «Fairchild Channel F» пачынаецца эпоха гульнявых прыставак другога пакалення і пачатак заходу «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]»-прыставак.

=== 1977 ===
{{Асноўны артыкул|1977 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}}
У студзені «{{Не перакладзена 5|RCA|Radio Corporation of America|en|RCA}}» услед за «{{Не перакладзена 5|Fairchild Semiconductor|Fairchild|en|Fairchild Semiconductor}}» «[[Fairchild Channel F|Channel F]]» выпускае сваю [[Гульнявая прыстаўка|гульнявую прыстаўку]] заснаваную на [[мікрапрацэсар]]ы (уласнай распрацоўкі {{Не перакладзена 5|RCA 1802|RCA 1802|en|RCA 1802}}) «[[RCA Studio II]]». Гэта другая {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|прыстаўка другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. Як і «Fairchild Channel F» прыстаўка «RCA Studio II» з’яўляецца камерцыйна беспаспяховай — збольшага з-за слабых тэхнічных характарыстык, збольшага з-за адсутнасці на той момант агульнага разумення выгляду відэагульняў, а такім чынам і адсутнасці якасных гульняў, якія змаглі б апынуцца хаця б не сумней гульняў «[[Pong]]».
[[Файл:RCA-Studio-II.png|міні|left|Гульнявая кансоль «[[RCA Studio II]]».]]

«[[Nintendo]]» паўторна выходзіць на рынак [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] з прыстаўкай «{{Не перакладзена 5|Nintendo Color TV Game|Color TV Game 6|en|Color TV-Game}}». Гэтым разам «Nintendo» самастойна вырабляе прыстаўкі (у адрозненне ад 1972 года, дзе прыстаўкі былі цалкам распрацаваны і вырабляліся кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Magnavox|Magnavox|en|Magnavox}}»). Тым не менш большая частка сістэмных кампанентаў вырабляецца партнёрам — кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Mitsubishi Electric|Mitsubishi|en|Mitsubishi Electric}}». Прыстаўка з’яўляецца чарговым «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]»-клонам і на момант выпуску ўжо з’яўляецца маральна састарэлай.

[[Файл:Atari-2600-Wood-4Sw-Set.jpg|міні|Гульнявая прыстаўка «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|en|Atari 2600}}».]]
14 кастрычніка (анонс сістэмы адбыўся 11 верасня 1977 года) «[[Atari]]» выпускае гульнявую прыстаўку другога пакалення «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|en|Atari 2600}}» (пры старце мае назоў «Atari VCS»). Праект «Stella» — гульнявая прыстаўка на базе [[мікрапрацэсар]]а «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS 6502|en|MOS Technology 6502}}» — апынуўся вельмі затратным для кампаній «Cyan Engineering», «[[Atari]]» і «[[WarnerMedia|Warner Communications]]», але, у выніку, ператварыўся ў самую прадаваную {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|гульнявую прыстаўку другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. На «Atari 2600» было партавана вялікая колькасць гульняў з [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]] і ўпершыню выйшла вялікая колькасць класічных [[Відэагульня|відэагульняў]]. Менавіта з выхадам «Atari 2600» (а не «[[Fairchild Channel F]]») многія звязваюць пачатак эры гульнявых прыставак другога пакалення і пачатак прыставачнага буму. «Atari 2600» сур’ёзна дамінавала на рынку гульнявых прыставак — так за ўсю эпоху прыставак другога пакалення адных толькі «Atari 2600» удалося прадаць нашмат больш, чым усіх прыставак гэтага пакалення іншых вытворцаў разам узятых&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://imgur.com/a/FJCYl?gallery |title=imgur.com галерея игровых приставок |accessdate=2020-09-04 |archivedate=2020-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111215911/https://imgur.com/a/FJCYl?gallery |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. «Atari 2600» таксама аказалася першай камерцыйна паспяховай гульнявой прыстаўкай здольнай запускаць гульні запісаныя на [[Гульнявы картрыдж|картрыджах]].

У канцы года выходзіць яшчэ адна прыстаўка другога пакалення ― «{{Не перакладзена 5|Bally Astrocade|Bally Astrocade|en|Bally Astrocade}}». У сувязі з вытворчымі праблемамі першыя продажы адбыліся толькі ў 1978 годзе. Прыстаўку нельга назваць паспяховай, на працягу ўсяго жыццёвага цыклу продажы былі вельмі сціплымі.

«Cinematronics» выпускае аркадны аўтамат «Space Wars». «Space Wars» з’яўляецца аркадным варыянтам гульні 1962 года «[[Spacewar!]]» і прэтэндуе на званне першага шырокадаступнага аркаднага аўтамата з [[Вектарная графіка|вектарнай графікай]] і, адпаведна, даступнай шырокай публіцы першай гульні з вектарнай графікай.

[[Файл:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|міні|left|Персанальны камп’ютар «[[Apple II]].»]]

[[5 ліпеня]] кампанія «[[Apple]] Computer» выпускае ў продаж [[персанальны камп’ютар]] «[[Apple II]]» па кошце 1298 [[Долар ЗША|долараў]]. «Apple II» (на базе мікрапрацэсара «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}») з’яўляецца першым даступным камп’ютарам, які пастаўляецца ў выглядзе гатовай прылады. Першыя графічныя камерцыйныя відэагульні з’яўляюцца менавіта для камп’ютара «Apple II». Нягледзячы на тое, што сістэмы {{Не перакладзена 5|Programmed Data Processor|PDP|en|Programmed Data Processor}} і {{Не перакладзена 5|PLATO (computer system)|PLATO|en|PLATO (computer system)}} да 1977 году ўжо размяшчалі некаторую базу відэагульняў, яны ні па габарытах, ні па кошце не былі даступныя простым людзям, таму знаёмства з першымі гульнямі для персанальных камп’ютараў для большасці людзей пачалося менавіта з камп’ютараў «Apple II».

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;cathode&quot;&gt;{{Cite web|author=Matt Blitz|last=Blitz|first=Matt|title=The Unlikely Story of the First Video Game|url=https://www.popularmechanics.com/culture/gaming/a20129/the-very-first-video-game/|website=Popular Mechanics|date=2016-03-28|access-date=2024-12-04|lang=en}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Донован, Тристан|загаловак=Играй! История видеоигр|арыгінал=Replay: The History of Video Games|месца=М.|выдавецтва=Белое яблоко|год=2014|isbn=978-5-9903760-4-5|ref=Donovan|мова=ru}}
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Donovan, Tristan|загаловак=Replay, The History of Video Games|выдавецтва=Yellow Ant|год=2010|isbn=9780956507228|ref=Donovan|мова=en}}
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Fish, Charlie|загаловак=The History of Video Games|выдавецтва=White Owl|год=2021|isbn=9781526779007|ref=Fish|мова=en}}
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Kent, Steven L.|загаловак=The Ultimate History of Video Games|выдавецтва=Three Rivers Press|год=2001|isbn=0-7615-3643-4|ref=Kent|мова=en}}
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Smith, Alexander|загаловак=They Create Worlds: The Story of the People and Companies That Shaped the Video Game Industry|адказны=|год=2019|выдавецтва={{Не перакладзена 5|CRC Press|CRC Press|en|CRC Press}}|том=1: 1971 – 1982|isbn=978-1-138-38990-8|ref=Smith}}
* {{Публікацыя|кніга|аўтар=Williams, Andrew|загаловак=History of Digital Games: Developments in Art, Design and Interaction|адказны=|год=2017|выдавецтва={{Не перакладзена 5|CRC Press|CRC Press|en|CRC Press}}|isbn=9781317503811|ref=Williams}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў| ]]</text>
      <sha1>01wesog0t4mm1fa1qtuqyqll38xyn96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>711512</id>
    <revision>
      <id>5167207</id>
      <parentid>5162308</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Дапаўненне.</comment>
      <origin>5167207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1940" sha1="pzfopbm635n0opfykbvkmnxfnrysbh4" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў 1972 годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «Warner Communications». Аднак пасля крызісу індустрыі відэагульняў 1983 «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2003 годзе]]
[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>pzfopbm635n0opfykbvkmnxfnrysbh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167211</id>
      <parentid>5167207</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Дапаўненне.</comment>
      <origin>5167211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="nfdiq1lgszrsmj3bfyn85hxk6pyk8gh" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў 1972 годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «Warner Communications». Аднак пасля крызісу індустрыі відэагульняў 1983 «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.

За гісторыю існавання брэнда «Atari» існавала шэсць розных кампаній, якія насілі гэтае імя: «Atari, Inc.» (1972—1984), «Atari Corporation» (1984—1996), «Atari Games» (1984—2003), «Atari Interactive» (заснавана ў 1996, з 1998 па 2000 — даччынае прадпрыемства «Hasbro Interactive», з 2003 — даччынае прадпрыемства «Atari, SA»), «Atari, Inc.» (заснавана ў 2003, даччынае прадпрыемства «Atari, SA») і «Atari, SA» (заснавана ў 2003, да гэтага вядомая як «Infogrames») — сучасны ўладальнік гандлёвай маркі «Atari».
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2003 годзе]]
[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>nfdiq1lgszrsmj3bfyn85hxk6pyk8gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167212</id>
      <parentid>5167211</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5167212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="2s6gj8aaxtqujt35w366b677h96yxli" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў 1972 годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «Warner Communications». Аднак пасля крызісу індустрыі відэагульняў 1983 «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.

За гісторыю існавання брэнда «Atari» існавала шэсць розных кампаній, якія насілі гэтае імя: «Atari, Inc.» (1972—1984), «Atari Corporation» (1984—1996), «Atari Games» (1984—2003), «Atari Interactive» (заснавана ў 1996, з 1998 па 2000 — даччынае прадпрыемства «Hasbro Interactive», з 2003 — даччынае прадпрыемства «Atari, SA»), «Atari, Inc.» (заснавана ў 2003, даччынае прадпрыемства «Atari, SA») і «Atari, SA» (заснавана ў 2003, да гэтага вядомая як «Infogrames») — сучасны ўладальнік гандлёвай маркі «Atari».
{{Зноскі}}
== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=Wolf, Mark J. P.|загаловак=The Video Game Explosion: A History from PONG to Playstation and Beyond|спасылка=https://www.questia.com/library/120085138/the-video-game-explosion-a-history-from-pong-to|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2008|старонак=380|isbn=978-0-31-333868-7|ref=Wolf}}
* {{Кніга|загаловак=Atari Inc. Business is Fun (Complete History of Atari - Volume 1)|аўтар=Marty Goldberg, Curt Vendel|год=2012|выдавецтва=Syzygy Company Press|isbn=978-0-9855974-2-9|ref=businessisfun}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2003 годзе]]
[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>2s6gj8aaxtqujt35w366b677h96yxli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167213</id>
      <parentid>5167212</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5167213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3477" sha1="iswmgmg73184nfpgyfgm7tpsydxjmjq" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў 1972 годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «Warner Communications». Аднак пасля крызісу індустрыі відэагульняў 1983 «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.

За гісторыю існавання брэнда «Atari» існавала шэсць розных кампаній, якія насілі гэтае імя: «Atari, Inc.» (1972—1984), «Atari Corporation» (1984—1996), «Atari Games» (1984—2003), «Atari Interactive» (заснавана ў 1996, з 1998 па 2000 — даччынае прадпрыемства «Hasbro Interactive», з 2003 — даччынае прадпрыемства «Atari, SA»), «Atari, Inc.» (заснавана ў 2003, даччынае прадпрыемства «Atari, SA») і «Atari, SA» (заснавана ў 2003, да гэтага вядомая як «Infogrames») — сучасны ўладальнік гандлёвай маркі «Atari».
{{Зноскі}}
== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=Wolf, Mark J. P.|загаловак=The Video Game Explosion: A History from PONG to Playstation and Beyond|спасылка=https://www.questia.com/library/120085138/the-video-game-explosion-a-history-from-pong-to|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2008|старонак=380|isbn=978-0-31-333868-7|ref=Wolf}}
* {{Кніга|загаловак=Atari Inc. Business is Fun (Complete History of Atari - Volume 1)|аўтар=Marty Goldberg, Curt Vendel|год=2012|выдавецтва=Syzygy Company Press|isbn=978-0-9855974-2-9|ref=businessisfun}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
*{{Афіцыйны сайт}}
*{{Патэнт ЗША|нумар=3793483|загаловак=Video image positioning control system for amusement device|дата=1972-11-24}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2003 годзе]]
[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>iswmgmg73184nfpgyfgm7tpsydxjmjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167214</id>
      <parentid>5167213</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>−[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2003 годзе]]; −[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="leyto60llon6707bbp5pibbn4oysmye" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў 1972 годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «Warner Communications». Аднак пасля крызісу індустрыі відэагульняў 1983 «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.

За гісторыю існавання брэнда «Atari» існавала шэсць розных кампаній, якія насілі гэтае імя: «Atari, Inc.» (1972—1984), «Atari Corporation» (1984—1996), «Atari Games» (1984—2003), «Atari Interactive» (заснавана ў 1996, з 1998 па 2000 — даччынае прадпрыемства «Hasbro Interactive», з 2003 — даччынае прадпрыемства «Atari, SA»), «Atari, Inc.» (заснавана ў 2003, даччынае прадпрыемства «Atari, SA») і «Atari, SA» (заснавана ў 2003, да гэтага вядомая як «Infogrames») — сучасны ўладальнік гандлёвай маркі «Atari».
{{Зноскі}}
== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=Wolf, Mark J. P.|загаловак=The Video Game Explosion: A History from PONG to Playstation and Beyond|спасылка=https://www.questia.com/library/120085138/the-video-game-explosion-a-history-from-pong-to|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2008|старонак=380|isbn=978-0-31-333868-7|ref=Wolf}}
* {{Кніга|загаловак=Atari Inc. Business is Fun (Complete History of Atari - Volume 1)|аўтар=Marty Goldberg, Curt Vendel|год=2012|выдавецтва=Syzygy Company Press|isbn=978-0-9855974-2-9|ref=businessisfun}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
*{{Афіцыйны сайт}}
*{{Патэнт ЗША|нумар=3793483|загаловак=Video image positioning control system for amusement device|дата=1972-11-24}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>leyto60llon6707bbp5pibbn4oysmye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167226</id>
      <parentid>5167214</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="t3ti17jge7q4ahqx89uaxje7o32krd8" xml:space="preserve">{{Кампанія}}
'''«Atari»''' — амерыканская кампанія па вытворчасці і выданні камп’ютарных гульняў. «Atari» аказала вялікі ўплыў на зараджэнне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі відэагульняў|en|Video game industry}} як перспектыўнай сферы эканомікі ў [[1970-я]] гады, і да [[1984]] года займала лідыруючае становішча на рынку відэагульняў.

Першапачатковая кампанія «Atari, Inc.» была заснавана ў [[1972]] годзе{{Sfn|Wolf|2008|p=59}}, і на працягу кароткага часу атрымала шырокую вядомасць на рынку відэагульняў. Да канца 1970-х гадоў «Atari, Inc.» стала самай хуткарослай кампаніяй ЗША, прыносячы трэць усяго даходу сваёй мацярынскай кампаніі «[[WarnerMedia|Warner Communications]]». Аднак пасля {{Не перакладзена 5|Крызіс індустрыі камп’ютарных гульняў 1983 года|крызісу індустрыі відэагульняў 1983 года|ru|Кризис индустрии компьютерных игр 1983 года}} «Atari, Inc.» была зачынена ў 1984 годзе і падзелена на некалькі незалежных кампаній, якім так і не ўдалося пасля вярнуць сабе лідэрства на рынку.

За гісторыю існавання брэнда «Atari» існавала шэсць розных кампаній, якія насілі гэтае імя: «Atari, Inc.» (1972—1984), «Atari Corporation» (1984—1996), «{{Не перакладзена 5|Atari Games|Atari Games|ru|Atari Games}}» (1984—2003), «Atari Interactive» (заснавана ў 1996, з 1998 па 2000 — даччынае прадпрыемства «Hasbro Interactive», з 2003 — даччынае прадпрыемства «Atari, SA»), «Atari, Inc.» (заснавана ў 2003, даччынае прадпрыемства «Atari, SA») і «Atari, SA» (заснавана ў 2003, да гэтага вядомая як «Infogrames») — сучасны ўладальнік гандлёвай маркі «Atari».
{{Зноскі}}
== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=Wolf, Mark J. P.|загаловак=The Video Game Explosion: A History from PONG to Playstation and Beyond|спасылка=https://www.questia.com/library/120085138/the-video-game-explosion-a-history-from-pong-to|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2008|старонак=380|isbn=978-0-31-333868-7|ref=Wolf}}
* {{Кніга|загаловак=Atari Inc. Business is Fun (Complete History of Atari - Volume 1)|аўтар=Marty Goldberg, Curt Vendel|год=2012|выдавецтва=Syzygy Company Press|isbn=978-0-9855974-2-9|ref=businessisfun}}
==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
*{{Афіцыйны сайт}}
*{{Патэнт ЗША|нумар=3793483|загаловак=Video image positioning control system for amusement device|дата=1972-11-24}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)]]
[[Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША]]</text>
      <sha1>t3ti17jge7q4ahqx89uaxje7o32krd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слейпнір</title>
    <ns>0</ns>
    <id>718916</id>
    <revision>
      <id>5167255</id>
      <parentid>5001842</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак, арфаграфія</comment>
      <origin>5167255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37825" sha1="g2cec3v2gagpv3ryfo2tntki4c6gtra" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}
'''Слейпнір''' («слізготны» ці «жывы, спрытны, шустры») — у [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]] васьміногі конь [[Одзін]]а, параджэнне [[Локі]]. У гонар Слейпніра названая разора на [[Плутон (карлікавая планета)|Плутоне]] (назва зацверджана [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]] 7 верасня 2017 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|title=Pluto Features Given First Official Names|publisher=[[Международный астрономический союз]]|date=2017-09-07|accessdate=2017-09-15|archive-date=7 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907204238/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Odin_riding_Sleipnir.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Odin_riding_Sleipnir.jpg/220px-Odin_riding_Sleipnir.jpg|міні|Одзін на Слейпніры. [[Мініяцюра]] [[Ісландыя|ісландскага]] [[манускрыпт]]а XVIII ст.]]

== Літаратурныя крыніцы ==
[[Файл:Odin_rides_to_Hel.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Odin_rides_to_Hel.jpg/220px-Odin_rides_to_Hel.jpg|міні|«Одзін адпраўляецца ў Хэльхэйм» (ілюстрацыя 1908 г.) Аўтар В. Г. Колінгвуд.]]

=== Старажытныя літаратурныя помнікі ===

==== Старэйшая Эда ====
У Старэйшай Эдзе Слейпнір з’яўляецца або згадваецца ў Прамовах Грымніра, Прамовах Сігрдрывы, Снах Бальдра і ў песні пра Хюндле. У Прамовах Грымніра, Грымнір (ён жа — Одзін, пакуль які хаваецца і не які выдае сваёй асобы) кажа хлопчыку па імі Агнар (у вершах) пра тое, што Слейпнір — лепшы сярод коней.
{{Пачатак цытаты}}
Дрэва лепшае —&lt;br /&gt;
ясень Ігдрасіль,&lt;br /&gt;
лепшы струг —&lt;br /&gt;
Скідбладнір,&lt;br /&gt;
лепшы ас — Одзін,&lt;br /&gt;
лепшы конь — Слейпнір,&lt;br /&gt;
лепшы мост — Більрост,&lt;br /&gt;
скальд лепшы — Брагі&lt;br /&gt;
і каршак — Хаброк,&lt;br /&gt;
а Гарм — лепшы сабака.&lt;br /&gt;
{{Канец цытаты}}

У Прамовах Сігрдрывы, валькірыя Сігрдрыва кажа герою Сігурду, што «руны ўпрыгожылі… Слейпніра зубы і санкавы падрэз». У Снах Бальдра, пасля таго, як асы сабраліся на тынг і размаўлялі пра тое, з-за чаго сны ў Бальдра такія злавесныя,
{{Пачатак цытаты}}
Одзін устаў,&lt;br /&gt;
старажытны Гаўт,&lt;br /&gt;
сядло ўсклаў&lt;br /&gt;
на спіну Слейпніра;&lt;br /&gt;
адтуль ён уніз&lt;br /&gt;
у Нільфхель паехаў
{{Канец цытаты}}

У частцы «Песні пра Хюндле» — «Кароткім прадраканні вёльвы» гаворыцца пра тое, што Локі спарадзіў трохі пачвар:
{{Пачатак цытаты}}
Ад Ангрбады Локі&lt;br /&gt;
Ваўка нарадзіў,&lt;br /&gt;
а Слейпнір — сын Локі&lt;br /&gt;
ад Свадільфары&lt;br /&gt;
яшчэ адна пачвара,&lt;br /&gt;
самае злое,&lt;br /&gt;
на свет народжана&lt;br /&gt;
Бюлейста братам.&lt;br /&gt;
{{Канец цытаты}}

=== Малодшая Эда ===
[[Файл:Edda.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Edda.jpg/220px-Edda.jpg|справа|міні|Тытульны ліст манускрыпта «малодшай Эды» XVIII ст., якая паказвае Одзіна, Хеймдаля, Слейпніра і іншых герояў скандынаўскай міфалогіі.]]
[[Файл:Treated_NKS_hermodr.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Treated_NKS_hermodr.jpg/220px-Treated_NKS_hermodr.jpg|справа|міні|Хермад, які асядлаў Слейпніра (злева), Бальдр (справа уверсе) і Хэль (справа ўнізе). Мініяцюра ісландскага манускрыпта XVIII ст.]]
Першая згадка пра Слейпніра — у першай частцы [[Малодшая Эда|Малодшай Эды]]&lt;ref&gt;Цитаты из Младшей Эдды даны в переводе О. А. Смирницкой под ред. М. И. Стеблин-Каменского по изданию: {{Кніга|год=1970}}&lt;/ref&gt; — бачанні Гюльві ў 15-й главе, дзе гаворыцца пра тое што кожны дзень Асы перапраўляюцца па мосце Біўрэст, а таксама прыводзіцца спіс коней, на якіх яны ездзяць. Гэты спіс пачынаецца з Слейпніра: «Слейпнір, лепшы з іх, ён належыць Одзіну, гэты конь на васьмі нагах». У частцы 41 Высокі цытуе страфы з прамоў Грымніра (старэйшая Эда), у якіх згадваецца Слейпнір.

Частка 42 апісвае паходжанне Слейпніра. [[Гюльві|Ганлеры]] (які з’яўляецца замаскіраваным конунгам Гюльві, апісаным у кнізе вышэй) пытаецца Высокага (Одзіна), каму належыць конь Слейпнір, і што пра гэтага каня ён можа расказаць. Высокі здзівіўся таму, што Ганлеры нічога не вядома пра Слейпніра і пра яго паходжанне, і распавёў гісторыю — калі багі ўзвялі Мідгард і ўзвялі Вальгалу, прыйшоў да іх нейкі майстар, які ўзяўся пабудаваць за тры паўгоддзя сцены, якія маглі б выстаяць супраць горных волатаў і іняістых волатаў, калі яны ўздумаюць напасці на Мідгард. У абмен на гэта ён прасіў Фрэю ў жонкі і хацеў завалодаць сонцам і месяцам. Асы трымалі савет і пагадзіліся, з умовай, што майстар атрымае ўсё, што просіць, калі здолее пабудаваць сцены ў адну зіму, без выкарыстання чыёй-небудзь дапамогі. Будаўнік папрасіў толькі аб адным — каб яму дазволілі выкарыстоўваць свайго жарабца Свадзільфары. Па парадзе Локі, просьба была задаволеная. Жарабец Свадзільфары быў удвая мацней будаўніка, і, на здзіўленне багоў, перавозіў каменныя груды вялізнага памеру. Будаўнік і [[Свадзільфары]] вельмі хутка ўзводзілі сцяну, і за тры дні да тэрміну заканчэння работ (да пачатку лета) заставалася зрабіць толькі вароты. Багі сабраліся і вырашылі знайсці таго, хто панясе адказнасць за падобны дагавор, у выніку яны аднадушна вырашылі, што ў гэтым, як і ў большасці непрыемнасцяў, вінаваты Локі.

Багі абвясцілі, што Локі будзе аддадзены жудаснай смерці, калі не зможа прыдумаць, як пазбавіць будаўніка платы, і пагражалі забіць яго. Спалохаўшыся, Локі пакляўся, што прыдумае падкоп, які стаў бы прычынай для пазбаўлення будаўніка платы, чаго б яму гэта не варта было. У тую ж ноч, калі будаўнік выехаў каб здабыць камянёў разам са сваім жарабцом Свадзільфары, з-за дрэва выбегла кабыла. Конь прызыўна заржаў і, толькі заўважыўшы, што гэта была за кабыла, Свадзільфары ашалеў, заржаў, парваў вупраж і кінуўся да яе. Кабыла пабегла ў лес, за ёй рушыў услед Свадзільфары, а за імі пагнаўся і муляр. Коні бегалі ўсю ноч напралёт, у выніку чаго будаўніцтва было перапынена, а тэмп працы, зададзены будаўніком, быў страчаны.

Калі Асы зразумелі, што будаўнік — з роду [[Ётуны|ётунаў]], яны занядбалі сваімі папярэднімі клятвамі і заклікалі [[Тор (міфалогія)|Тора]]. З’явіўшыся, Тор забіў будаўніка, разбіўшы яго чэрап у аскепкі з дапамогай молата [[М’ёльнір]]. Аднак, Локі зацяжарыў ад Свадзільфары і некалькі пазней спарадзіў шэрае жарабя з васьмю нагамі — каня Слейпніра, «і няма каня лепш у багоў і людзей».

У частцы 49, Высокі апісвае смерць [[Бальдр]]а. [[Хермод|Хэрмод]], сын Одзіна, пагадзіўся ехаць да [[Хэль (міфалогія)|Хэль]], каб прапанаваць выкуп за вяртанне Бальдра. «Вывелі тут Слейпніра, каня Одзіна, ускочыў Хэрмод на таго каня і памчаўся прэч». Хэрмод ехаў дзевяць начэй па шырокіх, цёмных далінах, дзе нічога не мог разглядзець, пакуль не пад’ехаў да ракі Г’ель і не ступіў на мост, высланы святлівым золатам. Там ён сустрэў дзяўчыну па імі Модгуд, якая ахоўвала мост. Падчас размовы з Хэрмодам Модгуд адзначае, што пад ім адным мост грукоча не менш, чым пад пяццю полчышчамі мёртвых, якія праязджалі праз мост на днях. Слейпнір і Хэрмод адправіліся «ўніз і на поўнач» па дарозе ў Хэльхэйм, пакуль ўдваіх не наблізіліся да брамы ў Хэльхэйм. Хэрмод спешыўся з Слейпніра, зацягнуў яго папругу, а затым зноў асядлаў яго і прышпорыў. Слейпнір пераскочыў праз браму, ды так высока, што іх зусім не закрануў. Хэрмод пад’ехаў да палат і злез са Слейпніра. Просьба Хэрмода да Хэль аб вяртанні Бальдра была прынятая з пэўнымі ўмовамі і Хэрмод адправіўся назад у Асгард; Бальдр праводзіў яго з палат.

У кнізе Мова паэзіі (другая частка малодшай Эды), у частцы 16 адзін з кенінгаў Локі «родзіч Слейпніра». У частцы 17, прыводзіцца гісторыя ў якой Одзін адпраўляецца на Слейпніры ў [[Ётунхейм]] і прыбывае ў рэзідэнцыі [[Ётуны|ётуна]] князя Грунгніра. Грунгнір пытаецца: «Хто гэта скача ў залатым шлеме па водах і паветры? У яго конь на дзіва добры». Одзін гатовы аддаць галаву на адсячэнне, што няма каня лепш ва ўсім Ётунхейме. Грунгнір прызнаў, што гэта выдатны конь, але заявіў, што ў яго каня, [[Гулфаксі]] (Залатая грыва), «ногі куды даўжэй». Абураны Грунгнір ускочыў на Гулфаксі, маючы намер атакаваць Одзіна за яго хвальбу. Одзін скакаў з усіх сіл, трымаючы Грунгніра на адлегласці; у парыве лютасьці, Грунгнір не заўважыў як быў ужо каля брамы Асгарда.

У частцы 58, Слейпнір згадваецца ў спісе коней у Туле Торгрыма: «Крумкач і Слейпнір — слаўныя коні». Акрамя таго, Слейпнір двойчы згадваецца ў кенінгах карабля — у частцы 25 у творы скальда Рэва і як «марскі Слейпнір» у частцы 49 у паэме Хусдрапа Ульва Угасона.

==== Сага пра Хервер і Хейдрэка ====
У Сазе пра Хервер і Хейдрэка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/forn/hervor/ru.html|title=Сага о Хервёр и Хейдреке|author=Ермолаев Т. (перевод).|accessdate=2011-06-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CjOgGvQ?url=http://norse.ulver.com/src/forn/hervor/ru.html#|archivedate=2011-08-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; фрагмент «Загадкі Гестумбліндзі» змяшчае загадку пра Слейпніра і Одзіна:
{{Пачатак цытаты}}
&lt;poem&gt;
Тады Гестумбліндзі сказаў:
Што гэта за двое,
у якіх дзесяць ног,
тры вокі
і адзін хвост?
Конунг Хейдрэк,
думай над загадкай.
— Гэта Одзін скача на Слейпніры. (адказаў Конунг Хейдрэк)
&lt;/poem&gt;
{{Канец цытаты}}

==== Сага аб Вёльсунгах ====
У частцы 13 Сагі аб Вёльсунгах&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Сага о Вёльсунгах|адказны=Пер. Б. И. Ярхо|выданне=Корни Иггдрасиля|месца={{М.}}|выдавецтва=Терра|год=1997|isbn=5-300-00913-X}}&lt;/ref&gt; герой Сігурд на шляху ў лес сустракае даўгабародага старца (замаскіраванага Одзіна), якога ён ніколі раней не бачыў. Сігурд кажа старому, што ён збіраецца выбраць каня, і просіць яго пайсці з ім, каб дапамагчы яму вырашыць якога менавіта. Стары кажа, што яны павінны прыгнаць коней да ракі Бусілт’орн. Удваіх яны гоняць коней далей на самую глыбіню Бусілт’орн, усе коні плывуць назад да берага, акрамя вялікага, маладога і прыгожага шэрага жарабца, якога ніхто ніколі не аб’язджаў. Сівабароды стары сказаў, што гэты конь — «паходзіць ад Слейпніра» і што «трэба старанна яго выгадаваць, каб стаў ён усіх коней лепш». Затым Стары знік. Сігурд назваў каня Грані.

==== Дзеянні данаў ====
Слейпнір з’яўляецца ў некаторых падзеях, апісаных у кнізе «[[Дзеянні данаў]]». У гэтай кнізе малады Хадзінг сустракае вялікага аднавокага чалавека шаноўнага ўзросту — Люсіра. Хадзінг і Люсір адкрываюць ваенную кампанію супраць Локіра, кіраўніка [[Курляндыя|Курляндыі]]. Яны церпяць паразу; стары бярэ Хадзінга на свайго каня і вязе ў свой дом, дзе поіць асвяжальным напоем. Стары чытае нараспеў прароцтва, пасля чаго вязе Хадзінга назад на тое месца, дзе падабраў яго. Падчас зваротнага шляху Хадзінг дрыжыць ад страху пад мантыяй старога, але падглядвае праз яе дзіркі. Ён выяўляе, што пад капытамі каня — мора, але бо нельга глядзець на забароненыя рэчы, ён адвёў свае здзіўленыя вочы ад жахлівага выгляду дарог, якімі яны праязджалі.

Акрамя таго, у другой кнізе, У «Песні пра Б’яркі», Бёдвар Б’яркі згадвае Одзіна і Слейпніра: «Калі б я толькі мог зірнуць на жудаснага мужа [[Фрыг]], калі б ён не быў закрыты сваім белым шчытом, і вёў свайго высокага каня, ён бы ніякім спосабам не выбраўся цэлым з Лайрэ…».

== У культуры ==
[[Файл:Tjängvide.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Tj%C3%A4ngvide.jpg/200px-Tj%C3%A4ngvide.jpg|справа|міні|267x267пкс|[[Карцінныя камяні|Камень]] Т’енвідэ.]]
[[Файл:Bildstenen_Volundstenen.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Bildstenen_Volundstenen.jpg/200px-Bildstenen_Volundstenen.jpg|справа|міні|284x284пкс|Камень Ардрэ VIII.]]
[[Файл:Tangelgarda_Odin.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Tangelgarda_Odin.jpg/200px-Tangelgarda_Odin.jpg|справа|міні|200x200пкс|Фрагмент Паўночнай рэльефнай пліты (Тэнгельгордскі камень, размешчаны ў Тэнгельгордзе, парафіі {{Не перакладзена 2|Лэрбру||en|Lärbro}}, Готланд, Швецыя); на кані, магчыма, намаляваны Одзін на Слейпніры і два {{Не перакладзена 2|Валькнут|валькнута|en|Valknut}} (вузлы ў форме трылісніка).]]
[[Файл:Bracteate_from_Funen,_Denmark_(DR_BR42).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Bracteate_from_Funen%2C_Denmark_%28DR_BR42%29.jpg/200px-Bracteate_from_Funen%2C_Denmark_%28DR_BR42%29.jpg|справа|міні|200x200пкс|Брактэат (DR 42) C вострава [[Фюн]], Данія. Брактэат мае на сабе Руніцкі надпіс; згодна з інфармацыяй пра гэты экспанат у Нацыянальным музеі Даніі, надпісы на зразумелай мове зліваюцца з неперакладальнымі і ўтрымліваюць слова «Высокі» (Одзін), і слова {{Не перакладзена 2|АЛУ (сакральное слово)|&quot;АЛУ&quot;|en|Alu (runic)}}]]
[[Файл:SÁM_66,_75r,_Hermóðr_and_Baldr.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/S%C3%81M_66%2C_75r%2C_Herm%C3%B3%C3%B0r_and_Baldr.jpg/200px-S%C3%81M_66%2C_75r%2C_Herm%C3%B3%C3%B0r_and_Baldr.jpg|справа|міні|252x252пкс|Хэрмод, які скача ў Хэльхэйм прасіць вяртання Бальдра. Мініяцюра ісландскага манускрыпта XVIII ст.]]
Слейпнір намаляваны на двух [[Карцінныя камяні|карцінных камянях]] з вострава [[Готланд (востраў)|Готланд]] (8-е стагоддзе), а таксама на Т’енвідэ і Ардрэ VIII (VIII—XI стагоддзе).

Слейпнір з Одзінам намаляваны на драўляным рэльефе «Odin på Sleipnir» Дагфіна Верэнскольда (Dagfin Werenskiold) (1945—1950) звонку гарадской ратушы [[Осла]], [[Нарвегія]].

Статуя Слейпніра (1998), стаіць ў Веднсберы ([[Англія]]), горадзе, які бярэ сваю назву ад англасаксонскай версіі Одзін, Ведн (Wōden)&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Noszlopy, George Thomas, Waterhouse, Fiona.|загаловак=Public Sculpture of Staffordshire and the Black Country|спасылка=https://books.google.com/books?id=RbfVkHMTC0cC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|выдавецтва=Liverpool University Press|год=2005|isbn=0853239894}}&lt;/ref&gt;.

У [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Рэдзьярда Кіплінга]] ёсць невялікі аповяд, першапачаткова названы «Слейпнір», пазней пераназваны «Турында» (Thurinda) (1888), у якім апісваўся конь па імі Слейпнір.

Слейпнір быў і застаецца папулярнай назвай для суднаў у Паўночнай Еўропе.

Малюнак Слейпніра выкарыстоўваецца ў сучасных гербах:&lt;gallery&gt;
Файл:Försvarsmaktens logistik vapen.svg|Герб Абаронных сіл тылу (Узброеныя Сілы тылу), часткі Узброеных Сіл Швецыі
Файл:HMS Sleipner vapen.svg|Герб HMS Sleipner, частка ваенна-марскога флоту Швецыі
Файл:Försvarsmaktens underhållscentrum.svg|Герб абаронных сіл underhållscentrum (Försvarsmaktens underhållscentrum), частка арміі Швецыі
Файл:Verkstadsadministrativt centrum vapen.svg|Герб Веркстадскага (Verkstad) адміністрацыйнага цэнтра (Узброеныя Сілы тылу), часткі Узброеных Сіл Швецыі
&lt;/gallery&gt;У яго гонар названа разора Слейпніра на [[Плутон (карлікавая планета)|Плутоне]].

== Фальклор ==
У нашы дні Слейпнір з’яўляецца ў ісландскім фальклоры як стваральнік каньёна Аўсбіргі.

Каньён Аўсбіргі, хутчэй за ўсё, быў утвораны катастрафічным ледавіковым завадненнем ракі [[Ёкульсаў-аў-Ф’ёдлум|Ёкульсаў-ау-Ф’ёдлум]] у канцы апошняга ледніковага перыяду, першы раз 8-10 тыс.гадоў таму, а потым другі раз каля 3000 гадоў таму. З тых часоў рака змяніла сваю плынь і цяпер знаходзіцца прыблізна за 2 км на ўсход. Легенда тлумачыць незвычайную форму каньёна інакш — мянушка «след Слейпніра» бярэ пачатак з міфа аб тым, што васьміногі конь Одзіна, Слейпнір, адным са сваіх капытоў закрануў тут зямлі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Simek, Rudolf.|загаловак=Dictionary of Northern Mythology|адказны=Пер. Angela Hall|выдавецтва=D.S. Brewer|год=2007|isbn=0859915131}}&lt;/ref&gt;. Таксама, легенда апавядае аб тым, што цясніна з’яўляецца сталіцай «схаванага народа», які жыве ў расколінах навакольных скал.

== Тэорыі ==
Джон Ліндау (John Lindow) выказаў здагадку&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Lindow, John.|загаловак=Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs|спасылка=https://books.google.com/books?id=KlT7tv3eMSwC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|выдавецтва=[[Oxford University Press]]|год=2001|isbn=0-19-515382-0}}&lt;/ref&gt;, што «сувязь Слейпніра з светам мёртвых дадае асаблівую дакладнасць аднаго з кенінгаў, у якім Слейпнір з’яўляецца як замена слова леер», спасылаючыся на выраз «марскі Слейпнір», выкарыстаны Ульвам Угасонам у паэме Хусдрапа, якая апісвае пахаванне Бальдра. Ліндоў працягвае: «яго (Úlfr Uggason) выкарыстанне Слейпніра ў кенінгу паказвае, што роля Слейпніра ў няўдалым адраджэнні Бальдра была вядомая ў той час у Ісландыі, гэта, безумоўна, сведчыць аб тым, што Слейпнір быў актыўным героем у міфалогіі апошніх дзесяцігоддзяў паганства». Ліндоў дадае, што чысло ног Слейпніра (восем) паказвала на вялікую хуткасць або нейкім чынам было звязана з культавай дзейнасцю.

[[Хільда Эліс-Дэвідсан]] адзначае&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Эллис-Дэвидсон, Хильда|Ellis Davidson, H. R.]]|загаловак=Gods And Myths Of Northern Europe|выдавецтва=Penguin Books|год=1990|isbn=0140136274}}&lt;/ref&gt;, што «васьміногі конь Одзіна з’яўляецца тыповым канём для шамана» і што ў падарожжа шамана на нябёсы або ў пекла, шамана «сядзіць, як звычайна ўяўляюць, на нейкіх птушках або жывёлах». Па словах Дэвідсан, ездавая істота шамана можа быць рознай, але конь у гэтай ролі сустракаецца даволі часта ў месцах, дзе шырока выкарыстоўваюцца коні, а тое, што Слейпнір здольны перавозіць бога па паветры, таксама характэрна для каня шамана. Дэвідсан прыводзіць прыклад з даследаванняў [[Мірча Эліядэ]] пра васьмінога жарабя з гісторыі пра бурацкага шамана. Дэвідсан кажа, што, хоць ажыццяўляліся спробы звязаць Слейпніра з цацачнымі конікамі на палцы (hobby horses) і коньмі з лічбай ног, якія перавышаюць чатыры, якіх выкарыстоўваюць у карнавалах і шэсцях, больш удалым, верагодна, з’яўляецца падабенства з насілкамі, на якіх нясуць нябожчыка падчас пахавальнай працэсіі чатыры насільшчыка; такім чынам, у пераносным сэнсе, нябожчыка можна апісаць, як ездака на васьміногім кані. У якасці прыкладу Дэвідсан прыводзіць пахавальныя песні народа [[Гонды]] у Індыі, запісаныя Верыерам Элвінам (Verrier Elwin), сфармуляваўшы наступнае: У ім згадваецца Багры Маро, конь з васьмю нагамі, і, як бачна з песні, гэты конь вязе пахавальныя дрогі мерцвяка. Дэвідсан кажа, што песню спявалі, калі паміралі вядомыя жыхары вёскі Мурыя і прыводзіць верш:
{{Пачатак цытаты}}
What horse is this?(Што за конь?)

It is the horse of Bagri Maro. (Гэта конь Багры Маро.)

What should we say of its legs? (Што можна сказаць пра яго ногі?)

This horse has eight legs. (У гэтага каня восем ног.)

What should we say of its heads?(Што можна сказаць пра яго галаву?)

This horse has four heads. . . . (У гэтага каня 4 галавы…)

Catch the bridle and mount the horse. (Злаві аброць і засядлай каня.)
{{Канец цытаты}}

Дэвідсан дадае, што з такой карціны можа натуральным чынам прытрымлівацца ўяўленне пра каня Одзіна, як васьмінога, і што «гэта адпавядае паданнях аб Слейпніры, як пра каня, які можа пераносіць вершніка на зямлю мёртвых».

Ула Лоўмэнд (Ulla Loumand) згадвае&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Loumand, Ulla.|загаловак=The Horse and its Role in Icelandic Burial Practices, Mythology, and Society|выданне=Old Norse Religion in Long Term Perspectives: Origins, Changes and Interactions, an International Conference in Lund, Sweden, June 3-7, 2004|месца=Lund|выдавецтва=Nordic Academic Press|год=2006|isbn=91-89116-81-X|спасылка=https://books.google.com/books?id=gjq6rvoIRpAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; Слейпніра і лятучага каня Хофварпніра («Квяцісты капыток», конь багіні [[Гна]]) як «яркія прыклады» коней у скандынаўскай міфалогіі, якія маглі быць «пасрэднікамі паміж небам і зямлёй, паміж [[Асгард]]ам, [[Мідгард]]ам і [[Утгард]]ам і паміж светам смяротных і падземным светам».

У энцыклапедыі індаеўрапейскай культуры&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Encyclopedia of Indo-European Culture|адказны=Под ред. Mallory, J. P. и Adams, Douglas Q|выдавецтва=Taylor &amp; Francis|год=1997|isbn=1884964982}}&lt;/ref&gt; вылучаецца здагадка аб тым, што восем ног Слейпніра — перажытак асацыяваных з коньмі багоў-блізнят. Згадка [[Міфалагема|міфемы]] багоў-блізнят знойдзена ў шматлікіх [[Індаеўрапейцы|інда-еўрапейскіх]] культурах, і ў канчатковым рахунку яна выцякае з праіндаеўрапейскай рэлігіі. Энцыклапедыя сцвярджае, што &quot;[ … ] Слейпнір нарадзіўся з падвойным наборам ног, тым самым прадстаўляючы першапачатковую пару коней «Як [[Фрэйр]] і [[Ньёрд]], Слейпнір адказвае за перапраўку мёртвых у свет іншы». У слоўніку праводзяцца паралелі паміж нараджэннем Слейпніра і міфамі, якія паказваюць на багіню кельтаў, якая нарадзіла двух Боскіх коней-блізнят. У змест гэтых міфаў уваходзіць гісторыя пра непажаданага прыхільніка, які таксама патрабаваў для сябе багіню, і пра спакушэнне будаўнікоў.

== Слейпнір у масавай культуры ==

* The Flight of Sleipnir — амерыканскі гурт з Каларада ў жанры стоўнер-метал.
* Sleipnir — нямецкі гурт, якая грае ў стылі [[Рок супраць камунізму|RAC]]/Ballads.
* Кампазіцыя «Sleipnir» ісландскай [[фолк-метал]] гурта Skálmöld (альбом «''Börn Loka»).''
* Кампазіцыя «Between Sleipnir’s Breaths» дрон-дум-амбіент гурта Sunn O))) (альбом «Life Metal»)
* Кампазіцыя «Sleipnir» амерыканскага [[хэві-метал]] гурта Manowar (альбом Gods of War).
* Кампазіцыя «Слейпнир» расійскага фолк гурта Хольда.
* Кампазіцыя «Слейпнир» расійскага [[фолк-метал]] гурта Svaskalver.
* Слейпнір — лятаючы Васьміногі конь Старога Хрофта — згадваецца ў літаратурных цыклах «Летапісы Х’ерварда» і «Летапісе Разлома» расійскага пісьменніка ў жанры фэнтэзі [[Нік Перумаў|Ніка Перумава]].
* У Сусвеце [[EVE Online]] Слейпнір — карабель кіравання флотам (command ship) расы Мінматар.
* У Сусвеце Aion гэтак жа ёсць персанаж па імі Слейпнір, які пачынае ланцужок квэстаў адной з місій. У ўзнагароду даецца тытул «Ахвяра Слейпніра».
* 1 красавіка 2014 года, у якасці першакрасавіцкага розыгрышу, у гульню на тэму паветраных баёў сярэдзіны XX стагоддзя «World of Warplanes» быў дададзены лятальны апарат Слейпнір. У гульні ён прадстаўлены ў выглядзе «лятучай талеркі».
* У анімэ-серыяле Aldnoah Zero адзін з галоўных герояў выкарыстоўвае механічнага робата які называецца KG-6 Sleipnir. Пазней яго карыстальнік пазбаўляецца вока і нават сам згадвае [[Одзін]]а.
* Паўпаглыбнае кранавае судна Sleipnir названа так з-за свайго выгляду.
{{Зноскі}}

== Літаратура ==

* {{кніга|загаловак=The Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|спасылка=https://books.google.com/books?id=x8rO2P0VmjQC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|адказны=Пер. Byock, Jesse|месца=Лондон|выдавецтва=[[University of California Press]]|год=1990|isbn=0-520-23285-2}}
* {{кніга|загаловак=Edda|адказны=Пер. Faulkes, Anthony|выдавецтва=Everyman's Library|год=1995|isbn=0-4608-7616-3}}
* {{кніга|аўтар=[[Саксон Грамматик|Grammaticus, Saxo.]]|загаловак=The Danish History|спасылка=https://books.google.com/books?id=seg9gDAJzOwC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_v2_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|адказны=Пер. Oliver Elton|выдавецтва=BiblioBazaar|год=2006|isbn=1-42624-0045-4}}{{Недаступная спасылка}}
* {{кніга|аўтар=Hollander, Lee Milton.|загаловак=Old Norse Poems: The Most Important Nonskaldic Verse Not Included in the Poetic Edda|спасылка=http://www.sacred-texts.com/neu/onp/onp17.htm|выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=1936}}
* {{кніга|аўтар=P. M. C. Kermode.|загаловак=Traces of Norse Mythology in the Isle of Man|спасылка=https://books.google.com/books?id=TmUWAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|выдавецтва=[[Harvard University Press]]|год=1904}}
* {{кніга|загаловак=The Poetic Edda|адказны=Пер. Larrington, Carolyne|выдавецтва=Oxford World's Classics|год=1999|isbn=0192839462}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Міфічныя коні]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>g2cec3v2gagpv3ryfo2tntki4c6gtra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бюлейст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719729</id>
    <revision>
      <id>5167265</id>
      <parentid>4933553</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5167265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12176" sha1="a47fwpapop92rjnohmsk7g5p6vgmbcp" xml:space="preserve">{{Міфалагічны персанаж}}

'''Бюлейст''' ({{Lang-non|Býleistr}}, у іншых манускрыптах '''Білейпт'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/edda/voluspa/rus.html|title=Прорицание провидицы|publisher=norroen.info|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220164527/http://norroen.info/src/edda/voluspa/rus.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, {{Lang-non|Býleiptr}}) — ў [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскай міфалогіі]] волат ([[Ётуны|ётун]]), брат [[Локі]]&lt;ref&gt;''Kathleen N. Daly'' Norse Mythology A to Z, Third Edition. — Chelsea House, 2010. — С. 14, 15 — ISBN 978-1-4381-2801-6.&lt;/ref&gt;.

== Этымалогія ==
''Býleistr'' ў [[Старажытнаскандынаўская мова|старажытнаскандынаўскай мове]] паходзіць, хутчэй за ўсё, ад слоў ''bylr'' («парыў ветру», «бура») і ''leiptr'' («маланка») і можа азначаць «бліскучы ў шторме»&lt;ref&gt;''Jan de Vries'' Altnordisches Etymologisches Wörterbuch. 2. Auflage. — Leiden: E. J. Brill, 1977. — С. 67, 351.&lt;/ref&gt; альбо «той хто супакойвае маланку». На думку [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[Філалогія|філолага]] Бенджаміна Торпа паходжанне гэтага міфалагічнага імя магло быць звязана з спалучэннем слоў «паселішча» і «спусташаць»&lt;ref&gt;''Бенджамин Торп'' Нордическая мифология. — М .: Вече, 2008. — С. 116 — ISBN 978-5-9533-1938-6.&lt;/ref&gt;. У яшчэ адной версіі першай часткай з’яўляецца ''bý'' («пчала»)&lt;ref&gt;''Викернес В.'' Скандинавская мифология и мировоззрение. 2-е издание. — Тамбов, 2010. — С. 123 — ISBN 978-5-88934-440-7.&lt;/ref&gt;, адсюль альтэрнатыўны пераклад як «блукаючы сярод пчол» якія могуць выступаць тут у якасці метафары)&lt;ref name=&quot;Фролов&quot; /&gt;. Англамоўны [[Медыявістыка|медыявіст]] Джон Ліндоў таксама лічыць малапрадуктыўнымі спробы звязаць этымалогію гэтага імя з нейкай метэаралагічнай з’явай&lt;ref&gt;''John Lindow'' Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs. — Oxford University Press, 2001. — С. 91 — ISBN 0-19-515382-0.&lt;/ref&gt;.

== Бюлейст у пісьмовых крыніцах ==
У «[[Старэйшая Эда|Старэйшай Эдзе]]» Бюлейст згадваецца двойчы: у страфе 51 «Прадраканні вёльвы» і ў страфе 40 «Песні пра Хюндле», у якіх гаворыцца, што Локі з’яўляецца братам Бюлейста&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/edda/voluspa/rut.html|title=Прорицание вёльвы|publisher=norroen.info|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220164828/http://norroen.info/src/edda/voluspa/rut.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/edda/hyndlu/ru.html|title=Песнь о Хюндле|publisher=norroen.info|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220165232/http://norroen.info/src/edda/hyndlu/ru.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У «Бачанне Гюльві» (глава33) і ў «Мове паэзіі», якія ўваходзяць у склад «[[Малодшая Эда|Малодшай Эдды]]», яе аўтар [[Сноры Стурлусан]] называе братоў Бюлейста (Локі, [[Хелбліндзі]]) і іх бацькоў ([[Фарбаўці]], [[Лаўвея]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/snorra/2bi.html|title=Видение Гюльви (билингва)|publisher=norroen.info|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194214/http://norroen.info/src/snorra/2bi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Язык&quot;&gt;{{Cite web|url=http://norroen.info/src/snorra/3bi.html|title=Язык поэзии (билингва)|publisher=norroen.info|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821010358/http://norroen.info/src/snorra/3bi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У напісаным у IX стагоддзі «Спісе Інглінгаў» выкарыстан кенінг «дачка брата Бюлейста» са значэннем «адправіцца да [[Хэль (міфалогія)|Хэль]]», то бок «памерці» (Хэль — дачка Локі, валадарка свету мёртвых)&lt;ref name=&quot;Gering&quot;&gt;{{Cite web|author=Gering, Hugo|url=https://archive.org/details/dieliederderedda0301geriuoft/page/66|title=Kommentar zu den Liedern der Edda. Erste Hälfte: Götterlieder — С. 66|lang=de|publisher=Halle (Saale): Buchhandlung des Waisenhauses, 1927}}&lt;/ref&gt;. Прычым выкарыстанне гэтага апісання ў скальдычнай паэзіі не адзінкава&lt;ref&gt;''Rudolf Meissner'' Die Kenningar der Skalden. — Bonn, Leipzig: Kurt Schroeder, 1921. — С. 396.&lt;/ref&gt;.

== Інтэрпрэтацыі і меркаванні ==
Па версіі [[Нарвегія|нарвежскага]] лінгвіста Софуса Буге Бюлейст не хто іншы, як кіраўнік [[Біблія|біблейскіх]] дэманаў [[Вельзевул]] (а Локі пры гэтым павінен быў адпавядаць [[Люцыфер]]у)&lt;ref name=&quot;Bugge&quot;&gt;''Sophus Bugge'' Studien über die Entstehung der nordischen Götter- und Heldensagen. — München: Christian Kaiser, 1889. — С. 75—76, 446&lt;/ref&gt;. Падставай для такой здагадкі (адрынутага больш познімі даследаваннямі&lt;ref name=&quot;Gering&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Meyer, Richard M.|url=https://archive.org/details/altgermanischere00meye/page/350|title=Altgermanische Religionsgeschichte — С. 350, 351|lang=de|publisher=Leipzig: Quelle &amp; Meyer, 1910}}&lt;/ref&gt;) з’яўляліся падабенства гучання і магчымыя значэнні іх імёнаў: [[Мовазнаўства|лінгвістычна]] звязанага з пчоламі Бюлейста і «ўладара мух» Вельзевула&lt;ref name=&quot;Bugge&quot; /&gt;. [[Германія|Нямецкі]] даследчык [[Скандынавія|Скандынавіі]] і [[Фалькларыстыка|фалькларыст]] Ойген Могк падаваў Бюлейста як адну з праяў Локі&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Mogk, Eugen|url=https://archive.org/details/bub_gb_uBIWAAAAYAAJ/page/n125|title=Germanische Mythologie — С. 119|lang=de|publisher=Strassburg: Karl J. Trübner, 1898}}&lt;/ref&gt;, яго негатыўную бок&lt;ref&gt;''Elsa-Brita Titchenell'' Die Masken Odins. Weisheit aus dem Altnordischen. — Theosophischer Verlag GmbH, 1995. — С. 110. — ISBN 3-930623-19-6.&lt;/ref&gt;. А яго суайчыннік [[Філалогія|філолаг]] Карл Вайнхольд, таксама абапіраючыся на значэнне імёнаў, атаясамліваў Бюлейста з Кары (сынам Форньёта, персаніфікацыяй ветру) і прыпісваў яму панаванне над вятрамі&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Weinhold, Karl|url=https://archive.org/details/diesagenvonloki00weingoog/page/n11|title=Die Sagen von Loki — С. 5, 6|lang=de|publisher=Druck von Breitkopf und Härtel, 1848}}&lt;/ref&gt;. У іншым даследаванні праводзяцца паралелі паміж Локі (і яго братамі) і персанажам [[Карэла-фінская міфалогія|Карэла-фінскай міфалогіі]] [[Старая Лоўхі|Лоўхі]] (і яе дзецьмі)&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Rooth, Anna Birgitta|url=https://archive.org/details/LokiInScandinavianMythology/page/n189|title=Loki in Scandinavian Mythology — С. 169—173|lang=en|publisher=C. W. K. Gleerups Forlag, 1961}}&lt;/ref&gt;.

Большае распаўсюджванне атрымала меркаванне, згодна з якім ''Бюлейст'' — усяго толькі адно з імёнаў (эпітэтаў) вярхоўнага бога [[Одзін]]а, які з’яўляецца такім чынам братам (альбо пабрацімам) Локі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/Myths_of_the_Peoples_of_the_World_Encyclopedia_Electronic_publication_Tokarev_and_others_2008/page/n599|title=Мифы народов мира: Энциклопедия. Электронное издание. — С. 600|publisher=M., 2008 (Советская Энциклопедия, 1980)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Баркова, А.Л.|url=https://books.google.de/books?id=bjO-DwAAQBAJ|title=Введение в мифологию — С. 209|publisher=Рипол Классик, 2018}}&lt;/ref&gt;. Паколькі ''Хэльбліндзі'' ў «Прамовах Грымніра» — хеіці (сінонім) Одзіна, то ўсё гэта наводзіць на разважанні аб супастаўнасці трыяд Одзін-[[Локі|Лодур]]-[[Хёнір]] і Хэльбліндзі-Локі-Бюлейст&lt;ref&gt;''Гаврилов Д. А.'' НордХейм. Курс сравнительной мифологии древних германцев и славян. — М.: Социально-политическая МЫСЛЬ, 2006. — С. 92 — ISBN 5-902168-81-3&lt;/ref&gt;.

У цэлым жа — з-за адсутнасці дадатковых і альтэрнатыўных крыніц — значэнне і ролю Бюлейста ў скандынаўскай міфалогіі немагчыма вызначыць, хоць яго неаднаразовае згадванне ў эдычных тэкстах (хоць не больш, чым толькі імя&lt;ref&gt;''Theresa Bane'' Encyclopedia of Giants and Humanoids in Myth, Legend and Folklore. — McFarland &amp; Company, 2016. — С. 42. — ISBN 978-1-4766-2338-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Bellows, Henry Adams|url=https://archive.org/details/poeticedda00belluoft/page/22|title=The poetic Edda — С. 22|lang=en|publisher=New York: The American-Scandinavian Foundation, 1923}}&lt;/ref&gt;) наўрад ці можна лічыць беспадстаўным&lt;ref name=&quot;Фролов&quot;&gt;{{Cite web|author=Фролов, Алексей|url=https://books.google.de/books?id=ayNxDwAAQBAJ|title=Энциклопедия древнескандинавской мифологии и культуры — С. 9|publisher=Litres, 06.10.2018}}&lt;/ref&gt;.

У неаязычным руху Асатру Бюлейст — штармавы етун — лічыцца спараджэннем урагану, пад якім маецца на ўвазе Фарбаўці&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/TheAsatruEddaSacredLoreOfTheNorth/page/n39|title=The Asatru Edda Sacred Lore of the North — С. 24, 341|lang=en|publisher=iUniverse, 24.04.2009}}&lt;/ref&gt; (паданне, запазычанае ў [[Швецыя|шведскага]] пісьменніка і гісторыка культуры [[Віктар Рудберг|Віктара Рудберга]]&lt;ref&gt;''Viktor Rydberg '' Teutonic Mythology. — London: Swan Sonnenschein, 1891. — С. 408.&lt;/ref&gt;).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Турсы]]
[[Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія]]</text>
      <sha1>a47fwpapop92rjnohmsk7g5p6vgmbcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725989</id>
    <revision>
      <id>5167183</id>
      <parentid>5166739</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T08:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выпускі гульняў */</comment>
      <origin>5167183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="f22i8075pfrv92np8ikybzkfu29l1sf" xml:space="preserve">{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1998}}
'''[[1998]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]].
== Мерапрыемствы і падзеі ==
== Узнагароды ==
== Выпускі гульняў ==
* [[31 сакавіка]] — «[[StarCraft]]» (платформы «Nintendo 64», «macOS», «Windows» і «Classic Mac OS»)
* [[8 лістапада]] — «[[Half-Life]]» (платформа «Windows»)
* [[20 лістапада]] — «[[The Settlers III]]» (платформа «Windows»)
* [[21 лістапада]] — «[[The Legend of Zelda: Ocarina of Time]]» (платформа «Nintendo 64»)
*[[30 лістапада]] — «[[StarCraft: Brood War]]» (платформа PC).
{{зноскі}}

==Спасылкі==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:1998]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>f22i8075pfrv92np8ikybzkfu29l1sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Замша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739279</id>
    <revision>
      <id>5167109</id>
      <parentid>4919300</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="2dnbh4lukisvrmumeccm4jg79x7t70c" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
[[Файл:Замшева_куртка.JPG|міні|250пкс|Замшавы [[пінжак]]]]
'''Замша''', таксама '''Замш'''&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.498&lt;/ref&gt; ({{Lang-pl|zamsz}} ад {{Lang-de|Sämischleder}}&amp;nbsp;— «дублёная скура»&lt;ref&gt;Словник іншомовних слів., К.:ГР ЦРЕ АН УРСР, 1975, стор. 266&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— назва вырабленай пэўным спосабам скуры дзікіх або свойскіх жывёл, а таксама вырабленай пэўным спосабам [[Тканіна|тканіны]].

== Скура ==
Замша&amp;nbsp;— гэта скура, вырабленая тлушчавым [[Дубленне|дубленнем]] са шкур [[Алені|аленяў]], [[Лось|ласёў]], [[Авечка свойская|авечак]] або малочных цялят [[Буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]].

Замша адрозніваецца мяккасцю, аксаміцістасцю, водатрываласцю, значнай сітаватасцю.

Замшу афарбоўваюць у розныя колеры. Неафарбаваная замша мае светла-жоўты колер.

Замшу выкарыстоўваюць для вытворчасці абутку, галантарэі, адзення і ў тэхнічных мэтах (напрыклад, для паліроўкі {{нп3|Аптычнае шкло|аптычнага шкла|uk|Оптичне скло}}).

Таксама вырабляецца штучная замша&amp;nbsp;— для гэтага нятканыя матэрыялы і іншыя тканіны з замшападобным ворсам прамакаюць гумовым клеем (для абутку) або наносяць на іх гумовы клей, а зверху насыпают здробненыя валокны [[Бавоўна|бавоўны]] (для галантарэйных вырабаў).

== Тканіна ==
Тканіна замша прадстаўляе сабой баваўняную тканіну з атласным {{нп3|Ткацкія перапляценні|перапляценнем нітак|uk|Ткацькі переплетення}} з начасаным ворсам на правым баку. З гэтай тканіны шыюць верхнюю вопратку.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
== Літаратура ==

* {{Крыніцы/Украінская савецкая энцыклапедыя}}, Том 4., К., 1979, стор. 195

== Спасылкі ==
{{commonscat}}
* [http://encyclopedia.kiev.ua/vydaniya/files/use/first_book/part4.pdf Ірха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210504234615/http://encyclopedia.kiev.ua/vydaniya/files/use/first_book/part4.pdf|date=4 травня 2021}} // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. — Буенос-Айрес, 1959. — Т. 2, кн. 4 : Літери Ж — Й. — С. 553. — 1000 екз.
{{Гарбарства}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Скура (матэрыял)]]
[[Катэгорыя:Тканіны]]
[[Катэгорыя:Гарбарная прамысловасць]]</text>
      <sha1>2dnbh4lukisvrmumeccm4jg79x7t70c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Bethesda Game Studios</title>
    <ns>10</ns>
    <id>746177</id>
    <revision>
      <id>5167155</id>
      <parentid>5119386</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2199" sha1="mapdu2go0y6fmnfzyokt0kfavbifzya" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = Bethesda Game Studios
| title      = [[Bethesda Game Studios]]
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist
| aboveclass = hlist

| above =
* [[Bethesda Game Studios Austin]]
* [[Bethesda Game Studios Dallas]]

| image = [[File:Bethesda Game Studios logo.svg|200px]]
| group1 = Відэагульні
| list1  = {{Navbox|subgroup
 | group1 = ''[[The Elder Scrolls]]''
 | list1  = {{Navbox|subgroup
  | group1 = Галоўныя
  | list1 = 
* ''[[The Elder Scrolls III: Morrowind]]''
** ''[[The Elder Scrolls III: Tribunal|Tribunal]]''
** ''[[The Elder Scrolls III: Bloodmoon|Bloodmoon]]''
* ''[[The Elder Scrolls IV: Oblivion]]''
** ''[[The Elder Scrolls IV: Knights of the Nine|Knights of the Nine]]''
** ''[[The Elder Scrolls IV: Shivering Isles|Shivering Isles]]''
* ''[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]''
** ''[[The Elder Scrolls V: Dawnguard|Dawnguard]]''
** ''[[The Elder Scrolls V: Hearthfire|Hearthfire]]''
** ''[[The Elder Scrolls V: Dragonborn|Dragonborn]]''
* ''[[The Elder Scrolls VI]]''*
  | group2 = Спін-офы
  | list2 =
* ''[[The Elder Scrolls: Blades]]''
 }}
 | group2 = ''[[Fallout (серыя)|Fallout]]''
 | list2  = {{Navbox|subgroup
  | group1 = Галоўныя
  | list1 =
* ''[[Fallout 3]]''
* ''[[Fallout 4]]''
** ''[[Fallout 4: Far Harbor|Far Harbor]]''
** ''[[Fallout 4: Nuka-World|Nuka-World]]''
* ''[[Fallout (series)#Fallout 5 (TBA)|Fallout 5]]''*
  | group2 = Спін-офы
  | list2 =
* ''[[Fallout Shelter]]''
* ''[[Fallout 76]]''
}}
 | group3 = Іншыя гульні
 | list3  =
* ''[[IHRA Professional Drag Racing 2005]]''
* ''[[Starfield]]''
}}
| group2 = Людзі
| list2  =
* [[Тод Говард]]
| group3 = Тэхналогіі
| list3  =
* [[Creation Engine]]
| group4 = Звязаныя
| list4  =
* [[Bethesda Softworks]]
* [[ZeniMax Media]]
| below = {{icon|Category}} '''[[:Катэгорыя:Гульні Bethesda Game Studios|Катэгорыя]]''' • Зорачка (*) пазначае гульню, якая яшчэ не выйшла.
}}
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гульні паводле кампаній]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mapdu2go0y6fmnfzyokt0kfavbifzya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бык Хека</title>
    <ns>0</ns>
    <id>752946</id>
    <revision>
      <id>5167099</id>
      <parentid>5105678</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30564" sha1="f8q2peuhe9iymv2fxx0wj1b8nvd548z" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
'''Бык Хека'''&lt;ref name=&quot;kozorez_20172&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=http://elib.belstu.by/handle/123456789/23888|аўтар=А. И. Козорез, Е. С. Гринько|загаловак=История формирования комплекса мегафауны Беларуси|год=2017|мова=|аўтар выдання=|месца=Минск|выданне=Современные проблемы охотоведения и сохранения биоразнообразия : материалы Международной научно-практической конференции|выдавецтва=БГТУ|тып=сб|том=|выпуск=|старонкі=125—129|isbn=978-985-530-612-3|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503085708/https://elib.belstu.by/handle/123456789/23888|archivedate=2018-05-03}}&lt;/ref&gt; — цягавітая {{нп3|Парода (жывёлагадоўля)|парода|ru|Порода (животноводство)}} [[Буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]].

Дадзеная парода з’яўляецца вынікам спробы, зробленай у 1920-1930-х гадах братамі {{нп3|Луц Хек|Хекамі|ru|Хек, Лутц}} дзеля {{нп3|Здзічэнне|адраджэння|ru|Одичание}} вымерлых {{bt-bellat|Тур (жывёла){{!}}тураў|Bos taurus primigenius}} з сучасных парод [[Карова|свойскага быка]], якія паходзяць ад яго. [[Навуковы метад|Метадалогія]] і поспех праграмы з’яўляюцца прадметам спрэчак&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article6143767.ece|title=A shaggy cow story: how a Nazi experiment brought extinct aurochs to Devon|last=de Bruxelles|first=Simon|date=2009-04-22|work=[[The Times]]|accessdate=2018-06-01|archive-date=8 мая 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508080954/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article6143767.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Існуюць значныя адрозненні ў целаскладзе, росце і прапорцыях цела паміж быком Хека і вымерлым турам. Ёсць і іншыя віды [[Сельскагаспадарчыя жывёлы|свойскай жывёлы]], якія вельмі падобныя на сваіх дзікіх продкаў, прынамсі, настолькі ж, наколькі падобны бык Хека&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;&gt;van Vuure, Cis (2005) ''Retracing the Aurochs — History, Morphology and Ecology of an extinct wild Ox''. {{ISBN|954-642-235-5}}&lt;/ref&gt;.

== Стварэнне ==
Дадзеная парода ўзнікла ў [[Веймарская рэспубліка|Германіі]] ў 1920-1930-я гады ў выніку спробы {{нп3|Адваротнае развядзенне|ўзнавіць||Breeding back}} продка свойскага быка — {{bt-bellat|Тур (жывёла){{!}}тура|Bos taurus primigenius}}&lt;ref name=&quot;Vuure, Cis 2005&quot;&gt;van Vuure, Cis (2005) Retracing the Aurochs — History, Morphology and Ecology of an extinct wild Ox. {{ISBN|954-642-235-5}}&lt;/ref&gt;. У першыя гады [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай Рэспублікі]] браты {{нп3|Хайн Хек|Хайнц||Heinz Heck}} і {{нп3|Луц Хек||ru|Хек, Лутц}} самастойна пачалі праграму па дэдаместыфікацыі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Heck, H.|загаловак=The Breeding-Back of the Aurochs|год=1951|мова=en|выданне={{Нп3|Oryx (часопіс)|Oryx||Oryx (journal)}}|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|том=1|нумар=3|старонкі=117|doi=10.1017/S0030605300035286}}&lt;/ref&gt;. Іх матывам было выратаванне з нябыту тура, якога ўвесь час блыталі з [[Зубр еўрапейскі|зубрам]], іншым буйным еўрапейскім быком эпохі [[галацэн]]у. Браты Хекі лічылі, што аднаўленне тура і паказ двух гэтых відаў побач адзін з адным, магло б паказаць розніцу паміж імі шырокай публіцы. Акрамя таго, яны лічылі, што здолеўшы адрадзіць від, яны выправілі б памылку, зробленую чалавекам&lt;ref name=&quot;Frisch&quot;&gt;Walter Frisch: ''Der Auerochs — Das europäische Rind.'' 2010, {{ISBN|978-3-00-026764-2}}.&lt;/ref&gt;.

Хайнц быў дырэктарам {{нп3|Хелабрун|заапарку|ru|Хеллабрунн}} ў [[Мюнхен]]е, а Луц — [[Берлінскі заапарк|Берлінскага заапарку]]. Праз адзінаццаць гадоў пасля пачатку сваіх эксперыментаў, на заходзе [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікі]], кожны з іх абвясціў аб поспеху&lt;ref&gt;Heinz Heck (1934): ″Der Ur.″ ''Das Tier und Wir, Monatszeitschrift für alle Tierfreunde.'' Special edition (Sondernummer), March 1934. Quoted in: T. van Vuure, [http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf ″History, Morphology and Ecology of the Aurochs (''Bos primigenius''),″] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110829015212/http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf |date=29 жніўня 2011 }} 2002.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lutz Heck (1934): ″Über die Neuzüchtung des Ur oder Auerochs.″ ''Berichte der Internationalen Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents'' 3(4):225-294, 1934. Quoted in: T. van Vuure, [http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf ″History, Morphology and Ecology of the Aurochs (''Bos primigenius''),″] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110829015212/http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf |date=29 жніўня 2011 }} 2002.&lt;/ref&gt;. Браты выкарыстоўвалі розныя наборы парод жывёлы для {{нп3|Здзічэнне|дэдаместыфікацыі|ru|Одичание}}. Напрыклад, Луц Хек (у Берліне) выкарыстаў {{нп3|Баявы бык|іспанскіх баявых быкоў|ru|Боевой бык}}, у той час як Хайнц Хек (у Мюнхене) не&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;. Берлінскае пагалоўе, верагодна, не перажыло [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], таму ўсе сучасныя быкі Хека паходзяць ад Мюнхенскага пагалоўя&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot; /&gt;. Зыходныя пароды, якія выкарыстоўваліся для вывядзення:

* {{нп3|Венгерская шэрая (парода кароў)|Венгерская шэрая|ru|Венгерская серая (порода коров)}}
* {{нп3|Хайленд (парода кароў)|Хайленд|ru|Хайленд (порода коров)}}
* {{нп3|Карсіканская парода|Карсіканская|uk|Корсиканська порода}}
* {{нп3|Мурнау-Вердэнфельс|||Murnau-Werdenfels}}
* {{нп3|Англерская||ru|Англерская (порода коров)}}
* {{нп3|Германская чорна-пярэстая|||German Black Pied cattle}}
* {{нп3|Англійская паркавая|||White Park cattle}}
* {{нп3|Швіцкая (парода кароў)|Швіцкая|ru|Швицкая (порода коров)}}

У 1932 годзе нарадзіўся першы бык, якога Хайнц Хек палічыў падобным на тура; ён быў названы «Glachl». Ён быў на 75 % карсіканец і на 25 % помесь з шэрай, германскай, хайленд і англерскай. Гэты бык і яго бацька пасля былі скрыжаваныя з іншымі пародамі з мэтай павелічэння вагі&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;. Як следства, большасць сучасных быкоў Хека бяруць пачатак з цэнтральна-еўрапейскіх мяса-малочных парод, выведзеных з выкарыстаннем парод з іншых рэгіёнаў&lt;ref name=&quot;Poettinger&quot;&gt;Julia Poettinger: ''Vergleichende Studie zur Haltung und zum Verhalten des Wisents und des Heckrinds''. 2011.&lt;/ref&gt;. Прыхільнікі буйной рагатай жывёлы Хека часта сцвярджаюць, што вынікі гадоўлі Хайнца і Луца ў асноўным выглядалі «доказам поспеху» іх эксперыменту. Зрэшты, папуляцыі з Берліна і Мюнхена не вельмі падобныя&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot; /&gt;.

У {{нп3|Дуйсбургскі заапарк|Дуйсбургскім заапарку||Duisburg Zoo}}, адна карова {{нп3|ватусі||ru|Ватусси}}, якая з’яўлялася напалову [[зебу]], была скрыжавана з быком Хека. Некаторыя сучасныя быкі Хека, пераважна тыя, у каго ёсць вялікія і тоўстыя рогі, паходзяць ад гэтага перакрыжаванага нашчадства. У некаторых месцах прымітыўная паўднёва-еўрапейская буйная рагатая жывёла такіх парод, як {{нп3|Саягеса|||Sayaguesa}} і {{нп3|Кіянская (парода кароў)|кіянская|ru|Кианская (порода коров)}}, былі скрыжаваныя з быком Хека з мэтай набліжэння да туру па {{нп3|Фенатып|фенатыпічным|ru|Фенотип}} прыкметам. Гэтая помесь называецца Таурус, якую не варта блытаць з {{нп3|Taurus Project|Taurus cattle||Taurus Project}}&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;.

== Характарыстыкі ==
[[Файл:Aurochs_heck_comparison.jpg|злева|250px|міні|Параўнанне рэканструяванай знешнасці тура (верхняя) з сярэднім быком Хека (унізе)]]
[[Файл:Heckcompilation2.jpg|міні|250px|Дэманстрацыя неаднастайнасці быка Хека з розных месцаў і краін]]
[[Файл:Heckrund2.JPG|справа|міні|250px|Дывергенцыя афарбоўкі, {{нп3|Оствардэрспласэ||ru|Оствардерсплассе}}.]]
[[Файл:Laufende_schwarze_Kuh.JPG|250px|міні|Карова ў Мангейме (Германія)]]
Тыповы бык павінен мець вышыню ў сярэднім 140 см, карова — 130 см, масу да 600 кг. Бык Хека на 20-30 см ніжэй, чым туры, знешні выгляд якіх яны павінны былі прайграць. Гэтая парода не нашмат большая за іншых хатніх парод, у той час як туры дасягалі вышыні 160—180 см, у рэдкіх выпадках нават 200 см мяркуецца, што маса тураў складала 700—1000 кг&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;.

Памер — не адзіны аспект, у якім бык Хека адрозніваецца ад свайго дзікага продка. Ён грувасткі, як і многія іншыя хатнія пароды, а тур меў атлетычны целасклад. Ногі быка Хека карацейшыя, а тулава нашмат даўжэйшае, чым у тураў, у якіх вышыня пляча і даўжыня тулава амаль роўныя адзін аднаму&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;. У быка Хека даволі маленькая і кароткая галава, а ў тураў была выцягнутая вялікая галава, якая сядзела на мускулістай шыі. У тураў была добра развітая плечавая мускулатура, якая прымацоўвалася да доўгіх атожылкаў пазванкоў, чаго не назіраецца ў быка Хека. У цэлым, прапорцыі і форма цела быка Хека не вельмі падобныя на тураў і не адрозніваюцца ад многіх іншых хатніх парод&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot; /&gt;.

Рогі тура мелі характэрную і адносна стабільную форму. У аснове яны раслі вонкі-уверх, затым наперад-унутр і ўнутр-уверх на кончыках. Рогі тураў, у цэлым, былі вялікія і тоўстыя, дасягаючы 80-100 см у даўжыню і 10 см і больш у дыяметры&lt;ref name=&quot;Frisch&quot;/&gt;. Аднак, рогі быка Хека адрозніваюцца ў многіх аспектах. Як правіла, яны выгінаюцца занадта моцна ўверх або вонкі ў параўнанні з арыгіналам, ці не дасягаюць даўжыні і дыяметра рагоў тура. Часта рогі быка Хека вельмі падобныя на рогі парод, з якіх ён быў выведзены&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;.

Па колеры поўсці бык Хека можа нагадваць тураў, маючы быкоў з чорным агульным колерам поўсці з паласой лёгкага вугра і каровай з чырванавата-карычневым колерам. Аднак, у некаторых прадстаўнікоў пароды можа быць светлае сядло на спіне (якое адсутнічала ў тураў), а палавы дымарфізм ў колеры смутны ў большасці выпадкаў; быкі і каровы могуць мець цёмную афарбоўку з сядлом трохі іншага колеру, рэгулярна з’яўляюцца чорныя каровы, а таксама не рэдкасць злёгку афарбаваныя быкі. Існуюць і іншыя дэвіянтныя колеры, такія як шараваты або шэры або бэжавага колеру ў кароў. Таксама сустракаюцца белыя плямы, тыповыя для малочных парод, часам у той жа ступені, што і ў {{нп3|Галшціна-фрызская парода|гальшцінскай пароды|ru|Голштино-фризская (порода коров)}}&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;.

Бык Хека дэманструе больш высокі ўзровень неаднастайнасці прыкмет, чым любая дзікая жывёла ці большасць іншых хатніх парод. Існуюць значныя варыяцыі ў масці, форме і памеры рагоў, а таксама памерах і прапорцыях цела.

Гэтая парода ў многіх адносінах адрозніваецца ад тураў, і ёсць такія пароды, якія нагадваюць тураў, прынамсі, не менш. Да такіх пародаў адносяцца, напрыклад, {{нп3|Баявы бык|іспанскі баявы бык|ru|Боевой бык}}, {{нп3|саягеса|||Sayaguesa}}, {{нп3|пахунская парода|||Pajuna cattle}}, {{нп3|марэманская парода|||Maremmana}} і {{нп3|маранеская парода|||Maronesa}}. Тым не менш, бык Хека ў дзікай прыродзе ўстойлівы да нізкіх тэмператур і здольны жыць на малапажыўнай ежы. З іншага боку, ёсць і іншыя пароды буйной рагатай жывёлы, таксама ўстойлівыя да суровых умоў як і бык Хека.

== Бык «Taurus» ==
[[Файл:Taurus_bull_MBD.jpg|250px|міні|Taurus, удасканаленая форма быка Хека]]
У 1996 годзе германская прыродаахоўная арганізацыя ABU ({{Lang-de|Arbeitsgemeinschaft Biologischer Umweltschutz}} — рабочая група па біялагічнай абароне навакольнага асяроддзя) {{нп3|Праект Taurus|пачала крыжаваць||Taurus Project}} быка Хека з паўднёва-еўрапейскімі прымітыўнымі пародамі з мэтай павышэння падабенства з турамі. Атрыманая ў выніку гэтага гібрыдная парода атрымала назву Taurus. Для скрыжавання выкарыстоўваліся пароды {{нп3|саягеса|||Sayaguesa}}, {{нп3|Кіянская (парода кароў)|кіянская|ru|Кианская (порода коров)}} і, у меншай ступені, {{нп3|Баявы бык|іспанскія баявыя быкі|ru|Боевой бык}}. Тое ж самае зроблена ў венгерскім нацыянальным парку {{нп3|Хортабадзь||ru|Хортобадь}}, дзе дадаткова выкарыстоўваліся {{нп3|Венгерская шэрая (парода кароў)|венгерскія шэрыя|ru|Венгерская серая (порода коров)}} і {{нп3|ватусі||ru|Ватусси}}, у нацыянальным парку {{нп3|Ліль Вілдмас|||Lille Vildmose}} у [[Данія|Даніі]], выкарыстоўваліся толькі {{нп3|Кіянская (парода кароў)|кіянская|ru|Кианская (порода коров)}} і {{нп3|саягеса|||Sayaguesa}} да гэтага часу&lt;ref name=&quot;Status rapport 2007–2010&quot;&gt;Uffe Gjøl Sørensen: ''[http://www.aalborgkommune.dk/kultur-og-fritid/Natur/Naturomraader/Lillevildmose/Documents/Status-rapport-endelig.pdf Vildokserne ved Lille Vildmose 2003—2010. Status rapport med anbefalinger til projektets forvaltning.] {{Архівавана}}'' København: UG Sørensen Consult, 2010.&lt;/ref&gt;, такія ж пароды выкарыстоўваліся і ў [[Латвія|Латвіі]].

== Крытыка ==
Крытыка метадалогіі і вынікаў праграмы братоў Хекаў узыходзіць прынамсі да 1950-х гадоў. Цыс ван Вурэ (Cis van Vuure) апісвае працу У. Херра ў 1953 годзе і О. Кёлера ў 1952 годзе, якія выявілі наступнае: ''«Адсутнасць базавых ведаў аб вымерлых турах, шырокія крытэрыі адбору ў эксперыменце размнажэння і багатае ўяўленне і самазаспакоенасць двух братоў прывялі да празмернага спрашчэння працэдуры размнажэння. Крытыка таксама была сканцэнтравана на нядбайнасці, лёгкасці і хуткасці, з якой яны праводзілі свае эксперыменты, а таксама на генетычнай аснове эксперыментаў»''&lt;ref&gt;[http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf History, Morphology and Ecology of the Aurochs (''Bos primigenius'')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110829015212/http://members.chello.nl/~t.vanvuure/oeros/uk/lutra.pdf |date=29 жніўня 2011 }}, T. van Vuure, ''Lutra'' 2002.&lt;/ref&gt;. Цыс ван Вурэ далей заяўляе: ''«З-за адсутнасці якога-небудзь прыкметнага падабенства па памеры, колеру і форме рагоў, акрамя іншых аспектаў, нельга лічыць, што бык Хека вельмі падобны на тураў. Хутчэй за ўсё, яны павінны разглядацца як папуляцыя буйной рагатай жывёлы, у якой можна выявіць некалькі прыкмет тураў, якія яны падзяляюць з многімі іншымі папуляцыямі буйной рагатай жывёлы.»'' На думку некаторых экспертаў, прымітыўныя паўднёва-еўрапейскія пароды такія як, напрыклад, іспанскі баявы бык, значна бліжэй да тураў, чым бык Хека&lt;ref name=&quot;vVuure05&quot;/&gt;.

Паколькі гэтая парода была падобная на тураў менш, чым некаторыя іншыя сучасныя пароды, у Нідэрландах сфармаваўся новы праект па адраджэнні вымерлых тураў — праграма Tauros&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.taurosprogramme.com/|title=www.taurosprogramme.com — Official website of Tauros Programme|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806112914/http://taurosprogramme.com/|archive-date=2018-08-06|access-date=2018-06-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выкарыстоўваючы рэканструяваны мітахандрыяльнs геном тураў, была праверана прыдатнасць цягавітых прымітыўных парод, такіх як {{нп3|Саягеса|||Sayaguesa}}, {{нп3|пахунская|||Pajuna cattle}} або {{нп3|марэманская парода|||Maremmana}}, каб знайсці старажытную ДНК і фенатыпічныя прыкметы і аб’яднаць іх у адной пародзе, якая была б дастаткова ўстойлівая для выжывання ў дзікай прыродзе.

== Распаўсюджанне ==
Налічваецца каля 2000 галоў гэтай пароды ў Еўропе і нязначная колькасць у іншых краінах. Бык Хека сустракаецца ў германскіх заапарках з-за памылковага сцвярджэння братоў Хек, што гэтая парода прадстаўляе сабой уваскрашаных тураў і падыходзіць для праектаў па захаванні сёння. У {{нп3|Оствардэрспласэ|запаведніку Оствардэрспласэ|nl|Oostvaardersplassen}} ў правінцыі [[Флеваланд]] ([[Нідэрланды]]) у вольным утрыманні каля 600 жывёл. Слабыя жывёлы адстрэльваюцца паляўнічымі, каб пазбегнуць лішніх пакут. Іншыя знаходзяцца ў Фалькталера Рысельфельдэра недалёка ад [[Берлін]]а, у запаведніку Несеа каля [[Ена|Ены]] ([[Цюрынгія|Цюрынгія)]] і прыродным запаведніку Грубенфельдэр Леані ў {{нп3|Аўэрбах-ін-Оберпфальц|Аўэрбаху|de|Auerbach in der Oberpfalz}} ([[Баварыя]]). Каля 100 жывёл былі зарэгістраваныя ў [[Францыя|Францыі]] ў 2000 годзе. У 2009 годзе дзевяць кароў і чатыры быкі былі завезены ў паўднёва-заходнюю Англію з Бельгіі. Дэрэк Гоу, Брытанскі абаронца прыроды, які кіруе фермай рэдкіх парод у Ліфтане ў графстве [[Дэваншыр|Дэван]], купіў статак з 13 жывёл з Бельгіі ў 2009 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.plymouthherald.co.uk/Nazi-cows-trying-kill-says-Devon-farmer/story-25807075-detail/story.html|title='Nazi super cows are trying to kill everyone,' says Devon farmer - Plymouth Herald|website=Plymouth Herald, archived copy on Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108055814/http://www.plymouthherald.co.uk/Nazi-cows-trying-kill-says-Devon-farmer/story-25807075-detail/story.html|archive-date=2015-01-08|access-date=2015-01-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Великобританию завезли коров, выведенных нацистами|url=https://www.newsru.com/world/22apr2009/nazicows.html|work=NEWSru.com|accessdate=2018-06-01|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615135649/https://www.newsru.com/world/22apr2009/nazicows.html}}&lt;/ref&gt;. Статак вырас да 20 жывёл, але ў 2015 годзе Гоу давялося зарэзаць усіх, акрамя шасці, праз высокі ўзровень агрэсіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/05/devon-farmer-forced-offload-nazi-bred-super-cows|title=Devon farmer forced to offload aggressive Nazi-bred ‘super cows’|author=Steven Morris|website=the Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106004819/http://www.theguardian.com/world/2015/jan/05/devon-farmer-forced-offload-nazi-bred-super-cows|archive-date=2015-01-06|access-date=2015-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Владельцу единственного в Британии стада &quot;нацистских&quot; быков пришлось убить половину голов из-за их агрессивности|url=https://www.newsru.com/world/05jan2015/auroch.html|work=NEWSru.com|accessdate=2018-06-01|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615135248/https://www.newsru.com/world/05jan2015/auroch.html}}&lt;/ref&gt;.

{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot;
|[[Файл:Heckrund1.JPG|160x160пкс]]
|[[Файл:XN Heck Cattle 0033.jpg|160x160пкс]]
|[[Файл:Heck cattle 001.jpg|160x160пкс]]
|[[Файл:Imposanter Stier und Kuh.JPG|160x160пкс]]
|[[Файл:Heck cattle 003.jpg|160x160пкс]]
|}
=== Папуляцыя ў Беларусі ===

З сакавіка 2020 года статак быкоў Хека засялілі ва ўрочышчы каля вёскі [[Пагост (Жыткавіцкі раён)|Пагост]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]], дзе яны паспяхова прыжыліся і пачалі размножвацца&lt;ref name=&quot;ТТТ&quot;&gt;[https://sputnik.by/20210513/Tri-telenka-turopodobnogo-byka-Kheka-rodilis-v-zakaznike-Srednyaya-Pripyat-1047617608.html Три теленка туроподобного быка Хека родились в заказнике «Средняя Припять»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

15 асобін завезлі з латвійскага нацыянальнага парка «{{нп3|Кемеры (нацыянальны парк)|Кемеры|lv|Ķemeru nacionālais parks}}» ў заказнік «[[Сярэдняя Прыпяць]]» і выпусцілі на вольны выпас на мясцовых поймавых лугах&lt;ref name=&quot;ТТТ&quot;/&gt;. Тэрыторыя плошчай каля 200 га, на якой жывуць быкі, з аднаго боку абмежавана агароджай, а з другога — рэкамі [[Прыпяць|Прыпяццю]] і [[Сцвіга]]й&lt;ref name=&quot;ТТТ&quot;/&gt;.

Эколагі і біёлагі лічаць, што пражыванне на поймавых лугах Прыпяці і яе прытокаў буйных быкоў дапаможа аднавіць біяразнастайнасць, паколькі быкі, з'яўляючыся [[выпасовыя жывёлы|выпасовымі жывёламі]], не даюць разрастацца хмызнякамі і высокім травам і такім чынам падтрымліваюць стан экасістэмы бліжэйшым да нізкатраўных лугоў, што стварае добрыя ўмовы для жыцця традыцыйных лугавых птушак: кулікоў, качак і іншых. Скашванне лугоў дае горшы эфект, бо падвышае манатоннасць ландшафту, у адрозненне ад вынікаў пасьбы траваедных, якія пакідаюць пасля сябе курціны і некранутыя лапіны, што вабіць самых розных жывёл і птушак&lt;ref name=&quot;БДС&quot;&gt;[https://bahna.land/ru/flora-i-fauna/byki-dlya-spaseniya-kulikov-v-belarus-vselili-potomkov-drevnikh-turov Быки для спасения куликов: в Беларусь вселили потомков древних туров] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==

* {{нп3|Конь Хека||ru|Лошадь Хека}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==

* [https://web.archive.org/web/20131115071414/http://www.aalborgkommune.dk/kultur-og-fritid/Natur/Naturomraader/Lillevildmose/Documents/TaurusCattle_2010-ny.pdf Порода Таурус.] Презентация о породе Taurus. Drüke &amp; Edgar Reisinger, 2010. Taurus Naturentwicklung e.V.
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8019029.stm «Нацистских» быков разводят в Великобритании] Видео BBC News о разведении быков Хека в Девоне (Великобритания), 2009-04-26
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пустарогія]]
[[Катэгорыя:Быкі]]</text>
      <sha1>f8q2peuhe9iymv2fxx0wj1b8nvd548z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5167017</id>
      <parentid>5166607</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5167017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1807" sha1="j6yunk29flleyo5dyx4aglxif3ltwd9" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Юзаф Семірадскі|2026-07-17T13:31:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Павел Валянцінавіч Лебедзеў|2026-07-16T09:51:18Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Беларускі інстытут у Празе|2026-07-16T08:01:57Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Віктар Іванавіч Суслаў|2026-07-14T06:37:05Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Фрыдрых Крысціян Дыц|2026-07-13T21:49:57Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Вільгельм Меер-Любке|2026-07-13T21:27:46Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Кірыл Васільевіч Чыстоў|2026-07-09T14:37:04Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Адамс Алксніс|2026-07-09T06:43:19Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Артурс Баўманіс|2026-07-09T06:15:51Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|2026-07-08T18:52:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6yunk29flleyo5dyx4aglxif3ltwd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5167014</id>
      <parentid>5166603</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5167014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="i06aed1x0n6zaav76ubxpscg147ok80" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Чырвоны сцяг. Краснаполле (газета)|2026-07-17T15:27:49Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дарога Р58|2026-07-15T21:54:33Z|IshaBarnes}}
{{Новы артыкул|Вольга Станіславаўна Рацэвіч|2026-07-15T10:59:43Z|ZolaSukhar}}
{{Новы артыкул|Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|2026-07-15T10:56:38Z|Igor Viktorovich Yakhno}}
{{Новы артыкул|Дарога Р43|2026-07-14T23:08:13Z|IshaBarnes}}
{{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі|2026-07-13T15:14:18Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Іван Кушнярук|2026-07-12T17:40:05Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i06aed1x0n6zaav76ubxpscg147ok80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Абласныя і раённыя газеты Беларусі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>757101</id>
    <revision>
      <id>5167010</id>
      <parentid>5163403</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10955" sha1="rs6w0xg6n4ifn0zxowemgpol2lav1yn" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Абласныя і раённыя газеты Беларусі
|navbar                    = 
|state                     = 
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = Абласныя і раённыя газеты Беларусі
|выява                     = 
|стыль_цела                = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              =
|клас_спісаў               = hlist

|стыль_уверсе              = 
|уверсе                    = 

|загаловак1                = Рэгіёны
|спіс1                     =
* [[Брэсцкая абласная газета|Брэсцкая вобласць]]
* [[Витебские вести|Віцебская вобласць]]
* [[Гомельская праўда|Гомельская вобласць]]
* [[Гродзенская праўда|Гродзенская вобласць]]
* [[Магілёўская праўда|Магілёўская вобласць]]
* [[Мінская праўда|Мінская вобласць]]
* [[Мінская гарадская газета|Мінск]]

|загаловак2                = Брэсцкая вобласць
|спіс2                     =
* [[Баранавіцкая гарадская газета|Баранавічы]]
* [[Баранавіцкая раённая газета|Баранавіцкі]]
* [[Брэсцкая гарадская газета|Брэст]]
* [[Заря над Бугом|Брэсцкі]]
* [[Бярозаўская раённая газета|Бярозаўскі]]
* [[Ганцавіцкая раённая газета|Ганцавіцкі]]
* [[Драгічынская раённая газета|Драгічынскі]]
* [[Сельская праўда|Жабінкаўскі]]
* [[Янаўскі край (газета)|Іванаўскі]]
* [[Івацэвіцкая раённая газета|Івацэвіцкі]]
* [[Навіны Камянеччыны|Камянецкі]]
* [[Кобрынская раённая газета|Кобрынскі]]
* [[Лунінецкая раённая газета|Лунінецкі]]
* [[Ляхавіцкая раённая газета|Ляхавіцкі]]
* [[Маларыцкая раённая газета|Маларыцкі]]
* [[Пінская гарадская газета|Пінск]]
* [[Пінская раённая газета|Пінскі]]
* [[Пружанская раённая газета|Пружанскі]]
* [[Столінская раённая газета|Столінскі]]

|загаловак3                = Віцебская вобласць
|спіс3                     =
* [[Аршанская газета|Аршанскі]]
* [[Зара (газета)|Бешанковіцкі]]
* [[Браслаўская звязда|Браслаўскі]]
* [[Дзвінская праўда|Верхнядзвінскі]]
* [[Віцьбічы|Віцебск]]
* [[Жыццё Прыдзвіння|Віцебскі]]
* [[Гарадоцкі веснік|Гарадоцкі]]
* [[Веснік Глыбоччыны|Глыбоцкі]]
* [[Родныя вытокі (газета)|Докшыцкі]]
* [[Дняпроўская праўда|Дубровенскі]]
* [[Лепельскі край|Лепельскі]]
* [[Сцяг Перамогі|Лёзненскі]]
* [[Міёрскія навіны|Мёрскі]]
* [[Наваполацкая гарадская газета|Наваполацк]]
* [[Пастаўскі край|Пастаўскі]]
* [[Полацкі веснік|Полацкі]]
* [[Голас Расоншчыны|Расонскі]]
* [[Голас Сенненшчыны|Сенненскі]]
* [[Наша Талачыншчына|Талачынскі]]
* [[Патрыёт (газета)|Ушацкі]]
* [[Чырвоны прамень (газета)|Чашніцкі]]
* [[Кліч Радзімы|Шаркаўшчынскі]]
* [[Герой працы (газета)|Шумілінскі]]

|загаловак4                = Гомельская вобласць
|спіс4                     =
* [[Чырвоны Кастрычнік (газета)|Акцябрскі]]
* [[Брагінская раённая газета|Брагінскі]]
* [[Буда-Кашалёўская раённая газета|Буда-Кашалёўскі]]
* [[Веткаўская раённая газета|Веткаўскі]]
* [[Гомельская гарадская газета|Гомель]]
* [[Гомельская раённая газета|Гомельскі]]
* [[Добрушская раённая газета|Добрушскі]]
* [[Ельская раённая газета|Ельскі]]
* [[Жлобінская раённая газета|Жлобінскі]]
* [[Новае Палессе (газета)|Жыткавіцкі]]
* [[Калінкавіцкая раённая газета|Калінкавіцкі]]
* [[Кармянская раённая газета|Кармянскі]]
* [[Лельчыцкая раённая газета|Лельчыцкі]]
* [[Лоеўская раённая газета|Лоеўскі]]
* [[Мазырская раённая газета|Мазырскі]]
* [[Прыпяцкая праўда|Нараўлянскі]]
* [[Петрыкаўская раённая газета|Петрыкаўскі]]
* [[Рагачоўская раённая газета|Рагачоўскі]]
* [[Рэчыцкая раённая газета|Рэчыцкі]]
* [[Светлагорская раённая газета|Светлагорскі]]
* [[Хойніцкая раённая газета|Хойніцкі]]
* [[Чачэрская раённая газета|Чачэрскі]]

|загаловак5                = Гродзенская вобласць
|спіс5                     =
* [[Астравецкая раённая газета|Астравецкі]]
* [[Ашмянскі веснік|Ашмянскі]]
* [[Бераставіцкая раённая газета|Бераставіцкі]]
* [[Наш час (газета)|Ваўкавыскі]]
* [[Воранаўская газета|Воранаўскі]]
* [[Гродзенская раённая газета|Гродзенскі]]
* [[Гродзенская гарадская газета|Гродна]]
* [[Дзятлаўская раённая газета|Дзятлаўскі]]
* [[Зэльвенская раённая газета|Зэльвенскі]]
* [[Іўеўская раённая газета|Іўеўскі]]
* [[Карэліцкая раённая газета|Карэліцкі]]
* [[Лідская раённая газета|Лідскі]]
* [[Мастоўская раённая газета|Мастоўскі]]
* [[Новае жыццё (газета, 1939)|Навагрудскі]]
* [[Свіслацкая раённая газета|Свіслацкі]]
* [[Слонімская раённая газета|Слонімскі]]
* [[Смаргонская раённая газета|Смаргонскі]]
* [[Шчучынская раённая газета|Шчучынскі]]

|загаловак6                = Магілёўская вобласць
|спіс6                     =
* [[Асіповіцкая раённая газета|Асіповіцкі]]
* [[Бабруйскае жыццё|Бабруйск]]
* [[Трыбуна працы|Бабруйскі]]
* [[Быхаўская раённая газета|Быхаўскі]]
* [[Бялыніцкая раённая газета|Бялыніцкі]]
* [[Радзіма (газета)|Глускі]]
* [[Горацкая раённая газета|Горацкі]]
* [[Дрыбінская раённая газета|Дрыбінскі]]
* [[Касцюковіцкая раённая газета|Касцюковіцкі]]
* [[Кіраўская раённая газета|Кіраўскі]]
* [[Родная ніва|Клімавіцкі]]
* [[Клічаўская раённая газета|Клічаўскі]]
* [[Чырвоны сцяг. Краснаполле (газета)|Краснапольскі]]
* [[Круглянская раённая газета|Круглянскі]]
* [[Крычаўская раённая газета|Крычаўскі]]
* [[Магілёўская гарадская газета|Магілёў]]
* [[Магілёўская раённая газета|Магілёўскі]]
* [[Мсціслаўская раённая газета|Мсціслаўскі]]
* [[Слаўгарадская раённая газета|Слаўгарадскі]]
* [[Хоцімская раённая газета|Хоцімскі]]
* [[Чавуская раённая газета|Чавускі]]
* [[Чэрыкаўская раённая газета|Чэрыкаўскі]]
* [[Шклоўская раённая газета|Шклоўскі]]

|загаловак7                = Мінская вобласць
|спіс7                     =
* [[Адзінства (газета)|Барысаўскі]]
* [[Бярэзінская раённая газета|Бярэзінскі]]
* [[Працоўная слава|Валожынскі]]
* [[Шлях перамогі|Вілейскі]]
* [[Дзяржынская раённая газета|Дзяржынскі]]
* [[Жодзінская гарадская газета|Жодзіна]]
* [[Капыльская раённая газета|Капыльскі]]
* [[Клецкая раённая газета|Клецкі]]
* [[Крупскі веснік (газета)|Крупскі]]
* [[Лагойская раённая газета|Лагойскі]]
* [[Любанская раённая газета|Любанскі]]
* [[Маладзечанская раённая газета|Маладзечанскі]]
* [[Мінская раённая газета|Мінскі]]
* [[Мядзельская раённая газета|Мядзельскі]]
* [[Нясвіжская раённая газета|Нясвіжскі]]
* [[Пухавіцкія навіны|Пухавіцкі]]
* [[Салігорская раённая газета|Салігорскі]]
* [[Слуцкая раённая газета|Слуцкі]]
* [[Смалявіцкая раённая газета|Смалявіцкі]]
* [[Старадарожская раённая газета|Старадарожскі]]
* [[Прамень (газета)|Стаўбцоўскі]]
* [[Уздзенская раённая газета|Уздзенскі]]
* [[Чэрвеньская раённая газета|Чэрвеньскі]]
*|стыль_унізе               = 
|унізе                     = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rs6w0xg6n4ifn0zxowemgpol2lav1yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фалаўт (тэлесерыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760903</id>
    <revision>
      <id>5167157</id>
      <parentid>5076315</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Fallout]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4506" sha1="pvp6bkjk4g7ot5rsd3w1lf1hifndt3f" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял
|выява = Fallout television series logo.svg
}}
'''«Фалаўт»''' ({{Lang-en|Fallout}}) ― амерыканскі {{Не перакладзена 5|Постапакаліптыка|постапакаліптычны|en|Apocalyptic and post-apocalyptic fiction}} [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычны]] тэлесерыял, створаны сумесна {{Не перакладзена 5|Жэнева Робертсан-Дворэт|Жэневай Робертсан-Дворэт|en|Geneva Robertson-Dworet}} і Грэмам Вагнерам&lt;ref&gt;{{cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2023-12-1|title='Fallout' Trailer: Video Game Show Exits the Vault With Nuclear Bombs, Deformed Monsters and Post-Apocalyptic Wastelands|url=https://variety.com/2023/tv/news/fallout-trailer-video-game-show-1235816588/|access-date=2023-12-12|archive-date=2023-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212172546/https://variety.com/2023/tv/news/fallout-trailer-video-game-show-1235816588/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і распрацаваны {{Не перакладзена 5|Ліза Джой|Лізай Джой|en|Lisa Joy}} і {{Не перакладзена 5|Джонатан Нолан|Джонатанам Ноланам|en|Jonathan Nolan}} праз іх прадзюсарскую кампанію «Kilter Films» для «{{Не перакладзена 5|Amazon Prime Video|Amazon Prime Video|en|Amazon Prime Video}}». Ён заснаваны на {{Не перакладзена 5|Fallout|франшызе ролевай відэагульні|en|Fallout (series)}}, якая створана «{{Не перакладзена 5|Interplay Entertainment|Interplay Entertainment|en|Interplay Entertainment}}», а цяпер належыць «[[Bethesda Softworks]]».

У 2020 годзе «Amazon» набыў правы на вытворчасць гульнявога экшан-праекта, і ў ліпені гэтага года было абвешчана аб шоу, а да вытворчасці «Kilter Films» далучыліся «[[Bethesda Game Studios]]» і «Bethesda Softworks». Жэнева Робертсан-Дворэт і Грэм Вагнер з’яўляюцца суаўтарамі і выступаюць у якасці выканаўчых прадзюсараў, сцэнарыстаў і {{Не перакладзена 5|Шоуранер|шоуранераў|en|Showrunner}}. Нолан паставіў першыя тры эпізоды. Прадзюсар «Bethesda Game Studios» {{Не перакладзена 5|Тод Ховард|Тод Ховард|en|Todd Howard}}, які рэжысіраваў розныя гульні ў серыі, разам з Джой і Ноланам стаў выканаўчым прадзюсарам. Дуэт Жэневы Робертсан-Дворэт і Грэма Вагнера быў наняты ў якасці шоуранераў серыяла ў студзені 2022 года, а {{Не перакладзена 5|Уолтан Гогінс|Уолтан Гогінс|en|Walton Goggins}} і {{Не перакладзена 5|Эла Пернэл|Эла Пернэл|en|Ella Purnell}} прайшлі кастынг у лютым і сакавіку адпаведна.

Прэм’ера «Фалаўт» адбылася на «Amazon Prime Video» на 10 красавіка [[2024 год у гісторыі тэлебачання|2024]] года&lt;ref name=&quot;release change&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/|title='Fallout' TV Series Based On Games Gets New, Earlier Premiere Date On Prime Video|first1=Denise|last1=Petski|first2=Nellie|last2=Andreeva|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2024-04-08|accessdate=2024-04-09|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409032436/https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist}}

==Спасылкі==
*{{Афіцыйны сайт}}
*{{Imdb title}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Fallout}}
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2024 года]]
[[Катэгорыя:Постапакаліптычныя тэлесерыялы]]
[[Катэгорыя:Fallout]]</text>
      <sha1>pvp6bkjk4g7ot5rsd3w1lf1hifndt3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сонечныя буры ў маі 2024 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764865</id>
    <revision>
      <id>5167044</id>
      <parentid>4787429</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14160" sha1="m0lr2sk3znv925y32kls9e6ug0zhad4" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
У маі [[2024]] года зафіксавана серыя магутных [[Сонечная бура|сонечных бур]] з інтэнсіўнымі і экстрэмальнымі [[Сонечная ўспышка|сонечнымі ўспышкамі]] і кампанентамі [[Геамагнітная бура|геамагнітнай буры]]. З’ява выклікала [[Палярнае ззянне|палярныя ззянні]] на значна больш нізкіх шыротах, чым звычайна, як у паўночным, так і ў паўднёвым паўшар’ях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.earth.com/news/auroras-southern-united-states-this-week-huge-solar-storm|title=Auroras expected all weekend across the U.S. as massive solar storm hits Earth|author=Ralls|first=Eric|website=Earth.com|date=10 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511021410/https://www.earth.com/news/auroras-southern-united-states-this-week-huge-solar-storm/|archive-date=11 May 2024|access-date=11 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

Напярэдадні, 8 мая, у [[Сонечна-актыўная вобласць|сонечна-актыўнай вобласці]] NOAA 3664 адбыліся ўспышкі класа X1.0 і M, зафіксавана некалькі [[Каранальныя выкіды масы|каранальных выкідаў масы]] ў бок [[Зямля|Зямлі]]&lt;ref&gt;{{cite news |date=8 May 2024 |title=Sunspot region 3664, major flares and CMEs! |url=https://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/531/20240508-sunspot-region-3664-major-flares-and-cmes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509183823/https://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/531/20240508-sunspot-region-3664-major-flares-and-cmes.html |archive-date=9 May 2024 |access-date=11 May 2024 |publisher=SpaceWeatherLive }}&lt;/ref&gt;. На наступны дзень здарыліся ўспышкі класаў X2.25 і X1.12, а 10 мая — адна класа X3.98&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sunspot region AR13664 |url=https://www.spaceweatherlive.com/en/solar-activity/region/13664.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511011330/https://www.spaceweatherlive.com/en/solar-activity/region/13664.html |archive-date=11 May 2024 |access-date=11 May 2024 |website=SpaceWeatherLive }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=10 May 2024 |title=CME impact imminent, Two more earth-directed CMEs |url=https://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/533/20240510-cme-impact-imminent-two-more-earth-directed-cmes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510235903/https://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/533/20240510-cme-impact-imminent-two-more-earth-directed-cmes.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=11 May 2024 |publisher=SpaceWeatherLive }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 May 2024 |title=Yet Another X-class Flare! |url=https://www.swpc.noaa.gov/news/yet-another-x-class-flare |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511040231/https://www.swpc.noaa.gov/news/yet-another-x-class-flare |archive-date=11 May 2024 |access-date=11 May 2024 |website=Space Weather Prediction Center |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration}}&lt;/ref&gt;. Адначасна ў NOAA 3664 пачаўся радыяцыйны шторм нізкага ўзроўню (S1)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spaceweatherlive.com/en/archive/2024/05/10/proton.html|title=Solar Photons archive, 10 May 2024|website=Space Weather Live|date=10 May 2024|access-date=11 May 2024|archive-date=12 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512084709/https://www.spaceweatherlive.com/en/archive/2024/05/10/proton.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Aurora Borealis from Osage Beach, MO.jpg|left|thumb|[[Палярнае ззянне]], [[Місуры (штат)|Місуры]], ЗША, 10&amp;nbsp;мая.]]
10 мая тры выкіды дасягнулі Зямлі, выклікаўшы моцныя і экстрэмальныя геамагнітныя штормы з яркімі і вельмі працяглымі палярнымі ззяннямі. Іх можна было ўбачыць на поўначы [[Індыя|Індыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/trending/aurora-illuminates-sky-in-ladakhs-hanle-as-extreme-solar-storm-hits-earth-extraordinarily-beautiful-101715420668131.html|title=Aurora illuminates sky in Ladakh's Hanle as extreme solar storm hits Earth: 'Extraordinarily beautiful'|author=Sengupta|first=Trisha|website=Hindustan Times|date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511161150/https://www.hindustantimes.com/trending/aurora-illuminates-sky-in-ladakhs-hanle-as-extreme-solar-storm-hits-earth-extraordinarily-beautiful-101715420668131.html|archive-date=11 May 2024|access-date=12 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і каля горада [[Урумчы]] на паўночным захадзе [[Кітай|Кітая]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.news.cn/20240511/92f29be3b9ae4660bd7e515d37b19339/c.html|title=View of northern lights in Urumqi|editor=huaxia|website=XinhuaNet|date=11 May 2024|publisher=Xinhua|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511180115/http://english.news.cn/20240511/92f29be3b9ae4660bd7e515d37b19339/c.html|archive-date=11 May 2024|access-date=12 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У [[Еўропа|Еўропе]] яны назіраліся з паўднёвых рэгіёнаў [[Харватыя|Харватыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://paweatheraction.com/aurora-borealis-forecast-for-friday-night-as-large-geomagnetic-storm-rages-causing-northern-lights-to-shine/|title=Aurora Borealis Forecast for Friday Night as Large Geomagnetic Storm Rages, Causing Northern Lights to Shine|author=Adams|first=Josh|website=PA Weather Action|date=10 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511160612/https://paweatheraction.com/aurora-borealis-forecast-for-friday-night-as-large-geomagnetic-storm-rages-causing-northern-lights-to-shine/|archive-date=11 May 2024|access-date=11 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Іспанія|Іспаніі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=Spanish|url=https://www.abc.es/ciencia/gran-aurora-boreal-ilumina-cielos-espana-visibles-20240511101814-nt.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.abc.es%2Fciencia%2Fgran-aurora-boreal-ilumina-cielos-espana-visibles-20240511101814-nt.html|title=La tormenta geomagnética más fuerte de los últimos 20 años provoca una gran aurora boreal visible en toda España|author=Ortiz|first=Marina|website=ABC Ciencia|date=11 May 2024|publisher=Diario ABC, S.L.|access-date=12 May 2024}}&lt;/ref&gt;. У [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] палярныя ззянні заўважаны на поўдзень да [[Фларыда (штат)|Фларыды]]&lt;ref name=&quot;NYT-20240510&quot;&gt;{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |last2=Jones |first2=Judson |title=Solar Storm Intensifies, Filling Skies With Northern Lights |url=https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html |date=10 May 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240511063252/https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html |archivedate=11 May 2024 |accessdate=11 May 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/weather/live-news/geomagnetic-solar-storm-northern-lights-05-10-24/index.html|title=Live updates: The latest on the massive solar storm|author=Fritz|first=Angela|website=[[CNN]]|date=10 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511003901/https://www.cnn.com/weather/live-news/geomagnetic-solar-storm-northern-lights-05-10-24/index.html|archive-date=11 May 2024|access-date=11 May 2024|url-status=live|last2=Hammond|first2=Elise|last3=Lau|first3=Chris}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title='Unbelievable!': Northern Lights seen in South Florida from 'severe' solar storm |url=https://www.nbcmiami.com/news/local/northern-lights-seen-in-south-florida-from-severe-solar-storm/3308263/ |access-date=11 May 2024 |publisher=NBC 6 South Florida |date=11 May 2024 |archive-date=11 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511124021/https://www.nbcmiami.com/news/local/northern-lights-seen-in-south-florida-from-severe-solar-storm/3308263/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; і [[Мексіка|Мексікі]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Torres Vargas |first1=César Eduardo |date=11 May 2024 |title=Estas son las mejores fotos de las auroras boreales en el norte de México |trans-title=These are the best photos of the northern lights in northern Mexico |url=https://www.infobae.com/mexico/2024/05/11/estas-son-las-mejores-fotos-de-las-auroras-boreales-en-el-norte-de-mexico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511092912/https://www.infobae.com/mexico/2024/05/11/estas-son-las-mejores-fotos-de-las-auroras-boreales-en-el-norte-de-mexico/ |archive-date=11 May 2024 |access-date=11 May 2024 |publisher=Infobae |language=es }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Auroras boreales por primera vez en Yucatán – Tribuna Campeche |url=https://tribunacampeche.com/11/auroras-boreales-por-primera-vez-en-yucatan/683451/ |access-date=2024-05-12 |language=es-MX}}&lt;/ref&gt;. У паўднёвым паўшар’і палярнае ззянне было заўважана ў [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-NZ|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/stunning-aurora-lights-continue-for-nz-tonight-clear-skies-make-for-better-viewing-conditions/TDUYASBJBJDJ7AONV37Q75HRQE/|title=Incredible photos: Stunning aurora dazzles NZ skies|website=NZ Herald|date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511073245/https://www.nzherald.co.nz/nz/stunning-aurora-lights-continue-for-nz-tonight-clear-skies-make-for-better-viewing-conditions/TDUYASBJBJDJ7AONV37Q75HRQE/|archive-date=11 May 2024|access-date=11 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Аўстралія|Аўстраліі]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Shepherd |first1=Tory |last2=Paul |first2=Kari |date=11 May 2024 |title=Spectacular southern lights seen across Australia after 'extreme' solar storm |url=https://www.theguardian.com/australia-news/article/2024/may/11/spectacular-aurora-australis-might-be-seen-as-far-north-as-queensland-after-extreme-solar-storm |url-status=live |archive-url=https://wayback-api.archive.org/web/20240511071305/https://www.theguardian.com/australia-news/article/2024/may/11/spectacular-aurora-australis-might-be-seen-as-far-north-as-queensland-after-extreme-solar-storm |archive-date=11 May 2024 |access-date=11 May 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;, [[Чылі]], [[Аргенціна|Аргенціне]]&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 May 2024 |title=Aurora Austral impresiona en los cielos del sur de Chile |trans-title=Aurora Australis impresses in the skies of southern Chile |url=https://www.msn.com/es-cl/noticias/chile/aurora-austral-impresiona-en-los-cielos-del-sur-de-chile/ar-BB1mbDl1 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512084736/https://www.msn.com/es-cl/noticias/chile/aurora-austral-impresiona-en-los-cielos-del-sur-de-chile/ar-BB1mbDl1 |archive-date=12 мая 2024 |access-date=11 May 2024 |publisher=MSN |language=es }}&lt;/ref&gt;, на поўначы [[Уругвай|Уругвая]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-PA|url=https://www.telenoche.com.uy/vida-y-ocio/cielo-rojo-el-extrano-fenomeno-la-aurora-austral-que-se-pudo-ver-uruguay-n5367453|title=Cielo rojo: el extraño fenómeno de la aurora austral que se pudo ver en Uruguay|website=Telenoche|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511172246/https://www.telenoche.com.uy/vida-y-ocio/cielo-rojo-el-extrano-fenomeno-la-aurora-austral-que-se-pudo-ver-uruguay-n5367453|archive-date=11 May 2024|access-date=2024-05-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і [[Намібія|Намібіі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://africanews.space/southern-african-skies-light-up-with-aurora-as-historic-solar-storm-collides-with-earth/|title=Southern African Skies Light Up with Aurora as Historic Solar Storm Collides with Earth {{!}} Space in Africa|website=africanews.space|access-date=2024-05-11|archive-date=12 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512085656/https://africanews.space/southern-african-skies-light-up-with-aurora-as-historic-solar-storm-collides-with-earth/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 

Уздзеянне з’явы адбілася на функцыяванні спадарожнікаў [[Starlink]]&lt;ref name=&quot;sn2674441&quot;&gt;{{Cite web|url=https://planet4589.org/space/con/star/stats.html|title=Starlink Launch Statistics|author=McDowell|first=Jonathan|website=Jonathan's Space Pages|date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240510202304/https://planet4589.org/space/con/star/stats.html|archive-date=10 May 2024|access-date=11 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/technology/space/starlink-experiencing-degraded-service-musk-says-satellites-under-pressure-2024-05-11/|title=Musk's Starlink satellites disrupted by major solar storm|author=Shetti|first=Utkarsh|date=11 May 2024|publisher=Reuters|access-date=11 May 2024}}&lt;/ref&gt;, паведамлялася аб парушэннях работы [[GPS]]&lt;ref name=&quot;G5 Again&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.swpc.noaa.gov/news/g5-conditions-reached-yet-again|title=G5 Conditions Reached Yet Again!|website=Space Weather Prediction Center|date=11 May 2024|location=Boulder, CO|publisher=National Atmospheric and Oceanic Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511231424/https://www.swpc.noaa.gov./news/g5-conditions-reached-yet-again|archive-date=11 May 2024|access-date=12 May 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist|2}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Май 2024 года]]
[[Катэгорыя:2024 год у навуцы]]
[[Катэгорыя:Сонечная актыўнасць]]</text>
      <sha1>m0lr2sk3znv925y32kls9e6ug0zhad4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самапашкоджанне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772423</id>
    <revision>
      <id>5167164</id>
      <parentid>5135008</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Самапашкоджанне]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17753" sha1="5xw0kcbo11g9lcluxbcxofu3uf880ep" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
'''Самапашкоджанне''' — наўмыснае пашкоджанне свайго цела па ўнутраным прычынам без суiцыдальных намераў. Для пазначэння гэтай з’явы таксама выкарыстоўваюць тэрмін-[[англіцызм]] «сэлфхарм» ад {{lang-en|self-harm}}, што даслоўна перакладаецца як «пашкоджанне ўласнага цела».&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Н. П. Берегова, О. Ю. Повстюк|title=«Селфхарм» як деструктивна форма переживання стресів|journal=Теорія і практика сучасної психології|year=2020|volume=1|issue=1|lang=uk|pages=13–16|doi=10.32840/2663-6026.2020.1-1.2}}&lt;/ref&gt;

== Агульнае апiсанне ==
Самапашкоджанне — сімптом многiх псіхічных хвароб. Найбольш распаўсюджаная форма самапашкоджання — парэзы і расколіны скуры з дапамогай вострых прадметаў. Іншыя формы самапашкоджання — уціск і ўдар па частках цела, запаленне скуры, перашкода гаенню ран, вырыванне валасоў, ужыванне таксічных рэчываў.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272735806000961|author=E. David Klonsky|title=The functions of deliberate self-injury: A review of the evidence|year=2007|journal=Clinical Psychology Review|volume=27|issue=2|pages=226–239|issn=0272-7358|doi=10.1016/j.cpr.2006.08.002|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jclp.20411|author=E. David Klonsky|title=Non‐suicidal self‐injury: An introduction|year=2007|journal=Journal of Clinical Psychology|volume=63|issue=11|pages=1039–1043|issn=0021-9762|doi=10.1002/jclp.20411|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Паводзіны, звязаныя са злоўжываннем псіхаактыўнымі рэчывамі і расстройствамі прыёму ежы, не адносяць да самапашкоджання, паколькі пабочныя эфекты, звязаныя з пашкоджаннем тканак, выходзяць ненаўмысна.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Нягледзячы на тое, што [[Самагубства|суіцыд]] не з’яўляецца мэтай прычынення шкоды, сувязь паміж самапашкоджаннем і самагубствам складаная, бо цялесныя пашкоджанні могуць быць небяспечнымі для жыцця. Рызыка [[самагубства]] сярод людзей, якія наносяць сабе шкоду, вялікая. 40—60 % ўсіх самагубстваў суправаджаюцца самапашкоджаннем. Але гаварыць, што людзі, схільныя да самапашкоджання, з’яўляюцца патэнцыйнымі самагубцамі — недакладна.

Самапашкоджанне адзначана ў [[DSM-IV]] і [[DSM-5]] як сімптом [[Памежны разлад асобы|памежнага разладу асобы]]. Да 70 % пацыентаў з памежным разладам асобы займаюцца самапашкоджаннем без суіцыдальных думак. Аднак пашкоджваць сябе могуць таксама і пацыенты з іншымі дыягназамі, такімі як цяжкі дэпрэсіўны разлад, трывожныя разлады, злоўжыванне псіхаактыўнымі рэчывамі, разлады прыёму ежы, [[Посттраўматычны стрэсавы разлад|ПТСР]], [[шызафрэнія]] і іншыя разлады асобы. Самапашкоджанне можа праяўляцца і ў людзей, у якіх няма асноўнага клінічнага дыягназа, але нават у даклінічных выпадках самапашкоджанне звязана з рознымі праблемамі псіхічнага здароўя, сярод якіх трывога, [[суіцыдальная ідэацыя]] і [[дэпрэсія]]. Прычыненне сабе шкоды часта можа быць звязана з траўмамі, эмацыянальным і [[Згвалтаванне|сексуальным гвалтам]].

Самапашкоджанне можа быць сімптомам такой хваробы, як [[сіндром Лёша-Ніхена]]. Навязлівыя агрэсіўныя паводзіны і самапашкоджанне ў гэтым выпадку звязаны з дэфіцытам [[Ферменты|ферменту]] [[Гілаканцін-гуанінфасфарібазілтрансфераза|гілаканцін-гуанінфасфарібазілтрансферазы]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/bolezn-lyosha-nihena-klinicheskie-proyavleniya-i-varianty-techeniya-analiz-sobstvennogo-opyta|title=Болезнь Лёша-Нихена: клинические проявления и варианты течения, анализ собственного опыта|website=cyberleninka.ru|access-date=2026-04-30|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Не выключана самапашкоджанне сярод маладых жонак, ветэранаў войнаў, жыхароў будынкаў-інтэрнатаў, зняволеных, прадстаўнікоў ЛГБТК+ супольнасці, сярод людзей, што падвяргаліся жорсткаму абыходжанню ў дзяцінстве.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/mental-illnesses-and-mental-health-problems/self-harm|title=Self-harm|website=www.rcpsych.ac.uk|access-date=2026-04-30}}&lt;/ref&gt;

== Сімптомы ==
80 % самапашкоджанняў — праколы ці парэзы вострымі рэчамі. Самапашкоджанне часта робяць у раёнах цела, якія лёгка прыхаваць. Акрамя вызначэння самапашкоджання з пункту гледжання акта пашкоджання арганізму, можа быць больш дакладным вызначаць самапашкоджанне як намаганне змагацца з эмацыйнымі пакутамі.

== Распаўсюджванне ==
[[Файл:Self-harm_world_map-Deaths_per_million_persons-WHO2012.svg|міні|376x376пкс|Смерці ад самапашкоджання на мільён насельніцтва, 2012{{refbegin|3}}
{{legend|#ffff20|3–23}}
{{legend|#ffe820|24–32}}
{{legend|#ffd820|33–49}}
{{legend|#ffc020|50–61}}
{{legend|#ffa020|62–76}}
{{legend|#ff9a20|77–95}}
{{legend|#f08015|96–121}}
{{legend|#e06815|122–146}}
{{legend|#d85010|147–193}}
{{legend|#d02010|194–395}}
{{refend}}]]
Дакладнай статыстыкі зараз няма.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.mentalhealth.org.uk/explore-mental-health/publications|title=Publications|website=www.mentalhealth.org.uk|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt; Часткова гэта тлумачыцца адсутнасцю дастатковай колькасці спецыялізаваных навукова-даследчых цэнтраў, каб забяспечыць сістэму бесперапыннага маніторынгу.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09515070110100956|title=Gender differences in presentation and conceptualization of adolescent self-injurious behaviour: Implications for therapeutic practice|author=Arabella C. L Bowen, Alexandra M. H John|journal=Counselling Psychology Quarterly|year=2010|volume=14|issue=4|pages=357–379|doi=10.1080/09515070110100956|lang=en}}&lt;/ref&gt; Аднак нават пры наяўнасці рэсурсаў статыстычныя ацэнкі з’яўляюцца грубымі, паколькі большасць выпадкаў самапашкоджання не раскрываюцца медсупрацоўнікамі, акты самапашкоджання часта праводзяцца таемна, а раны могуць быць павярхоўнымі і лёгка паддаюцца лячэнню. Зафіксаваныя рэзультаты могуць быць заснаваны на трох крыніцах: псіхіатрычныя аддзяленні, лякарні і агульныя экспертызы насельніцтва.

Паводле ацэнкі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]], станам на 2010 год 880 000 смярцей былі вынікам самапашкоджання.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)61728-0/abstract|author=Rafael Lozano, Mohsen Naghavi, Kyle Foreman, Stephen Lim, Kenji Shibuya, Victor Aboyans, Jerry Abraham, Timothy Adair, Rakesh Aggarwal, Stephanie Y. Ahn, Mohammad A. AlMazroa, Miriam Alvarado, H. Ross Anderson, Laurie M. Anderson, Kathryn G. Andrews, Charles Atkinson, Larry M. Baddour, Suzanne Barker-Collo, David H. Bartels, Michelle L. Bell, Emelia J. Benjamin, Derrick Bennett, Kavi Bhalla, Boris Bikbov, Aref Bin Abdulhak, Gretchen Birbeck, Fiona Blyth, Ian Bolliger, Soufiane Boufous, Chiara Bucello, Michael Burch, Peter Burney, Jonathan Carapetis, Honglei Chen, David Chou, Sumeet S. Chugh, Luc E. Coffeng, Steven D. Colan, Samantha Colquhoun, K. Ellicott Colson, John Condon, Myles D. Connor, Leslie T. Cooper, Matthew Corriere, Monica Cortinovis, Karen Courville de Vaccaro, William Couser, Benjamin C. Cowie, Michael H. Criqui, Marita Cross, Kaustubh C. Dabhadkar, Nabila Dahodwala, Diego De Leo, Louisa Degenhardt, Allyne Delossantos, Julie Denenberg, Don C. Des Jarlais, Samath D. Dharmaratne, E. Ray Dorsey, Tim Driscoll, Herbert Duber, Beth Ebel, Patricia J. Erwin, Patricia Espindola, Majid Ezzati, Valery Feigin, Abraham D. Flaxman, Mohammad H. Forouzanfar, Francis Gerry R. Fowkes, Richard Franklin, Marlene Fransen, Michael K. Freeman, Sherine E. Gabriel, Emmanuela Gakidou, Flavio Gaspari, Richard F. Gillum, Diego Gonzalez-Medina, Yara A. Halasa, Diana Haring, James E. Harrison, Rasmus Havmoeller, Roderick J. Hay, Bruno Hoen, Peter J. Hotez, Damian Hoy, Kathryn H. Jacobsen, Spencer L. James, Rashmi Jasrasaria, Sudha Jayaraman, Nicole Johns, Ganesan Karthikeyan, Nicholas Kassebaum, Andre Keren, Jon-Paul Khoo, Lisa Marie Knowlton, Olive Kobusingye, Adofo Koranteng, Rita Krishnamurthi, Michael Lipnick, Steven E. Lipshultz, Summer Lockett Ohno, Jacqueline Mabweijano, Michael F. MacIntyre, Leslie Mallinger, Lyn March, Guy B. Marks, Robin Marks, Akira Matsumori, Richard Matzopoulos, Bongani M. Mayosi, John H. McAnulty, Mary M. McDermott, John McGrath, Ziad A. Memish, George A. Mensah, Tony R. Merriman, Catherine Michaud, Matthew Miller, Ted R. Miller, Charles Mock, Ana Olga Mocumbi, Ali A. Mokdad, Andrew Moran, Kim Mulholland, M. Nathan Nair, Luigi Naldi, K. M. Venkat Narayan, Kiumarss Nasseri, Paul Norman, Martin O'Donnell, Saad B. Omer, Katrina Ortblad, Richard Osborne, Doruk Ozgediz, Bishnu Pahari, Jeyaraj Durai Pandian, Andrea Panozo Rivero, Rogelio Perez Padilla, Fernando Perez-Ruiz, Norberto Perico, David Phillips, Kelsey Pierce, C. Arden Pope, Esteban Porrini, Farshad Pourmalek, Murugesan Raju, Dharani Ranganathan, Jürgen T. Rehm, David B. Rein, Guiseppe Remuzzi, Frederick P. Rivara, Thomas Roberts, Felipe Rodriguez De León, Lisa C. Rosenfeld, Lesley Rushton, Ralph L. Sacco, Joshua A. Salomon, Uchechukwu Sampson, Ella Sanman, David C. Schwebel, Maria Segui-Gomez, Donald S. Shepard, David Singh, Jessica Singleton, Karen Sliwa, Emma Smith, Andrew Steer, Jennifer A. Taylor, Bernadette Thomas, Imad M. Tleyjeh, Jeffrey A. Towbin, Thomas Truelsen, Eduardo A. Undurraga, N. Venketasubramanian, Lakshmi Vijayakumar, Theo Vos, Gregory R. Wagner, Mengru Wang, Wenzhi Wang, Kerrianne Watt, Martin A. Weinstock, Robert Weintraub, James D. Wilkinson, Anthony D. Woolf, Sarah Wulf, Pon-Hsiu Yeh, Paul Yip, Azadeh Zabetian, Zhi-Jie Zheng, Alan D. Lopez, Christopher JL Murray|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|year=2012|lang=en|journal=The Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–2128|issn=0140-6736|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0}}&lt;/ref&gt; Блізка 10 % зваротаў да медыцынскіх устаноў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] выкліканы самапашкоджаннямі, большасць з якіх — [[Перадазіроўка|перадазіроўкі наркоцікамі]]. Аднак даследаванні, заснаваныя толькі на прыёме ў лякарню, могуць прыхаваць вялікую групу ахвяр, якія не патрабуюць або не шукаюць стацыянарнага лячэння сваіх траўм. Многа падлеткаў, якія наведваюць агульныя лякарні з умысным самапашкоджаннем, паведамляюць пра папярэднія выпадкі пашкоджанняў, з якімі не звярталіся да лякарань. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]] да 4 % дарослых людзей наносяць сабе шкоду, прыблізна 1 % насельніцтва наносіць сабе хранічныя або цяжкія пашкоджанні.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.jabfm.org/content/23/2/240|author=Patrick L. Kerr, Jennifer J. Muehlenkamp, James M. Turner|title=Nonsuicidal Self-Injury: A Review of Current Research for Family Medicine and Primary Care Physicians|year=2010|lang=en|journal=The Journal of the American Board of Family Medicine|volume=23|issue=2|pages=240–259|issn=1557-2625|doi=10.3122/jabfm.2010.02.090110}}&lt;/ref&gt;

Сучасныя даследаванні сведчаць, што паказчыкі самапашкоджанняў значна вышэйшыя сярод моладзі&lt;ref name=&quot;KlonskyEtAl2003&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.160.8.1501|author=E. David Klonsky, Thomas F. Oltmanns, Eric Turkheimer|title=Deliberate Self-Harm in a Nonclinical Population: Prevalence and Psychological Correlates|year=2003|journal=American Journal of Psychiatry|volume=160|pages=1501–1508|doi=10.1176/appi.ajp.160.8.1501|lang=en}}&lt;/ref&gt; з сярэднім узростам пачатку ад 14 да 24 гадоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nice.org.uk/guidance/CG16|title=Self-harm in over 8s: short-term management and prevention of recurrence {{!}} Guidance {{!}} NICE|website=www.nice.org.uk|date=2004-07-28|access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt; Найранейшыя выпадкі самапашкоджання зафіксаваны ў дзяцей ад 5 да 7 гадоў.&lt;ref name=&quot;KlonskyEtAl2003&quot;/&gt;

Даследаванне жыхароў [[Ірландыя|Ірландыі]], старэйшых за 55 гадоў, паказала, што ў лякарнях ім надаюць дапамогу ў сувязі з самапашкоджаннямі ў 2—2.5 разы часцей у гарадах і гарадскіх раёнах, чым у сельскай мясцовасці, калі параўнаць колькасць выпадкаў у разліку на аднолькавую колькасць насельніцтва.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.intpsychogeriatrics.org/article/S1041-6102(24)02813-8/fulltext|author=Paul Corcoran, Udo Reulbach, Ivan J. Perry, Ella Arensman|title=Suicide and deliberate self harm in older Irish adults|year=2010|lang=en|journal=International Psychogeriatrics|volume=22|issue=8|pages=1327–1336|doi=10.1017/S1041610210001377}}&lt;/ref&gt; Даследаванне CASE (самапашкоджанне дзяцей і падлеткаў у Еўропе) дазваляе меркаваць, што рызыка самапашкоджання на працягу ўсяго жыцця складае ~1:7 ў жанчын і ~1:25 ў мужчын.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://acamh.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7610.2008.01879.x|author=Nicola Madge, Anthea Hewitt, Keith Hawton, Erik Jan de Wilde, Paul Corcoran, Sandor Fekete, Kees van Heeringen, Diego De Leo, Mette Ystgaard|title=Deliberate self‐harm within an international community sample of young people: comparative findings from the Child &amp; Adolescent Self‐harm in Europe (CASE) Study|year=2008|lang=en|journal=Journal of Child Psychology and Psychiatry|volume=49|issue=6|pages=667–677|issn=0021-9630|doi=10.1111/j.1469-7610.2008.01879.x}}&lt;/ref&gt;

== Галерэя ==
[[Файл:Self-harm cuts on upper arm.jpg|міні|Парэзы на запясці]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў]]
[[Катэгорыя:Самапашкоджанне]]</text>
      <sha1>5xw0kcbo11g9lcluxbcxofu3uf880ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс армянскіх этнічных анклаваў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774899</id>
    <revision>
      <id>5167121</id>
      <parentid>5003089</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80929" sha1="mxuib1781zrttbm5ycsxwh6iv5pfzd3" xml:space="preserve">[[Файл:Vank Cathedral courtyard.jpg|thumb|[[Новая Джульфа]] ў [[Ісфахан]]е, [[Іран]]: гэта па-ранейшаму адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых армянскіх кварталаў у свеце.]]
У артыкуле прадстаўлены '''спіс [[Армяне|армянскіх]] [[Этнічны анклаў|этнічных анклаваў]]''', які ўключае гарады, раёны і кварталы з пераважна армянскім насельніцтвам або цесна звязаныя з [[Армянская культура|армянскай культурай]], як у наш час, так і гістарычна. Большасць лічбаў з’яўляюцца ацэнкамі розных арганізацый і сродкаў масавай інфармацыі, паколькі многія краіны проста не збіраюць даныя аб этнічнай прыналежнасці.

== Сучасныя анклавы ==

=== Еўропа ===
[[Файл:San Lazzaro degli Armeni, Venice aerial photo 2013.jpg|thumb|Армянскі каталіцкі манастыр на [[Сан-Ладзара-дэльі-Армені]], што ў [[Венецыянская лагуна|Венецыянскай лагуне]].]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Месцазнаходжанне
! {{Tooltip|Усяго|Агульная колькасць насельніцтва.}}
! {{Tooltip|Армяне|Агульная колькасць армян.}}
! {{Tooltip|%|Працэнт армянскага насельніцтва ў адносінах да агульнай колькасці насельніцтва.}}
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылка}}
|-
| [[Альфорвіль]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;У гэтым артыкуле «New York Times» Альфорвіль названы «армянскім раёнам» ({{lang-en|«an Armenian neighborhood»}}): {{cite news|title=15 are hurt in Paris by 3 explosions in an Armenian neighborhood|url=https://www.nytimes.com/1984/05/04/world/15-are-hurt-in-paris-by-3-explosions-in-an-armenian-neighborhood.html|newspaper=[[New York Times]]|date=4 траўня 1984}}&lt;/ref&gt;
| ''[[Камуны Францыі|камуна]]''
| {{flagicon|France}} [[Парыж]], [[Францыя]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|45000}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|7000}}–{{num|9000}}
| align=&quot;center&quot;|15–20 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Les Arméniens en France |url=https://www.la-croix.com/Actualite/France/Les-Armeniens-en-France-2015-02-16-1281478 |work=[[La Croix (newspaper)|La Croix]] |date=15 лютага 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121193238/https://www.la-croix.com/Actualite/France/Les-Armeniens-en-France-2015-02-16-1281478 |archive-date=21 студзеня 2021 |language=fr }}&lt;blockquote&gt;Горад Альфорвіль (Валь-дэ-Марн), празваны «маленькай Арменіяй», з’яўляецца адным з найбольш паказальных: ад 7000 да 9000 прадстаўнікоў сярод больш за 45 000 жыхароў.{{oq|fr|La ville d’Alfortville (Val-de-Marne), surnommée la « petite Arménie », est l’une des plus représentatives, avec 7 000 à 9 000 membres parmi plus de 45 000 habitants.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Валанс]]
| ''камуна''
| {{flagicon|France}} [[Дром (дэпартамент)|Дром]], Францыя
| align=&quot;center&quot;|{{num|64483}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|7500}}
| align=&quot;center&quot;|10 %
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-11-27 |title=Construction of new Armenian school in France launches in Valence |url=https://horizonweekly.ca/en/construction-of-new-armenian-school-in-france-launches-in-valence/ |access-date=2024-09-22 |website=horizonweekly.ca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ісі-ле-Муліно]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dubouis|first=Kevin|title=Dubouis: Revoking Denial of Pride|url=http://www.armenianweekly.com/2013/04/18/dubouis-revoking-denial-of-pride/|newspaper=[[The Armenian Weekly]]|date=18 красавіка 2013|quote=}}&lt;blockquote&gt;… армянскі раён Ісі-ле-Муліно…{{oq|en|… the Armenian district of Issy-les-Moulineaux…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tenaglia |first1=Adelaïde |title=Issy-les-Moulineaux, la petite Arménie des Hauts-de-Seine |url=https://www.lesechos.fr/pme-regions/ile-de-france/issy-les-moulineaux-la-petite-armenie-des-hauts-de-seine-1779010 |work=[[Les Echos (France)|Les Echos]] |date=27 ліпеня 2022 |archive-url=https://archive.today/20220729082203/https://www.lesechos.fr/pme-regions/ile-de-france/issy-les-moulineaux-la-petite-armenie-des-hauts-de-seine-1779010?fbclid=IwAR2Hiiaj_CCK3R5jddYvOBrUWDh7_E5qRM9Aj_UHPJerCY4Dbp5PJ4lRxZ8 |archive-date=29 ліпеня 2022 |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| ''камуна''
| {{flagicon|France}} Парыж, Францыя
| align=&quot;center&quot;| {{num|63000}}
| align=&quot;center&quot;| {{num|6000}}–{{num|6500}}
| align=&quot;center&quot;| 10 %
| align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lenhardt |first1=Marjorie |title=Issy-les-Moulineaux, village arménien depuis 1920 |url=https://www.leparisien.fr/hauts-de-seine-92/issy-les-moulineaux-village-armenien-depuis-1920-06-02-2019-8006121.php |work=[[Le Parisien]] |date=6 лютага 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124173203/https://www.leparisien.fr/hauts-de-seine-92/issy-les-moulineaux-village-armenien-depuis-1920-06-02-2019-8006121.php |archive-date=24 студзеня 2021 |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Марсель]]
|''[[Прэфектура (Францыя)|прэфектура]]''
|{{flagicon|France}} [[Буш-дзю-Рон]], Францыя
| align=&quot;center&quot;|{{num|873076}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|80000}}
| align=&quot;center&quot;|9 %
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2004-09-28 |title=Citoyenneté et intégration: Marseille, modèle d’intégration? |url=http://histgeo.ac-aix-marseille.fr/pedago/ecjs/paro_001.htm |access-date=2024-09-22 |archive-date=2004-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040928021015/http://histgeo.ac-aix-marseille.fr/pedago/ecjs/paro_001.htm}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сан-Ладзара-дэльі-Армені]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saryan|first=Levon A.|title=A Visit to San Lazzaro: An Armenian Island in the Heart of Europe|url=http://www.armenianweekly.com/2011/07/12/a-visit-to-san-lazzaro-an-armenian-island-in-the-heart-of-europe-part-i/|newspaper=[[The Armenian Weekly]]|date=11 ліпеня 2011}}&lt;/ref&gt;
| востраў
| {{flagicon|Italy}} [[Венецыя]], Італія
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 17
| align=&quot;center&quot;| ~100 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Cole|first=Teresa Levonian|title=San Lazzaro degli Armeni: A slice of Armenia in Venice|url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/san-lazzaro-degli-armeni-a-slice-of-armenia-in-venice-10429928.html|work=[[The Independent]]|date=31 ліпеня 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103085107/https://www.independent.co.uk/travel/europe/san-lazzaro-degli-armeni-a-slice-of-armenia-in-venice-10429928.html|archive-date=3 лістапада 2017}}&lt;blockquote&gt;Сёння засталося ўсяго 12 вардапетаў (вучоных манахаў) і пяць паслушнікаў…{{oq|en|Today, just 12 vardapets (learned monks) and five novices remain…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Заходняя Азія ===
;Сірыя

У [[Сірыя|Сірыі]] ёсць некалькі вёсак, населеных армянамі, сярод якіх [[Арамо (Сірыя)|Арамо]]&lt;ref name=&quot;monitor syria&quot;&gt;{{cite news|last1=Zaman|first1=Amberin|authorlink1=Amberin Zaman|title=Turkey losing propaganda war over Syrian Armenians|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/turkey-syrian-conflict-armenian-genocide-kassab-propaganda.html|work=[[Al-Monitor]]|date=8 красавіка 2014}}&lt;blockquote&gt;… Касаб і некалькі іншых армянскіх вёсак — Арамо, Гнеміе і Якубіе…{{oq|en|… Kassab along with a few other Armenian villages — Aramo, Ghnemieh and Yacoubieh…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cholakian&quot;&gt;{{cite web|last1=Cholakian|first1=Hagop|title=Latin Rite Roman Catholics of Armenian Descent in Syria|url=http://www.noravank.am/eng/articles/detail.php?ELEMENT_ID=6550|publisher=[[Noravank Foundation]]|date=18 чэрвеня 2012}}&lt;blockquote&gt;… населеныя армянамі вёскі Арамо, Гнеміе і Арпалі…{{oq|en|… the Armenian populated villages Aramo, Ghnemiye and Arpali…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, Аль-Ганіме (Гнемія)&lt;ref name=&quot;Cholakian&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Armenian Populated Village in Latakia Liberated|url=http://asbarez.com/144840/armenian-populated-village-in-latakia-liberated/|website=[[Asbarez]]|date=22 студзеня 2016}}&lt;/ref&gt;, [[Кесаб (Сірыя)|Кесаб]]{{efn|Армянскае насельніцтва Касаба было [[Бітва пры Касабе (2014)|выгнана ў сакавіку 2014 года]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў Сірыі]].&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Manjikian|first1=Lalai|title=Kessab: Deep Roots Under Attack|url=http://www.armenianweekly.com/2014/03/25/deep-roots-under-attack/|work=[[The Armenian Weekly]]|date=25 сакавіка 2014}}&lt;blockquote&gt;Пераважна армянскі анклаў Кесаб зараз пазбаўлены свайго армянскага насельніцтва, якое пражывала там сотні гадоў, пасля таго, як у рэгіён з Турцыі ўварваліся паўстанцкія сілы.{{oq|en|The predominantly Armenian enclave of Kessab is now emptied of its Armenian population that has been there for hundreds of years, after rebel forces descended on the region from Turkey.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;}} ({{num|2000}}–{{num|2200}})&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sherlock|first=Ruth|title=Turkey 'aided Islamist fighters' in attack on Syrian town|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/10765696/Turkey-aided-Islamist-fighters-in-attack-on-Syrian-town.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=14 красавіка 2014}}&lt;blockquote&gt;Праз два дні Касаб апынуўся ў руках альянсу ісламісцкіх груповак, уключаючы джыхадысцкую Джабхат ан-Нусру, звязаную з Аль-Каідай. Амаль усе вёскі, каля 2000 жыхароў, беглі.{{oq|en|Two days later Kasab was in the hands of an alliance of Islamist groups, including the jihadist Jabhat al-Nusra, aligned with al-Qaeda. Almost all of the villages approximately 2,000 inhabitants had fled.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gilbert|first=Ben|title=Taking Refuge: Armenian Family Exiled For Third Time In Century|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/5/7/syrian-armenianslebanon.html|date=7 траўня 2014|agency=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;blockquote&gt;… пераважна армянская хрысціянская вёска Касаб (насельніцтва 2200 чалавек)…{{oq|en|… mostly Armenian Christian village of Kassab (population 2,200)…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt; у [[Латакія|Латакіі]], і [[Аль-Якубія]] ў [[Ідліб (мухафаза)|Ідлібе]]&lt;ref name=&quot;monitor syria&quot;/&gt;. У [[Алепа]] ёсць армянскія кварталы [[Аль-Дждайдэ]] і Нор-К’ёх (Аль-Мідан)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Aleppo Under Fire: The Ruins of Armenian Neighborhoods|url=http://www.armenianweekly.com/2014/06/05/aleppo-ruins/|work=[[The Armenian Weekly]]|date=5 чэрвеня 2014}}&lt;blockquote&gt;… пераважна армянскія кварталы Нор-К’ёх (Мідан)…{{oq|en|… the predominantly Armenian neighborhoods of Nor Kyough (Meedan)…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Arnold|first1=David|title=In Battle for Aleppo, Armenians Seek Neutral Ground|url=http://middleeastvoices.voanews.com/2012/09/syria-witness-in-battle-for-aleppo-armenians-seek-neutral-ground-30131/|work=Middle East Voices|agency=[[Voice of America]]|date=24 верасня 2012|access-date=13 кастрычніка 2024|archive-date=14 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714203019/http://middleeastvoices.voanews.com/2012/09/syria-witness-in-battle-for-aleppo-armenians-seek-neutral-ground-30131/|url-status=dead}}&lt;blockquote&gt;… армянскі квартал аль-Мідан…{{oq|en|… the Armenian neighborhood of al-Midan…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;.

;Іарданія
[[Файл:Armenian church, Amman.jpg|thumb|Армянская апостальская царква ў [[Джабаль аль-Ашрафія|аль-Ашрафіі]], Іарданія.]]
З 1914 года армяне сталі таксама перасяляцца ў [[Джабаль аль-Ашрафія|аль-Ашрафію]], у [[Іарданія|Іарданіі]], дзе ў 1962 годзе яны ўзвялі [[Армянская Апостальская Царква|Армянскую апостальскую царкву]] і армянамоўную школу. Па стане на 2019 год тут жыло каля 5000 армян, большасць з якіх з’яўляюцца нашчадкамі бежанцаў з [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] падчас [[Генацыд армян|Генацыду армян]] 1915 года&lt;ref name=newsam&gt;{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/545358.html|title=Aleksander Lapshin shares story about &quot;Little Armenia in Jordan&quot;|publisher=[[news.am]]|access-date = 14 лістапада 2023}}&lt;/ref&gt;.

;іншыя краіны
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;width:11em&quot;| Назва месца
! style=&quot;width:4em&quot;| Тып
! style=&quot;width:14em&quot;| Месцазнаходжанне
! style=&quot;width:4em&quot;| Усяго
! style=&quot;width:5em&quot;| Армяне
! style=&quot;width:5em&quot;| %
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:2em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Анджар]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kahana |first=Ephraim|last2=Suwaed|first2=Muhammad|title=Historical Dictionary of Middle Eastern Intelligence|date=2009 |publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Maryland |isbn=9780810863026|page=[https://books.google.com/books?id=Xoftt29B4soC&amp;dq=Anjar%2C+Lebanon+armenians&amp;pg=PA179 179]}}&lt;blockquote&gt;… Анджар, армянскае сяло ў даліне Бекаа.{{oq|en|… Anjar, an Armenian village in the Bekaa Valley.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| мястэчка
| {{flagicon|Lebanon}} [[Захле (раён)|Захле]], [[Ліван]]
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| {{num|2400}}–{{num|4000}}
| align=&quot;center&quot;| ~100 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Filian |first=Levon |title=AMAA News |url=http://www.amaa.org/AMAA%20News/AMAA%20News%20OctNovDec2013.pdf |publisher=Publication of the Armenian Missionary Association of America |location=Paramus, New Jersey |page=8 |issn=1097-0924 |date=Fall 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714205931/http://www.amaa.org/AMAA%20News/AMAA%20News%20OctNovDec2013.pdf |archive-date=2014-07-14 }}&lt;blockquote&gt;Колькасць армянскага насельніцтва скарацілася прыкладна да 4000 чалавек.{{oq|en|The Armenian population had dwindled to about 4,000.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Geography &amp; Demographics of Anjar|url=http://www.mousaler.com/anjar/data/demographics.html|publisher=Anjar Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517195554/http://www.mousaler.com/anjar/data/demographics.html|archive-date=17 траўня 2014}}&lt;blockquote&gt;Зараз у Анджары пражывае каля 2400 чалавек, 99,99 % з якіх армяне.{{oq|en|Nowadays, approximately 2400 people, 99.99% of them Armenians, live in Anjar.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Антэліас]]
| горад
|{{flagicon|Lebanon}} [[Матн (раён)|Матн]], Ліван
| align=&quot;center&quot;|{{num|16000}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|3200}}–{{num|4000}}
| align=&quot;center&quot;|~20 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| [[Армянскі квартал (Іерусалім)|Армянскі квартал]]
| квартал
|{{flagicon|Israel}} [[Стары горад Іерусаліма|Стары горад]], [[Іерусалім]]{{efn|Статус Іерусаліма аспрэчваецца паміж Ізраілем і [[Дзяржава Палесціна|Дзяржавай Палесціна]], але Стары горад ''[[дэ-факта]]'' знаходзіцца пад кіраваннем Ізраіля.}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|2424}}
| align=&quot;center&quot;|500–{{num|1000}}
| align=&quot;center&quot;|21–41 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Beltran|first=Gray |title=Torn between two worlds and an uncertain future|publisher=[[Columbia University]] |url=http://archives.jrn.columbia.edu/2010-2011/coveringreligion.org/2011/05/torn-between-two-worlds-and-an-uncertain-future/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530203431/http://archives.jrn.columbia.edu/2010-2011/coveringreligion.org/2011/05/torn-between-two-worlds-and-an-uncertain-future/index.html|archive-date=30 траўня 2014|date=9 траўня 2011 }}&lt;blockquote&gt;Сёння ў Армянскім квартале пражывае каля 500 армян.{{oq|en|Today, about 500 Armenians live in the Armenian Quarter.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=The Armenian Quarter |encyclopedia=[[Яўрэйская віртуальная бібліятэка|Jewish Virtual Library]] |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Society_&amp;_Culture/geo/armenianq.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413044842/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Society_%26_Culture/geo/armenianq.html |archive-date=13 красавіка 2014 }}&lt;blockquote&gt;Зараз у Армянскім квартале пражывае каля тысячы армян.{{oq|en|Currently, about one thousand Armenians live in the Armenian Quarter.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=Old City Population Distribution and Density |url=http://www.ochaopt.org/documents/opt_prot_ipcc_Old_City_urban_fabric_geopo_implications_2009.pdf |title=Jerusalem Old City: Urban Fabric and Geopolitical Implications|publisher=International Peace and Cooperation Center|location=Jerusalem |page=22|isbn=978-965-7283-16-5|date=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928095409/http://www.ochaopt.org/documents/opt_prot_ipcc_Old_City_urban_fabric_geopo_implications_2009.pdf |archive-date=2013-09-28}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Бурдж-Хамуд]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Cultural Studies Review |date=2008|publisher=Melbourne University Publishing |isbn=9780522855081|page=[https://books.google.com/books?id=yMHg7GIMBm4C&amp;dq=Bourj+Hammoud+armenians&amp;pg=PA102 102] |author1=Healy, Chris |author2=Muecke, Stephen }}&lt;blockquote&gt;… у армянскім квартале Бурдж-Хамуд…{{oq|en|… in the Armenian neighborhood of Bourj Hammoud…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Worth |first1=Robert F. |authorlink1=Robert F. Worth |title=In Lebanon's Patchwork, a Focus on Armenians' Political Might |work=[[The New York Times]] |date=25 траўня 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/05/26/world/middleeast/26armenians.html}}&lt;blockquote&gt;Бейруцкі раён Бурдж-Хамуд — гэта свайго роду мініятурная Арменія з крамнымі шыльдамі, напісанымі армянскім пісьмом, і сямейнай культурай шчыльных крам, хат і рэстаранаў працоўнага класа.{{oq|en|The Beirut neighborhood of Bourj Hamoud is a kind of miniature Armenia, with shop signs written in Armenian script and a dense, familial culture of working-class shops, homes and restaurants.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| горад
| {{flagicon|Lebanon}} [[Матн (раён)|Матн]], Ліван
| align=&quot;center&quot;|{{num|150000}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|110000}}
| align=&quot;center&quot;|73 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Anthropological Quarterly|date=1973|volume=46-47|page=73|publisher=[[Выдавецтва Каталіцкага ўніверсітэта Амерыкі|Catholic University of America Press]]}}&lt;blockquote&gt;З прыкладна 180 000 армян, якія пражываюць у Ліване, 110 000 пражываюць у кварталах Бурдж-Хамуд і Дора ў Вялікім Бейруце.{{oq|en|Of the estimated 180,000 Armenians in Lebanon, 110,000 are concentrated in the Bourj-Hammoud and Dora quarters of Greater Beirut.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Local authorities taking account of the major urban risks &quot;From a case study to a global approach&quot; The example of the City of Bourj Hammoud, Lebanon |url=http://www.euromedina.org/bibliotheque_fichiers/Rapport_Bourj_Hammoud_en.pdf |access-date=2014-06-08 |archive-date=2012-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502141035/http://www.euromedina.org/bibliotheque_fichiers/Rapport_Bourj_Hammoud_en.pdf}}&lt;blockquote&gt;У горадзе … пражывае амаль 150 000 жыхароў.{{oq|en|The city … has a population of almost 150,000 hab.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Вакыфлы]]
| вёска
| {{flagicon|Turkey}} [[Хатай (правінцыя)|Хатай]], [[Турцыя]]
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 135
| align=&quot;center&quot;| ~100 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kanbolat|first=Hasan|title=Syrian Conflict Taking Toll on Turkey's Last Armenian Village|url=http://www.al-monitor.com/pulse/culture/2012/10/turkeys-last-armenian-village.html|date=2 кастрычніка 2012|agency=[[Al-Monitor]]}}&lt;blockquote&gt;Вакыфлы, вёска ў правінцыі Хатай, з’яўляецца адзінай армянскай вёскай у Турцыі. Тут пражывае ўсяго 135 чалавек…{{oq|en|Vakifli, a village in Hatay province, is Turkey's sole remaining Armenian village. Home to just 135 people…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Зарна (Ісфахан)|Зарна]] (Болоран)
| вёска
| {{flagicon|Iran}} [[Ісфахан (астан)]], Іран
| align=&quot;center&quot;|61&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1385/results/all/10.xls|title=Перапіс насельніцтва Ісламскай Рэспублікі Іран, 1385 (2006)|publisher=[[Статыстычны цэнтр Ірана]]|format=Excel|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084728/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|archive-date=2011-09-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|61
| align=&quot;center&quot;|100 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նւիրւած միջոցառումներ՝ Փերիոյ գաւառի Բոլորան գիւղում |url=https://alikonline.ir/news/community/isfahan/item/25002-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81-%D6%81%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%BD%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6-100-%D6%80%D5%A4-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D6%82%D5%AB%D6%80%D6%82%D5%A1%D5%AE-%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%BC%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%9D-%D6%83%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B8%D5%B5-%D5%A3%D5%A1%D6%82%D5%A1%D5%BC%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B6-%D5%A3%D5%AB%D6%82%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%B4 |work=[[Alik (daily)|Alik]] |date=31 траўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815075342/https://alikonline.ir/news/community/isfahan/item/25002-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81-%D6%81%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%BD%D5%BA%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6-100-%D6%80%D5%A4-%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AC%D5%AB%D6%81%D5%AB%D5%B6-%D5%B6%D6%82%D5%AB%D6%80%D6%82%D5%A1%D5%AE-%D5%B4%D5%AB%D5%BB%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%BC%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%9D-%D6%83%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B8%D5%B5-%D5%A3%D5%A1%D6%82%D5%A1%D5%BC%D5%AB-%D5%A2%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B6-%D5%A3%D5%AB%D6%82%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%B4 |archive-date=15 жніўня 2021 |language=hy }}&lt;blockquote&gt;У вёсцы ў асноўным жывуць армяне…{{oq|hy|Գիւղում ամբողջութեամբ հայեր են բնակւում…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Грыгор’ян |first1=Х. |title=[[Армянская савецкая энцыклапедыя]] Том 2 |date=1976 |location=Ереван |page=[https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/512 512] |language=hy |chapter=Բոլորան, Զառնե [Балоран, Зарнэ]}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Новая Джульфа]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Canby|first=Sheila R.|title=Shah ʻAbbas: the remaking of Iran|url=https://archive.org/details/shahabbasremakin0000canb|date=2009|publisher=[[Выдавецтва Брытанскага музея|British Museum Press]] |location=London|isbn=9780714124520 |page=[https://archive.org/details/shahabbasremakin0000canb/page/n71 64]}}&lt;blockquote&gt;Названы Новай Джульфай, гэты раён дагэтуль застаецца армянскім кварталам Ісфахана.{{oq|en|Called New Julfa, this area remains the Armenian quarter of Isfahan to this day.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| квартал
| {{flagicon|Iran}} [[Ісфахан]], [[Іран]]
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| {{num|10000}}–{{num|12000}}
| {{NA}}
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Петросян|first=Давид|title=Армянская община в Иране|url=https://www.ca-c.org.ru/journal/1998/15-1998/st_10_petrosjan.shtml|publisher=Institute for Central Asian and Caucasian Studies|language=ru|date=1998}}&lt;blockquote&gt;… яшчэ 10-12 тысяч — у Ісфахане (армяне называюць яго Новай Джугай)…{{oq|ru|… еще 10-12 тысяч — в Исфагане (армяне называют его Новой Джугой)…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Злучаныя Штаты Амерыкі ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Месцазнаходжанне
! Усяго
! Армяне
! %
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Ref|References}}
|-
| [[Глендэйл (Каліфорнія)|Глендэйл]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bittman|first=Mark|title=This Armenian Life|url=https://www.nytimes.com/2013/07/28/magazine/this-armenian-life.html|newspaper=[[New York Times]]|date=4 ліпеня 2013|authorlink=Марк Бітман}}&lt;blockquote&gt;Сярод гэтых гарадоў — Глендэйл … цэнтр армянскай дыяспары і месца пражывання адной з найбуйнейшых у свеце армянскіх абшчын за межамі Арменіі.{{oq|en|Among those cities is Glendale … a center of the Armenian diaspora and home to one of the world's largest Armenian populations outside Armenia.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| горад
| [[Файл:Flag of California.svg|border|25px|Сцяг Каліфорніі]] [[Лос-Анджэлес (акруга)]], [[Каліфорнія]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|220000}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|100000}}
| align=&quot;center&quot;|45 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Elliott |first1=Raffi |title=Glendale Mayor Takes Over Armenia's Diaspora Affairs |url=https://armenianweekly.com/2019/06/19/glendale-mayor-takes-over-armenias-diaspora-affairs/ |work=[[The Armenian Weekly]] |date=19 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126120840/https://armenianweekly.com/2019/06/19/glendale-mayor-takes-over-armenias-diaspora-affairs/ |archive-date=26 лістапада 2020}}&lt;br /&gt;{{iw|Зарэх Сінанян||en|Zareh Sinanyan}}:&lt;blockquote&gt;«У Глендэйле я быў мэрам для 220 тысяч чалавек (уключаючы 100 тысяч армян)…»{{oq|en|In Glendale, I was mayor for 220 thousand people (including 100 thousand Armenians)…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Маленькая Арменія]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Part of East Hollywood Is Designated 'Little Armenia'|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-oct-07-me-32895-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=7 кастрычніка 2000}}&lt;/ref&gt;
| квартал
| [[Файл:Flag of California.svg|border|25px|Сцяг Каліфорніі]] Лос-Анджэлес, Каліфорнія
| align=&quot;center&quot;|{{num|21600}}
| {{NA}}
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Little Armenia neighborhood in Los Angeles, California (CA), 90027, 90029 detailed profile|url=http://www.city-data.com/neighborhood/Little-Armenia-Los-Angeles-CA.html|publisher=[[City-Data]]}}&lt;blockquote&gt;Насельніцтва: 21&amp;nbsp;600{{oq|en|Population: 21,600}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Уотэртаўн (Масачусетс)|Уотэртаўн]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Howe|first=Jeff|title=Captured in Watertown|url=http://www.newyorker.com/online/blogs/newsdesk/2013/04/captured-in-watertown.html|newspaper=[[The New Yorker]]|date=20 красавіка 2013|quote=}}&lt;blockquote&gt;… Уотэртаўн — адзін з найбуйнейшых армянскіх анклаваў у ЗША…{{oq|en|… Watertown is one of the largest Armenian enclaves in the U.S.…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kevonian|first1=Tamar|title=Finding the Passion|url=http://asbarez.com/83938/finding-the-passion/|newspaper=[[Asbarez]]}}&lt;blockquote&gt;… Бостан … Уотэртаўн, армянскі анклаў горада…{{oq|en|… Boston … Watertown, the Armenian enclave of the city…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| горад
| [[Файл:Flag of Massachusetts.svg|border|25px|Сцяг Масачусетса]] [[Бостан]], [[Масачусетс]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|33000}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|2700}}–{{num|8000}}
| align=&quot;center&quot;|8–25 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;[http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Watertown Watertown] in Armeniapedia.org&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hayk.net/destinations/watertown-ma/ Armenians in Watertown, MA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121223033235/http://www.hayk.net/destinations/watertown-ma/ |date=23 снежня 2012 }} in Hayk the Ubiquitous Armenian&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Постсавецкія дзяржавы ===

==== Азербайджан ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Месцазнаходжанне
! {{Tooltip|Усяго|Агульная колькасць насельніцтва.}}
! {{Tooltip|Армяне|Агульная колькасць армян.}}
! {{Tooltip|%|Працэнт армянскага насельніцтва ў адносінах да агульнай колькасці насельніцтва.}}
! {{Tooltip|Год|Год перапісу}}
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахская Рэспубліка&lt;br /&gt;(Рэспубліка Арцах)]]
| [[непрызнаная дзяржава]]{{efn|name=Artsakh|Нагорна-Карабахская Рэспубліка (Рэспубліка Арцах) застаецца непрызнанай на міжнародным узроўні і разглядаецца ўсімі членамі ААН як ''[[дэ-юрэ]]'' частка Азербайджана.}}
| тэрыторыі былой [[Нагорна-Карабахская аўтаномная вобласць|НКАА]] ў складзе&lt;br /&gt;[[Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Азербайджанскай ССР]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|145053}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|144683}}
| align=&quot;center&quot;| 99,74 %
| align=&quot;center&quot;| 2015
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/1_7_62_63.pdf|title=Табліца 1.7. Колькасць наяўнага і пастаяннага насельніцтва НКР (гарадское, сельскае) па даных перапісаў насельніцтва 1959, 1970, 1979, 1989, 2005, 2015 гадоў|author=|website=|date=|publisher=|access-date=2021-10-25|archive-date=2022-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313220104/http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/1_7_62_63.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

==== Грузія ====
[[Файл:Akhalkalaki and Ninotsminda districts.png|thumb|upright=1.15|Карта Грузіі: чырвоным пазначана [[Джавахетыя]] (Джавахк) ў межах правінцыі [[Самцхэ-Джавахеты]], акрэсленая чорным.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;width:12em&quot;| Назва месца
! style=&quot;width:7em&quot;| Тып
! style=&quot;width:10em&quot;| Месцазнаходжанне
! style=&quot;width:5em&quot;| Усяго
! style=&quot;width:5em&quot;| Армяне
! style=&quot;width:3em&quot;| %
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Аўлабары]] (Хаўлабар)&lt;ref&gt;{{cite news|last=Zenian|first=David|title=Havlabar: A Little Armenia on the hill|url=http://agbu.org/news-item/havlabar-a-little-armenia-on-the-hill/|date=1 верасня 1992|agency=[[AGBU]] News Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hakobyan|first=Julia|title=Havlabar: Armenian community in Tbilisi pays the price of urbanization|url=http://www.armenianow.com/features/7696/havlabar_armenian_community_in_tbi|newspaper=[[ArmeniaNow]]|date=28 верасня 2007|access-date=13 кастрычніка 2024|archive-date=9 студзеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109051012/http://www.armenianow.com/features/7696/havlabar_armenian_community_in_tbi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| мікрараён
| {{flagicon image|Flag of Tbilisi.svg}} [[Тбілісі]]
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
|-
| [[Джавахетыя]] (Джавахк)
| правінцыя
| [[Самцхэ-Джавахеты]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|95280}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|90373}}
| align=&quot;center&quot;|94,8 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Этнічныя групы па асноўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках|url=http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf|publisher=Нацыянальная статыстычная служба Грузіі}}{{ref-ka}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

===== Абхазія =====
Па стане на 2004 год у [[Абхазія|Абхазіі]] налічвалася «каля 50–60 армянскіх сёлаў»{{efn|Абхазія ''[[дэ-юрэ]]'' прызнаецца большасцю краін часткай Грузіі, аднак ''[[дэ-факта]]'' яна Грузіі непадкантрольная.}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tchilingirian|first=Hratch |authorlink=Хратч Чылінгір’ян|title=The Armenian community in Abkhazia Today|url=http://oxbridgepartners.com/hratch/index.php/in-the-news/activities/250-the-armenian-community-in-abkhazia-today|publisher=[[The Armenian Reporter|Armenian Reporter International]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530192801/http://oxbridgepartners.com/hratch/index.php/in-the-news/activities/250-the-armenian-community-in-abkhazia-today|archive-date=30 траўня 2014 }}&lt;blockquote&gt;Зараз у Абхазіі каля 50-60 армянскіх вёсак…{{oq|en|There are now around 50-60 Armenian villages in Abkhazia…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;. Па даных перапісу насельніцтва Абхазіі 2011 года, армяне складалі большасць насельніцтва [[Сухумскі раён|Сухумскага раёна]] (6467 армян, 56,1 % ад агульнай колькасці насельніцтва ў {{num|11531}} чалавек), а таксама значную колькасць у [[Гульрыпшскі раён|Гульрыпшскім раёне]] (8430 армян, або 46,8 % ад {{num|18032}} чалавек) і [[Гаграўскі раён|Гаграўскім раёне]] ({{num|15422}} армян, або 38,3 % ад {{num|40217}} чалавек)&lt;ref name=&quot;abkhazia&quot;&gt;{{cite web|title=Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Абхазія 2011 года|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html|publisher=Упраўленне дзяржаўнай статыстыкі Абхазіі|location=Сухумі|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

==== Расійская Федэрацыя ====
[[Файл:Расселение армян в городском округе Сочи по городским и сельским поселениям, в %.png|thumb|upright=1.15|Доля армян у муніцыпальным утварэнні горада Сочы па населеных пунктах.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Месцазнаходжанне
! Усяго
! Армяне
! %
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Адлерскі раён]]
| раён
| {{flagicon image|Flag of Krasnodar Krai.svg}} [[Сочы]], [[Краснадарскі край]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|138572}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|44000}}–{{num|80000}}
| align=&quot;center&quot;|32–58 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Schreck|first=Carl|title=Sochi's Armenian Diaspora Weeps|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/sochis-armenian-diaspora-weeps/205176.html|newspaper=[[The Moscow Times]]|date=5 траўня 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530201559/http://www.themoscowtimes.com/news/article/sochis-armenian-diaspora-weeps/205176.html|archive-date=30 траўня 2014}}&lt;blockquote&gt;… Адлерскі раён Сочы, дзе пражывае каля 80&amp;nbsp;000 этнічных армян…{{oq|en|… Sochi's Adler district, home to about 80,000 ethnic Armenians…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ракачев|first=Вадим|title=Этнодемографические изменения а Краснодарском Крае, 1989-1999 годы [Этнадэмаграфічныя змены а Краснадарскім Краі, 1989-1999 гады]|url=http://www.nir.ru/socio/scipubl/sj/sj2-01rak.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525002945/http://www.nir.ru/socio/scipubl/sj/sj2-01rak.html|archive-date=25 траўня 2014|language=ru}}&lt;blockquote&gt;Звяртае на сябе ўвагу рэзкі рост армянскага насельніцтва ў Сочы і, у прыватнасці, у Адлерскім раёне, дзе яно павялічылася на 17,5 % і склала 31,8 % да агульнай колькасьці жыхароў раёна.{{oq|en|Обращает на себя внимание резкий рост армянского населения в Сочи и, в частности, в Адлерском районе, где оно увеличилось на 17,5% и составило 31,8% к общему количеству жителей района.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ацэнка колькасці насельніцтва на 1 студзеня 2014 года па муніцыпальных утварэннях Краснадарскага краю|url=http://krsdstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/krsdstat/ru/news/rss/4e0d2c0043a4c2d0955995d06954faf7|publisher=[[Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі (Расійская Федэрацыя)|Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614194427/http://krsdstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/krsdstat/ru/news/rss/4e0d2c0043a4c2d0955995d06954faf7|archive-date=14 чэрвеня 2014|language=ru|date=15 красавіка 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Гай-Кодзор]]
| вёска
| {{flagicon image|Flag of Krasnodar Krai.svg}} [[Анапскі раён]], Краснадарскі край
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
| align=&quot;center&quot;|
|-
| [[Карабаглы (Дагестан)|Карабаглы]]
| вёска
| {{flagicon image|Flag of Dagestan.svg}} [[Дагестан]]
| align=&quot;center&quot;|723
| align=&quot;center&quot;|~400
| align=&quot;center&quot;|56 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |title=Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 года па сельскіх паселішчах Рэспублікі Дагестан |language=ru |access-date=2014-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |archive-date=2014-04-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lingvarium.org/files/2002.zip Даныя Усерасійскага перапісу насельніцтва 2002 года: табліца 02c. М .: Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі, 2004.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141006083414/http://lingvarium.org/files/2002.zip |date=6 кастрычніка 2014 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Мяснікоўскі раён]]
| раён
| {{flagicon image|Flag of Rostov Oblast.svg}} [[Растоўская вобласць]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|39631}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|22108}}
| align=&quot;center&quot;|56 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Вынікі ўсерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года па Растоўскай вобласці: Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства |language=ru |url=http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/9a1c30804f9abf7f9460bd9b972d8349/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+(%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1).pdf|publisher=[[Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі (Расійская Федэрацыя)|Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі]]|pages=260–261|access-date=2014-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235819/http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/9a1c30804f9abf7f9460bd9b972d8349/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+(%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1).pdf|archive-date=2014-07-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Пралетарскі раён (Растоў-на-Доне)|Пралетарскі раён]] (былы [[Нахічэвань-на-Доне]])&lt;ref name=&quot;Hewsen&quot;&gt;{{cite book |last=Hewsen|first=Robert H.|authorlink=Robert H. Hewsen |title=Armenia: A Historical Atlas|publisher=University of Chicago Press |location=Chicago|year=2001|isbn=0-226-33228-4|page=280}}&lt;blockquote&gt;З часам Новая Нахічэвань была паглынута Растовам, што разрастаўся, і зараз яна з’яўляецца свайго роду армянскім кварталам усярэдзіне горада…{{oq|en|In time, Nor Nakhichevan was engulfed by the growth of Rostov, and it now amounts to a kind of Armenian quarter within the city…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Историческая справка Пролетарского района города Ростова-на-Дону |url=https://rostov-gorod.ru/administration/territorial_unit/proletarian-district/info/ |website=rostov-gorod.ru |publisher=Афіцыйны партал Гарадской Думы і Адміністрацыі горада Растоў-на-Доне |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601084656/https://rostov-gorod.ru/administration/territorial_unit/proletarian-district/info/ |archive-date=1 чэрвеня 2021 |language=ru }}&lt;blockquote&gt;… у 1929 годзе на тэрыторыі Нахічэвані быў утвораны адзін з найбуйнейшых у горадзе — Пралетарскі раён.{{oq|ru|… в 1929 году на территории Нахичевани был образован один из крупнейших в городе — Пролетарский район.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| гарадскі раён
| {{flagicon image|Flag of Rostov Oblast.svg}} [[Растоў-на-Доне]], [[Растоўская вобласць]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|122174}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|10008}}
| align=&quot;center&quot;|8 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;Rostov&quot;&gt;{{cite web |title=Вынікі ўсерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года па Растоўскай вобласці: Том 4 Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства |url=https://rostov.gks.ru/storage/mediabank/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+(%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1).pdf |website=rostov.gks.ru |publisher=[[Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі (Расійская Федэрацыя)|Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121180633/https://rostov.gks.ru/storage/mediabank/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8,+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+%28%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1%29.pdf |archive-date=21 студзеня 2021 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Туапсінскі раён]]
| раён
| {{flagicon image|Flag of Krasnodar Krai.svg}} Краснадарскі край
| align=&quot;center&quot;|{{num|62400}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|13700}}
| align=&quot;center&quot;|22 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.noravank.am/rus/issues/detail.php?ELEMENT_ID=3048#5_b|title = &quot;Асимметричные&quot; точки опоры Армении на её диаспоральные ресурсы по периметру Чёрного моря}} ''noravank.am''.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Эдысія]] (Эдэсія)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Армяне Ставропольского края отметили 210-летие села Эдиссия [Армяне Стаўрапольскага краю адзначылі 210-годдзе вёскі Эдысія].|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/122599/|date=2 верасня 2007|agency=[[Каўказскі Вузел]]|language=ru}}&lt;blockquote&gt;… армянскага паселішча Эдысія — аднаго з найстарэйшых армянскіх паселішчаў на Поўдні Расіі.{{oq|ru|… армянского поселения Эдиссия — одного из старейших армянских поселений на Юге России.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| вёска
| {{flagicon image|Flag of Stavropol Krai.svg}} [[Стаўрапольскі край]]
| align=&quot;center&quot;|{{num|5657}}
| align=&quot;center&quot;|{{num|5377}}
| align=&quot;center&quot;|92,7 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar |title=Том 3 кніга 1 &quot;Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства&quot;; табліца 4 &quot;Нацыянальны склад насельніцтва Стаўрапольскага краю па гарадскіх акругах, муніцыпальных раёнах, гарадскіх населеных пунктах, сельскіх населеных пунктах з колькасцю насельніцтва 3000 чалавек і больш&quot;|language=ru|access-date=2014-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805222150/http://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar |archive-date=2017-08-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

==== Украіна ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Месцазнаходжанне
! Усяго
! Армяне
! %
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Айкаван (Украіна)|Айкаван]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Маленькая Армения в Крыму|url=http://podrobnosti.ua/podrobnosti/2008/06/27/535941.html|newspaper=podrobnosti.ua|date=27 чэрвеня 2008|language=ru}}&lt;/ref&gt;
| вёска
| {{flagicon image|Flag of Crimea.svg}} [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]{{efn|name=Crimea|[[Крымскі паўвостраў]] з’яўляецца прадметам спрэчкі паміж Расійскай Федэрацыяй і Украінай і з 2014 года ''[[дэ-факта]]'' кіруецца расійскай акупацыйнай уладай, застаючыся міжнародна прызнанай ''[[дэ-юрэ]]'' часткай Украіны. Падрабязней гл. [[Палітычны статус Крыма]].}}
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 160
| align=&quot;center&quot;| ~100 %
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Трудовской сельский совет |url=http://simf-rga.gov.ua/ru/trudovskoy.html |publisher=Сайт Сімферопальскага раёна Дзяржаўнай адміністрацыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым |language=ru |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140612114723/http://simf-rga.gov.ua/ru/trudovskoy.html |archive-date=2014-06-12 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Зніклыя анклавы ==
[[Файл:আর্মেনিয়ান গির্জার পার্শ্বদৃশ্য.jpg|thumb|[[Армянская Царква Святога Уваскрэшання (Дака)|Царква Святога Уваскрэшання]] ў [[Арманітола|Арманітоле]], [[Дака]]]]
[[Файл:Szamosújvár, örmény katolikus székesegyház 2022 03.jpg|thumb|[[Армяна-каталіцкі сабор Святой Тройцы (Герла)|Армяна-каталіцкі сабор Святой Тройцы]] ў [[Герла|Герле]]]]
[[Файл:Церква Св. Сергія 3.jpg|thumb|Царква Святога Саркiса ў [[Феадосія|Феадосіі]].]]
[[Файл:S-krim-5127.jpg|thumb|Манастыр Святога Крыжа (Сурп-Хач) ў [[Стары Крым|Старым Крыме]].]]
[[Файл:Кам'янець-Подільський Башта дзвіниця вірменського костелу 1.jpg|thumb|Званіца армянскай царквы Святога Мікалая ў [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]].]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Сучаснае месцазнаходжанне
! Час
! Армянскае насельніцтва ў колькасці і працэнтах &lt;small&gt;(дата перапісу)&lt;/small&gt;
!class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot;| {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Арманітола]]
| раён
| {{flagicon|Bangladesh}} [[Дака]], [[Бангладэш]]
| 18 стагоддзе
|
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lawson|first1=Alastair|title=The mission of Dhaka's last Armenian|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2645617.stm|agency=[[BBC News]]|date=10 студзеня 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| Армен-Сефер
| раён
| {{flagicon|Ethiopia}} [[Адыс-Абеба]], [[Эфіопія]]
| пачатак 20 стагоддзя
|
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sevadjian|first1=R. P.|title=Remembering the Armenians of Ethiopia|url=https://armenianweekly.com/2015/05/06/remembering-the-armenians-of-ethiopia/|agency=[[Armenian Weekly]]|date=6 траўня 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| Гала і [[Лілава]]&lt;br /&gt;(Арманестан)
| раён
| {{flagicon|Iran}} [[Тэбрыз]], Іран
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot;| {{num|6000}} &lt;small&gt;(c. 1900)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | article = ARMENIANS OF MODERN IRAN | last1 = Amurian | first1 = A. | last2 = Kasheff | first2 = M. | authorlink = | url = | editor-last = | editor-first =  | editor-link = | encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 1986 | isbn = }}&lt;blockquote&gt;Армянская епархія Азербайджана мае свой цэнтр у Тэбрызе (арм. Даўрэз), найбуйнейшым горадзе правінцыі і адміністрацыйнай сталіцы Усходняга Азербайджана, дзе на мяжы стагоддзяў пражывала квітнеючая армянская абшчына колькасцю каля 6000 душ. Армяне былі засяроджаныя ў двух кварталах Гала (арм. Бердатал) і Лілава, якія разам зваліся Арманестан […]{{oq|en|The Armenian diocese of Azerbaijan has its center in Tabrīz (Arm. Dawrēz), the largest town in the province and the administrative capital of eastern Azerbaijan, which had a thriving Armenian community of about 6,000 souls at the turn of the century. Armenians were concentrated in the two neighborhoods of Ḡala (Arm. Berdaṭʿał) and Lilava, collectively called Armanestān […]}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shahvar, Soli. (2009). ''Forgotten Schools: The Baha’is and Modern Education in Iran, 1899—1934''. I.B.Tauris. p. 42&lt;blockquote&gt;У Тэбрызе ў кожным з двух армянскіх раёнаў горада (Гала і Лілава) меліся пачатковая школа і дзіцячы садок…{{oq|en|Tabriz had an elementary school and a kindergarten in each of the two Armenian districts of the city (Gala and Lilava)…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Berberian, Houri (2001). ''Armenians and the Iranian Constitutional Revolution of 1905—1911''. Westview Press.&lt;blockquote&gt;… у пераважна, а часам і выключна армянскіх мястэчках Гала і Лілава.{{oq|en|… in the predominantly and at times exclusively Armenian towns of Ghala and Lilava.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Герла (Румынія)|Герла]] (Арменаполіс)
| горад
| {{flagicon|Romania}} [[Клуж (жудзец)|Клуж]], [[Румынія]]
| 17 стагоддзе
| align=&quot;center&quot;| 43,48 % &lt;small&gt;(1850)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite book|title=Romania &amp; Moldova|year=2004|publisher=Lonely Planet|location=Footscray, Victoria|isbn=9781741041491|page=[https://archive.org/details/romaniamoldova00kemp/page/159 159]|author1=Steve Kokker|author2=Cathryn Kemp|url-access=registration|url=https://archive.org/details/romaniamoldova00kemp/page/159}}&lt;blockquote&gt;Герла Калісьці пераважна армянскае селішча, якое звалася Арменаполісам у 17 стагоддзі…{{oq|en|Gherla Once a predominantly Armenian settlement called Armenopolis in the 17th century…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Етэм (Каліфорнія)|Етэм]]
| паселішча
| {{flagicon|United States}} [[Туларэ (акруга)|Туларэ]], [[Каліфорнія]], ЗША
| к. 1900–1920-я
| align=&quot;center&quot;| 500 (100 %) &lt;small&gt;(1920)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;| &lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gbranian-Melkonian |first1=Seda |title=The 100 Years Old Armenian Family of Yettem |url=https://hetq.am/en/article/2626 |work=[[Hetq]] |date=2 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314184219/https://hetq.am/en/article/2626 |archive-date=14 сакавіка 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Melkonian |first1=Markar |title=The Fool's Dream: The Fall of Another New Eden and the Utopian Appeal of Ethnic Solidarity |journal=[[Utopian Studies]] |date=2007 |volume=18 |issue=2 |pages=223–235 |doi=10.5325/utopianstudies.18.2.0223 |jstor=20719865 |s2cid=149522631 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Кізляр]]
| мястэчка
| {{flagicon|Russia}} [[Дагестан]], РФ
| канец 19 стагоддзя
| align=&quot;center&quot;| 3,523 (48 %) &lt;small&gt;(1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=505|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Кумкапы]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=managing-the-difficult-balance-between-tourism-and-authenticity-kumkapi-2008-07-26|title=Managing the difficult balance between tourism and authenticity: Kumkapı|last=Schäfers|first=Marlene|date=26 ліпеня 2008|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603140730/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=managing-the-difficult-balance-between-tourism-and-authenticity-kumkapi-2008-07-26|archive-date=2013-06-03|url-status=dead}}&lt;blockquote&gt;З таго часу ў Кумкапы пераважаюць армяне і грэкі. На працягу стагоддзяў насельніцтва квартала захоўвала гэтую этналінгвістычную адметнасць — фактычна, аж да 1950-х гадоў Кумкапы ўсё яшчэ быў вядомы як армянскі квартал. Аднак, пачынаючы з 1960-х гадоў, армянскае насельніцтва Кумкапы пачало скарачацца, паколькі людзі пераязджалі за мяжу ў Еўропу ці Амерыку або проста ў іншыя кварталы горада, такія як Самат’я, Енікёй ці Бакыркёй.{{oq|en|Kumkapı, since then, has been dominated by Armenians and Greeks. Over the centuries, the quarter's population retained this ethnic-linguistic characteristic—in fact, as late as the 1950s, Kumkapı was still known as an Armenian quarter. Starting in the 1960s, however, Kumkapı's Armenian population began to decrease, with people moving abroad to Europe or America or simply to other quarters of the city, like Samatya, Yeniköy or Bakırköy.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nahai|first=Gina B.|title=Moonlight on the Avenue of Faith|date=2000|publisher=Washington Square Press|location=New York|isbn=9780671042837|page=[https://books.google.com/books?id=4oZ1taFhf1sC&amp;dq=Kumkap%C4%B1+armenian&amp;pg=PA219 219]|authorlink=Джына Бархордар Нахай}}&lt;blockquote&gt;Армянскае гета Стамбула Кумкапы межавала з аптовым рыбным рынкам і было населена амаль выключна армянамі.{{oq|en|Istanbul's Armenian ghetto, the Kumkapi bordered the wholesale fish market and was populated almost entirely by Armenians.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
| квартал
| {{flagicon|Turkey}} [[Фаціх]], [[Стамбул]], Турцыя
|
|
| align=&quot;center&quot;|
|-
| [[Кыналыада]]
| востраў
| {{flagicon|Turkey}} [[Стамбул]], Турцыя
| 19–20 стагоддзі
| align=&quot;center&quot;| {{num|35000}} (сезонна)&lt;br /&gt;65–95 %
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schleifer |first1=Yigal |title=Turkey: Religious Minorities Watch Closely as Election Day Approaches |url=https://eurasianet.org/turkey-religious-minorities-watch-closely-as-election-day-approaches |agency=[[EurasiaNet]] |date=19 ліпеня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520085340/https://eurasianet.org/turkey-religious-minorities-watch-closely-as-election-day-approaches |archive-date=20 траўня 2020 }}&lt;blockquote&gt;Кіналі, адзін з невялікіх астравоў, з’яўляецца ўлюбёным месцам стамбульскіх армян.{{oq|en|Kinali, one of the smaller islands, is a favorite among Istanbul's Armenians.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Schleifer |first1=Yigal |title=Istanbul's isle of diversity |url=https://www.csmonitor.com/2005/0728/p07s01-woeu.html |work=The Christian Science Monitor |date=28 ліпеня 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921104527/https://www.csmonitor.com/layout/set/amphtml/2005/0728/p07s01-woeu.html |archive-date=21 верасня 2019}}&lt;blockquote&gt;Малюсенькі Кіналі, дзе ўлетку калісьці жыла ажыўленая армянская абшчына.{{oq|en|Tiny Kinali, once home to a bustling summertime Armenian community.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Goltz |first1=Thomas |authorlink1=Thomas Goltz |title=Istanbul |date=1989 |publisher=Insight Guide |page=175}}&lt;blockquote&gt;З таго часу, як востраў купілі два армянскія вяльможы, яго насельніцтва складала не менш як дзве трэці армян…{{oq|en|Its population was at least two-thirds Armenian ever since two Armenian worthies bought the island…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zenian |first1=David |title=The Armenian Community: What Makes It Tick |url=https://agbu.org/news-item/the-armenian-community-what-makes-it-tick/ |agency=[[AGBU]] Magazine |date=1 лістапада 1993 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229222328/https://agbu.org/news-item/the-armenian-community-what-makes-it-tick/ |archive-date=29 лютага 2020 }}&lt;blockquote&gt;…на востраве Кіналі, курорце, дзе амаль 95 працэнтаў сезоннага насельніцтва ў 35 000 чалавек складалі армяне…{{oq|en|…on Kinali Island, a resort where almost 95 percent of the seasonal population of 35,000 were Armenians…}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Нарыманаўскі раён (Баку)|Нарыманаўскі раён]]
| гарадскі раён
| {{flagicon|Azerbaijan}} [[Баку]], Азербайджан
| сярэдзіна 20 стагоддзя
| align=&quot;center&quot;| 27,6–47,6 % &lt;small&gt;(1939–1979)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Город Баку: 1939|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku39.html|language=ru|year=1939}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Город Баку: 1959|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku59.html|language=ru|year=1939}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Город Баку: 1970|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku70.html|language=ru|year=1939}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Город Баку: 1979|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku79.html|language=ru|year=1939}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Нахічэвань-на-Доне]]
| горад
| {{flagicon|Russia}} [[Растоў-на-Доне]], РФ
| 1778–1928
| align=&quot;center&quot;| 30–58,7 % &lt;small&gt;(1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=408 Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай Імперыі 1897 г. Размеркаванне насельніцтва па роднай мове і паветах 50 губерняў Еўрапейскай Расіі] — Па стане на 1897 год агульная колькасць насельніцтва складала {{num|28427}} чалавек, армяне складалі 29,1 % насельніцтва, г.зн. 8277 чалавек.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weinberg 1897&quot;&gt;{{cite book|last=Вейнберг
|first=Леанід Барысавіч|authorlink=Леанід Барысавіч Вейнберг|title=[[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона Том XXa]]|contribution=[[:ru:s:ЭСБЕ/Нахичевань-на-Дону|Нахичевань-на-Дону [Нахічэвань-на-Доне]]]|date=1897|pages=705–706|language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Рашкаў (Малдова)|Рашкаў]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Moldova}} [[Малдова]]
| 18 стагоддзе
| align=&quot;center&quot;|''Меншасць''
| align=&quot;center&quot;|{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Стары армянскі горад (Фрэсна, Каліфорнія)|Стары армянскі горад]]
| раён
| {{flagicon|United States}} [[Фрэсна]], [[Каліфорнія]], ЗША
| к. 1900–1950-я
|
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Holy Trinity Armenian Apostolic Church (1914) |url=http://historicfresno.org/nrhp/holytrin.htm |website=Historicfresno.org |publisher=A Guide to Historic Architecture in Fresno, California |archive-url=https://web.archive.org/web/20160906120455/http://historicfresno.org/nrhp/holytrin.htm |archive-date=6 верасня 2016}}. Adapted from the National Register of Historic Places nomination, originally prepared by Robby Antoyan.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Армяне ў Баку#Армянскі квартал|Эрменікенд]]
| квартал
| {{flagicon|Azerbaijan}} [[Насімінскі раён]], [[Баку]], [[Азербайджан]]
| 19–20 стагоддзі
|
| align=&quot;center&quot;|
|}

=== Грузія ў Расійскай імперыі ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Сучасны рэгіён
! Час
! Армянскае насельніцтва ў працэнтах &lt;small&gt;(дата перапісу)&lt;/small&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:3em&quot; | {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Артвін]]
| мястэчка
| {{flagicon|Turkey}} [[Артвін (правінцыя)|Артвін]]
| Канец 19 стагоддзя
| align=&quot;center&quot; |65,52 % &lt;small&gt;(к. 1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=441 |access-date=2024-09-21 |website=www.demoscope.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Батумі]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Аджарыя]]
| Канец 19 стагоддзя
| align=&quot;center&quot; |24 % &lt;small&gt;(к. 1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=451 |access-date=2024-09-21 |website=www.demoscope.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Горы (Грузія)|Горы]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Шыда Картлі]]
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |58,25 % &lt;small&gt;(к. 1873)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа - Кубанская генеалогия |url=https://kubangenealogy.ucoz.ru/index/sb_kavkaz/0-25 |access-date=2024-09-21 |website=kubangenealogy.ucoz.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Душэты]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Мцхета-Мтыянеты]]
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |''Большасць''
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Географическо-статистический словарь Российской Империи: Семёнов-Тян-Шанский Пётр Петрович — Алфавитный каталог — Электронная библиотека Руниверс |url=https://runivers.ru/lib/book3063/9668/ |access-date=2024-09-21 |website=runivers.ru |archive-date=21 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921141626/https://runivers.ru/lib/book3063/9668/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Закаталы]]
| мястэчка
| {{flagicon|Azerbaijan}} [[Загатальскі раён]]
| Канец 19 стагоддзя
| align=&quot;center&quot; |46,5 % &lt;small&gt;(к. 1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=552 |access-date=2024-09-21 |website=www.demoscope.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Оні (горад)|Оні]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Рача]]
| Канец 19 стагоддзя
| align=&quot;center&quot; |13,78 % &lt;small&gt;(к. 1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=464 |access-date=2024-09-21 |website=www.demoscope.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Салалакі]]
| квартал
| {{flagicon|Georgia}} [[Тбілісі]]
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ПРОГУЛКА ПО СОЛОЛАКИ |url=https://golosarmenii.am/article/30137/progulka-po-sololaki |access-date=2024-09-21 |website=golosarmenii.am |archive-date=6 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206022355/https://golosarmenii.am/article/30137/progulka-po-sololaki |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сігнагі]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Кахетыя]]
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |96 % &lt;small&gt;(к. 1836)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-02-04 |title=ГПИБ {{!}} Ч. 4. - 1836. |url=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/68553-ch-4-1836#mode/inspect/page/371/zoom/7 |access-date=2024-09-21 |archive-date=2022-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204124334/http://elib.shpl.ru/ru/nodes/68553-ch-4-1836#mode/inspect/page/371/zoom/7}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Тэлаві]]
| мястэчка
| {{flagicon|Georgia}} [[Кахетыя]]
| 19 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |81 % &lt;small&gt;(к. 1836)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}

=== Украіна ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Сучаснае месцазнаходжанне
! Час
! Армянскае насельніцтва ў колькасці&lt;br /&gt;і працэнтах &lt;small&gt;(дата перапісу)&lt;/small&gt;
! {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Абэртын]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 18 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Броды (горад)|Броды]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Львоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Бэрэжаны]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Цярнопальская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Гарадэнка]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Жванец]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Хмяльніцкая вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Камянец-Падольскі]]{{efn|name=Польшча}}
| горад
| {{flagicon|Ukraine}} [[Хмяльніцкая вобласць]]
| 14–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|p=118}}
|-
| [[Лысэць]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Львоў]]{{efn|name=Польшча|У горадзе размяшчалася адна з армянскіх абшчын пад кіраваннем [[Царства Польскае|Царства Польскага]]. Падрабязней гл. [[Армяне ў Польшчы]].}}
| горад
| {{flagicon|Ukraine}} [[Львоўская вобласць]]
| 14–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |{{num|2500}} (''меншасць'') &lt;small&gt;(1633)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|p=118}}&lt;ref&gt;{{cite book |last=Maksoudian |first=Krikor |title=The Armenian People from Ancient to Modern Times |year=1997 |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |volume=II |location=New York |page=63 |chapter=Armenian Communities in Eastern Europe}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Магілёў-Падольскі]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Вінніцкая вобласць]]
| 18 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Снятын]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Івана-Франкоўск|Станіслаў]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Стары Крым]]
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]{{efn|name=Crimea}}
|
| align=&quot;center&quot;|471 (43,4 %) &lt;small&gt;(1863)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite book|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI|year=1890|language=pl|location=Warszawa|page=271}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Тысмэныця]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Івана-Франкоўская вобласць]]
| 17–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Феадосія]] (Кафа)
| горад
| {{flagicon|Ukraine}} [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]{{efn|name=Crimea}}
| 15 стагоддзе
| align=&quot;center&quot;|{{num|46000}} (65 %) &lt;small&gt;(1470-я)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Этнография народов Крыма: Армяне|url=http://www.mkiek.crimea.edu/crimea/etno/museum/exb/armans/index.htm|publisher=[[Таўрычаскі нацыянальны ўніверсітэт імя У. І. Вярнадскага]]|language=ru|year=1999|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20140608012933/http://www.mkiek.crimea.edu/crimea/etno/museum/exb/armans/index.htm|archive-date=2014-06-08}}&lt;blockquote&gt;У 30-я гг. XIV ст. армянскія калоніі Крыма папоўніліся перасяленцамі з Ак-Сарая (выхадцы з г. [[Ані]]), у 70-я гг. XV ст. з 70-тысячнага насельніцтва Кафы 2/3, г.зн. звыш 46 тыс., складалі армяне.{{oq|ru|В 30-е гг. XIV в. армянские колонии Крыма пополнились переселенцами из Ак-Сарая (выходцы из г. Ани), в 70-е гг. XV в. из 70- тысячного населения Кафы 2/3, т.е. свыше 46 тыс., составляли армяне.}}&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[Балта|Юзэфгруд]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Адэская вобласць]]
| 18 стагоддзе
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
| [[Язлавец]]{{efn|name=Польшча}}
| мястэчка
| {{flagicon|Ukraine}} [[Цярнопальская вобласць]]
| 16–18 стагоддзі
| align=&quot;center&quot; |''Меншасць''
| align=&quot;center&quot; |{{sfn|Stopka|2010|pp=118–119}}
|-
|}

=== Цэнтральная Азія ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Назва месца
! Тып
! Сучаснае месцазнаходжанне
! Час
! Армянскае насельніцтва ў працэнтах&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(дата перапісу)&lt;/small&gt;
! {{Tooltip|Сп.|Спасылкі}}
|-
| [[Ашгабат]]
| мястэчка
| {{flagicon|Turkmenistan}} [[Туркменістан]]
| канец 19 ст. — пачатак 20 ст.
| align=&quot;center&quot; | 13,53 % &lt;small&gt;(1926)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |url=https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php |access-date=2024-10-01 |website=www.demoscope.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Гызыларбат]]
| мястэчка
| {{flagicon|Turkmenistan}} [[Туркменістан]]
| канец 19 ст. — пачатак 20 ст.
| align=&quot;center&quot; |10,00 % &lt;small&gt;(1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
| [[Мерв]]
| мястэчка
| {{flagicon|Turkmenistan}} [[Туркменістан]]
| канец 19 ст. — пачатак 20 ст.
| align=&quot;center&quot; |8,00 % &lt;small&gt;(1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|[[Туркменбашы]]
|мястэчка
|{{flagicon|Turkmenistan}} [[Туркменістан]]
| канец 19 ст. — пачатак 20 ст.
| align=&quot;center&quot; |12,99 % &lt;small&gt;(1897)&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{cite book|last=Stopka|first=Krzysztof|editor-last1=Kopczyński|editor-first1=Michał|editor-last2=Tygielski|editor-first2=Wojciech|year=2010|title=Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczypospolitej|language=pl|location=Warszawa|publisher=Muzeum Historii Polski, Bellona|chapter=Ormianie|isbn=978-83-11-11724-2}}

{{ізаляваны артыкул|date=2024-10-13}}

[[Катэгорыя:Армянская дыяспара| ]]</text>
      <sha1>mxuib1781zrttbm5ycsxwh6iv5pfzd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lode Runner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778964</id>
    <revision>
      <id>5167246</id>
      <parentid>5163748</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ужо не.</comment>
      <origin>5167246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1832" sha1="7zpynu4e71otmucxunirozn526f51vt" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
'''«Lode Runner»''' ― камп’ютарная гульня ў жанры {{Не перакладзена 5|Аркада (жанр)|аркаднай|ru|Аркада (жанр)}} {{Не перакладзена 5|Галаваломка (жанр камп’ютарных гульняў)|галаваломкі|ru|Головоломка (жанр компьютерных игр)}}, выдадзеная ў 1983 годзе.&lt;ref name=&quot;cite1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cite2&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;cite1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/5936566/nearly-thirty-years-old-and-lode-runner-is-still-kicking-my-ass|title=Nearly Thirty Years Old and Lode Runner is Still Kicking My Ass|first=Mike|last=Fahey|date=2012-08-21|website={{Не перакладзена 5|Kotaku|Kotaku|ru|Kotaku}}|publisher=Gizmodo Media Group|archive-date=2017-10-04|lang=en|archive-date=2018-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519120630/https://kotaku.com/5936566/nearly-thirty-years-old-and-lode-runner-is-still-kicking-my-ass}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;cite2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://entropymine.com/jason/lr/misc/ldhist.html|title=Loderunner: Ancient History!|publisher=entropymine.com|archive-date=2017-10-04|archive-date=2016-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106164202/http://entropymine.com/jason/lr/misc/ldhist.html}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]
[[Катэгорыя:Гульні для NES]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]]
[[Катэгорыя:Відэагульні 1983 года]]</text>
      <sha1>7zpynu4e71otmucxunirozn526f51vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>StarCraft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779069</id>
    <revision>
      <id>5167119</id>
      <parentid>5163820</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5597" sha1="n2hi1dxdf24ka76jpnqmrafui0gnk46" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
'''«StarCraft»''' (ад {{Lang-en|star craft}} ― літаральна «зорнае рамяство»; часам перакладаецца як «зорнае мастацтва») ― [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]], распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]» у [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 годзе]]. 30 лістапада таго ж года быў выпушчаны {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} ― «{{Не перакладзена 5|StarCraft: Brood War|StarCraft: Brood War|ru|StarCraft: Brood War}}», які дадаў у гульню новых гульнявых юнітаў і які працягнуў сюжэт арыгінала. У 2000 году гульня была партаваная на гульнявую прыстаўку «[[Nintendo 64]]» — порт уключаў у сябе як арыгінальную гульню, так і дадатак «Brood War» (для яго актывацыі патрабаваўся аксэсуар «Expansion Pak», які ўсталёўваўся ў кансоль замест «Jumper Pak», пашыраючы аператыўную памяць прыстаўкі «Nintendo 64»). У [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010 годзе]] выйшла першая частка сіквела-трылогіі «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Wings of Liberty|StarCraft II: Wings of Liberty|ru|StarCraft II: Wings of Liberty}}», у 2013 годзе ― другая, «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Heart of the Swarm|StarCraft II: Heart of the Swarm|ru|StarCraft II: Heart of the Swarm}}», у 2015 годзе ― трэцяя, «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Legacy of the Void|StarCraft II: Legacy of the Void|ru|StarCraft II: Legacy of the Void}}», у 2016 годзе выйшла DLC «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Nova Covert Ops|StarCraft II: Nova Covert Ops|ru|StarCraft II: Nova Covert Ops}}».

У [[Расія|Расіі]] гульня выдадзена кампаніяй «{{Не перакладзена 5|СофтКлаб|СофтКлаб|ru|СофтКлаб}}», але не была афіцыйна {{Не перакладзена 5|Лакалізацыя камп’ютарнай гульні|лакалізавана|ru|Локализация компьютерной игры}}.

25 сакавіка 2017 года адбыўся афіцыйны анонс перавыдання гульні пад назвай «{{Не перакладзена 5|StarCraft: Remastered|StarCraft: Remastered|ru|StarCraft: Remastered}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blizzard.gamespress.com/Evolution-Complete-Blizzard-Entertainment-Announces-StarCraft-Remaster|title=Эволюция завершена! Blizzard Entertainment представляет StarCraft®: Remastered|access-date=2017-03-28|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329140739/https://blizzard.gamespress.com/Evolution-Complete-Blizzard-Entertainment-Announces-StarCraft-Remaster|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|загаловак=The Making of Starcraft |мова=en |выданне={{Не перакладзена 5|Retro Gamer|Retro Gamer|ru|Retro Gamer}} |тып=magazine |год=2017 |нумар=170 |старонкі=86—91 |ref=Retro Gamer}}
* {{Cite interview|last=Pardo|first=Rob|interviewer=Soren Johnson|title=Designer Notes 1: Rob Pardo |url=https://www.idlethumbs.net/designernotes/episodes/rob-pardo-part-1 |date=2014-10-30|language=en|accessdate=2018-04-22|ref=Pardo1}}
* {{Cite interview|last=Pardo|first=Rob|interviewer=Soren Johnson|title=Designer Notes 2: Rob Pardo |url=https://www.idlethumbs.net/designernotes/episodes/rob-pardo-part-2 |date=2014-12-11|language=en|accessdate=2018-04-22|ref=Pardo2}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* {{Афіцыйны сайт}}
* «25 гульняў усіх часоў» па версіі сайта «[[IGN]]»: старонкі [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=1 1], [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=2 2] і [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=3 3].
* [http://classic.battle.net/scc/ «StarCraft» на серверы battle.net]{{Ref-en}}.
* [http://starcraft.wikia.com/wiki/Main_Page StarCraft-вікі]{{Ref-en}}.
* [http://speeddemosarchive.com/Starcraft.html Speeddemosarchive] — відэа, якое дэманструе хуткае праходжанне гульні.
* [http://habrahabr.ru/post/171529/ История создания StarCraft] на сайте habrahabr.ru. 4 сакавіка 2013 года.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Гульні Blizzard Entertainment}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1998 года]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo 64]]
[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]]
[[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]]</text>
      <sha1>n2hi1dxdf24ka76jpnqmrafui0gnk46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167151</id>
      <parentid>5167119</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5681" sha1="psl3eazsy3qpipqojy1h4dagn5dq3ko" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
'''«StarCraft»''' (ад {{Lang-en|star craft}} ― літаральна «зорнае рамяство»; часам перакладаецца як «зорнае мастацтва») ― [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]], распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]» у [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 годзе]]. 30 лістапада таго ж года быў выпушчаны {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} ― «{{Не перакладзена 5|StarCraft: Brood War|StarCraft: Brood War|ru|StarCraft: Brood War}}», які дадаў у гульню новых гульнявых юнітаў і які працягнуў сюжэт арыгінала. У 2000 году гульня была партаваная на гульнявую прыстаўку «[[Nintendo 64]]» — порт уключаў у сябе як арыгінальную гульню, так і дадатак «Brood War» (для яго актывацыі патрабаваўся аксэсуар «Expansion Pak», які ўсталёўваўся ў кансоль замест «Jumper Pak», пашыраючы аператыўную памяць прыстаўкі «Nintendo 64»). У [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010 годзе]] выйшла першая частка сіквела-трылогіі «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Wings of Liberty|StarCraft II: Wings of Liberty|ru|StarCraft II: Wings of Liberty}}», у 2013 годзе ― другая, «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Heart of the Swarm|StarCraft II: Heart of the Swarm|ru|StarCraft II: Heart of the Swarm}}», у 2015 годзе ― трэцяя, «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Legacy of the Void|StarCraft II: Legacy of the Void|ru|StarCraft II: Legacy of the Void}}», у 2016 годзе выйшла DLC «{{Не перакладзена 5|StarCraft II: Nova Covert Ops|StarCraft II: Nova Covert Ops|ru|StarCraft II: Nova Covert Ops}}».

У [[Расія|Расіі]] гульня выдадзена кампаніяй «{{Не перакладзена 5|СофтКлаб|СофтКлаб|ru|СофтКлаб}}», але не была афіцыйна {{Не перакладзена 5|Лакалізацыя камп’ютарнай гульні|лакалізавана|ru|Локализация компьютерной игры}}.

25 сакавіка 2017 года адбыўся афіцыйны анонс перавыдання гульні пад назвай «{{Не перакладзена 5|StarCraft: Remastered|StarCraft: Remastered|ru|StarCraft: Remastered}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blizzard.gamespress.com/Evolution-Complete-Blizzard-Entertainment-Announces-StarCraft-Remaster|title=Эволюция завершена! Blizzard Entertainment представляет StarCraft®: Remastered|access-date=2017-03-28|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329140739/https://blizzard.gamespress.com/Evolution-Complete-Blizzard-Entertainment-Announces-StarCraft-Remaster|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул|загаловак=The Making of Starcraft |мова=en |выданне={{Не перакладзена 5|Retro Gamer|Retro Gamer|ru|Retro Gamer}} |тып=magazine |год=2017 |нумар=170 |старонкі=86—91 |ref=Retro Gamer}}
* {{Cite interview|last=Pardo|first=Rob|interviewer=Soren Johnson|title=Designer Notes 1: Rob Pardo |url=https://www.idlethumbs.net/designernotes/episodes/rob-pardo-part-1 |date=2014-10-30|language=en|accessdate=2018-04-22|ref=Pardo1}}
* {{Cite interview|last=Pardo|first=Rob|interviewer=Soren Johnson|title=Designer Notes 2: Rob Pardo |url=https://www.idlethumbs.net/designernotes/episodes/rob-pardo-part-2 |date=2014-12-11|language=en|accessdate=2018-04-22|ref=Pardo2}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* {{Афіцыйны сайт}}
* «25 гульняў усіх часоў» па версіі сайта «[[IGN]]»: старонкі [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=1 1], [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=2 2] і [http://www.ign.com/articles/2007/03/16/top-25-pc-games-of-all-time?page=3 3].
* [http://classic.battle.net/scc/ «StarCraft» на серверы battle.net]{{Ref-en}}.
* [http://starcraft.wikia.com/wiki/Main_Page StarCraft-вікі]{{Ref-en}}.
* [http://speeddemosarchive.com/Starcraft.html Speeddemosarchive] — відэа, якое дэманструе хуткае праходжанне гульні.
* [http://habrahabr.ru/post/171529/ История создания StarCraft] на сайте habrahabr.ru. 4 сакавіка 2013 года.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Гульні Blizzard Entertainment}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1998 года]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo 64]]
[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]]
[[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]</text>
      <sha1>psl3eazsy3qpipqojy1h4dagn5dq3ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс народжаных у 1950 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779297</id>
    <revision>
      <id>5167156</id>
      <parentid>5036170</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="ihb3h4c8cqmmdv2hns2b0vww7ijtdyy" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}}
{{Інфармацыйны спіс}}
{{Народжаныя паводле гадоў|1950}}
У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія '''нарадзіліся ў [[1950]] годзе'''.

== Студзень ==

== Люты ==

== Сакавік ==

== Красавік ==
* [[12 красавіка]]: [[Ігар Аляксеевіч Абухаў|Ігар Абухаў]] — беларускі архітэктар.&lt;ref name=&quot;Хто&quot;/&gt;

== Май ==
* [[21 мая]]: [[Аляксандр Рыгоравіч Акенцьеў|Аляксандр Акенцьеў]] — беларускі архітэктар.&lt;ref name=&quot;ais&quot;/&gt;
* [[28 мая]]: [[Рыгор Данелян]] — беларускі мастак, скульптар.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt;

== Чэрвень ==
[[Выява:Сяргей Абадоўскі.jpg|міні|[[Сяргей Віктаравіч Абадоўскі|Сяргей Абадоўскі]] на мітынгу ў Мінску]]
[[Выява:Akudovich.jpg|міні|[[Валянцін Акудовіч]] у 2009 годзе]]
* [[10 чэрвеня]]: [[Сяргей Віктаравіч Абадоўскі|Сяргей Абадоўскі]] — беларускі праваабаронца, прафсаюзны дзеяч.
* [[18 чэрвеня]]: [[Валянцін Акудовіч]] — беларускі філосаф, эсэіст, літаратурны крытык.&lt;ref name=&quot;kamunikat&quot;/&gt;

== Ліпень ==

== Жнівень ==

== Верасень ==
* [[22 верасня]]: [[Галіна Сяргееўна Абрамава|Галіна Абрамава]] — псіхолаг.

== Кастрычнік ==
* [[24 кастрычніка]]: [[Валянцін Сцяпанавіч Агалец|Валянцін Агалец]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь.&lt;ref name=&quot;Указ&quot;/&gt;
* [[26 кастрычніка]]: [[Енс Азендорпф]] — нямецкі псіхолаг, які спецыялізуецца ў галіне псіхалогіі асобы і сацыяльнай псіхалогіі.&lt;ref name=&quot;Норм&quot;/&gt;

== Лістапад ==

== Снежань ==

== Дата невядомая ==

== Гл. таксама ==
* {{Не перакладзена 5|Спіс памерлых у 1950 годзе|Спіс памерлых у 1950 годзе|ru|Список умерших в 1950 году}}

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-georgia.ru/20170505/Tiflisskij-Peski-tvorenia-Fuksasa-i-neosushhestvlennyj-proekt-235858535.html|title=Тифлисский Пески|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229010434/https://sputnik-georgia.ru/20170505/Tiflisskij-Peski-tvorenia-Fuksasa-i-neosushhestvlennyj-proekt-235858535.html|archive-date=2022-12-29|access-date=2023-03-30}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Хто&quot;&gt;{{Крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Обухов Игорь Алексеевич}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Указ&quot;&gt;Указ Президента Республики Беларусь от 12 августа 1994 года № 46 «О назначении должностных лиц Министерства внутренних дел Республики Беларусь»&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Норм&quot;&gt;[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&amp;cqlMode=true&amp;query=nid%3D110068971 Deutsche Nationalbibliothek Record #110068971] [[Нямецкая нацыянальная бібліятэка|// Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016.]] &lt;small&gt;Праверана 11 снежня 2014.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ais&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ais.by/users/akentev |title=Александр Григорьевич Акентьев |access-date=24 снежня 2024 |archive-date=22 верасня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922021605/http://ais.by/users/akentev |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
&lt;ref name=&quot;kamunikat&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/kod-adsutnastsi-akudovich-valyantsin|title=Код адсутнасці|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2023-12-25|archive-date=24 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224140540/https://kamunikat.org/kod-adsutnastsi-akudovich-valyantsin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Commons}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Партал|Біяграфіі|Гісторыя}}
{{Храналагічны пералік}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-12-25}}

[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы народжаных паводле гадоў|1950]]</text>
      <sha1>ihb3h4c8cqmmdv2hns2b0vww7ijtdyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783629</id>
    <revision>
      <id>5167179</id>
      <parentid>5131671</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T08:06:02Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5167179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23101" sha1="ecgzl0oihafmfjgptcl3fdm8kjf2lku" xml:space="preserve">{{Навінавая падзея
| частка                = [[Расійска-ўкраінская вайна]]
| выява                 = President Trump and Ukrainian President Zelenskyy in Oval Office, Feb. 28, 2025 (BQ).jpg
| назва выявы           = Зяленскі (злева) і Трамп (справа) падчас сустрэчы.
| удзельнікі            =  * [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]]
* [[Дональд Трамп]]
* [[Джэймс Дэвід Вэнс|Джэй Дзі Вэнс]]
}}
28 лютага 2025 года [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] і [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] правялі двухбаковую сустрэчу ў [[Белы дом|Белым доме]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/live/donald-trump-latest-news-2-28-2025|title=Live updates: Trump and Vance call Zelenskyy 'disrespectful' in Oval Office meeting when pushed for US security commitment|website=AP News|access-date=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;. Сустрэча скончылася без выразнага выніку: Трамп і віцэ-прэзідэнт [[Джэймс Дэвід Вэнс|Джэй Дзі Вэнс]] падчас сустрэчы выказвалі варожасць да Зяленскага і рабілі розныя абвінавачванні.

Сустрэча была адзначана сваім гарачым, канфрантацыйным і антаганістычным тонам у шматлікіх інфармацыйных агенцтвах ЗША і іншых краін&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/zelenskyy-trump-white-house-russia-peace-talks-rare-earth-minerals-rcna194118|title=Zelenskyy's meeting with Trump and Vance unravels into an extraordinary clash|author=Shabad|first=Rebecca|website=NBC News|date=2025-02-28|access-date=2025-02-28|last2=Egwuonwu|first2=Nnamdi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.foxnews.com/world/heres-real-reason-trump-zelenskyys-deal-blew-up-oval-office|title=Here's the real reason Trump and Zelenskyy's deal blew up in the Oval Office|author=McFall|first=Caitlin|website=Fox News|date=2025-02-28|access-date=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2025/02/28/politics/trump-zelensky-vance-oval-office/index.html|title=Trump, Vance castigate Zelensky in tense Oval Office meeting|author=Liptak|first=Kevin|website=CNN|date=2025-02-28|access-date=2025-02-28|last2=Zeleny|first2=Jeff|last3=Maher|first3=Kit|last4=Collins|first4=Kaitlan}}&lt;/ref&gt;. Непрыемныя паводзіны Трампа і Вэнса шырока крытыкаваліся ў СМІ і міжнароднай супольнасцю. Большасць еўрапейскіх лідараў хутка згуртаваліся ў падтрымку Зяленскага&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.politico.eu/article/volodymyr-zelenskyy-donald-trump-jd-vance-oval-office-white-house-us-ukraine-war-russia/|title='Free world needs a new leader': Europe defends Zelenskyy after Trump attack|website=POLITICO|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;. Расійскія прадстаўнікі наадварот высока ацанілі вынікі сустрэчы і направілі крытыку ў бок Зяленскага&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2025/02/28/russia-reaction-trump-zelenskyy-meeting-00002741|title=‘The insolent pig finally got a proper slap’: Russia celebrates Trump’s Zelenskyy takedown|first=Giselle Ruhiyyih|last=Ewing|website=POLITICO|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;.

У ЗША большасць [[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканскіх]] палітыкаў у цэлым высока ацанілі паводзіны Трампа, у той час як [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакраты]] ў большасці яго раскрытыкавалі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9dejydynngo|title=Donald Trump accuses Zelensky of 'gambling with World War Three'|author=McArthur|first=Tom|website=BBC|date=2025-03-01|access-date=2025-03-01|last2=Lukiv|first2=Jaroslav}}&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
Сустрэча адбылася на фоне [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]], якая пачалася з [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Расіяй Крыму]] ў 2014 годзе і перарасла ў [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнае ўварванне]] ў 2022 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Russo-Ukrainian-War|title=Russo-Ukrainian War|website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;. Да 2025 года Украіна ў значнай ступені разлічвала на міжнародную дапамогу, асабліва ад заходніх краін і ЗША, каб супрацьстаяць расійскай агрэсіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfr.org/backgrounder/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia|title=Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia|website=Council on Foreign Relations}}&lt;/ref&gt;. Зяленскі, абраны ў 2019 годзе, паслядоўна шукаў надзейнай міжнароднай падтрымкі для абароны суверэнітэту Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2025/02/28/meeting-trump-at-white-house-zelenskyy-hopes-for-continued-aid-in-war-with-russia|title=Meeting Trump at White House, Zelenskyy hopes for continued aid in war with Russia|website=NPR|date=28 February 2025}}&lt;/ref&gt;. Да вяртання Трампа на пасаду, [[Прэзідэнцтва Джо Байдэна|адміністрацыя Джо Байдэна]] падтрымлівала Украіну ваеннай, фінансавай і гуманітарнай дапамогай&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://theconversation.com/trumps-move-to-closer-ties-with-russia-does-not-mean-betrayal-of-ukraine-yet-in-his-first-term-trump-was-pretty-tough-on-putin-250359|title=Trump's move to closer ties with Russia does not mean betrayal of Ukraine, yet – in his first term, Trump was pretty tough on Putin|author=Kulakevich|first=Tatsiana|website=The Conversation|date=2025-02-20|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;.

Трамп выказаў гатоўнасць дамовіцца з Расіяй пра пагадненне аб спыненні яе ўварвання&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Пасля таго, як Трамп правёў тэлефонную размову з [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]], Зяленскі раскрытыкаваў амерыканскага прэзідэнта і сказаў, што той «трапіў у сетку расійскай [[Дэзынфармацыя|дэзынфармацыі]]». Гэтая крытыка прывяла да папроку Зяленскага з боку Трампа ў яго сацыяльнай сетцы [[Truth Social]]. Адміністрацыя Трампа адмяніла паездку Зяленскага ў Вашынгтон за тыдзень да яе правядзення, але прэзідэнт Францыі [[Эманюэль Макрон|Эмануэль Макрон]] пераканаў бакі ўсёж яе правесці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=fr|url=https://www.bfmtv.com/international/amerique-nord/etats-unis/info-bfmtv-trump-a-voulu-annuler-la-venue-de-zelensky-a-washington-mais-macron-l-en-a-dissuade_AN-202502270506.html|title=Trump a voulu annuler la venue de Zelenzky à Washington mais Macron l'en a dissuadé|date=2025-02-28|publisher=[[BFM TV]]|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;.

== Сустрэча ==
Зяленскі адхіліў тэрытарыяльныя саступкі Расіі без гарантый бяспекі, выступаючы супраць кампрамісаў з прэзідэнтам Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/ukraine-russia-war-latest-trump-accuses-zelensky-of-gambling-with-world-war-3|title=Ukraine-Russia war latest: Trump accuses Zelensky of 'gambling with World War 3'|website=The Independent|date=28 February 2025}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:President Trump and Ukrainian President Zelenskyy Clash During Meeting in Oval Office, Feb. 28, 2025.jpg|thumb|[[Уладзімір Зяленскі]], [[Дональд Трамп]] і [[Джэймс Дэвід Вэнс]] падчас сустрэчы.]]

Сустрэча скончылася без цвёрдай рэзалюцыі&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; пасля таго, як дыскусія перайшла ў крык і «лютую спрэчку», якую выданне ''[[The Guardian]]'' назвала «адной з найвялікшых дыпламатычных катастроф у сучаснай гісторыі». [[Fox News Channel|Fox News]] назвала сустрэчу «выбуховым супрацьстаяннем»&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Трамп і віцэ-прэзідэнт [[Джэймс Дэвід Вэнс|Джэй Дзі Вэнс]] выказалі непавагу да прэзідэнта Украіны. Прэс-канферэнцыю прыйшлося адмяніць&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/28/trump-zelenskyy-shouting-match-oval-office|title=Diplomacy dies on live TV as Trump and Vance gang up to bully Ukraine leader|first=David|last=Smith|website=The Guardian|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Прадстаўнікі адміністрацыі Трампа сцвярджалі, што Зяленскі не прадэманстраваў дастатковай ўдзячнасці за амерыканскую падтрымку, і абвінавацілі яго ў блакаванні пагаднення аб спыненні вайны. Вэнс таксама абвінаваціў Зяленскага ў «непаважлівасці». [[CNN]] адзначыла, што «раней ні адзін з амерыканскіх прэзідэнтаў ніколі не нападаў вусна так на свайго наведвальніка, як Трамп на Зяленскага»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Па даных ''[[The New York Times]]'', пасля таго як сустрэча ў Авальным кабінеце перарасла ў хаос, амерыканскія чыноўнікі правялі нараду і ў выніку вырашылі папрасіць Зяленскага пакінуць сустрэчу. Украінская дэлегацыя чакала ў зале Рузвельта, пакуль два амерыканскіх чыноўніка не былі накіраваны, каб перадаць гэтае пасланне. Украінскі прадстаўнік прапанаваў арганізаваць яшчэ адну сустрэчу прэзідэнтаў, каб разрадзіць напружанасць, але амерыканскія прадстаўнікі адмовіліся&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

== Рэакцыі ==

=== ЗША ===

==== Адміністрацыя Трампа ====
Пасля сустрэчы Трамп выступіў з заявай у [[Truth Social]], у якой назваў сустрэчу «вельмі значнай», заявіўшы, што Зяленскі «не гатовы да міру, пакуль Амерыка будзе ўцягнутая, таму што ён адчувае, што наш удзел дае яму вялікую перавагу ў перамовах»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Падчас кароткай сустрэчы з прэсай перад ад’ездам на выходныя ў Мар-а-Лага ён сказаў, што Зяленскі «загуляўся» і абвінаваціў яго ў зацягванні [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/trump-says-zelenskyy-very-much-overplayed-his-hand-after-heated-exchange-/3496776|title=Trump says Zelenskyy 'very much overplayed his hand' after heated exchange|author=Gunerigok|first=Servet|date=2025-03-01|publisher=[[Anadolu Agency]]|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;.

Члены кабінета Трампа публічна падтрымалі прэзідэнта&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/articles/2025/02/support-pours-in-for-president-trump-vp-vances-america-first-strength/|title=Support Pours in for President Trump, VP Vance's America First Strength|date=28 February 2025|publisher=The White House}}&lt;/ref&gt;. У эфіры Fox News прэс-сакратар Белага дома Кэралайн Лівіт назвала Зяленскага «грубым» і «антаганістычным»&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

==== Рэспубліканская партыя ====
Сенатары кіруючай [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі]] падтрымалі Трампа і Вэнса. Майк Лі пахваліў іх за тое, што «яны змагаліся за нашу краіну і паставілі Амерыку на першае месца». [[Джым Бэнкс]] абвінаваціў Зяленскага ў тым, што ён «няўдзячна чакае ад нас фінансавання і эскалацыі чарговай вечнай вайны і пры гэтым непаважліва ставіцца да прэзідэнта і рабочых амерыканцаў». Сенатар [[Ліндсі Грэм]] назваў сустрэчу «поўнай катастрофай» і пракаментаваў, што Зяленскі нібыта «адчуваў, што яму трэба зачапіць Трампа ў Авальным кабінеце». Сенатар [[Джош Хоўлі]] заклікаў да «справаздачнасці» фінансавай дапамогі ЗША Украіне. Амерыканка ўкраінскага паходжання [[Вікторыя Спарц]] абвінаваціла Зяленскага ў тым, што ён «аказаў сур’ёзную мядзведжую паслугу ўкраінскаму народу, абразіўшы амерыканскага прэзідэнта і амерыканскі народ — проста каб супакоіць еўрапейцаў і павялічыць яго нізкі рэйтынг пасля правалу ў абароне сваёй краіны»'''&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.c-span.org/clip/news-conference/complete-utter-disaster/5155363|title=&quot;Complete utter disaster&quot;|date=2025-02-28|publisher=C-SPAN|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;'''.

Насупраць, умераны рэспубліканец [[Дон Бэйкан]] ахарактарызаваў падзеі як «дрэнны дзень для знешняй палітыкі Амерыкі» і сказаў, што Украіна хоча «быць часткай Захаду. Расія ненавідзіць нас і нашы заходнія каштоўнасці. Мы павінны ясна ўсведамляць, што выступаем за свабоду». Член палаты прадстаўнікоў [[Браян Фіцпатрык]] назваў паварот падзей «жахлівым» і выказаў аптымізм, што Трамп і Зяленскі вернуцца да будучай дыскусіі, каб знайсці «ўзаемавыгаднае рашэнне»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.thedailybeast.com/gop-reacts-to-trumps-meltdown-reckless-bad-day-proud/|title=Just Two GOP Reps Dare to Publicly Rebuke Trump for Zelensky Meltdown|website=The Daily Beast|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;.

==== Дэмакратычная партыя ====
Заканадаўцы ад [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі]] выступілі ў абарону Зяленскага і асудзілі паводзіны Трампа і Вэнса. Былы лідар большасці ў Сенаце [[Чак Шумер]] сказаў, што Трамп і Вэнс «робяць брудную працу за Пуціна», а таксама дадаў, што дэмакраты «ніколі не спыняць барацьбы за свабоду і дэмакратыю». Малодшы сенатар ад Каліфорніі [[Адам Шыф]] заявіў: «Сёння ў Авальным кабінеце сустракаюцца герой і баязлівец. А калі сустрэча скончыцца, герой вернецца дадому, ва Украіну». Старшая сенатарка ад Мінесоты [[Эмі Клобучар]] напісала, што прэзідэнт Украіны «зноў і зноў» дзякаваў ЗША і што амерыканцы павінны яму падзякаваць у адказ за тое, што ён «супрацьстаіць дыктатару, пахаваў сваіх і перашкодзіў Пуціну рушыць наўпрост у Еўропу». Малодшы сенатар ад Род-Айланда [[Шэлдан Вайтхаус]] абвінаваціў Трампа і Вэнса ў тым, што яны «паводзяць сябе як чэрававяшчальнікі Пуціна».

Чатырнаццаць губернатараў-дэмакратаў выступілі з сумеснай заявай, у якой асудзілі абыходжанне з Зяленскім. Губернатары раскрытыкавалі Трампа і Вэнса за выкарыстанне «свяшчэннага Авальнага кабінета, каб папракнуць прэзідэнта Зяленскага за тое, што ён не давярае словам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]».

=== Украіна ===
Па выніках сустрэчы Зяленскі выступіў з заявай у [[X (сацыяльная сетка)|X]], у якой падзякаваў Трампу, [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]] і амерыканскаму народу за падтрымку&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=ZelenskyyUa|title=Thank you America, thank you for your support, thank you for this visit. Thank you @POTUS, Congress, and the American people. Ukraine needs just and lasting peace, and we are working exactly for that.|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;. Ён дадаў, што «Украіне патрэбны справядлівы і трывалы мір, і мы працуем менавіта над гэтым»&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2025/02/28/russia-reaction-trump-zelenskyy-meeting-00002741|title='The insolent pig finally got a proper slap': Russia celebrates Trump's Zelenskyy takedown|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2025-02-28|access-date=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;. У пазнейшым інтэрв’ю [[Брэт Баер|Брэту Баеру]] з [[Fox News]] ён ахарактарызаваў сустрэчу як «своеасаблівую сварку», якая «не была добрай для абодвух бакоў». Таксама Зяленскі адмовіўся папрасіць прабачэння перад Трампам. Аднак украінскі прэзідэнт выказаў зацікаўленасць у аднаўленні адносін з Трампам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2025/02/28/zelenskyy-does-not-apologize-for-trump-clash-not-good-for-both-sides.html|title=Zelenskyy won't apologize to Trump, but calls clash 'not good for both sides'|author=Mangan|first=Dan|website=CNBC|date=2025-02-28|access-date=2025-03-01|last2=Wilkie|first2=Christina}}&lt;/ref&gt;.

Зяленскі выказаў удзячнасць за ашаламляльную падтрымку лідараў усяго свету. Ён падзякаваў кожнаму лідару ў сацыяльных сетках паасобку з паведамленнем: «Дзякуй за вашу падтрымку».

=== Міжнародная ===
Сустрэча выклікала хуткую міжнародную рэакцыю, асабліва з боку еўрапейскіх краін. Частка сусветных лідараў хутка выказалі сваю салідарнасць з Украінай. Яны выступілі са шматлікімі заявамі, якія, ускосна, папракаюць канфрантацыйны падыход Трампа&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://foreignpolicy.com/2025/02/28/trump-zelensky-white-house-meeting-ukraine-global-reaction/|title=Trump's Angry Meeting With Zelensky Prompts Reactions Worldwide|author=Haltiwanger|first=John|website=Foreign Policy|date=2025-03-06|access-date=2025-03-01}}&lt;/ref&gt;. Еўрапейскія чыноўнікі пацвердзілі сваю прыхільнасць Украіне, падкрэсліўшы пастаянную падтрымку супраць [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Уварванне Расіі ва Украіну}}
{{Уладзімір Зяленскі}}

[[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]]
[[Катэгорыя:Знешняя палітыка Украіны]]
[[Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША]]
[[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]]
[[Катэгорыя:2025 год у палітыцы]]
[[Катэгорыя:Люты 2025 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]]</text>
      <sha1>ecgzl0oihafmfjgptcl3fdm8kjf2lku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спартыўная зала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788029</id>
    <revision>
      <id>5167063</id>
      <parentid>5090471</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4278" sha1="jnihsjj10f7nk41lq4tj59mt6lty3xe" xml:space="preserve">[[Файл:25 Wrestling gym (Poly Haven).jpg|alt=Спартыўная зала.|міні|Спартыўная зала.]]
'''Спартыўная зала''' — спецыяльна абсталяванае памяшканне, прызначанае для правядзення фізічных практыкаванняў, трэніровак, спартыўных заняткаў і спаборніцтваў. У залежнасці ад тыпу і прызначэння залы, яна можа быць выкарыстана для гульнявых відаў спорту ([[футбол]], [[баскетбол]], [[валейбол]] і інш.), гімнастыкі, лёгкай атлетыкі, баявых мастацтваў, фітнесу, а таксама для школьных урокаў фізічнай культуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/technology/gymnasium-sports|title=Gymnasium {{!}} Athletics, Exercise &amp; Fitness {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;.

== Асаблівасці ==
Спартыўныя залы могуць быць&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spb.zali-v-arendu.ru/articles/ploshchad-i-gabarity-sportivnykh-zalov/|title=Площадь и габариты спортивных залов, размеры и виды|website=spb.zali-v-arendu.ru|access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;:

* Шматфункцыянальнымі — адаптаваныя пад розныя віды спорту;
* Спецыялізаванымі — прызначаныя для аднаго канкрэтнага віду спорту (напрыклад, трэнажорная зала, гімнастычная зала);
* Навучальнымі — выкарыстоўваюцца ва ўстановах адукацыі для правядзення ўрокаў фізічнай культуры;
* Прыватнымі або грамадскімі — у залежнасці ад формы ўласнасці і даступнасці для насельніцтва.

Асноўнымі элементамі абсталявання з'яўляюцца спартыўны інвентар, трэнажоры, гімнастычныя прыстасаванні, разметка пляцовак, абарончая покрыва падлогі, асвятленне і сістэма вентыляцыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fabrikasporta.ru/harakteristiki-sportivnogo-zala.htm|title=Характеристики спортивного зала|website=www.fabrikasporta.ru|access-date=2025-05-15|archive-date=16 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516161908/https://www.fabrikasporta.ru/harakteristiki-sportivnogo-zala.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== У Беларусі ==
Спартыўныя залы шырока прадстаўлены ў агульнаадукацыйных школах, установах вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, прафесійных спартыўных клубах, фітнес-цэнтрах, спартыўна-аздараўленчых комплексах і іншых установах. Яны з'яўляюцца важнай часткай спартыўнай і выхаваўчай інфраструктуры краіны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://nastgaz.by/pedagogi-z-roznyh-regiyonau-raskazali-yak-dlya-syabe-vyznachayuts-panyatstse-yakasnaya-adukatsyya/|title=Педагогі з розных рэгіёнаў расказалі, як для сябе вызначаюць паняцце «якасная адукацыя»|website=«Настаўніцкая газета»|date=2024-01-25|access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ng-press.by/2021/03/15/spartyunaya-zala-zaprashae/|title=Спартыўная зала запрашае — NG-PRESS.BY|date=2021-03-15|access-date=2025-05-15|archive-date=28 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528050954/https://ng-press.by/2021/03/15/spartyunaya-zala-zaprashae/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні]]</text>
      <sha1>jnihsjj10f7nk41lq4tj59mt6lty3xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юлія Анатольеўна Свірыдзенка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>790068</id>
    <revision>
      <id>5166968</id>
      <parentid>5143848</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6306" sha1="09lzgw0h8iklrdjmiip2bgdia2j94l9" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Свірыдзенка}}
{{ДД}}
'''Юлія Анатоліеўна Свірыдзенка''' (нар. [[25 снежня]] [[1985]], [[Чарнігаў]]) — украінскі [[дзяржаўны дзеяч]], эканаміст, [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністр Украіны]] (2025—2026). Яна стала другой жанчынай у гісторыі [[Украіна|Украіны]], якая ўзначаліла [[Урад|ўрад]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў сям’і службоўцаў. У 2008 годзе яна з адзнакай скончыла [[Кіеўскі нацыянальны гандлёва-эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Менеджмент антыманапольнай дзейнасці» і атрымала ступень [[магістр]]а. Тады ж распачала навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] ў той жа навучальнай установе па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай».

Сваю кар’еру пачала ў прыватным сектары, а ў 2011 годзе стала кіраўніком пастаяннага прадстаўніцтва горада Чарнігава ў [[Кітай|кітайскім]] горадзе [[Усі]], што мела на мэце прыцягненне інвестыцый і развіццё двухбаковых эканамічных сувязяў. У наступныя гады яна займала шэраг пасад у органах мясцовага самакіравання і дзяржаўнай улады. У 2018 годзе была выконваючай абавязкі кіраўніка Чарнігаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі.

На нацыянальным узроўні яна пачала актыўную дзейнасць у 2019 годзе як намеснік міністра эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі. Пазней узначаліла фонд дзяржаўнага сацыяльнага страхавання на выпадак беспрацоўя і прадстаўляла Украіну ў Трыстаронняй кантактнай групе па Данбасе. У снежні 2020 года стала намеснікам кіраўніка [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса Прэзідэнта Украіны]].

4 лістапада 2021 года яе прызначылі першым віцэ-прэм’ерам і міністарм эканомікі. На гэтай пасадзе яна рэалізавала шэраг ініцыятыў у сферы падтрымкі бізнесу ва ўмовах вайны. Яе намаганнямі была створана праграма рэлакалізацыі прадпрыемстваў з акупаваных і прыфрантавых тэрыторый — да канца 2022 года было перамешчана больш за 770 кампаній, што дазволіла захаваць дзясяткі тысяч працоўных месцаў. Таксама дзейнічалі праграмы працаўладкавання для ўнутрана перамешчаных асоб і падтрымкі наймальнікаў.

З 2022 года ўзначальвала міжведамасную рабочую групу па санкцыйнай палітыцы. Яна выступала за ўзмацненне міжнароднага санкцыйнага ціску на Расію і праводзіла перамовы з прадстаўнікамі заходніх краін. Як лічыцца, менавіта яна стаяла за ініцыятывамі ўвядзення санкцый супраць шэрагу ўкраінскіх палітыкаў, уключаючы [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятра Парашэнку]], што выклікала рознагалоссі ў палітычным асяроддзі.

У ліпені 2025 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] вылучыў яе на пасаду прэм’ер-міністра. Асноўнымі мэтамі яе прызначэння называлі неабходнасць актывізацыі ўласнай абароннай вытворчасці, у тым ліку вытворчасці беспілотнікаў, эканамічнай дэрэгуляцыі, раскрыцця ўнутранага інвестыцыйнага патэнцыялу краіны і забеспячэння эфектыўнай сацыяльнай палітыкі. 17 ліпеня [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] падтрымала яе кандыдатуру, і ў краіне быў сфармаваны новы ўрад.

Акрамя палітычнай кар’еры, вядомая сваёй адукаванасцю і ўдзелам у міжнародных праграмах. Яна навучалася ў [[Германія|Германіі]] і [[Швецыя|Швецыі]], дзе асвойвала стратэгіі эканамічнага росту і практыкі добрага кіравання. Гэта дазволіла ёй адаптаваць перадавыя практыкі да ўкраінскіх рэалій.

У асабістым жыцці яна замужам, пара выхоўвае дачку. Паводле дэкларацый, сям’я валодае жыллём у [[Кіеў|Кіеве]] і [[Чарнігаў|Чарнігаве]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Украіны}}
{{Міністры эканомікі Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Свірыдзенка Юлія Анатольеўна}}</text>
      <sha1>09lzgw0h8iklrdjmiip2bgdia2j94l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс дэпутатаў Салігорскага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792511</id>
    <revision>
      <id>5167133</id>
      <parentid>5040792</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7168" sha1="lhp763hcdch0ithtjx0ej2ua6z7y6ni" xml:space="preserve">Спіс выбраных дэпутатаў [[Салігорскі раённы Савет дэпутатаў|Салігорскага раённага Савета дэпутатаў]] дваццаць дзявятага склікання.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! №
! Назва выбарчай акругі
! Прозвішча, імя, імя па бацьку
|-
|1
|Салігорская № 1
|[[Марына Мікалаеўна Козіч|Козіч Марына Мікалаеўна]]
|-
|2
|Салігорская № 2
|[[Таццяна Дзмітрыеўна Яворская|Яворская Таццяна Дзмітрыеўна]]
|-
|3
|Салігорская № 3
|[[Віктар Аляксандравіч Каваленка|Каваленка Віктар Аляксандравіч]]
|-
|4
|Салігорская № 4
|[[Дзяніс Анатольевіч Бялькевіч|Бялькевіч Дзяніс Анатольевіч]]
|-
|5
|Салігорская № 5
|[[Вольга Валер’еўна Ганчар|Ганчар Вольга Валер’еўна]]
|-
|6
|Салігорская № 6
|[[Аляксей Ігаравіч Дзюдзін|Дзюдзін Аляксей Ігаравіч]]
|-
|7
|Салігорская № 7
|[[Аксана Пятроўна Галаватая|Галаватая Аксана Пятроўна]]
|-
|8
|Салігорская № 8
|[[Святлана Сяргееўна Далматовіч|Далматовіч Святлана Сяргееўна]]
|-
|9
|Салігорская № 9
|[[Валерый Уладзіміравіч Ермаковіч|Ермаковіч Валерый Уладзіміравіч]]
|-
|10
|Салігорская № 10
|[[Святлана Віктараўна Хаміцэвіч|Хаміцэвіч Святлана Віктараўна]]
|-
|11
|Салігорская № 11
|[[Андрэй Віктаравіч Іванішчаў|Іванішчаў Андрэй Віктаравіч]]
|-
|12
|Салігорская № 12
|[[Дзмітрый Мікалаевіч Емяльянаў|Емяльянаў Дзмітрый Мікалаевіч]]
|-
|13
|Салігорская № 13
|[[Ганна Мікалаеўна Рагалевіч|Рагалевіч Ганна Мікалаеўна]]
|-
|14
|Салігорская № 14
|[[Дзмітрый Валер’евіч Грыдзюшка|Грыдзюшка Дзмітрый Валер’евіч]]
|-
|15
|Салігорская № 15
|[[Аляксандр Віктаравіч Мяшкоўскі|Мяшкоўскі Аляксандр Віктаравіч]]
|-
|16
|Салігорская № 16
|[[Аляксей Мікалаевіч Лугінец|Лугінец Аляксей Мікалаевіч]]
|-
|17
|Салігорская № 17
|[[Раман Міхайлавіч Меднік|Меднік Раман Міхайлавіч]]
|-
|18
|Салігорская № 18
|[[Вікторыя Аляксандраўна Лагун|Лагун Вікторыя Аляксандраўна]]
|-
|19
|Салігорская № 19
|[[Аляксандр Аляксеевіч Разнярыца|Разнярыца Аляксандр Аляксеевіч]]
|-
|20
|Салігорская № 20
|[[Ігар Мікалаевіч Карака|Карака Ігар Мікалаевіч]]
|-
|21
|Салігорская № 21
|[[Аксана Анатольеўна Кукліцкая|Кукліцкая Аксана Анатольеўна]]
|-
|22
|Салігорская № 22
|[[Андрэй Вадзімавіч Міронаў|Міронаў Андрэй Вадзімавіч]]
|-
|23
|Салігорская № 23
|[[Віталь Валер’евіч Сушчыц|Сушчыц Віталь Валер’евіч]]
|-
|24
|Салігорская № 24
|[[Аляксандр Мікалаевіч Сілюк|Сілюк Аляксандр Мікалаевіч]]
|-
|25
|Салігорская № 25
|[[Аляксандр Анатольевіч Усовіч|Усовіч Аляксандр Анатольевіч]]
|-
|26
|Салігорская № 26
|[[Алег Міхайлавіч Чачуха|Чачуха Алег Міхайлавіч]]
|-
|27
|Салігорская № 27
|[[Андрэй Юр’евіч Майсяеня|Майсяеня Андрэй Юр’евіч]]
|-
|28
|Салігорская № 28
|[[Вольга Віктараўна Белавус|Белавус Вольга Віктараўна]]
|-
|29
|Салігорская № 29
|[[Ірына Етланаўна Леўшына|Леўшына Ірына Етланаўна]]
|-
|30
|Салігорская № 30
|[[Аляксей Уладзіміравіч Мінчэня|Мінчэня Аляксей Уладзіміравіч]]
|-
|31
|Салігорская № 31
|[[Андрэй Леанідавіч Місько|Місько Андрэй Леанідавіч]]
|-
|32
|Салігорская № 32
|[[Мікалай Сяргеевіч Варывода|Варывода Мікалай Сяргеевіч]]
|-
|33
|Салігорская № 33
|[[Аляксандр Уладзіміравіч Калядзін|Калядзін Аляксандр Уладзіміравіч]]
|-
|34
|Салігорская № 34
|[[Ала Васілеўна Калеева|Калеева Ала Васілеўна]]
|-
|35
|Салігорская № 35
|[[Вячаслаў Віталевіч Гарадзецкі|Гарадзецкі Вячаслаў Віталевіч]]
|-
|36
|Салігорская № 36
|[[Уладзімір Міхайлавіч Казак|Казак Уладзімір Міхайлавіч]]
|-
|37
|Салігорская № 37
|[[Людміла Фёдараўна Цыбулёнак|Цыбулёнак Людміла Фёдараўна]]
|-
|38
|Салігорская № 38
|[[Дзмітрый Віктаравіч Клімчук|Клімчук Дзмітрый Віктаравіч]]
|-
|39
|Салігорская № 39
|[[Алена Аляксандраўна Варашкевіч|Варашкевіч Алена Аляксандраўна]]
|-
|40
|Салігорская № 40
|[[Аляксандр Іванавіч Казарын|Казарын Аляксандр Іванавіч]]
|}

== Спасылкі ==
* [https://soligorsk.gov.by/deputaty/rajonnyj-sovet-deputatov/deputaty-soligorskogo-rajonnogo-soveta-deputatov-29-go-sozyva/ Афіцыйны спіс дэпутатаў Салігорскага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250918092205/https://soligorsk.gov.by/deputaty/rajonnyj-sovet-deputatov/deputaty-soligorskogo-rajonnogo-soveta-deputatov-29-go-sozyva/ |date=18 верасня 2025 }}

{{Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}}

[[Катэгорыя:Дэпутаты Салігорскага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання]]
[[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Салігорскі раён]]</text>
      <sha1>lhp763hcdch0ithtjx0ej2ua6z7y6ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792524</id>
    <revision>
      <id>5167132</id>
      <parentid>5040789</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5551" sha1="6h830riy20t35gu9t7lbulpa26m97z8" xml:space="preserve">Спіс выбраных дэпутатаў [[Пухавіцкі раённы Савет дэпутатаў|Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] дваццаць дзявятага склікання.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! №
! Назва акругі
! Прозвішча, імя, імя па бацьку
|-
|1
|Блонская № 1
|[[Уладзімір Браніслававіч Рымашэўскі|Рымашэўскі Уладзімір Браніслававіч]]
|-
|2
|Блужская № 2
|[[Аляксандр Аляксандравіч Пальчык|Пальчык Аляксандр Аляксандравіч]]
|-
|3
|Голацкая № 3
|[[Марыя Уладзіміраўна Клімовіч|Клімовіч Марыя Уладзіміраўна]]
|-
|4
|Дубраўская № 4
|[[Вольга Пятроўна Чарнак|Чарнак Вольга Пятроўна]]
|-
|5
|Дукорская № 5
|[[Святлана Іванаўна Ляшковіч|Ляшковіч Святлана Іванаўна]]
|-
|6
|Пухавіцкая № 6
|[[Дзмітрый Аляксандравіч Клімашэўскі|Клімашэўскі Дзмітрый Аляксандравіч]]
|-
|7
|Навапольская № 7
|[[Пётр Васілевіч Казак|Казак Пётр Васілевіч]]
|-
|8
|Навасёлкаўская № 8
| —
|-
|9
|Пярэжырская № 9
|[[Ігар Анатолевіч Кеда|Кеда Ігар Анатолевіч]]
|-
|10
|Турынская № 10
|[[Таццяна Іванаўна Кавалёва|Кавалёва Таццяна Іванаўна]]
|-
|11
|Шацкая № 11
|[[Аляксандр Уладзіміравіч Кончанка|Кончанка Аляксандр Уладзіміравіч]]
|-
|12
|Праўдзінская № 12
|[[Аляксей Аляксандравіч Малочка|Малочка Аляксей Аляксандравіч]]
|-
|13
|Рудзенская першая № 13
|[[Павел Віктаравіч Кастрыцкі|Кастрыцкі Павел Віктаравіч]]
|-
|14
|Рудзенская другая № 14
|[[Ірына Яўгеньеўна Салавей|Салавей Ірына Яўгеньеўна]]
|-
|15
|Свіслацкая першая № 15
|[[Сяргей Мікалаевіч Забелін|Забелін Сяргей Мікалаевіч]]
|-
|16
|Свіслацкая другая № 16
|[[Уладзімір Уладзіміравіч Курловіч|Курловіч Уладзімір Уладзіміравіч]]
|-
|17
|Дружненская першая № 17
|[[Таццяна Іванаўна Озалінь|Озалінь Таццяна Іванаўна]]
|-
|18
|Дружненская другая № 18
|[[Юрый Вікенцьевіч Лагунчык|Лагунчык Юрый Вікенцьевіч]]
|-
|19
|Дружненская трэцяя № 19
|[[Генадзь Іванавіч Сячко|Сячко Генадзь Іванавіч]]
|-
|20
|Дружненская чацвёртая № 20
|[[Генадзь Сяргеевіч Матарас|Матарас Генадзь Сяргеевіч]]
|-
|21
|Калінінская № 21
|[[Аляксандр Анатолевіч Ракіцкі|Ракіцкі Аляксандр Анатолевіч]]
|-
|22
|Ленінская першая № 22
| —
|-
|23
|Ленінская другая № 23
|[[Наталля Віктараўна Калесенка|Калесенка Наталля Віктараўна]]
|-
|24
|Андрэеўская № 24
|[[Дзмітрый Віктаравіч Лімараў|Лімараў Дзмітрый Віктаравіч]]
|-
|25
|Школьная № 25
|[[Іван Іванавіч Захараў|Захараў Іван Іванавіч]]
|-
|26
|Кіраўская № 26
|[[Людміла Фёдараўна Гулякевіч|Гулякевіч Людміла Фёдараўна]]
|-
|27
|Новазаранская першая № 27
|[[Аксана Мікалаеўна Сачышына|Сачышына Аксана Мікалаеўна]]
|-
|28
|Новазаранская другая № 28
|[[Ірына Юр’еўна Смялова|Смялова Ірына Юр’еўна]]
|-
|29
|Новазаранская трэцяя № 29
|[[Наталля Васільеўна Літвінчук|Літвінчук Наталля Васільеўна]]
|-
|30
|Мар’інагорская № 30
|[[Сяргей Міхайлавіч Вінаград|Вінаград Сяргей Міхайлавіч]]
|}

== Спасылкі ==
* [https://pukhovichi.gov.by/sovet-deputatov/spisok-deputatov-puhovichskogo-rajonnogo-soveta-deputatov-29-go-sozyva/ Афіцыйны спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260122041524/https://pukhovichi.gov.by/sovet-deputatov/spisok-deputatov-puhovichskogo-rajonnogo-soveta-deputatov-29-go-sozyva/ |date=22 студзеня 2026 }}

{{Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}}

[[Катэгорыя:Дэпутаты Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання]]
[[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Пухавіцкі раён]]</text>
      <sha1>6h830riy20t35gu9t7lbulpa26m97z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2026 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797104</id>
    <revision>
      <id>5167171</id>
      <parentid>5165720</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25555" sha1="4c9xjd115ku9tn6nws473ju7ma2s4fu" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}}
{{Інфармацыйны спіс}}
У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе.

== Студзень ==
[[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]]
[[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]]
* [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў.
* [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка.
* 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016).
* [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]&lt;ref&gt;[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]&lt;/ref&gt;.
* 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996).
* [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992).
* 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023).
* [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993).
* [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак.
* 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]&lt;/ref&gt;.
* [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]].
* [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967).
* [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]].
* [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&amp;i=0 ﻿Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]&lt;/ref&gt;.
* 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006).
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021).

== Люты ==
[[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]]
[[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]]
* [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец.
* [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст&lt;ref&gt;[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]&lt;/ref&gt;.
* 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр.
* [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)&lt;ref&gt;[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]&lt;/ref&gt;.
* [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно.
* [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык.
* [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка.
* [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар.
* [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры.
* [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік.
* [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст.
* [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007).
* [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны.
* 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]].
* 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
[[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]]
[[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]]
[[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]]
* [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004).
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[5 сакавіка]]: [[Яніс Стрэйчс]] (89) — латвійскі акцёр і рэжысёр.
* [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст.
* [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003).
* [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]].
* [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011).
* 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг.
* [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)&lt;ref&gt;[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]].
* 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]].
* [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970).
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў.
* [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989).
* 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013).
* 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]].
* 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)&lt;ref&gt;[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]&lt;/ref&gt;.
* [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002).
* [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг.
* [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг.
* [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]&lt;/ref&gt;.
* [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар.
* [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]].
* [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер.
* [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік.
* [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026).
* 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі&lt;ref&gt;[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]&lt;/ref&gt;.
* [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990).
&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]&lt;/ref&gt;
* [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ&lt;ref&gt;[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]&lt;/ref&gt;.
* [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст.
* 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003).
* [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса.
* 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981).
* 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар.
* [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч.
* [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009).
* [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф.
* [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]].
* [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар.

== Май ==
[[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]]
[[Файл:Raisa_Baravikova_(2021).jpg|thumb|150px|Раіса Баравікова]]
* [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000).
* [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026).
* 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008).
* [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст.
* [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011).
* [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006).
* [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе.
* [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019).
* [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт.
* [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт
* [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст.
* [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]].
* [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст.
* 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022).
* [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар.

== Чэрвень ==
* [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання.
* [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР.
* [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980).
* [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008).
* [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]&lt;/ref&gt;.
* 27 чэрвеня: [[Іван Кушнярук]] (34) — беларускі акцёр тэатру і кіно.

== Ліпень ==
[[Файл:Cherginec.jpg|150px|thumb|[[Мікалай Іванавіч Чаргінец]]]]
* [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (85) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат.
* [[6 ліпеня]]: [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч]] (81) — беларускі эстрадны музыкант, Заслужаны артыст Беларускай ССР&lt;ref&gt;[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]&lt;/ref&gt;.
* [[7 ліпеня]]: [[Мікалай Іванавіч Чаргінец]] (88) — беларускі палітык і пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі (2022)&lt;ref&gt;[https://zviazda.by/news/pamyer-narodny-pismennik-belarusi-mikalay-charginets/ Памёр народны пісьменнік Беларусі Мікалай Чаргінец]&lt;/ref&gt;.
* [[8 ліпеня]]: [[Боні Тайлер]] (75) — брытанская спявачка.
* [[11 ліпеня]]: [[Ліндсі Грэм]] (71) — амерыканскі палітык, сенатар ЗША.
* [[12 ліпеня]]: [[Хамад бін Халіфа Аль Тані]] (74) — эмір Катара (1995—2013).

== Гл. таксама ==
* [[Спіс народжаных у 2026 годзе]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]]</text>
      <sha1>4c9xjd115ku9tn6nws473ju7ma2s4fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс дэпутатаў Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799123</id>
    <revision>
      <id>5167129</id>
      <parentid>5140910</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7712" sha1="lswhzawehi1orrzp1phe8zu63yk1rp4" xml:space="preserve">'''Спіс дэпутатаў Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання''' — спіс дэпутатаў, абраных падчас [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)|адзінага дня галасавання 25 лютага 2024 года]]. Усяго ў [[Баранавіцкі гарадскі Савет дэпутатаў]] уваходзіць 37 дэпутатаў.

== Кіраўніцтва ==
* Старшыня Савета — [[Віктар Вікенцьевіч Каласоўскі]]&lt;ref name=&quot;prezidyum&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baranovichi-gik.gov.by/by/deputaty-by/|title=Дэпутаты|publisher=Баранавіцкі гарадскі выканаўчы камітэт|date=2024-03-06|accessdate=2026-01-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Намеснік старшыні — [[Сяргей Леанідавіч Герасімчык]].

== Спіс дэпутатаў ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!№
! Імя
! Акруга
! Пасада (месца працы)
|-
|1
| [[Віктар Барысавіч Ружын]]
| № 1
| ''няма дадзеных''
|-
|2
| [[Андрэй Міхайлавіч Гарох]]
| № 2
| ''няма дадзеных''
|-
|3
| [[Аляксандр Сяргеевіч Альшэўскі]]
| № 3
| ''няма дадзеных''
|-
|4
| [[Дзмітрый Віктаравіч Арцыменя]]
| № 4
| ''няма дадзеных''
|-
|5
| [[Ірына Валер’еўна Шаламіцкая]]
| № 5
| ''няма дадзеных''
|-
|6
| [[Алена Сяргееўна Андрэева]]
| № 6
| ''няма дадзеных''
|-
|7
| [[Вольга Уладзіміраўна Шарэвіч]]
| № 7
| ''няма дадзеных''
|-
|8
| [[Юлія Аляксееўна Аскірка]]
| № 8
| ''няма дадзеных''
|-
|9
| [[Павел Ігаравіч Мухін]]
| № 9
| ''няма дадзеных''
|-
|10
| [[Васіль Іванавіч Сухаверхі]]
| № 10
| ''няма дадзеных''
|-
|11
| [[Дзяніс Анатолевіч Супрунюк]]
| № 11
| ''няма дадзеных''
|-
|12
| [[Аляксандр Валер’евіч Кандыбовіч]]
| № 12
| ''няма дадзеных''
|-
|13
| [[Анастасія Анатолеўна Лапіч]]
| № 13
| ''няма дадзеных''
|-
|14
| [[Наталля Мікалаеўна Косцюкевіч]]
| № 14
| ''няма дадзеных''
|-
|15
| [[Раман Уладзіміравіч Матчэня]]
| № 15
| ''няма дадзеных''
|-
|16
| [[Таццяна Генадзьеўна Шчурко]]
| № 16
| ''няма дадзеных''
|-
|17
| [[Уладзімір Уладзіміравіч Клімук]]
| № 17
| ''няма дадзеных''
|-
|18
| [[Максім Сяргеевіч Сасім]]
| № 18
| ''няма дадзеных''
|-
|19
| [[Алена Міхайлаўна Жылінская]]
| № 19
| ''няма дадзеных''
|-
|20
| [[Андрэй Аляксандравіч Дзярабін]]
| № 20
| ''няма дадзеных''
|-
|21
| [[Ігар Міхайлавіч Шастак]]
| № 21
| ''няма дадзеных''
|-
|22
| [[Арцём Сяргеевіч Бутусаў]]
| № 22
| ''няма дадзеных''
|-
|23
| [[Эльміра Якубаўна Багдановіч]]
| № 23
| ''няма дадзеных''
|-
|24
| [[Алена Паўлаўна Мастоўская]]
| № 24
| ''няма дадзеных''
|-
|25
| [[Валянцін Уладзіміравіч Аляксандравіч]]
| № 25
| ''няма дадзеных''
|-
|26
| [[Сяргей Уладзіміравіч Пяцігораў]]
| № 26
| ''няма дадзеных''
|-
|27
| [[Аляксандр Мікалаевіч Зубік]]
| № 27
| ''няма дадзеных''
|-
|28
| [[Аляксандр Віктаравіч Высоцкі]]
| № 28
| ''няма дадзеных''
|-
|29
| [[Сяргей Леанідавіч Герасімчык]]
| № 29
| Дырэктар ААТ «[[Гандальмаш]]»
|-
|30
| [[Марына Георгіеўна Купцова]]
| № 30
| ''няма дадзеных''
|-
|31
| [[Алена Анатолеўна Герман]]
| № 31
| ''няма дадзеных''
|-
|32
| [[Таццяна Станіславаўна Вярбіла]]
| № 32
| ''няма дадзеных''
|-
|33
| [[Аляксандр Антонавіч Агароднік]]
| № 33
| ''няма дадзеных''
|-
|34
| [[Аляксандр Сяргеевіч Ткачоў]]
| № 34
| ''няма дадзеных''
|-
|35
| [[Віктар Вікенцьевіч Каласоўскі]]
| № 35
| Старшыня Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў
|-
|36
| [[Ірына Антонаўна Кернога]]
| № 36
| ''няма дадзеных''
|-
|37
| [[Мікалай Мікалаевіч Сцяцко]]
| № 37
| ''няма дадзеных''
|}

== Камісіі Савета ==
У Баранавіцкім гарадскім Савеце дэпутатаў 29-га склікання дзейнічаюць 6 пастаянных камісій&lt;ref name=&quot;prezidyum&quot; /&gt;:

* '''Па пытаннях законнасці і правапарадку, дэпутацкай этыцы'''
** Старшыня — Ірына Валер’еўна Шаламіцкая.

* '''Па пытаннях эканомікі, бюджэту і падаткаабкладання'''
** Старшыня — Васіль Іванавіч Сухаверхі.

* '''Па экалогіі, горадабудаўніцтву, землекарыстанню і па рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў'''
** Старшыня — Валянцін Уладзіміравіч Аляксандравіч.

* '''Па пытаннях сацыяльна-культурнай сферы, ахове здароўя і сацыяльнай абароны насельніцтва'''
** Старшыня — Эльміра Якубаўна Багдановіч.

* '''Па пытаннях мясцовага самакіравання і кіравання камунальнай уласнасцю'''
** Старшыня — Аляксандр Мікалаевіч Зубік.

* '''Па пытаннях развіцця малога і сярэдняга бізнесу, знешнеэканамічных сувязях'''
** Старшыня — Мікалай Мікалаевіч Сцяцко.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://baranovichi-gik.gov.by/uploads/files/deputat/Informatsija-na-sajt-29-sozyv-bel..pdf Дэпутаты Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29 склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260404102640/https://baranovichi-gik.gov.by/uploads/files/deputat/Informatsija-na-sajt-29-sozyv-bel..pdf |date=4 красавіка 2026 }} {{ref-be}}

{{Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}}

[[Катэгорыя:Дэпутаты Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання|*]]
[[Катэгорыя:Спісы:Баранавічы]]
[[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Баранавіцкі гарадскі]]</text>
      <sha1>lswhzawehi1orrzp1phe8zu63yk1rp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэ Вільм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805219</id>
    <revision>
      <id>5167107</id>
      <parentid>5119862</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="ilijpyly9tscniiq5b453n832bflta3" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вільм}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Андрэ Вільм''' ({{lang-fr|André Wilms}}; {{ДН|29|4|1947}} — {{ДС|9|2|2022}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання, таксама тэатральны рэжысёр. Нарадзіўся ў Страсбургу. Дэбютаваў у тэатры ў 1975 годзе. Акцёр і рэжысёр тэатраў у Страсбургу, Нантэры, Ніцы, Парыжы (Тэатр «Адэон», Тэатр дэ ла Віль, Камедзі Франсэз).

== Фільмаграфія ==
* (1989) «[[Масье Ір]]» — ''інспектар''
* (1990) «[[Еўропа Еўропа]]» — ''салдат Роберт Келерман''
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{DEFAULTSORT:Вільм}}
[[Катэгорыя:Акцёры Францыі]]</text>
      <sha1>ilijpyly9tscniiq5b453n832bflta3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Магілёў (тэлерадыёкампанія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806675</id>
    <revision>
      <id>5167098</id>
      <parentid>5161760</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steel771</username>
        <id>119110</id>
      </contributor>
      <origin>5167098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7639" sha1="fn9fw47nwa17kmu9duly2lnp2g8c0fx" xml:space="preserve">{{Тэлеканал
| назва = Тэлерадыёкампанія «Магілёў»
| поўная назва = Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Тэлерадыёкампанія «Магілёў»
| ширыня = 200
| краіна = Беларусь
| зона вяшчання = [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|border|20px]] [[Магілёўская вобласць]]
| час вяшчання = 6:00—0:00
| мова = [[Беларуская мова|беларуская]]&lt;br&gt;[[Руская мова|руская]]
| цэнтр = [[Магілёў]], 
| створаны = [[1 студзеня]] [[1989]] г.
| фармат = [[16:9]] ([[SDTV]])&lt;br&gt;[[1080i]] ([[HDTV]]))
| тематыка = агульная
| заснавальнік = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|БТРК]]
| уладальнік = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|БТРК]]
| кіраўнік = Таццяна Аляксандраўна Ларына — дырэктар
| сайт = http://tvrmogilev.by
}}
'''Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Тэлерадыёкампанія «Магілёў»''' — [[Беларусь|беларуская]] абласная ТРК у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Телепраграмы ТРК «Магілёў» выходзяць у эфір на тэлеканале «[https://www.tvrmogilev.by/ru/ Беларусь 4]» Магілёў». Радыёпраграмы ТРК «Магілёў» выходзяць у эфір на «Радыё Магілёў».

== Кароткая гісторыя тэлерадыёвяшчання Магілёўшчыны ==

У канцы 1920-х у горадзе пачалі ўсталёўваць [[рэпрадуктар]]ы, дзе было магчыма слухаць рэспубліканскае радыёвяшчанне. 27 лістапада 1933 года, пастановай постановлением [[Савет народных камісараў БССР|СНК БССР]] быў створаны камітэт па радыёфікацыі і радыёвяшчанню пры выканаўчым камітэце Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных. Падчас [[ВАВ]] праца Магілёўскага радыё была прыпынена, але аднавіла сваю работу 25 сакавіка 1944 года ў [[Крычаў|Крычаве]], бо [[Магілёў]] яшчэ знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

== Магілёўская студыя тэлебачання==
[[1 студзеня]] [[1989]] года была створана Магілёўская студыя тэлебачання. 4 студзеня 1989 года у рамках канала Беларускага тэлебачання трансліравалася першая перадача з Магілёўскай студыі — 10-мінутны інфармацыйны выпуск «Дзень вобласцi».

У кастрычніку 1997 года ў Магілёўскай студыі тэлебачання з'явіўся канал на 14 гадзін вяшчаня ў суткі. З кастрычніка 2003 г. пасля рэарганізацыі вяшчання тэлепраграмы пачалі выходзіць ў сетцы тэлеканала «Лад» («Беларусь-2»). З восені 2006 г. інфармацыйныя праграмы пачалі выходзіць на Першым Нацыянальным канале: 2 выпускі «Навіны-рэгіён» у буднія дні і 1 — у выходныя.

8 верасня 2015 года «Тэлерадыёкампанія «Магілёў» пачала працу на тэлеканале «Беларусь 4» з 18-гадзінным штодзённым аб'ёмам вяшчання. ТРК «Магілёў» штотыдзень вырабляе больш за 20 розных тэлевізійных праектаў, стварае праграмы для рэспубліканскіх тэлеканалаў «Беларусь-1», «Беларусь-2», «Беларусь-3», «Беларусь-24».

31 снежня 2024 г. ТРК атрымала спецыяльную прэмію Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастцтва за рэалізацыю міжнароднага маладзёжнага патрыятычнага праекта «Дарогамі Памяці і Славы»&lt;ref&gt;[https://president.gov.by/ru/documents/ukaz-no-484-ad-31-snezna-2024-g Указ № 484 ад 31 снежня 2024 г. Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]&lt;/ref&gt;.

== Радыё Магілёў ==
{{main|Магілёў (радыё)}}
[[15 верасня]] [[1997]] г.пачала працаваць першая ў Беларусі рэгіянальная радыёстанцыя «Новае радыё Магілёў». З 2016 г. Радыё Магілёў перайшло на FM-вяшчанне. У 2017 г. станцыя адзначыла 20-годдзе вяшчання&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/news/society/22860/ 20 лет в эфире]// СМІ Беларусі, 07.09.2017&lt;/ref&gt;.

=== Вяшчанне ===
Радыёстанцыя працуе ў FM-дыяпазоне:
* [[Магілёў]], [[Чавусы]], [[Горкі]], [[Быхаў]], [[Шклоў]] — 96,4 FM;
* [[Бялынічы]], [[Бялыніцкі раён]], [[Круглае]] — 106,8/96,4 FM;
* [[Дрыбін]] — 100,4/96,4 FM;
* [[Бабруйск]], [[Глуск]], [[Кіраўск]] — 106,6 FM;
* [[Асіповічы]], [[Клічаў]] —	102,3 FM;
* [[Касцюковічы]], [[Краснаполле]], [[Хоцімск]] — 99,4 FM;
* [[Клімавічы]] — 100/99,4 FM;
* [[Крычаў]], Чэрыкаў —	100 FM;
* [[Мсціслаў]] — 100,4 FM;
* [[Слаўгарад]] — 102,7 FM&lt;ref&gt;згодна [https://www.tvrmogilev.by/ru/radio-ru сайту ТРК «Магілёў»]&lt;/ref&gt;.

Таксама ідзе вяшчанне праз [https://www.tvrmogilev.by/ru/radio-ru сайт ТРК] і мабільныя прыкладанні.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
== Спасылкі ==
* [http://www.tvrmogilev.by/ Тэлебачанне «Магілёў»]
* [https://www.tvrmogilev.by/ru/radio/ Радыё Магілёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211019011237/https://www.tvrmogilev.by/ru/radio/ |date=19 кастрычніка 2021 }}
* [https://www.prfm.ru/radio/mogilev.html Радыё Магілёў на Рrfm.ru]
=== Сацыяльныя сеткі Радыё Магілёў ===
* [https://www.instagram.com/radio_mogilev/channel/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@radio_mogilev TikTok]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Белтэлерадыёкампанія}}
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Культура Магілёўскай вобласці]]</text>
      <sha1>fn9fw47nwa17kmu9duly2lnp2g8c0fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807037</id>
    <revision>
      <id>5166962</id>
      <parentid>5166317</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHKOVS</username>
        <id>17924</id>
      </contributor>
      <comment>абноўлены спіс канкурсантаў дарослага конкурса, журы дарослага конкурса, папраўлены спасылкі да крыніц інфармацыі</comment>
      <origin>5166962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21410" sha1="io17bl4ia6xpchu0ei3m00cffqo4bgh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot; style=&quot;width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
! class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | '''&lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;{{PAGENAME}}&lt;/span&gt;'''
|-
{{#if: {{{Лагатып|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
{{!}} style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]]
{{!}}-
}}
|-
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Конкурсныя этапы'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{1-ы дзень|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! 1-ы дзень
{{!}} Сусветны хіт
{{!}}-
}}
{{#if: {{{2-і дзень|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! 2-і дзень
{{!}} Славянскі хіт (з аркестрам)
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Правядзенне'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{Месца|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Месца правядзення
{{!}} &lt;span class=&quot;location&quot;&gt;[[Летні амфітэатр]]&lt;/span&gt;
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Вядучыя|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Вядучы(я)
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дырэктар|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дырэктар
{{!}} Глеб Лапіцкі
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дырыжор|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дырыжор
{{!}} Віталь Кульбакоў
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Удзельнікі'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{Колькасць краін|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Колькасць краін
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дэбют|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дэбют
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Сыход|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Адмовіліся ад удзелу
{{!}} 
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| '''&lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;Галасаванне&lt;/span&gt;'''
|-
{{#if: {{{Сістэма галасавання|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Сістэма галасавання
{{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Гран-пры|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Гран-пры
{{!}} 
{{!}}-
! Першая прэмія
{{!}} 
{{!}}-
! Другая прэмія
{{!}} 
{{!}}-
! Трэццяя прэмія
{{!}} 
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{пап|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
{{!}} style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]]    [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]►
{{!}}-
}}
{{#if: {{{наст|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
}}
|}
'''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года.

'''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' традыцыйна праводзіўся разам з асноўным конкурсам на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск» 14 і 15 ліпеня 2026 года. Гран-пры дзіцячага конкурса атрымала прадстаўніца Беларусі Лізавета Цупрык&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; набраўшы максімальную колькасць балаў за два дні. Гэта перамога стала сёмай для Беларусі за час існавання дзіцячай версіі конкурса.

== Удзельнікі ==
Спіс удзельнікаў:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»'''
!Краіна
!Дарослы конкурс&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026-y7jc/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
!Дзіцячы конкурс&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія
|Джорджыя Хелен Борг
&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Maxine&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Азербайджана}} Азербайджан
|Нафіса Акіева
|
|-
|{{Flagicon|ARM}} Арменія&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|Ліяна Даніэлян
|Алекса Варданян
|-
|{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя
|
|Еліца Малакава
|-
|{{Flagicon|BLR}} Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;
|Алена Кузняцова
|Лізавета Цупрык&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Лізавета&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна
|Уна Шушніца
|Маша Гашыч&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Maša&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Грузіі}} Грузія
|Важа Гадэлія
&lt;small&gt;удзельнічаў пад імем Іраклі Гадэлія&lt;/small&gt;
|Барбарэ Маргошыя&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Barbie&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль
|
|Кіра Абрамаў
|-
|{{Flagicon|ITA}} Італія
|Розі Альфана
&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Soraya&lt;/small&gt;
|Давідэ Гуараджы
|-
|{{Flagicon|KAZ}} Казахстан
|Амалят Акерке
|Жасміна Тузелава
|-
|{{Сцяг Кітая}} Кітай
|Фань Жан
|Гао Зыду
|-
|{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан
|Нурдаалот Дзеркембаеў
|Алімхан Муратаў
|-
|{{Сцяг Малдовы}} Малдова
|Аляксей Осічэў
|
|-
|{{Сцяг Мальты}} Мальта
|
|Кіяна Брайдан
|-
|{{Сцяг Манголіі}} Манголія
|
|Намуундары Ганзорыг&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Nomuka&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Мексікі}} Мексіка
|Сафія Санчэс Эрнандэс
&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Сафія Менесес&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Flagicon|RUS}} Расія
|Юлія Малінава-Мядзведзева
|Валерыя Шаўчэнка
|-
|{{Сцяг Румыніі}} Румынія
|Юліян Нунука
|Лючыя Марыя Байку&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Лючыя Байку&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Сербіі}} Сербія
|Ісідора Міціч
|
|-
|{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан
|
|Шырын Джумаева
|-
|{{Flagicon|UZB}} Узбекістан
|Дзіёрбек Разімуродаў
|Шырын Азізава
|-
|{{Сцяг Харватыі}} Харватыя
|
|Карла Балог
|-
|{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя
|Яна Божавіч
|
|-
|{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія
|Кармэн Сараянава
&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Кармэн Сараян&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Швецыі}} Швецыя
|
|Ніколь Крукава&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Эквадора}} Эквадор
|Паола Саламэ Кандор Лінканга
&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Паола Кандор&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія
|
|Вів'ен Эльц
|}

== Рэгламент ==
Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны.

Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны.

Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна.

Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным.

== Калегія журы ==
Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі.

Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа.

Калегія журы асноўнага конкурса&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026-02io/|title=ЖЮРИ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;:

* {{Flagicon|BLR}} [[Анатоль Ярмоленка]] - '''старшыня''', [[Народны артыст Беларусі]], саліст і каіраўнік гурта &quot;[[Сябры (гурт)|Сябры]]&quot;
* {{Flagicon|BLR}} [[Ірына Дарафеева]] -  [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка, уладальніца І прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|Віцебск-1999]]&quot;
* {{Сцяг Германіі}} {{iw|Oceana|Oceana|en|Oceana}} - спявачка
* {{Сцяг Грузіі}} Тэймураз Боджгуа - кампазітар і спявак, уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|Віцебск-1995]]&quot;
* {{Flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў - Народны артыст Казахстана, уладальнік ІІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|Віцебск-2011]]&quot;
* {{Flagicon|RUS}} Дзмітры Малікаў - [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народны артыст РФ]], кампазітар, спявак
* {{Сцяг Турцыі}} Эрхан Байрак - музыкальны прад'юсар, кампазітар

Калегія журы дзіцячага конкурса&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;:

* {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка
* {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА &quot;Верасы&quot;]]
* {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка
* {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]&quot;
* {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар
* {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак
* {{Сцяг Малдовы}} Яўген Андрыянаў{{Efn|Яўген Андрыянаў удзельнічаў у калегіі журы толькі падчас другога конкурснага дня}} - саліст гурта [[DoReDos]], уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|Віцебск-2013]]&quot;
{{notelist}}

== Вынікі конкурсаў ==
===XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026»===


===XXVI Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск–2026»===
У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі [[Саўндтрэк|саўндтрэкі]] з папулярных мультфільмаў, [[Мультыплікацыя|анімацыйных]]/[[Мастацкі фільм|мастацкіх]] фільмаў, [[Мюзікл|мюзіклаў]] дзіцяча-юнацкай тэматыкі пад фанаграму &quot;-1&quot;. У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі імя [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Абодва конкурсныя дні і галаканцэрт праходзілі ў канцэртнай залі «Віцебск».
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!№
!Краіна
!Выканаўца
!Дзень 1
!Дзень 2
!Агульны бал
!Месца
!Іншыя узнагароды
|-
| align=&quot;center&quot; |1
|{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія
|Вів'ен Эльц
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |101
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |2
|{{Flagicon|ISR}} Ізраіль
|Кіра Абрамаў
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |69
| align=&quot;center&quot; |125
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |3
|{{Flagicon|ROM}} Румынія
|Лючыя Байку
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |69
| align=&quot;center&quot; |127
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |4
|{{Сцяг Грузіі}} Грузія
|Барбарэ Маргошыя
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |102
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |5
|{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна
|Маша Гашыч
| align=&quot;center&quot; |51
| align=&quot;center&quot; |61
| align=&quot;center&quot; |112
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |6
|{{Сцяг Кітая}} Кітай
|Гао Зыду
| align=&quot;center&quot; |44
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |99
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |7
|{{Сцяг Манголіі}} Манголія
|Намуундары Ганзорыг
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |99
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |8
|{{flagicon|BUL}} Балгарыя
|Эліца Малакава
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |65
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |9
|{{Flagicon|ITA}} Італія
|Давідэ Гуараджы
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |61
| align=&quot;center&quot; |115
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |10
|{{Flagicon|CRO}} Харватыя
|Карла Балаг
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |63
| align=&quot;center&quot; |117
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |11
|{{Flagicon|ARM}} Арменія
|Алекса Варданян
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |63
| align=&quot;center&quot; |118
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |12
|{{Flagicon|KAZ}} Казахстан
|Жасміна Тузелава
| align=&quot;center&quot; |60
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |126
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |13
|{{Flagicon|UZB}} Узбекістан
|Шырын Азізава
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |14
|{{Flagicon|RUS}} Расія
|Валерыя Шаўчэнка
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |65
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |15
|{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан
|Шырын Джумаева
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |102
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |16
|{{Flagicon|Malta}} Мальта
|Кіяна Брайдан
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |100
| align=&quot;center&quot; |
|
|- style=&quot;font-weight: semi-bold; background: gold&quot;
| align=&quot;center&quot;; |17
|'''{{Flagicon|BLR}} Беларусь'''
|'''Лізавета Цупрык'''
| align=&quot;center&quot; |'''60'''
| align=&quot;center&quot; |'''70'''
| align=&quot;center&quot; |'''130'''
| align=&quot;center&quot; |
|
|- 
| align=&quot;center&quot; |18
|{{Сцяг Швецыі}} Швецыя
|Ніколь Крукава
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |96
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |19
|{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан
|Алімхан Муратаў
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |98
| align=&quot;center&quot; |
|
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}}

[[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]]
[[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]]</text>
      <sha1>io17bl4ia6xpchu0ei3m00cffqo4bgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166965</id>
      <parentid>5166962</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHKOVS</username>
        <id>17924</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Удзельнікі */ афармленне</comment>
      <origin>5166965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21434" sha1="2aw4z9j7qeza8dj5lz895ec4fo26vtx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot; style=&quot;width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
! class=&quot;summary&quot; style=&quot;font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | '''&lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;{{PAGENAME}}&lt;/span&gt;'''
|-
{{#if: {{{Лагатып|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
{{!}} style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]]
{{!}}-
}}
|-
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Конкурсныя этапы'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{1-ы дзень|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! 1-ы дзень
{{!}} Сусветны хіт
{{!}}-
}}
{{#if: {{{2-і дзень|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! 2-і дзень
{{!}} Славянскі хіт (з аркестрам)
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Правядзенне'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{Месца|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Месца правядзення
{{!}} &lt;span class=&quot;location&quot;&gt;[[Летні амфітэатр]]&lt;/span&gt;
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Вядучыя|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Вядучы(я)
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дырэктар|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дырэктар
{{!}} Глеб Лапіцкі
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дырыжор|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дырыжор
{{!}} Віталь Кульбакоў
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Удзельнікі'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{Колькасць краін|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Колькасць краін
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Дэбют|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Дэбют
{{!}} 
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Сыход|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Адмовіліся ад удзелу
{{!}} 
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| '''&lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;Галасаванне&lt;/span&gt;'''
|-
{{#if: {{{Сістэма галасавання|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Сістэма галасавання
{{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы
{{!}}-
}}
{{#if: {{{Гран-пры|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
! Гран-пры
{{!}} 
{{!}}-
! Першая прэмія
{{!}} 
{{!}}-
! Другая прэмія
{{!}} 
{{!}}-
! Трэццяя прэмія
{{!}} 
{{!}}-
}}
! style=&quot;font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;color:Black;&quot;&gt;'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''&lt;/span&gt;
|-
{{#if: {{{пап|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
{{!}} style=&quot;text-align: center;&quot; colspan=&quot;2&quot; {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]]    [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]►
{{!}}-
}}
{{#if: {{{наст|&lt;noinclude&gt;-&lt;/noinclude&gt;}}} |
}}
|}
'''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года.

'''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' традыцыйна праводзіўся разам з асноўным конкурсам на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск» 14 і 15 ліпеня 2026 года. Гран-пры дзіцячага конкурса атрымала прадстаўніца Беларусі Лізавета Цупрык&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; набраўшы максімальную колькасць балаў за два дні. Гэта перамога стала сёмай для Беларусі за час існавання дзіцячай версіі конкурса.

== Удзельнікі ==
Спіс удзельнікаў:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»'''
!Краіна
!Дарослы конкурс&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026-y7jc/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
!Дзіцячы конкурс&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія
|Джорджыя Хелен Борг&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Maxine&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Азербайджана}} Азербайджан
|Нафіса Акіева
|
|-
|{{Flagicon|ARM}} Арменія&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|Ліяна Даніэлян
|Алекса Варданян
|-
|{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя
|
|Еліца Малакава
|-
|{{Flagicon|BLR}} Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;
|Алена Кузняцова
|Лізавета Цупрык&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Лізавета&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна
|Уна Шушніца
|Маша Гашыч&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Maša&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Грузіі}} Грузія
|Важа Гадэлія&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічаў пад імем Іраклі Гадэлія&lt;/small&gt;
|Барбарэ Маргошыя&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Barbie&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль
|
|Кіра Абрамаў
|-
|{{Flagicon|ITA}} Італія
|Розі Альфана&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Soraya&lt;/small&gt;
|Давідэ Гуараджы
|-
|{{Flagicon|KAZ}} Казахстан
|Амалят Акерке
|Жасміна Тузелава
|-
|{{Сцяг Кітая}} Кітай
|Фань Жан
|Гао Зыду
|-
|{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан
|Нурдаалот Дзеркембаеў
|Алімхан Муратаў
|-
|{{Сцяг Малдовы}} Малдова
|Аляксей Осічэў
|
|-
|{{Сцяг Мальты}} Мальта
|
|Кіяна Брайдан
|-
|{{Сцяг Манголіі}} Манголія
|
|Намуундары Ганзорыг&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Nomuka&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Мексікі}} Мексіка
|Сафія Санчэс Эрнандэс&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Сафія Менесес&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Flagicon|RUS}} Расія
|Юлія Малінава-Мядзведзева
|Валерыя Шаўчэнка
|-
|{{Сцяг Румыніі}} Румынія
|Юліян Нунука
|Лючыя Марыя Байку&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Лючыя Байку&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Сербіі}} Сербія
|Ісідора Міціч
|
|-
|{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан
|
|Шырын Джумаева
|-
|{{Flagicon|UZB}} Узбекістан
|Дзіёрбек Разімуродаў
|Шырын Азізава
|-
|{{Сцяг Харватыі}} Харватыя
|
|Карла Балог
|-
|{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя
|Яна Божавіч
|
|-
|{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія
|Кармэн Сараянава&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Кармэн Сараян&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Швецыі}} Швецыя
|
|Ніколь Крукава&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE&lt;/small&gt;
|-
|{{Сцяг Эквадора}} Эквадор
|Паола Саламэ Кандор Лінканга&lt;br/&gt;&lt;small&gt;удзельнічала пад імем Паола Кандор&lt;/small&gt;
|
|-
|{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія
|
|Вів'ен Эльц
|}

== Рэгламент ==
Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны.

Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны.

Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна.

Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным.

== Калегія журы ==
Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі.

Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа.

Калегія журы асноўнага конкурса&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026-02io/|title=ЖЮРИ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;:

* {{Flagicon|BLR}} [[Анатоль Ярмоленка]] - '''старшыня''', [[Народны артыст Беларусі]], саліст і каіраўнік гурта &quot;[[Сябры (гурт)|Сябры]]&quot;
* {{Flagicon|BLR}} [[Ірына Дарафеева]] -  [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка, уладальніца І прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|Віцебск-1999]]&quot;
* {{Сцяг Германіі}} {{iw|Oceana|Oceana|en|Oceana}} - спявачка
* {{Сцяг Грузіі}} Тэймураз Боджгуа - кампазітар і спявак, уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|Віцебск-1995]]&quot;
* {{Flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў - Народны артыст Казахстана, уладальнік ІІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|Віцебск-2011]]&quot;
* {{Flagicon|RUS}} Дзмітры Малікаў - [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народны артыст РФ]], кампазітар, спявак
* {{Сцяг Турцыі}} Эрхан Байрак - музыкальны прад'юсар, кампазітар

Калегія журы дзіцячага конкурса&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;:

* {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка
* {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА &quot;Верасы&quot;]]
* {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка
* {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]&quot;
* {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар
* {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак
* {{Сцяг Малдовы}} Яўген Андрыянаў{{Efn|Яўген Андрыянаў удзельнічаў у калегіі журы толькі падчас другога конкурснага дня}} - саліст гурта [[DoReDos]], уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні &quot;[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|Віцебск-2013]]&quot;
{{notelist}}

== Вынікі конкурсаў ==
===XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026»===


===XXVI Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск–2026»===
У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі [[Саўндтрэк|саўндтрэкі]] з папулярных мультфільмаў, [[Мультыплікацыя|анімацыйных]]/[[Мастацкі фільм|мастацкіх]] фільмаў, [[Мюзікл|мюзіклаў]] дзіцяча-юнацкай тэматыкі пад фанаграму &quot;-1&quot;. У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі імя [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Абодва конкурсныя дні і галаканцэрт праходзілі ў канцэртнай залі «Віцебск».
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!№
!Краіна
!Выканаўца
!Дзень 1
!Дзень 2
!Агульны бал
!Месца
!Іншыя узнагароды
|-
| align=&quot;center&quot; |1
|{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія
|Вів'ен Эльц
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |101
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |2
|{{Flagicon|ISR}} Ізраіль
|Кіра Абрамаў
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |69
| align=&quot;center&quot; |125
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |3
|{{Flagicon|ROM}} Румынія
|Лючыя Байку
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |69
| align=&quot;center&quot; |127
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |4
|{{Сцяг Грузіі}} Грузія
|Барбарэ Маргошыя
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |102
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |5
|{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна
|Маша Гашыч
| align=&quot;center&quot; |51
| align=&quot;center&quot; |61
| align=&quot;center&quot; |112
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |6
|{{Сцяг Кітая}} Кітай
|Гао Зыду
| align=&quot;center&quot; |44
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |99
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |7
|{{Сцяг Манголіі}} Манголія
|Намуундары Ганзорыг
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |99
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |8
|{{flagicon|BUL}} Балгарыя
|Эліца Малакава
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |65
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |9
|{{Flagicon|ITA}} Італія
|Давідэ Гуараджы
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |61
| align=&quot;center&quot; |115
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |10
|{{Flagicon|CRO}} Харватыя
|Карла Балаг
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |63
| align=&quot;center&quot; |117
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |11
|{{Flagicon|ARM}} Арменія
|Алекса Варданян
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |63
| align=&quot;center&quot; |118
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |12
|{{Flagicon|KAZ}} Казахстан
|Жасміна Тузелава
| align=&quot;center&quot; |60
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |126
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |13
|{{Flagicon|UZB}} Узбекістан
|Шырын Азізава
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |14
|{{Flagicon|RUS}} Расія
|Валерыя Шаўчэнка
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |65
| align=&quot;center&quot; |119
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |15
|{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан
|Шырын Джумаева
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |102
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |16
|{{Flagicon|Malta}} Мальта
|Кіяна Брайдан
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |100
| align=&quot;center&quot; |
|
|- style=&quot;font-weight: semi-bold; background: gold&quot;
| align=&quot;center&quot;; |17
|'''{{Flagicon|BLR}} Беларусь'''
|'''Лізавета Цупрык'''
| align=&quot;center&quot; |'''60'''
| align=&quot;center&quot; |'''70'''
| align=&quot;center&quot; |'''130'''
| align=&quot;center&quot; |
|
|- 
| align=&quot;center&quot; |18
|{{Сцяг Швецыі}} Швецыя
|Ніколь Крукава
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |96
| align=&quot;center&quot; |
|
|-
| align=&quot;center&quot; |19
|{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан
|Алімхан Муратаў
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |98
| align=&quot;center&quot; |
|
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}}

[[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]]
[[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]]</text>
      <sha1>2aw4z9j7qeza8dj5lz895ec4fo26vtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соні Ролінз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808620</id>
    <revision>
      <id>5167048</id>
      <parentid>5148906</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25423" sha1="rzk9tzlk833g22n1einvc8xdrojz6eb" xml:space="preserve">{{Музыкант
| інструмент = {{hlist| [[Alto saxophone]] | [[tenor saxophone]]|[[soprano saxophone]]}}
| гады актыўнасці = 1947–2014
}}'''Уолтэр Тэадор''' «'''Соні'''» '''Ролінз''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[джаз]]авы тэнар-саксафаніст, які лічыцца адным з найважнейшых і найуплывоўнейшых джазавых музыкаў.

За сем дзесяцігоддзяў кар’еры Ролінз запісаў больш за шэсцьдзесят альбомаў у якасці лідара. Яго альбом 1956 года ''«Saxophone Colossus»'' быў абраны для захавання Нацыянальным рэестрам аўдыязапісаў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэкі Кангрэса]] ў 2016 годзе. Шэраг яго кампазіцый, у тым ліку «St. Thomas», «Oleo», «Doxy» і «Airegin», сталі {{Не перакладзена 3|Джазавы стандарт|джазавымі стандартамі|ru|Джазовый стандарт}}. Ролінза часта называлі «найвялікшым жывым імправізатарам». Ролінз быў апошнім жывым з 57 джазавых музыкаў на фатаграфіі 1958 года ''«[[:en:A Great Day in Harlem|Вялікі дзень у Гарлеме]]»''.

На працягу ўсёй яго кар’еры Ролінза называлі «саксафонным калосам». Ён быў узнагароджаны пажыццёвай [[Грэмі|прэміяй «Грэмі]]», а ў 2011 годзе быў узнагароджаны прэміяй Цэнтра Кенэдзі. Яго прызналі вызначальнай фігурай джазавага жанру.&lt;ref name=&quot;NYTobit2&quot;&gt;{{cite news|last=Keepnews|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/arts/music/sonny-rollins-dead.html|title=Sonny Rollins, Giant of the Jazz Saxophone, Is Dead at 95|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 25, 2026|access-date=May 26, 2026|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rolling2&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sonny-rollins-jazz-legend-saxophone-colossus-dead-obit-1234715446/|title=Sonny Rollins, Jazz's Saxophone Colossus and Greatest Improvisor, Dead at 95|magazine=[[Rolling Stone]]|date=May 25, 2026|access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Sonny_Rollins_concert_in_Helsinki_1972_(JOKAHBL3F_C32-3).tif|справа|міні|308x308пкс|Ролінз выступае ў Хельсінкі ў 1972 годзе]]

== Уплыў, творчасць і спадчына ==
Ролінз шырока прызнаны адным з найважнейшых і найуплывовейшых джазавых музыкаў.&lt;ref name=&quot;ALLMUSIC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/sonny-rollins-mn0000039656/biography|title=Sonny Rollins &amp;#124; Biography|author=Nastos|first=Michael G.|website=[[AllMusic]]|date=1930-09-07|access-date=2015-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20240318&quot;&gt;{{cite news|last=Garner|first=Dwight|title=This Jazz Legend Is His Own Work in Progress - The private musings of Sonny Rollins reveal an artist devoted to the rigors of self-improvement.|url=https://www.nytimes.com/2024/03/18/books/review/notebooks-of-sonny-rollins.html|date=March 18, 2024|work=[[The New York Times]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240318194515/https://www.nytimes.com/2024/03/18/books/review/notebooks-of-sonny-rollins.html|archive-date=March 18, 2024|access-date=March 20, 2024}}&lt;/ref&gt; Ролінза часта называлі «найвялікшым жывым імправізатарам». &lt;ref&gt;{{Cite news|accesdate=John Fordham (jazz critic)}}&lt;/ref&gt;
Ролінз у розны час іграў на тэнар-саксафоне Selmer Mark VI&lt;ref name=&quot;jazztimes1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jazztimes.com/articles/21052-sonny-rollins-summoning-the-muse|title=Jazz Articles: Sonny Rollins: Summoning the Muse|author=Primack|first=Bret|website=Jazztimes.com|date=1949-01-20|access-date=2015-11-13}}&lt;/ref&gt; і Buescher Aristocrat&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.organissimo.org/forum/index.php?/topic/56916-a-tale-of-some-saxophones/|title=A Tale of Some Saxophones - Miscellaneous Music - organissimo forums|website=Organissimo.org|date=January 13, 2010|access-date=2015-11-13}}&lt;/ref&gt;. У 1970-х гадах ён запісваў альбом ''Easy Living'' на сапрана-саксафоне. Яго любімымі муштукамі былі муштукі Ота Лінка і Берга Ларсена&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sonnyrollins.com/frequentlyaskedquestions/|title=FAQ|publisher=Sonny Rollins|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025806/http://sonnyrollins.com/frequentlyaskedquestions/|archive-date=November 17, 2015|access-date=2015-11-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён выкарыстоўваў язычкі сярэдняй таўшчыні Frederick Hemke&lt;ref name=&quot;jazztimes1&quot; /&gt;.

Гук Ролінза апісвалі як «рэзкі і чысты».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.westword.com/music/the-ten-best-saxophonists-of-all-time-5697660|title=The ten best saxophonists of all time|author=Solomon|first=Jon|website=Westword.com|date=August 7, 2013|access-date=2025-03-22}}&lt;/ref&gt; Як саксафаніста, яго спачатку прыцягвалі скачковыя гукі і [[Рытм-н-блюз|R&amp;B]]-гучанне такіх выканаўцаў, як Луі Джордан, але неўзабаве ён трапіў у мэйнстрымную традыцыю тэнар-саксафона. Нямецкі крытык Іаахім-Эрнст Берэндт апісаў гэтую традыцыю як такую, што знаходзіцца паміж двума полюсамі: моцнай гучнасцю Коўлмана Хокінса і лёгкай гнуткай фразіроўкай Лестэра Янга, які так натхніў імклівую імправізацыю бібопа ў 1950-х гадах.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Berendt|first=Joachim|title=The Jazz Book|publisher=Paladin|year=1976|page=229}}&lt;/ref&gt; Сярод іншых уплывовых асоб на яго тэнар-саксафон — [[Бен Уэбстэр|Бэн Вэбстэр]] і Дон Баяс. У падлеткавым узросце на Ролінза моцна паўплываў альт-саксафаніст Чарлі Паркер.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jazz.com/features-and-interviews/2009/11/13/in-conversation-with-sonny-rollins|title=In Conversation with Sonny Rollins – Jazz.com &amp;#124; Jazz Music – Jazz Artists – Jazz News|website=Jazz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063033/http://www.jazz.com/features-and-interviews/2009/11/13/in-conversation-with-sonny-rollins|archive-date=October 22, 2015|access-date=2015-11-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У гады навучання ў сярэдняй школе яго настаўнікам быў піяніст і кампазітар [[Тэлоніус Монк|Тэланіус Монк]], і ён часта рэпеціраваў у яго кватэры.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jk3Bx7KfdO8C&amp;q=rollins+thelonious+monk+high+school&amp;pg=PA118|title=Thelonious Monk: The Life and Times of an American Original|author-link=Robin Kelley|first=Robin|last=Kelley|page=118|date=December 8, 2009|publisher=Simon and Schuster|access-date=2015-11-13|isbn=9781439190494}}&lt;/ref&gt;

У 2011 годзе [[Барак Абама]] ўзнагародзіў яго Нацыянальным медалём мастацтваў; Абама сказаў, што Ролінз натхніў яго «рызыкаваць, на што ён бы інакш не пайшоў». Яго калега-саксафаніст Брэнфард Марсаліс ахарактарызаваў Ролінза, разам з [[Луі Армстранг]]ам, як «найвялікшага імправізатара ў гісторыі джаза».&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news|last=Beaumont-Thomas|first=Ben|date=2026-05-26|title=Sonny Rollins, colossus of jazz saxophone, dies aged 95|url=https://www.theguardian.com/music/2026/may/26/sonny-rollins-jazz-saxophone-dies-aged-95|access-date=2026-05-26|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Пасля смерці Ролінза згадвалі яго уплыў на джазавую музыку. PBS назваў Ролінза «няўрымслівым геніем джаза».&lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/arts/sonny-rollins-saxophonist-and-restless-genius-of-jazz-dead-at-95|title=Sonny Rollins, saxophonist and restless genius of jazz, dead at 95|date=May 26, 2026|publisher=PBS|access-date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times|Нью-Ёрк Таймз]]'' у сваім некралогу пра Ролінза назвала яго «Гігантам джазавага саксафона» і заявіла, што яго «моцны і вынаходлівы падыход» да тэнар-саксафона зрабіў яго адным з «дамінуючых джазавых музыкаў пасля Другой сусветнай вайны».&lt;ref name=&quot;NYTobit&quot;&gt;{{cite news|last=Keepnews|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/arts/music/sonny-rollins-dead.html|title=Sonny Rollins, Giant of the Jazz Saxophone, Is Dead at 95|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 25, 2026|access-date=May 26, 2026|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; На працягу ўсёй сваёй кар’еры яго называлі «саксафонным калосам».&lt;ref name=&quot;BBCobit&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1e224dwz18o|title=Jazz legend Sonny Rollins dies aged 95|author=Mann|first=Toby|date=May 25, 2026|publisher=[[BBC]]|access-date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt; [[BBC]] адзначыла яго доўгія музычныя сола і лічыла Ролінза адным з лепшых імправізатараў у музычнай індустрыі.&lt;ref name=&quot;BBCobit&quot; /&gt; Часопіс ''[[Rolling Stone]]'' напісаў, што Ролінз «пераасэнсаваў мову жанру [джаз]» сваімі імправізацыйнымі навыкамі.&lt;ref name=&quot;rolling&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sonny-rollins-jazz-legend-saxophone-colossus-dead-obit-1234715446/|title=Sonny Rollins, Jazz's Saxophone Colossus and Greatest Improvisor, Dead at 95|magazine=[[Rolling Stone]]|date=May 25, 2026|access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt; Часопіс ''[[Variety]]'' у сваім некралогу назваў Ролінза «рэвалюцыйным» голасам джаза.&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2026/music/news/sonny-rollins-dead-jazz-saxophone-colossus-1236758510|title=Sonny Rollins, Jazz's 'Saxophone Colossus,' Dies at 95|author=Morris|first=Chris|author-link=Chris Morris (music writer)|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 25, 2026|access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt;[[Файл:Sonny_Rollins_at_Newport_2008.jpg|міні|200x200пкс|Ролінз на джазавым фестывалі ў Ньюпарце ў 2008 годзе]]

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;background:#ffdead;&quot;
! align=&quot;center&quot; valign=&quot;bottom&quot; width=&quot;30&quot; |Год
! align=&quot;center&quot; valign=&quot;bottom&quot; width=&quot;290&quot; |Назва
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1953
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins with the Modern Jazz Quartet''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1954
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Moving Out''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1955
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Work Time''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins Plus 4''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Tenor Madness''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Saxophone Colossus''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Rollins Plays for Bird''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Tour de Force''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1956
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Boy''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins, Volume 1''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Way Out West''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins, Vol. 2''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''The Sound of Sonny''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Newk’s Time''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1957
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins Plays (split album with Thad Jones)''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1958
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Freedom Suite''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1958
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins and the Big Brass''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1958
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins and the Contemporary Leaders''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1962
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''The Bridge''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1962
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny’s Time''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1962
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''What’s New?''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1963
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Meets Hawk!''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1964
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Now’s the Time''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1964
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''The Standard Sonny Rollins''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1965
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins on Impulse!''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1966
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Alfie''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1966
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''East Broadway Run Down''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1972
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Next Album''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1973
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Horn Culture''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1975
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Nucleus''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1976
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''The Way I Feel''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1977
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Easy Living''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1979
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Don’t Ask''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1980
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Love at First Sight''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1981
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''No Problem''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1982
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Reel Life''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1984
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sunny Days, Starry Nights''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1987
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Dancing in the Dark''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1989
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Falling in Love with Jazz''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1991
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Here’s to the People''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1993
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Old Flames''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1996
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny Rollins + 3''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |1998
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Global Warming''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |2000
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''This Is What I Do''
|-
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |2006
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |''Sonny, Please''
|}

== Ганаровыя званні і ўзнагароды ==

* Абраны ў Залу славы джаза ''DownBeat'' (1973)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.downbeat.com/default.asp?sect=stories&amp;subsect=story_detail&amp;sid=1020|title=DownBeat Magazine|website=Downbeat.com|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар мастацтваў Бард-каледжа (1992)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1992/05/24/us/commencements-at-georgetown-a-speech-on-education-s-ills.html|title=COMMENCEMENTS - At Georgetown, a Speech on Education's Ills|website=[[The New York Times]]|date=1992-05-24|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі Уэсліянскага ўніверсітэта (1998)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/05/25/nyregion/commencements-speakers-counsel-courage-perseverance-and-hope.html|title=Commencements - Speakers Counsel Courage, Perseverance and Hope|author=Christian|first=Nichole M.|website=[[The New York Times]]|date=1998-05-25|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі Лонг-Айлендскага ўніверсітэта (1998)&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZIjT8PgJMEC&amp;q=sonny+rollins+long+island+university+1998&amp;pg=PA438|editor-first=Andy|editor-last=Gregory|title=The International Who's Who in Popular Music 2002|page=438|publisher=Europa Publications|access-date=2016-05-20|isbn=9781857431612|year=2002}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі [[Універсітэт імя В. Дзюка|Універсітэта Дзюка]] (1999)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://trustees.duke.edu/honorary-degrees-past-recipients/1990-1999|title=1990-1999 &amp;#124; Board of Trustees|website=Trustees.duke.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201100835/https://trustees.duke.edu/honorary-degrees-past-recipients/1990-1999|archive-date=February 1, 2018|access-date=2016-05-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі Кансерваторыі музыкі Новай Англіі (2002)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jazztimes.com/articles/21986-sonny-rollins-accepts-honorary-degree|title=Jazz Articles: Sonny Rollins Accepts Honorary Degree|author=Carlson|first=Russell|website=Jazztimes.com|date=February 23, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407175339/http://jazztimes.com/articles/21986-sonny-rollins-accepts-honorary-degree|archive-date=April 7, 2016|access-date=2016-05-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі Музычнага каледжа Берклі (2003)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.berklee.edu/about/honorary-degree-recipients|title=Honorary Degree Recipients &amp;#124; Berklee College of Music|website=Berklee.edu|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* [[Грэмі|Прэмія «Грэмі»]] за дасягненні ўсяго жыцця (2004)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.awardsandshows.com/features/grammy-lifetime-achievement-382.html|title=Grammy Lifetime Achievement Award – Grammy Award for Lifetime Achievement|website=awardsandshows.com}}&lt;/ref&gt;
* Узнагарода «Залатая талерка» Амерыканскай акадэміі дасягненняў, уручаная членам Савета па ўзнагародах Карымам Абдул-Джабарам (2006 г.)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#the-arts|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=Achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2006|title=2006 Summit Highlights Photo|url=https://achievement.org/summit/2006/|quote=Saxophone colossus and 2006 Academy guest of honor Sonny Rollins performs at the 20th Century Fox Studio.}}&lt;/ref&gt;
* [[Polar Music Prize|Прэмія Polar Music Prize]] «больш за 50 гадоў адзін з самых магутных і асабістых галасоў у джазе» (2007)
* Ганаровы доктар музыкі каледжа Колбі (2007)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.colby.edu/commencement/2007-2/honorary/sonny-rollins/|title=Sonny Rollins &amp;#124; Commencement &amp;#124; Colby College|website=Colby.edu|date=2007-05-27|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* Аўстрыйскі крыж Ганаровага ордэна за навуку і мастацтва 1-й ступені (2009 г.)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=de|url=http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|title=Reply to a parliamentary question|access-date=January 2, 2013|page=1919}}&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі [[Ратгерскі ўніверсітэт|Рутгерскага ўніверсітэта]] (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.rutgers.edu/news-releases/2009/04/rutgers-to-confer-fi-20090409#.VvaB8iiQnII|title=Rutgers to Confer Five Honorary Degrees at May Commencement; Fashion Designer-Entrepreneur Marc Eckō to Receive Doctor of Humane Letters and Deliver Keynote Address &amp;#124; Media Relations|website=News.rutgers.edu|date=2009-04-09|access-date=2016-05-20}}&lt;/ref&gt;
* Нацыянальны медаль мастацтваў (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2011/03/01/president-obama-award-2010-national-medal-arts-and-national-humanities-m|title=President Obama to Award 2010 National Medal of Arts and National Humanities Medal &amp;#124; The White House|website=[[Whitehouse.gov]]|date=March 1, 2011|access-date=2013-01-31}}&lt;/ref&gt;
* Прэмія Майлза Дэвіса на Манрэальскім джазавым фестывалі (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.montrealjazzfest.com/artists/artist.aspx?id=4150|title=Artist : Sonny Rollins – Festival International de Jazz de Montréal|website=Montrealjazzfest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302222910/http://www.montrealjazzfest.com/artists/artist.aspx?id=4150|archive-date=March 2, 2012|access-date=2013-01-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Абраны ў [[Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук|Амерыканскую акадэмію мастацтваў і навук]] (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jazztimes.com/articles/25998-sonny-rollins-elected-member-of-american-academy-of-arts-and-sciences|title=Sonny Rollins Elected Member of American Academy of Arts and Sciences|website=Jazztimes.com|date=2010-04-23|access-date=2016-06-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Медаль Эдварда Макдаўэла (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-news/8447621/MacDowell-Medal-winners-1960-2011.html|title=MacDowell Medal winners 1960-2011|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=13 April 2011|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-news/8447621/MacDowell-Medal-winners-1960-2011.html|archive-date=January 12, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Ушанаванне Кенэдзі-цэнтрам у яго 81-ы дзень нараджэння (7 верасня 2011 г.)
* Ганаровы доктар музыкі Джульярдскай школы (май 2013 г.)&lt;ref name=&quot;juill&quot;&gt;[http://www.juilliard.edu/journal/1305/honorary-degrees «7 to Be Presented With Honorary Degrees»], [[Джульярдская школа|Juilliard School]]. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130725232135/http://www.juilliard.edu/journal/1305/honorary-degrees}}. Retrieved September 14, 2013.&lt;/ref&gt;
* Ганаровы доктар музыкі [[Хартфардскі ўніверсітэт|Хартфардскага ўніверсітэта]] (2015)&lt;ref&gt;Steinberger, Barbara (April 20, 2015) [http://unotes.hartford.edu/announcements/2015/04/2015-04-20-commencement-speakers-will-bring-a-global-perspective.aspx «Commencement Speakers Will Bring a Global Perspective»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150517015215/http://unotes.hartford.edu/announcements/2015/04/2015-04-20-commencement-speakers-will-bring-a-global-perspective.aspx |date=17 мая 2015 }}. Unotes Daily.&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Выканаўцы Verve Records]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём ЗША ў галіне мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1930 годзе]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Саксафаністы ЗША]]</text>
      <sha1>rzk9tzlk833g22n1einvc8xdrojz6eb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэймс Піс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809237</id>
    <revision>
      <id>5167001</id>
      <parentid>5153550</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mainglück</username>
        <id>171249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена спасылка на: Шатландская каралеўская кансерваторыя</comment>
      <origin>5167001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="mn1f69a5p4xbhgtytt4g1rw7x03uhpp" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Піс}}
{{Асоба}}
'''Кенет Джэймс Піс''' ({{lang-en|K. James Peace}}; {{ВД-Прэамбула}}) — шатландскі [[кампазітар]], піяніст і мастак.

== Біяграфія ==
У 1983 годзе ён скончыў [[Універсітэт Глазга]] і атрымаў ступень бакалаўра па спецыяльнасці педагог і выканаўца музыкі (фартэпіяна). У 1984 годзе выканаў фартэпіянны канцэрт Мендэльсона № 1 разам з аркестрам [[Шатландская каралеўская кансерваторыя|Шатландскай каралеўскай]] акадэміі музыкі і драмы, за што Шатландская каралеўская акадэмія музыкі і драмы прысвоіла яму дыплом вышэйшай ступені. Пасля завяршэння вучобы ён карыстаўся вялікім поспехам як незалежны піяніст. У 1988 годзе ён стаў арганістам і хормайстрам Лондан Роўд Сабора ў [[Эдынбург]]у.

З 1991 года Джэймс жыў у нямецкім горадзе Бад-Наўхайм. З 1998 года пачаў вывучаць танга. У 2001 годзе ён выпусціў дыск «Tango escocés» (Шатландскае танга), у які ўвайшлі яго творы, натхнёныя танга. Кансерваторыя Вікторыі выбрала яго сваім членам у галіне кампазіцыі. У 2002 годзе з’ехаў у турнэ: у Паўночную Нямеччыну — у верасні і на Далёкі Усход — у кастрычніку-лістападзе. У Ганконгу ён упершыню выканаў сваё Танга XVII. Міжнародная асацыяцыя фартэпіянных дуэтаў у Токіа перадала яму спецыяльны прыз — памятны медаль першай ступені.

У наступныя гады яго канцэртная дзейнасць была звязана з Еўропай. У 2004 годзе ён правёў сольны канцэртны тур у Скандынавіі: Джэймс упершыню выканаў сваё Танга XX у Рэйк’явіку і сваё Танга IXX у Осла.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

{{DEFAULTSORT:Піс Джэймс}}
[[Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Піяністы Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>mn1f69a5p4xbhgtytt4g1rw7x03uhpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dzida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809415</id>
    <revision>
      <id>5167056</id>
      <parentid>5164453</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15240" sha1="4166t660gw9enr739rdff7bwd3pj62a" xml:space="preserve">{{значэнні|Дзіда}}
{{музычны калектыў}}

'''«Dzída»''' ('''«Дзі́да»''') — першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове.

== Біяграфія ==
У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні, на якім Віталь Лосеў, барабаншчык гурта, атрымлівае прыз лепшага інструменталіста&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа &quot;Стресс&quot; в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа &quot;Стресс&quot;|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;, які праходзіў 29—30 красавіка і быў арганізаваны Наваполацкім рок-клубам, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам гурта. Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалі любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:
&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Азірніся вакол,
Ты убачыш крыжы,
Твае думкі і твар
Перакрэсляць яны.
Перакрэсляць цябе,
Калі ты не такі,
Не такі як усе,
Як яны, крыжакі.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда».

Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года ў Полацку танцораў [[Ансамбль «Васілёк»|ансамбля «Васілёк»]] (прадстаўнік [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) і фальклорнага [[Ансамбль «Жывіца»|ансамбля «Жывіца»]] з салісткай [[Валянціна Пархоменка|Валянцінай Пархоменка]], на якім прысутнічаў Валерый Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшавую рэч» з фрагментаў пачутых беларускіх народных кампазіцый&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1990-175176.pdf Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.]&lt;/ref&gt;. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[рок-музыка]]й.

1 ліпеня 1990 у Полацку адбываецца прэзентацыя «Дзідай» абноўленай праграмы і новага вакаліста — Міколы Балбаса. Аляксандр Калеснік, стары вакаліст, застаецца ў складзе музычнага калектыву, і ў гурте становіцца адразу два вакалісты, што для трэш-метала даволі незвычайная з’ява&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню «Поскудзь» на словы [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Воліса —

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
З выгляду быццам грозныя
Спробуй капнуць, дык тухлыя
Поскудзь бывае розная:
Ёсць і худыя і пухлыя.
Вунь пасміхаюцца міла,
Душы нібы адкрыты,
Толькі свінячыя рылы
Не адвярнуць ад карыта.
Свінням не веру болей
Выйшаў даўно з запою
Мокрай плямай на столі
Ззяюць гады застою
Свіння дастае насоўку:
— «Я разбяруся сам!
Хрэн вам, а не тусоўку!
Выдаць дручкі ментам!»
Вось ужо жыць не міла,
Людзі сталі як дрэвы:
Выдраны ўсе жылы,
Парваны усе нервы
Што нам гніючыя шаты —
Гэта для нас не тэма,
Лепшыя у свеце краты
Падрыхтавала сістэма.
«Людзям жыць добра досыць,
Усе яны нам халопы», —
Так разважае поскудзь
І топча нас у балота.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не ўяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыі]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1990-095096.pdf Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9].&lt;/ref&gt;, што кажа пра тое, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

9 верасня 1991 «Дзіда» ўдзельнічае ў эпахальным канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць», які праходзіў у парку імя Янкі Купалы ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://knihi-online.com/assets/files/24/11/222-albomy-bielaruskaha-roku-i-nia-tolki.pdf Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/03-08-2015/muzyka-lyavon-volski-znishchayuchy-vodna-zyalyony-dyyametr-z-minska-robyac|title=Музыка Лявон Вольскі: «Знішчаючы водна-зялёны дыяметр, з Мінска робяць хаатычна забудаваную Маскву»|website=Зелёный портал|access-date=2026-07-09}}&lt;/ref&gt; (некаторыя крыніцы месцам правядзення памылкова ўказваюць плошчу Леніна&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://elib.psu.by/handle/123456789/34532|аўтар=А. С. Круткін|загаловак=Полацкі рок-гурт «Дзіда» у кантэксце этналагічнага працэсу нацыянальнага адраджэння канца 1980-х-пачатку 1990-х|год=2015|мова=be|старонкі=37–38}}&lt;/ref&gt;) і трансліраваўся ў прамым эфіры на [[БТ]] на працягу 6 гадзін.

У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе беларускай рэдакцыі радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» ўваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца&lt;ref&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1991-045.pdf Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.]&lt;/ref&gt;.

На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» ў лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца&lt;ref&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1992-011.pdf Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.]&lt;/ref&gt;, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок&lt;ref&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1992-027.pdf Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.]&lt;/ref&gt;.

На фестывалі «Рока-кола’92», які праходзіў 23—24 мая ў Наваполацку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ex-pressa.ru/samizdat/ensk/ensk_1906/ensk_1906_003/|title=&quot;Рок-Кола&quot;|website=EX-PRESSA|access-date=2026-07-10}}&lt;/ref&gt;, «Дзіда» трапляе ў лік лаўрэатаў-пераможцаў&lt;ref&gt;[https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Cyrvonaja_zmiena.zip/1992-023.pdf Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.]&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі «[[Басовішча 1992|Басовішча’92]]», які праходзіў 17—19 ліпеня 1992 года ў мястэчку Гарадок у Беластоцкім павеце Польшчы&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што ў [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і, наогул, металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія метал-гурты [[Behemoth]] і [[Vader]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігрыруе з краіны з фінансавых прычын.

У Польшчы гурт адразу пасля свайго выступлення на [[Яроцінскі фестываль|рок-фестывалі ў Яроціне]], які праходзіў 6—8 жніўня 1992 года, атрымлівае запрашэнне ў [[Бельгія|Бельгію]], што сведчыць аб пэўнай цікавасці да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Аднак якія-небудзь звесткі аб паездцы і выступленні «Дзіды» ў Бельгіі адсутнічаюць, як і інфармацыя аб далейшым лёсе гурта.

У 2008 годзе сынам В.&amp;nbsp;Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове.

== Дыскаграфія ==

=== Альбомы ===

* [[Kali laska (альбом)|Калі ласка]] (1990)
* [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991)&lt;ref&gt;Пра існаванне канцэртнага альбома з падобнай назвай казаў Вітаўт Мартыненка&lt;/ref&gt;

=== Зборнікі ===

* [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Калі ласка»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;

== Удзельнікі ==
У склад гурта ў розны час ўваходзілі:

* [[Аляксандр Калеснік]], Мікола Балбас (1990—) — вакал
* [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара
* Віталь Лосеў (1989—1990), [[Уладзімір Дзёмін]] (1990—) — барабаны
* [[Алесь Цярэшка|Аляксандр Цярэшка]] — лідар-гітара
* [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара
* Зміцер Шутко (1992—) — ?

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]]</text>
      <sha1>4166t660gw9enr739rdff7bwd3pj62a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:DzBar/Чарнавік</title>
    <ns>2</ns>
    <id>809431</id>
    <revision>
      <id>5167278</id>
      <parentid>5158526</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5167278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4879" sha1="g4zneb0c249d0ivwgmku1utuaejvyan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Картка аніманга/styles.css&quot; /&gt;
{| class=&quot;infobox animanga&quot;
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-section&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series    = Анімэ-серыял
 | tv movie
 | tv film      = Анімэ-тэлефільм
 | music
 | music video  = Музычны кліп
 | commercial
 | spot         = Тэлерэклама
 | movie
 | film         = Анімэ-фільм
 | movie series
 | film series  = Серыя анімэ-фільмаў
 | oav
 | ova          = OVA
 | oad          = OAD
 | ona          = ONA
 | drama        = Тэлевізійная дорама
 | special      = Спецвыпуск
 | live tv film = Ігравы тэлефільм
 | live video   = Ігравое відэа
 | live movie
 | live film    = Ігравы фільм
 | #default     = Анімэ
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-subtitle&quot;&gt;
{{#if:{{{title|}}}|&lt;div class=&quot;animanga-romaji&quot;&gt;''{{{title}}}''&lt;/div&gt;}}
{{#if:{{{title_small|}}}|&lt;div&gt;&lt;small&gt;{{{title_small}}}&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{director|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Рэжысёр&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{director}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{producer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Прадзюсар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{producer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{writer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Сцэнарыст&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{writer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{music|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Кампазітар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{music}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{studio|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Студыя&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{studio}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{licensee|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Ліцэнзіят&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{licensee}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Арыгінальная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network_en|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Англамоўная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network_en}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama = Арыгінальны паказ
 | #default = Прэм’ера
}}
&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{#if:{{{released|}}}
 | {{{released}}}
 | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}}
}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | commercial
 | spot
 | special
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | oav
 | ova
 | ona
 | oad
 | music
 | music video
 | live tv film
 | live video
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{runtime|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Працягласць&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{runtime}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live tv film
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{budget|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Бюджэт&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{budget}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{gross|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Касавыя зборы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{gross}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie series
 | film series = {{#if:{{{films|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Фільмы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{films}}}
{{#if:{{{film_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama
 | oav
 | ova
 | oad
 | ona = {{
    #if: {{{episodes&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{films|}}} | {{{episodes|{{{films}}}}}} {{
      #if: {{{episode_list&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{film_list|}}} | &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list|{{{film_list|&lt;includeonly&gt;List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}|List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Серыі&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{episodes}}}
{{#if:{{{episode_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list}}}|спіс серый]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>g4zneb0c249d0ivwgmku1utuaejvyan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167279</id>
      <parentid>5167278</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="8syhz000q2l4qybyp25y0yakhkj7x6f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Картка аніманга/styles.css&quot; /&gt;
{| class=&quot;infobox animanga&quot;
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-section&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series    = Анімэ-серыял
 | tv movie
 | tv film      = Анімэ-тэлефільм
 | music
 | music video  = Музычны кліп
 | commercial
 | spot         = Тэлерэклама
 | movie
 | film         = Анімэ-фільм
 | movie series
 | film series  = Серыя анімэ-фільмаў
 | oav
 | ova          = OVA
 | oad          = OAD
 | ona          = ONA
 | drama        = Тэлевізійная дорама
 | special      = Спецвыпуск
 | live tv film = Ігравы тэлефільм
 | live video   = Ігравое відэа
 | live movie
 | live film    = Ігравы фільм
 | #default     = Анімэ
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-subtitle&quot;&gt;
{{#if:{{{title|}}}|&lt;div class=&quot;animanga-romaji&quot;&gt;''{{{title}}}''&lt;/div&gt;}}
{{#if:{{{title_small|}}}|&lt;div&gt;&lt;small&gt;{{{title_small}}}&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{director|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Рэжысёр&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{director}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{producer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Прадзюсар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{producer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{writer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Сцэнарыст&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{writer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{music|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Кампазітар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{music}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{studio|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Студыя&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{studio}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{licensee|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Ліцэнзіят&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{licensee}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Арыгінальная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network_en|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Англамоўная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network_en}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama = Арыгінальны паказ
 | #default = Прэм’ера
}}
&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{#if:{{{released|}}}
 | {{{released}}}
 | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}}
}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | commercial
 | spot
 | special
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | oav
 | ova
 | ona
 | oad
 | music
 | music video
 | live tv film
 | live video
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{runtime|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Працягласць&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{runtime}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live tv film
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{budget|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Бюджэт&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{budget}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{gross|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Касавыя зборы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{gross}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie series
 | film series = {{#if:{{{films|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Фільмы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{films}}}
{{#if:{{{film_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama
 | oav
 | ova
 | oad
 | ona = {{
    #if: {{{episodes&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{films|}}} | {{{episodes|{{{films}}}}}} {{
      #if: {{{episode_list&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{film_list|}}} | &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list|{{{film_list|&lt;includeonly&gt;List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}|List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Серыі&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8syhz000q2l4qybyp25y0yakhkj7x6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167282</id>
      <parentid>5167279</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5167279|5167279]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5167282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4879" sha1="g4zneb0c249d0ivwgmku1utuaejvyan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Картка аніманга/styles.css&quot; /&gt;
{| class=&quot;infobox animanga&quot;
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-section&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series    = Анімэ-серыял
 | tv movie
 | tv film      = Анімэ-тэлефільм
 | music
 | music video  = Музычны кліп
 | commercial
 | spot         = Тэлерэклама
 | movie
 | film         = Анімэ-фільм
 | movie series
 | film series  = Серыя анімэ-фільмаў
 | oav
 | ova          = OVA
 | oad          = OAD
 | ona          = ONA
 | drama        = Тэлевізійная дорама
 | special      = Спецвыпуск
 | live tv film = Ігравы тэлефільм
 | live video   = Ігравое відэа
 | live movie
 | live film    = Ігравы фільм
 | #default     = Анімэ
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-subtitle&quot;&gt;
{{#if:{{{title|}}}|&lt;div class=&quot;animanga-romaji&quot;&gt;''{{{title}}}''&lt;/div&gt;}}
{{#if:{{{title_small|}}}|&lt;div&gt;&lt;small&gt;{{{title_small}}}&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{director|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Рэжысёр&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{director}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{producer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Прадзюсар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{producer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{writer|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Сцэнарыст&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{writer}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{music|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Кампазітар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{music}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{studio|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Студыя&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{studio}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{licensee|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Ліцэнзіят&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{licensee}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Арыгінальная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network_en|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Англамоўная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network_en}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{released|}}}{{{first|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama = Арыгінальны паказ
 | #default = Прэм’ера
}}
&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{#if:{{{released|}}}
 | {{{released}}}
 | {{nowrap|{{{first}}}}} — {{#if:{{{last|}}}|{{nowrap|{{{last}}}}}|цяпер}}
}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | commercial
 | spot
 | special
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | oav
 | ova
 | ona
 | oad
 | music
 | music video
 | live tv film
 | live video
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{runtime|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Працягласць&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{runtime}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live tv film
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{budget|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Бюджэт&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{budget}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{gross|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Касавыя зборы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{gross}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie series
 | film series = {{#if:{{{films|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Фільмы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{films}}}
{{#if:{{{film_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama
 | oav
 | ova
 | oad
 | ona = {{
    #if: {{{episodes&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{films|}}} | {{{episodes|{{{films}}}}}} {{
      #if: {{{episode_list&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{film_list|}}} | &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list|{{{film_list|&lt;includeonly&gt;List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}&lt;/includeonly&gt;}}}}}}|List of {{
  #switch: {{ lc: {{{type}}} }}
  | movie series
  | film series  = films
  | #default     = episodes
}}
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Серыі&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{episodes}}}
{{#if:{{{episode_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list}}}|спіс серый]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>g4zneb0c249d0ivwgmku1utuaejvyan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167283</id>
      <parentid>5167282</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5167278|5167278]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]])</comment>
      <origin>5167283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8" sha1="mtvks7shx1uzjzfzeqk0am8ua46oam9" xml:space="preserve">тэст</text>
      <sha1>mtvks7shx1uzjzfzeqk0am8ua46oam9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167285</id>
      <parentid>5167283</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5167285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5414" sha1="nyme1auan8nqvqnlzby3vybjny3cmi8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Картка аніманга/styles.css&quot; /&gt;
{| class=&quot;infobox animanga&quot;
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-section&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series    = Анімэ-серыял
 | tv movie
 | tv film      = Анімэ-тэлефільм
 | music
 | music video  = Музычны кліп
 | commercial
 | spot         = Тэлерэклама
 | movie
 | film         = Анімэ-фільм
 | movie series
 | film series  = Серыя анімэ-фільмаў
 | oav
 | ova          = OVA
 | oad          = OAD
 | ona          = ONA
 | drama        = Тэлевізійная дорама
 | special      = Спецвыпуск
 | live tv film = Ігравы тэлефільм
 | live video   = Ігравое відэа
 | live movie
 | live film    = Ігравы фільм
 | #default     = Анімэ
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-subtitle&quot;&gt;
{{#if:{{{title|}}}|&lt;div class=&quot;animanga-romaji&quot;&gt;''{{{title}}}''&lt;/div&gt;}}
{{#if:{{{title_small|}}}|&lt;div&gt;&lt;small&gt;{{{title_small}}}&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{director|{{#property:P57}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Рэжысёр&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{director|{{#property:P57}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{producer|{{#property:P162}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Прадзюсар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{producer|{{#property:P162}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{writer|{{#property:P58}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Сцэнарыст&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{writer|{{#property:P58}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{music|{{#property:P86}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Кампазітар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{music|{{#property:P86}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{studio|{{#property:P272}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Студыя&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{studio|{{#property:P272}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{licensee|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Ліцэнзіят&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{licensee}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network|{{#property:P449}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Арыгінальная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network|{{#property:P449}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network_en|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Англамоўная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network_en}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{released|{{#property:P577}}}}}{{{first|{{#property:P580}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama = Арыгінальны паказ
 | #default = Прэм’ера
}}
&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{#if:{{{released|{{#property:P577}}}}}
 | {{{released|{{#property:P577}}}}}
 | {{nowrap|{{{first|{{#property:P580}}}}}}} — {{#if:{{{last|{{#property:P582}}}}}|{{nowrap|{{{last|{{#property:P582}}}}}}}|цяпер}}
}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | commercial
 | spot
 | special
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | oav
 | ova
 | ona
 | oad
 | music
 | music video
 | live tv film
 | live video
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{runtime|{{#property:P2047}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Працягласць&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{runtime|{{#property:P2047}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live tv film
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{budget|{{#property:P2130}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Бюджэт&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{budget|{{#property:P2130}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{gross|{{#property:P2142}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Касавыя зборы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{gross|{{#property:P2142}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie series
 | film series = {{#if:{{{films|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Фільмы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{films}}}
{{#if:{{{film_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama
 | oav
 | ova
 | oad
 | ona = {{#if:{{{episodes|{{#property:P1113}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Серыі&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{episodes|{{#property:P1113}}}}}
{{#if:{{{episode_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list}}}|спіс серый]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/includeonly&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
 |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам &quot;_VALUE_&quot;
 |ignoreblank=yes
 | budget
 | child
 | director
 | episode_list
 | episodes
 | film_list
 | films
 | first
 | gross
 | last
 | licensee
 | music
 | network
 | network_en
 | producer
 | released
 | runtime
 | studio
 | title
 | title_small
 | type
 | writer
}}&lt;noinclude&gt;
|}
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nyme1auan8nqvqnlzby3vybjny3cmi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167295</id>
      <parentid>5167285</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5167295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5630" sha1="bbbaqoipmoh1f0b7a90d7btjwa0a7bs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Картка аніманга/styles.css&quot; /&gt;
{| class=&quot;infobox animanga&quot;
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-section&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series    = Анімэ-серыял
 | tv movie
 | tv film      = Анімэ-тэлефільм
 | music
 | music video  = Музычны кліп
 | commercial
 | spot         = Тэлерэклама
 | movie
 | film         = Анімэ-фільм
 | movie series
 | film series  = Серыя анімэ-фільмаў
 | oav
 | ova          = OVA
 | oad          = OAD
 | ona          = ONA
 | drama        = Тэлевізійная дорама
 | special      = Спецвыпуск
 | live tv film = Ігравы тэлефільм
 | live video   = Ігравое відэа
 | live movie
 | live film    = Ігравы фільм
 | #default     = Анімэ
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{title|}}}{{{title_small|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;animanga-subtitle&quot;&gt;
{{#if:{{{title|}}}|&lt;div class=&quot;animanga-romaji&quot;&gt;''{{{title}}}''&lt;/div&gt;}}
{{#if:{{{title_small|}}}|&lt;div&gt;&lt;small&gt;{{{title_small}}}&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{director|{{wikidata|property:P57}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Рэжысёр&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{director|{{wikidata|property:P57}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{producer|{{wikidata|property:P162}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Прадзюсар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{producer|{{wikidata|property:P162}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{writer|{{wikidata|property:P58}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Сцэнарыст&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{writer|{{wikidata|property:P58}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{music|{{wikidata|property:P86}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Кампазітар&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{music|{{wikidata|property:P86}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{studio|{{wikidata|property:P272}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Студыя&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{studio|{{wikidata|property:P272}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{licensee|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Ліцэнзіят&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{licensee}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network|{{wikidata|property:P449}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Арыгінальная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network|{{wikidata|property:P449}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | tv movie
 | tv film
 | drama
 | commercial
 | spot
 | special = {{#if:{{{network_en|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Англамоўная сетка&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{network_en}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{released|{{wikidata|property:P577}}}}}{{{first|{{wikidata|property:P580}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;
{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama = Арыгінальны паказ
 | #default = Прэм’ера
}}
&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{#if:{{{released|{{wikidata|property:P577}}}}}
 | {{{released|{{wikidata|property:P577}}}}}
 | {{nowrap|{{{first|{{wikidata|property:P580}}}}}}} — {{#if:{{{last|{{wikidata|property:P582}}}}}|{{nowrap|{{{last|{{wikidata|property:P582}}}}}}}|цяпер}}
}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | commercial
 | spot
 | special
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | oav
 | ova
 | ona
 | oad
 | music
 | music video
 | live tv film
 | live video
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{runtime|{{wikidata|property:P2047}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Працягласць&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{runtime|{{wikidata|property:P2047}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | tv movie
 | tv film
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live tv film
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{budget|{{wikidata|property:P2130}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Бюджэт&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{budget|{{wikidata|property:P2130}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie
 | film
 | movie series
 | film series
 | live movie
 | live film = {{#if:{{{gross|{{wikidata|property:P2142}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Касавыя зборы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;{{{gross|{{wikidata|property:P2142}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | movie series
 | film series = {{#if:{{{films|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Фільмы&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{films}}}
{{#if:{{{film_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{film_list}}}|спіс фільмаў]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
 | tv
 | series
 | tv series
 | drama
 | oav
 | ova
 | oad
 | ona = {{#if:{{{episodes|{{wikidata|property:P1113}}}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th class=&quot;animanga-label&quot;&gt;Серыі&lt;/th&gt;
&lt;td class=&quot;animanga-data&quot;&gt;
{{{episodes|{{wikidata|property:P1113}}}}}
{{#if:{{{episode_list|}}}| &lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;([[{{{episode_list}}}|спіс серый]])&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/includeonly&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
 |preview=Старонка выкарыстоўвае [[Шаблон:Картка аніманга/Відэа]] з невядомым параметрам &quot;_VALUE_&quot;
 |ignoreblank=yes
 | budget
 | child
 | director
 | episode_list
 | episodes
 | film_list
 | films
 | first
 | gross
 | last
 | licensee
 | music
 | network
 | network_en
 | producer
 | released
 | runtime
 | studio
 | title
 | title_small
 | type
 | writer
}}&lt;noinclude&gt;
|}
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbbaqoipmoh1f0b7a90d7btjwa0a7bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спартак (стадыён, Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809673</id>
    <revision>
      <id>5167062</id>
      <parentid>5155849</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5167062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11179" sha1="r13sw3n025gnhjapggetmai4fri5lox" xml:space="preserve">{{значэнні|Спартак (значэнні)}}
{{Стадыён
|назва                = Спартак
|лагатып              = 
|выява                = 
|каментарый           = 
|катэгорыя            = 
|поўная назва         = 
|арыгінальная назва   = {{lang-ru|Спартак}}
|былыя назвы          = 
|неафіцыйная назва    = 
|месцазнаходжанне     = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Полацк]], вул. Стралецкая, 10а
|закладзены           = 
|пабудаваны           = 
|адкрыты              = верасень 1969
|рэканструяваны       = 2024
|закрыты              = 
|разбураны            = 
|кошт пабудовы        = 
|кошт рэканструкцыі   = 
|архітэктар           = 
|уладальнік           = 
|кіравальная кампанія = Полацкая СДЮШАР № 2
|забудоўшчык          = 
|каманда              = «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (раней — «Полацкгаз»)
|умяшчальнасць        = каля 5000 
|габарыты             = 
|пакрыццё             = штучнае
|даўжыня              = 
|матэрыял             = 
|сайт                 = 
|вікісховішча         = 
}}
'''«Спарта́к»''' ({{lang-ru|Спартак}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Полацк|Полацку]] ([[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны па [[Вуліца Стралецкая (Полацк)|вуліцы Стралецкай]], 10а. З'яўляецца асноўнай інфраструктурнай базай [[СДЮШАР № 2 (Полацк)|Полацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2]].

== Гісторыя ==
Стадыён быў уладкаваны ў чашы былога землянога вала гістарычнага [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга замка]]. У 1925 годзе гэтыя валы былі ўключаны ў спіс дзяржаўных помнікаў, а таксама дзейнічала забарона на высечку дрэў і разбіўку агародаў. Аднак пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэрыторыя пачала актыўна забудоўвацца&lt;ref name=&quot;wikimapia&quot;&gt;{{cite web|url=https://wikimapia.org/8348926/ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%C2%BB|title=Стадион «Спартак» (Полоцк)|publisher=Wikimapia|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;. У 1960-х гадах было прынята рашэнне стварыць на гэтым месцы спартыўны аб'ект, форма і зялёныя насаджэнні якога арганічна ўпісаліся ў гарадскі ландшафт. Урачыстае адкрыццё стадыёна, які атрымаў назву «Спартак», адбылося ў верасні 1969 года. Падчас першага матча ў рамках першынства БССР мясцовая футбольная каманда перамагла сапернікаў з [[Мазыр]]а (адзіны пераможны гол забіў [[Уладзімір Гурчонак]])&lt;ref name=&quot;pvestnik&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pvestnik.by/vladimir-gurchjonok-horosho-pomnit-kak-otkryvalsya-gorodskoj-stadion-v-polocke-55-let-nazad/|title=Владимир Гурчёнок хорошо помнит, как открывался городской стадион в Полоцке 55 лет назад|publisher=Полацкі веснік|date=27 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=https://polotsk.museum.by/node/47630|title=Полоцкому стадиону «Спартак» — 50!|publisher=Национальный Полоцкий историко-культурный музей-заповедник|date=3 верасня 2019|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

У савецкі перыяд стадыён з'яўляўся цэнтрам спартыўнага жыцця Полацка, аднак пасля стварэння суседняга маладога і прамысловага [[Наваполацк|Наваполацка]] ў 1970-я гады вялікі футбол паступова перамясціўся туды. З 2004 года на «Спартаку» выступаў ФК «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (расфарміраваны ў 2013 годзе). Пазней арэна стала хатняй для мясцовай аматарскай каманды «Полацкгаз»&lt;ref name=&quot;russianteam&quot;&gt;{{cite web|url=https://russianteam2.wordpress.com/2016/09/19/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-2016/|title=Стадион «Спартак» (Полоцк, Беларусь) ‘2016|publisher=Russian Team|date=19 верасня 2016|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

Унікальнасць размяшчэння стадыёна пацвердзілася падчас далейшых археалагічных даследаванняў гэтай гістарычнай тэрыторыі. Так, у красавіку 1984 года на тэрыторыі былога Ніжняга замка выпадкова знайшлі найбуйнейшы ў Полацку [[Полацкі скарб|скарб залатых ювелірных вырабаў]], які датуецца X стагоддзем&lt;ref name=&quot;russianteam&quot;/&gt;.

=== Рэканструкцыя 2024 года ===
Вясной 2024 года ў рамках Комплексу мер па развіцці Полацкага раёна пачалася маштабная рэканструкцыя стадыёна. Паколькі аб'ект знаходзіцца на тэрыторыі старажытнага паселішча, перад пачаткам будаўнічых прац прайшлі археалагічныя раскопкі, падчас якіх навукоўцы зрабілі сенсацыйнае адкрыццё — знайшлі «квартал ювеліраў», дзе ў XI стагоддзі размяшчалася буйная ювелірная вытворчасць&lt;ref name=&quot;gorod214&quot;&gt;{{cite web|url=https://gorod214.by/new/10991|title=В Полоцке начинают укладывать искусственный газон на стадионе «Спартак». Когда завершат реконструкцию?|publisher=Gorod214.by|date=20 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-date=21 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521081201/https://gorod214.by/new/10991|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;.

У ходзе мадэрнізацыі на футбольным полі быў укладзены новы [[газон|штучны газон]] (набыты пры фінансаванні [[Беларуская федэрацыя футбола|Беларускай федэрацыі футбола]]), на [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожках]] з'явілася спецыяльнае гумовае пакрыццё, а прылеглая тэрыторыя была заасфальтавана. Будаўнікі адрамантавалі і пафарбавалі трыбуны і лесвіцы, абнавілі ўваходную браму, адрэгулявалі асвятляльныя апоры і ўсталявалі пяцімятровыя флагштокі&lt;ref name=&quot;gorod214&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bel_football&quot;&gt;{{cite web|url=https://bel.football/news/rekonstruktsiya_stadiona_spartak_v_polotske_budet_zavershena_do_10_iyunya|title=Реконструкция стадиона «Спартак» в Полоцке будет завершена до 10 июня|publisher=Bel.football|date=21 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;. 

Урачыстае адкрыццё абноўленага стадыёна і спартыўнага комплексу адбылося 4 ліпеня 2024 года пры ўдзеле старшыні Асацыяцыі «БФФ» [[Мікалай Мікалаевіч Шарснёў|Мікалая Шарснёва]] і мясцовага кіраўніцтва. У гэты ж дзень на новым полі прайшоў адкрыты раённы турнір па [[футбол]]е&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gorod214.by/new/11168|title=В Полоцке приглашают на открытие стадиона «Спартак»|publisher=Gorod214.by|date=1 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-date=4 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704213733/https://gorod214.by/new/11168|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/novosti/novosti-regiona/item/13424-4-iyulya-otkrylsya-posle-rekonstruktsii-stadion-polotskoj-sdyushor-2-spartak|title=4 июля открылся после реконструкции стадион Полоцкой СДЮШОР № 2 («Спартак»)|publisher=Полоцкий районный исполнительный комитет|date=5 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Характарыстыка ==
«Спартак» з'яўляецца цэнтральным спартыўным аб'ектам горада. Пасля рэканструкцыі 2024 года асноўнае футбольнае поле мае якаснае штучнае пакрыццё. Вакол газона размешчана лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі з гумовым пакрыццём. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] ўмяшчаюць каля 5000 чалавек, на якіх усталяваны індывідуальныя пластыкавыя сядзенні&lt;ref name=&quot;russianteam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gorod214&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спорт у Полацку]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]]</text>
      <sha1>r13sw3n025gnhjapggetmai4fri5lox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паркур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810019</id>
    <revision>
      <id>5167259</id>
      <parentid>5158945</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5167259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="fnn06ora47hbl29r3bk717s6ncj4vdl" xml:space="preserve">[[File:Parkour - climb stairs.ogv|thumb|Пераадоленне сцяны з дапамогай паркура]]

'''Паркур''' — гарадскі [[спорт]], пабудаваны на ідэі эфектыўнага руху ў гарадскім асяроддзі з выкарыстаннем выключна здольнасцей свайго цела для пераадолення перашкод. Паркур аб’ядноўвае бег, скачкі, перакаты, карасканне і ўвогуле любыя рухі, якія дазваляюць найбольш эфектыўна пераадолець прастору.&lt;ref name=&quot;Ferrari&quot;&gt;{{cite web|last=Ferrari|first=Matthew|date=7 May 2010|title=From 'Play to Display': Parkour as Media-Mimetics or Nature Reclamation?|url=https://www.flowjournal.org/2010/05/from-%E2%80%9Cplay-to-display%E2%80%9D-parkour-as-media-mimetics-or-nature-reclamation-matthew-ferrari-university-of-massachusetts-amherst/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105003535/http://www.flowjournal.org/2010/05/from-%e2%80%9cplay-to-display%e2%80%9d-parkour-as-media-mimetics-or-nature-reclamation-matthew-ferrari-university-of-massachusetts-amherst/|archive-date=5 November 2019|access-date=16 January 2020|work=FlowTV, vol 11, lokaliseret den 01-04-2011 på}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Freitas&quot;&gt;{{cite journal|last=De Feitas|first=Elizabeth|year=2011|title=Parkour and the Built Environment: Spatial Practices and the Plasticity of School Buildings|url=http://journal.jctonline.org/index.php/jct/article/view/126|url-status=live|journal=Journal of Curriculum Theorizing|volume=27|issue=3|page=209|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402211858/http://journal.jctonline.org/index.php/jct/article/view/126|archive-date=2 April 2015|access-date=1 March 2015}}&lt;/ref&gt; Паркурам можна займацца самастойна або ў групе, звычайна ў гарадскіх умовах, аднак ніякіх фармальных абмежаванняў не існуе і займацца можна дзе заўгодна.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rawlinson|first1=Christopher|url=http://eprints.qut.edu.au/51313/|title=In Out of Control: 8th International Conference on Design and Emotion|last2=Guaralda|first2=Mirko|date=11 September 2012|isbn=9780957071926|location=Central Saint Martins College of Arts and Design, London|contribution=Chaos and creativity of play: designing emotional engagement in public spaces|access-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514003601/http://eprints.qut.edu.au/51313/|archive-date=14 May 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brunner|first1=C.|year=2010|title=Nice-looking obstacles: Parkour as urban practice of deterritorialization|url=http://doc.rero.ch/record/312807/files/146_2010_Article_294.pdf|url-status=live|journal=AI &amp; Society|volume=26|issue=2|pages=143–152|doi=10.1007/s00146-010-0294-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20200827020835/http://doc.rero.ch/record/312807/files/146_2010_Article_294.pdf|archive-date=27 August 2020|access-date=11 June 2019|s2cid=11017425|issn = 0951-5666 }}&lt;/ref&gt;

Гістарычна філасофія паркура прадугледжвала менавіта эфектыўнасць руху: сальта і іншыя [[Акрабатычнае мастацтва|акрабатычныя]] элементы не лічыліся часткай паркура. Для рухаў, падобных на паркур, але сфакусаваных на эфектнасці і стварэнні ўражання, прымянялася назва «фрыранінг» ({{tr-en|free running}} — ''свабодны бег'').

Тэрмін «паркур» і яго сучасная філасофія былі створаны Дэвідам Бэлем, іх развіццё пачалося з аб’яднання групы атлетаў пад назвай Ямакасі ў горадзе [[Ліль]] у 1990-х гадах.&lt;ref name=&quot;pkgen-history&quot;&gt;{{cite web |url=http://parkourgenerations.com/parkour-history/ |title=Parkour History |date=22 August 2014 |publisher=Parkour Generations |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208123338/http://parkourgenerations.com/parkour-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YYwQLvIkQ88 |title=Interview with David Belle |website=[[YouTube]] |date=20 January 2009 |access-date=2 December 2015 |archive-date=14 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214225257/https://www.youtube.com/watch?v=YYwQLvIkQ88 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Паркур стаў папулярным у 1990-х і 2000-х гадах дзякуючы фільмам ([[13-ты раён]]), відэагульням ([[Mirror's Edge]], [[Dying Light]], [[Assassin’s Creed]]) і рэкламе.&lt;ref&gt;{{cite interview|last=Belle|first=David|title=Entrevista com David Belle (OSRAM 2006)|url=https://www.youtube.com/watch?v=YYwQLvIkQ88|access-date=10 February 2013|year=2006|trans-title=Interview with David Belle (OSRAM 2006)|archive-date=8 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708190204/http://www.youtube.com/watch?v=YYwQLvIkQ88|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Atkinson|first1=M.|year=2009|title=Parkour, Anarcho-Environmentalism, and Poiesis|journal=Journal of Sport &amp; Social Issues|volume=33|issue=2|pages=169–194|doi=10.1177/0193723509332582|s2cid=146783270}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}{{Навігацыя}}{{субкультуры}}

[[Катэгорыя:Экстрэмальныя віды спорту]]
[[Катэгорыя:Культура Францыі]]
[[Катэгорыя:Адпачынак на прыродзе]]
[[Катэгорыя:Індывідуальныя віды спорту]]
[[Катэгорыя:Паркур]]</text>
      <sha1>fnn06ora47hbl29r3bk717s6ncj4vdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарас Тарналіцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810360</id>
    <revision>
      <id>5166976</id>
      <parentid>5166924</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:23:11Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29572" sha1="ph4p9v3061vcd8ec1o0re3r85isy2h0" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Тарналіцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і актор&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы &quot;Алфавіт вайны&quot; праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. 

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>ph4p9v3061vcd8ec1o0re3r85isy2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166988</id>
      <parentid>5166976</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:12:15Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29572" sha1="deki1syrt7pjf9yktk94ci4nhlcnipj" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Круцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і актор&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы &quot;Алфавіт вайны&quot; праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. 

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>deki1syrt7pjf9yktk94ci4nhlcnipj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166989</id>
      <parentid>5166988</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:20:32Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26175" sha1="sp5ah10kzxkb0iv7lmql0fgejngfogc" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Тарналіцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і актор&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>sp5ah10kzxkb0iv7lmql0fgejngfogc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166990</id>
      <parentid>5166989</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:21:12Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29572" sha1="deki1syrt7pjf9yktk94ci4nhlcnipj" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Круцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і актор&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы &quot;Алфавіт вайны&quot; праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. 

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>deki1syrt7pjf9yktk94ci4nhlcnipj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166991</id>
      <parentid>5166990</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:21:45Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29574" sha1="d9ld2fmjtgedigw6fnp49kdpw64wuv6" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Тарналіцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>d9ld2fmjtgedigw6fnp49kdpw64wuv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167007</id>
      <parentid>5166991</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:51:30Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5167007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29574" sha1="fhqvp2x2inxv787vw4svdos36o97i0z" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Круцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>fhqvp2x2inxv787vw4svdos36o97i0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167059</id>
      <parentid>5167007</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:29:37Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5167059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29574" sha1="d9ld2fmjtgedigw6fnp49kdpw64wuv6" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Тарналіцкі'''&lt;!--хопіць круціць-вярцець імёны з памылкамі і без крыніцы--&gt;, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска &quot;Тарас Тарналицкий&quot; на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}&lt;!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. --&gt;. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt; і іншае.

Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title=&quot;Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе&quot;. Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое зладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Яго вынікам стала публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}&lt;/ref&gt;.

Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

У 2026 годзе паўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара пра беларускае кіно пасля 2020 года, які быў апублікаваны ў нямецкім акадэмічнага часопіса Apparatus&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile 							{{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. Для выдання было напісана даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}&lt;/ref&gt;.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>d9ld2fmjtgedigw6fnp49kdpw64wuv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вярхоўны Савет Літоўскай ССР</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810484</id>
    <revision>
      <id>5167067</id>
      <parentid>5162420</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5167067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5848" sha1="de7p2rtjsez1qu9esz28qazhxegvyuq" xml:space="preserve">{{Орган заканадаўчай улады}}
'''Вярхоўны Савет Літоўскай ССР''' (ВС ЛССР) ({{lang-lt|Lietuvos TSR Aukščiausioji Taryba}}) — вышэйшы аднапалатны орган дзяржаўнай [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчай улады]] [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] і незалежнай [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] (з 11 сакавіка 1990), які дзейнічаў з [[1940]] па [[1992]] год. Абраны прасавецкім [[Народны Сойм (Літва)|Народным Соймам]], які распусціў урад першай Літоўскай Рэспублікі ([[Сойм Літоўскай Рэспублікі IV склікання|Сойм 4-га склікання]]) і абвясціў уваходжанне краіны ў склад [[СССР]].

ВС ЛССР быў падобны на дэмакратычны парламент: абіраўся кожныя чатыры гады (з 1975 года — пяць гадоў&lt;ref&gt;{{кніга| аўтар=Йонас Зинкус (Jonas Zinkus).| загаловак= Литовская Советская Энциклопедия (Tarybų Lietuvos enciklopedija) | артыкул=Верховный Совет (Aukščiausioji Taryba) |год=1985| выдавецтва=Главная редакция энциклопедий|том=I | месца=Вильнюс|старонкі=132–133|мова=lt}}&lt;/ref&gt;), мог змяняць Канстытуцыю і законы, прызначаць службовых асоб у Савет міністраў, які з’яўляўся [[выканаўчая ўлада|выканаўчай]] уладай. Аднак насамрэч гэта быў марыянеткавы ўрад, які цалкам падпарадкоўваўся [[Камуністычная партыя Літвы|Камуністычнай партыі Літоўскай ССР]], якая сама, у сваю чаргу, выконвала ўказанні [[Цэнтральны Камітэт КПСС|ЦК КПСС]] з Масквы. Пасля [[Дзень аднаўлення незалежнасці Літвы|аднаўлення незалежнасці Рэспублікі]], [[7 ліпеня]] [[1992]], перайменаваны ў [[Сойм Літоўскай Рэспублікі]].  

Структура і функцыі ВС ЛССР былі ідэнтычныя [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнаму Савету СССР]], толькі ў маштабах Рэспублікі. Сесіі праводзіліся двойчы ў год, рашэнні прымаліся, практычна, без сур’ёзных абмеркаванняў і аднагалосна. Паміж сесіямі Прэзідыум ВС ЛССР дзейнічаў ад імя ўсяго Савета. Пасяджэнні праходзілі ў зале Рускага драматычнага тэатра Літоўскай ССР; пасля пабудовы новага будынка ВС ЛССР у 1981 годзе на [[Праспект Гядзіміна|праспекце Гядзіміна]] пасяджэнні праводзіліся ў зале новага будынка.

Прэзідыум Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР з’яўляўся пастаянна дзеючым органам Вярхоўнага Савета. Яго старшыня [[дэ-юрэ]] з’яўляўся кіраўніком рэспублікі. Прэзідыум у складзе старшыні, двух намеснікаў, сакратара і 13 іншых членаў былі абраныя падчас першага пасяджэння Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР&lt;ref&gt;{{кніга| аўтар=Йонас Зинкус (Jonas Zinkus)| загаловак= Литовская Советская Энциклопедия (Tarybų Lietuvos enciklopedija) | артыкул=Верховный Совет (Aukščiausioji Taryba) |год=1985| выдавецтва=Главная редакция энциклопедий|том=I | месца=Вильнюс|старонкі=133|мова=lt}}&lt;/ref&gt;. Фармальна Прэзідыуму належала ўлада ў рэспубліцы ў перыяд паміж сесіямі Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР; ён мог змяняць законы, ратыфікаваць Міжнародныя дагаворы і іншае. Аднак на самай справе гэтая ўлада была толькі фармальнасцю, паколькі [[дэ-факта]] ўлада знаходзілася ў руках першага сакратара Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Літвы.

Выбары ў ВС ЛССР праводзіліся ўсенародным галасаваннем; усе кандыдаты павінны былі папярэдне быць ухваленымі літоўскай кампартыяй, прычым, выконваўся прынцып прапарцыйнасці сацыяльных груп насельніцтва: жанчыны складалі, прыблізна, трэць ад агульнай колькасці кандыдатаў; каля паловы кандыдатаў павінны былі быць з працоўнага класа.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Літоўская ССР]][[Катэгорыя:Вярхоўныя Саветы саюзных рэспублік СССР]]</text>
      <sha1>de7p2rtjsez1qu9esz28qazhxegvyuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Control II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810893</id>
    <revision>
      <id>5167152</id>
      <parentid>5166398</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T06:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="b1yvsyqv9l0yqhxjkw0xv3826sz7bc5" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
'''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі.
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Спасылкі==
* [https://urqm.ru/sc/ Сайт, прысвечаны «Star Control II: Ur-Quan Masters»] {{Ref|ru}}.
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Star Control 2}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1992 года]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Гульні для DOS]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]
[[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]]</text>
      <sha1>b1yvsyqv9l0yqhxjkw0xv3826sz7bc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1996 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810924</id>
    <revision>
      <id>5167244</id>
      <parentid>5166738</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выпускі гульняў */</comment>
      <origin>5167244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="4l0izo7evpkohnz9ek3x1hgzscdevnu" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1996}}
'''[[1996]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[22 чэрвеня]] — «[[Quake]]» (платформа MS-DOS).
*[[31 кастрычніка]] — «[[Twisted Metal 2]]» (платформа «PlayStation»).

==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:1996]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>4l0izo7evpkohnz9ek3x1hgzscdevnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі інстытут у Празе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810941</id>
    <revision>
      <id>5167082</id>
      <parentid>5166487</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12979" sha1="1y0nn711zdi3lowfz3d1mojzmaa51ai" xml:space="preserve">{{Арганізацыя|альтэрнатыўная=Běloruský institut v Praze|месцазнаходжанне=[[Прага]]|афіцыйныя мовы=|дата_заснавання1=[[20 студзеня]][[2022]]}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у галіне [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. Асноўнымі кірункамі яго дзейнасці з'яўляюцца рэалізацыя навуковых праектаў, выданне навуковай літаратуры, арганізацыя міжнародных канферэнцый і семінараў, а таксама развіццё супрацоўніцтва паміж беларускімі і еўрапейскімі даследчымі цэнтрамі.

== Гісторыя ==
Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў.

Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. З 2024–2025 гадоў дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтруецца на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў.

У 2025 годзе Інстытут аб'ядноўваў ужо восем даследчыкаў, сярод якіх былі адзін габілітаваны доктар, тры кандыдаты навук і чатыры магістры, трое з якіх навучаліся ў дактарантуры. У справаздачы за 2025 год адзначалася, што арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў.

== Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці ==
Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут:

* праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры;
* арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары;
* ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў;
* развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі;
* падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях.

== Семінар Вялікага Княства Літоўскага ==
З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага. Ён стаў пастаяннай пляцоўкай для абмеркавання актуальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін.

У 2022 годзе адбылося 10 семінараў, у 2023 годзе — 22, у 2025 годзе — 15. З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук]] (Zespół Badań Lituanistycznych) пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''.

== Навуковыя праекты ==
Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута:

* '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' —  міжнародны праект па падрыхтоўцы крытычнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT).
* '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканаўскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва, які падтрымліваецца фондам Renovabis.

У межах гэтых праектаў Інстытут арганізоўваў архіўныя даследаванні, у тым ліку ў Ватыкане, рыхтаваў навуковыя публікацыі і міжнародныя канферэнцыі.

== Канферэнцыі ==
Інстытут з'яўляецца арганізатарам і суарганізатарам міжнародных навуковых канферэнцый.

Да найбольш значных мерапрыемстваў належаць:

* міжнародны сімпозіум «''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''» (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі;
* Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], 2025)
* міжнародная     канферэнцыя «''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej''» (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes'';
* удзел у арганізацыі канферэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці » ([[Вільня]], 2025);
* арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” у межах [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]],     2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц.

== Выдавецкая дзейнасць ==
Адным з галоўных напрамкаў дзейнасці Інстытута з'яўляецца выдавецкая праца.

У розныя гады Інстытут выдаў або падрыхтаваў да друку:

* серыю «''Latvieši un baltkrievi: kopā cauri gadsimtiem / Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі''»; 
* калектыўную манаграфію Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy (2025);
* Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611 (2025);
* спецыяльны выпуск часопіса ''Rocznik Lituanistyczny'', заснаванага на матэрыялах канферэнцыі «Źródła i konteksty».

== Лічбавая і асветніцкая дзейнасць ==
З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Акрамя гэтага, Інстытут арганізуе адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах было праведзена 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы.

== Літаратура ==

* [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199—208.]
* [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп’ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75-77.]
* [https://www.nkp.cz/o-knihovne/vydane-publikace/instituce-v-exilu-sto-let-od-prichodu-exilove-vlady-beloruske-lidove-republiky-do-prahy ''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''. Praha, 2025.]

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Прагі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2022 годзе]]</text>
      <sha1>1y0nn711zdi3lowfz3d1mojzmaa51ai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167216</id>
      <parentid>5167082</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14113" sha1="j9t9pjp78i94gn8mpqn4g29m0ud6hjf" xml:space="preserve">{{Арганізацыя|альтэрнатыўная=Běloruský institut v Praze|месцазнаходжанне=[[Прага]]|афіцыйныя мовы=|дата_заснавання1=[[20 студзеня]] [[2022]]}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. а таксама на рэалізацыі міжнародных навуковых праектаў і развіцці акадэмічнага супрацоўніцтва. 

== Гісторыя ==
Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў.

Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. У 2024–2025 гадах дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтравалася на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў.

У 2025 годзе ў складзе Інстытута былі габілітаваны доктар, кандыдаты навук і магістры, у тым ліку [[Ніна Анатолеўна Скеп’ян|Ніна Скеп'ян]], [[Мірослаў Янковяк|Міраслаў Янковяк]], [[Іна Уладзіміраўна Каліта|Інна Каліта]], [[Максім Каралёў]].

У 2025 годзе арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў.

== Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці ==
Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут:

* праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры;
* арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары;
* ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў;
* развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі;
* падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях.

== Семінар Вялікага Княства Літоўскага ==
З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага, які хутка ператварыўся ў пастаянную пляцоўку для абмеркавання актуальных пытанняў і вынікаў новых даследаванняў. Семінар праводзіцца рэгулярна на працягу акадэмічнага года, звычайна адзін раз на два тыдні. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін.

З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з Групай літуаністычных даследаванняў ([[Польская мова|польск.]] ''Zespół Badań Lituanistycznych'') [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук у Варшаве]] і праводзіцца пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. 

== Навуковыя праекты ==
Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута:

* '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' —  міжнародны праект па падрыхтоўцы археаграфічнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT).
* '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях, які распрацоўваецца на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва. Праект рэалізуецца пры падтрымцы фонду ''Renovabis''.

У межах гэтых праектаў Інстытут правёў архіўныя даследаванні, арганізаваў міжнародныя канферэнцыі і падрыхтаваў навуковыя публікацыі.

З 2022 г. пад эгідай Інстытута працягнуў выданне навуковы штогоднік &quot;''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''&quot; (ISSN 2312-2188, выдаецца з 2012 года).

== Канферэнцыі ==
Да найбольш значных навуковых мерапрыемстваў належаць:

* міжнародны сімпозіум &quot;''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy / Урад на выгнанні: сто гадоў з часу прыбыцця ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі на выгнанні ў Прагу&quot;'' (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі;
* Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], [[Музей акупацыі Латвіі]], 9 лістапада 2024 г.)
* міжнародная канферэнцыя &quot;''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej / Крыніцы і кантэксты: новыя перспектывы даследаванняў гісторыі рэлігіі і Касцёла на землях Рэчы Паспалітай&quot;'' (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu'';
* удзел у арганізацыі канферэнцыі &quot;Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці&quot; ([[Вільня]], 2025);
* арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” на [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнародным кангрэс]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц

== Навукова-асветніцкая і папулярызатарская дзейнасць ==
З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Інстытут таксама арганізоўвае адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах адбылося 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы.

== Выданні ==
''[https://www.academia.edu/165583965/Instituce_v_exilu Instituce v exilu: sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy]''. Прага: Běloruský institut v Praze; Národní knihovna ČR – Slovanská knihovna, 2025. [[ISBN]] 978-80-7050-826-8. 

[https://www.researchgate.net/publication/403672069_Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579-1611_Krynicy_pa_Gistoryi_Polackaga_Kalegiuma_Tavarystva_Ezusa_1579-1611_Nav_red_i_padr_A_Skep%27an_N_Skep%27an_G_Paulouskaa_I_Kalita_A_Adamovic_D_)&amp;#x20;(https://www.academia.edu/165583468/Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579_1611_Крыніцы_па_гісторыі_Полацкага_калегіума_Таварыства_Езуса_1579_1611 ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611''] / навук. рэд. А. Скеп'ян, Н. Скеп'ян, Г. Паўлоўская, І. Каліта, А. Адамовіч, Д. Мінкевіч. Warszawa: Wydawnictwo Campidoglio, 2025. 566 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-83-68202-51-9&lt;/nowiki&gt;. 

== Спасылкі ==
[https://latbel.belarus-institute.cz/be “''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''”]

[https://www.facebook.com/belarusinstitute/ Facebook]

[http://www.youtube.com/@belarus-institute Youtube]

== Літаратура ==

* [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199—208.]
* [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп’ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75-77.]

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Прагі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>j9t9pjp78i94gn8mpqn4g29m0ud6hjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167225</id>
      <parentid>5167216</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14333" sha1="eyze10mhhujsojg71ywa6ewicu1d48o" xml:space="preserve">{{Арганізацыя|альтэрнатыўная=Běloruský institut v Praze|месцазнаходжанне=[[Прага]]|афіцыйныя мовы=|дата_заснавання1=[[20 студзеня]] [[2022]]|лагатып=[[File:Logo BIP-without backgound.png|thumb|]]}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. а таксама на рэалізацыі міжнародных навуковых праектаў і развіцці акадэмічнага супрацоўніцтва. 

== Гісторыя ==
Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў.

Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. У 2024–2025 гадах дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтравалася на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў.

У 2025 годзе ў складзе Інстытута былі габілітаваны доктар, кандыдаты навук і магістры, у тым ліку [[Ніна Анатолеўна Скеп’ян|Ніна Скеп'ян]], [[Мірослаў Янковяк|Міраслаў Янковяк]], [[Іна Уладзіміраўна Каліта|Інна Каліта]], [[Максім Каралёў]].

У 2025 годзе арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў.

== Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці ==
Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут:

* праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры;
* арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары;
* ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў;
* развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі;
* падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях.

== Семінар Вялікага Княства Літоўскага ==
З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага, які хутка ператварыўся ў пастаянную пляцоўку для абмеркавання актуальных пытанняў і вынікаў новых даследаванняў. Семінар праводзіцца рэгулярна на працягу акадэмічнага года, звычайна адзін раз на два тыдні. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін.

З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з Групай літуаністычных даследаванняў ([[Польская мова|польск.]] ''Zespół Badań Lituanistycznych'') [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук у Варшаве]] і праводзіцца пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. 

== Навуковыя праекты ==
Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута:

* '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' —  міжнародны праект па падрыхтоўцы археаграфічнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT).
* '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях, які распрацоўваецца на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва. Праект рэалізуецца пры падтрымцы фонду ''Renovabis''.

У межах гэтых праектаў Інстытут правёў архіўныя даследаванні, арганізаваў міжнародныя канферэнцыі і падрыхтаваў навуковыя публікацыі.

З 2022 г. пад эгідай Інстытута працягнуў выданне навуковы штогоднік &quot;''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''&quot; (ISSN 2312-2188, выдаецца з 2012 года).

== Канферэнцыі ==
Да найбольш значных навуковых мерапрыемстваў належаць:

* міжнародны сімпозіум &quot;''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy / Урад на выгнанні: сто гадоў з часу прыбыцця ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі на выгнанні ў Прагу&quot;'' (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі;
* Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], [[Музей акупацыі Латвіі]], 9 лістапада 2024 г.)
* міжнародная канферэнцыя &quot;''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej / Крыніцы і кантэксты: новыя перспектывы даследаванняў гісторыі рэлігіі і Касцёла на землях Рэчы Паспалітай&quot;'' (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu'';
* удзел у арганізацыі канферэнцыі &quot;Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці&quot; ([[Вільня]], 2025);
* арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” на [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнародным кангрэс]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц

== Навукова-асветніцкая і папулярызатарская дзейнасць ==
З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Інстытут таксама арганізоўвае адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах адбылося 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы.

== Выданні ==
''[https://www.academia.edu/165583965/Instituce_v_exilu Instituce v exilu: sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy]''. Прага: Běloruský institut v Praze; Národní knihovna ČR – Slovanská knihovna, 2025. [[ISBN]] 978-80-7050-826-8. 

[https://www.researchgate.net/publication/403672069_Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579-1611_Krynicy_pa_Gistoryi_Polackaga_Kalegiuma_Tavarystva_Ezusa_1579-1611_Nav_red_i_padr_A_Skep%27an_N_Skep%27an_G_Paulouskaa_I_Kalita_A_Adamovic_D_)&amp;#x20;(https://www.academia.edu/165583468/Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579_1611_Крыніцы_па_гісторыі_Полацкага_калегіума_Таварыства_Езуса_1579_1611 ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611''] / навук. рэд. А. Скеп'ян, Н. Скеп'ян, Г. Паўлоўская, І. Каліта, А. Адамовіч, Д. Мінкевіч. Warszawa: Wydawnictwo Campidoglio, 2025. 566 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-83-68202-51-9&lt;/nowiki&gt;. 

== Спасылкі ==
Серыя штогоднікаў [https://latbel.belarus-institute.cz/be “''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''”]

[https://www.facebook.com/belarusinstitute/ Facebook Беларускага інстытута ў Празе]

[https://www.youtube.com/@belarus-institute Youtube-канал Беларускага інстытута ў Празе]

== Літаратура ==

* [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199—208.]
* [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп’ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75-77.]

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Прагі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>eyze10mhhujsojg71ywa6ewicu1d48o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167227</id>
      <parentid>5167225</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14399" sha1="dbeslt5r4kq2xcb6frwxpv44b1xljmj" xml:space="preserve">{{Арганізацыя|альтэрнатыўная=Běloruský institut v Praze|месцазнаходжанне=[[Прага]]|афіцыйныя мовы=|дата_заснавання1=[[20 студзеня]] [[2022]]|лагатып=[[File:Logo BIP-without backgound.png|thumb|]]}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]], а таксама на рэалізацыі міжнародных навуковых праектаў і развіцці акадэмічнага супрацоўніцтва. 

== Гісторыя ==
Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў.

Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. У 2024–2025 гадах дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтравалася на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў.

У 2025 годзе ў складзе Інстытута былі габілітаваны доктар, кандыдаты навук і магістры, у тым ліку [[Ніна Анатолеўна Скеп’ян|Ніна Скеп'ян]], [[Мірослаў Янковяк|Міраслаў Янковяк]], [[Іна Уладзіміраўна Каліта|Інна Каліта]], [[Максім Каралёў]].

У 2025 годзе арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў.

== Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці ==
Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут:

* праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры;
* арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары;
* ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў;
* развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі;
* падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях.

== Семінар Вялікага Княства Літоўскага ==
З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага, які хутка ператварыўся ў пастаянную пляцоўку для абмеркавання актуальных пытанняў і вынікаў новых даследаванняў. Семінар праводзіцца рэгулярна на працягу акадэмічнага года, звычайна адзін раз на два тыдні. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін.

З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з Групай літуаністычных даследаванняў ([[Польская мова|польск.]] ''Zespół Badań Lituanistycznych'') [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук у Варшаве]] і праводзіцца пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. 

== Навуковыя праекты ==
Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута:

* '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' —  міжнародны праект па падрыхтоўцы археаграфічнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT).
* '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях, які распрацоўваецца на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва. Праект рэалізуецца пры падтрымцы фонду ''Renovabis''.

У межах гэтых праектаў Інстытут правёў архіўныя даследаванні, арганізаваў міжнародныя канферэнцыі і падрыхтаваў навуковыя публікацыі.

З 2022 г. пад эгідай Інстытута працягнуў выданне навуковы штогоднік &quot;''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''&quot; (ISSN 2312-2188, выдаецца з 2012 года).

== Канферэнцыі ==
Да найбольш значных навуковых мерапрыемстваў належаць:

* міжнародны сімпозіум &quot;''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy / Урад на выгнанні: сто гадоў з часу прыбыцця ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі на выгнанні ў Прагу&quot;'' (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі;
* Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], [[Музей акупацыі Латвіі]], 9 лістапада 2024 г.)
* міжнародная канферэнцыя &quot;''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej / Крыніцы і кантэксты: новыя перспектывы даследаванняў гісторыі рэлігіі і Касцёла на землях Рэчы Паспалітай&quot;'' (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu'';
* удзел у арганізацыі канферэнцыі &quot;''Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці''&quot; ([[Вільня]], 2025);
* арганізацыя тэматычнай панэлі “Выданне гістарычных крыніц: сучасны стан і перспектывы” на [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнародным кангрэсе]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы публікацыі гістарычных крыніц

== Навукова-асветніцкая і папулярызатарская дзейнасць ==
З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Інстытут таксама арганізоўвае адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах адбылося 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы.

== Выданні ==
''[https://www.academia.edu/165583965/Instituce_v_exilu Instituce v exilu: sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy]''. Прага: Běloruský institut v Praze; Národní knihovna ČR – Slovanská knihovna, 2025. [[ISBN]] 978-80-7050-826-8. 

[https://www.researchgate.net/publication/403672069_Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579-1611_Krynicy_pa_Gistoryi_Polackaga_Kalegiuma_Tavarystva_Ezusa_1579-1611_Nav_red_i_padr_A_Skep%27an_N_Skep%27an_G_Paulouskaa_I_Kalita_A_Adamovic_D_)&amp;#x20;(https://www.academia.edu/165583468/Fontes_Historiae_Collegii_Polocensis_Societatis_Iesu_1579_1611_Крыніцы_па_гісторыі_Полацкага_калегіума_Таварыства_Езуса_1579_1611 ''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611''] / навук. рэд. А. Скеп'ян, Н. Скеп'ян, Г. Паўлоўская, І. Каліта, А. Адамовіч, Д. Мінкевіч. Warszawa: Wydawnictwo Campidoglio, 2025. 566 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-83-68202-51-9&lt;/nowiki&gt;. 

== Спасылкі ==
Серыя штогоднікаў [https://latbel.belarus-institute.cz/be “''Латыши и белорусы: вместе сквозь века''”]

[https://www.facebook.com/belarusinstitute/ Facebook Беларускага інстытута ў Празе]

[https://www.youtube.com/@belarus-institute Youtube-канал Беларускага інстытута ў Празе]

== Літаратура ==

* [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199—208.]
* [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп’ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75-77.]

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Прагі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2022 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>dbeslt5r4kq2xcb6frwxpv44b1xljmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вовов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810961</id>
    <revision>
      <id>5167136</id>
      <parentid>5166578</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="q7nk2dulj8n7xlml9llsgyy1j49gewj" xml:space="preserve">{{хв|прычына=Няправільная назва}}
#REDIRECT [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027]]
{{Будучая спартыўная падзея}}
{{Спаборніцтва футбольных зборных
  | месца      = {{BRA}}
  | гарады     = 
  | стадыёны   = 
  | час адбору = 
  | час        = [[24 чэрвеня]] — [[25 ліпеня]] [[2027]]
  | назва      = FIFA Women's World Cup 2027
  | лога       =
  | подпіс     = 
  | удзельнікаў = 
  | удзельнікаў фінал = 32
  | чэмпіён    = 
  | 2 месца  = 
  | 3 месца = 
  | 4 месца = 
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2031|2031]]
}}

'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027''' — дзесяты [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]], які пройдзе з [[24 чэрвеня]] па [[25 ліпеня]] ў [[Бразілія|Бразіліі]]. Гэта будзе першы чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]].

== Выбар хоста ==

Кандыдатамі на ўдзел у турніры былі:

* {{сцяг|Бельгія}} [[Бельгія]], {{сцяг|Нідэрланды}} [[Нідэрланды]] і {{сцяг|Германія}} [[Германія]]
* {{сцяг|Бразілія}} [[Бразілія]]

[[17 мая]] [[2024]] года [[Бразілія]] была абраная месцам правядзення турніру&lt;ref name=&quot;maracana_wwc2027_reuters&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/maracana-one-eight-stadiums-2027-womens-world-cup-2025-05-07/
 |title=Maracana one of eight stadiums for 2027 Women's World Cup
 |work=Reuters
 |date=2025-05-07
 |language=en
 |access-date=2026-06-15
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vote&quot;&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/article/womens-world-cup-2027-fifa-brazil-715931c7a235886e47a21498ec5d2229|title=Brazil is chosen to host soccer's 2027 Women's World Cup following a vote by FIFA's 211 members |publisher=Associated Press|first=Lerpong |last=Amsa-ngiam|date=17 May 2024|access-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 May 2024 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40159680/brazil-awarded-2027-women-world-cup-fifa|title=FIFA vote awards Brazil 2027 Women's World Cup|access-date=17 May 2024|work=ESPN}}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-18}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]]
[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027]]</text>
      <sha1>q7nk2dulj8n7xlml9llsgyy1j49gewj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jabberwocky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810965</id>
    <revision>
      <id>5167060</id>
      <parentid>5166618</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40245-88</username>
        <id>171278</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5167060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="6b7aaulvqm9vbmky4ar4bdmynrfna4c" xml:space="preserve">Абсурдная паэма.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Арыгінал і пераклады
|-
! Lewis Carroll !! Пераклад Веры Бурлак !! Пераклад Макса Шчура !! Пераклад Дзяніса Мускага
|-
| Jabberwocky || Мармазяўр  || Жабавокі  || Жаблацмокія
|-
|
'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.


&quot;Beware the Jabberwock, my son!

The jaws that bite, the claws that catch!

Beware the Jubjub bird, and shun

The frumious Bandersnatch!&quot;


He took his vorpal sword in hand:

Long time the manxome foe he sought—

So rested he by the Tumtum tree,

And stood awhile in thought.


And as in uffish thought he stood,

The Jabberwock, with eyes of flame,

Came whiffling through the tulgey wood,

And burbled as it came!


One, two! One, two! and through and through

The vorpal blade went snicker-snack!

He left it dead, and with its head

He went galumphing back.


&quot;And hast thou slain the Jabberwock?

Come to my arms, my beamish boy!

O frabjous day! Callooh! Callay!&quot;

He chortled in his joy.


'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.

||
Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі
І снінкі-хатылі.


«Бяжы ад Мармазяўра, сын:

Кіпцісты ён, ікласты ён!

Ён горш, чым птах Дзюбдзюб і чым

Жахматы Гамазон!»


Але ў руцэ ўжо двостры меч

На вусціш ворагу звінеў.

Герой пад дрэвам Думдум прэч

Адкінуў сум і неў.


І пасярод вышэрных мар

Апёк яго агністы зрок.

Са свістам з лесу Мармазяўр

Вылётвае ўпрыскок.


І — раз! І — раз! І — бах! І — брамс!

І чыкільжыкнуў двостры меч!

Аёй! З варожай галавой

Герой кірзуе прэч!


«Ты Мармазяўра збіў і сцяў?

Ідзі ж, дзіця, у мой абдым!

Салоўная пара! Ура!» —

Пеў бацька, рады ў дым…


Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі

І снінкі-хатылі.

||
Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.


«Хавайся, сыне, Жабавок,

Звышнедачалавек!

Час, дабы з піхваў ты валок

Жлухлівы крывасек!»


Узяўшы ў пясць вяшчарны меч,

Ваяр, змяюку зрэўшы,

Акі Баян, пачаўша цеч

Размысляю па дрэўцы.


Се распярэджан ён стаяў,

А тут не ў знакі — скок!

З дубровы сам сябе із’яў

Пачмурны Жабавок!


Іду на вы! Галоў далоў

Жалудны меч стрыгаша!

Страхот гатоў — і стрымгалоў

Дамоў асілак бяша.


«Дзе Жабавокі? Убіен?

Падзі да рук мая!

О, жарсны дзень! О, гласны дзень!»

Зрадзіцель успяяў.


Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

||
Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi.

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.


&quot;Да Жаблацмока не хадзi

У край жахлiвай даўнiны,

Каб не сустрэўся Юб'юб злы

Ды Бандэрцап фрумны.&quot;


Але хлапчук ўзяў ворплы меч

I ворлага пайшоў шукаць.

Пад дрэвам тумтумным прысеў,

Каб манлака чакаць.


Але нядоўга ён уфеў:

Паветра, раптам, нехта спёк,

То вогнiшчам забурбулеў

Благлiвы Жаблацмок.


Раз! Два! Раз! Два! Та! Да! Та! Да!

Жыгжыгае лязом клiнок!

I галава ў манлака

Адлётвае у бок!


&quot;Забiт табою Жаблацмок?!

Прамень жа, у рук маiх палон!

О фрабны дзень! О скок! О скок!&quot; —

З усмешкай харлiць ён!


Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.
|}</text>
      <sha1>6b7aaulvqm9vbmky4ar4bdmynrfna4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167061</id>
      <parentid>5167060</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40245-88</username>
        <id>171278</id>
      </contributor>
      <origin>5167061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="eyou2b8krbmgtpl7jdehbb6krsrxzex" xml:space="preserve">[[File:Jabberwocky.jpg|right|thumb|Мармазяўр-жабавокі, аўтар ілюстрацыі [[Джон Тэніел]], 1871]]

Абсурдная паэма.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Арыгінал і пераклады
|-
! Lewis Carroll !! Пераклад Веры Бурлак !! Пераклад Макса Шчура !! Пераклад Дзяніса Мускага
|-
| Jabberwocky || Мармазяўр  || Жабавокі  || Жаблацмокія
|-
|
'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.


&quot;Beware the Jabberwock, my son!

The jaws that bite, the claws that catch!

Beware the Jubjub bird, and shun

The frumious Bandersnatch!&quot;


He took his vorpal sword in hand:

Long time the manxome foe he sought—

So rested he by the Tumtum tree,

And stood awhile in thought.


And as in uffish thought he stood,

The Jabberwock, with eyes of flame,

Came whiffling through the tulgey wood,

And burbled as it came!


One, two! One, two! and through and through

The vorpal blade went snicker-snack!

He left it dead, and with its head

He went galumphing back.


&quot;And hast thou slain the Jabberwock?

Come to my arms, my beamish boy!

O frabjous day! Callooh! Callay!&quot;

He chortled in his joy.


'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.

||
Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі
І снінкі-хатылі.


«Бяжы ад Мармазяўра, сын:

Кіпцісты ён, ікласты ён!

Ён горш, чым птах Дзюбдзюб і чым

Жахматы Гамазон!»


Але ў руцэ ўжо двостры меч

На вусціш ворагу звінеў.

Герой пад дрэвам Думдум прэч

Адкінуў сум і неў.


І пасярод вышэрных мар

Апёк яго агністы зрок.

Са свістам з лесу Мармазяўр

Вылётвае ўпрыскок.


І — раз! І — раз! І — бах! І — брамс!

І чыкільжыкнуў двостры меч!

Аёй! З варожай галавой

Герой кірзуе прэч!


«Ты Мармазяўра збіў і сцяў?

Ідзі ж, дзіця, у мой абдым!

Салоўная пара! Ура!» —

Пеў бацька, рады ў дым…


Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі

І снінкі-хатылі.

||
Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.


«Хавайся, сыне, Жабавок,

Звышнедачалавек!

Час, дабы з піхваў ты валок

Жлухлівы крывасек!»


Узяўшы ў пясць вяшчарны меч,

Ваяр, змяюку зрэўшы,

Акі Баян, пачаўша цеч

Размысляю па дрэўцы.


Се распярэджан ён стаяў,

А тут не ў знакі — скок!

З дубровы сам сябе із’яў

Пачмурны Жабавок!


Іду на вы! Галоў далоў

Жалудны меч стрыгаша!

Страхот гатоў — і стрымгалоў

Дамоў асілак бяша.


«Дзе Жабавокі? Убіен?

Падзі да рук мая!

О, жарсны дзень! О, гласны дзень!»

Зрадзіцель успяяў.


Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

||
Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi.

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.


&quot;Да Жаблацмока не хадзi

У край жахлiвай даўнiны,

Каб не сустрэўся Юб'юб злы

Ды Бандэрцап фрумны.&quot;


Але хлапчук ўзяў ворплы меч

I ворлага пайшоў шукаць.

Пад дрэвам тумтумным прысеў,

Каб манлака чакаць.


Але нядоўга ён уфеў:

Паветра, раптам, нехта спёк,

То вогнiшчам забурбулеў

Благлiвы Жаблацмок.


Раз! Два! Раз! Два! Та! Да! Та! Да!

Жыгжыгае лязом клiнок!

I галава ў манлака

Адлётвае у бок!


&quot;Забiт табою Жаблацмок?!

Прамень жа, у рук маiх палон!

О фрабны дзень! О скок! О скок!&quot; —

З усмешкай харлiць ён!


Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.
|}</text>
      <sha1>eyou2b8krbmgtpl7jdehbb6krsrxzex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167084</id>
      <parentid>5167061</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5167084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="n5stw50l9s4zf1l5ql6ldyk1886g0gw" xml:space="preserve">[[Файл:Jabberwocky.jpg|right|thumb|Мармазяўр-жабавокі, аўтар ілюстрацыі [[Джон Тэніел]], 1871]]

Абсурдная [[паэма]] [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]] з кнігі «[[Аліса ў Залюстроўі]]».

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Арыгінал і пераклады
|-
! Lewis Carroll !! Пераклад Веры Бурлак !! Пераклад Макса Шчура !! Пераклад Дзяніса Мускага
|-
| Jabberwocky || Мармазяўр || Жабавокі || Жаблацмокія
|-
|
'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.


«Beware the Jabberwock, my son!

The jaws that bite, the claws that catch!

Beware the Jubjub bird, and shun

The frumious Bandersnatch!»


He took his vorpal sword in hand:

Long time the manxome foe he sought—

So rested he by the Tumtum tree,

And stood awhile in thought.


And as in uffish thought he stood,

The Jabberwock, with eyes of flame,

Came whiffling through the tulgey wood,

And burbled as it came!


One, two! One, two! and through and through

The vorpal blade went snicker-snack!

He left it dead, and with its head

He went galumphing back.


«And hast thou slain the Jabberwock?

Come to my arms, my beamish boy!

O frabjous day! Callooh! Callay!»

He chortled in his joy.


'Twas brillig, and the slithy toves

Did gyre and gimble in the wabe;

All mimsy were the borogoves,

And the mome raths outgrabe.

||
Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі
І снінкі-хатылі.


«Бяжы ад Мармазяўра, сын:

Кіпцісты ён, ікласты ён!

Ён горш, чым птах Дзюбдзюб і чым

Жахматы Гамазон!»


Але ў руцэ ўжо двостры меч

На вусціш ворагу звінеў.

Герой пад дрэвам Думдум прэч

Адкінуў сум і неў.


І пасярод вышэрных мар

Апёк яго агністы зрок.

Са свістам з лесу Мармазяўр

Вылётвае ўпрыскок.


І — раз! І — раз! І — бах! І — брамс!

І чыкільжыкнуў двостры меч!

Аёй! З варожай галавой

Герой кірзуе прэч!


«Ты Мармазяўра збіў і сцяў?

Ідзі ж, дзіця, у мой абдым!

Салоўная пара! Ура!» —

Пеў бацька, рады ў дым…


Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі

І снінкі-хатылі.

||
Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.


«Хавайся, сыне, Жабавок,

Звышнедачалавек!

Час, дабы з піхваў ты валок

Жлухлівы крывасек!»


Узяўшы ў пясць вяшчарны меч,

Ваяр, змяюку зрэўшы,

Акі Баян, пачаўша цеч

Размысляю па дрэўцы.


Се распярэджан ён стаяў,

А тут не ў знакі — скок!

З дубровы сам сябе із’яў

Пачмурны Жабавок!


Іду на вы! Галоў далоў

Жалудны меч стрыгаша!

Страхот гатоў — і стрымгалоў

Дамоў асілак бяша.


«Дзе Жабавокі? Убіен?

Падзі да рук мая!

О, жарсны дзень! О, гласны дзень!»

Зрадзіцель успяяў.


Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

||
Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi.

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.


«Да Жаблацмока не хадзi

У край жахлiвай даўнiны,

Каб не сустрэўся Юб’юб злы

Ды Бандэрцап фрумны.»


Але хлапчук ўзяў ворплы меч

I ворлага пайшоў шукаць.

Пад дрэвам тумтумным прысеў,

Каб манлака чакаць.


Але нядоўга ён уфеў:

Паветра, раптам, нехта спёк,

То вогнiшчам забурбулеў

Благлiвы Жаблацмок.


Раз! Два! Раз! Два! Та! Да! Та! Да!

Жыгжыгае лязом клiнок!

I галава ў манлака

Адлётвае у бок!


«Забiт табою Жаблацмок?!

Прамень жа, у рук маiх палон!

О фрабны дзень! О скок! О скок!» —

З усмешкай харлiць ён!


Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

[[Катэгорыя:Льюіс Кэрал]]</text>
      <sha1>n5stw50l9s4zf1l5ql6ldyk1886g0gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167086</id>
      <parentid>5167084</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5167086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5381" sha1="j2o2txx2e6890hlznjbc5iuk4ta16ny" xml:space="preserve">[[Файл:Jabberwocky.jpg|right|thumb|Мармазяўр-жабавокі, аўтар ілюстрацыі [[Джон Тэніел]], 1871]]
'''«Jabberwocky»''' — абсурдная [[паэма]] [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]] з кнігі «[[Аліса ў Залюстроўі]]».

== Арыгінал ==
: Twas brillig, and the slithy toves
: Did gyre and gimble in the wabe;
: All mimsy were the borogoves,
: And the mome raths outgrabe.

: «Beware the Jabberwock, my son!
: The jaws that bite, the claws that catch!
: Beware the Jubjub bird, and shun
: The frumious Bandersnatch!»

: He took his vorpal sword in hand:
: Long time the manxome foe he sought—
: So rested he by the Tumtum tree,
: And stood awhile in thought.

: And as in uffish thought he stood,
: The Jabberwock, with eyes of flame,
: Came whiffling through the tulgey wood,
: And burbled as it came!

: One, two! One, two! and through and through
: The vorpal blade went snicker-snack!
: He left it dead, and with its head
: He went galumphing back.

: «And hast thou slain the Jabberwock?
: Come to my arms, my beamish boy!
: O frabjous day! Callooh! Callay!»
: He chortled in his joy.

: Twas brillig, and the slithy toves
: Did gyre and gimble in the wabe;
: All mimsy were the borogoves,
: And the mome raths outgrabe.

== Беларускія пераклады ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Пераклады
|-
! [[Вера Бурлак]] !! [[Макс Шчур]] !! [[Дзяніс Мускі]]
|-
| Мармазяўр || Жабавокі || Жаблацмокія
|-
|
Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі
І снінкі-хатылі.


«Бяжы ад Мармазяўра, сын:

Кіпцісты ён, ікласты ён!

Ён горш, чым птах Дзюбдзюб і чым

Жахматы Гамазон!»


Але ў руцэ ўжо двостры меч

На вусціш ворагу звінеў.

Герой пад дрэвам Думдум прэч

Адкінуў сум і неў.


І пасярод вышэрных мар

Апёк яго агністы зрок.

Са свістам з лесу Мармазяўр

Вылётвае ўпрыскок.


І — раз! І — раз! І — бах! І — брамс!

І чыкільжыкнуў двостры меч!

Аёй! З варожай галавой

Герой кірзуе прэч!


«Ты Мармазяўра збіў і сцяў?

Ідзі ж, дзіця, у мой абдым!

Салоўная пара! Ура!» —

Пеў бацька, рады ў дым…


Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі

І снінкі-хатылі.

||
Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.


«Хавайся, сыне, Жабавок,

Звышнедачалавек!

Час, дабы з піхваў ты валок

Жлухлівы крывасек!»


Узяўшы ў пясць вяшчарны меч,

Ваяр, змяюку зрэўшы,

Акі Баян, пачаўша цеч

Размысляю па дрэўцы.


Се распярэджан ён стаяў,

А тут не ў знакі — скок!

З дубровы сам сябе із’яў

Пачмурны Жабавок!


Іду на вы! Галоў далоў

Жалудны меч стрыгаша!

Страхот гатоў — і стрымгалоў

Дамоў асілак бяша.


«Дзе Жабавокі? Убіен?

Падзі да рук мая!

О, жарсны дзень! О, гласны дзень!»

Зрадзіцель успяяў.


Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

||
Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi.

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.


«Да Жаблацмока не хадзi

У край жахлiвай даўнiны,

Каб не сустрэўся Юб’юб злы

Ды Бандэрцап фрумны.»


Але хлапчук ўзяў ворплы меч

I ворлага пайшоў шукаць.

Пад дрэвам тумтумным прысеў,

Каб манлака чакаць.


Але нядоўга ён уфеў:

Паветра, раптам, нехта спёк,

То вогнiшчам забурбулеў

Благлiвы Жаблацмок.


Раз! Два! Раз! Два! Та! Да! Та! Да!

Жыгжыгае лязом клiнок!

I галава ў манлака

Адлётвае у бок!


«Забiт табою Жаблацмок?!

Прамень жа, у рук маiх палон!

О фрабны дзень! О скок! О скок!» —

З усмешкай харлiць ён!


Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

[[Катэгорыя:Льюіс Кэрал]]</text>
      <sha1>j2o2txx2e6890hlznjbc5iuk4ta16ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167135</id>
      <parentid>5167086</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5417" sha1="sw8l741p19783p2ttdtx7kze9dom1mz" xml:space="preserve">[[Файл:Jabberwocky.jpg|right|thumb|Мармазяўр-жабавокі, аўтар ілюстрацыі [[Джон Тэніел]], 1871]]
'''«Jabberwocky»''' — абсурдная [[паэма]] [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]] з кнігі «[[Аліса ў Залюстроўі]]».

== Арыгінал ==
: Twas brillig, and the slithy toves
: Did gyre and gimble in the wabe;
: All mimsy were the borogoves,
: And the mome raths outgrabe.

: «Beware the Jabberwock, my son!
: The jaws that bite, the claws that catch!
: Beware the Jubjub bird, and shun
: The frumious Bandersnatch!»

: He took his vorpal sword in hand:
: Long time the manxome foe he sought—
: So rested he by the Tumtum tree,
: And stood awhile in thought.

: And as in uffish thought he stood,
: The Jabberwock, with eyes of flame,
: Came whiffling through the tulgey wood,
: And burbled as it came!

: One, two! One, two! and through and through
: The vorpal blade went snicker-snack!
: He left it dead, and with its head
: He went galumphing back.

: «And hast thou slain the Jabberwock?
: Come to my arms, my beamish boy!
: O frabjous day! Callooh! Callay!»
: He chortled in his joy.

: Twas brillig, and the slithy toves
: Did gyre and gimble in the wabe;
: All mimsy were the borogoves,
: And the mome raths outgrabe.

== Беларускія пераклады ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Пераклады
|-
! [[Вера Бурлак]] !! [[Макс Шчур]] !! [[Дзяніс Мускі]]
|-
| Мармазяўр || Жабавокі || Жаблацмокія
|-
|
Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі
І снінкі-хатылі.

«Бяжы ад Мармазяўра, сын:

Кіпцісты ён, ікласты ён!

Ён горш, чым птах Дзюбдзюб і чым

Жахматы Гамазон!»

Але ў руцэ ўжо двостры меч

На вусціш ворагу звінеў.

Герой пад дрэвам Думдум прэч

Адкінуў сум і неў.

І пасярод вышэрных мар

Апёк яго агністы зрок.

Са свістам з лесу Мармазяўр

Вылётвае ўпрыскок.

І — раз! І — раз! І — бах! І — брамс!

І чыкільжыкнуў двостры меч!

Аёй! З варожай галавой

Герой кірзуе прэч!

«Ты Мармазяўра збіў і сцяў?

Ідзі ж, дзіця, у мой абдым!

Салоўная пара! Ура!» —

Пеў бацька, рады ў дым…

Брылела… Слюткія джгуркі

Лацверна свердзілі ў наллі.

Мурнелі ў мэмзе бабукі

І снінкі-хатылі.

||
Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

«Хавайся, сыне, Жабавок,

Звышнедачалавек!

Час, дабы з піхваў ты валок

Жлухлівы крывасек!»

Узяўшы ў пясць вяшчарны меч,

Ваяр, змяюку зрэўшы,

Акі Баян, пачаўша цеч

Размысляю па дрэўцы.

Се распярэджан ён стаяў,

А тут не ў знакі — скок!

З дубровы сам сябе із’яў

Пачмурны Жабавок!

Іду на вы! Галоў далоў

Жалудны меч стрыгаша!

Страхот гатоў — і стрымгалоў

Дамоў асілак бяша.

«Дзе Жабавокі? Убіен?

Падзі да рук мая!

О, жарсны дзень! О, гласны дзень!»

Зрадзіцель успяяў.

Упоўдне рысы барзюкі

Свярбяху а крыўляху,

Сычаша птах, і мертвакі

Ва горбех верашчаху.

||
Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi.

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.

«Да Жаблацмока не хадзi

У край жахлiвай даўнiны,

Каб не сустрэўся Юб’юб злы

Ды Бандэрцап фрумны.»

Але хлапчук ўзяў ворплы меч

I ворлага пайшоў шукаць.

Пад дрэвам тумтумным прысеў,

Каб манлака чакаць.

Але нядоўга ён уфеў:

Паветра, раптам, нехта спёк,

То вогнiшчам забурбулеў

Благлiвы Жаблацмок.

Раз! Два! Раз! Два! Та! Да! Та! Да!

Жыгжыгае лязом клiнок!

I галава ў манлака

Адлётвае у бок!

«Забiт табою Жаблацмок?!

Прамень жа, у рук маiх палон!

О фрабны дзень! О скок! О скок!» —

З усмешкай харлiць ён!

Ў час верчавання, крыпезу

Свюлiлi склiбкiя таўкi

Ды шкробныя, як баргузы,

Смыхчалi мамсюкi.
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-18}}

[[Катэгорыя:Льюіс Кэрал]]</text>
      <sha1>sw8l741p19783p2ttdtx7kze9dom1mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фасолевы суп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810966</id>
    <revision>
      <id>5167087</id>
      <parentid>5166624</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5167087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="qvnu5nz6jzd2uz4igrj3okc9hm4qdp5" xml:space="preserve">[[Файл:A bowl of bean soup soup made using a tiktok recipe.jpg|250px|міні|Міска фасолевага супу]]
'''Фасолевы суп''' — [[Страва|страва,]] асноўным інгрэдыентам якой з’яўляецца фасоля, прыгатаваная ў булёне. Віды фасолі (звычайна сарты [[Фасоля звычайная|звычайнай фасолі]]), спосабы прыгатавання і іншыя інгрэдыенты могуць значна адрознівацца. Фасолевыя супы шырока распаўсюджаныя ва ўсім свеце і з’яўляюцца кампанентам як тыповых {{нп3|Рэгіянальная кухня|рэгіянальных|ru|Региональная кухня}}, так і {{нп3|Нацыянальная кухня|нацыянальных кухняў|de|Nationalküche}}. Класічныя фасолевыя супы могуць утрымліваць мяса або каўбасу, але таксама могуць быць [[Вегетарыянства|вегетарыянскімі]].

== Гатаванне і варыяцыі ==
Усе фасолевыя супы ўтрымліваюць бабы або зялёныя струкі фасолі, звараныя ў булёне з іншымі інгрэдыентамі, такімі як [[бульба]], іншыя {{нп3|Бабовыя культуры|бабовыя|ru|Бобовые культуры}}, [[макаронныя вырабы]], [[крупы]] і гародніна. [[Булён]] можа быць як мясным, так і агароднінным. У асноўным можна вылучыць два тыпы: па-першае, фасолевы суп у стылі агародніннага супу, у якім у асноўным выкарыстоўваецца зялёная фасоля, і па-другое, фасолевы суп, аналагічны іншым бабовым супам, такім як [[Гарохавы суп|гарохавы]] або {{нп3|Сачавіцавы суп|сачавіцавы|ru|Чечевичный суп}}, у якім у асноўным выкарыстоўваецца насенне фасолі.

Прыправы звычайна складаюцца з [[Кухонная соль|паваранай солі]] і [[Перац чорны|перцу]], а таксама з тыповых для рэгіёна траў і спецый, такіх як [[чабор]], [[любіста]], [[маркоўнік]], [[Каляндра пасяўная|каляндра]] і [[Пятрушка кучаравая|пятрушка]], а таксама [[імбір]]а, [[Перац струкавы|папрыкі]], кары, [[Перац струкавы|перцу]], [[Мята|мяты]] і іншых.

Кіслыя інгрэдыенты, напрыклад, памідоры, звязваюць бялок і тым самым перашкаджаюць размякчэнню фасолі, таму іх звычайна дадаюць да супу пасля таго, як фасоля зварыцца.

Нарэшце, суп можна падаваць як булён з цэлымі кавалкамі фасолі і гароднінай у булёне, або загушчаным бульбай, цэлай фасоллю або насеннем фасолі, або нават у выглядзе [[пюрэ]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

{{commonscat}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Стравы з бабовых]]
[[Катэгорыя:Фасоля]]</text>
      <sha1>qvnu5nz6jzd2uz4igrj3okc9hm4qdp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167114</id>
      <parentid>5167087</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гатаванне і варыяцыі */ афармленне</comment>
      <origin>5167114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="3b92bp32ff37to9079jznsz8sti7uoh" xml:space="preserve">[[Файл:A bowl of bean soup soup made using a tiktok recipe.jpg|250px|міні|Міска фасолевага супу]]
'''Фасолевы суп''' — [[Страва|страва,]] асноўным інгрэдыентам якой з’яўляецца фасоля, прыгатаваная ў булёне. Віды фасолі (звычайна сарты [[Фасоля звычайная|звычайнай фасолі]]), спосабы прыгатавання і іншыя інгрэдыенты могуць значна адрознівацца. Фасолевыя супы шырока распаўсюджаныя ва ўсім свеце і з’яўляюцца кампанентам як тыповых {{нп3|Рэгіянальная кухня|рэгіянальных|ru|Региональная кухня}}, так і {{нп3|Нацыянальная кухня|нацыянальных кухняў|de|Nationalküche}}. Класічныя фасолевыя супы могуць утрымліваць мяса або каўбасу, але таксама могуць быць [[Вегетарыянства|вегетарыянскімі]].

== Гатаванне і варыяцыі ==
Усе фасолевыя супы ўтрымліваюць бабы або зялёныя струкі фасолі, звараныя ў булёне з іншымі інгрэдыентамі, такімі як [[бульба]], іншыя {{нп3|Бабовыя культуры|бабовыя|ru|Бобовые культуры}}, [[макаронныя вырабы]], [[крупы]] і гародніна. [[Булён]] можа быць як мясным, так і агароднінным. У асноўным можна вылучыць два тыпы: па-першае, фасолевы суп у стылі агародніннага супу, у якім у асноўным выкарыстоўваецца зялёная фасоля, і па-другое, фасолевы суп, аналагічны іншым бабовым супам, такім як [[Гарохавы суп|гарохавы]] або [[Сачавіцавы суп|сачавіцавы]], у якім у асноўным выкарыстоўваецца насенне фасолі.

Прыправы звычайна складаюцца з [[Кухонная соль|паваранай солі]] і [[Перац чорны|перцу]], а таксама з тыповых для рэгіёна траў і спецый, такіх як [[чабор]], [[любіста]], [[маркоўнік]], [[Каляндра пасяўная|каляндра]] і [[Пятрушка кучаравая|пятрушка]], а таксама [[імбір]]а, [[Перац струкавы|папрыкі]], кары, [[Перац струкавы|перцу]], [[Мята|мяты]] і іншых.

Кіслыя інгрэдыенты, напрыклад, памідоры, звязваюць бялок і тым самым перашкаджаюць размякчэнню фасолі, таму іх звычайна дадаюць да супу пасля таго, як фасоля зварыцца.

Нарэшце, суп можна падаваць як булён з цэлымі кавалкамі фасолі і гароднінай у булёне, або загушчаным бульбай, цэлай фасоллю або насеннем фасолі, або нават у выглядзе [[пюрэ]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{НК}}

{{commonscat}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Супы з агародніны]]
[[Катэгорыя:Стравы з бабовых]]
[[Катэгорыя:Фасоля]]</text>
      <sha1>3b92bp32ff37to9079jznsz8sti7uoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nintendo 64</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810970</id>
    <revision>
      <id>5166942</id>
      <parentid>5166937</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5166942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7188" sha1="3eybn82tcih9wxrr6b4mk7usxawh6y0" xml:space="preserve">{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:Nintendo 64 wordmark.svg|200px]]|image=[[Файл:Nintendo-64-wController-L.jpg|300px]]}}
{{Nihongo|'''«Nintendo 64»'''|ニンテンドー64|Нінтэндо: Рокудзю:ён||таксама '''Ultra 64''' і '''N64'''}} — {{Не перакладзена 5|64 біта|64-разрадная|ru|64 бита}} [[гульнявая прыстаўка]], распрацаваная [[Японія|японскай]] карпарацыяй «[[Nintendo]]» сумесна з [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Silicon Graphics|Silicon Graphics|ru|Silicon Graphics}}». Была выпушчана ў 1996 годзе (23 чэрвеня ў [[Японія|Японіі]], 29 верасня ў [[Амерыка|Амерыцы]]) і ў 1997 годзе (1 сакавіка ў {{Не перакладзена 5|EMEA|Еўропе, Блізкім Усходзе і Афрыцы|ru|EMEA}} і [[Кітай|Кітаі]] і 1 верасня ў [[Францыя|Францыі]] і [[Бенілюкс]]е) і стала адказам на прыстаўкі канкурэнтаў «Sony [[PlayStation]]» і «[[Sega Saturn]]». Тактавая частата цэнтральнага працэсара — 93,75 Мгц, графічнага — 62,5 Мгц. Абсталёўвалася агульнай уніфікаванай аператыўнай памяццю аб’ёмам 4 МБ. Максімальны дазвол быў роўны 640×480 пры 24-бітнай глыбіні колеру. Дзякуючы ўдзелу «Silicon Graphics», у гэтай прыстаўцы з’явілася маса навін, звязаных з трохмернай графікай: згладжванне тэкстур, {{Не перакладзена 5|MIP-тэкстураванне|MIP-mapping|ru|MIP-текстурирование}} і інш. У якасці гульнявога носьбіта быў абраны [[Гульнявы картрыдж|картрыдж]] аб’ёмам да 64 МБ.

Разам з кансоллю «Nintendo» выпусціла першы 3D-платформер «{{Не перакладзена 5|Super Mario 64|Super Mario 64|ru|Super Mario 64}}», які дэманстраваў яе навіны ва ўсёй красе. Гэта і дало пачатковы штуршок. Аднак, у першыя часы гульняў для «Nintendo 64» было вельмі мала: не ўсім даваліся асаблівасці праграмавання для яе, акрамя таго, шматлікіх адпужваў састарэлы фармат носьбіта (абодва асноўных канкурэнта тады ўжо перайшлі на [[кампакт-дыск]]і, якія мелі вялікую ёмістасць і былі зручней і танней). Сама ж «Nintendo» не была гатова да поўнага забеспячэння сваёй кансолі гульнявымі праектамі. Але да 1998 году сітуацыя выправілася, і N64 заняла другое месца на рынку гульнявых прыставак пасля «PlayStation» (праект «Saturn» тады ўжо можна было лічыць праваленым).

У [[Кітай|мацерыковым Кітаі]] выйшла перайначаная версія кансолі пад назвай «{{Не перакладзена 5|iQue Player|iQue Player|ru|iQue Player}}». Гэтая версія выканана ў форм-фактары геймпада, каб абыйсці мясцовую забарону на гульнявыя кансолі. Кансоль мае некалькі убудаваных гульняў, астатнія карыстач мог загрузіць самастойна праз анлайн-сэрвіс «iQue Depot».

У Расіі рэліз быў анансаваны на 10 кастрычніка 1996 года, а дыстрыбутарам павінна была стаць сетка «АОЗТ  Денди»&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=ДИНОЗАВРЫ ПОЛЕТЯТ 10 ОКТЯБРЯ !|год=1996|мова=ru|выданне=Страна игр|выдавецтва=Game Land|тып=часопіс|месяц=09|нумар=06|старонкі=73}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://retrocdn.net/images/d/dd/CTW_UK_586_Europe_Supplement.pdf|загаловак=Nintendo defends Eastern empire|год=1996|мова=en|выданне=CTW Europe|выдавецтва=Opportunity Publishing|тып=часопіс|месяц=05|нумар=53|старонкі=1}}&lt;/ref&gt;. На момант пачатку паставак NTSC-версія кансолі прадавалася толькі ў некалькіх крамах, у тым ліку «Game Land»&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Game Land  вернулся на Новый Арбат|год=1996|мова=ru|выданне=Страна игр|выдавецтва=Game Land|тып=часопіс|месяц=09|нумар=06|старонкі=06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Nintendo 64 в Москве !|год=1996|мова=ru|выданне=Страна игр|выдавецтва=Game Land|тып=часопіс|месяц=12|нумар=08|старонкі=109}}&lt;/ref&gt;. Пазней дыстрыбуцыяй занялася кампанія «Бука», якая ў той час была афіцыйным дыстрыбутарам «Nintendo» (а таксама «Sega Saturn» і «Sony PlayStation»)&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Бука. Новые поступления еженедельно|год=1997|мова=ru|выданне=Страна игр|выдавецтва=Game Land|тып=часопіс|месяц=05|нумар=12|старонкі=07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220922005801/http://www.buka.ru/cgi-bin/show_more.pl?option=Show_companyinfo О компании]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Бука|год=1996|мова=ru|выданне=Страна игр|выдавецтва=Game Land|тып=часопіс|месяц=01|нумар=01|старонкі=53}}&lt;/ref&gt;, але далейшыя продажы былі спынены, з-за {{Не перакладзена 5|Эканамічны крызіс у Расіі (2008)|цяжкага эканамічнага крызісу|ru|Экономический кризис в России (1998)}}. З 2000 года афіцыйным дыстрыбутарам «Nintendo 64» выступаў «{{Не перакладзена 5|Новый Диск|Новый Диск|ru|Новый Диск}}»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20001206025700/http://www.nd.ru/about/index.shtml Новый Диск — Информация о компании]&lt;/ref&gt;.
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
{{Nintendo}}
{{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}}
{{Навігацыя}}</text>
      <sha1>3eybn82tcih9wxrr6b4mk7usxawh6y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дахау (канцэнтрацыйны лагер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810988</id>
    <revision>
      <id>5166952</id>
      <parentid>5166914</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў катэгорыі і тэматычны шаблон</comment>
      <origin>5166952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28901" sha1="cd2v7w9t8c7ncsbgf881r06lpbp3rz1" xml:space="preserve">{{значэнні|Дахау}}{{Картка канцлагера|Беларуская назва=Дахау|Арыгінальная назва={{lang-de|Konzentrationslager Dachau}}|Выява=KZ Dachau Tor.JPG|Шырыня=275px|Подпіс выявы=Брама былога канцэнтрацыйнага лагера з надпісам {{lang-de|Arbeit macht frei}}|Тып=[[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны лагер]]|Месцазнаходжанне=каля горада [[Дахау (горад)|Дахау]], [[Баварыя]], [[Нацысцкая Германія]]|Каардынаты={{Coord|48|16|10|N|11|28|5|E|display=inline}}|Іншыя назвы=KZ Dachau|Перыяд эксплуатацыі=[[22 сакавіка]] [[1933]] — [[29 красавіка]] [[1945]]|Колькасць зняволеных=больш за 200 000|Колькасць загінулых=не менш за 41 500|Кіруючая арганізацыя=[[СС]]|Каменданты лагера=Гіларыён Вэкерле, 
[[Тэадор Эйке]],
Аляксандр Райнэр, 
Ганс Лорыц, 
Алекс Пяркоўскі, 
Марцін Готфрыд Вайс, 
Эдуард Вайтэр|Катэгорыя ў Commons=Dachau concentration camp}}'''Даха́у''' ({{lang-de|Konzentrationslager Dachau}}, &lt;span class=&quot;IPA&quot;&gt;[[IPA|[ˈdaxaʊ]]]&lt;/span&gt;; скарочана '''KZ Dachau''') — [[Нацызм|нацысцкі]] [[канцэнтрацыйны лагер]], які дзейнічаў з сакавіка 1933 да красавіка 1945 года каля горада [[Дахау (горад)|Дахау]] ў [[Баварыя|Баварыі]], прыкладна за 16 км на паўночны захад ад [[Мюнхен|Мюнхена]]. Гэта быў першы пастаянны канцэнтрацыйны лагер, створаны ўрадам [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]]. Арганізацыя лагера, сістэма кіравання ім і парадак падрыхтоўкі ахоўнікаў сталі ўзорам для пазнейшай сеткі нацысцкіх канцэнтрацыйных лагераў.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot;&gt;{{cite web|language=be|url=https://novychas.online/poviaz/dahau-kancljaher-u-jakim-spaczatku-byli-palitvj|title=Дахау — канцлягер, у якім спачатку былі палітвязьні, а потым пекла на Зямлі|author=Хадзінскі, Павел|website=Новы Час|date=2025-03-20|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Мемарыял&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/en/|title=KZ Gedenkstätte Dachau|publisher=Dachau Concentration Camp Memorial Site|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

Праз галоўны лагер і яго шматлікія падлагеры прайшло больш за 200 тысяч чалавек з розных краін Еўропы. Не менш за 41 500 вязняў былі забітыя або памерлі ад голаду, хвароб, катаванняў, прымусовай працы і наступстваў зняволення. Амерыканскія войскі вызвалілі лагер 29 красавіка 1945 года.&lt;ref name=&quot;Мемарыял&quot; /&gt;

== Стварэнне і ранні перыяд ==
Пасля прызначэння [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] рэйхсканцлерам 30 студзеня 1933 года нацысцкія ўлады пачалі масавыя арышты палітычных праціўнікаў. 20 сакавіка 1933 года кіраўнік мюнхенскай паліцыі [[Генрых Гімлер]] абвясціў пра стварэнне канцэнтрацыйнага лагера для палітычных зняволеных. Першы транспарт прыбыў у Дахау 22 сакавіка. Лагер размясцілі на тэрыторыі закінутага завода пораху і боепрыпасаў.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Гісторыя&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/en/historical-site/dachau-concentration-camp-1933-1945/|title=Dachau Concentration Camp 1933–1945|publisher=Dachau Concentration Camp Memorial Site|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

Спачатку ахову неслі баварскія паліцэйскія і ўдзельнікі [[Штурмавыя атрады|штурмавых атрадаў]], але ўжо ў красавіку 1933 года кантроль над лагерам перайшоў да [[СС]]. У чэрвені камендантам стаў [[Тэадор Эйке]]. У кастрычніку 1933 года ён увёў сістэму лагерных правіл, якая прадугледжвала жорсткія пакаранні за найменшыя парушэнні і давала ахоўнікам амаль неабмежаваную ўладу над вязнямі.&lt;ref name=&quot;Гісторыя&quot; /&gt;

Пасля прызначэння Эйке інспектарам канцэнтрацыйных лагераў распрацаваныя ў Дахау прынцыпы кіравання, аховы і пакарання вязняў былі пашыраны на іншыя лагеры. Дахау стаў таксама цэнтрам падрыхтоўкі супрацоўнікаў лагернай сістэмы СС.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau|title=Dachau|website=Holocaust Encyclopedia|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

У першыя гады большасць вязняў складалі нямецкія камуністы, сацыял-дэмакраты, прафсаюзныя дзеячы і іншыя палітычныя праціўнікі рэжыму. Паступова ў лагер сталі адпраўляць людзей, якіх нацысцкія ўлады адносілі да «асацыяльных» і «крымінальных» груп, Сведкаў Іеговы, гомасексуальных мужчын, цыганоў і сінці.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

Пасля [[Крыштальная ноч|пагромаў 9—10 лістапада 1938 года]] ў Дахау даставілі каля 11 тысяч яўрэйскіх мужчын з Германіі і далучанай да яе [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Многіх з іх вызвалялі толькі пасля згоды пакінуць Германію і адмовіцца ад маёмасці.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

== Пашырэнне лагернага комплексу ==
У 1937—1938 гадах сіламі вязняў побач са старымі фабрычнымі будынкамі быў пабудаваны новы лагерны комплекс, разлічаны прыкладна на 6 тысяч чалавек. Ён уключаў 32 баракі, пляц для пераклічкі, адміністрацыйныя і гаспадарчыя будынкі, лагерную турму, роў, электрычную агароджу і вартавыя вежы. Побач размяшчаліся казармы і навучальныя ўстановы СС.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Дахау масава дастаўлялі жыхароў акупаваных краін. Значную частку вязняў складалі палякі, грамадзяне [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], французы, чэхі, югаславы, італьянцы і прадстаўнікі іншых народаў.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;

Галоўнаму лагеру падпарадкоўвалася разгалінаваная сістэма падлагераў і працоўных каманд у Паўднёвай Германіі і Аўстрыі. Колькасць асобных падлагераў і каманд залежыць ад прынятай у даследаваннях класіфікацыі; Мемарыял Дахау ўлічвае каля 140 такіх аб’ектаў. Вязняў выкарыстоўвалі на прадпрыемствах ваеннай прамысловасці, у будаўніцтве, каменяломнях і сельскай гаспадарцы.&lt;ref name=&quot;Мемарыял&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

Асобную групу складалі святары. У Дахау ўтрымлівалі больш за 2,7 тысячы хрысціянскіх духоўных асоб, пераважна каталіцкіх святароў з Польшчы. Сотні з іх памерлі ад голаду, хвароб, знясілення і жорсткага абыходжання.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;

== Умовы ўтрымання ==
[[Файл:Wzwz_dah_memorial_10_a.jpg|міні|«Барак X» з крэматорыем і газавай камерай]]
Умовы жыцця вязняў вызначаліся цяжкай прымусовай працай, недаяданнем, антысанітарыяй, перанаселенасцю і сістэматычным гвалтам. Вязняў збівалі, катавалі, змяшчалі ў карцар, прымушалі гадзінамі стаяць на пляцы для пераклічкі. Забойствы нярэдка афармляліся адміністрацыяй як вынік спробы ўцёкаў або натуральная смерць.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Гісторыя&quot; /&gt;

На тэрыторыі лагера дзейнічала турма, вядомая сярод вязняў як «бункер». У ёй утрымлівалі асоб, якіх адміністрацыя карала ізаляцыяй, пазбаўленнем ежы, збіццём і іншымі катаваннямі. Асобныя вязні знаходзіліся ў цемры або ў камерах, дзе немагчыма было нармальна сядзець ці ляжаць.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;

У 1940 годзе каля лагера пабудавалі першы крэматорый. У 1942—1943 гадах узвялі большы комплекс, вядомы як «Барак X», з чатырма печамі і газавай камерай, замаскіраванай пад душавое памяшканне. Дастатковых сведчанняў яе сістэматычнага выкарыстання для масавага забойства вязняў не выяўлена. Пры гэтым асобных вязняў маглі забіваць у камеры або выкарыстоўваць яе ў доследных мэтах; дакладны маштаб такога выкарыстання застаецца прадметам даследаванняў.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;

Частку хворых і непрацаздольных вязняў адпраўлялі з Дахау ў [[Замак Хартхайм|цэнтр забойстваў Хартхайм]], дзе іх забівалі газам. Тысячы іншых памерлі ў самім лагеры ад хвароб, голаду і фізічнага знясілення.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

== Савецкія ваеннапалонныя ==
Пасля нападу Германіі на СССР Дахау стаў адным з месцаў знішчэння савецкіх ваеннапалонных. У 1941—1942 гадах на палігоне СС у [[Хебертсхаўзен|Хебертсхаўзене]], прыкладна за два кіламетры ад асноўнага лагера, былі расстраляны больш за 4 тысячы савецкіх ваеннапалонных.&lt;ref name=&quot;Гісторыя&quot; /&gt;

Ахвяр адбірала [[Гестапа]]. Да ліку прызначаных да забойства адносілі палітычных работнікаў, камуністаў, прадстаўнікоў інтэлігенцыі і яўрэяў. Расстрэлы праводзіліся групамі, а целы забітых спальвалі ў крэматорыі Дахау або хавалі ў брацкіх магілах.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

== Медыцынскія эксперыменты ==
У Дахау праводзіліся злачынныя медыцынскія эксперыменты над людзьмі. Іх мэтай было атрыманне звестак для патрэб нямецкіх ваенна-паветраных і ваенна-марскіх сіл, а таксама выпрабаванне лекаў і спосабаў лячэння.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;

Вязняў змяшчалі ў камеры з паніжаным атмасферным ціскам, імітуючы ўмовы палёту на вялікай вышыні. Іншых падвяргалі працягламу ўздзеянню ледзяной вады або нізкіх тэмператур, каб вывучыць магчымасці выратавання пераахалоджаных лётчыкаў і маракоў. У лагеры праводзіліся таксама эксперыменты з заражэннем малярыяй, выпрабаваннем лекаў і ўжываннем марской вады.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

Эксперыменты выклікалі смерць, цяжкія захворванні і пажыццёвыя пашкоджанні здароўя. Вязні не давалі добраахвотнай згоды на ўдзел у іх.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

== Апошнія месяцы і вызваленне ==
У другой палове 1944 года ў Дахау пачалі прыбываць транспарты з лагераў, якія эвакуіраваліся перад наступленнем войск саюзнікаў. Колькасць зняволеных значна перавысіла ёмістасць лагернага комплексу. Недахоп ежы і лекаў, перанаселенасць і антысанітарыя спрыялі распаўсюджванню [[Сыпны тыф|сыпнога тыфу]]. У апошнія месяцы існавання лагера штодня паміралі дзясяткі, а часам сотні людзей.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

У красавіку 1945 года СС пачала эвакуацыю галоўнага лагера і яго падлагераў. Тысячы вязняў былі вывезены ў перапоўненых чыгуначных саставах або выгнаны ў пешыя [[маршы смерці]]. Аслабленыя людзі паміралі ад знясілення і хвароб або былі забітыя ахоўнікамі.&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

28 красавіка 1945 года ў горадзе Дахау паўсталі мясцовыя антынацысты і вязні, якія ўцяклі з лагера. Яны занялі гарадскую ратушу, спадзеючыся перадаць горад амерыканскім войскам без бою, але паўстанне было задушана падраздзяленнямі СС. Гэтыя падзеі адбываліся ў горадзе, а не ўнутры асноўнага лагера.&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/en/news/questions-our-visitors-frequently-ask-2/|title=Questions our visitors frequently ask|publisher=Dachau Concentration Camp Memorial Site|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

29 красавіка 1945 года галоўны лагер занялі падраздзяленні 42-й і 45-й пяхотных дывізій [[Армія ЗША|7-й арміі ЗША]]. Там знаходзілася каля 30 тысяч знясіленых і хворых вязняў. На чыгуначнай лініі каля лагера амерыканскія вайскоўцы выявілі эшалон з целамі вязняў, адпраўленых з [[Бухенвальд|Бухенвальда]].&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

Пасля вызвалення ў лагеры працягвалася эпідэмія тыфу. Сотні былых вязняў памерлі, нягледзячы на медыцынскую дапамогу амерыканскіх вайскоўцаў.&lt;ref name=&quot;НЧ&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USHMM&quot; /&gt;

== Вязні з Беларусі ==
Дакладная колькасць ураджэнцаў Беларусі і жыхароў беларускіх зямель, якія прайшлі праз Дахау і яго падлагеры, не ўстаноўлена. У лагеры ўтрымліваліся савецкія ваеннапалонныя, прымусовыя рабочыя, удзельнікі руху Супраціўлення і іншыя вязні з тэрыторыі акупаванай Беларусі.

Самым вядомым вязнем з Беларусі можна лічыць [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]]. У 1942 годзе ён трапіў у нямецкі палон падчас баёў за [[Севастопаль]]. Савіцкі прайшоў праз турмы і канцэнтрацыйныя лагеры ў Дзюсельдорфе, [[Бухенвальд|Бухенвальдзе]] і [[Мітэльбау-Дора|Мітэльбау-Доры]], пасля чаго быў пераведзены ў Дахау.&lt;ref name=&quot;Падаляк&quot;&gt;{{cite journal|last=Падаляк|first=Таццяна|title=Лічбы на сэрцы: векавы юбілей Міхаіла Савіцкага|journal=Беларуская думка|year=2022|number=2|pages=35—43|language=be}}&lt;/ref&gt;

Паводле ўспамінаў Савіцкага, у Дахау яго змясцілі ў штрафны 30-ы барак. У апошнія месяцы вайны вязні пакутавалі ад голаду, перанаселенасці і эпідэміі тыфу. Да вызвалення мастак быў фізічна знясілены і цяжка хварэў. 29 красавіка 1945 года яго разам з іншымі вязнямі вызвалілі амерыканскія войскі.&lt;ref name=&quot;Падаляк&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Звязда&quot;&gt;{{cite web|language=be|url=https://zviazda.by/sites/default/files/6-2022.pdf|title=Народжаны з попелу|website=Звязда|date=2022-02-10|format=PDF|pages=11|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

Перажытае ў нацысцкіх лагерах стала адной з галоўных тэм творчасці Савіцкага. У 1970-я гады ён стварыў цыкл «[[Лічбы на сэрцы]]», прысвечаны вязням канцэнтрацыйных лагераў. Назва цыкла адсылае да лагерных нумароў, якімі адміністрацыя замяняла імёны зняволеных. У карцінах мастак выкарыстаў уласныя ўспаміны пра палон, прымусовую працу, голад, пакаранні і смерць вязняў.&lt;ref name=&quot;Падаляк&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Звязда&quot; /&gt;

Праз Дахау таксама прайшоў беларускі вайсковы і грамадскі дзеяч [[Віталь Мікула]]. У 1944 годзе ён быў арыштаваны нямецкімі ўладамі і адпраўлены ў канцэнтрацыйны лагер. Паводле звестак [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]], Мікула, імаверна, загінуў у Дахау; дакладная дата і абставіны яго смерці не высветлены.&lt;ref&gt;Туронак, Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем, 1939—1944. — Мінск: выданне часопіса «Беларускі гістарычны агляд», 2002. — 141 с.&lt;/ref&gt;

== Пасляваеннае выкарыстанне ==
Пасля вызвалення амерыканскія ваенныя ўлады выкарыстоўвалі частку тэрыторыі лагера для размяшчэння перамешчаных асоб. З ліпеня 1945 года там утрымлівалі членаў СС, нацысцкіх функцыянераў і падазраваных у ваенных злачынствах.&lt;ref name=&quot;Паслявайны&quot;&gt;{{cite web|language=pl|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/pl/miejsce-historyczne/|title=Miejsce historyczne|publisher=Dachau Concentration Camp Memorial Site|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

У 1948 годзе амерыканскія ўлады перадалі былы лагер ураду Баварыі. У бараках было створана паселішча для нямецкіх бежанцаў і перасяленцаў з тэрыторый, якія пасля вайны перайшлі да іншых дзяржаў. Яно існавала да пачатку 1960-х гадоў.&lt;ref name=&quot;Паслявайны&quot; /&gt;

== Судовыя працэсы ==
Галоўны працэс над супрацоўнікамі Дахау праходзіў з 15 лістапада да 13 снежня 1945 года перад амерыканскім ваенным судом на тэрыторыі былога лагера. У справе «Злучаныя Штаты супраць Марціна Готфрыда Вайса і іншых» судзілі 40 былых супрацоўнікаў Дахау.&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.archives.gov/research/captured-german-records/war-crimes-trials-in-europe.html|title=War Crimes Trials in Europe|publisher=National Archives and Records Administration|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

Усе падсудныя былі прызнаны вінаватымі. Трыццаць шэсць чалавек прысудзілі да смерці, аднаго — да пажыццёвага зняволення, трох — да катаржных работ. Частку смяротных прысудаў пазней замянілі турэмным зняволеннем. У наступныя гады амерыканскія суды разглядалі дзясяткі іншых спраў супраць супрацоўнікаў галоўнага лагера і яго падлагераў.

== Мемарыял ==
Былыя вязні і іх арганізацыі выступалі за захаванне тэрыторыі лагера як месца памяці. У 1955 годзе быў адноўлены Міжнародны камітэт Дахау, які аб’яднаў прадстаўнікоў нацыянальных арганізацый былых вязняў. Мемарыяльны комплекс адкрыўся 9 мая 1965 года.&lt;ref name=&quot;Мемарыял&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Паслявайны&quot; /&gt;

На тэрыторыі мемарыяла захаваліся адміністрацыйны будынак, лагерная турма, крэматорый, агароджа і вартавыя вежы. Два баракі былі рэканструяваны, а месцы астатніх пазначаны падмуркамі. У былым гаспадарчым будынку дзейнічае пастаянная экспазіцыя, прысвечаная гісторыі лагера і лёсам яго вязняў.

У 1968 годзе быў адкрыты міжнародны помнік, створаны югаслаўскім скульптарам і былым вязнем канцлагера [[Нандар Глід|Нандарам Глідам]]. На тэрыторыі комплексу знаходзяцца таксама каталіцкая капліца, пратэстанцкая царква, яўрэйскі мемарыял і праваслаўная капліца.&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/en/historical-site/historical-site-memorial-site/|title=Historical Site and Memorial Site|publisher=Dachau Concentration Camp Memorial Site|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Галерэя == 
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
Файл:Concentration camp dachau aerial view.jpg|Аэрафотаздымак лагернага комплексу ў час яго існавання
Файл:Prisoner's barracks dachau.jpg|Баракі вязняў неўзабаве пасля вызвалення, 3 мая 1945 года
Файл:Prisoners liberation dachau.jpg|Вызваленыя вязні вітаюць амерыканскія войскі, 29 красавіка 1945 года
Файл:Surrender of the Dachau concentration camp to American forces of the Army’s 42nd Infantry Division on April 29, 1945 in Dachau, Germany.jpg|«Барак X» — будынак крэматорыя і газавай камеры
Файл:Norbert Freed.jpeg|Былы вязень Норберт Фрыд дае паказанні на працэсе над персаналам Дахау, 1945 год
Файл:Dachau Memorial (iron sculpture).JPG|Міжнародны помнік работы Нандара Гліда
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==

* [[Канцэнтрацыйны лагер]]
* [[Халакост]]
* [[Бухенвальд]]
* [[Мітэльбау-Дора]]
* [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі]]
* [[Лічбы на сэрцы]]

== Літаратура ==

* Дахау // {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 69.
* Падаляк, Т. Лічбы на сэрцы: векавы юбілей Міхаіла Савіцкага // Беларуская думка. — 2022. — № 2. — С. 35—43.
* Туронак, Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем, 1939—1944. — Мінск: выданне часопіса «Беларускі гістарычны агляд», 2002. — 141 с.
* Benz, Wolfgang; Distel, Barbara (Hrsg.). ''Der Ort des Terrors: Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager. Band 2: Frühe Lager, Dachau, Emslandlager''. — München: C. H. Beck, 2005. — {{ISBN|978-3-406-52962-7}}.
* Marcuse, Harold. ''Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933–2001''. — Cambridge: Cambridge University Press, 2001. — {{ISBN|978-0-521-55204-2}}.

== Спасылкі ==

* {{cite web|language=be|url=https://novychas.online/poviaz/dahau-kancljaher-u-jakim-spaczatku-byli-palitvj|title=Дахау — канцлягер, у якім спачатку былі палітвязьні, а потым пекла на Зямлі|author=Хадзінскі, Павел|website=Новы Час|date=2025-03-20}}
* {{cite web|language=en|url=https://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/en/|title=Dachau Concentration Camp Memorial Site}}
* {{cite web|language=en|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau|title=Dachau|website=Holocaust Encyclopedia|publisher=United States Holocaust Memorial Museum}}

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;{{Commonscat|Dachau concentration camp}}
{{Лагеры Трэцяга рэйха}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]]
[[Катэгорыя:Дахау]]
[[Катэгорыя:Баварыя]]
[[Катэгорыя:Халакост у Германіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Знікла ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Музеі Баварыі]]
[[Катэгорыя:Мемарыялы Германіі]]</text>
      <sha1>cd2v7w9t8c7ncsbgf881r06lpbp3rz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эндзі Бернэм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810990</id>
    <revision>
      <id>5166940</id>
      <parentid>5166929</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4925" sha1="onfzizyaz0kqu84kince2690pvubd9b" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Эндзі Бернэм''' ({{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі палітык, [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Эндру Мюрэй Бернэм ў 1970 годзе ў Эйнтры — прыгарадзе [[Ліверпул]]а. Яго бацька працаваў тэлефонным інжынерам, маці — рэгістратаркай. Сям’я была каталіцкай, з ірландскімі каранямі. Яго юнацтва прыпала на 1980‑я гады — перыяд, калі паўночныя прамысловыя рэгіёны Англіі перажывалі цяжкія часы. Закрываліся шахты і заводы, расло беспрацоўе, а многія жыхары Поўначы былі перакананыя, што ўрад [[Маргарэт Тэтчэр]] больш клапоціцца пра Лондан і поўдзень краіны. У [[Лейбарысцкая партыя|Лейбарысцкую партыю]] ён уступіў ва ўзросце 15 гадоў.

Пасля школы паступіў у Фіцуільям-каледж [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]], дзе вывучаў англійскую літаратуру. Пазней успамінаў, што ў Кембрыджы сярод выпускнікоў дарагіх прыватных школ і дзяцей адвакатаў, бізнэсменаў і арыстакратаў хлопец з рабочай сям’і з паўночнай Англіі адчуваў сябе чужым. Там у 1989 годзе ён пазнаёміўся з Мары-Франс ван Хел — студэнткай з Нідэрландаў. У 2000 годзе пара пажанілася.

Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў дарадцам лейбарысцкіх палітыкаў, а таксама супрацоўнікам Нацыянальнай службы аховы здароўя. Калі ў 2001 годзе яго абралі ў [[Палата абшчын|Палату абшчын]] ад акругі Лі ў Вялікім Манчэстэры, ён быў адным з многіх маладых дэпутатаў, якія прыйшлі ў парламент на хвалі папулярнасці [[Тоні Блэр]]а.

У 2017 годзе Эндзі Бернэм перамог на выбарах мэра Вялікага Манчэстэра і пакінуў Палату абшчын. Затым ён яшчэ двойчы пераабіраўся мэрам, кожны раз перамагаючы з вялікім адрывам.

На пасадзе мэра зрабіў галоўнай тэмай развіццё паўночнай Англіі. Ён выступаў за перадачу паўнамоцтваў рэгіёнам, развіццё транспарту, будаўніцтва жылля і падтрымку бяздомных. Таксама ініцыяваў незалежныя расследаванні выпадкаў сэксуальнай эксплуатацыі дзяцей у Вялікім Манчэстэры. Іх вынікі выявілі сур’ёзныя пралікі ў працы паліцыі і сацыяльных службаў, якія на працягу гадоў не заўсёды належным чынам рэагавалі на паведамленні пра гвалт над непаўналетнімі.

Падчас [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]] Эндзі Бернэм уступіў у адкрыты канфлікт з кансерватыўным урадам [[Борыс Джонсан|Борыса Джонсана]]. Ён абвінавачваў цэнтральныя ўлады ў тым, што яны недастаткова падтрымліваюць паўночныя рэгіёны краіны і навязваюць ім рашэнні без уліку мясцовых патрэбаў. Спрэчкі адбываліся ў жывым эфіры і прыцягвалі ўвагу ўсёй краіны. Для многіх жыхароў поўначы Бернэм стаў сімвалам супраціву лонданскаму цэнтру, за ім замацавалася мянушка «кароль Поўначы».

У чэрвені 2026 года Эндзі Бернэм вярнуўся ў Палату абшчын пасля перамогі на дадатковых выбарах у Мэйкерфілдзе.

{{Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>onfzizyaz0kqu84kince2690pvubd9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166943</id>
      <parentid>5166940</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4951" sha1="3o1dv6i57myij1qovbwsn5hslz0r2yc" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Эндзі Бернэм''' ({{lang-en|Andy Burnham}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі палітык, [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Эндру Мюрэй Бернэм ў 1970 годзе ў Эйнтры — прыгарадзе [[Ліверпул]]а. Яго бацька працаваў тэлефонным інжынерам, маці — рэгістратаркай. Сям’я была каталіцкай, з ірландскімі каранямі. Яго юнацтва прыпала на 1980‑я гады — перыяд, калі паўночныя прамысловыя рэгіёны Англіі перажывалі цяжкія часы. Закрываліся шахты і заводы, расло беспрацоўе, а многія жыхары Поўначы былі перакананыя, што ўрад [[Маргарэт Тэтчэр]] больш клапоціцца пра Лондан і поўдзень краіны. У [[Лейбарысцкая партыя|Лейбарысцкую партыю]] ён уступіў ва ўзросце 15 гадоў.

Пасля школы паступіў у Фіцуільям-каледж [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]], дзе вывучаў англійскую літаратуру. Пазней успамінаў, што ў Кембрыджы сярод выпускнікоў дарагіх прыватных школ і дзяцей адвакатаў, бізнэсменаў і арыстакратаў хлопец з рабочай сям’і з паўночнай Англіі адчуваў сябе чужым. Там у 1989 годзе ён пазнаёміўся з Мары-Франс ван Хел — студэнткай з Нідэрландаў. У 2000 годзе пара пажанілася.

Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў дарадцам лейбарысцкіх палітыкаў, а таксама супрацоўнікам Нацыянальнай службы аховы здароўя. Калі ў 2001 годзе яго абралі ў [[Палата абшчын|Палату абшчын]] ад акругі Лі ў Вялікім Манчэстэры, ён быў адным з многіх маладых дэпутатаў, якія прыйшлі ў парламент на хвалі папулярнасці [[Тоні Блэр]]а.

У 2017 годзе Эндзі Бернэм перамог на выбарах мэра Вялікага Манчэстэра і пакінуў Палату абшчын. Затым ён яшчэ двойчы пераабіраўся мэрам, кожны раз перамагаючы з вялікім адрывам.

На пасадзе мэра зрабіў галоўнай тэмай развіццё паўночнай Англіі. Ён выступаў за перадачу паўнамоцтваў рэгіёнам, развіццё транспарту, будаўніцтва жылля і падтрымку бяздомных. Таксама ініцыяваў незалежныя расследаванні выпадкаў сэксуальнай эксплуатацыі дзяцей у Вялікім Манчэстэры. Іх вынікі выявілі сур’ёзныя пралікі ў працы паліцыі і сацыяльных службаў, якія на працягу гадоў не заўсёды належным чынам рэагавалі на паведамленні пра гвалт над непаўналетнімі.

Падчас [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]] Эндзі Бернэм уступіў у адкрыты канфлікт з кансерватыўным урадам [[Борыс Джонсан|Борыса Джонсана]]. Ён абвінавачваў цэнтральныя ўлады ў тым, што яны недастаткова падтрымліваюць паўночныя рэгіёны краіны і навязваюць ім рашэнні без уліку мясцовых патрэбаў. Спрэчкі адбываліся ў жывым эфіры і прыцягвалі ўвагу ўсёй краіны. Для многіх жыхароў поўначы Бернэм стаў сімвалам супраціву лонданскаму цэнтру, за ім замацавалася мянушка «кароль Поўначы».

У чэрвені 2026 года Эндзі Бернэм вярнуўся ў Палату абшчын пасля перамогі на дадатковых выбарах у Мэйкерфілдзе.

{{Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>3o1dv6i57myij1qovbwsn5hslz0r2yc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166944</id>
      <parentid>5166943</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="o8lgqz4anv6fdkni3nl853vwlrjv33e" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Эндзі Бернэм''' ({{lang-en|Andy Burnham}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі палітык, [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Эндру Мюрэй Бернэм ў 1970 годзе ў Эйнтры — прыгарадзе [[Ліверпул]]а. Яго бацька працаваў тэлефонным інжынерам, маці — рэгістратаркай. Сям’я была каталіцкай, з ірландскімі каранямі. Яго юнацтва прыпала на 1980‑я гады — перыяд, калі паўночныя прамысловыя рэгіёны [[Англія|Англіі]] перажывалі цяжкія часы. Закрываліся шахты і заводы, расло беспрацоўе, а многія жыхары Поўначы былі перакананыя, што ўрад [[Маргарэт Тэтчэр]] больш клапоціцца пра Лондан і поўдзень краіны. У [[Лейбарысцкая партыя Вялікабрытаніі|Лейбарысцкую партыю]] ён уступіў ва ўзросце 15 гадоў.

Пасля школы паступіў у Фіцуільям-каледж [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]], дзе вывучаў англійскую літаратуру. Пазней успамінаў, што ў Кембрыджы сярод выпускнікоў дарагіх прыватных школ і дзяцей адвакатаў, бізнэсменаў і арыстакратаў хлопец з рабочай сям’і з паўночнай Англіі адчуваў сябе чужым. Там у 1989 годзе ён пазнаёміўся з Мары-Франс ван Хел — студэнткай з Нідэрландаў. У 2000 годзе пара пажанілася.

Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў дарадцам лейбарысцкіх палітыкаў, а таксама супрацоўнікам Нацыянальнай службы аховы здароўя. Калі ў 2001 годзе яго абралі ў [[Палата абшчын|Палату абшчын]] ад акругі Лі ў Вялікім Манчэстэры, ён быў адным з многіх маладых дэпутатаў, якія прыйшлі ў парламент на хвалі папулярнасці [[Тоні Блэр]]а.

У 2017 годзе Эндзі Бернэм перамог на выбарах мэра Вялікага Манчэстэра і пакінуў Палату абшчын. Затым ён яшчэ двойчы пераабіраўся мэрам, кожны раз перамагаючы з вялікім адрывам.

На пасадзе мэра зрабіў галоўнай тэмай развіццё паўночнай Англіі. Ён выступаў за перадачу паўнамоцтваў рэгіёнам, развіццё транспарту, будаўніцтва жылля і падтрымку бяздомных. Таксама ініцыяваў незалежныя расследаванні выпадкаў сэксуальнай эксплуатацыі дзяцей у Вялікім Манчэстэры. Іх вынікі выявілі сур’ёзныя пралікі ў працы паліцыі і сацыяльных службаў, якія на працягу гадоў не заўсёды належным чынам рэагавалі на паведамленні пра гвалт над непаўналетнімі.

Падчас [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]] Эндзі Бернэм уступіў у адкрыты канфлікт з кансерватыўным урадам [[Борыс Джонсан|Борыса Джонсана]]. Ён абвінавачваў цэнтральныя ўлады ў тым, што яны недастаткова падтрымліваюць паўночныя рэгіёны краіны і навязваюць ім рашэнні без уліку мясцовых патрэбаў. Спрэчкі адбываліся ў жывым эфіры і прыцягвалі ўвагу ўсёй краіны. Для многіх жыхароў поўначы Бернэм стаў сімвалам супраціву лонданскаму цэнтру, за ім замацавалася мянушка «кароль Поўначы».

У чэрвені 2026 года Эндзі Бернэм вярнуўся ў Палату абшчын пасля перамогі на дадатковых выбарах у Мэйкерфілдзе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бернэм Эндзі}}</text>
      <sha1>o8lgqz4anv6fdkni3nl853vwlrjv33e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166945</id>
      <parentid>5166944</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5201" sha1="grkzinhx7yxovovhe00wj5vqxijjbiq" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Эндзі Бернэм''' ({{lang-en|Andy Burnham}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі палітык, [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Эндру Мюрэй Бернэм ў 1970 годзе ў Эйнтры — прыгарадзе [[Ліверпул]]а. Яго бацька працаваў тэлефонным інжынерам, маці — рэгістратаркай. Сям’я была каталіцкай, з ірландскімі каранямі. Яго юнацтва прыпала на 1980‑я гады — перыяд, калі паўночныя прамысловыя рэгіёны [[Англія|Англіі]] перажывалі цяжкія часы. Закрываліся шахты і заводы, расло беспрацоўе, а многія жыхары Поўначы былі перакананыя, што ўрад [[Маргарэт Тэтчэр]] больш клапоціцца пра Лондан і поўдзень краіны. У [[Лейбарысцкая партыя Вялікабрытаніі|Лейбарысцкую партыю]] ён уступіў ва ўзросце 15 гадоў.

Пасля школы паступіў у Фіцуільям-каледж [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]], дзе вывучаў англійскую літаратуру. Пазней успамінаў, што ў Кембрыджы сярод выпускнікоў дарагіх прыватных школ і дзяцей адвакатаў, бізнэсменаў і арыстакратаў хлопец з рабочай сям’і з паўночнай Англіі адчуваў сябе чужым. Там у 1989 годзе ён пазнаёміўся з Мары-Франс ван Хел — студэнткай з Нідэрландаў. У 2000 годзе пара пажанілася.

Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў дарадцам лейбарысцкіх палітыкаў, а таксама супрацоўнікам Нацыянальнай службы аховы здароўя. Калі ў 2001 годзе яго абралі ў [[Палата абшчын|Палату абшчын]] ад акругі Лі ў Вялікім Манчэстэры, ён быў адным з многіх маладых дэпутатаў, якія прыйшлі ў парламент на хвалі папулярнасці [[Тоні Блэр]]а.

У 2017 годзе Эндзі Бернэм перамог на выбарах мэра Вялікага Манчэстэра і пакінуў Палату абшчын. Затым ён яшчэ двойчы пераабіраўся мэрам, кожны раз перамагаючы з вялікім адрывам.

На пасадзе мэра зрабіў галоўнай тэмай развіццё паўночнай Англіі. Ён выступаў за перадачу паўнамоцтваў рэгіёнам, развіццё транспарту, будаўніцтва жылля і падтрымку бяздомных. Таксама ініцыяваў незалежныя расследаванні выпадкаў сэксуальнай эксплуатацыі дзяцей у Вялікім Манчэстэры. Іх вынікі выявілі сур’ёзныя пралікі ў працы паліцыі і сацыяльных службаў, якія на працягу гадоў не заўсёды належным чынам рэагавалі на паведамленні пра гвалт над непаўналетнімі.

Падчас [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]] Эндзі Бернэм уступіў у адкрыты канфлікт з кансерватыўным урадам [[Борыс Джонсан|Борыса Джонсана]]. Ён абвінавачваў цэнтральныя ўлады ў тым, што яны недастаткова падтрымліваюць паўночныя рэгіёны краіны і навязваюць ім рашэнні без уліку мясцовых патрэбаў. Спрэчкі адбываліся ў жывым эфіры і прыцягвалі ўвагу ўсёй краіны. Для многіх жыхароў поўначы Бернэм стаў сімвалам супраціву лонданскаму цэнтру, за ім замацавалася мянушка «кароль Поўначы».

У чэрвені 2026 года Эндзі Бернэм вярнуўся ў Палату абшчын пасля перамогі на дадатковых выбарах у Мэйкерфілдзе. 17 чэрвеня стаў новым лідарам Лейбарысцкай партыі Вялікабрытаніі. 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бернэм Эндзі}}</text>
      <sha1>grkzinhx7yxovovhe00wj5vqxijjbiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Лагеры Трэцяга рэйха</title>
    <ns>10</ns>
    <id>810992</id>
    <revision>
      <id>5166947</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: « {{Навігацыйная табліца  | імя       = Нацысцкія лагеры  | state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;  | загаловак = [[Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры|Нацысцкія лагеры і месцы прымусовага ўтрымання]]  | выява     = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]]   | загаловак1 = Канцэнтра...»</comment>
      <origin>5166947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6991" sha1="iy2651pt95go5ufvbkbibdt4ig4h4zf" xml:space="preserve">
{{Навігацыйная табліца
 | імя       = Нацысцкія лагеры
 | state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
 | загаловак = [[Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры|Нацысцкія лагеры і месцы прымусовага ўтрымання]]
 | выява     = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]]

 | загаловак1 = Канцэнтрацыйныя лагеры ў Германіі
 | спіс1      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Арбайтсдорф (канцэнтрацыйны лагер)|Арбайтсдорф]]
* [[Берген-Бельзен]]
* [[Бергермор (канцэнтрацыйны лагер)|Бергермор]]
* [[Берлін-Марцан (канцэнтрацыйны лагер)|Берлін-Марцан]]
* [[Брайтэнау (канцэнтрацыйны лагер)|Брайтэнау]]
* [[Бухенвальд]]
* [[Вёбелін (канцэнтрацыйны лагер)|Вёбелін]]
* [[Гельзенберг (лагер)|Гельзенберг]]
* [[Грос-Розен (канцэнтрацыйны лагер)|Грос-Розен]]
* [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]]
* [[Мітэльбау-Дора]]
* [[Заксенгаўзен]]
* [[Каўферынг (канцэнтрацыйны лагер)|Каўферынг]]
* [[Мальхаў (канцэнтрацыйны лагер)|Мальхаў]]
* [[Маўтгаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтгаўзен]]
* [[Нідэрхаген (канцэнтрацыйны лагер)|Нідэрхаген]]
* [[Ноенгаме (канцэнтрацыйны лагер)|Ноенгаме]]
* [[Араніенбург (канцэнтрацыйны лагер)|Араніенбург]]
* [[Ордруф (канцэнтрацыйны лагер)|Ордруф]]
* [[Равенсбрук]]
* [[Флосенбюрг (канцэнтрацыйны лагер)|Флосенбюрг]]
* [[Хінцэрт (канцэнтрацыйны лагер)|Хінцэрт]]
* [[Эстэрвеген (канцэнтрацыйны лагер)|Эстэрвеген]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак2 = Канцэнтрацыйныя лагеры на акупаваных тэрыторыях
 | спіс2      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Амерсфорт (канцэнтрацыйны лагер)|Амерсфорт]]
* [[Баніца (канцэнтрацыйны лагер)|Баніца]]
* [[Бардуфос (канцэнтрацыйны лагер)|Бардуфос]]
* [[Багданаўка (канцэнтрацыйны лагер)|Багданаўка]]
* [[Бальцана (канцэнтрацыйны лагер)|Бальцана]]
* [[Брэтвет (канцэнтрацыйны лагер)|Брэтвет]]
* [[Вайвара (канцэнтрацыйны лагер)|Вайвара]]
* [[Вапнярка (канцэнтрацыйны лагер)|Вапнярка]]
* [[Гертагенбос (канцэнтрацыйны лагер)|Гертагенбос]]
* [[Грыні (канцэнтрацыйны лагер)|Грыні]]
* [[Дарніцкі канцэнтрацыйны лагер|Дарніца]]
* [[Дзялдава (канцэнтрацыйны лагер)|Дзялдава]]
* [[Дразды (канцэнтрацыйны лагер)|Дразды]]
* [[Каўен (канцэнтрацыйны лагер)|Каўен]]
* [[Клога (канцэнтрацыйны лагер)|Клога]]
* [[Канцэнтрацыйныя лагеры Крэменчуга|Крэменчуг]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Нацвайлер-Штрутгоф]]
* [[Олдэрні (канцэнтрацыйныя лагеры)|Олдэрні]]
* [[Плашаў (канцэнтрацыйны лагер)|Плашаў]]
* [[Панятова (канцэнтрацыйны лагер)|Панятова]]
* [[Палтаўскі канцэнтрацыйны лагер|Палтава]]
* [[Кайзервальд (канцэнтрацыйны лагер)|Рыга-Кайзервальд]]
* [[Рывальта (канцэнтрацыйны лагер)|Рывальта]]
* [[Рыз’ера-дзі-Сан-Саба]]
* [[Саласпілс (лагер)|Саласпілс]]
* [[Сяргееўскі канцэнтрацыйны лагер|Сяргееўка]]
* [[Сырэцкі канцэнтрацыйны лагер|Сырэц]]
* [[Фальстад (канцэнтрацыйны лагер)|Фальстад]]
* [[Фосалі (канцэнтрацыйны лагер)|Фосалі]]
* [[Фюнфбрунен (канцэнтрацыйны лагер)|Фюнфбрунен]]
* [[Црвені Крст (канцэнтрацыйны лагер)|Црвені Крст]]
* [[Юнгфернгоф]]
* [[Янаўскі канцэнтрацыйны лагер|Янаўскі лагер]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак3 = [[Лагер смерці|Лагеры смерці]]
 | спіс3      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Белжэц (лагер смерці)|Белжэц]]
* [[Майданек]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Аўшвіц]]
** [[Аўшвіц I]]
** [[Аўшвіц II — Біркенау|Аўшвіц II — Біркенау]]
** [[Аўшвіц III — Мановіц|Аўшвіц III — Мановіц]]
* [[Саймішце (лагер смерці)|Саймішце]]
* [[Сабібор (лагер смерці)|Сабібор]]
* [[Трэблінка]]
* [[Хелмна (лагер смерці)|Хелмна]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак4 = Транзітныя і перасыльныя лагеры
 | спіс4      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Ле-Вернэ (канцэнтрацыйны лагер)|Вернэ]]
* [[Вестэрборк (транзітны лагер)|Вестэрборк]]
* [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)|Дрансі]]
* [[Тэрэзіенштат]]
* [[Траўнікі (лагер)|Траўнікі]]
* [[Форт Брэндонк]]
* [[Форт дэ Раменвіль]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак5 = Іншыя лагеры і месцы прымусовага ўтрымання
 | спіс5      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Каўнаскае гета|Коўна]]
* [[Уманская яма|Умань]]
* [[Крэпасць Хоэнасперг|Хоэнасперг]]
* [[Хамельбург (лагер ваеннапалонных)|Хамельбург]]
* [[Шталаг VIII-E (308)|Шталаг VIII-E]]
* [[Штутгаф]]
* [[Узедом]]
&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Другая сусветная вайна]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Халакост]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Нацысцкая Германія]]
[[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iy2651pt95go5ufvbkbibdt4ig4h4zf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166949</id>
      <parentid>5166947</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6886" sha1="l33ufsbhguutibonta975w96thfsskl" xml:space="preserve">
{{Навігацыйная табліца
 | імя       = Лагеры Трэцяга рэйха
 | state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
 | загаловак = [[Лагеры Трэцяга рэйха]]
 | выява     = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]]

 | загаловак1 = Канцэнтрацыйныя лагеры ў Германіі
 | спіс1      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Арбайтсдорф (канцэнтрацыйны лагер)|Арбайтсдорф]]
* [[Берген-Бельзен]]
* [[Бергермор (канцэнтрацыйны лагер)|Бергермор]]
* [[Берлін-Марцан (канцэнтрацыйны лагер)|Берлін-Марцан]]
* [[Брайтэнау (канцэнтрацыйны лагер)|Брайтэнау]]
* [[Бухенвальд]]
* [[Вёбелін (канцэнтрацыйны лагер)|Вёбелін]]
* [[Гельзенберг (лагер)|Гельзенберг]]
* [[Грос-Розен (канцэнтрацыйны лагер)|Грос-Розен]]
* [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]]
* [[Мітэльбау-Дора]]
* [[Заксенгаўзен]]
* [[Каўферынг (канцэнтрацыйны лагер)|Каўферынг]]
* [[Мальхаў (канцэнтрацыйны лагер)|Мальхаў]]
* [[Маўтгаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтгаўзен]]
* [[Нідэрхаген (канцэнтрацыйны лагер)|Нідэрхаген]]
* [[Ноенгаме (канцэнтрацыйны лагер)|Ноенгаме]]
* [[Араніенбург (канцэнтрацыйны лагер)|Араніенбург]]
* [[Ордруф (канцэнтрацыйны лагер)|Ордруф]]
* [[Равенсбрук]]
* [[Флосенбюрг (канцэнтрацыйны лагер)|Флосенбюрг]]
* [[Хінцэрт (канцэнтрацыйны лагер)|Хінцэрт]]
* [[Эстэрвеген (канцэнтрацыйны лагер)|Эстэрвеген]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак2 = Канцэнтрацыйныя лагеры на акупаваных тэрыторыях
 | спіс2      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Амерсфорт (канцэнтрацыйны лагер)|Амерсфорт]]
* [[Баніца (канцэнтрацыйны лагер)|Баніца]]
* [[Бардуфос (канцэнтрацыйны лагер)|Бардуфос]]
* [[Багданаўка (канцэнтрацыйны лагер)|Багданаўка]]
* [[Бальцана (канцэнтрацыйны лагер)|Бальцана]]
* [[Брэтвет (канцэнтрацыйны лагер)|Брэтвет]]
* [[Вайвара (канцэнтрацыйны лагер)|Вайвара]]
* [[Вапнярка (канцэнтрацыйны лагер)|Вапнярка]]
* [[Гертагенбос (канцэнтрацыйны лагер)|Гертагенбос]]
* [[Грыні (канцэнтрацыйны лагер)|Грыні]]
* [[Дарніцкі канцэнтрацыйны лагер|Дарніца]]
* [[Дзялдава (канцэнтрацыйны лагер)|Дзялдава]]
* [[Дразды (канцэнтрацыйны лагер)|Дразды]]
* [[Каўен (канцэнтрацыйны лагер)|Каўен]]
* [[Клога (канцэнтрацыйны лагер)|Клога]]
* [[Канцэнтрацыйныя лагеры Крэменчуга|Крэменчуг]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Нацвайлер-Штрутгоф]]
* [[Олдэрні (канцэнтрацыйныя лагеры)|Олдэрні]]
* [[Плашаў (канцэнтрацыйны лагер)|Плашаў]]
* [[Панятова (канцэнтрацыйны лагер)|Панятова]]
* [[Палтаўскі канцэнтрацыйны лагер|Палтава]]
* [[Кайзервальд (канцэнтрацыйны лагер)|Рыга-Кайзервальд]]
* [[Рывальта (канцэнтрацыйны лагер)|Рывальта]]
* [[Рыз’ера-дзі-Сан-Саба]]
* [[Саласпілс (лагер)|Саласпілс]]
* [[Сяргееўскі канцэнтрацыйны лагер|Сяргееўка]]
* [[Сырэцкі канцэнтрацыйны лагер|Сырэц]]
* [[Фальстад (канцэнтрацыйны лагер)|Фальстад]]
* [[Фосалі (канцэнтрацыйны лагер)|Фосалі]]
* [[Фюнфбрунен (канцэнтрацыйны лагер)|Фюнфбрунен]]
* [[Црвені Крст (канцэнтрацыйны лагер)|Црвені Крст]]
* [[Юнгфернгоф]]
* [[Янаўскі канцэнтрацыйны лагер|Янаўскі лагер]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак3 = [[Лагер смерці|Лагеры смерці]]
 | спіс3      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Белжэц (лагер смерці)|Белжэц]]
* [[Майданек]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Аўшвіц]]
** [[Аўшвіц I]]
** [[Аўшвіц II — Біркенау|Аўшвіц II — Біркенау]]
** [[Аўшвіц III — Мановіц|Аўшвіц III — Мановіц]]
* [[Саймішце (лагер смерці)|Саймішце]]
* [[Сабібор (лагер смерці)|Сабібор]]
* [[Трэблінка]]
* [[Хелмна (лагер смерці)|Хелмна]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак4 = Транзітныя і перасыльныя лагеры
 | спіс4      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Ле-Вернэ (канцэнтрацыйны лагер)|Вернэ]]
* [[Вестэрборк (транзітны лагер)|Вестэрборк]]
* [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)|Дрансі]]
* [[Тэрэзіенштат]]
* [[Траўнікі (лагер)|Траўнікі]]
* [[Форт Брэндонк]]
* [[Форт дэ Раменвіль]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак5 = Іншыя лагеры і месцы прымусовага ўтрымання
 | спіс5      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Каўнаскае гета|Коўна]]
* [[Уманская яма|Умань]]
* [[Крэпасць Хоэнасперг|Хоэнасперг]]
* [[Хамельбург (лагер ваеннапалонных)|Хамельбург]]
* [[Шталаг VIII-E (308)|Шталаг VIII-E]]
* [[Штутгаф]]
* [[Узедом]]
&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Другая сусветная вайна]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Халакост]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Нацысцкая Германія]]
[[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l33ufsbhguutibonta975w96thfsskl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166950</id>
      <parentid>5166949</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Канцлагеры Трэцяга рэйха]] у [[Шаблон:Лагеры Трэцяга рэйха]]</comment>
      <origin>5166949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6886" sha1="l33ufsbhguutibonta975w96thfsskl" xml:space="preserve">
{{Навігацыйная табліца
 | імя       = Лагеры Трэцяга рэйха
 | state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
 | загаловак = [[Лагеры Трэцяга рэйха]]
 | выява     = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]]

 | загаловак1 = Канцэнтрацыйныя лагеры ў Германіі
 | спіс1      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Арбайтсдорф (канцэнтрацыйны лагер)|Арбайтсдорф]]
* [[Берген-Бельзен]]
* [[Бергермор (канцэнтрацыйны лагер)|Бергермор]]
* [[Берлін-Марцан (канцэнтрацыйны лагер)|Берлін-Марцан]]
* [[Брайтэнау (канцэнтрацыйны лагер)|Брайтэнау]]
* [[Бухенвальд]]
* [[Вёбелін (канцэнтрацыйны лагер)|Вёбелін]]
* [[Гельзенберг (лагер)|Гельзенберг]]
* [[Грос-Розен (канцэнтрацыйны лагер)|Грос-Розен]]
* [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]]
* [[Мітэльбау-Дора]]
* [[Заксенгаўзен]]
* [[Каўферынг (канцэнтрацыйны лагер)|Каўферынг]]
* [[Мальхаў (канцэнтрацыйны лагер)|Мальхаў]]
* [[Маўтгаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтгаўзен]]
* [[Нідэрхаген (канцэнтрацыйны лагер)|Нідэрхаген]]
* [[Ноенгаме (канцэнтрацыйны лагер)|Ноенгаме]]
* [[Араніенбург (канцэнтрацыйны лагер)|Араніенбург]]
* [[Ордруф (канцэнтрацыйны лагер)|Ордруф]]
* [[Равенсбрук]]
* [[Флосенбюрг (канцэнтрацыйны лагер)|Флосенбюрг]]
* [[Хінцэрт (канцэнтрацыйны лагер)|Хінцэрт]]
* [[Эстэрвеген (канцэнтрацыйны лагер)|Эстэрвеген]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак2 = Канцэнтрацыйныя лагеры на акупаваных тэрыторыях
 | спіс2      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Амерсфорт (канцэнтрацыйны лагер)|Амерсфорт]]
* [[Баніца (канцэнтрацыйны лагер)|Баніца]]
* [[Бардуфос (канцэнтрацыйны лагер)|Бардуфос]]
* [[Багданаўка (канцэнтрацыйны лагер)|Багданаўка]]
* [[Бальцана (канцэнтрацыйны лагер)|Бальцана]]
* [[Брэтвет (канцэнтрацыйны лагер)|Брэтвет]]
* [[Вайвара (канцэнтрацыйны лагер)|Вайвара]]
* [[Вапнярка (канцэнтрацыйны лагер)|Вапнярка]]
* [[Гертагенбос (канцэнтрацыйны лагер)|Гертагенбос]]
* [[Грыні (канцэнтрацыйны лагер)|Грыні]]
* [[Дарніцкі канцэнтрацыйны лагер|Дарніца]]
* [[Дзялдава (канцэнтрацыйны лагер)|Дзялдава]]
* [[Дразды (канцэнтрацыйны лагер)|Дразды]]
* [[Каўен (канцэнтрацыйны лагер)|Каўен]]
* [[Клога (канцэнтрацыйны лагер)|Клога]]
* [[Канцэнтрацыйныя лагеры Крэменчуга|Крэменчуг]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Нацвайлер-Штрутгоф]]
* [[Олдэрні (канцэнтрацыйныя лагеры)|Олдэрні]]
* [[Плашаў (канцэнтрацыйны лагер)|Плашаў]]
* [[Панятова (канцэнтрацыйны лагер)|Панятова]]
* [[Палтаўскі канцэнтрацыйны лагер|Палтава]]
* [[Кайзервальд (канцэнтрацыйны лагер)|Рыга-Кайзервальд]]
* [[Рывальта (канцэнтрацыйны лагер)|Рывальта]]
* [[Рыз’ера-дзі-Сан-Саба]]
* [[Саласпілс (лагер)|Саласпілс]]
* [[Сяргееўскі канцэнтрацыйны лагер|Сяргееўка]]
* [[Сырэцкі канцэнтрацыйны лагер|Сырэц]]
* [[Фальстад (канцэнтрацыйны лагер)|Фальстад]]
* [[Фосалі (канцэнтрацыйны лагер)|Фосалі]]
* [[Фюнфбрунен (канцэнтрацыйны лагер)|Фюнфбрунен]]
* [[Црвені Крст (канцэнтрацыйны лагер)|Црвені Крст]]
* [[Юнгфернгоф]]
* [[Янаўскі канцэнтрацыйны лагер|Янаўскі лагер]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак3 = [[Лагер смерці|Лагеры смерці]]
 | спіс3      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Белжэц (лагер смерці)|Белжэц]]
* [[Майданек]]
* [[Малы Трасцянец]]
* [[Аўшвіц]]
** [[Аўшвіц I]]
** [[Аўшвіц II — Біркенау|Аўшвіц II — Біркенау]]
** [[Аўшвіц III — Мановіц|Аўшвіц III — Мановіц]]
* [[Саймішце (лагер смерці)|Саймішце]]
* [[Сабібор (лагер смерці)|Сабібор]]
* [[Трэблінка]]
* [[Хелмна (лагер смерці)|Хелмна]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак4 = Транзітныя і перасыльныя лагеры
 | спіс4      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Ле-Вернэ (канцэнтрацыйны лагер)|Вернэ]]
* [[Вестэрборк (транзітны лагер)|Вестэрборк]]
* [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)|Дрансі]]
* [[Тэрэзіенштат]]
* [[Траўнікі (лагер)|Траўнікі]]
* [[Форт Брэндонк]]
* [[Форт дэ Раменвіль]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак5 = Іншыя лагеры і месцы прымусовага ўтрымання
 | спіс5      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Каўнаскае гета|Коўна]]
* [[Уманская яма|Умань]]
* [[Крэпасць Хоэнасперг|Хоэнасперг]]
* [[Хамельбург (лагер ваеннапалонных)|Хамельбург]]
* [[Шталаг VIII-E (308)|Шталаг VIII-E]]
* [[Штутгаф]]
* [[Узедом]]
&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Другая сусветная вайна]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Халакост]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Нацысцкая Германія]]
[[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l33ufsbhguutibonta975w96thfsskl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166953</id>
      <parentid>5166950</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6868" sha1="ijl3ji23dil99d1tspznf20ncosqq0a" xml:space="preserve">
{{Навігацыйная табліца
 | імя       = Лагеры Трэцяга рэйха
 | state     = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
 | загаловак = [[Лагеры Трэцяга рэйха]]
 | выява     = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]]

 | загаловак1 = Канцэнтрацыйныя лагеры ў Германіі
 | спіс1      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Арбайтсдорф (канцэнтрацыйны лагер)|Арбайтсдорф]]
* [[Берген-Бельзен]]
* [[Бергермор (канцэнтрацыйны лагер)|Бергермор]]
* [[Берлін-Марцан (канцэнтрацыйны лагер)|Берлін-Марцан]]
* [[Брайтэнау (канцэнтрацыйны лагер)|Брайтэнау]]
* [[Бухенвальд]]
* [[Вёбелін (канцэнтрацыйны лагер)|Вёбелін]]
* [[Гельзенберг (лагер)|Гельзенберг]]
* [[Грос-Розен (канцэнтрацыйны лагер)|Грос-Розен]]
* [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]]
* [[Мітэльбау-Дора]]
* [[Заксенгаўзен]]
* [[Каўферынг (канцэнтрацыйны лагер)|Каўферынг]]
* [[Мальхаў (канцэнтрацыйны лагер)|Мальхаў]]
* [[Маўтгаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтгаўзен]]
* [[Нідэрхаген (канцэнтрацыйны лагер)|Нідэрхаген]]
* [[Ноенгаме (канцэнтрацыйны лагер)|Ноенгаме]]
* [[Араніенбург (канцэнтрацыйны лагер)|Араніенбург]]
* [[Ордруф (канцэнтрацыйны лагер)|Ордруф]]
* [[Равенсбрук]]
* [[Флосенбюрг (канцэнтрацыйны лагер)|Флосенбюрг]]
* [[Хінцэрт (канцэнтрацыйны лагер)|Хінцэрт]]
* [[Эстэрвеген (канцэнтрацыйны лагер)|Эстэрвеген]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак2 = Канцэнтрацыйныя лагеры на акупаваных тэрыторыях
 | спіс2      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Амерсфорт (канцэнтрацыйны лагер)|Амерсфорт]]
* [[Баніца (канцэнтрацыйны лагер)|Баніца]]
* [[Бардуфос (канцэнтрацыйны лагер)|Бардуфос]]
* [[Багданаўка (канцэнтрацыйны лагер)|Багданаўка]]
* [[Бальцана (канцэнтрацыйны лагер)|Бальцана]]
* [[Брэтвет (канцэнтрацыйны лагер)|Брэтвет]]
* [[Вайвара (канцэнтрацыйны лагер)|Вайвара]]
* [[Вапнярка (канцэнтрацыйны лагер)|Вапнярка]]
* [[Гертагенбос (канцэнтрацыйны лагер)|Гертагенбос]]
* [[Грыні (канцэнтрацыйны лагер)|Грыні]]
* [[Дарніцкі канцэнтрацыйны лагер|Дарніца]]
* [[Дзялдава (канцэнтрацыйны лагер)|Дзялдава]]
* [[Дразды (канцэнтрацыйны лагер)|Дразды]]
* [[Каўен (канцэнтрацыйны лагер)|Каўен]]
* [[Клога (канцэнтрацыйны лагер)|Клога]]
* [[Канцэнтрацыйныя лагеры Крэменчуга|Крэменчуг]]
* [[Трасцянец]]
* [[Нацвайлер-Штрутгоф]]
* [[Олдэрні (канцэнтрацыйныя лагеры)|Олдэрні]]
* [[Плашаў (канцэнтрацыйны лагер)|Плашаў]]
* [[Панятова (канцэнтрацыйны лагер)|Панятова]]
* [[Палтаўскі канцэнтрацыйны лагер|Палтава]]
* [[Кайзервальд (канцэнтрацыйны лагер)|Рыга-Кайзервальд]]
* [[Рывальта (канцэнтрацыйны лагер)|Рывальта]]
* [[Рыз’ера-дзі-Сан-Саба]]
* [[Саласпілс (лагер)|Саласпілс]]
* [[Сяргееўскі канцэнтрацыйны лагер|Сяргееўка]]
* [[Сырэцкі канцэнтрацыйны лагер|Сырэц]]
* [[Фальстад (канцэнтрацыйны лагер)|Фальстад]]
* [[Фосалі (канцэнтрацыйны лагер)|Фосалі]]
* [[Фюнфбрунен (канцэнтрацыйны лагер)|Фюнфбрунен]]
* [[Црвені Крст (канцэнтрацыйны лагер)|Црвені Крст]]
* [[Юнгфернгоф]]
* [[Янаўскі канцэнтрацыйны лагер|Янаўскі лагер]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак3 = [[Лагер смерці|Лагеры смерці]]
 | спіс3      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Белжэц (лагер смерці)|Белжэц]]
* [[Майданек]]
* [[Трасцянец]]
* [[Аўшвіц]]
** [[Аўшвіц I]]
** [[Аўшвіц II — Біркенау|Аўшвіц II — Біркенау]]
** [[Аўшвіц III — Мановіц|Аўшвіц III — Мановіц]]
* [[Саймішце (лагер смерці)|Саймішце]]
* [[Сабібор (лагер смерці)|Сабібор]]
* [[Трэблінка]]
* [[Хелмна (лагер смерці)|Хелмна]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак4 = Транзітныя і перасыльныя лагеры
 | спіс4      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Ле-Вернэ (канцэнтрацыйны лагер)|Вернэ]]
* [[Вестэрборк (транзітны лагер)|Вестэрборк]]
* [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)|Дрансі]]
* [[Тэрэзіенштат]]
* [[Траўнікі (лагер)|Траўнікі]]
* [[Форт Брэндонк]]
* [[Форт дэ Раменвіль]]
&lt;/div&gt;

 | загаловак5 = Іншыя лагеры і месцы прымусовага ўтрымання
 | спіс5      = &lt;div class=&quot;hlist&quot;&gt;
* [[Каўнаскае гета|Коўна]]
* [[Уманская яма|Умань]]
* [[Крэпасць Хоэнасперг|Хоэнасперг]]
* [[Хамельбург (лагер ваеннапалонных)|Хамельбург]]
* [[Шталаг VIII-E (308)|Шталаг VIII-E]]
* [[Штутгаф]]
* [[Узедом]]
&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Другая сусветная вайна]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Халакост]]
[[Катэгорыя:Шаблоны:Нацысцкая Германія]]
[[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijl3ji23dil99d1tspznf20ncosqq0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Канцлагеры Трэцяга рэйха</title>
    <ns>10</ns>
    <id>810993</id>
    <redirect title="Шаблон:Лагеры Трэцяга рэйха" />
    <revision>
      <id>5166951</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Канцлагеры Трэцяга рэйха]] у [[Шаблон:Лагеры Трэцяга рэйха]]</comment>
      <origin>5166951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="glbpv0cq590j2er8z1h9m7rrd8aetpo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Лагеры Трэцяга рэйха]]</text>
      <sha1>glbpv0cq590j2er8z1h9m7rrd8aetpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Фёдаравіч Карэцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810994</id>
    <revision>
      <id>5166957</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Сяргей Карэцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) —   == Біяграфія == Нарадзіўся ў Луцку ў 1978 годзе.   У групе кампаній «Кантыніум» быў памочнікам суўладальніка кампаніі і народнага дэпутата ад фракцыі «За адзіную Украіну» Ігара Ерамеева. У 2006 годзе трапіў спіс кан...»</comment>
      <origin>5166957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="kzwxc7pffodyngbroe19emuy5py0nk0" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Сяргей Карэцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — 

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Луцку ў 1978 годзе. 

У групе кампаній «Кантыніум» быў памочнікам суўладальніка кампаніі і народнага дэпутата ад фракцыі «За адзіную Украіну» Ігара Ерамеева. У 2006 годзе трапіў спіс кандыдатаў у парламент ад «Народнага блока Літвіна». У 2013 годзе ён перайшоў на пасаду генеральнага дырэктара сеткі АЗС WOG, якая належала «Кантыніуму».

Пасля таго як дзяржава нацыяналізавала кампаніі «Укрнафта» і «Укртатнафта», ён узначаліў абедзве кампаніі. У пачатку 2025 года Карэцкі падаў сваю кандыдатуру на пасаду кіраўніка «Нафтагаза» і перамог у конкурсе. Пад яго кіраўніцтвам кампанія, якая толькі што прайшла цяжкі ацяпляльны сезон 2024—2025 гадоў, пачала назапашваць газ на наступную зіму. Карэцкі таксама адказваў за пошук крэдытораў для гэтага.

[[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] прапаноўваў яму ўзначаліць Міністэрства энергетыкі, аднак Карэцкі адмовіўся, перакананы, што яму варта застацца ў «Нафтагазе» напярэдадні зімовага сезона.

У 2026 годзе Уладзімір Зяленскі ў рамках ініцыятывы па змяненні складу ўрада ўнёс у Вярхоўную Раду прпапанову аб прызначэнні Сяргея Карэцкага на пасаду Прэм'ер-міністра Украіны. Вярхоўная Рада прагаласавала за прызначэнне Сяргея Карэцкага Прэм'ер-міністрам Украіны 16 ліпеня 2026 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Карэцкі Сяргей}}</text>
      <sha1>kzwxc7pffodyngbroe19emuy5py0nk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166959</id>
      <parentid>5166957</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="befdg6k0215ag9qioawfwc6pu5to2kk" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Сяргей Фёдаравіч Карэцкі''' ({{lang-uk|Сергій Федорович Корецький}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі прадпрымальнік і дзяржаўны дзеяч. [[Прэм’ер-міністр Украіны]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Луцку ў 1978 годзе. Тут атрымаў вышэйшую адукацыю.

У групе кампаній «Кантыніум» быў памочнікам суўладальніка кампаніі і народнага дэпутата ад фракцыі «За адзіную Украіну» Ігара Ерамеева. У 2006 годзе трапіў спіс кандыдатаў у парламент ад «Народнага блока Літвіна». У 2013 годзе ён перайшоў на пасаду генеральнага дырэктара сеткі АЗС WOG, якая належала «Кантыніуму».

Пасля таго як дзяржава нацыяналізавала кампаніі «Укрнафта» і «Укртатнафта», ён узначаліў абедзве кампаніі. У пачатку 2025 года Карэцкі падаў сваю кандыдатуру на пасаду кіраўніка «Нафтагаза» і перамог у конкурсе. Пад яго кіраўніцтвам кампанія, якая толькі што прайшла цяжкі ацяпляльны сезон 2024—2025 гадоў, пачала назапашваць газ на наступную зіму. Карэцкі таксама адказваў за пошук крэдытораў для гэтага.

[[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] прапаноўваў яму ўзначаліць Міністэрства энергетыкі, аднак Карэцкі адмовіўся, перакананы, што яму варта застацца ў «Нафтагазе» напярэдадні зімовага сезона.

У 2026 годзе Уладзімір Зяленскі ў рамках ініцыятывы па змяненні складу ўрада ўнёс у Вярхоўную Раду прпапанову аб прызначэнні Сяргея Карэцкага на пасаду Прэм'ер-міністра Украіны. Вярхоўная Рада прагаласавала за прызначэнне Сяргея Карэцкага Прэм'ер-міністрам Украіны 16 ліпеня 2026 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Карэцкі Сяргей}}</text>
      <sha1>befdg6k0215ag9qioawfwc6pu5to2kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166960</id>
      <parentid>5166959</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[Сяргей Карэцкі]] у [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>5166959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="befdg6k0215ag9qioawfwc6pu5to2kk" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Сяргей Фёдаравіч Карэцкі''' ({{lang-uk|Сергій Федорович Корецький}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі прадпрымальнік і дзяржаўны дзеяч. [[Прэм’ер-міністр Украіны]] з 2026 года.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў Луцку ў 1978 годзе. Тут атрымаў вышэйшую адукацыю.

У групе кампаній «Кантыніум» быў памочнікам суўладальніка кампаніі і народнага дэпутата ад фракцыі «За адзіную Украіну» Ігара Ерамеева. У 2006 годзе трапіў спіс кандыдатаў у парламент ад «Народнага блока Літвіна». У 2013 годзе ён перайшоў на пасаду генеральнага дырэктара сеткі АЗС WOG, якая належала «Кантыніуму».

Пасля таго як дзяржава нацыяналізавала кампаніі «Укрнафта» і «Укртатнафта», ён узначаліў абедзве кампаніі. У пачатку 2025 года Карэцкі падаў сваю кандыдатуру на пасаду кіраўніка «Нафтагаза» і перамог у конкурсе. Пад яго кіраўніцтвам кампанія, якая толькі што прайшла цяжкі ацяпляльны сезон 2024—2025 гадоў, пачала назапашваць газ на наступную зіму. Карэцкі таксама адказваў за пошук крэдытораў для гэтага.

[[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] прапаноўваў яму ўзначаліць Міністэрства энергетыкі, аднак Карэцкі адмовіўся, перакананы, што яму варта застацца ў «Нафтагазе» напярэдадні зімовага сезона.

У 2026 годзе Уладзімір Зяленскі ў рамках ініцыятывы па змяненні складу ўрада ўнёс у Вярхоўную Раду прпапанову аб прызначэнні Сяргея Карэцкага на пасаду Прэм'ер-міністра Украіны. Вярхоўная Рада прагаласавала за прызначэнне Сяргея Карэцкага Прэм'ер-міністрам Украіны 16 ліпеня 2026 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Прэм’ер-міністры Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Карэцкі Сяргей}}</text>
      <sha1>befdg6k0215ag9qioawfwc6pu5to2kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Жан Рафаэль Шчарбакоўскі</title>
    <ns>1</ns>
    <id>810995</id>
    <revision>
      <id>5166958</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>РФС</username>
        <id>109427</id>
      </contributor>
      <comment>/* Раздзел Сям'я */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5166958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="d8o8gm4sep9l6ysplrq1v500zzuoocn" xml:space="preserve">== Раздзел Сям'я ==

Вітаю! Я з'яўляюся прадстаўніком сям'і Жана-Рафаэля Шчарбакоўскага. Намі былі адпраўлены афіцыйныя спартыўныя дакументы, арыгінальная грамата чэмпіянату СССР і архіўныя выразкі бацькі (Генадзя Шчарбакоўскага) на праверку валанцёрам на пошту info-be@wikimedia.org. 

Дадзеныя дакументы пацвярджаюць першы гістарычны рэкорд БССР па шорт-трэку і працу з Заслужаным трэнерам БССР Сяргеем Нікішыным. Калі ласка, не выдаляйце праўкі ў раздзеле «Сям'я», мы чакаем прысваення афіцыйнага нумара праверкі (VRT-тыкета). Дзякуй за разуменне! [[Удзельнік:РФС|РФС]] ([[Размовы з удзельнікам:РФС|размовы]]) 15:41, 17 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>d8o8gm4sep9l6ysplrq1v500zzuoocn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Карэцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810996</id>
    <redirect title="Сяргей Фёдаравіч Карэцкі" />
    <revision>
      <id>5166961</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[Сяргей Карэцкі]] у [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>5166961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="3ip14gq260eszg8oinuhi3p3qxxb18g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Сяргей Фёдаравіч Карэцкі]]</text>
      <sha1>3ip14gq260eszg8oinuhi3p3qxxb18g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Ню-метал-гурты ЗША</title>
    <ns>14</ns>
    <id>810997</id>
    <revision>
      <id>5166963</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Ню-метал-гурты паводле краін]] [[Катэгорыя:Метал-гурты ЗША]]»</comment>
      <origin>5166963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="49joig559a2cedhreaxccixfgmqnsff" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Ню-метал-гурты паводле краін]]
[[Катэгорыя:Метал-гурты ЗША]]</text>
      <sha1>49joig559a2cedhreaxccixfgmqnsff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Неафіцыйныя адаптацыі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>810998</id>
    <revision>
      <id>5166973</id>
      <timestamp>2026-07-17T12:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «Адаптацыі, створаныя без дазволу першапачатковых стваральнікаў або ўладальнікаў. Cюды не ўключаюцца адаптацыі твораў, якія знаходзяцца ў [[Грамадскі набытак|грамадскім]] [[Грамадскі набытак|набытку]]. [[Катэгорыя:Творы паводле твораў]]»</comment>
      <origin>5166973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="t4bh6zjnan56mb0ljo3pesnmay924tc" xml:space="preserve">Адаптацыі, створаныя без дазволу першапачатковых стваральнікаў або ўладальнікаў. Cюды не ўключаюцца адаптацыі твораў, якія знаходзяцца ў [[Грамадскі набытак|грамадскім]] [[Грамадскі набытак|набытку]].
[[Катэгорыя:Творы паводле твораў]]</text>
      <sha1>t4bh6zjnan56mb0ljo3pesnmay924tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юзаф Семірадскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810999</id>
    <revision>
      <id>5166978</id>
      <timestamp>2026-07-17T13:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Навуковец |Імя                  = Юзаф Семірадскі |Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}} |Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg |Шырыня               = 220 |Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе. |Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}} |Месца нараджэння     = [[Харкаў]], Харкаўская губерн...»</comment>
      <origin>5166978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16279" sha1="l9jx8gtcwry8gw8n09n2pymzk2dnmod" xml:space="preserve">{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' (таксама вядомы як '''Іосіф Семірадскі'''; {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; 16 (28) сакавіка 1858, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[Палеазой|палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду Семірадскіх (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Мінскі павет|Мінскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Навагрудскае ваяводства (1507—1795)|Навагрудскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «Гаспадыня літоўская», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]] (такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам). Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі Есьманаў (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), Ваньковічаў і Манюшкаў&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўся ў Харкаве, бо менавіта там яго сям'я, апынуўшыся на Харкаўшчыне, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў ІІІ Гімназію ў Варшаве. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з'яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «Konwent Polonia»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях. 

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар'еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні Андаў. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў. 

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як прыват-дацэнт. У 1894 годзе стаў экстраардынарным прафесарам, а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду ардынарнага прафесара палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду прарэктара. 

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з'яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «Macierz Polska» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З'яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з Міхалам Ёркаш-Кохам)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам Дзяржаўнага геалагічнага інстытута і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям'і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «Kosmos» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=|title=Nekrolog - Obrońca Lwowa|publisher=Kurier Warszawski. nr 344|date=13 снежня 1933|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882–83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>l9jx8gtcwry8gw8n09n2pymzk2dnmod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166979</id>
      <parentid>5166978</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5166979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16236" sha1="aal879l7ght32ky6d3rdvl8ct8edhzb" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[Палеазой|палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду Семірадскіх (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Мінскі павет|Мінскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Навагрудскае ваяводства (1507—1795)|Навагрудскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «Гаспадыня літоўская», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]] (такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам). Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі Есьманаў (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), Ваньковічаў і Манюшкаў&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўся ў Харкаве, бо менавіта там яго сям'я, апынуўшыся на Харкаўшчыне, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў ІІІ Гімназію ў Варшаве. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з'яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «Konwent Polonia»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях. 

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар'еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні Андаў. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў. 

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як прыват-дацэнт. У 1894 годзе стаў экстраардынарным прафесарам, а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду ардынарнага прафесара палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду прарэктара. 

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з'яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «Macierz Polska» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З'яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з Міхалам Ёркаш-Кохам)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам Дзяржаўнага геалагічнага інстытута і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям'і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «Kosmos» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=|title=Nekrolog - Obrońca Lwowa|publisher=Kurier Warszawski. nr 344|date=13 снежня 1933|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882–83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>aal879l7ght32ky6d3rdvl8ct8edhzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166983</id>
      <parentid>5166979</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16618" sha1="7oqcicdiv5308xw1b5w4i62ckpf3glg" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду Семірадскіх (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўся ў Харкаве, бо менавіта там яго сям’я, апынуўшыся на Харкаўшчыне, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=|title=Nekrolog - Obrońca Lwowa|publisher=Kurier Warszawski. nr 344|date=13 снежня 1933|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;..
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>7oqcicdiv5308xw1b5w4i62ckpf3glg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166984</id>
      <parentid>5166983</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Узнагароды */</comment>
      <origin>5166984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16655" sha1="no8nahwexglqfdgvad4wdv065qmxrk2" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду Семірадскіх (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўся ў Харкаве, бо менавіта там яго сям’я, апынуўшыся на Харкаўшчыне, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>no8nahwexglqfdgvad4wdv065qmxrk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166986</id>
      <parentid>5166984</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16682" sha1="22mexqgmo4e4b6g5kawlqccomuyysd4" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Нарадзіўся ў Харкаве, бо менавіта там яго сям’я, апынуўшыся на Харкаўшчыне, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>22mexqgmo4e4b6g5kawlqccomuyysd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166987</id>
      <parentid>5166986</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16967" sha1="9m8cvbincr4jk0vjtanfk5g2xms3i7h" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец
|Імя                  = Юзаф Семірадскі
|Арыгінал імя         = {{lang-pl|Józef Siemiradzki}}
|Фота                 = Józef Siemiradzki.jpg
|Шырыня               = 220
|Подпіс               = Юзаф Семірадскі ў 1881 годзе.
|Дата нараджэння      = {{ДН|28|3|1858|16}}
|Месца нараджэння     = [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]
|Дата смерці          = {{ДС|12|12|1933}}
|Месца смерці         = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}&lt;br&gt;{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча}}
|Род дзейнасці        = [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], выкладчык, этнограф, падарожнік
|Месца працы          = [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскі ўніверсітэт]]
|Навуковае званне     = прафесар
|Альма-матэр          = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]]
|Узнагароды і прэміі  = 
}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Юзаф-Вацлаў Семірадскі нарадзіўся 16 (28) сакавіка 1858 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Згодна са знойдзенымі ў архівах метрыкамі, ён меў падвойнае імя&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;. Яго нараджэнне на Харкаўшчыне было абумоўлена тым, што сям’я, апынуўшыся там, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>9m8cvbincr4jk0vjtanfk5g2xms3i7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166992</id>
      <parentid>5166987</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5166992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15549" sha1="h677yir1djoojlnutg8m7tyblcxmj10" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Юзаф-Вацлаў Семірадскі нарадзіўся 16 (28) сакавіка 1858 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Згодна са знойдзенымі ў архівах метрыкамі, ён меў падвойнае імя&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;. Яго нараджэнне на Харкаўшчыне было абумоўлена тым, што сям’я, апынуўшыся там, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>h677yir1djoojlnutg8m7tyblcxmj10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166993</id>
      <parentid>5166992</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Выпускнікі Дэрпцкага ўніверсітэта]]; дададзена [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5166993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15578" sha1="du6li2z6g1fw2jhk0oj05l491q80zzu" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Юзаф-Вацлаў Семірадскі нарадзіўся 16 (28) сакавіка 1858 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Згодна са знойдзенымі ў архівах метрыкамі, ён меў падвойнае імя&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;. Яго нараджэнне на Харкаўшчыне было абумоўлена тым, што сям’я, апынуўшыся там, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>du6li2z6g1fw2jhk0oj05l491q80zzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166994</id>
      <parentid>5166993</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]]; дададзена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5166994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15578" sha1="6iw9z39wuhzcwo4ddiybx3aswn6lge0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Юзаф-Вацлаў Семірадскі нарадзіўся 16 (28) сакавіка 1858 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Згодна са знойдзенымі ў архівах метрыкамі, ён меў падвойнае імя&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;. Яго нараджэнне на Харкаўшчыне было абумоўлена тым, што сям’я, апынуўшыся там, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]]</text>
      <sha1>6iw9z39wuhzcwo4ddiybx3aswn6lge0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167131</id>
      <parentid>5166994</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15633" sha1="3guzx41tct8n7qb18urmathm26852aa" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Семірадскі}}
{{Навуковец}}

'''Ю́заф Семіра́дскі''' ({{lang-pl|Józef Siemiradzki}}; {{ДН|28|3|1858|16}}, [[Харкаў]], [[Харкаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|12|12|1933}}, [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) — польскі [[геалогія|геолаг]], [[палеанталогія|палеантолаг]], этнограф і падарожнік. Прафесар [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага ўніверсітэта]] (1901—1933) і яго рэктар (1926—1927). Даследчык закамянеласцяў і стратыграфіі [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]], вывучаў [[палеазой]] на [[Падолле|Падоллі]] і праводзіў маштабныя даследаванні ў [[Анды|Андах]].

== Біяграфія ==
Паходзіў са шляхецкага роду [[Семірадскія|Семірадскіх]] (першапачаткова насілі прозвішча Сяміградскія, потым Сяміградскія-Рамашкевічы), вядомага ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з 1602 года. Спярша прадстаўнікі роду аселі ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], пазней перабраліся ў [[Менскі павет|Менскі]], а ў XVIII стагоддзі частка роду перамясцілася ў [[Новагародскае ваяводства]]. Бацька навукоўца, прафесійны вайсковец Тэлесфар Семірадскі, нарадзіўся ў 1827 годзе ў родавым маёнтку [[Ярошычы (Навагрудскі раён)|Ярошычы]] каля возера [[Свіцязь (возера, Беларусь)|Свіцязь]] і быў ахрышчаны ў валеўскім касцёле. Маці — Наталля з Фрыбесаў, дачка Вінцэнта Фрыбеса і Ізабэлы Прушынскай са старажытнага роду з [[Каралішчавічы|Каралішчавічаў]]. Родная сястра бабкі Ізабэлы — [[Ганна Цюндзявіцкая]], аўтарка вядомай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]», а другая сястра, Міхаліна, была маці сусветна вядомага мастака [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Такім чынам, мастак даводзіўся Юзафу стрыечным дзядзькам. Сваяцкія сувязі таксама ядналі Семірадскіх з родамі [[Есьманы (род)|Есьманаў]] (сваякоў [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]]), [[Ваньковічы|Ваньковічаў]] і [[Манюшкі|Манюшкаў]]&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/1529448535863716/posts/1545105297631373/|title=Страчаны і вернуты: гісторыя Юзафа Семірадскага|publisher=Facebook: VANDRAHORA|author=Зміцер Юркевіч|date=2024|lang=be|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Юзаф-Вацлаў Семірадскі нарадзіўся 16 (28) сакавіка 1858 года ў [[Харкаў|Харкаве]]. Згодна са знойдзенымі ў архівах метрыкамі, ён меў падвойнае імя&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;. Яго нараджэнне на Харкаўшчыне было абумоўлена тым, што сям’я, апынуўшыся там, падтрымлівала цесныя стасункі з прафесарам [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Аляксандр Міцкевіч|Аляксандрам Міцкевічам]] (братам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]) і яго жонкай. Юзаф скончыў [[ІІІ Гімназія ў Варшаве|ІІІ Гімназію ў Варшаве]]. Пазней вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Імператарскім Дэрпцкім універсітэце]]. Падчас вучобы з’яўляўся філістрам студэнцкай карпарацыі «[[Konwent Polonia]]»{{sfn|Minkiewicz|1978|с=222}}. У 1882 годзе была надрукавана яго першая праца, прысвечаная ледавіковым валунам на польскіх землях.

У лістападзе 1918 года, падчас [[Польска-ўкраінская вайна (1918—1919)|польска-ўкраінскай вайны]], быў адным з першых арганізатараў польскай Грамадзянскай міліцыі ў Львове, за што пазней быў адзначаны ваеннымі ўзнагародамі.

Памёр 12 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны ў сямейнай магіле Семірадскіх на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак 67-6-1,2).

[[Файл:Józef Siemiradzki grób.jpg|міні|240px|злева|Магіла Юзафа Семірадскага на Павонзкаўскіх могілках.]]

== Навуковая і даследчая дзейнасць ==
[[Файл:Jan Sztolcman, Józef Siemiradzki and dog.jpg|міні|зправа|Юзаф Семірадскі і [[Ян Штольцман]], у [[Эквадор]]ы ў 1883 годзе, ля іх ног сабака Штольцмана па мянушцы Джок — удзельніца экспедыцый з 1877 па 1884 гады.]]
У хуткім часе пасля пачатку навуковай кар’еры Юзаф Семірадскі выправіўся ў [[Лацінская Амерыка|Лацінскую Амерыку]], якую наведваў тройчы на працягу 1882—1897 гадоў (у 1882—1883, 1892 і 1895 гадах). Ён праводзіў шырокамаштабныя даследаванні [[Анды|Андаў]]. Акрамя геалагічных інтарэсаў, ім кіравала жаданне вывучыць лёс польскіх і беларускіх эмігрантаў, асабліва сялянскай масавай эміграцыі другой паловы XIX стагоддзя. Вынікам гэтых экспедыцый сталі шматлікія падарожныя нарысы і рэпартажы. Яго першая кніга «Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83» (выйшла ў 1885 годзе) утрымлівала гравюры, створаныя на аснове ўласных малюнкаў аўтара з падарожжаў.

З 1887 года выкладаў у Львоўскім універсітэце як [[прыват-дацэнт]]. У 1894 годзе стаў [[Экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а з 1901 года быў залічаны ў штат. У 1906—1932 гадах займаў пасаду [[Ардынарны прафесар|ардынарнага прафесара]] палеанталогіі. У 1926/1927 навучальным годзе быў рэктарам універсітэта, а ў 1927/1928 навучальным годзе займаў пасаду [[прарэктар]]а.

Акрамя ўніверсітэцкай дзейнасці, Семірадскі з’яўляўся энцыклапедыстам і рэдактарам шматтомнай «Encyklopedia zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy» — польскай энцыклапедыі, якая выдавалася ў 1898—1907 гадах грамадска-асветніцкай арганізацыяй «[[Macierz Polska]]» ў [[Галіцыя (Усходняя Еўропа)|Галіцыі]] падчас [[Аўстрыйскі падзел Рэчы Паспалітай|аўстрыйскага падзелу]]{{sfn|Finkel|1898|с=III–IX}}. З’яўляўся членам [[Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі]]{{sfn|Kozicki|1964|с=583}}. У сярэдзіне 1911 года стаў адным з ініцыятараў стварэння ў [[Парыж]]ы акцыянернага таварыства «Banque Franco-Galizienne, societe anonyme» (разам з [[Міхал Ёркаш-Кох|Міхалам Ёркаш-Кохам]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=197945|title=Dział ekonomiczny. Bank polsko-francuski w Paryżu|publisher=Nowa Reforma. Nr 327|date=20 ліпеня 1911|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.

Быў ганаровым членам [[Дзяржаўны геалагічны інстытут|Дзяржаўнага геалагічнага інстытута]] і членам [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (PAU).

Сярод гістарычных і біяграфічных здабыткаў Семірадскага значнае месца займае даследаванне жыцця [[Ігнат Дамейка|Ігната Дамейкі]]. Менавіта Семірадскі, ведаючы пра Дамейку дзякуючы сваім навагрудскім караням і стасункам сям’і з харкаўскімі Міцкевічамі, адразу пасля смерці славутага навукоўца ў 1889 годзе апублікаваў у часопісе «[[Kosmos]]» яго першую падрабязную біяграфію. У гэтым тэксце ён упершыню дакладна падаў дату нараджэння Дамейкі — 22 жніўня 1801 года&lt;ref name=&quot;jurkievic&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (27 лістапада 1929 года) — ''«за заслугі на навуковай ніве»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dziennikustaw.gov.pl/M1929274063001.pdf|title=Zarządzenia Władz Naczelnych. M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630|publisher=Monitor Polski|date=1929|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=33474|title=Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski|publisher=Gazeta Lwowska. Nr 58|date=11 сакавіка 1930|lang=pl|accessdate=22 снежня 2025}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Адважных]]&lt;ref&gt;{{артыкул |загаловак=Nekrolog — Obrońca Lwowa |выданне=Kurier Warszawski |тып=газета |год=1933 |дата=13 снежня |нумар=344 |мова=pl}}&lt;/ref&gt;.
* [[Крыж Абароны Львова]].

== Ушанаванне памяці ==
У гонар Юзафа Семірадскага быў названы юрскі род [[Аманіты|аманітаў]] ''Siemiradzkia''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jean-ours.filippi.pagesperso-orange.fr/anglais/fichier_bathonienangl/pseudoperisangl.html|title=Family Pseudoperisphinctidae - P. (Siemiradzkia) procerus|publisher=Jurassic ammonites|date=|lang=en|accessdate=28 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
'''Рэпартажы з падарожжаў:'''
* ''Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83'' (1885, перавыданне 2014)
* ''Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii'' (1894)

'''Падручнікі:'''
* ''Geologia ziem polskich'' (том 1 — 1903, том 2 — 1909)
* ''Płody kopalne Polski'' (1922)
* ''O czem mówią kamienie?'' (1929)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Minkiewicz A. |загаловак=„Konwent Polonia”, 1828–1978. Zeszyty Historyczne, zeszyt 46 |месца=Paryż |выдавецтва= |год=1978 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Minkiewicz}}
* {{кніга |аўтар=Kozicki S. |загаловак=Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907) |месца=Londyn |выдавецтва= |год=1964 |старонак= |спасылка= |isbn= |ref=Kozicki}}
* {{кніга |аўтар=Finkel L. |загаловак=Encyklopedya zbiór wiadomości z wszystkich gałęzi wiedzy, t. I |месца=Lwów |выдавецтва=Macierz Polska |год=1898 |старонак= |спасылка=https://sbc.org.pl/dlibra/publication/10507/edition/9926/content?ref=struct |isbn= |ref=Finkel}}
* {{артыкул |аўтар=Graniczny M., Kacprzak J., Marks L., Urban H. |загаловак=Józef Siemiradzki (1858–1933) – geolog niezwykły |выданне=Przegląd Geologiczny |тып=часопіс |год=2008 |том=56 |нумар=5 |старонкі=366–372 |спасылка=https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2008_05_15.pdf |ref=Graniczny}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://web.archive.org/web/20090209000557/http://pgi.gov.pl/muzeum/poczet/Jozef_Siemiradzki/jozef_siemiradzki.html Юзаф Семірадскі на сайце Геалагічнага музея]
* [https://polona.pl/search/?query=J%C3%B3zef_Siemiradzki&amp;filters=creator:%22Siemiradzki,_J%C3%B3zef_(1858--1933)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Юзафа Семірадскага ў бібліятэцы Polona]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-18}}

{{DEFAULTSORT:Семірадскі Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1858 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі 12 снежня]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Палеантолагі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Рэктары Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Камандорскага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Адважных]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
[[Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]]</text>
      <sha1>3guzx41tct8n7qb18urmathm26852aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ярошычы (Навагрудскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811000</id>
    <redirect title="Ярошычы" />
    <revision>
      <id>5166980</id>
      <timestamp>2026-07-17T13:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Ярошычы]]</comment>
      <origin>5166980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="sku1beqlsm6ofq6vbbefnswng9q01hs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ярошычы ]]</text>
      <sha1>sku1beqlsm6ofq6vbbefnswng9q01hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rocky Road to Dublin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811001</id>
    <revision>
      <id>5166995</id>
      <timestamp>2026-07-17T14:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: ««'''Rocky Road to Dublin'''» ({{Lang-en|Камяністая дарога ў Дублін}}) — [[Ірландыя|ірландская]] песня XIX стагоддзя пра падзеі, якія адбываюца з чалавекам на яго шляху ў [[Англія|англійскі]] [[Ліверпуль]] з яго роднага мястэчка [[Туам]].  Мелодыя мае тыповы ірландскі рытм, клас...»</comment>
      <origin>5166995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6655" sha1="13906u0u0a2croetzjuotdgg048lye9" xml:space="preserve">«'''Rocky Road to Dublin'''» ({{Lang-en|Камяністая дарога ў Дублін}}) — [[Ірландыя|ірландская]] песня XIX стагоддзя пра падзеі, якія адбываюца з чалавекам на яго шляху ў [[Англія|англійскі]] [[Ліверпуль]] з яго роднага мястэчка [[Туам]].

Мелодыя мае тыповы ірландскі рытм, класіфікаваны як [[сліп-джыга]]. Словы былі напісаны ірландскім паэтам [[Д. К. Гаван|Д. К. Гаванам]] для англійскага выканаўцы [[мюзік-хол|мюзік-хола]] [[Гары Кліфтан]]а, які папулярызаваў гэтую песню.

Песня згадана і часткова працытавана некалькі разоў персанажам ''Містэрам Дызі'' ва «[[Уліс (раман)|Улісе]]» [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]].

== Тэкст ==
[[Файл:Christoph Nolte - The Rocky Road - The Rocky Road To Dublin.ogg|thumb|«The Rocky Road to Dublin» у выкананні Крыстафа Нолці]]
Версія Мануса О’Конара (1901)&lt;ref&gt;[http://www.archive.org/stream/irishcomeallyes01ocogoog#page/n27 Irish come-all-ye’s; a repository of ancient Irish songs and ballads--comprising patriotic, descriptive, historical and humorous gems, characteristic of the Irish race (1901)], Manus O’Connor.&lt;/ref&gt;:

: ''In the merry month of June, when first from home I started, ''
: ''And left the girls alone, sad and broken-hearted. ''
: ''Shook hands with father dear, kissed my darling mother, ''
: ''Drank a pint of beer, my tears and grief to smother; ''
: ''Then off to reap the corn, and leave where I was born. ''
: ''I cut a stout black-thorn to banish ghost or goblin ; ''
: ''With a pair of bran new brogues, I rattled o’er the bogs — ''
: ''Sure I frightened all the dogs on the rocky road to Dublin. ''

: (прыпеў)
: ''For it is the rocky road, here’s the road to Dublin; ''
: ''Here’s the rocky road, now fire away to Dublin ! ''

: ''The steam-coach was at hand, the driver said he’d cheap ones. ''
: ''But sure the luggage van was too much for my ha’pence. ''
: ''For England I was bound, it would never do to balk it. ''
: ''For every step of the road, bedad I says I, I’ll walk it. ''
: ''I did not sigh or moan until I saw [[Атлон (горад)|Athlone]]. ''
: ''A pain in my shin bone, it set my heart a-bubbling; ''
: ''And fearing the big cannon, looking o’er the Shannon, ''
: ''I very quickly ran on the rocky road to Dublin. ''

: ''In Mullingar, that night, I rested limbs so weary. ''
: ''Started by daylight, with spirits light and airy; ''
: ''Took a drop of the pure, to keep my spirits from sinking, ''
: ''That’s always an Irishman’s cure, whenever he’s troubled with thinking. ''
: ''To see the lassies smile, laughing all the while ''
: ''At my comical style, set my heart a-bubbling. ''
: ''They axed if I was hired, the wages I required. ''
: ''Until I was almost tired of the rocky road to Dublin. ''

: ''In Dublin next arrived, I thought it was a pity ''
: ''To be so soon deprived of a view of that fine city; ''
: '''Twas then I took a stroll, all among the quality, ''
: ''My bundle then was stole in a neat locality, ''
: ''Something crossed my mind, thinks I, I’ll look behind. ''
: ''No bundle could I find upon my stick a-wobbling. ''
: ''Inquiring for the rogue, they said my Connaught brogue. ''
: ''It wasn’t much in vogue on the rocky road to Dublin. ''

: ''A coachman raised his hand as if myself was wanting, ''
: ''I went up to a stand, full of cars for jaunting; ''
: ''«Step up, my boy!» says he; &quot;Ah, ah I that I will with -pleasure, &quot; ''
: ''«And to the strawberry beds, I’ll drive you at your leisure.» ''
: ''«A strawberry bed?» says I, «faith, that would be too high!» ''
: ''«On one of straw I’ll lie, and the berries won’t be troubling;» ''
: ''He drove me out as far, upon an outside car. ''
: ''Faith! such jolting never wor on the rocky road to Dublin. ''

: ''I soon got out of that, my spirits never failing, ''
: ''I landed on the quay, just as the ship was sailing. ''
: ''The captain at me roared, swore that no room had he. ''
: ''But when I leaped on board, they a cabin found for Paddy. ''
: ''Down among the pigs I played such rummy rigs, ''
: ''Danced some hearty jigs, with water round me bubbling. ''
: ''But when off Holyhead, I wished that I was dead, ''
: ''Or safely put in bed, on the rocky road to Dublin. ''

: ''The boys in Liverpool, when on the dock I landed. ''
: ''Called myself a fool, I could no longer stand it; ''
: ''My blood began to boil, my temper I was losing. ''
: ''And poor old Erin’s Isle, they all began abusing. ''
: ''&quot;Hurrah! my boys, &quot; says I, my shillelagh I let fly. ''
: ''Some Galway boys were by, they saw I was a hobble in; ''
: ''Then with a loud «hurrah !» they joined me in the fray. ''
: ''Faugh-a-ballagh! clear the way for the rocky road to Dublin. ''

=== Варыянты ===
У тэксце песні часта сустракаюцца варыяцыі ў залежнасці ад выканаўцы: напрыклад, «June» у першым радку часта замяняецца на «Meitheamh» (назва месяца па-ірландску; часта памылкова прымаецца за англійскае «May»). Большасць інтэрпрэтацый XX стагоддзя апускае другія і трэція з канца двухрадкоўі і замяняе прыпеў наступным:
: ''One two three four five,''
: ''Hunt the hare and turn her down the rocky road''
: ''And all the way to Dublin, whack-fol-la-de-da !''

== Вядомыя выканаўцы песні ==
* [[Dropkick Murphys]] (2001, 2002)
* [[The Dubliners]] (1964)
* [[The Pogues]] (1988)
* [[The Rolling Stones]] (разам з [[The Chieftains]]; 1995)
* [[рэмастэрынг]] гурта [[The Dubliners]] (разам з Люкам Келі; у фільме «[[Шэрлак Холмс (фільм)|Шэрлак Холмс]]», 2009) 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ireland-information.com/irishmusic/rockyroadtodublin.shtml Тэкст]
* [https://web.archive.org/web/20110119074758/http://tradtune.com/797649/Rocky_Road_To_Dublin.htm Rocky Road to Dublin] на TradTune.com

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні Ірландыі]]</text>
      <sha1>13906u0u0a2croetzjuotdgg048lye9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166996</id>
      <parentid>5166995</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="84s2vac604dcxqeqpcv9qd4288uly79" xml:space="preserve">«'''Rocky Road to Dublin'''» ({{Lang-en|Камяністая дарога ў Дублін}}) — [[Ірландыя|ірландская]] песня XIX стагоддзя пра падзеі, якія адбываюцца з чалавекам на яго шляху ў [[Англія|англійскі]] [[Ліверпуль]] з яго роднага мястэчка [[Туам]].

Мелодыя мае тыповы ірландскі рытм, класіфікаваны як [[сліп-джыга]]. Словы былі напісаны ірландскім паэтам [[Д. К. Гаван|Д. К. Гаванам]] для англійскага выканаўцы [[мюзік-хол|мюзік-хола]] [[Гары Кліфтан]]а, які папулярызаваў гэтую песню.

Песня згадана і часткова працытавана некалькі разоў персанажам ''Містэрам Дызі'' ва «[[Уліс (раман)|Улісе]]» [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]].

== Тэкст ==
[[Файл:Christoph Nolte - The Rocky Road - The Rocky Road To Dublin.ogg|thumb|«The Rocky Road to Dublin» у выкананні Крыстафа Нолці]]
Версія Мануса О’Конара (1901)&lt;ref&gt;[http://www.archive.org/stream/irishcomeallyes01ocogoog#page/n27 Irish come-all-ye’s; a repository of ancient Irish songs and ballads--comprising patriotic, descriptive, historical and humorous gems, characteristic of the Irish race (1901)], Manus O’Connor.&lt;/ref&gt;:

: ''In the merry month of June, when first from home I started, ''
: ''And left the girls alone, sad and broken-hearted. ''
: ''Shook hands with father dear, kissed my darling mother, ''
: ''Drank a pint of beer, my tears and grief to smother; ''
: ''Then off to reap the corn, and leave where I was born. ''
: ''I cut a stout black-thorn to banish ghost or goblin ; ''
: ''With a pair of bran new brogues, I rattled o’er the bogs — ''
: ''Sure I frightened all the dogs on the rocky road to Dublin. ''

: (прыпеў)
: ''For it is the rocky road, here’s the road to Dublin; ''
: ''Here’s the rocky road, now fire away to Dublin ! ''

: ''The steam-coach was at hand, the driver said he’d cheap ones. ''
: ''But sure the luggage van was too much for my ha’pence. ''
: ''For England I was bound, it would never do to balk it. ''
: ''For every step of the road, bedad I says I, I’ll walk it. ''
: ''I did not sigh or moan until I saw [[Атлон (горад)|Athlone]]. ''
: ''A pain in my shin bone, it set my heart a-bubbling; ''
: ''And fearing the big cannon, looking o’er the Shannon, ''
: ''I very quickly ran on the rocky road to Dublin. ''

: ''In Mullingar, that night, I rested limbs so weary. ''
: ''Started by daylight, with spirits light and airy; ''
: ''Took a drop of the pure, to keep my spirits from sinking, ''
: ''That’s always an Irishman’s cure, whenever he’s troubled with thinking. ''
: ''To see the lassies smile, laughing all the while ''
: ''At my comical style, set my heart a-bubbling. ''
: ''They axed if I was hired, the wages I required. ''
: ''Until I was almost tired of the rocky road to Dublin. ''

: ''In Dublin next arrived, I thought it was a pity ''
: ''To be so soon deprived of a view of that fine city; ''
: '''Twas then I took a stroll, all among the quality, ''
: ''My bundle then was stole in a neat locality, ''
: ''Something crossed my mind, thinks I, I’ll look behind. ''
: ''No bundle could I find upon my stick a-wobbling. ''
: ''Inquiring for the rogue, they said my Connaught brogue. ''
: ''It wasn’t much in vogue on the rocky road to Dublin. ''

: ''A coachman raised his hand as if myself was wanting, ''
: ''I went up to a stand, full of cars for jaunting; ''
: ''«Step up, my boy!» says he; &quot;Ah, ah I that I will with -pleasure, &quot; ''
: ''«And to the strawberry beds, I’ll drive you at your leisure.» ''
: ''«A strawberry bed?» says I, «faith, that would be too high!» ''
: ''«On one of straw I’ll lie, and the berries won’t be troubling;» ''
: ''He drove me out as far, upon an outside car. ''
: ''Faith! such jolting never wor on the rocky road to Dublin. ''

: ''I soon got out of that, my spirits never failing, ''
: ''I landed on the quay, just as the ship was sailing. ''
: ''The captain at me roared, swore that no room had he. ''
: ''But when I leaped on board, they a cabin found for Paddy. ''
: ''Down among the pigs I played such rummy rigs, ''
: ''Danced some hearty jigs, with water round me bubbling. ''
: ''But when off Holyhead, I wished that I was dead, ''
: ''Or safely put in bed, on the rocky road to Dublin. ''

: ''The boys in Liverpool, when on the dock I landed. ''
: ''Called myself a fool, I could no longer stand it; ''
: ''My blood began to boil, my temper I was losing. ''
: ''And poor old Erin’s Isle, they all began abusing. ''
: ''&quot;Hurrah! my boys, &quot; says I, my shillelagh I let fly. ''
: ''Some Galway boys were by, they saw I was a hobble in; ''
: ''Then with a loud «hurrah !» they joined me in the fray. ''
: ''Faugh-a-ballagh! clear the way for the rocky road to Dublin. ''

=== Варыянты ===
У тэксце песні часта сустракаюцца варыяцыі ў залежнасці ад выканаўцы: напрыклад, «June» у першым радку часта замяняецца на «Meitheamh» (назва месяца па-ірландску; часта памылкова прымаецца за англійскае «May»). Большасць інтэрпрэтацый XX стагоддзя апускае другія і трэція з канца двухрадкоўі і замяняе прыпеў наступным:
: ''One two three four five,''
: ''Hunt the hare and turn her down the rocky road''
: ''And all the way to Dublin, whack-fol-la-de-da !''

== Вядомыя выканаўцы песні ==
* [[Dropkick Murphys]] (2001, 2002)
* [[The Dubliners]] (1964)
* [[The Pogues]] (1988)
* [[The Rolling Stones]] (разам з [[The Chieftains]]; 1995)
* [[рэмастэрынг]] гурта [[The Dubliners]] (разам з Люкам Келі; у фільме «[[Шэрлак Холмс (фільм)|Шэрлак Холмс]]», 2009) 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ireland-information.com/irishmusic/rockyroadtodublin.shtml Тэкст]
* [https://web.archive.org/web/20110119074758/http://tradtune.com/797649/Rocky_Road_To_Dublin.htm Rocky Road to Dublin] на TradTune.com

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні Ірландыі]]</text>
      <sha1>84s2vac604dcxqeqpcv9qd4288uly79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167130</id>
      <parentid>5166996</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6710" sha1="tkmelqp0yk5uhpwbnaolonpsqpnrih7" xml:space="preserve">«'''Rocky Road to Dublin'''» ({{Lang-en|Камяністая дарога ў Дублін}}) — [[Ірландыя|ірландская]] песня XIX стагоддзя пра падзеі, якія адбываюцца з чалавекам на яго шляху ў [[Англія|англійскі]] [[Ліверпуль]] з яго роднага мястэчка [[Туам]].

Мелодыя мае тыповы ірландскі рытм, класіфікаваны як [[сліп-джыга]]. Словы былі напісаны ірландскім паэтам [[Д. К. Гаван|Д. К. Гаванам]] для англійскага выканаўцы [[мюзік-хол|мюзік-хола]] [[Гары Кліфтан]]а, які папулярызаваў гэтую песню.

Песня згадана і часткова працытавана некалькі разоў персанажам ''Містэрам Дызі'' ва «[[Уліс (раман)|Улісе]]» [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]].

== Тэкст ==
[[Файл:Christoph Nolte - The Rocky Road - The Rocky Road To Dublin.ogg|thumb|«The Rocky Road to Dublin» у выкананні Крыстафа Нолці]]
Версія Мануса О’Конара (1901)&lt;ref&gt;[http://www.archive.org/stream/irishcomeallyes01ocogoog#page/n27 Irish come-all-ye’s; a repository of ancient Irish songs and ballads--comprising patriotic, descriptive, historical and humorous gems, characteristic of the Irish race (1901)], Manus O’Connor.&lt;/ref&gt;:

: ''In the merry month of June, when first from home I started, ''
: ''And left the girls alone, sad and broken-hearted. ''
: ''Shook hands with father dear, kissed my darling mother, ''
: ''Drank a pint of beer, my tears and grief to smother; ''
: ''Then off to reap the corn, and leave where I was born. ''
: ''I cut a stout black-thorn to banish ghost or goblin ; ''
: ''With a pair of bran new brogues, I rattled o’er the bogs — ''
: ''Sure I frightened all the dogs on the rocky road to Dublin. ''

: (прыпеў)
: ''For it is the rocky road, here’s the road to Dublin; ''
: ''Here’s the rocky road, now fire away to Dublin ! ''

: ''The steam-coach was at hand, the driver said he’d cheap ones. ''
: ''But sure the luggage van was too much for my ha’pence. ''
: ''For England I was bound, it would never do to balk it. ''
: ''For every step of the road, bedad I says I, I’ll walk it. ''
: ''I did not sigh or moan until I saw [[Атлон (горад)|Athlone]]. ''
: ''A pain in my shin bone, it set my heart a-bubbling; ''
: ''And fearing the big cannon, looking o’er the Shannon, ''
: ''I very quickly ran on the rocky road to Dublin. ''

: ''In Mullingar, that night, I rested limbs so weary. ''
: ''Started by daylight, with spirits light and airy; ''
: ''Took a drop of the pure, to keep my spirits from sinking, ''
: ''That’s always an Irishman’s cure, whenever he’s troubled with thinking. ''
: ''To see the lassies smile, laughing all the while ''
: ''At my comical style, set my heart a-bubbling. ''
: ''They axed if I was hired, the wages I required. ''
: ''Until I was almost tired of the rocky road to Dublin. ''

: ''In Dublin next arrived, I thought it was a pity ''
: ''To be so soon deprived of a view of that fine city; ''
: '''Twas then I took a stroll, all among the quality, ''
: ''My bundle then was stole in a neat locality, ''
: ''Something crossed my mind, thinks I, I’ll look behind. ''
: ''No bundle could I find upon my stick a-wobbling. ''
: ''Inquiring for the rogue, they said my Connaught brogue. ''
: ''It wasn’t much in vogue on the rocky road to Dublin. ''

: ''A coachman raised his hand as if myself was wanting, ''
: ''I went up to a stand, full of cars for jaunting; ''
: ''«Step up, my boy!» says he; &quot;Ah, ah I that I will with -pleasure, &quot; ''
: ''«And to the strawberry beds, I’ll drive you at your leisure.» ''
: ''«A strawberry bed?» says I, «faith, that would be too high!» ''
: ''«On one of straw I’ll lie, and the berries won’t be troubling;» ''
: ''He drove me out as far, upon an outside car. ''
: ''Faith! such jolting never wor on the rocky road to Dublin. ''

: ''I soon got out of that, my spirits never failing, ''
: ''I landed on the quay, just as the ship was sailing. ''
: ''The captain at me roared, swore that no room had he. ''
: ''But when I leaped on board, they a cabin found for Paddy. ''
: ''Down among the pigs I played such rummy rigs, ''
: ''Danced some hearty jigs, with water round me bubbling. ''
: ''But when off Holyhead, I wished that I was dead, ''
: ''Or safely put in bed, on the rocky road to Dublin. ''

: ''The boys in Liverpool, when on the dock I landed. ''
: ''Called myself a fool, I could no longer stand it; ''
: ''My blood began to boil, my temper I was losing. ''
: ''And poor old Erin’s Isle, they all began abusing. ''
: ''&quot;Hurrah! my boys, &quot; says I, my shillelagh I let fly. ''
: ''Some Galway boys were by, they saw I was a hobble in; ''
: ''Then with a loud «hurrah !» they joined me in the fray. ''
: ''Faugh-a-ballagh! clear the way for the rocky road to Dublin. ''

=== Варыянты ===
У тэксце песні часта сустракаюцца варыяцыі ў залежнасці ад выканаўцы: напрыклад, «June» у першым радку часта замяняецца на «Meitheamh» (назва месяца па-ірландску; часта памылкова прымаецца за англійскае «May»). Большасць інтэрпрэтацый XX стагоддзя апускае другія і трэція з канца двухрадкоўі і замяняе прыпеў наступным:
: ''One two three four five,''
: ''Hunt the hare and turn her down the rocky road''
: ''And all the way to Dublin, whack-fol-la-de-da !''

== Вядомыя выканаўцы песні ==
* [[Dropkick Murphys]] (2001, 2002)
* [[The Dubliners]] (1964)
* [[The Pogues]] (1988)
* [[The Rolling Stones]] (разам з [[The Chieftains]]; 1995)
* [[рэмастэрынг]] гурта [[The Dubliners]] (разам з Люкам Келі; у фільме «[[Шэрлак Холмс (фільм)|Шэрлак Холмс]]», 2009)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ireland-information.com/irishmusic/rockyroadtodublin.shtml Тэкст]
* [https://web.archive.org/web/20110119074758/http://tradtune.com/797649/Rocky_Road_To_Dublin.htm Rocky Road to Dublin] на TradTune.com

{{ВС}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-18}}

[[Катэгорыя:Песні Ірландыі]]</text>
      <sha1>tkmelqp0yk5uhpwbnaolonpsqpnrih7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвоны сцяг. Краснаполле (газета)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811002</id>
    <revision>
      <id>5167008</id>
      <timestamp>2026-07-17T15:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Газета  |назва                   = Чырвоны сцяг. Краснаполле  |арыгінальная назва      = Чырвоны сцяг  |выява                   =   |подпіс                  =   |тып                     =   |фармат                  =   |заснаванне              = 12 сакавіка 1932 г.  |спыненне публікацый     =   |заснавальнікі           =   |у...»</comment>
      <origin>5167008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="neq4n9nm5gz8lc3ulc872yq04rtx5eu" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва                   = Чырвоны сцяг. Краснаполле
 |арыгінальная назва      = Чырвоны сцяг
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |тып                     = 
 |фармат                  = 
 |заснаванне              = 12 сакавіка 1932 г.
 |спыненне публікацый     = 
 |заснавальнікі           = 
 |уладальнікі             = [[Краспольскі раённы выканаўчы камітэт]]
 |выдавец                 = 
 |рэдактар                = 
 |галоўны рэдактар        = Наталля Віктараўна Козік
 |штат                    = 
 |палітычна               = дзяржаўная
 |мова                    = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]]
 |перыядычнасць           = 
 |аб'ём                   = 
 |тыраж                   = 
 |галоўны офіс            = [[Краснаполле]], [[Савецкая вуліца (Краснаполле)|Савецкая]], 9а, к. 24
 |ISSN                    = 
 |вэб-сайт                = https://krasnopolye.by/
}}
'''Чырвоны сцяг. Краснаполле''' — беларуская газета [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], заснаваная 12 сакавіка 1932 г. пад назвай «Чырвоны сцяг», да атрымання цяперашняй назвы таксама выходзіла пад назвай «Голас Краснапольшчыны» (1991-1999)&lt;ref name=&quot;krasnopolye.by&quot;&gt;[https://krasnopolye.by/redakciya/o-gazete О газете] // Чырвоны сцяг. Краснаполле&lt;/ref&gt;. Выходзіць на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах у г.п. [[Краснаполле]] 2 разы на тыдзень&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/chyrvony_styag/ Чырвоны сцяг. Краснаполле] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;. Мае свой сайт і старонкі ў шэрагу сацыяльных сетак.

=== Радыёпраграма «Голас Краснапольшчыны» ===
Пры рэдакцыі газеты дзейнічала праграма радыёвяшчання «Голас Краснапольшчыны». Інфармацыя пра час, калі яна пачала і перастала выходзіць у эфір не захавалася. У пэўны час праграма выходзіла 3 разы на тыдзень (серада 6:25 — 6:40, чацвер і пятніца 11:40 — 12:00)&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi366/ Голас Краснапольшчыны] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]&lt;/ref&gt;. Магчыма спыненне працы гэтай праграмы было звязана з тым, што 30 ліпеня 2015 г. новы закон РБ «Аб электасувязі» забараніў СМІ перадаваць свае частоты іншым СМІ і перастала працаваць [[правадное вяшчанне]]. Агулам у 2016 г. зніклі 20 раённых радыёпраграм Магілёўскай вобласці&lt;ref&gt;Згодна [https://vk.com/wall-97595299_58 паведамленню на старонцы Укантакце суполкі «Радиоинформ»]&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты == 
* У газеце ў розны час друкаваліся [[Мікола Ткачоў]], [[Сцяпан Іванавіч Кухараў|Сцяпан Кухараў]] і [[Аляксей Васілевіч Пысін|Аляксей Пысін]]&lt;ref name=&quot;krasnopolye.by&quot;/&gt;.
* Папярэдні сайт газеты меў адрас http://www.redflag.by, але з 2025 г. адтуль ідзе пераадрасацыя на сайт букмекерскай канторы, нават архіўныя версіі сайта не захавалі гісторыю газеты.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://krasnopolye.by/ Сайт газеты] 
* [https://vk.ru/chirvony_stiah Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/krasnopolye.onlayn Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.instagram.com/chirvonyi_stsyag/ Instagram]
* [https://www.facebook.com/chirvonystiag/ Facebook]
* [https://t.me/s/redflagby Тэлеграм канал]
* [https://belkiosk.by/chyrsc Газета на сайцё &quot;Белкіёск&quot;]
{{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Краснапольскі раён]]</text>
      <sha1>neq4n9nm5gz8lc3ulc872yq04rtx5eu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167009</id>
      <parentid>5167008</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5349" sha1="bk1o4o85wwft9njyr8upxflw8hghtnb" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва                   = Чырвоны сцяг. Краснаполле
 |арыгінальная назва      = Чырвоны сцяг
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |тып                     = 
 |фармат                  = 
 |заснаванне              = 12 сакавіка 1932 г.
 |спыненне публікацый     = 
 |заснавальнікі           = 
 |уладальнікі             = [[Краснапольскі раённы выканаўчы камітэт]]
 |выдавец                 = 
 |рэдактар                = 
 |галоўны рэдактар        = Наталля Віктараўна Козік
 |штат                    = 
 |палітычна               = дзяржаўная
 |мова                    = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]]
 |перыядычнасць           = 
 |аб'ём                   = 
 |тыраж                   = 
 |галоўны офіс            = [[Краснаполле]], [[Савецкая вуліца (Краснаполле)|Савецкая]], 9а, к. 24
 |ISSN                    = 
 |вэб-сайт                = https://krasnopolye.by/
}}
'''Чырвоны сцяг. Краснаполле''' — беларуская газета [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], заснаваная 12 сакавіка 1932 г. пад назвай «Чырвоны сцяг», да атрымання цяперашняй назвы таксама выходзіла пад назвай «Голас Краснапольшчыны» (1991-1999)&lt;ref name=&quot;krasnopolye.by&quot;&gt;[https://krasnopolye.by/redakciya/o-gazete О газете] // Чырвоны сцяг. Краснаполле&lt;/ref&gt;. Выходзіць на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах у г.п. [[Краснаполле]] 2 разы на тыдзень&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/chyrvony_styag/ Чырвоны сцяг. Краснаполле] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;. Мае свой сайт і старонкі ў шэрагу сацыяльных сетак.

=== Радыёпраграма «Голас Краснапольшчыны» ===
Пры рэдакцыі газеты дзейнічала праграма радыёвяшчання «Голас Краснапольшчыны». Інфармацыя пра час, калі яна пачала і перастала выходзіць у эфір не захавалася. У пэўны час праграма выходзіла 3 разы на тыдзень (серада 6:25 — 6:40, чацвер і пятніца 11:40 — 12:00)&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi366/ Голас Краснапольшчыны] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]&lt;/ref&gt;. Магчыма спыненне працы гэтай праграмы было звязана з тым, што 30 ліпеня 2015 г. новы закон РБ «Аб электасувязі» забараніў СМІ перадаваць свае частоты іншым СМІ і перастала працаваць [[правадное вяшчанне]]. Агулам у 2016 г. зніклі 20 раённых радыёпраграм Магілёўскай вобласці&lt;ref&gt;Згодна [https://vk.com/wall-97595299_58 паведамленню на старонцы Укантакце суполкі «Радиоинформ»]&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты == 
* У газеце ў розны час друкаваліся [[Мікола Ткачоў]], [[Сцяпан Іванавіч Кухараў|Сцяпан Кухараў]] і [[Аляксей Васілевіч Пысін|Аляксей Пысін]]&lt;ref name=&quot;krasnopolye.by&quot;/&gt;.
* Папярэдні сайт газеты меў адрас http://www.redflag.by, але з 2025 г. адтуль ідзе пераадрасацыя на сайт букмекерскай канторы, нават архіўныя версіі сайта не захавалі гісторыю газеты.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://krasnopolye.by/ Сайт газеты] 
* [https://vk.ru/chirvony_stiah Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/krasnopolye.onlayn Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.instagram.com/chirvonyi_stsyag/ Instagram]
* [https://www.facebook.com/chirvonystiag/ Facebook]
* [https://t.me/s/redflagby Тэлеграм канал]
* [https://belkiosk.by/chyrsc Газета на сайцё &quot;Белкіёск&quot;]
{{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Краснапольскі раён]]</text>
      <sha1>bk1o4o85wwft9njyr8upxflw8hghtnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Good Day Sunshine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811003</id>
    <revision>
      <id>5167011</id>
      <timestamp>2026-07-17T15:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Песня | Назва     = Good Day Sunshine | Вокладка      =  | Выканаўца  = [[The Beatles]] | Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]] | Альбом       = [[Revolver]] | Дата выпуску = [[1966]] | Дата запісу  = 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|«Эбі-Роўд»]] | Жанр         = [[поп-музыка|поп]], [[псіхадэлія]] | Працягласць = 02:06 | Лэйбл...»</comment>
      <origin>5167011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4834" sha1="29ulxaosl73l0rwl3l0avsxg2dorlv0" xml:space="preserve">{{Песня
| Назва     = Good Day Sunshine
| Вокладка      = 
| Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]
| Альбом       = [[Revolver]]
| Дата выпуску = [[1966]]
| Дата запісу  = 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|«Эбі-Роўд»]]
| Жанр         = [[поп-музыка|поп]], [[псіхадэлія]]
| Працягласць = 02:06
| Лэйбл        = [[Parlophone]]
| Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
| Папярэдняя   = [[She Said She Said]]
| Нумар1       = 7
| Нумар2       = 8
| Наступная    = [[And Your Bird Can Sing]]
| Нумар3       = 9
| Яшчэ          = 
}}

'''«Good Day Sunshine»''' ({{tr|lang=en|Добрага дня, сонечнае святло}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», упершыню выпушчаная ў альбоме [[1966 год]]а ''«[[Revolver]]»''. Асноўная частка кампазіцыі напісана [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], аднак афіцыйна аўтарства кампазіцыі прысвоена дуэту [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]. [[ЗША|Амерыканскі]] [[кампазітар]] [[Леанард Бернстайн]] высока ацаніў гэтую песню ў адным з выпускаў навін тэлекампаніі «[[CBS Corporation|CBS]]» [[1967]] года, адзначыўшы яе незвычайную структуру&lt;ref name=&quot;dowlding&quot;&gt;''Уільям Доўлдынг''. Песні Beatles. — {{N. Y.}}, 1989.&lt;/ref&gt;. Гэтая простая, эфектная і запамінальная песня ідэальна спалучаецца з іншымі, змрачнейшымі сачыненнямі альбома.

== Пра песню ==
Паводле [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], песня была напісана музыкантам разам з [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] у яго доме ва [[Уэйбрыдж]]ы пад уражаннем ад [[хіт]]а ''«Daydream»'' гурта «[[The Lovin' Spoonful]]». Рабочая назва песні — «A Good Day’s Sunshine». Кампазіцыя была запісана [[8 чэрвеня]] [[1966]] года разам з далейшымі накладаннямі сола [[Джордж Генры Марцін|Джорджа Марціна]] на [[фартэпіяна]] ў манеры [[хонкі-тонк]], воплескаў, [[вакал]]у і вакальных гармоній&lt;ref name=&quot;dowlding&quot; /&gt;.

Адметна, што інструментальнае суправаджэнне ў гэтай песні ажыццяўляюць толькі два музыканты — [[Пол Мак-Картні]] і [[Рынга Стар]]. [[Джордж Харысан]] і [[Джон Ленан]] задзейнічаны толькі ў ажыццяўленні воплескаў рукамі&lt;ref name=&quot;mcdonald&quot;&gt;''Іэн Макдональд''. «Рэвалюцыя ў галаве: запісы &quot;The Beatles&quot; і шасцідзясятыя» (другая рэдакцыя). [[Лондан]], 2005.&lt;/ref&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==

* [[Пол Мак-Картні]] — [[вакал]], [[бас-гітара]], [[фартэпіяна]], воплескі
* [[Джон Ленан]] — [[гарманічны вакал]], гітара (?), воплескі
* [[Джордж Харысан]] — гарманічны вакал, воплескі
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]], воплескі
* [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — фартэпіяна

== Іншыя версіі ==
* Мелодыя «Good Day Sunshine» выконвалася ў якасці ранішняй пабудкі пры першых палётах амерыканскіх касмічных караблёў «[[Спейс шатл|Шатл]]» ([[STS-114|Дыскаверы STS-114]]; ліпень 2005) і экіпажа [[STS-121|Дыскаверы STS-121]]).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.azchords.com/b/beatles-tabs-410/gooddaysunshine-tabs-169869.html Акорды песні] {{ref|en}}
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/gds.shtml Нататкі Алана Полака] {{ref|en}}

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>29ulxaosl73l0rwl3l0avsxg2dorlv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167012</id>
      <parentid>5167011</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="8jyh6euoqfuqg2wmetwpaies1zlctfy" xml:space="preserve">{{Песня
| Назва     = Good Day Sunshine
| Вокладка      = 
| Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]
| Альбом       = [[Revolver]]
| Дата выпуску = [[1966]]
| Дата запісу  = 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|«Эбі-Роўд»]]
| Жанр         = [[поп-музыка|поп]], [[псіхадэлія]]
| Працягласць = 02:06
| Лэйбл        = [[Parlophone]]
| Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
| Папярэдняя   = [[She Said She Said]]
| Нумар1       = 7
| Нумар2       = 8
| Наступная    = [[And Your Bird Can Sing]]
| Нумар3       = 9
| Яшчэ          = 
}}

'''«Good Day Sunshine»''' ({{tr|lang=en|Добрага дня, сонечнае святло}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», упершыню выпушчаная ў альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''. Асноўная частка кампазіцыі напісана [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], аднак афіцыйна аўтарства кампазіцыі прысвоена дуэту [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]. [[ЗША|Амерыканскі]] [[кампазітар]] [[Леанард Бернстайн]] высока ацаніў гэтую песню ў адным з выпускаў навін тэлекампаніі «[[CBS Corporation|CBS]]» [[1967]] года, адзначыўшы яе незвычайную структуру&lt;ref name=&quot;dowlding&quot;&gt;''Уільям Доўлдынг''. Песні Beatles. — {{N. Y.}}, 1989.&lt;/ref&gt;. Гэтая простая, эфектная і запамінальная песня ідэальна спалучаецца з іншымі, змрачнейшымі сачыненнямі альбома.

== Пра песню ==
Паводле [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], песня была напісана музыкантам разам з [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] у яго доме ва [[Уэйбрыдж]]ы пад уражаннем ад [[хіт]]а ''«Daydream»'' гурта «[[The Lovin' Spoonful]]». Рабочая назва песні — «A Good Day’s Sunshine». Кампазіцыя была запісана [[8 чэрвеня]] [[1966]] года разам з далейшымі накладаннямі сола [[Джордж Генры Марцін|Джорджа Марціна]] на [[фартэпіяна]] ў манеры [[хонкі-тонк]], воплескаў, [[вакал]]у і вакальных гармоній&lt;ref name=&quot;dowlding&quot; /&gt;.

Адметна, што інструментальнае суправаджэнне ў гэтай песні ажыццяўляюць толькі два музыканты — [[Пол Мак-Картні]] і [[Рынга Стар]]. [[Джордж Харысан]] і [[Джон Ленан]] задзейнічаны толькі ў ажыццяўленні воплескаў рукамі&lt;ref name=&quot;mcdonald&quot;&gt;''Іэн Макдональд''. «Рэвалюцыя ў галаве: запісы &quot;The Beatles&quot; і шасцідзясятыя» (другая рэдакцыя). [[Лондан]], 2005.&lt;/ref&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==

* [[Пол Мак-Картні]] — [[вакал]], [[бас-гітара]], [[фартэпіяна]], воплескі
* [[Джон Ленан]] — [[гарманічны вакал]], гітара (?), воплескі
* [[Джордж Харысан]] — гарманічны вакал, воплескі
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]], воплескі
* [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — фартэпіяна

== Іншыя версіі ==
* Мелодыя «Good Day Sunshine» выконвалася ў якасці ранішняй пабудкі пры першых палётах амерыканскіх касмічных караблёў «[[Спейс шатл|Шатл]]» ([[STS-114|Дыскаверы STS-114]]; ліпень 2005) і экіпажа [[STS-121|Дыскаверы STS-121]]).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.azchords.com/b/beatles-tabs-410/gooddaysunshine-tabs-169869.html Акорды песні] {{ref|en}}
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/gds.shtml Нататкі Алана Полака] {{ref|en}}

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>8jyh6euoqfuqg2wmetwpaies1zlctfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Сурыкава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811004</id>
    <revision>
      <id>5167019</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = Вуліца Сурыкава  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               =   |памер фота         =   |подпіс             =   |раён               = Заводск...»</comment>
      <origin>5167019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="qz9yru7wp06b4zx4f2uq968cakef6zm" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Вуліца Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 69
 |аўтобус            = 59,70
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 569 м&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;&gt;[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Вуліца Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;/&gt;. Ідзе паміж вуліцамі [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]] і [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]], перасякаючы шэраг вуліц і завулкаў&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Архітэктура вуліцы разнастайная, уключае і індывідуальную сядзібную забудову, і інтэрнаты для рабочых суседніх заводаў, і сучасныя шматпавярховыя дамы і тэхнічныя збудаванні&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;&gt;Паводле[https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 дадзеных архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* СШ № 92 (д.21)

== Цікавыя факты ==
* Дом 3А быў з 1960-х гг. да 2014 г. Домам фізкультуры і спорту Мінскага падшыпнікавага завода. У 2014-16 г. на яго месцы ўзвялі 19-павярховы жылы дом па індывідуальным праекце&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;/&gt;.
* У [[Наваполацк]]у ёсць [[Вуліца Сурыкава (Наваполацк)|яшчэ адна вуліца з такой жа назвай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1018 Вуліца Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava Вуліца Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 Вуліца Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
* [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Фотаздымкі вуліцы Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>qz9yru7wp06b4zx4f2uq968cakef6zm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167022</id>
      <parentid>5167019</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="4g3jcma2r2wfgtmg0shl0zyowtts8if" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Вуліца Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 69
 |аўтобус            = 59,70
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 569 м&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;&gt;[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Вуліца Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Як і аднайменныя [[Завулак Сурыкава (Мінск)|завулак]] і [[Праезд Сурыкава (Мінск)|праезд]], названа ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;/&gt;. Ідзе паміж вуліцамі [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]] і [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]], перасякаючы шэраг вуліц і завулкаў&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Архітэктура вуліцы разнастайная, уключае і індывідуальную сядзібную забудову, і інтэрнаты для рабочых суседніх заводаў, і сучасныя шматпавярховыя дамы і тэхнічныя збудаванні&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;&gt;Паводле[https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 дадзеных архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* СШ № 92 (д.21)

== Цікавыя факты ==
* Дом 3А быў з 1960-х гг. да 2014 г. Домам фізкультуры і спорту Мінскага падшыпнікавага завода. У 2014-16 г. на яго месцы ўзвялі 19-павярховы жылы дом па індывідуальным праекце&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;/&gt;.
* У [[Наваполацк]]у ёсць [[Вуліца Сурыкава (Наваполацк)|яшчэ адна вуліца з такой жа назвай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1018 Вуліца Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava Вуліца Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 Вуліца Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
* [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Фотаздымкі вуліцы Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>4g3jcma2r2wfgtmg0shl0zyowtts8if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167038</id>
      <parentid>5167022</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="p4864pnqgrzu4zmnyz2tgfjax2d4sqw" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Вуліца Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 69
 |аўтобус            = 59,70
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 569 м&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;&gt;[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Вуліца Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Як і аднайменныя [[Завулак Сурыкава (Мінск)|завулак]] і [[Праезд Сурыкава (Мінск)|праезд]], названа ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;/&gt;. Ідзе паміж вуліцамі [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]] і [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]], перасякаючы шэраг вуліц і завулкаў&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326209/?ll=27.631058%2C53.866363&amp;z=16 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Архітэктура вуліцы разнастайная, уключае і індывідуальную сядзібную забудову, і інтэрнаты для рабочых суседніх заводаў, і сучасныя шматпавярховыя дамы і тэхнічныя збудаванні&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;&gt;Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 дадзеных архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* СШ № 92 (д.21)

== Цікавыя факты ==
* Дом 3А быў з 1960-х гг. да 2014 г. Домам фізкультуры і спорту Мінскага падшыпнікавага завода. У 2014-16 г. на яго месцы ўзвялі 19-павярховы жылы дом па індывідуальным праекце&lt;ref name=&quot;photobuildings&quot;/&gt;.
* У [[Наваполацк]]у ёсць [[Вуліца Сурыкава (Наваполацк)|яшчэ адна вуліца з такой жа назвай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1018 Вуліца Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava Вуліца Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=2204 Вуліца Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
* [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova Фотаздымкі вуліцы Сурыкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>p4864pnqgrzu4zmnyz2tgfjax2d4sqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колас (футбольны клуб, Барвінкава)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811005</id>
    <revision>
      <id>5167021</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/48390704|Колос (футбольний клуб, Барвінкове)]]»</comment>
      <origin>5167021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="njmd27uxg6mhkpgkf9nl8d68eddmh0b" xml:space="preserve">'''«Колас»''' — украінскі аматарскі футбольны клуб з горада Барвінкавэ Ізюмскага (да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2020 года — Барвінкаўскага) раёна Харкаўскай вобласці. Клюб заснаваны ў 1923 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых футбольных калектываў у рэгіёне. Галоўнае дасягненне каманды — тытул чэмпіёна Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе (1990 год). Хатнія матчы клуб праводзіць на мясцовым стадыёне «Колас».

Храналогія назваў клуба

За сваю працяглую гісторыю каманда неаднаразова змяняла назвы, падпарадкоўваючыся розным савецкім добраахвотным спартыўным таварыствам і гарадскім прадпрыемствам:

* 1923 — «Пищевик»
* 1945 — «Металіст»
* 1947 — «Колгоспник»
* 1953 — «Труд»
* 1955 — «Буревісник»
* 1959 — «Колгоспник»
* 1961 — «Aвангард»
* 1965 — «Колгоспник»
* з 1968 — «Колос»

Гісторыя клуба

Савецкі перыяд

Футбольная каманда ў горада Барвінкавэ была афіцыйна створана ў 1923 годзе пад назвай «Пищевик». На працягу першых дзесяцігоддзяў калектыў прымаў удзел пераважна ў раённых і мясцовых спаборніцтвах. Рэгулярныя выступленні на ўзроўні Харкаўскай вобласці пачаліся ў пасляваенны перыяд.

Першы вялікі поспех прыйшоў да каманды ў 1969 годзе, калі барвінкаўскі «Колгоспник» заваяваў сярэбраныя медалі ў Другой лізе (Д2) чэмпіянату вобласці. На пачатку 1970-х гадоў каманда пад сучаснай назвай «Колас» упэўнена ўвайшла ў лік лідараў абласнога футбола. У 1971 годзе клуб заваяваў «срэбра» Вышэйшай лігі чэмпіянату Харкаўскай вобласці, а ў 1972 годзе стаў бронзавым прызёрам спаборніцтваў.

У 1973 годзе каманда заняла 4-е месца ў вобласці, разграміўшы па ходзе сезона балаклійскі «Цементник» з лікам 9:0 (капітан каманды — Цімчанка, форвард Аляксандр Цімашэвіч вызначыўся 5 галамі). У тым жа годзе «Колас» удала выступіў на рэспубліканскім узроўні, дайшоўшы да паўфіналу Кубка Украіны сярод сельскіх каманд «Залаты колас».

Новы ўздым адбыўся ў 1980-х гадах. У 1985 годзе каманда здабыла бронзавыя медалі чэмпіянату, а ў 1986 годзе ўпершыню прабілася да фіналу Кубка Харкаўскай вобласці, саступіўшы там моцнаму лазаўскому «Авангарду».

Залатая эра клуба прыпадае на 1990 год. Менавіта тады «Колас» прадэманстраваў свой найлепшы футбол у гісторыі і ўпершыню стаў чэмпіёнам Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе, апярэдзіўшы прызнаных лідараў рэгіёна.
----


[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>njmd27uxg6mhkpgkf9nl8d68eddmh0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167023</id>
      <parentid>5167021</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7206" sha1="qd2nzpkz2x0fw34tika5lo1awx7qdw7" xml:space="preserve">'''«Колас»''' — украінскі аматарскі футбольны клуб з горада Барвінкавэ Ізюмскага (да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2020 года — Барвінкаўскага) раёна Харкаўскай вобласці. Клюб заснаваны ў 1923 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых футбольных калектываў у рэгіёне. Галоўнае дасягненне каманды — тытул чэмпіёна Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе (1990 год). Хатнія матчы клуб праводзіць на мясцовым стадыёне «Колас».

== Храналогія назваў клуба ==
За сваю працяглую гісторыю каманда неаднаразова змяняла назвы, падпарадкоўваючыся розным савецкім добраахвотным спартыўным таварыствам і гарадскім прадпрыемствам:

* 1923 — «Пищевик»
* 1945 — «Металіст»
* 1947 — «Колгоспник»
* 1953 — «Труд»
* 1955 — «Буревісник»
* 1959 — «Колгоспник»
* 1961 — «Aвангард»
* 1965 — «Колгоспник»
* з 1968 — «Колос»

== Гісторыя клуба ==
'''Савецкі перыяд'''

Футбольная каманда ў горада Барвінкавэ была афіцыйна створана ў 1923 годзе пад назвай «Пищевик». На працягу першых дзесяцігоддзяў калектыў прымаў удзел пераважна ў раённых і мясцовых спаборніцтвах. Рэгулярныя выступленні на ўзроўні Харкаўскай вобласці пачаліся ў пасляваенны перыяд.

Першы вялікі поспех прыйшоў да каманды ў 1969 годзе, калі барвінкаўскі «Колгоспник» заваяваў сярэбраныя медалі ў Другой лізе (Д2) чэмпіянату вобласці. На пачатку 1970-х гадоў каманда пад сучаснай назвай «Колас» упэўнена ўвайшла ў лік лідараў абласнога футбола. У 1971 годзе клуб заваяваў «срэбра» Вышэйшай лігі чэмпіянату Харкаўскай вобласці, а ў 1972 годзе стаў бронзавым прызёрам спаборніцтваў.

У 1973 годзе каманда заняла 4-е месца ў вобласці, разграміўшы па ходзе сезона балаклійскі «Цементник» з лікам 9:0 (капітан каманды — Цімчанка, форвард Аляксандр Цімашэвіч вызначыўся 5 галамі). У тым жа годзе «Колас» удала выступіў на рэспубліканскім узроўні, дайшоўшы да паўфіналу Кубка Украіны сярод сельскіх каманд «Залаты колас».

Новы ўздым адбыўся ў 1980-х гадах. У 1985 годзе каманда здабыла бронзавыя медалі чэмпіянату, а ў 1986 годзе ўпершыню прабілася да фіналу Кубка Харкаўскай вобласці, саступіўшы там моцнаму лазаўскому «Авангарду».

Залатая эра клуба прыпадае на 1990 год. Менавіта тады «Колас» прадэманстраваў свой найлепшы футбол у гісторыі і ўпершыню стаў чэмпіёнам Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе, апярэдзіўшы прызнаных лідараў рэгіёна.

'''Выступленні ў Незалежнай Украіне'''

Пасля здабыцця Украінай незалежнасці «Колас» сутыкнуўся з фінансавай нестабільнасцю. Нягледзячы на гэта, каманда працягвала выступаць у абласных турнірах. У сезоне 1998 года каманда гуляла ў Вышэйшай лізе чэмпіянату вобласці пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера Івана Рэгіды і фінішавала на выніковым 6-м месцы.Напрыканцы 2000-х гадоў каманда зноў заявіла пра сябе. У 2009 годзе «Колас» упэўнена выйграў Першую лігу (Д2) чэмпіянату вобласці. Апошнім гучным дасягненнем на ўзроўні вобласці сталі бронзавыя медалі Першай лігі Харкаўшчыны па выніках сезона 2013 года.

== Дасягненні ==
'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга):'''
Чэмпіён (1): 1990 
Срэбраны прызёр (1): 1971
Бронзавы прызёр (2): 1972, 1985
'''Кубак Харкаўскай вобласці:'''
Фіналіст (1): 1986
'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Першая ліга / Д2):''' 
Пераможца (1): 2009 
Срэбраны прызёр (1): 1969 
Бронзавы прызёр (1): 2013

== Склад каманды ў гістарычным сезоне 1998 года ==
Падчас выступленняў у Вышэйшай лізе Харкаўскай вобласці ў сезоне 1998 года колеры клуба абаранялі наступныя гульцы:
'''Варатары і абаронцы:''' Аляксандр Брыдун, Віктар Васюцін, Аляксандр Дырда, М. Ягораў, Сяргей Зазуля, Вячаслаў Краскоўскі, Дзмітрый Курачкін.
'''Паўабаронцы і нападнікі:''' Аляксандр Нядвіга, В. Панчанка, Уладзімір Пятраеў, Канстанцін Паксій, Андрэй Панамарэнка, Віталій Радзіеўскі, Віталій Рэва, Віталій Раманчук, Алег Слабун, Сяргей Сліпушка, Раман Стрыжэнка, Канстанцін Ткачэнка, Юрый Федарэнка, Юрый Шэлін, Сяргей Шурчылаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://footballfakts.ru/clubsezon/77924-kolosbarvenkovo|title=«Колос» Барвёнково. Сезон 1998. Заявка команды на сезон - footballfakts.ru|website=FootballFakts.ru {{!}} Футбольная статистика и история|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
----
----


[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>qd2nzpkz2x0fw34tika5lo1awx7qdw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167025</id>
      <parentid>5167023</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7268" sha1="o66m80pi9oq2852uwbmdqvxmu3197dp" xml:space="preserve">'''«Колас»''' — украінскі аматарскі футбольны клуб з горада Барвінкавэ Ізюмскага (да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2020 года — Барвінкаўскага) раёна Харкаўскай вобласці. Клюб заснаваны ў 1923 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых футбольных калектываў у рэгіёне. Галоўнае дасягненне каманды — тытул чэмпіёна Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе (1990 год). Хатнія матчы клуб праводзіць на мясцовым стадыёне «Колас».

== Храналогія назваў клуба ==
За сваю працяглую гісторыю каманда неаднаразова змяняла назвы, падпарадкоўваючыся розным савецкім добраахвотным спартыўным таварыствам і гарадскім прадпрыемствам:

* 1923 — «Пищевик»
* 1945 — «Металіст»
* 1947 — «Колгоспник»
* 1953 — «Труд»
* 1955 — «Буревісник»
* 1959 — «Колгоспник»
* 1961 — «Aвангард»
* 1965 — «Колгоспник»
* з 1968 — «Колос»

== Гісторыя клуба ==
'''Савецкі перыяд'''

Футбольная каманда ў горада Барвінкавэ была афіцыйна створана ў 1923 годзе пад назвай «Пищевик». На працягу першых дзесяцігоддзяў калектыў прымаў удзел пераважна ў раённых і мясцовых спаборніцтвах. Рэгулярныя выступленні на ўзроўні Харкаўскай вобласці пачаліся ў пасляваенны перыяд.

Першы вялікі поспех прыйшоў да каманды ў 1969 годзе, калі барвінкаўскі «Колгоспник» заваяваў сярэбраныя медалі ў Другой лізе (Д2) чэмпіянату вобласці. На пачатку 1970-х гадоў каманда пад сучаснай назвай «Колас» упэўнена ўвайшла ў лік лідараў абласнога футбола. У 1971 годзе клуб заваяваў «срэбра» Вышэйшай лігі чэмпіянату Харкаўскай вобласці, а ў 1972 годзе стаў бронзавым прызёрам спаборніцтваў.

У 1973 годзе каманда заняла 4-е месца ў вобласці, разграміўшы па ходзе сезона балаклійскі «Цементник» з лікам 9:0 (капітан каманды — Цімчанка, форвард Аляксандр Цімашэвіч вызначыўся 5 галамі). У тым жа годзе «Колас» удала выступіў на рэспубліканскім узроўні, дайшоўшы да паўфіналу Кубка Украіны сярод сельскіх каманд «Залаты колас».

Новы ўздым адбыўся ў 1980-х гадах. У 1985 годзе каманда здабыла бронзавыя медалі чэмпіянату, а ў 1986 годзе ўпершыню прабілася да фіналу Кубка Харкаўскай вобласці, саступіўшы там моцнаму лазаўскому «Авангарду».

Залатая эра клуба прыпадае на 1990 год. Менавіта тады «Колас» прадэманстраваў свой найлепшы футбол у гісторыі і ўпершыню стаў чэмпіёнам Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе, апярэдзіўшы прызнаных лідараў рэгіёна.

'''Выступленні ў Незалежнай Украіне'''

Пасля здабыцця Украінай незалежнасці «Колас» сутыкнуўся з фінансавай нестабільнасцю. Нягледзячы на гэта, каманда працягвала выступаць у абласных турнірах. У сезоне 1998 года каманда гуляла ў Вышэйшай лізе чэмпіянату вобласці пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера Івана Рэгіды і фінішавала на выніковым 6-м месцы.Напрыканцы 2000-х гадоў каманда зноў заявіла пра сябе. У 2009 годзе «Колас» упэўнена выйграў Першую лігу (Д2) чэмпіянату вобласці. Апошнім гучным дасягненнем на ўзроўні вобласці сталі бронзавыя медалі Першай лігі Харкаўшчыны па выніках сезона 2013 года.

== Дасягненні ==
'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга):'''

Чэмпіён {{Зл}} (1): 1990 

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1971

Бронзавы прызёр {{Бр}} (2): 1972, 1985

'''Кубак Харкаўскай вобласці:'''
Фіналіст (1): 1986

'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Першая ліга / Д2):''' 

Пераможца {{Зл}} (1): 2009 

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1969 

Бронзавы прызёр {{Бр}} (1): 2013

== Склад каманды ў гістарычным сезоне 1998 года ==
Падчас выступленняў у Вышэйшай лізе Харкаўскай вобласці ў сезоне 1998 года колеры клуба абаранялі наступныя гульцы:
'''Варатары і абаронцы:''' Аляксандр Брыдун, Віктар Васюцін, Аляксандр Дырда, М. Ягораў, Сяргей Зазуля, Вячаслаў Краскоўскі, Дзмітрый Курачкін.
'''Паўабаронцы і нападнікі:''' Аляксандр Нядвіга, В. Панчанка, Уладзімір Пятраеў, Канстанцін Паксій, Андрэй Панамарэнка, Віталій Радзіеўскі, Віталій Рэва, Віталій Раманчук, Алег Слабун, Сяргей Сліпушка, Раман Стрыжэнка, Канстанцін Ткачэнка, Юрый Федарэнка, Юрый Шэлін, Сяргей Шурчылаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://footballfakts.ru/clubsezon/77924-kolosbarvenkovo|title=«Колос» Барвёнково. Сезон 1998. Заявка команды на сезон - footballfakts.ru|website=FootballFakts.ru {{!}} Футбольная статистика и история|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
----
----


[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>o66m80pi9oq2852uwbmdqvxmu3197dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167027</id>
      <parentid>5167025</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7519" sha1="1kf10ykz39kzekcepj0ow3i3b0wxxgy" xml:space="preserve">{{Картка:ФК|Назва=Колас (Барвінкавэ)|Лагатып=Колос (Барвінкове).png|Заснаваны=1923|Чэмпіянат=Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга)}}

'''«Колас»''' — украінскі аматарскі футбольны клуб з горада Барвінкавэ Ізюмскага (да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2020 года — Барвінкаўскага) раёна Харкаўскай вобласці. Клюб заснаваны ў 1923 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых футбольных калектываў у рэгіёне. Галоўнае дасягненне каманды — тытул чэмпіёна Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе (1990 год). Хатнія матчы клуб праводзіць на мясцовым стадыёне «Колас».

== Храналогія назваў клуба ==
За сваю працяглую гісторыю каманда неаднаразова змяняла назвы, падпарадкоўваючыся розным савецкім добраахвотным спартыўным таварыствам і гарадскім прадпрыемствам:

* 1923 — «Пищевик»
* 1945 — «Металіст»
* 1947 — «Колгоспник»
* 1953 — «Труд»
* 1955 — «Буревісник»
* 1959 — «Колгоспник»
* 1961 — «Aвангард»
* 1965 — «Колгоспник»
* з 1968 — «Колос»

== Гісторыя клуба ==
'''Савецкі перыяд'''

Футбольная каманда ў горада Барвінкавэ была афіцыйна створана ў 1923 годзе пад назвай «Пищевик». На працягу першых дзесяцігоддзяў калектыў прымаў удзел пераважна ў раённых і мясцовых спаборніцтвах. Рэгулярныя выступленні на ўзроўні Харкаўскай вобласці пачаліся ў пасляваенны перыяд.

Першы вялікі поспех прыйшоў да каманды ў 1969 годзе, калі барвінкаўскі «Колгоспник» заваяваў сярэбраныя медалі ў Другой лізе (Д2) чэмпіянату вобласці. На пачатку 1970-х гадоў каманда пад сучаснай назвай «Колас» упэўнена ўвайшла ў лік лідараў абласнога футбола. У 1971 годзе клуб заваяваў «срэбра» Вышэйшай лігі чэмпіянату Харкаўскай вобласці, а ў 1972 годзе стаў бронзавым прызёрам спаборніцтваў.

У 1973 годзе каманда заняла 4-е месца ў вобласці, разграміўшы па ходзе сезона балаклійскі «Цементник» з лікам 9:0 (капітан каманды — Цімчанка, форвард Аляксандр Цімашэвіч вызначыўся 5 галамі). У тым жа годзе «Колас» удала выступіў на рэспубліканскім узроўні, дайшоўшы да паўфіналу Кубка Украіны сярод сельскіх каманд «Залаты колас».

Новы ўздым адбыўся ў 1980-х гадах. У 1985 годзе каманда здабыла бронзавыя медалі чэмпіянату, а ў 1986 годзе ўпершыню прабілася да фіналу Кубка Харкаўскай вобласці, саступіўшы там моцнаму лазаўскому «Авангарду».

Залатая эра клуба прыпадае на 1990 год. Менавіта тады «Колас» прадэманстраваў свой найлепшы футбол у гісторыі і ўпершыню стаў чэмпіёнам Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе, апярэдзіўшы прызнаных лідараў рэгіёна.

'''Выступленні ў Незалежнай Украіне'''

Пасля здабыцця Украінай незалежнасці «Колас» сутыкнуўся з фінансавай нестабільнасцю. Нягледзячы на гэта, каманда працягвала выступаць у абласных турнірах. У сезоне 1998 года каманда гуляла ў Вышэйшай лізе чэмпіянату вобласці пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера Івана Рэгіды і фінішавала на выніковым 6-м месцы.Напрыканцы 2000-х гадоў каманда зноў заявіла пра сябе. У 2009 годзе «Колас» упэўнена выйграў Першую лігу (Д2) чэмпіянату вобласці. Апошнім гучным дасягненнем на ўзроўні вобласці сталі бронзавыя медалі Першай лігі Харкаўшчыны па выніках сезона 2013 года.

== Дасягненні ==
'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга):'''

Чэмпіён {{Зл}} (1): 1990 

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1971

Бронзавы прызёр {{Бр}} (2): 1972, 1985

'''Кубак Харкаўскай вобласці:'''
Фіналіст (1): 1986

'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Першая ліга / Д2):''' 

Пераможца {{Зл}} (1): 2009 

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1969 

Бронзавы прызёр {{Бр}} (1): 2013

== Склад каманды ў гістарычным сезоне 1998 года ==
Падчас выступленняў у Вышэйшай лізе Харкаўскай вобласці ў сезоне 1998 года колеры клуба абаранялі наступныя гульцы:

'''Варатары і абаронцы:''' Аляксандр Брыдун, Віктар Васюцін, Аляксандр Дырда, М. Ягораў, Сяргей Зазуля, Вячаслаў Краскоўскі, Дзмітрый Курачкін.

'''Паўабаронцы і нападнікі:''' Аляксандр Нядвіга, В. Панчанка, Уладзімір Пятраеў, Канстанцін Паксій, Андрэй Панамарэнка, Віталій Радзіеўскі, Віталій Рэва, Віталій Раманчук, Алег Слабун, Сяргей Сліпушка, Раман Стрыжэнка, Канстанцін Ткачэнка, Юрый Федарэнка, Юрый Шэлін, Сяргей Шурчылаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://footballfakts.ru/clubsezon/77924-kolosbarvenkovo|title=«Колос» Барвёнково. Сезон 1998. Заявка команды на сезон - footballfakts.ru|website=FootballFakts.ru {{!}} Футбольная статистика и история|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
----
----


[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>1kf10ykz39kzekcepj0ow3i3b0wxxgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167128</id>
      <parentid>5167027</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7570" sha1="ab4hsrhomasyjv5zrf5m6nwgm0uluq3" xml:space="preserve">{{Картка:ФК|Назва=Колас (Барвінкавэ)|Лагатып=Колос (Барвінкове).png|Заснаваны=1923|Чэмпіянат=Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга)}}

'''«Колас»''' — украінскі аматарскі футбольны клуб з горада Барвінкавэ Ізюмскага (да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2020 года — Барвінкаўскага) раёна Харкаўскай вобласці. Клюб заснаваны ў 1923 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых футбольных калектываў у рэгіёне. Галоўнае дасягненне каманды — тытул чэмпіёна Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе (1990 год). Хатнія матчы клуб праводзіць на мясцовым стадыёне «Колас».

== Храналогія назваў клуба ==
За сваю працяглую гісторыю каманда неаднаразова змяняла назвы, падпарадкоўваючыся розным савецкім добраахвотным спартыўным таварыствам і гарадскім прадпрыемствам:

* 1923 — «Пищевик»
* 1945 — «Металіст»
* 1947 — «Колгоспник»
* 1953 — «Труд»
* 1955 — «Буревісник»
* 1959 — «Колгоспник»
* 1961 — «Aвангард»
* 1965 — «Колгоспник»
* з 1968 — «Колос»

== Гісторыя клуба ==
'''Савецкі перыяд'''

Футбольная каманда ў горада Барвінкавэ была афіцыйна створана ў 1923 годзе пад назвай «Пищевик». На працягу першых дзесяцігоддзяў калектыў прымаў удзел пераважна ў раённых і мясцовых спаборніцтвах. Рэгулярныя выступленні на ўзроўні Харкаўскай вобласці пачаліся ў пасляваенны перыяд.

Першы вялікі поспех прыйшоў да каманды ў 1969 годзе, калі барвінкаўскі «Колгоспник» заваяваў сярэбраныя медалі ў Другой лізе (Д2) чэмпіянату вобласці. На пачатку 1970-х гадоў каманда пад сучаснай назвай «Колас» упэўнена ўвайшла ў лік лідараў абласнога футбола. У 1971 годзе клуб заваяваў «срэбра» Вышэйшай лігі чэмпіянату Харкаўскай вобласці, а ў 1972 годзе стаў бронзавым прызёрам спаборніцтваў.

У 1973 годзе каманда заняла 4-е месца ў вобласці, разграміўшы па ходзе сезона балаклійскі «Цементник» з лікам 9:0 (капітан каманды — Цімчанка, форвард Аляксандр Цімашэвіч вызначыўся 5 галамі). У тым жа годзе «Колас» удала выступіў на рэспубліканскім узроўні, дайшоўшы да паўфіналу Кубка Украіны сярод сельскіх каманд «Залаты колас».

Новы ўздым адбыўся ў 1980-х гадах. У 1985 годзе каманда здабыла бронзавыя медалі чэмпіянату, а ў 1986 годзе ўпершыню прабілася да фіналу Кубка Харкаўскай вобласці, саступіўшы там моцнаму лазаўскому «Авангарду».

Залатая эра клуба прыпадае на 1990 год. Менавіта тады «Колас» прадэманстраваў свой найлепшы футбол у гісторыі і ўпершыню стаў чэмпіёнам Харкаўскай вобласці ў Вышэйшай лізе, апярэдзіўшы прызнаных лідараў рэгіёна.

'''Выступленні ў Незалежнай Украіне'''

Пасля здабыцця Украінай незалежнасці «Колас» сутыкнуўся з фінансавай нестабільнасцю. Нягледзячы на гэта, каманда працягвала выступаць у абласных турнірах. У сезоне 1998 года каманда гуляла ў Вышэйшай лізе чэмпіянату вобласці пад кіраўніцтвам галоўнага трэнера Івана Рэгіды і фінішавала на выніковым 6-м месцы.Напрыканцы 2000-х гадоў каманда зноў заявіла пра сябе. У 2009 годзе «Колас» упэўнена выйграў Першую лігу (Д2) чэмпіянату вобласці. Апошнім гучным дасягненнем на ўзроўні вобласці сталі бронзавыя медалі Першай лігі Харкаўшчыны па выніках сезона 2013 года.

== Дасягненні ==
'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Вышэйшая ліга):'''

Чэмпіён {{Зл}} (1): 1990

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1971

Бронзавы прызёр {{Бр}} (2): 1972, 1985

'''Кубак Харкаўскай вобласці:'''
Фіналіст (1): 1986

'''Чэмпіянат Харкаўскай вобласці (Першая ліга / Д2):''' 

Пераможца {{Зл}} (1): 2009

Срэбраны прызёр {{Ср}} (1): 1969

Бронзавы прызёр {{Бр}} (1): 2013

== Склад каманды ў гістарычным сезоне 1998 года ==
Падчас выступленняў у Вышэйшай лізе Харкаўскай вобласці ў сезоне 1998 года колеры клуба абаранялі наступныя гульцы:

'''Варатары і абаронцы:''' Аляксандр Брыдун, Віктар Васюцін, Аляксандр Дырда, М. Ягораў, Сяргей Зазуля, Вячаслаў Краскоўскі, Дзмітрый Курачкін.

'''Паўабаронцы і нападнікі:''' Аляксандр Нядвіга, В. Панчанка, Уладзімір Пятраеў, Канстанцін Паксій, Андрэй Панамарэнка, Віталій Радзіеўскі, Віталій Рэва, Віталій Раманчук, Алег Слабун, Сяргей Сліпушка, Раман Стрыжэнка, Канстанцін Ткачэнка, Юрый Федарэнка, Юрый Шэлін, Сяргей Шурчылаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://footballfakts.ru/clubsezon/77924-kolosbarvenkovo|title=«Колос» Барвёнково. Сезон 1998. Заявка команды на сезон - footballfakts.ru|website=FootballFakts.ru {{!}} Футбольная статистика и история|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;
----
----

{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-18}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>ab4hsrhomasyjv5zrf5m6nwgm0uluq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Завулак Сурыкава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811006</id>
    <revision>
      <id>5167026</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = Завулак Сурыкава  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               = File:Surykava lane (Minsk).jpg  |памер фота         =   |подпіс             =   |раён...»</comment>
      <origin>5167026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="l6418er65afa3m08kjt39x4o01hr8p6" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Завулак Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = File:Surykava lane (Minsk).jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 103 м, з захаду на ўсход 163 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Surykava Lane, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паміж [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Вуліца Вясняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]], перасякаючы [[Праезд Сурыкава (Мінск)|аднайменны праезд]]&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Цягавая падстанцыя № 38 (д.7), будынак 1977-78 гг&lt;ref&gt;Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 звестак архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1016 Завулак Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln Завулак Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 Завулак Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>l6418er65afa3m08kjt39x4o01hr8p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167028</id>
      <parentid>5167026</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="9c1ucu7b3fiv80tnesb9egxrq2d85s5" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Завулак Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = File:Surykava lane (Minsk).jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 103 м, з захаду на ўсход 163 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Surykava Lane, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паміж [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]], перасякаючы [[Праезд Сурыкава (Мінск)|аднайменны праезд]]&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Цягавая падстанцыя № 38 (д.7), будынак 1977-78 гг&lt;ref&gt;Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 звестак архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1016 Завулак Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln Завулак Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 Завулак Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>9c1ucu7b3fiv80tnesb9egxrq2d85s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167029</id>
      <parentid>5167028</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="jxmm8napgfgje6gtut14uyr39wad9pw" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Завулак Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Surykava lane (Minsk).jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 103 м, з захаду на ўсход 163 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Surykava Lane, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Сурыкава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паміж [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]], перасякаючы [[Праезд Сурыкава (Мінск)|аднайменны праезд]]&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Цягавая падстанцыя № 38 (д.7), будынак 1977-78 гг&lt;ref&gt;Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 звестак архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1016 Завулак Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln Завулак Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 Завулак Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>jxmm8napgfgje6gtut14uyr39wad9pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167033</id>
      <parentid>5167029</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3349" sha1="bvqn6izmsa1o4f8bxy8lsql7961gvsh" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Завулак Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Surykava lane (Minsk).jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 103 м, з захаду на ўсход 163 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Surykava Lane, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Завулак Сурыкава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паміж [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]], перасякаючы [[Праезд Сурыкава (Мінск)|аднайменны праезд]]&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Цягавая падстанцыя № 38 (д.7), будынак 1977-78 гг&lt;ref&gt;Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 звестак архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1016 Завулак Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln Завулак Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 Завулак Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>bvqn6izmsa1o4f8bxy8lsql7961gvsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167039</id>
      <parentid>5167033</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="8xsv6ybkqp9dll8jb3qxq9olrjz672s" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Завулак Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Surykava lane (Minsk).jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 103 м, з захаду на ўсход 163 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Surykava Lane, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Завулак Сурыкава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паміж [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]], перасякаючы [[Праезд Сурыкава (Мінск)|аднайменны праезд]]&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325701/?ll=27.622642%2C53.866346&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Цягавая падстанцыя № 38 (д.7), будынак 1977-78 гг&lt;ref&gt;Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 звестак архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1016 Завулак Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-ln Завулак Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=50984 Завулак Сурыкава ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>8xsv6ybkqp9dll8jb3qxq9olrjz672s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ягор Дырда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811007</id>
    <revision>
      <id>5167030</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро)....»</comment>
      <origin>5167030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7208" sha1="96ut08ln08e5za4nolmd7ys9qaus0zi" xml:space="preserve">'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў) і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref name=&quot;wiki-ukr&quot; /&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki-ukr&quot;&gt;{{cite web |url=https://wikipedia.org |title=Дирда Єгор Олександрович |publisher=Вікіпедія |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Категорія:Футбалісты паводле алфавіта]]
[[Категорія:Футбалісты Украіны]]
[[Категорія:Украінскія блогеры]]
[[Категорія:Нарадзіліся ў Ізюмскім раёне]]
[[Категорія:Нарадзіліся ў 2005 годзе]]</text>
      <sha1>96ut08ln08e5za4nolmd7ys9qaus0zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167031</id>
      <parentid>5167030</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8569" sha1="faff6bxzmsdas4vpu0jk16jx0x8j5xm" xml:space="preserve">'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref name=&quot;wiki-ukr&quot; /&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Категорія:Футбалісты паводле алфавіта]]
[[Категорія:Футбалісты Украіны]]
[[Категорія:Украінскія блогеры]]
[[Категорія:Нарадзіліся ў Ізюмскім раёне]]
[[Категорія:Нарадзіліся ў 2005 годзе]]</text>
      <sha1>faff6bxzmsdas4vpu0jk16jx0x8j5xm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167035</id>
      <parentid>5167031</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8685" sha1="ep14mf5uazq6xy6gqxmgwmmorfcuxye" xml:space="preserve">'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref name=&quot;wiki-ukr&quot; /&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>ep14mf5uazq6xy6gqxmgwmmorfcuxye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167037</id>
      <parentid>5167035</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="8qzyi1nf0w1e4lqidocqfem4pf84q9g" xml:space="preserve">'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>8qzyi1nf0w1e4lqidocqfem4pf84q9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167041</id>
      <parentid>5167037</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9835" sha1="17ftngl603e0oni6kvx8tmltboycyb0" xml:space="preserve">{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|поўнае імя=Ягор Аляксандравіч Дырда|дата нараджэння=4.1.2005|месца нараджэння=[[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]|грамадзянства={{UKR}}|рост=184|вага=75|пазіцыя=[[Абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]|цяперашні клуб=Армат (Дняпро)|нумар=99|моладзевыя клубы={{Сцяг Украіны}} ДЮСШ Барвінкавэ&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Алмаз (Харкаў)&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Першая Сталіца (Харкаў)}}

'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст,

футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>17ftngl603e0oni6kvx8tmltboycyb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167042</id>
      <parentid>5167041</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>катэгорыі, стыль</comment>
      <origin>5167042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9834" sha1="e7a15bqm1vliyrtkv9v55kar4zjuab9" xml:space="preserve">{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|поўнае імя=Ягор Аляксандравіч Дырда|дата нараджэння=4.1.2005|месца нараджэння=[[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]|грамадзянства={{UKR}}|рост=184|вага=75|пазіцыя=[[Абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]|цяперашні клуб=Армат (Дняпро)|нумар=99|моладзевыя клубы={{Сцяг Украіны}} ДЮСШ Барвінкавэ&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Алмаз (Харкаў)&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Першая Сталіца (Харкаў)}}

'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>e7a15bqm1vliyrtkv9v55kar4zjuab9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167043</id>
      <parentid>5167042</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10410" sha1="qyvfjnqqzz6y0icdj4k9x49zyq4yjln" xml:space="preserve">{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|поўнае імя=Ягор Аляксандравіч Дырда|дата нараджэння=4.1.2005|месца нараджэння=[[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]|грамадзянства={{UKR}}|рост=184|вага=75|пазіцыя=[[Абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]|цяперашні клуб=Армат (Дняпро)|нумар=99|моладзевыя клубы={{Сцяг Украіны}} ДЮСШ Барвінкавэ&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Алмаз (Харкаў)&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Першая Сталіца (Харкаў)}}

'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://chesport.cn.ua/yehor-dyrda-z-kharkivshchyny-osnovnyy-zakhysnyk-armat-dnipro-peremozhets-kubka-zirok-ua-steel-ta-avtor-hola-u-vyrishalnomu-matchi/|title=Єгор Дирда з Харківщини — основний захисник «Армат Дніпро», переможець Кубка зірок UA Steel та автор гола у вирішальному матчі|last=Sportika|website=&quot;Чесно про спорт&quot; - Новини спорту України та світу|date=2026-06-25|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>qyvfjnqqzz6y0icdj4k9x49zyq4yjln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167077</id>
      <parentid>5167043</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>да выдалення</comment>
      <origin>5167077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10458" sha1="7qvrea7dzsiv8lst479bjpuhaxh9zul" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|поўнае імя=Ягор Аляксандравіч Дырда|дата нараджэння=4.1.2005|месца нараджэння=[[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]|грамадзянства={{UKR}}|рост=184|вага=75|пазіцыя=[[Абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]|цяперашні клуб=Армат (Дняпро)|нумар=99|моладзевыя клубы={{Сцяг Украіны}} ДЮСШ Барвінкавэ&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Алмаз (Харкаў)&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Першая Сталіца (Харкаў)}}

'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://chesport.cn.ua/yehor-dyrda-z-kharkivshchyny-osnovnyy-zakhysnyk-armat-dnipro-peremozhets-kubka-zirok-ua-steel-ta-avtor-hola-u-vyrishalnomu-matchi/|title=Єгор Дирда з Харківщини — основний захисник «Армат Дніпро», переможець Кубка зірок UA Steel та автор гола у вирішальному матчі|last=Sportika|website=&quot;Чесно про спорт&quot; - Новини спорту України та світу|date=2026-06-25|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. 

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>7qvrea7dzsiv8lst479bjpuhaxh9zul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167127</id>
      <parentid>5167077</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ {{ізаляваны артыкул}}</comment>
      <origin>5167127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10513" sha1="c3z4lxfyau3todeyrwj5w0hqgpzdlas" xml:space="preserve">{{да выдалення|значнасць?}}
{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|поўнае імя=Ягор Аляксандравіч Дырда|дата нараджэння=4.1.2005|месца нараджэння=[[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]|грамадзянства={{UKR}}|рост=184|вага=75|пазіцыя=[[Абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]|цяперашні клуб=Армат (Дняпро)|нумар=99|моладзевыя клубы={{Сцяг Украіны}} ДЮСШ Барвінкавэ&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Алмаз (Харкаў)&lt;br&gt;
{{Сцяг Украіны}} Першая Сталіца (Харкаў)}}

'''Яго́р Алякса́ндравіч Ды́рда''' (нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінскі медыяфутбаліст, футбольны блогер і кантэнт-мейкер. Выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы ў медыяфутбольным клубе «Армат» (Дняпро).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://chesport.cn.ua/yehor-dyrda-z-kharkivshchyny-osnovnyy-zakhysnyk-armat-dnipro-peremozhets-kubka-zirok-ua-steel-ta-avtor-hola-u-vyrishalnomu-matchi/|title=Єгор Дирда з Харківщини — основний захисник «Армат Дніпро», переможець Кубка зірок UA Steel та автор гола у вирішальному матчі|last=Sportika|website=&quot;Чесно про спорт&quot; - Новини спорту України та світу|date=2026-06-25|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Ягор Дырда нарадзіўся 4 студзеня 2005 года ў горадзе Барвінкавэ Харкаўскай вобласці. З 7 гадоў пачаў актыўна займацца футболам у мясцовай ДЮСШ Барвінкавэ&lt;ref name=&quot;drukarnia&quot;&gt;{{cite web |url=https://drukarnia.com.ua/articles/yegor-dirda-ukrayinskii-futbolist-bloger-ta-mediapersona-qyCjx |title=Єгор Дирда — український футболіст, bloger та медіаперсона |publisher=Друкарня |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;. Ва ўзросце 13 гадоў пераехаў у Харкаў, дзе працягнуў футбольнае навучанне ў юнацкіх камандах «Алмаз» і «Перша Столиця» («Першая Сталіца»)&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot; /&gt;. Пасля заканчэння школы паступіў у Нацыянальны ўніверсітэт грамадзянскай абароны Украіны (НУЦЗУ), які паспяхова скончыў у 2026 годзе&lt;ref name=&quot;kamp-sport&quot;&gt;{{cite web |url=https://kamp-sport.com/football/yegor-dirda-zavershiv-navchannya-v-nuczu-shcho-vidomo-pro-futbolista-armata-i-blogera |title=ЄГОР ДИРДА ЗАВЕРШИВ НАВЧАННЯ В НУЦЗУ |publisher=Kamp-Sport |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

=== Абстрэл і раненне (2022) ===
Пасля пачатку паўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, [[26 лютага]] [[2022]] года, Ягор&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з маці спрабаваў эвакуіравацца на цывільным аўтобусе з Харкава ў бок Ізюма. На тэрыторыі Харкаўскай вобласці аўтобус трапіў пад блізкі абстрэл расійскіх ваенных, у выніку якога кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а 16 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;sport-ua&quot;&gt;{{cite web |url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey |title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей» |publisher=Sport.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Ягор Дырда атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey|title=Український футболіст: «Думав, нас точно розстріляють. Загинуло 8 людей»|first=Олег|last=Вахоцький|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку было цалкам наскрозь прабіта сцягно. Медыкі прагназавалі магчымую ампутацыю і сцвярджалі, што хлопец не зможа больш не тое што гуляць у футбол, але і нармальна хадзіць&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;. Аднак пасля шэрагу аперацый і працяглай цяжкай рэабілітацыі спартсмен здолеў вярнуцца на поле.

=== Медыяфутбольная кар’ера ===
Напрыканцы 2023 года далучыўся да прафесійнага ўкраінскага медыяфутбольнага праекта — клуба «Армат» (Дняпро), у складзе якога выступае пад 99-м нумарам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; разам з былымі зоркамі ўкраінскага футбола (зокрема, [[Селязнёў Яўген Аляксандравіч|Яўгенам Селязнёвым]])&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/ce-bulo-duzhe-dushevno-kumedna-istoriya-pro-seleznova-sosiski-ta-nezvichnii-sposib-vibachennya/|title=Дирда розповів історію про Селезньова: «Разом смажили й їли сосиски» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2025 года ў складзе «Армата» стаў сярэбраным прызёрам медыялігі UA Steel Cup, а ў красавіку 2026 года выйграў буйны «Кубак зорак UA STEEL» у камандзе Мікалая Маразюка, забіўшы гол у вырашальным матчы&lt;ref name=&quot;barv-info&quot;&gt;{{cite web |url=https://barvinkove.com.ua/%D1%94%D0%B3%D0%BE%D1%80-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BA-ua-steel/ |title=Єгор Дирда — переможець Кубка зірок UA STEEL |publisher=Барвінківщина. Інформаційний портал |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;.

Паралельна са спартыўнымі выступленнямі з'яўляецца папулярным блогерам. Ён стварае спартыўны і каляфутбольны кантэнт у сацыяльных сетках TikTok (больш за 100 тысяч падпісчыкаў)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; і Instagram. З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt; таксама выконваў абавязкі афіцыйнага амбасадара Асацыяцыі футбола Полтаўшчыны, займаючыся папулярызацыяй дзіцячага і рэгіянальнага футбола&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/telefon-stav-ves-u-krovi-futbolist-dirda-rozpoviv-yak-vin-povernuvsya-do-gri-pislya-rozstrilu-rosiyanami/|title=Футболіст Єгор Дирда розповів, як він повернувся до гри після розстрілу росіянами: «Телефон став весь у крові» - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* '''UA Steel League / UA Steel Cup''':
** {{Ср}} Срэбраны прызёр (1): люты 2025
* '''Кубак зорак UA STEEL''':
** {{Зл}} Пераможца (1): красавік 2026

== Заўвагі ==
{{зноскі|refs=
&lt;ref name=&quot;ukr-net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ukr.net/news/details/sport/117416374.html |title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера |publisher=Tribuna / Ukr.net |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ukrfootball&quot;&gt;{{cite web |url=https://ukrfootball.ua/rizne/vosmero-zagiblikh-i-16-poranenikh-futbolist-bloger-shokuvav-spogadami-pro-zustrich-z-buryatami-ta-yakutami/ |title=Восьмеро загиблих і 16 поранених: футболіст-блогер шокував спогадами про зустріч з окупантами |publisher=Ukrfootball.ua |accessdate=17 ліпеня 2026|language=uk}}&lt;/ref&gt;
}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-07-17}}</text>
      <sha1>c3z4lxfyau3todeyrwj5w0hqgpzdlas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Праезд Сурыкава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811008</id>
    <revision>
      <id>5167032</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = Праезд Сурыкава  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               =   |памер фота         =   |подпіс             =   |раён               = Заводск...»</comment>
      <origin>5167032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="6eorho788hnhyybpiglse1ujxumllpg" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Праезд Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 163 м, з захаду на ўсход 57 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-dr базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325752/?ll=27.622728%2C53.865780&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
'''Праезд Сурыкава''' — [[праезд]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе амаль па дыяганалі паміж [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]] і [[Завулак Сурыкава (Мінск)|аднайменным завулкам]], падобна [[Гіпатэнуза|гіпатэнузе]] у [[трохвугольнік]]у&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325752/?ll=27.622728%2C53.865780&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1017 Праезд Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-dr Праезд Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nPpqBH4nn6U Ул. Сурикова/проезд Сурикова, Минск, 13-08-2016] (видео на [[YouTube]])
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>6eorho788hnhyybpiglse1ujxumllpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167040</id>
      <parentid>5167032</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5167040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="1sd6brcwl878crqbfbyw8y23yd22joo" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Праезд Сурыкава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Заходні пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 3, 6, 6п, 7, 9
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 79, 79д
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]]
 |індэкс             = 220026&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы улиц Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = з поўдня на поўнач складае 163 м, з захаду на ўсход 57 м&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-dr базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325752/?ll=27.622728%2C53.865780&amp;z=18
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
'''Праезд Сурыкава''' — [[праезд]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў 1960 г. у гонар [[Васіль Іванавіч Сурыкаў|вядомага рускага жывапісца]]&lt;ref&gt;Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/78-ulitsa-surikova інфармацыі на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе амаль па дыяганалі паміж [[Вуліца Васняцова (Мінск)|вуліцай Васняцова]] і [[Завулак Сурыкава (Мінск)|аднайменным завулкам]], падобна [[Гіпатэнуза|гіпатэнузе]] ў [[трохвугольнік]]у&lt;ref&gt;Паводле [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325752/?ll=27.622728%2C53.865780&amp;z=18 Карты Яндэкс]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/1017 Праезд Сурыкава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/surykava-dr Праезд Сурыкава ў базе Геадзэн]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nPpqBH4nn6U Ул. Сурикова/проезд Сурикова, Минск, 13-08-2016] (видео на [[YouTube]])
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>1sd6brcwl878crqbfbyw8y23yd22joo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811009</id>
    <revision>
      <id>5167070</id>
      <timestamp>2026-07-17T19:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі...»</comment>
      <origin>5167070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47249" sha1="9zru9ingdqlzbswdsjpmkw1q81mdnmb" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал распаўсюджвання ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]] (асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне) з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Несета (рака)|Несета]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, Мытва, Верша, Жалонь, Случ) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], Бір, Буй і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах Сейма і Дзясны{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі Сасна, Матыра, Ведуга і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як &lt;u&gt;Оскал&lt;/u&gt; (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі Упа, Уперта, Упінка{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>9zru9ingdqlzbswdsjpmkw1q81mdnmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167071</id>
      <parentid>5167070</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46556" sha1="cd6ktjaytk284hxky3ri7q325kipu4q" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал распаўсюджвання ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]] (асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне) з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Несета (рака)|Несета]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, Мытва, Верша, Жалонь, Случ) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], Бір, Буй і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах Сейма і Дзясны{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі Сасна, Матыра, Ведуга і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як &lt;u&gt;Оскал&lt;/u&gt; (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі Упа, Уперта, Упінка{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>cd6ktjaytk284hxky3ri7q325kipu4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167072</id>
      <parentid>5167071</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45868" sha1="isarhikqa7d6blyf0vg6yaf2cbc2opp" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал распаўсюджвання ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]] (асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне) з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Несета (рака)|Несета]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, Мытва, Верша, Жалонь, Случ) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], Бір, Буй і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах Сейма і Дзясны{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі Сасна, Матыра, Ведуга і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як &lt;u&gt;Оскал&lt;/u&gt; (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі Упа, Уперта, Упінка{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>isarhikqa7d6blyf0vg6yaf2cbc2opp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167073</id>
      <parentid>5167072</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45269" sha1="3nscbuvhnap69j3okpsmske8orpompf" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал распаўсюджвання ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]] (асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне) з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Несета (рака)|Несета]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, Мытва, Верша, Жалонь, Случ) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], Бір, Буй і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах Сейма і Дзясны{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі Сасна, Матыра, Ведуга і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як &lt;u&gt;Оскал&lt;/u&gt; (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі Упа, Уперта, Упінка{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>3nscbuvhnap69j3okpsmske8orpompf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167076</id>
      <parentid>5167073</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі */</comment>
      <origin>5167076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47359" sha1="6unibcgvu4c28122fr7q1rxa2imm2b6" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал распаўсюджвання ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>6unibcgvu4c28122fr7q1rxa2imm2b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167083</id>
      <parentid>5167076</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Арэал */ азнаяае прысутнасць, не характарызуе ступень распаўсюджання, бо то была б &quot;зона&quot;</comment>
      <origin>5167083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47328" sha1="5goe8b75xvchaxcyioz4i7xiks84e34" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |lang=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |lang=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |lang=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |lang=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |lang=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |lang=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |lang=en |ref=Danylenko}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>5goe8b75xvchaxcyioz4i7xiks84e34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167090</id>
      <parentid>5167083</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53229" sha1="rdyufbzmqgfmf601ccka9vpe9i9x386" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.


=== Супярэчнасці з лексічнымі данымі і праблема каранёвых этымалогій ===
Сучасны заходні лінгвіст Энтані Джэйкаб ({{lang-en|Anthony Jakob}}) у сваёй манаграфіі 2024 года звяртае ўвагу на відавочную супярэчнасць: сцвярджэнні пра татальнае пашырэнне балтыйскага субстрату ў гідраніміі басейнаў Верхняга [[Дняпро|Дняпра]] і [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] рэзка кантрастуюць з амаль поўнай адсутнасцю ранняга субстратнага ўплыву на лексічным узроўні{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Джэйкаб адзначае, што значная частка гідранімічных довадаў, сабраных такімі даследчыкамі, як [[Казімерас Буга|К.&amp;nbsp;Буга]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Būga K. |загаловак=Upių vardų studijos ir aisčių bei slavėnų senovė |выданне=Tauta ir žodis |год=1923 |том=1 |старонкі=1—44}}&lt;/ref&gt;, [[Макс Фасмер|М.&amp;nbsp;Фасмер]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Vasmer M. |загаловак=Beiträge zur historischen Völkerkunde Osteuropas I. Die Ostgrenze der baltischen Stämme |выданне=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse |год=1932 |старонкі=637—666}}&lt;/ref&gt; і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Академия наук СССР |год=1962}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Топоров В. Н. |загаловак=О балтийском элементе в Подмосковье |выданне=Baltistica |год=1972 |нумар=1 priedas |старонкі=185—224}}&lt;/ref&gt;, уяўляе сабой выключна каранёвыя этымалогіі, якія часта дапускаюць альтэрнатыўныя інтэрпрэтацыі{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. 

Нягледзячы на заклік нарвежскага лінгвіста [[Крысціян Станг|К.&amp;nbsp;Станга]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stang C. S. |загаловак=Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen |месца=Oslo |выдавецтва=Universitetsforlaget |год=1966 |старонак=2}}&lt;/ref&gt; да глыбокага крытычнага перагляду гэтага матэрыялу, у наступныя дзесяцігоддзі даследчыкі пераважна пашыралі спісы магчымых балтызмаў, не праводзячы іх строгай верыфікацыі&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186}}&lt;/ref&gt;. У выніку, як падкрэслівае Джэйкаб, гэтыя лінгвістычныя гіпотэзы пачалі ўспрымацца як бясспрэчныя факты&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Zinkevičius Z. |загаловак=Lietuvių kalbos istorija I. Lietuvių kalbos kilmė |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1984 |старонак=147—151}}&lt;/ref&gt; ў археалагічных і гістарычных дыскусіях пра прарадзіму балтаў (у працах [[Марыя Гімбутас|М.&amp;nbsp;Гімбутас]]&lt;ref&gt;Gimbutas M. The Balts. London, 1963. P. 97.&lt;/ref&gt;, [[Рымуце Рыманцене|Р.&amp;nbsp;Рыманцене]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rimantienė R. |загаловак=The Neolithic of the Eastern Baltic |выданне=Journal of World Prehistory |год=1992 |том=6 |старонкі=137—138}}&lt;/ref&gt;, [[Дэвід Энтані|Д.&amp;nbsp;Энтані]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Anthony D. W. |загаловак=The Horse, the Wheel and Language |месца=Princeton–Oxford |выдавецтва=Princeton University Press |год=2007 |старонак=380}}&lt;/ref&gt; і іншых). Даследчык робіць выснову, што такія этымалогіі патрабуюць дбайнай праверкі і не могуць лічыцца «строгімі фактамі» ў археалагічных даследаваннях{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Разам з тым, ён не абвяргае наяўнасць пазнейшага балтыйскага субстрату на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і Смаленшчыны, пацверджанага лексічнымі данымі (у прыватнасці, даследаваннямі [[Юраце Антанаўна Лаўчуце|Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лаўчуце]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Лаучюте Ю. А. |загаловак=Словарь балтизмов в славянских языках |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982}}&lt;/ref&gt;){{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |мова=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{кніга |аўтар=Jakob A. |загаловак=A History of East Baltic through Language Contact |месца=Leiden, Boston |выдавецтва=Brill |год=2024 |старонак=460 |isbn=978-90-04-68647-2 |мова=en |ref=Jakob}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>rdyufbzmqgfmf601ccka9vpe9i9x386</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167091</id>
      <parentid>5167090</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5167091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51225" sha1="e7zskcpyu0tc4u3yka94dw19wq10j1b" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}. 

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з'яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер|М. Фасмера]], [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук|В. В. Німчука]], панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}. 

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з'яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур'ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. 

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. 

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з'яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з'яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}. 

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.


=== Супярэчнасці з лексічнымі данымі і праблема каранёвых этымалогій ===
Сучасны заходні лінгвіст Энтані Джэйкаб ({{lang-en|Anthony Jakob}}) у сваёй манаграфіі 2024 года звяртае ўвагу на відавочную супярэчнасць: сцвярджэнні пра татальнае пашырэнне балтыйскага субстрату ў гідраніміі басейнаў Верхняга [[Дняпро|Дняпра]] і [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] рэзка кантрастуюць з амаль поўнай адсутнасцю ранняга субстратнага ўплыву на лексічным узроўні{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Джэйкаб адзначае, што значная частка гідранімічных довадаў, сабраных такімі даследчыкамі, як [[Казімерас Буга|К.&amp;nbsp;Буга]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Būga K. |загаловак=Upių vardų studijos ir aisčių bei slavėnų senovė |выданне=Tauta ir žodis |год=1923 |том=1 |старонкі=1—44}}&lt;/ref&gt;, [[Макс Фасмер|М.&amp;nbsp;Фасмер]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Vasmer M. |загаловак=Beiträge zur historischen Völkerkunde Osteuropas I. Die Ostgrenze der baltischen Stämme |выданне=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse |год=1932 |старонкі=637—666}}&lt;/ref&gt; і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Академия наук СССР |год=1962}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Топоров В. Н. |загаловак=О балтийском элементе в Подмосковье |выданне=Baltistica |год=1972 |нумар=1 priedas |старонкі=185—224}}&lt;/ref&gt;, уяўляе сабой выключна каранёвыя этымалогіі, якія часта дапускаюць альтэрнатыўныя інтэрпрэтацыі{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. 

Нягледзячы на заклік нарвежскага лінгвіста [[Крысціян Станг|К.&amp;nbsp;Станга]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stang C. S. |загаловак=Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen |месца=Oslo |выдавецтва=Universitetsforlaget |год=1966 |старонак=2}}&lt;/ref&gt; да глыбокага крытычнага перагляду гэтага матэрыялу, у наступныя дзесяцігоддзі даследчыкі пераважна пашыралі спісы магчымых балтызмаў, не праводзячы іх строгай верыфікацыі&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186}}&lt;/ref&gt;. У выніку, як падкрэслівае Джэйкаб, гэтыя лінгвістычныя гіпотэзы пачалі ўспрымацца як бясспрэчныя факты&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Zinkevičius Z. |загаловак=Lietuvių kalbos istorija I. Lietuvių kalbos kilmė |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1984 |старонак=147—151}}&lt;/ref&gt; ў археалагічных і гістарычных дыскусіях пра прарадзіму балтаў (у працах [[Марыя Гімбутас|М.&amp;nbsp;Гімбутас]]&lt;ref&gt;Gimbutas M. The Balts. London, 1963. P. 97.&lt;/ref&gt;, [[Рымуце Рыманцене|Р.&amp;nbsp;Рыманцене]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rimantienė R. |загаловак=The Neolithic of the Eastern Baltic |выданне=Journal of World Prehistory |год=1992 |том=6 |старонкі=137—138}}&lt;/ref&gt;, [[Дэвід Энтані|Д.&amp;nbsp;Энтані]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Anthony D. W. |загаловак=The Horse, the Wheel and Language |месца=Princeton–Oxford |выдавецтва=Princeton University Press |год=2007 |старонак=380}}&lt;/ref&gt; і іншых). Даследчык робіць выснову, што такія этымалогіі патрабуюць дбайнай праверкі і не могуць лічыцца «строгімі фактамі» ў археалагічных даследаваннях{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Разам з тым, ён не абвяргае наяўнасць пазнейшага балтыйскага субстрату на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і Смаленшчыны, пацверджанага лексічнымі данымі (у прыватнасці, даследаваннямі [[Юраце Антанаўна Лаўчуце|Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лаўчуце]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Лаучюте Ю. А. |загаловак=Словарь балтизмов в славянских языках |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982}}&lt;/ref&gt;){{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з'яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер'і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[Суперстрат|суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |мова=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{кніга |аўтар=Jakob A. |загаловак=A History of East Baltic through Language Contact |месца=Leiden, Boston |выдавецтва=Brill |год=2024 |старонак=460 |isbn=978-90-04-68647-2 |мова=en |ref=Jakob}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>e7zskcpyu0tc4u3yka94dw19wq10j1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167092</id>
      <parentid>5167091</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Супярэчнасці з лексічнымі данымі і праблема каранёвых этымалогій */</comment>
      <origin>5167092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51788" sha1="kpg191nwdffxuzd6bmvceidv707oj72" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}.

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з’яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер]]а, [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук]]а, панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}.

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з’яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур’ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}.

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}.

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з’яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з’яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

=== Праблема каранёвых этымалогій і супярэчнасць з лексічнымі данымі ===
Сучасны заходні лінгвіст Энтані Джэйкаб ({{lang-en|Anthony Jakob}}) у сваёй манаграфіі 2024 года звяртае ўвагу на метадалагічныя праблемы даследавання балтыйскага субстрату ў басейнах [[Дняпро|Дняпра]] і [[Ака (прыток Волгі)|Акі]]. Ён адзначае, што довады, сабраныя ў класічных працах такіх даследчыкаў, як [[Казімерас Буга|К.&amp;nbsp;Буга]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Būga K. |загаловак=Upių vardų studijos ir aisčių bei slavėnų senovė |выданне=Tauta ir žodis |год=1923 |том=1 |старонкі=1—44}}&lt;/ref&gt;, [[Макс Фасмер|М.&amp;nbsp;Фасмер]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Vasmer M. |загаловак=Beiträge zur historischen Völkerkunde Osteuropas I. Die Ostgrenze der baltischen Stämme |выданне=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse |год=1932 |старонкі=637—666}}&lt;/ref&gt; і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Академия наук СССР |год=1962}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Топоров В. Н. |загаловак=О балтийском элементе в Подмосковье |выданне=Baltistica |год=1972 |нумар=1 priedas |старонкі=185—224}}&lt;/ref&gt;, у значнай ступені ўяўляюць сабой выключна «каранёвыя этымалогіі» ({{lang-en|root etymologies}}), якія часта дапускаюць цалкам альтэрнатыўныя інтэрпрэтацыі{{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

Нягледзячы на заклік нарвежскага мовазнаўца [[Крысціян Станг|К.&amp;nbsp;Станга]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stang C. S. |загаловак=Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen |месца=Oslo |выдавецтва=Universitetsforlaget |год=1966 |старонак=2}}&lt;/ref&gt; да больш глыбокага крытычнага перагляду і абмеркавання гэтага матэрыялу, ён застаўся пераважна без адказу. Наступныя даследчыкі часцей імкнуліся механічна пашырыць спісы магчымых балтызмаў, чым крытычна ацаніць ужо сабраныя даныя&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186}}&lt;/ref&gt;. У выніку, як падкрэслівае Джэйкаб, абгрунтаванасць гэтых лінгвістычных гіпотэз пачала ўспрымацца як нейкая дадзенасць. Яны сталі цэнтральнымі ў лінгвістычных дыскусіях пра прарадзіму балтаў (напрыклад, у працах [[Зігмас Зінкявічус|З.&amp;nbsp;Зінкявічуса]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Zinkevičius Z. |загаловак=Lietuvių kalbos istorija I. Lietuvių kalbos kilmė |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1984 |старонак=147—151}}&lt;/ref&gt;), а неўзабаве некрытычна перайшлі і ў глабальныя археалагічныя даследаванні. У прыватнасці, гэтыя гідранімічныя спісы пачалі выкарыстоўвацца як факталагічная база ў працах такіх вядомых археолагаў і гісторыкаў, як [[Марыя Гімбутас|М.&amp;nbsp;Гімбутас]]&lt;ref&gt;Gimbutas M. The Balts. London, 1963. P. 97.&lt;/ref&gt;, [[Рымуце Рыманцене|Р.&amp;nbsp;Рыманцене]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rimantienė R. |загаловак=The Neolithic of the Eastern Baltic |выданне=Journal of World Prehistory |год=1992 |том=6 |старонкі=137—138}}&lt;/ref&gt; і [[Дэвід Энтані|Д.&amp;nbsp;Энтані]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Anthony D. W. |загаловак=The Horse, the Wheel and Language |месца=Princeton–Oxford |выдавецтва=Princeton University Press |год=2007 |старонак=380}}&lt;/ref&gt;.

Джэйкаб фармулюе галоўны парадокс дадзенай канцэпцыі: сцвярджэнні пра татальнае пашырэнне балтыйскага субстрату ў гідраніміі гэтага рэгіёна рэзка кантрастуюць з амаль поўнай адсутнасцю доказаў ранняга субстратнага ўплыву на лексічным узроўні. Разам з тым, лінгвіст не адмаўляе наяўнасці пазнейшага балтыйскага субстрату на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]], які надзейна пацвярджаецца славянскімі лексічнымі данымі (як у матэрыялах, сабраных даследчыцай [[Юраце Антанаўна Лаўчуце|Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лаўчуце]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Лаучюте Ю. А. |загаловак=Словарь балтизмов в славянских языках |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982}}&lt;/ref&gt;){{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з’яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер’і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |мова=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{кніга |аўтар=Jakob A. |загаловак=A History of East Baltic through Language Contact |месца=Leiden, Boston |выдавецтва=Brill |год=2024 |старонак=460 |isbn=978-90-04-68647-2 |мова=en |ref=Jakob}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>kpg191nwdffxuzd6bmvceidv707oj72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167093</id>
      <parentid>5167092</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблема каранёвых этымалогій і супярэчнасць з лексічнымі данымі */</comment>
      <origin>5167093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51981" sha1="6r5gmct3v9afda6rm8lc4cswaik0bhc" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}.

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з’яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер]]а, [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук]]а, панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}.

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з’яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур’ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}.

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}.

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з’яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з’яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

=== Праблема каранёвых этымалогій і супярэчнасць з лексічнымі данымі ===
Сучасны заходні лінгвіст Энтані Джэйкаб ({{lang-en|Anthony Jakob}}) у сваёй манаграфіі 2024 года звяртае ўвагу на метадалагічныя праблемы даследавання балтыйскага субстрату ў басейнах [[Дняпро|Дняпра]] і [[Ака (прыток Волгі)|Акі]]. Ён адзначае, што довады, сабраныя ў класічных працах такіх даследчыкаў, як [[Казімерас Буга|К.&amp;nbsp;Буга]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Būga K. |загаловак=Upių vardų studijos ir aisčių bei slavėnų senovė |выданне=Tauta ir žodis |год=1923 |том=1 |старонкі=1—44}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}, [[Макс Фасмер|М.&amp;nbsp;Фасмер]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Vasmer M. |загаловак=Beiträge zur historischen Völkerkunde Osteuropas I. Die Ostgrenze der baltischen Stämme |выданне=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse |год=1932 |старонкі=637—666}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}} і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Академия наук СССР |год=1962}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Топоров В. Н. |загаловак=О балтийском элементе в Подмосковье |выданне=Baltistica |год=1972 |нумар=1 priedas |старонкі=185—224}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}, у значнай ступені ўяўляюць сабой выключна «каранёвыя этымалогіі» ({{lang-en|root etymologies}}), якія часта дапускаюць цалкам альтэрнатыўныя інтэрпрэтацыі{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. 

Нягледзячы на заклік нарвежскага мовазнаўца [[Крысціян Станг|К.&amp;nbsp;Станга]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stang C. S. |загаловак=Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen |месца=Oslo |выдавецтва=Universitetsforlaget |год=1966 |старонак=2}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}} да больш глыбокага крытычнага перагляду і абмеркавання гэтага матэрыялу, ён застаўся пераважна без адказу. Наступныя даследчыкі часцей імкнуліся механічна пашырыць спісы магчымых балтызмаў, чым крытычна ацаніць ужо сабраныя даныя&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. У выніку, як падкрэслівае Джэйкаб, абгрунтаванасць гэтых лінгвістычных гіпотэз пачала ўспрымацца як нейкая дадзенасць. Яны сталі цэнтральнымі ў лінгвістычных дыскусіях пра прарадзіму балтаў (напрыклад, у працах [[Зігмас Зінкявічус|З.&amp;nbsp;Зінкявічуса]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Zinkevičius Z. |загаловак=Lietuvių kalbos istorija I. Lietuvių kalbos kilmė |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1984 |старонак=147—151}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}), а неўзабаве некрытычна перайшлі і ў глабальныя археалагічныя даследаванні. У прыватнасці, гэтыя гідранімічныя спісы пачалі выкарыстоўвацца як факталагічная база ў працах такіх вядомых археолагаў і гісторыкаў, як [[Марыя Гімбутас|М.&amp;nbsp;Гімбутас]]&lt;ref&gt;Gimbutas M. The Balts. London, 1963. P. 97.&lt;/ref&gt;, [[Рымуце Рыманцене|Р.&amp;nbsp;Рыманцене]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rimantienė R. |загаловак=The Neolithic of the Eastern Baltic |выданне=Journal of World Prehistory |год=1992 |том=6 |старонкі=137—138}}&lt;/ref&gt; і [[Дэвід Энтані|Д.&amp;nbsp;Энтані]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Anthony D. W. |загаловак=The Horse, the Wheel and Language |месца=Princeton–Oxford |выдавецтва=Princeton University Press |год=2007 |старонак=380}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

Джэйкаб фармулюе галоўны парадокс дадзенай канцэпцыі: сцвярджэнні пра татальнае пашырэнне балтыйскага субстрату ў гідраніміі гэтага рэгіёна рэзка кантрастуюць з амаль поўнай адсутнасцю доказаў ранняга субстратнага ўплыву на лексічным узроўні{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Разам з тым, лінгвіст не адмаўляе наяўнасці пазнейшага балтыйскага субстрату на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]], які надзейна пацвярджаецца славянскімі лексічнымі данымі (як у матэрыялах, сабраных даследчыцай [[Юраце Антанаўна Лаўчуце|Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лаўчуце]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Лаучюте Ю. А. |загаловак=Словарь балтизмов в славянских языках |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982}}&lt;/ref&gt;){{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з’яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер’і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |мова=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{кніга |аўтар=Jakob A. |загаловак=A History of East Baltic through Language Contact |месца=Leiden, Boston |выдавецтва=Brill |год=2024 |старонак=460 |isbn=978-90-04-68647-2 |мова=en |ref=Jakob}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>6r5gmct3v9afda6rm8lc4cswaik0bhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167094</id>
      <parentid>5167093</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблема каранёвых этымалогій і супярэчнасць з лексічнымі данымі */</comment>
      <origin>5167094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51985" sha1="7mk2ezogo9900lkowhs74toaq01tv1d" xml:space="preserve">'''Балты́йская гідрані́мія ва Усхо́дняй Еўро́пе''' — сукупнасць назваў водных аб’ектаў ([[Гідранімія|гідронімаў]]), этымалагічна звязаных з [[Балтыйскія мовы|балтыйскімі мовамі]], якія распаўсюджаны па-за межамі сучасных балтыйскіх дзяржаў, на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]] і поўначы [[Украіна|Украіны]].

Даследаванне і [[Лінгвістыка|лінгвістычны аналіз]] гэтага пласта [[Тапаніміка|тапаніміі]] з’яўляецца адным з галоўных і часта адзіным інструментам для вывучэння дапісьмовых этнамоўных арэалаў і вызначэння дагістарычных межаў рассялення [[Балты|балтыйскіх плямён]] да пачатку экспансіі [[Славяне|ўсходніх славян]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўграў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. Балтыйская гідранімія рэгіёна характарызуецца наяўнасцю спецыфічных словаўтваральных мадэляў (напрыклад, фарманты ''-ва'', ''-да''), а таксама сувязямі з больш старажытным [[Даўнееўрапейская гідранімія|даўнееўрапейскім індаеўрапейскім пластам]].

== Гісторыя даследаванняў ==
Да канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя ў навуковай супольнасці пераважаў погляд, згодна з якім даславянскім насельніцтвам цэнтральнай Расіі былі выключна [[Фіна-ўгорскія народы|фінскія плямёны]]. Сляды зніклых балтыйскіх народаў даследчыкамі не заўважаліся або зводзіліся толькі да позніх «літоўскіх» уплываў часоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і да летапіснай [[Голядзь|голядзі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

Першым вопытам вывучэння старажытнай «рускай Балтыі» лічыцца праца гісторыка і філолага [[Аляксандр Львовіч Пагодзін|А. Л. Пагодзіна]] (1901), які адзначыў распаўсюджванне балтыйскіх плямён у басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] і вылучыў відавочныя балтыйскія рачныя імёны ў [[Паочча|Паоччы]] ([[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]]){{sfn|Васільеў|2015|с=174}}.

У 1923 годзе літоўскі мовазнавец [[Казімерас Буга|К. Буга]], даследаваўшы шэраг літоўскіх, беларускіх і смаленскіх назваў вадаёмаў, прыйшоў да высновы, што да пачатку ўсходнеславянскага рассялення ў VI стагоддзі нашай эры балты займалі ўсю тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] і сумежныя тэрыторыі [[Смаленшчына|Смаленшчыны]] (вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]] і [[Сож|Сажа]]), тады як землі ўсходняе былі занятыя [[Мардва|мардвой]] і [[Волжска-фінскія мовы|волжскімі фінамі]]&lt;ref&gt;Васільеў В. Л. Праблематыка вывучэння гідраніміі балтыйскага паходжання на тэрыторыі Расіі // Linguistica. — 2015. — Т. 55, № 1. — С. 174. (са спасылкай на: ''Būga K. Aistiški studijai: Tyrinėjimai lygintijo prūsų, latvjų ir liėtuvjų kalbômoksljo srityjẹ I. Peterburgas, 1908. С. 138''; а таксама ''Buga 1923'').&lt;/ref&gt;.

У пачатку 1930-х гадоў нямецкі лінгвіст [[Макс Фасмер|М. Фасмер]], абапіраючыся на этымалагізацыю дзясяткаў рачных імён ([[Лучоса]], [[Водва]], [[Угра (рака)|Угра]], [[Вержа]], [[Квань]] і інш.), упершыню даказаў наяўнасць прыкметнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў цэнтральных рэгіёнах Расіі — у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Калужская вобласць|Калужскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] губернях. Паўночную мяжу гэтага пласта ён праводзіў па верхнім цячэнні [[Волга|Волгі]], а паўднёвую — прыкладна па шыраце паміж [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Курск]]ам{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

Наступным фундаментальным этапам у вывучэнні субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы стала выданне ў 1962 годзе манаграфіі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У. М. Тапарова]] і [[Алег Мікалаевіч Трубачоў|А. М. Трубачова]] «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя». Аўтары ўпершыню вылучылі велізарны масіў (некалькі сотняў адзінак) водных імён, які сведчыў аб шчыльным засяленні дагістарычнымі балтамі ўсёй верхнедняпроўскай прасторы (уключаючы басейны [[Дзясна|Дзясны]] і [[Сейм (рака)|Сейма]]). Праца інтэнсіфікавала даследаванні: У. М. Тапароў паставіў задачу паслядоўнага выяўлення старажытнабалтыйскага пласта на рускіх землях, надаўшы ўвагу Паоччу, Падмаскоўю, [[Паволжа|Верхняму Паволжу]], а ў 1990-я гады — наўгародска-пскоўскім землям і басейну [[Дон]]а{{sfn|Васільеў|2015|с=175-176}}.

З пашырэннем геаграфіі пошукаў у навуковым асяроддзі ўзнікла тэндэнцыя да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву. Як адзначаюць сучасныя крытыкі ([[В. Л. Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў]], [[Г. Я. Карнілаў]]), прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта ігнаравалі працэсы [[Фанетыка|фанетычнай]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічнай]] [[Запазычанне|адаптацыі]] слоў у іншамоўным асяроддзі, прыраўноўвалі мясцовую гідранімію непасрэдна да сучасных літоўскіх або латышскіх апелятываў, не ўлічваючы [[дыялект]]най лексікі рускай мовы або відавочных паралеляў з фіна-ўгорскімі і цюркскімі этымалогіямі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. У сучаснай лінгвістыцы акцэнт робіцца на інтэгратыўным аналізе, які ўлічвае шматслаёвасць [[Субстрат (лінгвістыка)|субстратаў]] (балтыйскага, кельцкага, германскага, іранскага) і сувязь з даўнееўрапейскай гідраніміяй{{sfn|Danylenko|2024|с=41}}.

== Арэал ==

Балтыйская гідранімія ўтварае шырокі суцэльны масіў, які ахоплівае значную частку Усходняй Еўропы, выходзячы далёка за межы сучаснага арэала рассялення балтыйскіх народаў (літоўцаў і латышоў){{sfn|Васільеў|2015|с=173}}. На падставе шчыльнасці размяшчэння і фанетычных асаблівасцей гідронімаў даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных зон дагістарычнай балтыйскай прысутнасці, якія адлюстроўваюць міграцыйныя працэсы балтаў на працягу некалькіх тысячагоддзяў{{sfn|Федчанка|2020|с=123}}.

=== Верхняе Падняпроўе і тэрыторыя Беларусі ===
Басейн [[Дняпро|Дняпра]], асабліва яго верхняе і сярэдняе цячэнне, з’яўляецца гістарычным ядром распаўсюджвання балтыйскай гідраніміі ва Усходняй Еўропе{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. У фундаментальнай працы У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапарова і А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Трубачова на гэтай тэрыторыі было зафіксавана ад 700 да 800 дакладна балтыйскіх назваў рэк і азёр{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Найбольшая канцэнтрацыя такіх гідронімаў назіраецца ў басейне ракі [[Сож]] (больш за 150 назваў), а таксама ў басейнах сярэдняй і верхняй [[Дзясна|Дзясны]] (каля 100 назваў){{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56—57}}.

Сярод найбольш вядомых прыкладаў можна адзначыць рэкі [[Лучоса (рака)|Лучоса]], [[Обаль (рака)|Обаль]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Талака (рака)|Талака]], [[Нясята]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]] і многія іншыя{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=59—60}}. Гушчыня балтыйскай гідраніміі ў басейне [[Бярэзіна (прыток Дняпра)|Бярэзіны]] пераўзыходзіць усе іншыя рэгіёны (тут выяўлена каля 80 балтыйскіх назваў з 300 агульных), што сведчыць пра працяглае і стабільнае пражыванне тут балтаў аж да пачатку славянскай асіміляцыі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=60}}. Прасторавае размеркаванне дадзенага гідранімічнага пласта (у прыватнасці, назваў з фармантам ''-ва'') дакладна супадае з арэаламі старажытных археалагічных культур ранняга жалезнага веку: [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]], [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай]], якія традыцыйна адносяцца да ўсходніх балтаў{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}.

Доўгі час рака [[Прыпяць]] лічылася натуральнай паўднёвай мяжой балтыйскага арэала, якая аддзяляла балтаў ад славян{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=56}}. Аднак пазнейшыя даследаванні выявілі дзясяткі балтыйскіх назваў (напрыклад, [[Мытва]], [[Верша]], [[Жалонь]], [[Случ]]) і на поўдзень ад яе, што абвяргае тэзіс аб ізаляцыйнай ролі гэтай ракі{{sfn|Тапароў, Трубачоў|1962|с=55—56}}.

=== Цэнтральная Расія (Паочча і Верхняе Паволжа) ===
Значны масіў балтыйскай гідраніміі зафіксаваны ў цэнтральнай частцы еўрапейскай Расіі, перш за ўсё ў басейне ракі [[Ака (прыток Волгі)|Акі]] (Паочча) і ў вярхоўях [[Волга|Волгі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Да балтыйскага пласта тут адносяць рэкі [[Упа (рака)|Упа]], [[Жыздра (рака)|Жыздра]], [[Нара (рака)|Нара]], [[Протва]], [[Руза (рака)|Руза]] і іншыя{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Гідронімы гэтага рэгіёна маюць выразныя паралелі з назвамі ў Падняпроўі і сучаснай Прыбалтыцы{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}.

У навуковым асяроддзі вядзецца вострая дыскусія наконт усходніх межаў гэтага арэала. Калі класічная мяжа, вызначаная М. Фасмерам, праходзіла прыкладна па лініі верхняй Волгі, то пазнейшыя даследчыкі (напрыклад, [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкаў]]) спрабавалі рассунуць гэтыя межы далёка на ўсход — аж да [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]], басейнаў рэк [[Мокша (рака)|Мокшы]] і [[Цёша|Цёшы]] ў Мардовіі{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Яшчэ больш радыкальныя спробы аднесці да балтыйскіх гідронімаў назвы Волга-Камскага рэгіёна ([[Ай (рака)|Ай]], [[Бір]], [[Буй (значэнні)|Буй]] і інш.) жорстка крытыкуюцца як антыгістарычныя, паколькі яны ігнаруюць відавочнае [[Цюркскія мовы|цюркскае]] і [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскае]] паходжанне гэтых назваў і абапіраюцца на штучныя супастаўленні{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}. Згодна з сучаснымі ацэнкамі, наяўнасць суцэльнага балтыйскага гідранімічнага пласта ў нізоўях Акі і Сярэднім Паволжы ставіцца пад сур’ёзнае сумненне{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}.

=== Паўднёвая мяжа і Падонне ===
Традыцыйна паўднёвая мяжа балтыйскай гідраніміі праводзілася па басейнах [[Сейм (рака)|Сейма]] і [[Дзясна|Дзясны]]{{sfn|Васільеў|2015|с=175}}. Аднак пазней У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў пашырыў паўднёвы фланг арэала, выявіўшы некалькі дзясяткаў верагодных балтызмаў у верхнім цячэнні [[Дон]]а (рэкі [[Сасна (рака)|Сасна]], [[Матыра]], [[Ведуга]] і інш.), што адсунула меркаваныя межы на 300—400 вёрст на поўдзень{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}.

Сучасныя лакальныя даследаванні гідраніміі Падоння дэманструюць, што арэал распаўсюджвання балтыйскіх назваў можа ахопліваць Белгародскую, Ліпецкую, Тамбоўскую і Варонежскую вобласці Расіі{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}. Да балтыйскага пласта даследчыкі прапануюць адносіць такія гідронімы, як [[Аскол]] (ад балтыйскага ''*skelti'' / ''*kalti'' — «секчы», «расколваць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=6}}, [[Локня]] (ад ''*luknė'' — «жоўты гарлачык»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Лапань]] (ад ''*lapė'' — «лісіца»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=2}}, [[Варонеж (рака)|Варонеж]] (ад ''*varinti'' — «віць, гнаць»){{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=3}}. Высоўваюцца нават гіпотэзы аб прысутнасці балтаў у Паўночным Прычарнамор’і і Прыазоўі яшчэ да з’яўлення там іранамоўных [[Скіфы|скіфаў]]{{sfn|Федчанка (Падонне)|2020|с=4—5}}.

=== Паўночная і паўночна-заходняя мяжа ===
Паўночна-ўсходні фланг арэала «рускай Балтыі» таксама падвергся істотнаму перагляду. Даследаванні паказалі, што балтыйская мяжа адсунулася ад паўднёвай Пскоўшчыны і правабярэжжа Верхняй Волгі значна далей на поўнач — аж да Фінскага заліва{{sfn|Васільеў|2015|с=179}}. Балтыйская гідранімія шчыльна прысутнічае ў басейнах рэк [[Ловаць|Ловаці]], [[Пала (рака)|Полы]], [[Мста|Мсты]], а таксама на [[Волхаў|Волхаве]] на поўнач ад [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]{{sfn|Васільеў|2015|с=181}}.

У гэтым рэгіёне (Наўгародска-Пскоўскія землі) назіраецца складанае перапляценне балтыйскага і прыбалтыйска-фінскага субстратаў{{sfn|Васільеў|2015|с=180}}. Некаторыя назвы, якія раней лічыліся выключна фіна-ўгорскімі, сёння знаходзяць аргументаванае тлумачэнне праз балтыйскія карані. Напрыклад, этымалогія возера [[Ільмень]] тлумачыцца не праз фінскае ''ilma-järvi'' («нябеснае возера»), а праз балцкае ''Il-mer'' — «блукаючае возера»{{sfn|Федчанка|2020|с=108}}, назва ракі [[Свір (рака)|Свір]] — праз балцкае ''virti'' з прэфіксам ''su-'' (са значэннем «бурліць», «хутка рухацца»){{sfn|Федчанка|2020|с=107}}, а ракі [[Нява]] — праз балцкі корань ''niauti'' са значэннем «ташчыць», «разразаць»{{sfn|Федчанка|2020|с=110}}.

== Этымалогія і структурны аналіз ==

Лінгвістычны аналіз субстратнай гідраніміі Усходняй Еўропы паказвае, што яе семантыка і структура строга сістэматызаваны. У аснове рачных імён, як правіла, ляжаць дзеясловы, якія апісваюць рух вады, характар плыні або рэльеф рэчышча (разлом, паглыбленне, сувязь берагоў){{sfn|Федчанка|2020|с=104}}.

=== Тыповыя балтыйскія фарманты і карані ===
Для балтыйскай гідраніміі характэрны шэраг спецыфічных словаўтваральных мадэляў, якія дазваляюць аддзяліць яе ад славянскіх або фіна-ўгорскіх утварэнняў. Да найбольш прадуктыўных адносяцца гідронімы з канцавымі фармантамі ''-ва'' і ''-да'', распаўсюджаныя ў басейнах Дняпра, Акі і Заходняй Дзвіны{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Таксама шырока прадстаўлены назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (ад старажытнабалтыйскага кораня са значэннем «рака», параўн. з сучасным {{lang-lt|upė}}). На тэрыторыях рассялення ўсходніх балтаў гэты корань прадстаўлены варыянтамі [[Упа]], [[Уперта]], [[Упінка]]{{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Сярод фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія замацаваліся ў якасці ўласных імён, часта сустракаецца корань ''stab-'', які ўзыходзіць да старажытнапрускага ''stabis'' або літоўскага ''stābas'' са значэннем «камень, слуп»{{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

Значная частка рачных назваў паходзіць ад дзеясловаў, што апісваюць фізічныя ўласцівасці патоку. Даследчыкі адзначаюць масавую прысутнасць такіх балтыйскіх дзеяслоўных каранёў, як ''slinkti'' (красціся, паўзці, павольна рухацца) у назве ракі [[Шэлонь]], ''mušti'' (біць, разбураць, секчы) у назвах [[Мста]] і [[Кокшага|Кокша]], ''vèsti'' (заліваць, слабець) у назвах [[Увадзь]] і [[Вад]]{{sfn|Федчанка|2020|с=105—109}}. Корань назвы ракі [[Волга]] выводзіцца не ад фіна-ўгорскага «белы» і не ад славянскага «вълга» (вільгаць), а непасрэдна звязаны з індаеўрапейскім коранем ''*u̯elk-'' / ''*u̯elg-'' і балтыйскім дзеясловам ''valgyti'' (паглынаць, насычацца, прамываць){{sfn|Федчанка|2020|с=106}}.

=== Даўнееўрапейскі кантэкст і макрагідранімія ===
Частка назваў водных аб’ектаў, якая традыцыйна разглядалася ў межах славянскай або іранскай этымалогіі, належыць да больш старажытнага індаеўрапейскага пласта, вядомага як «[[даўнееўрапейская гідранімія]]» (канцэпцыя [[Г. Краэ|Г.&amp;nbsp;Краэ]]). Такія назвы маглі ўзнікнуць яшчэ ў другім тысячагоддзі да нашай эры ў перыяд «раннефлектыўнага» (суфіксальна-аглютынатыўнага) развіцця пратаіндаеўрапейскай мовы{{sfn|Danylenko|2024|с=55—56}}.

Яркім прыкладам такога старажытнага ўтварэння з’яўляецца этымалогія назвы [[Дняпро|Дняпра]] і яго аўтахтоннага эпітэта «Славута». Грэчаскія транскрыпцыі ракі Барысфен ({{lang-el|Βορυσθένης}}) і Данапрыс ({{lang-el|Δάναπρις}}) фіксуюць нетутэйшыя ірана-скіфскія або фракійскія назвы{{sfn|Danylenko|2024|с=42—43}}. Аднак у фальклоры і пісьмовых крыніцах, у прыватнасці, у «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]», захавалася аўтахтонная назва [[Славута]] (і вытворныя ад яе [[Славуціч]]). Доўгі час у лінгвістыцы, у працах [[М. Фасмер]]а, [[А. М. Трубачоў|А. М. Трубачова]], [[В. В. Німчук]]а, панавала думка, што гэтая назва ўтварылася ад праславянскага дзеепрыметніка ''*slovǫt-'' (цячы) або ад кораня са значэннем «слава»{{sfn|Danylenko|2024|с=50—51}}.

Сучасны аналіз ([[А. Даніленка]]) паказвае, што падобная дзеепрыметнікавая трактоўка з’яўляецца антыгістарычнай. Форма Славута разглядаецца як вельмі архаічны атэматычны дэнамінатыў (ад пратаіндаеўрапейскага кораня ''*k̂leṷ(H)-''), які спалучае ў сабе анаматапаэтычны (гукапераймальны) сінкрэтызм: уяўленне пра мыццё, паласканне, рух вады (''*k̂leṷH-'') і здольнасць чуць гэты гук (''*k̂leṷ-''). Пры гэтым прыкметнік ''*-ont-'' выконвае пасесіўную функцыю, а канчатак ''-ā'' выступае ў ролі маркера намінальнага класа, што пазначае прыродны струмень вады. Такім чынам, літаральнае значэнне гідроніма Славута расшыфроўваецца як «той, хто валодае якасцю *slov-»{{sfn|Danylenko|2024|с=53—54}}. Захаванне гэтага архаічнага слова ў складзе паратактычных канструкцый (накшталт ''Дняпро-Славуціч'' або ''Дунай-рака''), дзе другі элемент першапачаткова выконваў атрыбутыўную функцыю, сведчыць пра бесперапынную традыцыю перадачы гідранімічнай інфармацыі ад даўнееўрапейскага (індаеўрапейскага/балтыйскага) субстрата да ўсходнеславянскага насельніцтва{{sfn|Danylenko|2024|с=44—46}}.

== Крытыка і метадалагічныя праблемы ==

Пашырэнне геаграфіі пошукаў балтыйскай гідраніміі з пачатку 1990-х гадоў прывяло да ўзнікнення ў навуковым асяроддзі тэндэнцыі да гіпербалізацыі балтыйскага ўплыву{{sfn|Васільеў|2015|с=176}}. Спробы неабгрунтавана пашырыць балтыйскі тапанімічны арэал далёка на ўсход і поўдзень выклікалі жорсткую крытыку з боку шэрагу лінгвістаў і гісторыкаў, сярод якіх [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]], [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкоў]] і [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=69}}{{sfn|Корнілаў|2025|с=55}}. Асноўныя прэтэнзіі крытыкаў тычацца метадалагічных памылак, ігнаравання правіл фанетычнай адаптацыі і неўлічвання існавання іншых моўных субстратаў у рэгіёне{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}.

=== Гіпербалізацыя арэала і фанетычныя неадпаведнасці ===
Лінгвіст [[В. Л. Васільеў|В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Васільеў]] падвергнуў сур’ёзнай крытыцы метадалогію [[Ю. У. Адкупшчыкаў|Ю.&amp;nbsp;У.&amp;nbsp;Адкупшчыкава]], які спрабаваў адсунуць усходнюю мяжу балтыйскай гідраніміі аж да шыраты [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Мардовія|Мардовіі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=176—177}}. Галоўная метадалагічная памылка такіх даследаванняў, паводле Васільева, заключаецца ў прамым супастаўленні сучасных назваў дробных ручаёў і рэк Ніжняга Паочча з сучаснымі літоўскімі і латышскімі апелятывамі{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}. Пры гэтым даследчыкамі цалкам ігнаруецца той факт, што за тысячагоддзі суіснавання ў розных моўных асяроддзях гідронімы павінны былі падвергнуцца натуральным працэсам фанетычнай адаптацыі і субстытуцыі гукаў у фіна-ўгорскім або славянскім маўленні{{sfn|Васільеў|2015|с=177}}.

Акрамя таго, прыхільнікі «максімалісцкага» падыходу часта не заўважаюць, што прапанаваныя імі «балтызмы» маюць відавочныя тлумачэнні праз рускую дыялектную лексіку або праз фіна-ўгорскія мовы{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}. Напрыклад, назвы на ''-ін'' (Маркін, Кунін, Лунін) ці ''-енка'' (Шылінка, Крупінка) лёгка і натуральна тлумачацца на матэрыяле рускай [[Анамастыка|антрапаніміі]]{{sfn|Васільеў|2015|с=178}}.

=== Ігнараванне цюркскага і фіна-ўгорскага субстратаў ===
Яшчэ больш радыкальныя спробы знайсці балтыйскую гідранімію ў Волга-Камскім рэгіёне ([[Башкартастан]], [[Татарстан]], Чувашыя) былі зроблены незалежным даследчыкам [[А. Д. Федчанка|А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Федчанкам]], што сустрэла рэзкую крытыку з боку цюрколагaў{{sfn|Корнілаў|2025|с=55—56}}. [[Г. Я. Карнілаў|Г.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Карнілаў]] на прыкладзе рэк [[Ай (рака)|Ай]] і [[Бір (рака)|Бір]] (Бёрё) паказаў антыгістарычнасць такіх этымалогій{{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}.

Федчанка спрабаваў вывесці назву ракі Ай праз балтыйскі дзеяслоў ''eiti'' («ісці», «цячы»), адкідваючы цюркскую версію як «народную этымалогію» (быццам бы ад цюркскага ''ай'' — «месяц, прыгажуня»){{sfn|Корнілаў|2025|с=56}}. Аднак глыбокі лінгвістычны аналіз паказвае, што працюркскі корань ''*пад-'' / ''*пат-'' (і яго фанетычныя варыянты ''адақ'', ''аҙақ'', ''айақ'') меў прамое геаграфічнае значэнне «развілка», «прамежак», «прыток ракі», што цалкам адпавядае фізіка-геаграфічным рэаліям рэгіёна{{sfn|Корнілаў|2025|с=59—60}}. Сапраўды гэтак жа назва ракі Бір, якую Федчанка адносіў да балтызмаў, з’яўляецца скажэннем цюркскага ''Бүре су'' («воўчая рака» або «воўчая вада»){{sfn|Корнілаў|2025|с=57—58}}. Ігнараванне сапраўднай этымалогіі на карысць штучных балтыйскіх паралеляў прыводзіць да памылковых гістарычных і археалагічных высноў{{sfn|Корнілаў|2025|с=61}}.

=== Абвяржэнне заходнебалтыйскага пласта ў Паоччы ===
Значнай праблемай у даследаванні балтыйскай гідраніміі з’яўлялася спроба суаднесці лінгвістычныя даныя з канкрэтнымі археалагічнымі культурамі{{sfn|Гусянкоў|2021|с=68}}. Так, вядомы археолаг [[В. В. Сядоў|В.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Сядоў]] высунуў гіпотэзу, што носьбіты [[Мошчынская культура|мошчынскай культуры]] ў Паоччы (III—VII стагоддзі) былі заходнімі балтамі, паколькі ў гэтым рэгіёне нібыта прысутнічае «[[Заходне-балтыйскія мовы|заходнебалтыйскі]]» ([[Пруская мова|прускі]]) гідранімічны пласт (гэта назвы на ''-ва'', ''-да'', а таксама назвы з каранямі ''ape-'' і ''stab-''){{sfn|Гусянкоў|2021|с=68—69}}.

Аднак дэталёвы аналіз [[П. А. Гусянкоў|П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Гусянкова]] цалкам абверг гэтую тэорыю{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Прасторавае размеркаванне паказвае, што гідранімія на ''-ва'' ідэнтычная арэалам усходнебалтыйскіх [[Днепра-дзвінская культура|днепра-дзвінскай]] і [[Юхнаўская культура|юхнаўскай культур]], а зусім не мошчынскай{{sfn|Гусянкоў|2021|с=73}}. Гідронімы з канчаткам ''-да'' (якія характэрныя для заходнебалтыйскіх [[Яцвягі|яцвягаў]]) на тэрыторыі мошчынскай культуры ўвогуле адсутнічаюць{{sfn|Гусянкоў|2021|с=74—75}}. Назвы з коранем ''ape-'' / ''upe-'' (рака) ў гэтым арэале прадстаўлены выключна ўсходнебалтыйскім варыянтам (Упа, Уперта, Упінка){{sfn|Гусянкоў|2021|с=77—78}}. Што тычыцца кораня ''stab-'', які Сядоў лічыў вытворным ад прускага ''stabis'' («камень»), то ён мае дакладныя славянскія адпаведнікі (ад праславянскага ''*stob'' — «балотныя воды») або суадносіцца з усходнебалтыйскімі формамі (напрыклад, літоўскае ''stābas'' — «ідал, слуп»){{sfn|Гусянкоў|2021|с=79—80}}.

У выніку наяўнасць заходнебалтыйскага гідранімічнага пласта ў сярэдняй паласе Расіі не пацвярджаецца{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81}}. Гэта ставіць пад сумненне і заходнебалтыйскую ідэнтычнасць саміх носьбітаў мошчынскай культуры, адносячы іх хутчэй да параславянскага (раннеславянскага) круга{{sfn|Гусянкоў|2021|с=81—82}}.

=== Праблема каранёвых этымалогій і супярэчнасць з лексічнымі данымі ===
Сучасны заходні лінгвіст [[Энтані Джэйкаб]] ({{lang-en|Anthony Jakob}}) у сваёй манаграфіі 2024 года звяртае ўвагу на метадалагічныя праблемы даследавання балтыйскага субстрату ў басейнах [[Дняпро|Дняпра]] і [[Ака (прыток Волгі)|Акі]]. Ён адзначае, што довады, сабраныя ў класічных працах такіх даследчыкаў, як [[Казімерас Буга|К.&amp;nbsp;Буга]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Būga K. |загаловак=Upių vardų studijos ir aisčių bei slavėnų senovė |выданне=Tauta ir žodis |год=1923 |том=1 |старонкі=1—44}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}, [[Макс Фасмер|М.&amp;nbsp;Фасмер]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Vasmer M. |загаловак=Beiträge zur historischen Völkerkunde Osteuropas I. Die Ostgrenze der baltischen Stämme |выданне=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse |год=1932 |старонкі=637—666}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}} і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|У.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Тапароў]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Академия наук СССР |год=1962}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Топоров В. Н. |загаловак=О балтийском элементе в Подмосковье |выданне=Baltistica |год=1972 |нумар=1 priedas |старонкі=185—224}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}, у значнай ступені ўяўляюць сабой выключна «каранёвыя этымалогіі» ({{lang-en|root etymologies}}), якія часта дапускаюць цалкам альтэрнатыўныя інтэрпрэтацыі{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. 

Нягледзячы на заклік нарвежскага мовазнаўца [[Крысціян Станг|К.&amp;nbsp;Станга]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Stang C. S. |загаловак=Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen |месца=Oslo |выдавецтва=Universitetsforlaget |год=1966 |старонак=2}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}} да больш глыбокага крытычнага перагляду і абмеркавання гэтага матэрыялу, ён застаўся пераважна без адказу. Наступныя даследчыкі часцей імкнуліся механічна пашырыць спісы магчымых балтызмаў, чым крытычна ацаніць ужо сабраныя даныя&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. У выніку, як падкрэслівае Джэйкаб, абгрунтаванасць гэтых лінгвістычных гіпотэз пачала ўспрымацца як нейкая дадзенасць. Яны сталі цэнтральнымі ў лінгвістычных дыскусіях пра прарадзіму балтаў (напрыклад, у працах [[Зігмас Зінкявічус|З.&amp;nbsp;Зінкявічуса]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Zinkevičius Z. |загаловак=Lietuvių kalbos istorija I. Lietuvių kalbos kilmė |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1984 |старонак=147—151}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}), а неўзабаве некрытычна перайшлі і ў глабальныя археалагічныя даследаванні. У прыватнасці, гэтыя гідранімічныя спісы пачалі выкарыстоўвацца як факталагічная база ў працах такіх вядомых археолагаў і гісторыкаў, як [[Марыя Гімбутас|М.&amp;nbsp;Гімбутас]]&lt;ref&gt;Gimbutas M. The Balts. London, 1963. P. 97.&lt;/ref&gt;, [[Рымуце Рыманцене|Р.&amp;nbsp;Рыманцене]]&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Rimantienė R. |загаловак=The Neolithic of the Eastern Baltic |выданне=Journal of World Prehistory |год=1992 |том=6 |старонкі=137—138}}&lt;/ref&gt; і [[Дэвід Энтані|Д.&amp;nbsp;Энтані]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Anthony D. W. |загаловак=The Horse, the Wheel and Language |месца=Princeton–Oxford |выдавецтва=Princeton University Press |год=2007 |старонак=380}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

Джэйкаб фармулюе галоўны парадокс дадзенай канцэпцыі: сцвярджэнні пра татальнае пашырэнне балтыйскага субстрату ў гідраніміі гэтага рэгіёна рэзка кантрастуюць з амаль поўнай адсутнасцю доказаў ранняга субстратнага ўплыву на лексічным узроўні{{sfn|Jakob|2024|с=36}}. Разам з тым, лінгвіст не адмаўляе наяўнасці пазнейшага балтыйскага субстрату на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]], які надзейна пацвярджаецца славянскімі лексічнымі данымі (як у матэрыялах, сабраных даследчыцай [[Юраце Антанаўна Лаўчуце|Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лаўчуце]]&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Лаучюте Ю. А. |загаловак=Словарь балтизмов в славянских языках |месца=Л. |выдавецтва=Наука |год=1982}}&lt;/ref&gt;){{sfn|Jakob|2024|с=36}}.

== Узаемадзеянне з іншымі субстратамі ==
Балтыйская гідранімія ва Усходняй Еўропе не існуе ізалявана, а з’яўляецца часткай складанай тапанімічнай стратыграфіі. Лінгвіста-геаграфічныя даследаванні ў Паазер’і і Падняпроўі (у прыватнасці, у Полацкім і Магілёўскім рэгіёнах Беларусі) паказваюць, што ўласна славянскія і ўмоўна славянскія гідронімы складаюць толькі каля 27 % ад агульнай колькасці. Астатняя частка — гэта фіна-ўгорскі, балтыйскі, даўнееўрапейскі, а таксама лакальныя кельцкі і германскі пласты{{sfn|Шаруха|2017|с=120}}.

=== Фіна-ўгорскі і праіндаеўрапейскі пласты ===
Балты, прасоўваючыся на ўсход і поўнач, напластоўваліся на больш старажытнае даіндаеўрапейскае і фіна-ўгорскае насельніцтва. Гэта прыводзіла да ўзнікнення гібрыдных назваў і фанетычнай адаптацыі існуючых каранёў. Напрыклад, фіна-ўгорскі корань са значэннем вады ці возера ''tur-'' / ''tr-'' у балтыйскім маўленні часта трансфармаваўся ў ''dr-'' / ''rd-'', паколькі звонкі зычны «д» напачатку слова быў нехарактэрны для мясцовых фіна-ўгорскіх назваў{{sfn|Шаруха|2017|с=121}}.

У басейне Заходняй Дзвіны і Падняпроўі фіксуюцца шматлікія гідронімы, у аснове якіх ляжаць фіна-ўгорскія геаграфічныя тэрміны: ''вад-'' (вада, лясное возера), ''ярві'' (возера), ''юг-'' (рака). Таксама назіраецца замацаванне старажытных фізіка-геаграфічных тэрмінаў, якія апісваюць памер, глыбіню або забалочанасць. Даследчыкі адзначаюць існаванне азёрных і рачных назваў «папераджальнага» характару, якія паказваюць на тупіковасць ці небяспеку воднага шляху (напрыклад, [[Нявежа]], [[Нядружна]]), дзе фіна-ўгорская аснова ''nevo'' («дрыгва», «балота») пазней пераасэнсоўвалася балтамі і славянамі пад уласныя лексічныя нормы{{sfn|Шаруха|2017|с=121—127}}{{sfn|Аўчыннікава|с=60—61}}.

=== Кельцкія і германскія элементы ===
Акрамя фіна-ўгорскага і балтыйскага пластоў, сучасныя даследаванні выяўляюць сляды іншых індаеўрапейскіх міграцый. У гідраніміі басейнаў Дняпра і Сажа (у межах сучаснай Магілёўскай вобласці) выдзяляюцца нешматлікія, але выразныя кельцкія і германскія элементы, што адлюстроўвае транзітны характар рэгіёна. Да кельцкага пласта адносяць такія назвы, як [[Грава]], [[Драгічын]] (дзе ''drah-'' азначае «стаячая вада») і [[Рэкта]] (ад кельцкага ''renos'' — «рака»){{sfn|Шаруха|2020|с=288—289}}. Да германскага субстрата адносяць гідронімы кшталту [[Будагошч]] (з асновай ''bud-''){{sfn|Шаруха|2020|с=296}}. Агулам даўнееўрапейскія і праіндаеўрапейскія карані (напрыклад, ''ал-'', ''ол-'', ''віл-'') могуць складаць да чвэрці ўсіх назваў у асобных мікрарэгіёнах{{sfn|Шаруха|2020|с=287}}.

=== Стратыграфічныя высновы ===
У працэсе этнагенезу балты адыгрывалі дваістую ролю: спачатку як [[суперстрат]], які часткова асіміляваў больш старажытныя фіна-ўгорскія і палеаеўрапейскія плямёны, пераймаючы і мадыфікуючы іх гідранімію, а пазней — як магутны [[Субстрат (лінгвістыка)|субстрат]] ужо для ўсходніх славян. Славянская каланізацыя, якая пачалася пазней, часцей за ўсё не знішчала балтыйскія назвы буйных і сярэдніх рэк, а толькі дадавала да іх уласныя памяншальныя фарманты (напрыклад, ''-ка'', ''-іца'', ''-енка'') або перакладала іх сэнс, захоўваючы пры гэтым першапачатковую балтыйскую або даўнееўрапейскую каранёвую аснову{{sfn|Шаруха|2017|с=122—124}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Васильев В. Л. |загаловак=Проблематика изучения гидронимии балтийского происхождения на территории России |выданне=Linguistica |год=2015 |том=55 |нумар=1 |старонкі=173—186 |мова=ru |ref=Васільеў}}
* {{артыкул |аўтар=Гусенков П. А. |загаловак=Еще раз о гидронимии «западнобалтийского» типа в средней полосе России |выданне=Вопросы ономастики |год=2021 |том=18 |нумар=2 |старонкі=67—87 |мова=ru |ref=Гусянкоў}}
* {{артыкул |аўтар=Корнилов Г. Е. |загаловак=О потамонимах-«балтизмах» Волго-Камского региона |выданне=Вестник Чувашского университета |год=2025 |нумар=1 |старонкі=54—65 |мова=ru |ref=Корнілаў}}
* {{кніга |аўтар=Топоров В. Н., Трубачев О. Н. |загаловак=Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья |месца=М. |выдавецтва=Издательство АН СССР |год=1962 |старонак=271 |мова=ru |ref=Тапароў, Трубачоў}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия центральной России |выданне=Теоретическая и прикладная лингвистика |год=2020 |том=6 |нумар=4 |старонкі=104—127 |мова=ru |ref=Федчанка}}
* {{артыкул |аўтар=Danylenko A. |загаловак=Old Ukrainian Slovuta and «Old European» hydronymy |выданне=Мовознавство |год=2024 |нумар=3 |старонкі=40—64 |мова=en |ref=Danylenko}}
* {{артыкул |аўтар=Федченко О. Д. |загаловак=Балтская гидронимия Подонья |выданне=Постулат |год=2020 |нумар=11 |старонкі=1—18 |мова=ru |ref=Федчанка (Падонне)}}
* {{кніга |аўтар=Jakob A. |загаловак=A History of East Baltic through Language Contact |месца=Leiden, Boston |выдавецтва=Brill |год=2024 |старонак=460 |isbn=978-90-04-68647-2 |мова=en |ref=Jakob}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Балтыйскія мовы]]
[[Катэгорыя:Анамастыка]]
[[Катэгорыя:Гідранімія]]
[[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія]]</text>
      <sha1>7mk2ezogo9900lkowhs74toaq01tv1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бярэзіна (прыток Дняпра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811010</id>
    <redirect title="Бярэзіна (значэнні)" />
    <revision>
      <id>5167078</id>
      <timestamp>2026-07-17T19:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Бярэзіна]]</comment>
      <origin>5167078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="7njvthhkshti6jzcpzjgpo664mpcuzf" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Бярэзіна ]]</text>
      <sha1>7njvthhkshti6jzcpzjgpo664mpcuzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167079</id>
      <parentid>5167078</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Мэта перасылкі зменена з [[Бярэзіна]] на [[Бярэзіна (значэнні)]]</comment>
      <origin>5167079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="omx3tx512hfv4of8f7o776kovai46jx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Бярэзіна (значэнні)]]</text>
      <sha1>omx3tx512hfv4of8f7o776kovai46jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811011</id>
    <revision>
      <id>5167138</id>
      <timestamp>2026-07-18T04:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. 14 красавіка 1970, Краснаярск) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).  Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Ад...»</comment>
      <origin>5167138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="ef2tirwojuigos0yym872pstli8n54k" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. 14 красавіка 1970, Краснаярск) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).

Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Адзінай Расіі» ў Дзярждуме шостага склікання, кіраўнік Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі «Адзіная Расія» (2005—2012). Член Прэзідыума Генеральнай рады партыі «Адзіная Расія». З 2022 года, з-за ўварвання Расіі ва Украіну і дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, знаходзіцца пад санкцыямі 27 краін Еўразвяза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых дзяржаў.</text>
      <sha1>ef2tirwojuigos0yym872pstli8n54k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167139</id>
      <parentid>5167138</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1153" sha1="9xwt6xu2zugw1akedy5d1n04gf4pvs3" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. 14 красавіка 1970, Краснаярск) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).

Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Адзінай Расіі» ў Дзярждуме шостага склікання, кіраўнік Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі «Адзіная Расія» (2005—2012). Член Прэзідыума Генеральнай рады партыі «Адзіная Расія». З 2022 года, з-за ўварвання Расіі ва Украіну і дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, знаходзіцца пад санкцыямі 27 краін Еўразвяза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых дзяржаў.
{{зноскі}}
{{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}}</text>
      <sha1>9xwt6xu2zugw1akedy5d1n04gf4pvs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167140</id>
      <parentid>5167139</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="i349qjzrz7alvxbe2rbt9j2y6hkhw5a" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. [[14 красавіка]] [[1970]], [[Краснаярск]]) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).

Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Адзінай Расіі» ў Дзярждуме шостага склікання, кіраўнік Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі «Адзіная Расія» (2005—2012). Член Прэзідыума Генеральнай рады партыі «Адзіная Расія». З 2022 года, з-за ўварвання Расіі ва Украіну і дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, знаходзіцца пад санкцыямі 27 краін Еўразвяза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых дзяржаў.
{{зноскі}}
{{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}}</text>
      <sha1>i349qjzrz7alvxbe2rbt9j2y6hkhw5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167141</id>
      <parentid>5167140</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="pv9blc2cqgxexkuuxi5ptrhw1hcpspk" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вараб’ёў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. [[14 красавіка]] [[1970]], [[Краснаярск]]) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).

Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Адзінай Расіі» ў Дзярждуме шостага склікання, кіраўнік Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі «Адзіная Расія» (2005—2012). Член Прэзідыума Генеральнай рады партыі «Адзіная Расія». З 2022 года, з-за ўварвання Расіі ва Украіну і дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, знаходзіцца пад санкцыямі 27 краін Еўразвяза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых дзяржаў.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}}</text>
      <sha1>pv9blc2cqgxexkuuxi5ptrhw1hcpspk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167142</id>
      <parentid>5167141</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T04:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5167142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="b8mriiwz05r510opa3llo8a860obso3" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вараб’ёў}}
{{ДД}}
'''Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў''' (нар. [[14 красавіка]] [[1970]], [[Краснаярск]]) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Губернатар Маскоўскай вобласці з 14 верасня 2013 г. (врио 8 лістапада 2012 г. — 14 верасня 2013 г.).

Дэпутат Дзяржаўнай думы (2003—2012), кіраўнік фракцыі «Адзінай Расіі» ў Дзярждуме шостага склікання, кіраўнік Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі «Адзіная Расія» (2005—2012). Член Прэзідыума Генеральнай рады партыі «Адзіная Расія». З 2022 года, з-за ўварвання Расіі ва Украіну і дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей, знаходзіцца пад санкцыямі 27 краін Еўразвяза, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых дзяржаў.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}}
{{DEFAULTSORT:Вараб’ёў Андрэй Юр’евіч}}</text>
      <sha1>b8mriiwz05r510opa3llo8a860obso3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Fallout</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811012</id>
    <revision>
      <id>5167158</id>
      <timestamp>2026-07-18T06:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Франшызы Bethesda Softworks]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя франшызы]] [[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 1997 годзе]]»</comment>
      <origin>5167158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="er2konxzok42co6fmabj5x9vf965hxl" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Франшызы Bethesda Softworks]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя франшызы]]
[[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 1997 годзе]]</text>
      <sha1>er2konxzok42co6fmabj5x9vf965hxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Франшызы Bethesda Softworks</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811013</id>
    <revision>
      <id>5167160</id>
      <timestamp>2026-07-18T06:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Bethesda Softworks]] [[Катэгорыя:Серыі відэагульняў паводле кампаній]]»</comment>
      <origin>5167160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="0uwhxjs1jes24vhd0z8fg5lo9y3k6k6" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Bethesda Softworks]]
[[Катэгорыя:Серыі відэагульняў паводле кампаній]]</text>
      <sha1>0uwhxjs1jes24vhd0z8fg5lo9y3k6k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Bethesda Softworks</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811014</id>
    <revision>
      <id>5167161</id>
      <timestamp>2026-07-18T06:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Выдаўцы відэагульняў]] [[Катэгорыя:Катэгорыі кампаній ЗША]] [[Катэгорыя:ZeniMax Media]] [[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]»</comment>
      <origin>5167161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="dyslweho0obo9xmiurxfrefdcnytjy1" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Выдаўцы відэагульняў]]
[[Катэгорыя:Катэгорыі кампаній ЗША]]
[[Катэгорыя:ZeniMax Media]]
[[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]]</text>
      <sha1>dyslweho0obo9xmiurxfrefdcnytjy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армат (футбольны клуб)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811015</id>
    <revision>
      <id>5167169</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/48402584|Армат (футбольний клуб)]]»</comment>
      <origin>5167169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="qp289riobs02darv2m6josauum4t7vx" xml:space="preserve">{{Картка:ФК|Назва=Армат|Сезон=2026 (зима)|Капітан=}}«Армат» (Дняпро) — украінскі медыяфутбольны клуб з горада Дняпро, заснаваны ў лістападзе 2018 года. Адзін з найбольш вядомых і папулярных медыяфутбольных калектываў Украіны. Клуб з’яўляецца сталым удзельнікам і віцэ-чэмпіёнам медыялігі UA Steel League.
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Украіны]]
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>qp289riobs02darv2m6josauum4t7vx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167172</id>
      <parentid>5167169</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5167172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6997" sha1="n51d44bpx4dhej38ycgxx12xx0n9q5v" xml:space="preserve">{{Картка:ФК|Назва=Армат|Сезон=2026 (зима)|Капітан=Яўген Селязнёў|ПоўнаяНазва=Медыяфутбольны клуб «Армат» Дняпро|Заснаваны=лістапад 2018|Прэзідэнт=Артур Айрыян|Трэнер=Максім Білык|Лагатып=Armat.png}}'''«Армат» (Дняпро)''' — украінскі медыяфутбольны клуб з горада Дняпро, заснаваны ў лістападзе 2018 года. Адзін з найбольш вядомых і папулярных медыяфутбольных калектываў Украіны. Клуб з’яўляецца сталым удзельнікам і віцэ-чэмпіёнам медыялігі UA Steel League.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/844438-emotsii-seleznyova-ta-zabiti-buliti-yak-proyshov-match-armat-ruh-media-tim|title=Емоції Селезньова та забиті буліти: як пройшов матч Армат – Рух Медіа Тім|first=Андрій|last=Вітренко|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Клуб быў створаны ў 2018 годзе па ініцыятыве Артура Айрыяна. 

Спачатку каманда выступала на рэгіянальным узроўні, аднак з развіццём медыяфутбола ва Украіне змяніла вектар развіцця. Клуб пачаў актыўна запрашаць да свайго складу папулярных украінскіх блогераў, удзельнікаў шоу-бізнесу і былых прафесійных футбалістаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://dnipro.tv/news-dnipro/blohery-ta-sportsmeny-futbolna-komanda-z-dnipra-vziala-uchast-u-medializi/|title=Блогери та спортсмени: футбольна команда з Дніпра взяла участь у Медіалізі - Новини Дніпра -ДніпроТВ|last=ДніпроTV|website=Телеканал «ДніпроTV»|date=2023-11-01|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Галоўным дасягненнем каманды на прафесійнай медыясцэне стала заваяванне срэбраных медалёў у турнірах UA Steel Cup (люты 2025 года) і UA Steel League (сезон 2025 года).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ua-UK|url=https://setantasports.com/uk/football/setanta-sports-ofitsiinyi-transliator-ua-steel-cup/|title=Setanta Sports - офіційний транслятор UA Steel Cup|first=Борис|last=Гаврилець|website=Setanta Sports|date=2024-07-19|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

== Кіраўніцтва і трэнерскі штаб ==
Заснавальнік і прэзідэнт: Артур Айрыян&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000304532-seleznov-stav-vitseprezydentom-mediafutbolnoho-klubu-arm/|title=Селезньов став віцепрезидентом медіафутбольного клубу «Армат»|first=Vladyslav|last=Skyba|website=Tribuna.com|date=2025-12-20|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Віцэ-прэзідэнт: [[Яўген Аляксандравіч Селязнёў|Яўген Селязнёў]] (прызначаны ў снежні 2025 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sportnews.24tv.ua/yevgen-seleznov-stav-gravtsem-mediakomandi-armat-dnipro_n2653592|title=Повернення легенди: Селезньов відновив кар'єру за прикладом Мілевського|website=24 Канал|date=2024-10-01|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://champion.com.ua/ukr/football/yevgen-seleznov-posvarivsya-z-ubolivalnikom-pid-chas-matchu-medialigi-1064934/|title=Який я тобі &quot;Сєля&quot;: Селезньов емоційно посперечався з вболівальником|website=Champion.com.ua|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Галоўны трэнер: Максім Білык

== Склад і медыйнасць ==
Асаблівасцю «Армата» з’яўляецца спалучэнне медыйных асоб і вопытных футбольных прафесіяналаў. У розныя часы за клуб выступалі такія вядомыя майстры, як уладальнік Кубка УЭФА Мікола Ішчанка, экс-гулец «Крыўбаса» Максім Білык і былы паўабаронца «Дняпра-1» Кірыл Зайкоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1781172676-penalti-buliti-ta-dubl-zaykova-yak-armat-obigrav-ruh-media-tim.html|title=Пенальті, буліти та дубль Зайкова. Як Армат обіграв Рух Медіа Тім|website=www.ua-football.com|date=2026-06-12|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;. Адным з галоўных хэдлайнераў каманды стаў найлепшы бамбардзір у гісторыі ўкраінскага футбола [[Яўген Аляксандравіч Селязнёў|Яўген Селязнёў]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/849317-seleznyov-vs-milevskiy-ignis-ta-armat-vlashtuvali-golyovu-feieriyu-8-bereznya|title=Селезньов vs Мілевський. Ігніс та Армат влаштували гольову феєрію 8 березня|first=Микола|last=Титюк|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;, які спачатку гуляў за клуб як нападнік, а пасля перайшоў на кіруючую пасаду.Сярод медыйных твараў каманды вылучаецца папулярны блогер Ягор Дырда&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;. 

Клуб мае шырокую аўдыторыю ў сацыяльных сетках, транслюе свае матчы і выпускае рэгулярныя відэаблогі на платформах [[YouTube]] і [[Instagram]].

== Дасягненні ==
'''UA Steel League:'''  

Срэбраны прызер {{Ср}} (2025)

UA Steel Cup: {{Ср}} Срэбраны прызер (2025)
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Украіны]]
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>n51d44bpx4dhej38ycgxx12xx0n9q5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167173</id>
      <parentid>5167172</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>167162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5167173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7028" sha1="duq5iuq9cf5frmw8vj7b69yim81tnq3" xml:space="preserve">{{Картка:ФК|Назва=Армат|Сезон=2026 (зима)|Капітан=[[Яўген Аляксандравіч Селязнёў]]|ПоўнаяНазва=Медыяфутбольны клуб «Армат» Дняпро|Заснаваны=лістапад 2018|Прэзідэнт=Артур Айрыян|Трэнер=Максім Білык|Лагатып=Armat.png}}'''«Армат» (Дняпро)''' — украінскі медыяфутбольны клуб з горада Дняпро, заснаваны ў лістападзе 2018 года. Адзін з найбольш вядомых і папулярных медыяфутбольных калектываў Украіны. Клуб з’яўляецца сталым удзельнікам і віцэ-чэмпіёнам медыялігі UA Steel League.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/844438-emotsii-seleznyova-ta-zabiti-buliti-yak-proyshov-match-armat-ruh-media-tim|title=Емоції Селезньова та забиті буліти: як пройшов матч Армат – Рух Медіа Тім|first=Андрій|last=Вітренко|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Клуб быў створаны ў 2018 годзе па ініцыятыве Артура Айрыяна. 

Спачатку каманда выступала на рэгіянальным узроўні, аднак з развіццём медыяфутбола ва Украіне змяніла вектар развіцця. Клуб пачаў актыўна запрашаць да свайго складу папулярных украінскіх блогераў, удзельнікаў шоу-бізнесу і былых прафесійных футбалістаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://dnipro.tv/news-dnipro/blohery-ta-sportsmeny-futbolna-komanda-z-dnipra-vziala-uchast-u-medializi/|title=Блогери та спортсмени: футбольна команда з Дніпра взяла участь у Медіалізі - Новини Дніпра -ДніпроТВ|last=ДніпроTV|website=Телеканал «ДніпроTV»|date=2023-11-01|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Галоўным дасягненнем каманды на прафесійнай медыясцэне стала заваяванне срэбраных медалёў у турнірах UA Steel Cup (люты 2025 года) і UA Steel League (сезон 2025 года).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ua-UK|url=https://setantasports.com/uk/football/setanta-sports-ofitsiinyi-transliator-ua-steel-cup/|title=Setanta Sports - офіційний транслятор UA Steel Cup|first=Борис|last=Гаврилець|website=Setanta Sports|date=2024-07-19|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

== Кіраўніцтва і трэнерскі штаб ==
Заснавальнік і прэзідэнт: Артур Айрыян&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000304532-seleznov-stav-vitseprezydentom-mediafutbolnoho-klubu-arm/|title=Селезньов став віцепрезидентом медіафутбольного клубу «Армат»|first=Vladyslav|last=Skyba|website=Tribuna.com|date=2025-12-20|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Віцэ-прэзідэнт: [[Яўген Аляксандравіч Селязнёў|Яўген Селязнёў]] (прызначаны ў снежні 2025 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sportnews.24tv.ua/yevgen-seleznov-stav-gravtsem-mediakomandi-armat-dnipro_n2653592|title=Повернення легенди: Селезньов відновив кар'єру за прикладом Мілевського|website=24 Канал|date=2024-10-01|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://champion.com.ua/ukr/football/yevgen-seleznov-posvarivsya-z-ubolivalnikom-pid-chas-matchu-medialigi-1064934/|title=Який я тобі &quot;Сєля&quot;: Селезньов емоційно посперечався з вболівальником|website=Champion.com.ua|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;

Галоўны трэнер: Максім Білык

== Склад і медыйнасць ==
Асаблівасцю «Армата» з’яўляецца спалучэнне медыйных асоб і вопытных футбольных прафесіяналаў. У розныя часы за клуб выступалі такія вядомыя майстры, як уладальнік Кубка УЭФА Мікола Ішчанка, экс-гулец «Крыўбаса» Максім Білык і былы паўабаронца «Дняпра-1» Кірыл Зайкоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1781172676-penalti-buliti-ta-dubl-zaykova-yak-armat-obigrav-ruh-media-tim.html|title=Пенальті, буліти та дубль Зайкова. Як Армат обіграв Рух Медіа Тім|website=www.ua-football.com|date=2026-06-12|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;. Адным з галоўных хэдлайнераў каманды стаў найлепшы бамбардзір у гісторыі ўкраінскага футбола [[Яўген Аляксандравіч Селязнёў|Яўген Селязнёў]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/849317-seleznyov-vs-milevskiy-ignis-ta-armat-vlashtuvali-golyovu-feieriyu-8-bereznya|title=Селезньов vs Мілевський. Ігніс та Армат влаштували гольову феєрію 8 березня|first=Микола|last=Титюк|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;, які спачатку гуляў за клуб як нападнік, а пасля перайшоў на кіруючую пасаду.Сярод медыйных твараў каманды вылучаецца папулярны блогер Ягор Дырда&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;. 

Клуб мае шырокую аўдыторыю ў сацыяльных сетках, транслюе свае матчы і выпускае рэгулярныя відэаблогі на платформах [[YouTube]] і [[Instagram]].

== Дасягненні ==
'''UA Steel League:'''  

Срэбраны прызер {{Ср}} (2025)

UA Steel Cup: {{Ср}} Срэбраны прызер (2025)
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Украіны]]
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы паводле алфавіта]]
{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>duq5iuq9cf5frmw8vj7b69yim81tnq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Выбары 1943 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811016</id>
    <revision>
      <id>5167170</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Выбары|1943|года}}   {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Выбары паводле гадоў|1943]] [[Катэгорыя:1943 год у палітыцы]]»</comment>
      <origin>5167170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="ivtiv6gf4i9gsvnnshhcqys6rru8jnm" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Выбары|1943|года}}


{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Выбары паводле гадоў|1943]]
[[Катэгорыя:1943 год у палітыцы]]</text>
      <sha1>ivtiv6gf4i9gsvnnshhcqys6rru8jnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Родина (часопіс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811017</id>
    <revision>
      <id>5167174</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152648675|Родина (журнал)]]»</comment>
      <origin>5167174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="ksuch4t92loufmqrdoiv0dyxu9npnro" xml:space="preserve">
{{Часопіс|ISSN=0235-7089}}'''Радзіма''' ({{Lang-be|Радзіма}})— савецкі і расійскі гістарычны ілюстраваны [[часопіс]], які знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Адміністрацыя Прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі Прэзідэнта РФ]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада РФ]]. Выдаецца з 1989 года (афіцыйна пазіцыянуецца як пераемнік аднайменнага дарэвалюцыйнага выдання, які выпускаўся ў 1879—1917 гадах). Галоўны рэдактар — Уладзіслаў Фронін , шэф-рэдактар — Ігар Коц.

З 2007 года часопіс уваходзіць у пералік вядучых рэцэнзуемых навуковых часопісаў, уключаных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Расіі (ВАК) Міністэрства адукацыі і навукі Расіі ў спіс выданняў, якія рэкамендуюцца для апублікавання асноўных навуковых вынікаў [[Дысертацыя|дысертацый]] на суісканне вучонай ступені кандыдата і доктара гістарычных навук.

== Рэдакцыйная рада ==

==== Галоўныя рэдактары ====

* [[Совцов, Юрий Александрович|Ю. А. Саўцоў]] (1989)
* [[Долматов, Владимир Петрович|В. П. Далматаў]] (1990-2006)
* [[Юрый Аркадзевіч Барысёнак|Ю. А. Барысёнак]] (2007—2014)
* В. А. Фронін (з 2014), шэф-рэдактар — Ігар Коц

У рэдакцыйную калегію часопіса ў розны час уваходзілі:

* Леў Анінскі, літаратурны крытык, публіцыст (з канца 1990-х гадоў)
* [[Васіль Быкаў]], пісьменнік (падчас [[Перабудова|перабудовы]] і ў 1990-я гады)
* Васіль Пяскоў, пісьменнік, журналіст &quot;[[Камсамольская праўда|Камсамольскай праўды]]&quot;
* Юрый Лявянец, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]], дырэктар [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|Інстытута палітычных і этнанацыянальных даследаванняў ім.]] [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|І. Ф. Кураса НАН Украіны]] (у 2010-х гадах)

== Наклад часопіса ==

* 1989 — 1 паўгоддзе (без падпіскі, толькі розніца) — 150 тысяч экз.
* 2 паўгоддзе (з падпіскай) — 300 тысяч экз.
* 1990-450 тысяч экз. (максімальны тыраж за ўсе гады).
* 2012 — 20 тысяч.
* 2016 — 15 тысяч.
* 2017 — 19 тысяч.
* 2019 — 20 тысяч.
* 2020 — 25 тысяч.
* 2021 — 24 [https://press-abc.ru/106-04-10-2021g-abc-podtverdil-tirazhnye-dannye-izdanij-rossijskoj-gazety тысячы] .
* 2022 — 24 тысячы.
* 2023 — 22 тысячы.
* 2024 — 21,5 тысячы.
* 2025 — 21,5 тысячы.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
 

* [https://rodina-history.ru Бягучая версія сайта]
* https://on-demand.eastview.com/browse/publication/81559/udb/4/родина
* [https://mir24.tv/news/16352728 Историческое издание номер один: Журналу «Родина» — 140 лет] // Мир24 (mir24.tv), Москва, 15 марта 2019
* [http://www.vesti.ru/doc.html?id=3126614 Непростая история «Родины»: Народный журнал отмечает 140 лет] // Вести.ru, Москва, 15 марта 2019
* [https://www.prlib.ru/news/1180154 Исторические расследования журнала «Родина» и Президентской библиотеки продолжатся] // Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (prlib.ru), Санкт-Петербург, 14 марта 2019
* [https://tass.ru/novosti-partnerov/6215382 Научно-популярному историческому журналу «Родина» исполняется 140 лет] // ТАСС, Москва, 14 марта 2019
* [https://www.irro.ru/index.php?id=5882 Институт развития образования и редакция журнала «Родина» начали совместный проект для школьных учителей] // ГАОУ ДПО Свердловской области &quot;Институт развития образования, Екатеринбург, 20 декабря 2021
[[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі]]</text>
      <sha1>ksuch4t92loufmqrdoiv0dyxu9npnro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167175</id>
      <parentid>5167174</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="8cm0o9l2361xtvh6wo6t6uvov3lmt2r" xml:space="preserve">
{{Часопіс|ISSN=0235-7089}}'''Радзіма''' ({{Lang-be|Радзіма}})— савецкі і расійскі гістарычны ілюстраваны [[часопіс]], які знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Адміністрацыя Прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі Прэзідэнта РФ]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада РФ]]. Выдаецца з 1989 года (афіцыйна пазіцыянуецца як пераемнік аднайменнага дарэвалюцыйнага выдання, які выпускаўся ў 1879—1917 гадах). Галоўны рэдактар — Уладзіслаў Фронін , шэф-рэдактар — Ігар Коц.

З 2007 года часопіс уваходзіць у пералік вядучых рэцэнзуемых навуковых часопісаў, уключаных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Расіі (ВАК) Міністэрства адукацыі і навукі Расіі ў спіс выданняў, якія рэкамендуюцца для апублікавання асноўных навуковых вынікаў [[Дысертацыя|дысертацый]] на суісканне вучонай ступені кандыдата і доктара гістарычных навук.

== Рэдакцыйная рада ==

==== Галоўныя рэдактары ====

* [[Совцов, Юрий Александрович|Ю. А. Саўцоў]] (1989)
* [[Долматов, Владимир Петрович|В. П. Далматаў]] (1990-2006)
* [[Юрый Аркадзевіч Барысёнак|Ю. А. Барысёнак]] (2007—2014)
* У. А. Фронін (з 2014), шэф-рэдактар — Ігар Коц

У рэдакцыйную калегію часопіса ў розны час уваходзілі:

* Леў Анінскі, літаратурны крытык, публіцыст (з канца 1990-х гадоў)
* [[Васіль Быкаў]], пісьменнік (падчас [[Перабудова|перабудовы]] і ў 1990-я гады)
* Васіль Пяскоў, пісьменнік, журналіст &quot;[[Камсамольская праўда|Камсамольскай праўды]]&quot;
* Юрый Лявянец, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]], дырэктар [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|Інстытута палітычных і этнанацыянальных даследаванняў ім.]] [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|І. Ф. Кураса НАН Украіны]] (у 2010-х гадах)

== Наклад часопіса ==

* 1989 — 1 паўгоддзе (без падпіскі, толькі розніца) — 150 тысяч экз.
* 2 паўгоддзе (з падпіскай) — 300 тысяч экз.
* 1990-450 тысяч экз. (максімальны тыраж за ўсе гады).
* 2012 — 20 тысяч.
* 2016 — 15 тысяч.
* 2017 — 19 тысяч.
* 2019 — 20 тысяч.
* 2020 — 25 тысяч.
* 2021 — 24 [https://press-abc.ru/106-04-10-2021g-abc-podtverdil-tirazhnye-dannye-izdanij-rossijskoj-gazety тысячы] .
* 2022 — 24 тысячы.
* 2023 — 22 тысячы.
* 2024 — 21,5 тысячы.
* 2025 — 21,5 тысячы.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
 

* [https://rodina-history.ru Бягучая версія сайта]
* https://on-demand.eastview.com/browse/publication/81559/udb/4/родина
* [https://mir24.tv/news/16352728 Историческое издание номер один: Журналу «Родина» — 140 лет] // Мир24 (mir24.tv), Москва, 15 марта 2019
* [http://www.vesti.ru/doc.html?id=3126614 Непростая история «Родины»: Народный журнал отмечает 140 лет] // Вести.ru, Москва, 15 марта 2019
* [https://www.prlib.ru/news/1180154 Исторические расследования журнала «Родина» и Президентской библиотеки продолжатся] // Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (prlib.ru), Санкт-Петербург, 14 марта 2019
* [https://tass.ru/novosti-partnerov/6215382 Научно-популярному историческому журналу «Родина» исполняется 140 лет] // ТАСС, Москва, 14 марта 2019
* [https://www.irro.ru/index.php?id=5882 Институт развития образования и редакция журнала «Родина» начали совместный проект для школьных учителей] // ГАОУ ДПО Свердловской области &quot;Институт развития образования, Екатеринбург, 20 декабря 2021
[[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі]]</text>
      <sha1>8cm0o9l2361xtvh6wo6t6uvov3lmt2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167176</id>
      <parentid>5167175</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="dg80w1gdybqme6zszd4jbagilm8hnfm" xml:space="preserve">
{{Часопіс|ISSN=0235-7089}}'''Радзіма''' ({{Lang-be|Радзіма}}) — савецкі і расійскі гістарычны ілюстраваны [[часопіс]], які знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Адміністрацыя Прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі Прэзідэнта РФ]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада РФ]]. Выдаецца з 1989 года (афіцыйна пазіцыянуецца як пераемнік аднайменнага дарэвалюцыйнага выдання, які выпускаўся ў 1879—1917 гадах). Галоўны рэдактар — Уладзіслаў Фронін , шэф-рэдактар — Ігар Коц.

З 2007 года часопіс уваходзіць у пералік вядучых рэцэнзуемых навуковых часопісаў, уключаных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Расіі (ВАК) Міністэрства адукацыі і навукі Расіі ў спіс выданняў, якія рэкамендуюцца для апублікавання асноўных навуковых вынікаў [[Дысертацыя|дысертацый]] на суісканне вучонай ступені кандыдата і доктара гістарычных навук.

== Рэдакцыйная рада ==

==== Галоўныя рэдактары ====

* [[Совцов, Юрий Александрович|Ю. А. Саўцоў]] (1989)
* [[Долматов, Владимир Петрович|В. П. Далматаў]] (1990-2006)
* [[Юрый Аркадзевіч Барысёнак|Ю. А. Барысёнак]] (2007—2014)
* У. А. Фронін (з 2014), шэф-рэдактар — Ігар Коц

У рэдакцыйную калегію часопіса ў розны час уваходзілі:

* Леў Анінскі, літаратурны крытык, публіцыст (з канца 1990-х гадоў)
* [[Васіль Быкаў]], пісьменнік (падчас [[Перабудова|перабудовы]] і ў 1990-я гады)
* Васіль Пяскоў, пісьменнік, журналіст &quot;[[Камсамольская праўда|Камсамольскай праўды]]&quot;
* Юрый Лявянец, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]], дырэктар [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|Інстытута палітычных і этнанацыянальных даследаванняў ім.]] [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|І. Ф. Кураса НАН Украіны]] (у 2010-х гадах)

== Наклад часопіса ==

* 1989 — 1 паўгоддзе (без падпіскі, толькі розніца) — 150 тысяч экз.
* 2 паўгоддзе (з падпіскай) — 300 тысяч экз.
* 1990-450 тысяч экз. (максімальны тыраж за ўсе гады).
* 2012 — 20 тысяч.
* 2016 — 15 тысяч.
* 2017 — 19 тысяч.
* 2019 — 20 тысяч.
* 2020 — 25 тысяч.
* 2021 — 24 [https://press-abc.ru/106-04-10-2021g-abc-podtverdil-tirazhnye-dannye-izdanij-rossijskoj-gazety тысячы] .
* 2022 — 24 тысячы.
* 2023 — 22 тысячы.
* 2024 — 21,5 тысячы.
* 2025 — 21,5 тысячы.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
 

* [https://rodina-history.ru Бягучая версія сайта]
* https://on-demand.eastview.com/browse/publication/81559/udb/4/родина
* [https://mir24.tv/news/16352728 Историческое издание номер один: Журналу «Родина» — 140 лет] // Мир24 (mir24.tv), Москва, 15 марта 2019
* [http://www.vesti.ru/doc.html?id=3126614 Непростая история «Родины»: Народный журнал отмечает 140 лет] // Вести.ru, Москва, 15 марта 2019
* [https://www.prlib.ru/news/1180154 Исторические расследования журнала «Родина» и Президентской библиотеки продолжатся] // Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (prlib.ru), Санкт-Петербург, 14 марта 2019
* [https://tass.ru/novosti-partnerov/6215382 Научно-популярному историческому журналу «Родина» исполняется 140 лет] // ТАСС, Москва, 14 марта 2019
* [https://www.irro.ru/index.php?id=5882 Институт развития образования и редакция журнала «Родина» начали совместный проект для школьных учителей] // ГАОУ ДПО Свердловской области &quot;Институт развития образования, Екатеринбург, 20 декабря 2021
[[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1989 годзе]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі]]</text>
      <sha1>dg80w1gdybqme6zszd4jbagilm8hnfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811018</id>
    <revision>
      <id>5167177</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі|Часопісы]]»</comment>
      <origin>5167177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="m12i4x8huh874b4apy95it2ivztm9en" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы паводле краін|Расія]]
[[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Расіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі|Часопісы]]</text>
      <sha1>m12i4x8huh874b4apy95it2ivztm9en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>And Your Bird Can Sing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811019</id>
    <revision>
      <id>5167178</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Песня | Назва     = And Your Bird Can Sing | Вокладка      = | Выканаўца  = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] | Альбом       = [[Revolver]] | Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу  = [[20 красавіка|20]], [[26 красавіка]] [[1966]], Эбі-Роўд (студыя)|студы...»</comment>
      <origin>5167178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10786" sha1="jps82tpyk314icjsiwoq51cxospud0v" xml:space="preserve">{{Песня
| Назва     = And Your Bird Can Sing
| Вокладка      =
| Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
| Альбом       = [[Revolver]]
| Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = [[20 красавіка|20]], [[26 красавіка]] [[1966]], [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]
| Жанр         = {{flatlist|
* [[паўэр-поп]]&lt;ref name=&quot;Riley&quot;&gt;{{кніга |спасылка=https://books.google.com/books?id=lOGkfdTsh0YC&amp;pg=PT425#v=onepage&amp;q&amp;f=false |загаловак=Lennon: The Man, the Myth, the Music - The Definitive Life |старонкі=425 |выдавецтва=Hyperion Books |isbn=1-4013-0393-5 | мова = en |аўтар={{Нп3|Tim Riley (music critic)|Riley, Tim|en|Tim Riley (music critic)}}}}&lt;/ref&gt;
* [[псіхадэлічны поп]]&lt;ref name=&quot;NME&quot;&gt;NME, 21 March 2015, page 54, &quot;psychedelic, but also propulsive, setting the song apart from the other jangly psych-pop songs of the time&quot;&lt;/ref&gt;
}} [[хард-рок]]
| Мова         =
| Працягласць = 2:01
| Лэйбл        = [[Parlophone]]
| Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
| Папярэдняя   = [[Good Day Sunshine]]
| Нумар1   = 8
| Нумар2        = 9
| Наступная    = [[For No One]]
| Нумар3   = 10
| Яшчэ          =
}}
'''«And Your Bird Can Sing»''' ({{tr|І твая пташка ўмее спяваць}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», упершыню выпушчаная на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»'' у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і на альбоме ''«[[Yesterday and Today]]»'' у [[ЗША]]. Песня напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]], але прыпісана дуэту [[Ленан — Мак-Картні]]. Першапачатковы варыянт назвы песні — «You Don’t Get Me» ({{tr|Ты не атрымаеш мяне}}). [[Джон Ленан|Ленан]] лічыў «And Your Bird Can Sing» нявартай і малацікавай, відаць, з прычыны [[сюррэалізм|сюррэалістычнага]] тэксту. Між тым у спісе сотні найвыдатнейшых [[сола-гітара|гітарных сола]] часопіса «[[Guitar World]]» песня заняла 69 месца&lt;ref name=world&gt;[http://www.guitarworld.com/ «100 лепшых гітарных сола»] {{Wayback|url=http://www.guitarworld.com/ |date=20131023035822 }} на афіцыйным сайце часопіса «Guitar World»&lt;/ref&gt;. У музычным плане, аднак, гэтая кампазіцыя — адна з мацнейшых у альбоме, яе жывіць неардынарная [[гітара|гітарная]] мелодыя і ўпэўнены [[вакал]] [[Джон Ленан|Ленана]]&lt;ref name=bitli&gt;[http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/guidetour.txt_with-big-pictures.html Джон Робертсон. «Полный путеводитель по музыке &quot;The Beatles&quot;»] {{Cite web |url=http://lib.ru/SONGS/BEAT/guidetour.txt_with-big-pictures.html |title=Крыніца|access-date=2009-12-21 |archive-date=2007-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071101095338/http://lib.ru/SONGS/BEAT/guidetour.txt_with-big-pictures.html |url-status=bot: unknown }} на сайце ''lib.ru''&lt;/ref&gt;. «And Your Bird Can Sing» у далейшым атрымала ад свайго аўтара [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ганаровае званне ''«яшчэ адзін хорар»'' ({{lang-en|«another horror»}}) і выклікала [[іронія|іранічную]] ўсмешку: ''«пустая каробка ў падарункавай абгортцы»'' ({{lang-en|«fancy paper around an empty box»}}). Тэкст паслядоўна працягваў лінію [[нонсэнс]]у ''«[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]»'', быў яшчэ больш мінімалістычным і бессюжэтным&lt;ref name=bird&gt;Фрагмент из статьи «And Your Bird Could Sing: &quot;The Beatles&quot; и Марианна Фэйтфулл» // beatles.ru.&lt;/ref&gt;.

== Пра песню ==
Песня адметная сваім загадкавым зместам і адрозніваецца гучаннем адразу дзвюх сола-[[гітара|гітар]] у выкананні [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] і [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]].

Існуе некалькі меркаванняў пра крыніцы, якія натхнілі [[Джон Ленан|Ленана]] на стварэнне кампазіцыі, што нагадвае паводле свайго гучання іншую кампазіцыю альбома — ''«[[She Said She Said]]»'':

* Прынята лічыць, што песня адрасавана франтмену гурта «[[The Rolling Stones]]» [[Мік Джагер|Міку Джагеру]] і яго сяброўцы («bird») [[Марыяна Фэйтфул|Марыяне Фэйтфул]]. «Bird» — выражэнне з папулярнага [[слэнг]]у 1960-х. Магчыма, [[Джон Ленан|Ленан]] [[іронія|іранізаваў]] наконт не самага выдатнага вакалу Марыяны&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-414922/Marianne-Faithfull-makes-recovery-breast-cancer.html|title=«Марыяна Фэйтфул цалкам аднавілася пасля раку малочнай залозы»|last=Сімпсан|first=Рычард|date=2006-11-06|publisher=Mail Online|access-date=2009-11-27|archive-date=2009-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130045345/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-414922/Marianne-Faithfull-makes-recovery-breast-cancer.html}}&lt;/ref&gt;.
* У сваёй кнізе «Каханне нельга купіць» ([[2007]]) Джонатан Гоўлд выказаў меркаванне, што тэма песні была навеяна [[прэс-рэліз]]ам [[тэлевізійная праграма|тэлевізійнага шоў]] [[Фрэнк Сінатра|Фрэнка Сінатры]], пабудаваным на супастаўленні спеву [[крунер]]а і «[[The Beatles]]» — ''«kid singers wearing mops»'' ({{lang-en|''«юныя спевакі з прычоскамі, як у [[швабра|швабры]]»''}}). Версія таксама мае права на існаванне, бо Сінатра любіў называць сябе і іншых выканаўцаў «[[птушка|птушкай]]» — «bird»&lt;ref name=music-facts&gt;[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/And_Your_Bird_Can_Sing/ Факты о песне &quot;And Your Bird Can Sing &quot;] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/And_Your_Bird_Can_Sing/ |date=20111005222556 }} на сайте ''music-facts.ru''&lt;/ref&gt;.

Назва песні «And Your Bird Can Sing» таксама выкарыстоўвалася ў [[саўндтрэк]]у да [[мультыплікацыя|мультыплікацыйнага]] [[тэлесерыял|серыял]]а ''«[[The Beatles (тэлесерыял)|The Beatles]]»''. Кампазіцыя таксама гучыць у папулярнай [[відэагульня|камп'ютарнай відэагульні]] ''«[[The Beatles: Rock Band]]»''.

У радку ''«Seven wonders»'', які можна сустрэць у песні, маюцца на ўвазе «The Seven Wonders of the World» — «[[Сем цудаў свету]]». У антычнай старажытнасці да іх адносілі [[піраміда (збудаванне)|піраміды]] [[Егіпет|Егіпта]], [[Вісячыя сады Семіраміды]] і г. д., пазней у гэты пералік сталі ўключаць [[Вялікая кітайская сцяна|Вялікую кітайскую сцяну]], [[Пізанская вежа|Пізанскую вежу]] і іншыя славутасці.

== Запіс ==
Гітарнае сола выконваецца ўжывую, без накладанняў [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]] і [[Джордж Харысан|Джорджам Харысанам]]. У першапачатковым варыянце, запісаным [[20 красавіка]] [[1966]] года, Харысан запісаў сола адзін на дванаццаціструннай гітары [[Rickenbacker]]&lt;ref&gt;Марк Льюісан. ''«Усе гуказапісныя сесіі гурта &quot;The Beatles&quot;»'', с. 22, 24&lt;/ref&gt;. Гэтую версію з накладаннямі рогату [[Джон Ленан|Ленана]] і [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] можна пачуць на альбоме ''«[[Anthology 2]]»''.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, воплескі
* [[Пол Мак-Картні]] — гарманічны [[вакал]], [[бас-гітара]], [[сола-гітара]], воплескі
* [[Джордж Харысан]] — гарманічны вакал, сола-гітара, воплескі
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]], [[тамбурын]]

== Кавер-версіі ==
Свае версіі песні былі запісаны многімі выканаўцамі:
* гуртом «[[The Jam]]»;
* гуртом «[[Любэ]]»;
* [[Джэк Блэк|Джэкам Блэкам]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.azchords.com/b/beatles-tabs-410/gooddaysunshine-tabs-169869.html Акорды песні]
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/gds.shtml Нататкі Алана Полака]{{ref|en}}
* [http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/ Біблія «The Beatles»]{{ref|en}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=FTnD-N_liuY And Your Bird Can Sing (Take 2, 1966)] (з «The Beatles Anthology 2», CD1)

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>jps82tpyk314icjsiwoq51cxospud0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>StarCraft: Brood War</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811020</id>
    <revision>
      <id>5167182</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Subst:l}}{{Картка гульні}}»</comment>
      <origin>5167182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="glaseguq6uq9c5lw83oufskubjew46m" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}</text>
      <sha1>glaseguq6uq9c5lw83oufskubjew46m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167229</id>
      <parentid>5167182</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="prpxsuvvemr6p3do6e5q9b5zcnriv98" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да камп’ютарнай гульні ў жанры стратэгіі ў рэальным часе «StarCraft», які быў выпушчаны ў ЗША 30 лістапада 1998 года кампаніяй «Blizzard Entertainment»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>prpxsuvvemr6p3do6e5q9b5zcnriv98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167234</id>
      <parentid>5167229</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="idyvzqi2yhmyl27ezqsocmpa0dnve7d" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і тайл-малюнкі для карт.</text>
      <sha1>idyvzqi2yhmyl27ezqsocmpa0dnve7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167237</id>
      <parentid>5167234</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="9oj0so0slrwveji4kv2zqek8mnay7d2" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення[3][4][5]. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у 10 000 000 копій[6]. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у Паўднёвай Карэі, дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды[7].</text>
      <sha1>9oj0so0slrwveji4kv2zqek8mnay7d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167269</id>
      <parentid>5167237</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="6bwk7fqar6u2lsrif2fw5qn3i6ew68q" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення&lt;ref name=&quot;IGN review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|title=''StarCraft: Brood War''|publisher=''The Cincinnati Enquirer''|author=Bottorff, James|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062141/http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|archive-date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у {{Num|10000000}} копій&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{Cite news|author=Kalning, Kristin|title=Can Blizzard top itself with 'StarCraft II'?|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/|publisher={{Не перакладзена 5|MS NOW|MSNBC|ru|MS NOW}}|date=2007-05-31|access-date=2011-07-25|quote=''StarCraft'' and the expansion ''Brood War'' have sold nearly ten million units|lang=en|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513113731/http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/}}&lt;/ref&gt;. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]], дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|author=Cho, Kevin|title=Samsung, SK Telecom, Shinhan Sponsor South Korean Alien Killers|publisher=Bloomberg.com|date=2006-01-15|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us&amp;reafer=asia&amp;sid=a2JvzciDnpB4|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFUMC1d?url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>6bwk7fqar6u2lsrif2fw5qn3i6ew68q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167272</id>
      <parentid>5167269</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4045" sha1="4rttnio7r54luexs9k2rw26jkenydhu" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення&lt;ref name=&quot;IGN review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|title=''StarCraft: Brood War''|publisher=''The Cincinnati Enquirer''|author=Bottorff, James|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062141/http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|archive-date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у {{Num|10000000}} копій&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{Cite news|author=Kalning, Kristin|title=Can Blizzard top itself with 'StarCraft II'?|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/|publisher={{Не перакладзена 5|MS NOW|MSNBC|ru|MS NOW}}|date=2007-05-31|access-date=2011-07-25|quote=''StarCraft'' and the expansion ''Brood War'' have sold nearly ten million units|lang=en|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513113731/http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/}}&lt;/ref&gt;. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]], дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|author=Cho, Kevin|title=Samsung, SK Telecom, Shinhan Sponsor South Korean Alien Killers|publisher=Bloomberg.com|date=2006-01-15|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us&amp;reafer=asia&amp;sid=a2JvzciDnpB4|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFUMC1d?url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Крыніцы|2|refs=
}}</text>
      <sha1>4rttnio7r54luexs9k2rw26jkenydhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167280</id>
      <parentid>5167272</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4626" sha1="nw9isu47du3nvxe45fsc7sl5flkkozh" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення&lt;ref name=&quot;IGN review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|title=''StarCraft: Brood War''|publisher=''The Cincinnati Enquirer''|author=Bottorff, James|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062141/http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|archive-date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у {{Num|10000000}} копій&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{Cite news|author=Kalning, Kristin|title=Can Blizzard top itself with 'StarCraft II'?|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/|publisher={{Не перакладзена 5|MS NOW|MSNBC|ru|MS NOW}}|date=2007-05-31|access-date=2011-07-25|quote=''StarCraft'' and the expansion ''Brood War'' have sold nearly ten million units|lang=en|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513113731/http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/}}&lt;/ref&gt;. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]], дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|author=Cho, Kevin|title=Samsung, SK Telecom, Shinhan Sponsor South Korean Alien Killers|publisher=Bloomberg.com|date=2006-01-15|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us&amp;reafer=asia&amp;sid=a2JvzciDnpB4|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFUMC1d?url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

==Зноскі==
{{Крыніцы|2|refs=
}}

==Спасылкі==
*{{Афіцыйны сайт}}
*[http://speeddemosarchive.com/StarcraftBroodWar.html Speeddemosarchive] — Відэа, якое дэманструе хуткае праходжанне гульні
*''Игорь Сергеев''. [http://lki.ru/text.php?id=2663 Руководства и прохождения. StarCraft: Brood war] // ''{{Не перакладзена 5|Лучшие компьютерные игры|Лучшие компьютерные игры|ru|Лучшие компьютерные игры}}''
{{Вонкавыя спасылкі}}</text>
      <sha1>nw9isu47du3nvxe45fsc7sl5flkkozh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167281</id>
      <parentid>5167280</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Відэагульні 1998 года]]; +[[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]]; +[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]; +[[Катэгорыя:Гульні для Windows]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4859" sha1="afg644j2142a87j4320orsq028cuy0b" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення&lt;ref name=&quot;IGN review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|title=''StarCraft: Brood War''|publisher=''The Cincinnati Enquirer''|author=Bottorff, James|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062141/http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|archive-date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у {{Num|10000000}} копій&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{Cite news|author=Kalning, Kristin|title=Can Blizzard top itself with 'StarCraft II'?|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/|publisher={{Не перакладзена 5|MS NOW|MSNBC|ru|MS NOW}}|date=2007-05-31|access-date=2011-07-25|quote=''StarCraft'' and the expansion ''Brood War'' have sold nearly ten million units|lang=en|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513113731/http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/}}&lt;/ref&gt;. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]], дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|author=Cho, Kevin|title=Samsung, SK Telecom, Shinhan Sponsor South Korean Alien Killers|publisher=Bloomberg.com|date=2006-01-15|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us&amp;reafer=asia&amp;sid=a2JvzciDnpB4|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFUMC1d?url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

==Зноскі==
{{Крыніцы|2|refs=
}}

==Спасылкі==
*{{Афіцыйны сайт}}
*[http://speeddemosarchive.com/StarcraftBroodWar.html Speeddemosarchive] — Відэа, якое дэманструе хуткае праходжанне гульні
*''Игорь Сергеев''. [http://lki.ru/text.php?id=2663 Руководства и прохождения. StarCraft: Brood war] // ''{{Не перакладзена 5|Лучшие компьютерные игры|Лучшие компьютерные игры|ru|Лучшие компьютерные игры}}''
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1998 года]]
[[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]]
[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]</text>
      <sha1>afg644j2142a87j4320orsq028cuy0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167294</id>
      <parentid>5167281</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5167294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="k0lfs29ootqe0kbov4b3fy3s2caimsj" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
'''«StarCraft: Brood War»''' ({{Tr-en|Зорнае рамяство: Вайна зграй}}) — {{Не перакладзена 5|Дадатак (гульні)|дадатак|ru|Дополнение (игры)}} да [[Відэагульня|камп’ютарнай гульні]] ў жанры [[Стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]] «[[StarCraft]]», які быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 30 лістапада [[1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1998 года]] кампаніяй «[[Blizzard Entertainment]]»&lt;ref name=&quot;BW Gamespot summary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/mac/strategy/starcraftbroodwar/index.html|title=''StarCraft: Brood War'' for MAC|publisher={{Не перакладзена 5|GameSpot|GameSpot|ru|GameSpot}}|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFTZDcy?url=http://uk.gamespot.com/starcraft-brood-war/platform/mac/|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

Дадатак «Brood War» дадаў тры новыя кампаніі, якія працягваюць гульнявую гісторыю там, дзе спынілася апавяданне арыгінальнага «StarCraft»&lt;ref name=&quot;BWmanualplot&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=StarCraft: Brood War (manual)|месца=Irvine, Calif.|выдавецтва=Blizzard Entertainment|год=1998|старонкі=8—9|частка=Chronicle|мова=en|аўтар=Underwood, Peter; Roper, Bill; Metzen, Chris}}&lt;/ref&gt;. Таксама кожная раса атрымала новыя юніты, тэхнічныя паляпшэнні, музычныя трэкі і {{Не перакладзена 5|Тайлавая графіка|тайл-малюнкі|ru|Тайловая графика}} для карт.

«Brood War» была добра прынята гульнявой прэсай, якая адзначыла яе гульнявую паўнавартаснасць, адрозную ад звычайнага дапаўнення&lt;ref name=&quot;IGN review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot review&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|title=''StarCraft: Brood War''|publisher=''The Cincinnati Enquirer''|author=Bottorff, James|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062141/http://www.cincinnati.com/freetime/games/reviews/broodwar.html|archive-date=2007-10-10}}&lt;/ref&gt;. Да 31 мая 2007 года «StarCraft» і «Brood War» разышліся агульным тыражом у {{Num|10000000}} копій&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;{{Cite news|author=Kalning, Kristin|title=Can Blizzard top itself with 'StarCraft II'?|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/|publisher={{Не перакладзена 5|MS NOW|MSNBC|ru|MS NOW}}|date=2007-05-31|access-date=2011-07-25|quote=''StarCraft'' and the expansion ''Brood War'' have sold nearly ten million units|lang=en|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513113731/http://www.msnbc.msn.com/id/18925251/}}&lt;/ref&gt;. Дадатак, як і арыгінальная гульня, стаў асабліва папулярным у [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]], дзе ў турнірах па ёй удзельнічаюць прафесійныя гульцы і каманды&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|author=Cho, Kevin|title=Samsung, SK Telecom, Shinhan Sponsor South Korean Alien Killers|publisher=Bloomberg.com|date=2006-01-15|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us&amp;reafer=asia&amp;sid=a2JvzciDnpB4|access-date=2011-07-25|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64zFUMC1d?url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=email_us|archive-date=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;.

==Зноскі==
{{Крыніцы|2|refs=
}}

==Спасылкі==
*{{Афіцыйны сайт}}
*[http://speeddemosarchive.com/StarcraftBroodWar.html Speeddemosarchive] — Відэа, якое дэманструе хуткае праходжанне гульні
*''Игорь Сергеев''. [http://lki.ru/text.php?id=2663 Руководства и прохождения. StarCraft: Brood war] // ''{{Не перакладзена 5|Лучшие компьютерные игры|Лучшие компьютерные игры|ru|Лучшие компьютерные игры}}''
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1998 года]]
[[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]]
[[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]</text>
      <sha1>k0lfs29ootqe0kbov4b3fy3s2caimsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:StarCraft: Brood War</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811021</id>
    <revision>
      <id>5167184</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1997 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811022</id>
    <revision>
      <id>5167185</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1997}} '''[[1997]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.  == Мерапрыемствы і падзеі ==  == Узнагароды ==  == Выпускі гульняў == *[[20 сакавіка]] — «[[Castlevania: Symphony of the Night]]» (платфор...»</comment>
      <origin>5167185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="qltsdufv0wqockx5vj0ejr3byx2o882" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1997}}
'''[[1997]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[20 сакавіка]] — «[[Castlevania: Symphony of the Night]]» (платформа «PlayStation»).
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:1997]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>qltsdufv0wqockx5vj0ejr3byx2o882</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:1997 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811023</id>
    <revision>
      <id>5167186</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2027 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811024</id>
    <revision>
      <id>5167187</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Будучыня}}{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|2027}} '''[[2027]]''' год будзе адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.  == Мерапрыемствы і падзеі ==  == Узнагароды ==  == Выпускі гульняў == *[[12 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|To...»</comment>
      <origin>5167187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1875" sha1="s2xlbwcd7i1ppk0375lkf4bwji33j9b" xml:space="preserve">{{Будучыня}}{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|2027}}
'''[[2027]]''' год будзе адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[12 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Tomb Raider: Legacy of Atlantis|Tomb Raider: Legacy of Atlantis|ru|Tomb Raider: Legacy of Atlantis}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Shown During The June 2026 PlayStation State Of Play&quot;/&gt;
*[[18 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Persona 4 Revival|Persona 4 Revival|ru|Persona 4 Revival}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase part 222&quot;/&gt;
*[[23 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Fable (гульня, 2027)|Fable|ru|Fable (игра, 2027)}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase part 222&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gameinformer.com/xbox-games-showcase/2026/06/07/heres-everything-announced-during-the-2026-summer-xbox-games|title=Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase|first=Wesley|last=LeBlanc|work={{Не перакладзена 5|Game Informer|Game Informer|ru|Game Informer}}|date=2026-06-07|access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2027]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>s2xlbwcd7i1ppk0375lkf4bwji33j9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167204</id>
      <parentid>5167187</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выпускі гульняў */</comment>
      <origin>5167204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="opc8vjy9y67gkdkrflfqyy1k7aa03pw" xml:space="preserve">{{Будучыня}}{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|2027}}
'''[[2027]]''' год будзе адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[12 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Tomb Raider: Legacy of Atlantis|Tomb Raider: Legacy of Atlantis|ru|Tomb Raider: Legacy of Atlantis}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Shown During The June 2026 PlayStation State Of Play&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gameinformer.com/round-up/2026/06/02/heres-everything-shown-during-the-june-2026-playstation-state-of-play|title=Heres Everything Shown During The June 2026 PlayStation State Of Play|first=Wesley|last=LeBlanc|work=Game Informer|date=2026-06-02|access-date=2026-06-25}}&lt;/ref&gt;
*[[18 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Persona 4 Revival|Persona 4 Revival|ru|Persona 4 Revival}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase part 222&quot;/&gt;
*[[23 лютага]] — «{{Не перакладзена 5|Fable (гульня, 2027)|Fable|ru|Fable (игра, 2027)}}» (платформа «Windows»).&lt;ref name=&quot;Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase part 222&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gameinformer.com/xbox-games-showcase/2026/06/07/heres-everything-announced-during-the-2026-summer-xbox-games|title=Heres Everything Announced During The 2026 Summer Xbox Games Showcase|first=Wesley|last=LeBlanc|work={{Не перакладзена 5|Game Informer|Game Informer|ru|Game Informer}}|date=2026-06-07|access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt;

==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2027]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>opc8vjy9y67gkdkrflfqyy1k7aa03pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Assassin’s Creed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811025</id>
    <revision>
      <id>5167188</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1364309480|Assassin's Creed]]»</comment>
      <origin>5167188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17297" sha1="rx4mo5asadfa5vcrvubwyl1gi4pcr3o" xml:space="preserve">
{{Серыя гульняў}}'''''Assassin’s Creed''''' — гэта гістарычная серыя [[Прыгодніцкі экшан|відэагульняў]] і медыяфраншыза ў жанры прыгодніцкага баявіка, выдадзеная кампаніяй [[Ubisoft]] і распрацаваная ў асноўным яе студыяй Ubisoft Montreal.

Створаная Патрысам Дэзіле, Джэйд Рэйманд і Коры Мэем, серыя відэагульняў ''Assassin's Creed'' адлюстроўвае выдуманую тысячагадовую барацьбу паміж двума арганізацыямі: ''Ордэнам Асасінаў'', якія змагаюцца за мір і свабоду волі, і [[Тампліеры|тампліерамі]], якія жадаюць міру праз парадак і кантроль. Серыя ўключае гістарычную выдумку, [[Навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]] і выдуманых персанажаў, пераплеценых з рэальнымі [[Гісторыя|гістарычнымі падзеямі]] і гістарычнымі асобамі.

Першая гульня ''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin's Creed]]'' выйшла ў 2007 годзе, а апошняя, ''Assassin's Creed Shadows'', у 2025 годзе. Асноўныя гульні серыі ''Assassin's Creed'' адбываюцца ў адкрытым свеце ад трэцяй асобы. 

== Геймплэй ==
[[File:Assassins_Creed_3_Gameplay_segment.gif|міні|Дэманстрацыя ''Assassin's Creed III,'' якая паказвае геймплэй паркура]]
Гульні ''Assassin's Creed'' сканцэнтраваны вакол аднаго або некалькіх выдуманых членаў Ордэна Асасінаў (ад {{Lang-en|assassin}} — забойца, кілер). Іх успаміны перажывае гульнявы персанаж сучаснага перыяду праз прыладу пад назвай Анімус і яе вытворныя. Анімус дазваляе карыстальніку даследаваць гэтыя ўспаміны, якія перадаюцца праз генетыку. У кантэксце гульні гэта забяспечвае інтэрфейс для рэальнага гульца, паказваючы яму такія элементы, як паласы здароўя, міні-карта і мэты, як быццам яны прадстаўлены Анімусам. Акрамя таго, калі гулец прымушае гістарычнага персанажа гінуць або правальваць місію, гэта выпраўляецца як дэсінхранізацыя генетычнай памяці, што дазваляе гульцу паспрабаваць місію зноў. Праз інтэрфейс Анімуса гулец можа паўтарыць любую раней выкананую місію; напрыклад, у ''Assassin's Creed: Brotherhood'' гулец дасягае лепшых вынікаў сінхранізацыі, выконваючы місію пэўным чынам, напрыклад, забіваючы толькі цэль місіі. Анімус таксама надае сучаснаму персанажу асаблівыя здольнасці, якія дапамагаюць яму бачыць сваю цэль у натоўпе ці іншых асаблівых месцах.&lt;ref name=&quot;Alvarado 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|title=The Science Fact Animating Assassin's Creed's Animus|author=Alvarado|first=Sebastian|website=Kotaku|date=April 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113323/https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|archive-date=April 14, 2019|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizardi 20222&quot;&gt;{{cite book|last=Lizardi|first=Ryan|year=2022|url=https://books.google.com/books?id=bbVQEAAAQBAJ|title=Existential Science Fiction|edition=hardcover|publisher=Lexington Books|pages=xii, 111, 115–127|isbn=978-1-7936-4735-1|access-date=December 27, 2022|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321070346/https://www.google.com/books/edition/Existential_Science_Fiction/bbVQEAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гульні звычайна прадстаўлены ад трэцяй асобы ў адкрытым свеце, з акцэнтам на [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]] і [[паркур]]. У гульнях выкарыстоўваецца структура місій, каб прытрымлівацца асноўнага сюжэту, даручаючы гульцу выканаць забойства публічных асоб або сакрэтную місію. Акрамя таго, даступныя некалькі дадатковых місій, такіх як картаграфаванне прасторных гарадоў з высокай вышыні з наступным выкананнем «Скачка веры» ў стог сена ўнізе, збор скарбаў, схаваных па гарадах, даследаванне руін у пошуках рэліквій, стварэнне Брацтва Асасінаў для выканання іншых задач або фінансаванне аднаўлення горада шляхам куплі і мадэрнізацыі крам і іншых аб'ектаў. Часам гулец непасрэдна кіруе сучасным персанажам, які, дзякуючы выкарыстанню Анімуса, вывучыў тэхнікі асасінаў праз эфект крывацёку, а таксама сваю генетычную здольнасць ''арлінага зроку'', якая аддзяляе сяброў, ворагаў і мэты забойства, падсвятляючы людзей рознымі колерамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anandtech.com/show/2536|title=Assassin's Creed PC|author=Walton|first=Jarred|website=AnandTech|date=June 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206184953/https://www.anandtech.com/show/2536|archive-date=December 6, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|title=Eagle Vision|website=Giant Bomb|date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227204242/https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|archive-date=December 27, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя выпускаў ==
{{Хроніка выпускаў|subtitle=&lt;small&gt;'''Тлустым шрыфтам''' пазначаны асноўныя гульні&lt;/small&gt;|align=|compressempty=|first=2007|2009a='''''[[Assassin's Creed II]]'''''|2009b=''[[Assassin's Creed: Bloodlines]]''|2009c=''[[Assassin's Creed II: Discovery]]''|2010a='''''[[Assassin's Creed: Brotherhood]]'''''|2010b=''[[Assassin's Creed: Project Legacy]]''|2011a='''''[[Assassin's Creed: Revelations]]'''''|2011b=''[[Assassin's Creed: Multiplayer Rearmed]]''|2011c=''[[Assassin's Creed: Recollection]]''|2012a='''''[[Assassin's Creed III]]'''''|2012b=''[[Assassin's Creed III: Liberation]]''|2013a='''''[[Assassin's Creed IV: Black Flag]]'''''|2013b=''[[Assassin's Creed: Pirates]]''|2014a='''''[[Assassin's Creed Rogue]]'''''|2014b='''''[[Assassin's Creed Unity]]'''''|2014c=''[[Assassin's Creed: Freedom Cry]]''|2014d=''[[Assassin's Creed Memories]]''|2015a='''''[[Assassin's Creed Syndicate]]'''''|2015b=''[[Assassin's Creed Chronicles: China]]''|2016a=''[[Assassin's Creed Chronicles: India]]''|2016b=''[[Assassin's Creed Chronicles: Russia]]''|2016c=''[[Assassin's Creed Identity]]''|2017a='''''[[Assassin's Creed Origins]]'''''|2017b=''[[Assassin's Creed Unity: Arno's Chronicles]]''|2018a='''''[[Assassin's Creed Odyssey]]'''''|2018b=''[[Assassin's Creed Rebellion]]''|2019_color=#CCC|2021_color=#CCC|2022_color=#CCC|2023a='''''[[Assassin's Creed Mirage]]'''''|2023b=''[[Assassin's Creed Nexus VR]]''|2024_color=#CCC|last=2026|2007='''''[[Assassin's Creed (video game)|Assassin's Creed]]'''''|2008=''[[Assassin's Creed: Altaïr's Chronicles]]''|2020='''''[[Assassin's Creed Valhalla]]'''''|2025='''''[[Assassin's Creed Shadows]]'''''|2026=''[[Assassin's Creed Black Flag Resynced]]''}}

== Іншыя медыя ==
Франшыза ўключае поўнаметра́жны фільм, кароткаметражныя фільмы і мультфільмы, раманы, коміксы, энцыклапедыі, настольныя гульні.

== Прыём ==
 
Серыя ''Assassin's Creed'' атрымала пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў, а ''часопіс Blast'' назваў яе «найлепшай серыяй на [сёмым пакаленні] кансоляў».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|title=Assassin's creed 3 Review|author=Favelevic|first=Ivan|website=Blast Magazine|date=November 10, 2012|publisher=Blast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113221016/http://blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 11, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Яе хвалілі за амбіцыйны геймдызайн, візуальныя эфекты і сюжэт, але крытыкавалі за тэхнічныя праблемы і штогадовыя выпускі амаль кожнай часткі;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|title='Assassin's Creed' Needs To Slow Down And Refocus, Or Risk Total Derailment|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205644/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|title='Assassin's Creed' Isn't, And Can Never Be 'Call of Duty'|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205036/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|title=Ubisoft has lost control of Assassin's Creed|author=Hillier|first=Brenna|website=VG247|date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901081631/https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|archive-date=September 1, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; зрух серыі, які пачаўся ў ''Origins'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|title=Why some fans are made about the Assassin's Creed Viking livestream reveal|website=Inverse|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029054737/https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|archive-date=October 29, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у бок прыярытэту ролевых механік над стэлсам у некалькіх гульнях лічыцца неадназначным.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|title=Assassin's Creed Has Forgotten Its Roots|website=[[Comic Book Resources]]|date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195829/https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|title=I Miss Assassin's Creed Being A Stealth Game|website=The Gamer|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827125637/https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|title=Assassin's Creed Odyssey is the series' latest step in a different direction, for the better|website=Polygon|date=September 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109012938/https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|archive-date=November 9, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{На|9|2019|вр=так}} серыя была прададзена ў колькасці больш за 140 мільёнаў асобнікаў з больш чым 95&amp;nbsp;мільёнаў гульцоў, стаўшы самай прадаванай франшызай Ubisoft і адной з самых прадаваных франшыз відэагульняў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|title=Assassin's Creed the Ezio Collection Announced for Ps4, Xbox One|author=Reparaz|first=Mikel|date=September 13, 2016|publisher=Ubisoft Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053646/http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|archive-date=March 23, 2017|access-date=March 22, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|title=Assassin's Creed all-time sales top 140 million|author=Jones|first=Ali|website=[[PCGamesN]]|date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144238/https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|archive-date=September 27, 2019|access-date=September 27, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|title=Ubisoft Facts and Figures|website=Ubistatic-a.akamaihd.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144247/https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|archive-date=September 27, 2019|access-date=March 7, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2022 года агульны аб'ём продажаў серыі дасягнуў 200 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|title=Assassin's Creed Franchise Has Sold Over 200 Million Games Worldwide|author=Jaisrani|first=Avinash|website=Tech4Gamers|date=September 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910232916/https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|archive-date=September 10, 2022|access-date=September 10, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Паведамлялася, што франшыза прынесла каля 4 мільярдаў еўра за дзесяцігоддзе, якое папярэднічала 2024 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|title=Ubisoft Reports First-Half 2024-25 Earnings Figures|website=[[Ubisoft]]|date=October 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241128123012/https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|archive-date=November 28, 2024|access-date=December 4, 2024|url-status=live|page=1}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}}
* [https://assassinscreed.fandom.com/wiki/Assassin%27s_Creed_Wiki Assassin's Creed Wiki]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Медыяфраншызы]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]
[[Катэгорыя:Стэлс-гульні]]
[[Катэгорыя:Assassin’s Creed]]
[[Катэгорыя:Творы пра віртуальную рэальнасць]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]</text>
      <sha1>rx4mo5asadfa5vcrvubwyl1gi4pcr3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167190</id>
      <parentid>5167188</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T08:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17089" sha1="slh5sa1wigejcv1u33nuvu5tym52v26" xml:space="preserve">
{{Серыя гульняў}}'''''Assassin’s Creed''''' — гэта гістарычная серыя [[Прыгодніцкі экшан|відэагульняў]] і медыяфраншыза ў жанры прыгодніцкага баявіка, выдадзеная кампаніяй [[Ubisoft]] і распрацаваная ў асноўным яе студыяй Ubisoft Montreal.

Створаная Патрысам Дэзіле, Джэйд Рэйманд і Коры Мэем, серыя відэагульняў ''Assassin's Creed'' адлюстроўвае выдуманую тысячагадовую барацьбу паміж двума арганізацыямі: ''Ордэнам Асасінаў'', якія змагаюцца за мір і свабоду волі, і [[Тампліеры|тампліерамі]], якія жадаюць міру праз парадак і кантроль. Серыя ўключае гістарычную выдумку, [[Навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]] і выдуманых персанажаў, пераплеценых з рэальнымі [[Гісторыя|гістарычнымі падзеямі]] і гістарычнымі асобамі.

Першая гульня ''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin's Creed]]'' выйшла ў 2007 годзе, а апошняя, ''Assassin's Creed Shadows'', у 2025 годзе. Асноўныя гульні серыі ''Assassin's Creed'' адбываюцца ў адкрытым свеце ад трэцяй асобы. 

== Геймплэй ==
Гульні ''Assassin's Creed'' сканцэнтраваны вакол аднаго або некалькіх выдуманых членаў Ордэна Асасінаў (ад {{Lang-en|assassin}} — забойца, кілер). Іх успаміны перажывае гульнявы персанаж сучаснага перыяду праз прыладу пад назвай Анімус і яе вытворныя. Анімус дазваляе карыстальніку даследаваць гэтыя ўспаміны, якія перадаюцца праз генетыку. У кантэксце гульні гэта забяспечвае інтэрфейс для рэальнага гульца, паказваючы яму такія элементы, як паласы здароўя, міні-карта і мэты, як быццам яны прадстаўлены Анімусам. Акрамя таго, калі гулец прымушае гістарычнага персанажа гінуць або правальваць місію, гэта выпраўляецца як дэсінхранізацыя генетычнай памяці, што дазваляе гульцу паспрабаваць місію зноў. Праз інтэрфейс Анімуса гулец можа паўтарыць любую раней выкананую місію; напрыклад, у ''Assassin's Creed: Brotherhood'' гулец дасягае лепшых вынікаў сінхранізацыі, выконваючы місію пэўным чынам, напрыклад, забіваючы толькі цэль місіі. Анімус таксама надае сучаснаму персанажу асаблівыя здольнасці, якія дапамагаюць яму бачыць сваю цэль у натоўпе ці іншых асаблівых месцах.&lt;ref name=&quot;Alvarado 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|title=The Science Fact Animating Assassin's Creed's Animus|author=Alvarado|first=Sebastian|website=Kotaku|date=April 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113323/https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|archive-date=April 14, 2019|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizardi 20222&quot;&gt;{{cite book|last=Lizardi|first=Ryan|year=2022|url=https://books.google.com/books?id=bbVQEAAAQBAJ|title=Existential Science Fiction|edition=hardcover|publisher=Lexington Books|pages=xii, 111, 115–127|isbn=978-1-7936-4735-1|access-date=December 27, 2022|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321070346/https://www.google.com/books/edition/Existential_Science_Fiction/bbVQEAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гульні звычайна прадстаўлены ад трэцяй асобы ў адкрытым свеце, з акцэнтам на [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]] і [[паркур]]. У гульнях выкарыстоўваецца структура місій, каб прытрымлівацца асноўнага сюжэту, даручаючы гульцу выканаць забойства публічных асоб або сакрэтную місію. Акрамя таго, даступныя некалькі дадатковых місій, такіх як картаграфаванне прасторных гарадоў з высокай вышыні з наступным выкананнем «Скачка веры» ў стог сена ўнізе, збор скарбаў, схаваных па гарадах, даследаванне руін у пошуках рэліквій, стварэнне Брацтва Асасінаў для выканання іншых задач або фінансаванне аднаўлення горада шляхам куплі і мадэрнізацыі крам і іншых аб'ектаў. Часам гулец непасрэдна кіруе сучасным персанажам, які, дзякуючы выкарыстанню Анімуса, вывучыў тэхнікі асасінаў праз эфект крывацёку, а таксама сваю генетычную здольнасць ''арлінага зроку'', якая аддзяляе сяброў, ворагаў і мэты забойства, падсвятляючы людзей рознымі колерамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anandtech.com/show/2536|title=Assassin's Creed PC|author=Walton|first=Jarred|website=AnandTech|date=June 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206184953/https://www.anandtech.com/show/2536|archive-date=December 6, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|title=Eagle Vision|website=Giant Bomb|date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227204242/https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|archive-date=December 27, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Хроніка выпускаў|subtitle=&lt;small&gt;'''Тлустым шрыфтам''' пазначаны асноўныя гульні&lt;/small&gt;|align=|compressempty=|first=2007|2009a='''''[[Assassin's Creed II]]'''''|2009b=''[[Assassin's Creed: Bloodlines]]''|2009c=''[[Assassin's Creed II: Discovery]]''|2010a='''''[[Assassin's Creed: Brotherhood]]'''''|2010b=''[[Assassin's Creed: Project Legacy]]''|2011a='''''[[Assassin's Creed: Revelations]]'''''|2011b=''[[Assassin's Creed: Multiplayer Rearmed]]''|2011c=''[[Assassin's Creed: Recollection]]''|2012a='''''[[Assassin's Creed III]]'''''|2012b=''[[Assassin's Creed III: Liberation]]''|2013a='''''[[Assassin's Creed IV: Black Flag]]'''''|2013b=''[[Assassin's Creed: Pirates]]''|2014a='''''[[Assassin's Creed Rogue]]'''''|2014b='''''[[Assassin's Creed Unity]]'''''|2014c=''[[Assassin's Creed: Freedom Cry]]''|2014d=''[[Assassin's Creed Memories]]''|2015a='''''[[Assassin's Creed Syndicate]]'''''|2015b=''[[Assassin's Creed Chronicles: China]]''|2016a=''[[Assassin's Creed Chronicles: India]]''|2016b=''[[Assassin's Creed Chronicles: Russia]]''|2016c=''[[Assassin's Creed Identity]]''|2017a='''''[[Assassin's Creed Origins]]'''''|2017b=''[[Assassin's Creed Unity: Arno's Chronicles]]''|2018a='''''[[Assassin's Creed Odyssey]]'''''|2018b=''[[Assassin's Creed Rebellion]]''|2019_color=#CCC|2021_color=#CCC|2022_color=#CCC|2023a='''''[[Assassin's Creed Mirage]]'''''|2023b=''[[Assassin's Creed Nexus VR]]''|2024_color=#CCC|last=2026|2007='''''[[Assassin's Creed (video game)|Assassin's Creed]]'''''|2008=''[[Assassin's Creed: Altaïr's Chronicles]]''|2020='''''[[Assassin's Creed Valhalla]]'''''|2025='''''[[Assassin's Creed Shadows]]'''''|2026=''[[Assassin's Creed Black Flag Resynced]]''}}

== Іншыя медыя ==
Франшыза ўключае поўнаметра́жны фільм, кароткаметражныя фільмы і мультфільмы, раманы, коміксы, энцыклапедыі, настольныя гульні.

== Прыём ==
 
Серыя ''Assassin's Creed'' атрымала пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў, а ''часопіс Blast'' назваў яе «найлепшай серыяй на [сёмым пакаленні] кансоляў».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|title=Assassin's creed 3 Review|author=Favelevic|first=Ivan|website=Blast Magazine|date=November 10, 2012|publisher=Blast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113221016/http://blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 11, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Яе хвалілі за амбіцыйны геймдызайн, візуальныя эфекты і сюжэт, але крытыкавалі за тэхнічныя праблемы і штогадовыя выпускі амаль кожнай часткі;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|title='Assassin's Creed' Needs To Slow Down And Refocus, Or Risk Total Derailment|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205644/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|title='Assassin's Creed' Isn't, And Can Never Be 'Call of Duty'|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205036/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|title=Ubisoft has lost control of Assassin's Creed|author=Hillier|first=Brenna|website=VG247|date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901081631/https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|archive-date=September 1, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; зрух серыі, які пачаўся ў ''Origins'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|title=Why some fans are made about the Assassin's Creed Viking livestream reveal|website=Inverse|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029054737/https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|archive-date=October 29, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у бок прыярытэту ролевых механік над стэлсам у некалькіх гульнях лічыцца неадназначным.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|title=Assassin's Creed Has Forgotten Its Roots|website=[[Comic Book Resources]]|date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195829/https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|title=I Miss Assassin's Creed Being A Stealth Game|website=The Gamer|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827125637/https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|title=Assassin's Creed Odyssey is the series' latest step in a different direction, for the better|website=Polygon|date=September 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109012938/https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|archive-date=November 9, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{На|9|2019|вр=так}} серыя была прададзена ў колькасці больш за 140 мільёнаў асобнікаў з больш чым 95&amp;nbsp;мільёнаў гульцоў, стаўшы самай прадаванай франшызай Ubisoft і адной з самых прадаваных франшыз відэагульняў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|title=Assassin's Creed the Ezio Collection Announced for Ps4, Xbox One|author=Reparaz|first=Mikel|date=September 13, 2016|publisher=Ubisoft Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053646/http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|archive-date=March 23, 2017|access-date=March 22, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|title=Assassin's Creed all-time sales top 140 million|author=Jones|first=Ali|website=[[PCGamesN]]|date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144238/https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|archive-date=September 27, 2019|access-date=September 27, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|title=Ubisoft Facts and Figures|website=Ubistatic-a.akamaihd.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144247/https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|archive-date=September 27, 2019|access-date=March 7, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2022 года агульны аб'ём продажаў серыі дасягнуў 200 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|title=Assassin's Creed Franchise Has Sold Over 200 Million Games Worldwide|author=Jaisrani|first=Avinash|website=Tech4Gamers|date=September 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910232916/https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|archive-date=September 10, 2022|access-date=September 10, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Паведамлялася, што франшыза прынесла каля 4 мільярдаў еўра за дзесяцігоддзе, якое папярэднічала 2024 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|title=Ubisoft Reports First-Half 2024-25 Earnings Figures|website=[[Ubisoft]]|date=October 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241128123012/https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|archive-date=November 28, 2024|access-date=December 4, 2024|url-status=live|page=1}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}}
* [https://assassinscreed.fandom.com/wiki/Assassin%27s_Creed_Wiki Assassin's Creed Wiki]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Медыяфраншызы]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]
[[Катэгорыя:Стэлс-гульні]]
[[Катэгорыя:Assassin’s Creed]]
[[Катэгорыя:Творы пра віртуальную рэальнасць]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]</text>
      <sha1>slh5sa1wigejcv1u33nuvu5tym52v26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167200</id>
      <parentid>5167190</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне, дапаўненне</comment>
      <origin>5167200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17871" sha1="549m7d37q6gd5ztpvtmmyqbxldmks2c" xml:space="preserve">{{Серыя гульняў|загаловак=Assassin’s Creed|выява=Assassin's Creed Logo.svg|подпіс=|жанры=[[Прыгодніцкі экшан]], [[Action/RPG|ролевы экшан]], [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]]|распрацоўшчыкі=[[Ubisoft Montreal]], [[Ubisoft Sofia]], [[Ubisoft Blue Byte]], [[Ubisoft Quebec]], [[Ubisoft Bordeaux]], [[Gameloft]], [[Griptonite Games]], [[Red Storm Entertainment]]|выдавец=[[Ubisoft]]|першая гульня=''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]''|дата першай гульні=13 лістапада 2007|апошняя гульня=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''|дата апошняй гульні=9 ліпеня 2026|сайт=http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx}}'''''Assassin’s Creed''''' — гэта гістарычная серыя [[Прыгодніцкі экшан|відэагульняў]] і медыяфраншыза ў жанры прыгодніцкага баявіка, выдадзеная кампаніяй [[Ubisoft]] і распрацаваная ў асноўным яе студыяй Ubisoft Montreal.

Створаная Патрысам Дэзіле, Джэйд Рэйманд і Коры Мэем, серыя відэагульняў ''Assassin’s Creed'' адлюстроўвае выдуманую тысячагадовую барацьбу паміж двума арганізацыямі: ''Ордэнам Асасінаў'', якія змагаюцца за мір і свабоду волі, і [[Тампліеры|тампліерамі]], якія жадаюць міру праз парадак і кантроль. Серыя ўключае гістарычную выдумку, [[Навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]] і выдуманых персанажаў, пераплеценых з рэальнымі [[Гісторыя|гістарычнымі падзеямі]] і гістарычнымі асобамі.

Першая гульня ''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]'' выйшла ў 2007 годзе, а апошняя з асноўных, ''Assassin’s Creed Shadows'', у 2025 годзе. 

== Геймплэй ==
Гульні ''Assassin’s Creed'' сканцэнтраваны вакол аднаго або некалькіх выдуманых членаў Ордэна Асасінаў (ад {{Lang-en|assassin}} — забойца, кілер). Іх успаміны перажывае гульнявы персанаж сучаснага перыяду праз прыладу пад назвай Анімус і яе вытворныя. Анімус дазваляе карыстальніку даследаваць гэтыя ўспаміны, якія перадаюцца праз генетыку. У кантэксце гульні гэта забяспечвае інтэрфейс для рэальнага гульца, паказваючы яму такія элементы, як паласы здароўя, міні-карта і мэты, як быццам яны прадстаўлены Анімусам. Акрамя таго, калі гулец прымушае гістарычнага персанажа гінуць або правальваць місію, гэта выпраўляецца як дэсінхранізацыя генетычнай памяці, што дазваляе гульцу паспрабаваць місію зноў. Праз інтэрфейс Анімуса гулец можа паўтарыць любую раней выкананую місію; напрыклад, у ''Assassin’s Creed: Brotherhood'' гулец дасягае лепшых вынікаў сінхранізацыі, выконваючы місію пэўным чынам, напрыклад, забіваючы толькі цэль місіі. Анімус таксама надае сучаснаму персанажу асаблівыя здольнасці, якія дапамагаюць яму бачыць сваю цэль у натоўпе ці іншых асаблівых месцах.&lt;ref name=&quot;Alvarado 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|title=The Science Fact Animating Assassin’s Creed's Animus|author=Alvarado|first=Sebastian|website=Kotaku|date=April 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113323/https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|archive-date=April 14, 2019|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizardi 20222&quot;&gt;{{cite book|last=Lizardi|first=Ryan|year=2022|url=https://books.google.com/books?id=bbVQEAAAQBAJ|title=Existential Science Fiction|edition=hardcover|publisher=Lexington Books|pages=xii, 111, 115–127|isbn=978-1-7936-4735-1|access-date=December 27, 2022|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321070346/https://www.google.com/books/edition/Existential_Science_Fiction/bbVQEAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гульні звычайна прадстаўлены ад трэцяй асобы ў адкрытым свеце, з акцэнтам на [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]] і [[паркур]]. У гульнях выкарыстоўваецца структура місій, каб прытрымлівацца асноўнага сюжэту, даручаючы гульцу выканаць забойства публічных асоб або сакрэтную місію. Акрамя таго, даступныя некалькі дадатковых місій, такіх як картаграфаванне прасторных гарадоў з высокай вышыні з наступным выкананнем «Скачка веры» ў стог сена ўнізе, збор скарбаў, схаваных па гарадах, даследаванне руін у пошуках рэліквій, стварэнне Брацтва Асасінаў для выканання іншых задач або фінансаванне аднаўлення горада шляхам куплі і мадэрнізацыі крам і іншых аб’ектаў. Часам гулец непасрэдна кіруе сучасным персанажам, які, дзякуючы выкарыстанню Анімуса, вывучыў тэхнікі асасінаў праз эфект крывацёку, а таксама сваю генетычную здольнасць ''арлінага зроку'', якая аддзяляе сяброў, ворагаў і мэты забойства, падсвятляючы людзей рознымі колерамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anandtech.com/show/2536|title=Assassin’s Creed PC|author=Walton|first=Jarred|website=AnandTech|date=June 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206184953/https://www.anandtech.com/show/2536|archive-date=December 6, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|title=Eagle Vision|website=Giant Bomb|date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227204242/https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|archive-date=December 27, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Хроніка выпускаў|subtitle=&lt;small&gt;'''Тлустым шрыфтам''' пазначаны асноўныя гульні&lt;/small&gt;|align=|compressempty=|first=2007|2009a='''''[[Assassin’s Creed II]]'''''|2009b=''[[Assassin’s Creed: Bloodlines]]''|2009c=''[[Assassin’s Creed II: Discovery]]''|2010a='''''[[Assassin’s Creed: Brotherhood]]'''''|2010b=''[[Assassin’s Creed: Project Legacy]]''|2011a='''''[[Assassin’s Creed: Revelations]]'''''|2011b=''[[Assassin’s Creed: Multiplayer Rearmed]]''|2011c=''[[Assassin’s Creed: Recollection]]''|2012a='''''[[Assassin’s Creed III]]'''''|2012b=''[[Assassin’s Creed III: Liberation]]''|2013a='''''[[Assassin’s Creed IV: Black Flag]]'''''|2013b=''[[Assassin’s Creed: Pirates]]''|2014a='''''[[Assassin’s Creed Rogue]]'''''|2014b='''''[[Assassin’s Creed Unity]]'''''|2014c=''[[Assassin’s Creed: Freedom Cry]]''|2014d=''[[Assassin’s Creed Memories]]''|2015a='''''[[Assassin’s Creed Syndicate]]'''''|2015b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: China]]''|2016a=''[[Assassin’s Creed Chronicles: India]]''|2016b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: Russia]]''|2016c=''[[Assassin’s Creed Identity]]''|2017a='''''[[Assassin’s Creed Origins]]'''''|2017b=''[[Assassin’s Creed Unity: Arno's Chronicles]]''|2018a='''''[[Assassin’s Creed Odyssey]]'''''|2018b=''[[Assassin’s Creed Rebellion]]''|2019_color=#CCC|2021_color=#CCC|2022_color=#CCC|2023a='''''[[Assassin’s Creed Mirage]]'''''|2023b=''[[Assassin’s Creed Nexus VR]]''|2024_color=#CCC|last=2026|2007='''''[[Assassin’s Creed (video game)|Assassin’s Creed]]'''''|2008=''[[Assassin’s Creed: Altaïr's Chronicles]]''|2020='''''[[Assassin’s Creed Valhalla]]'''''|2025='''''[[Assassin’s Creed Shadows]]'''''|2026=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''}}

== Іншыя медыя ==
Франшыза ўключае поўнаметра́жны фільм, кароткаметражныя фільмы і мультфільмы, раманы, коміксы, энцыклапедыі, настольныя гульні.

== Прыём ==
 
Серыя ''Assassin’s Creed'' атрымала пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў, а ''часопіс Blast'' назваў яе «найлепшай серыяй на [сёмым пакаленні] кансоляў».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|title=Assassin’s creed 3 Review|author=Favelevic|first=Ivan|website=Blast Magazine|date=November 10, 2012|publisher=Blast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113221016/http://blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 11, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Яе хвалілі за амбіцыйны геймдызайн, візуальныя эфекты і сюжэт, але крытыкавалі за тэхнічныя праблемы і штогадовыя выпускі амаль кожнай часткі;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|title='Assassin’s Creed' Needs To Slow Down And Refocus, Or Risk Total Derailment|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205644/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|title='Assassin’s Creed' Isn't, And Can Never Be 'Call of Duty'|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205036/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|title=Ubisoft has lost control of Assassin’s Creed|author=Hillier|first=Brenna|website=VG247|date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901081631/https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|archive-date=September 1, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; зрух серыі, які пачаўся ў ''Origins'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|title=Why some fans are made about the Assassin’s Creed Viking livestream reveal|website=Inverse|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029054737/https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|archive-date=October 29, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у бок прыярытэту ролевых механік над стэлсам у некалькіх гульнях лічыцца неадназначным.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|title=Assassin’s Creed Has Forgotten Its Roots|website=[[Comic Book Resources]]|date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195829/https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|title=I Miss Assassin’s Creed Being A Stealth Game|website=The Gamer|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827125637/https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|title=Assassin’s Creed Odyssey is the series' latest step in a different direction, for the better|website=Polygon|date=September 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109012938/https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|archive-date=November 9, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{На|9|2019|вр=так}} серыя была прададзена ў колькасці больш за 140 мільёнаў асобнікаў з больш чым 95&amp;nbsp;мільёнаў гульцоў, стаўшы самай прадаванай франшызай Ubisoft і адной з самых прадаваных франшыз відэагульняў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|title=Assassin’s Creed the Ezio Collection Announced for Ps4, Xbox One|author=Reparaz|first=Mikel|date=September 13, 2016|publisher=Ubisoft Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053646/http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|archive-date=March 23, 2017|access-date=March 22, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|title=Assassin’s Creed all-time sales top 140 million|author=Jones|first=Ali|website=[[PCGamesN]]|date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144238/https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|archive-date=September 27, 2019|access-date=September 27, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|title=Ubisoft Facts and Figures|website=Ubistatic-a.akamaihd.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144247/https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|archive-date=September 27, 2019|access-date=March 7, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2022 года агульны аб’ём продажаў серыі дасягнуў 200 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|title=Assassin’s Creed Franchise Has Sold Over 200 Million Games Worldwide|author=Jaisrani|first=Avinash|website=Tech4Gamers|date=September 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910232916/https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|archive-date=September 10, 2022|access-date=September 10, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Паведамлялася, што франшыза прынесла каля 4 мільярдаў еўра за дзесяцігоддзе, якое папярэднічала 2024 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|title=Ubisoft Reports First-Half 2024-25 Earnings Figures|website=[[Ubisoft]]|date=October 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241128123012/https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|archive-date=November 28, 2024|access-date=December 4, 2024|url-status=live|page=1}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}}
* [https://assassinscreed.fandom.com/wiki/Assassin%27s_Creed_Wiki Assassin’s Creed Wiki]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Медыяфраншызы]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]
[[Катэгорыя:Стэлс-гульні]]
[[Катэгорыя:Assassin’s Creed]]
[[Катэгорыя:Творы пра віртуальную рэальнасць]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]</text>
      <sha1>549m7d37q6gd5ztpvtmmyqbxldmks2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167205</id>
      <parentid>5167200</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5167205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17871" sha1="gmcvgbkcwoe6s80g45x34jg69m8rp79" xml:space="preserve">{{Серыя гульняў|загаловак=Assassin’s Creed|выява=Assassin's_Creed_Logo.svg|подпіс=|жанры=[[Прыгодніцкі экшан]], [[Action/RPG|ролевы экшан]], [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]]|распрацоўшчыкі=[[Ubisoft Montreal]], [[Ubisoft Sofia]], [[Ubisoft Blue Byte]], [[Ubisoft Quebec]], [[Ubisoft Bordeaux]], [[Gameloft]], [[Griptonite Games]], [[Red Storm Entertainment]]|выдавец=[[Ubisoft]]|першая гульня=''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]''|дата першай гульні=13 лістапада 2007|апошняя гульня=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''|дата апошняй гульні=9 ліпеня 2026|сайт=http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx}}'''''Assassin’s Creed''''' — гэта гістарычная серыя [[Прыгодніцкі экшан|відэагульняў]] і медыяфраншыза ў жанры прыгодніцкага баявіка, выдадзеная кампаніяй [[Ubisoft]] і распрацаваная ў асноўным яе студыяй Ubisoft Montreal.

Створаная Патрысам Дэзіле, Джэйд Рэйманд і Коры Мэем, серыя відэагульняў ''Assassin’s Creed'' адлюстроўвае выдуманую тысячагадовую барацьбу паміж двума арганізацыямі: ''Ордэнам Асасінаў'', якія змагаюцца за мір і свабоду волі, і [[Тампліеры|тампліерамі]], якія жадаюць міру праз парадак і кантроль. Серыя ўключае гістарычную выдумку, [[Навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]] і выдуманых персанажаў, пераплеценых з рэальнымі [[Гісторыя|гістарычнымі падзеямі]] і гістарычнымі асобамі.

Першая гульня ''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]'' выйшла ў 2007 годзе, а апошняя з асноўных, ''Assassin’s Creed Shadows'', у 2025 годзе. 

== Геймплэй ==
Гульні ''Assassin’s Creed'' сканцэнтраваны вакол аднаго або некалькіх выдуманых членаў Ордэна Асасінаў (ад {{Lang-en|assassin}} — забойца, кілер). Іх успаміны перажывае гульнявы персанаж сучаснага перыяду праз прыладу пад назвай Анімус і яе вытворныя. Анімус дазваляе карыстальніку даследаваць гэтыя ўспаміны, якія перадаюцца праз генетыку. У кантэксце гульні гэта забяспечвае інтэрфейс для рэальнага гульца, паказваючы яму такія элементы, як паласы здароўя, міні-карта і мэты, як быццам яны прадстаўлены Анімусам. Акрамя таго, калі гулец прымушае гістарычнага персанажа гінуць або правальваць місію, гэта выпраўляецца як дэсінхранізацыя генетычнай памяці, што дазваляе гульцу паспрабаваць місію зноў. Праз інтэрфейс Анімуса гулец можа паўтарыць любую раней выкананую місію; напрыклад, у ''Assassin’s Creed: Brotherhood'' гулец дасягае лепшых вынікаў сінхранізацыі, выконваючы місію пэўным чынам, напрыклад, забіваючы толькі цэль місіі. Анімус таксама надае сучаснаму персанажу асаблівыя здольнасці, якія дапамагаюць яму бачыць сваю цэль у натоўпе ці іншых асаблівых месцах.&lt;ref name=&quot;Alvarado 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|title=The Science Fact Animating Assassin’s Creed's Animus|author=Alvarado|first=Sebastian|website=Kotaku|date=April 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113323/https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|archive-date=April 14, 2019|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizardi 20222&quot;&gt;{{cite book|last=Lizardi|first=Ryan|year=2022|url=https://books.google.com/books?id=bbVQEAAAQBAJ|title=Existential Science Fiction|edition=hardcover|publisher=Lexington Books|pages=xii, 111, 115–127|isbn=978-1-7936-4735-1|access-date=December 27, 2022|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321070346/https://www.google.com/books/edition/Existential_Science_Fiction/bbVQEAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гульні звычайна прадстаўлены ад трэцяй асобы ў адкрытым свеце, з акцэнтам на [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]] і [[паркур]]. У гульнях выкарыстоўваецца структура місій, каб прытрымлівацца асноўнага сюжэту, даручаючы гульцу выканаць забойства публічных асоб або сакрэтную місію. Акрамя таго, даступныя некалькі дадатковых місій, такіх як картаграфаванне прасторных гарадоў з высокай вышыні з наступным выкананнем «Скачка веры» ў стог сена ўнізе, збор скарбаў, схаваных па гарадах, даследаванне руін у пошуках рэліквій, стварэнне Брацтва Асасінаў для выканання іншых задач або фінансаванне аднаўлення горада шляхам куплі і мадэрнізацыі крам і іншых аб’ектаў. Часам гулец непасрэдна кіруе сучасным персанажам, які, дзякуючы выкарыстанню Анімуса, вывучыў тэхнікі асасінаў праз эфект крывацёку, а таксама сваю генетычную здольнасць ''арлінага зроку'', якая аддзяляе сяброў, ворагаў і мэты забойства, падсвятляючы людзей рознымі колерамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anandtech.com/show/2536|title=Assassin’s Creed PC|author=Walton|first=Jarred|website=AnandTech|date=June 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206184953/https://www.anandtech.com/show/2536|archive-date=December 6, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|title=Eagle Vision|website=Giant Bomb|date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227204242/https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|archive-date=December 27, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Хроніка выпускаў|subtitle=&lt;small&gt;'''Тлустым шрыфтам''' пазначаны асноўныя гульні&lt;/small&gt;|align=|compressempty=|first=2007|2009a='''''[[Assassin’s Creed II]]'''''|2009b=''[[Assassin’s Creed: Bloodlines]]''|2009c=''[[Assassin’s Creed II: Discovery]]''|2010a='''''[[Assassin’s Creed: Brotherhood]]'''''|2010b=''[[Assassin’s Creed: Project Legacy]]''|2011a='''''[[Assassin’s Creed: Revelations]]'''''|2011b=''[[Assassin’s Creed: Multiplayer Rearmed]]''|2011c=''[[Assassin’s Creed: Recollection]]''|2012a='''''[[Assassin’s Creed III]]'''''|2012b=''[[Assassin’s Creed III: Liberation]]''|2013a='''''[[Assassin’s Creed IV: Black Flag]]'''''|2013b=''[[Assassin’s Creed: Pirates]]''|2014a='''''[[Assassin’s Creed Rogue]]'''''|2014b='''''[[Assassin’s Creed Unity]]'''''|2014c=''[[Assassin’s Creed: Freedom Cry]]''|2014d=''[[Assassin’s Creed Memories]]''|2015a='''''[[Assassin’s Creed Syndicate]]'''''|2015b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: China]]''|2016a=''[[Assassin’s Creed Chronicles: India]]''|2016b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: Russia]]''|2016c=''[[Assassin’s Creed Identity]]''|2017a='''''[[Assassin’s Creed Origins]]'''''|2017b=''[[Assassin’s Creed Unity: Arno's Chronicles]]''|2018a='''''[[Assassin’s Creed Odyssey]]'''''|2018b=''[[Assassin’s Creed Rebellion]]''|2019_color=#CCC|2021_color=#CCC|2022_color=#CCC|2023a='''''[[Assassin’s Creed Mirage]]'''''|2023b=''[[Assassin’s Creed Nexus VR]]''|2024_color=#CCC|last=2026|2007='''''[[Assassin’s Creed (video game)|Assassin’s Creed]]'''''|2008=''[[Assassin’s Creed: Altaïr's Chronicles]]''|2020='''''[[Assassin’s Creed Valhalla]]'''''|2025='''''[[Assassin’s Creed Shadows]]'''''|2026=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''}}

== Іншыя медыя ==
Франшыза ўключае поўнаметра́жны фільм, кароткаметражныя фільмы і мультфільмы, раманы, коміксы, энцыклапедыі, настольныя гульні.

== Прыём ==
 
Серыя ''Assassin’s Creed'' атрымала пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў, а ''часопіс Blast'' назваў яе «найлепшай серыяй на [сёмым пакаленні] кансоляў».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|title=Assassin’s creed 3 Review|author=Favelevic|first=Ivan|website=Blast Magazine|date=November 10, 2012|publisher=Blast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113221016/http://blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 11, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Яе хвалілі за амбіцыйны геймдызайн, візуальныя эфекты і сюжэт, але крытыкавалі за тэхнічныя праблемы і штогадовыя выпускі амаль кожнай часткі;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|title='Assassin’s Creed' Needs To Slow Down And Refocus, Or Risk Total Derailment|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205644/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|title='Assassin’s Creed' Isn't, And Can Never Be 'Call of Duty'|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205036/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|title=Ubisoft has lost control of Assassin’s Creed|author=Hillier|first=Brenna|website=VG247|date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901081631/https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|archive-date=September 1, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; зрух серыі, які пачаўся ў ''Origins'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|title=Why some fans are made about the Assassin’s Creed Viking livestream reveal|website=Inverse|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029054737/https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|archive-date=October 29, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у бок прыярытэту ролевых механік над стэлсам у некалькіх гульнях лічыцца неадназначным.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|title=Assassin’s Creed Has Forgotten Its Roots|website=[[Comic Book Resources]]|date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195829/https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|title=I Miss Assassin’s Creed Being A Stealth Game|website=The Gamer|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827125637/https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|title=Assassin’s Creed Odyssey is the series' latest step in a different direction, for the better|website=Polygon|date=September 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109012938/https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|archive-date=November 9, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{На|9|2019|вр=так}} серыя была прададзена ў колькасці больш за 140 мільёнаў асобнікаў з больш чым 95&amp;nbsp;мільёнаў гульцоў, стаўшы самай прадаванай франшызай Ubisoft і адной з самых прадаваных франшыз відэагульняў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|title=Assassin’s Creed the Ezio Collection Announced for Ps4, Xbox One|author=Reparaz|first=Mikel|date=September 13, 2016|publisher=Ubisoft Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053646/http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|archive-date=March 23, 2017|access-date=March 22, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|title=Assassin’s Creed all-time sales top 140 million|author=Jones|first=Ali|website=[[PCGamesN]]|date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144238/https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|archive-date=September 27, 2019|access-date=September 27, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|title=Ubisoft Facts and Figures|website=Ubistatic-a.akamaihd.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144247/https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|archive-date=September 27, 2019|access-date=March 7, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2022 года агульны аб’ём продажаў серыі дасягнуў 200 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|title=Assassin’s Creed Franchise Has Sold Over 200 Million Games Worldwide|author=Jaisrani|first=Avinash|website=Tech4Gamers|date=September 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910232916/https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|archive-date=September 10, 2022|access-date=September 10, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Паведамлялася, што франшыза прынесла каля 4 мільярдаў еўра за дзесяцігоддзе, якое папярэднічала 2024 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|title=Ubisoft Reports First-Half 2024-25 Earnings Figures|website=[[Ubisoft]]|date=October 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241128123012/https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|archive-date=November 28, 2024|access-date=December 4, 2024|url-status=live|page=1}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}}
* [https://assassinscreed.fandom.com/wiki/Assassin%27s_Creed_Wiki Assassin’s Creed Wiki]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Медыяфраншызы]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]
[[Катэгорыя:Стэлс-гульні]]
[[Катэгорыя:Assassin’s Creed]]
[[Катэгорыя:Творы пра віртуальную рэальнасць]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]</text>
      <sha1>gmcvgbkcwoe6s80g45x34jg69m8rp79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167260</id>
      <parentid>5167205</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]; дададзена [[Катэгорыя:Відэагульні з паркурам]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17871" sha1="mm47ys8n1kebt9yd52sfjzqy9m4218e" xml:space="preserve">{{Серыя гульняў|загаловак=Assassin’s Creed|выява=Assassin's_Creed_Logo.svg|подпіс=|жанры=[[Прыгодніцкі экшан]], [[Action/RPG|ролевы экшан]], [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]]|распрацоўшчыкі=[[Ubisoft Montreal]], [[Ubisoft Sofia]], [[Ubisoft Blue Byte]], [[Ubisoft Quebec]], [[Ubisoft Bordeaux]], [[Gameloft]], [[Griptonite Games]], [[Red Storm Entertainment]]|выдавец=[[Ubisoft]]|першая гульня=''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]''|дата першай гульні=13 лістапада 2007|апошняя гульня=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''|дата апошняй гульні=9 ліпеня 2026|сайт=http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx}}'''''Assassin’s Creed''''' — гэта гістарычная серыя [[Прыгодніцкі экшан|відэагульняў]] і медыяфраншыза ў жанры прыгодніцкага баявіка, выдадзеная кампаніяй [[Ubisoft]] і распрацаваная ў асноўным яе студыяй Ubisoft Montreal.

Створаная Патрысам Дэзіле, Джэйд Рэйманд і Коры Мэем, серыя відэагульняў ''Assassin’s Creed'' адлюстроўвае выдуманую тысячагадовую барацьбу паміж двума арганізацыямі: ''Ордэнам Асасінаў'', якія змагаюцца за мір і свабоду волі, і [[Тампліеры|тампліерамі]], якія жадаюць міру праз парадак і кантроль. Серыя ўключае гістарычную выдумку, [[Навуковая фантастыка|навуковую фантастыку]] і выдуманых персанажаў, пераплеценых з рэальнымі [[Гісторыя|гістарычнымі падзеямі]] і гістарычнымі асобамі.

Першая гульня ''[[Assassin’s Creed (гульня)|Assassin’s Creed]]'' выйшла ў 2007 годзе, а апошняя з асноўных, ''Assassin’s Creed Shadows'', у 2025 годзе. 

== Геймплэй ==
Гульні ''Assassin’s Creed'' сканцэнтраваны вакол аднаго або некалькіх выдуманых членаў Ордэна Асасінаў (ад {{Lang-en|assassin}} — забойца, кілер). Іх успаміны перажывае гульнявы персанаж сучаснага перыяду праз прыладу пад назвай Анімус і яе вытворныя. Анімус дазваляе карыстальніку даследаваць гэтыя ўспаміны, якія перадаюцца праз генетыку. У кантэксце гульні гэта забяспечвае інтэрфейс для рэальнага гульца, паказваючы яму такія элементы, як паласы здароўя, міні-карта і мэты, як быццам яны прадстаўлены Анімусам. Акрамя таго, калі гулец прымушае гістарычнага персанажа гінуць або правальваць місію, гэта выпраўляецца як дэсінхранізацыя генетычнай памяці, што дазваляе гульцу паспрабаваць місію зноў. Праз інтэрфейс Анімуса гулец можа паўтарыць любую раней выкананую місію; напрыклад, у ''Assassin’s Creed: Brotherhood'' гулец дасягае лепшых вынікаў сінхранізацыі, выконваючы місію пэўным чынам, напрыклад, забіваючы толькі цэль місіі. Анімус таксама надае сучаснаму персанажу асаблівыя здольнасці, якія дапамагаюць яму бачыць сваю цэль у натоўпе ці іншых асаблівых месцах.&lt;ref name=&quot;Alvarado 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|title=The Science Fact Animating Assassin’s Creed's Animus|author=Alvarado|first=Sebastian|website=Kotaku|date=April 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113323/https://kotaku.com/the-science-fact-animating-assassins-creeds-animus-5901160|archive-date=April 14, 2019|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lizardi 20222&quot;&gt;{{cite book|last=Lizardi|first=Ryan|year=2022|url=https://books.google.com/books?id=bbVQEAAAQBAJ|title=Existential Science Fiction|edition=hardcover|publisher=Lexington Books|pages=xii, 111, 115–127|isbn=978-1-7936-4735-1|access-date=December 27, 2022|archive-date=March 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321070346/https://www.google.com/books/edition/Existential_Science_Fiction/bbVQEAAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гульні звычайна прадстаўлены ад трэцяй асобы ў адкрытым свеце, з акцэнтам на [[Стэлс (відэагульні)|стэлс]] і [[паркур]]. У гульнях выкарыстоўваецца структура місій, каб прытрымлівацца асноўнага сюжэту, даручаючы гульцу выканаць забойства публічных асоб або сакрэтную місію. Акрамя таго, даступныя некалькі дадатковых місій, такіх як картаграфаванне прасторных гарадоў з высокай вышыні з наступным выкананнем «Скачка веры» ў стог сена ўнізе, збор скарбаў, схаваных па гарадах, даследаванне руін у пошуках рэліквій, стварэнне Брацтва Асасінаў для выканання іншых задач або фінансаванне аднаўлення горада шляхам куплі і мадэрнізацыі крам і іншых аб’ектаў. Часам гулец непасрэдна кіруе сучасным персанажам, які, дзякуючы выкарыстанню Анімуса, вывучыў тэхнікі асасінаў праз эфект крывацёку, а таксама сваю генетычную здольнасць ''арлінага зроку'', якая аддзяляе сяброў, ворагаў і мэты забойства, падсвятляючы людзей рознымі колерамі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anandtech.com/show/2536|title=Assassin’s Creed PC|author=Walton|first=Jarred|website=AnandTech|date=June 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206184953/https://www.anandtech.com/show/2536|archive-date=December 6, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|title=Eagle Vision|website=Giant Bomb|date=November 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227204242/https://www.giantbomb.com/eagle-vision/3015-6193/|archive-date=December 27, 2022|access-date=December 27, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Хроніка выпускаў|subtitle=&lt;small&gt;'''Тлустым шрыфтам''' пазначаны асноўныя гульні&lt;/small&gt;|align=|compressempty=|first=2007|2009a='''''[[Assassin’s Creed II]]'''''|2009b=''[[Assassin’s Creed: Bloodlines]]''|2009c=''[[Assassin’s Creed II: Discovery]]''|2010a='''''[[Assassin’s Creed: Brotherhood]]'''''|2010b=''[[Assassin’s Creed: Project Legacy]]''|2011a='''''[[Assassin’s Creed: Revelations]]'''''|2011b=''[[Assassin’s Creed: Multiplayer Rearmed]]''|2011c=''[[Assassin’s Creed: Recollection]]''|2012a='''''[[Assassin’s Creed III]]'''''|2012b=''[[Assassin’s Creed III: Liberation]]''|2013a='''''[[Assassin’s Creed IV: Black Flag]]'''''|2013b=''[[Assassin’s Creed: Pirates]]''|2014a='''''[[Assassin’s Creed Rogue]]'''''|2014b='''''[[Assassin’s Creed Unity]]'''''|2014c=''[[Assassin’s Creed: Freedom Cry]]''|2014d=''[[Assassin’s Creed Memories]]''|2015a='''''[[Assassin’s Creed Syndicate]]'''''|2015b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: China]]''|2016a=''[[Assassin’s Creed Chronicles: India]]''|2016b=''[[Assassin’s Creed Chronicles: Russia]]''|2016c=''[[Assassin’s Creed Identity]]''|2017a='''''[[Assassin’s Creed Origins]]'''''|2017b=''[[Assassin’s Creed Unity: Arno's Chronicles]]''|2018a='''''[[Assassin’s Creed Odyssey]]'''''|2018b=''[[Assassin’s Creed Rebellion]]''|2019_color=#CCC|2021_color=#CCC|2022_color=#CCC|2023a='''''[[Assassin’s Creed Mirage]]'''''|2023b=''[[Assassin’s Creed Nexus VR]]''|2024_color=#CCC|last=2026|2007='''''[[Assassin’s Creed (video game)|Assassin’s Creed]]'''''|2008=''[[Assassin’s Creed: Altaïr's Chronicles]]''|2020='''''[[Assassin’s Creed Valhalla]]'''''|2025='''''[[Assassin’s Creed Shadows]]'''''|2026=''[[Assassin’s Creed Black Flag Resynced]]''}}

== Іншыя медыя ==
Франшыза ўключае поўнаметра́жны фільм, кароткаметражныя фільмы і мультфільмы, раманы, коміксы, энцыклапедыі, настольныя гульні.

== Прыём ==
 
Серыя ''Assassin’s Creed'' атрымала пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў, а ''часопіс Blast'' назваў яе «найлепшай серыяй на [сёмым пакаленні] кансоляў».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|title=Assassin’s creed 3 Review|author=Favelevic|first=Ivan|website=Blast Magazine|date=November 10, 2012|publisher=Blast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113221016/http://blastmagazine.com/the-magazine/gaming/reviews/assassins-creed-3-review-new-world-old-problems/|archive-date=November 13, 2012|access-date=November 11, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Яе хвалілі за амбіцыйны геймдызайн, візуальныя эфекты і сюжэт, але крытыкавалі за тэхнічныя праблемы і штогадовыя выпускі амаль кожнай часткі;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|title='Assassin’s Creed' Needs To Slow Down And Refocus, Or Risk Total Derailment|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205644/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/11/assassins-creed-needs-to-slow-down-and-refocus-or-risk-total-derailment/#5d1b9ab53a63|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|title='Assassin’s Creed' Isn't, And Can Never Be 'Call of Duty'|author=Tassi|first=Paul|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529205036/https://www.forbes.com/sites/insertcoin/2015/05/09/assassins-creed-isnt-and-can-never-be-call-of-duty/#323b8b5c6b1e|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|title=Ubisoft has lost control of Assassin’s Creed|author=Hillier|first=Brenna|website=VG247|date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901081631/https://www.vg247.com/2016/02/15/ubisoft-lost-control-of-assassins-creed/|archive-date=September 1, 2018|access-date=May 29, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; зрух серыі, які пачаўся ў ''Origins'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|title=Why some fans are made about the Assassin’s Creed Viking livestream reveal|website=Inverse|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029054737/https://www.inverse.com/gaming/assassins-creed-valhalla-vikings-teaser-reveal-bosslogic|archive-date=October 29, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у бок прыярытэту ролевых механік над стэлсам у некалькіх гульнях лічыцца неадназначным.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|title=Assassin’s Creed Has Forgotten Its Roots|website=[[Comic Book Resources]]|date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195829/https://www.cbr.com/assassins-creed-has-forgotten-its-roots/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|title=I Miss Assassin’s Creed Being A Stealth Game|website=The Gamer|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827125637/https://www.thegamer.com/assassins-creed-stealth-game-whining-feature/|archive-date=August 27, 2021|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|title=Assassin’s Creed Odyssey is the series' latest step in a different direction, for the better|website=Polygon|date=September 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109012938/https://www.polygon.com/2018/9/10/17840154/assassins-creed-odyssey-preview-ps4-xbox-one-pc|archive-date=November 9, 2020|access-date=January 23, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{На|9|2019|вр=так}} серыя была прададзена ў колькасці больш за 140 мільёнаў асобнікаў з больш чым 95&amp;nbsp;мільёнаў гульцоў, стаўшы самай прадаванай франшызай Ubisoft і адной з самых прадаваных франшыз відэагульняў усіх часоў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|title=Assassin’s Creed the Ezio Collection Announced for Ps4, Xbox One|author=Reparaz|first=Mikel|date=September 13, 2016|publisher=Ubisoft Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053646/http://blog.ubi.com/assassins-creed-ezio-collection-announced-ps4-xbox-one/|archive-date=March 23, 2017|access-date=March 22, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|title=Assassin’s Creed all-time sales top 140 million|author=Jones|first=Ali|website=[[PCGamesN]]|date=September 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144238/https://www.pcgamesn.com/assassins-creed-sales|archive-date=September 27, 2019|access-date=September 27, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|title=Ubisoft Facts and Figures|website=Ubistatic-a.akamaihd.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927144247/https://ubistatic-a.akamaihd.net/0090/PROD/ubigroup/PressKit/20180611/2019_06_Press_Kit_Facts_Figures-EN.pdf|archive-date=September 27, 2019|access-date=March 7, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Да верасня 2022 года агульны аб’ём продажаў серыі дасягнуў 200 мільёнаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|title=Assassin’s Creed Franchise Has Sold Over 200 Million Games Worldwide|author=Jaisrani|first=Avinash|website=Tech4Gamers|date=September 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910232916/https://tech4gamers.com/assassins-creed-200-million-games-sold/|archive-date=September 10, 2022|access-date=September 10, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Паведамлялася, што франшыза прынесла каля 4 мільярдаў еўра за дзесяцігоддзе, якое папярэднічала 2024 году.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|title=Ubisoft Reports First-Half 2024-25 Earnings Figures|website=[[Ubisoft]]|date=October 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241128123012/https://staticctf.ubisoft.com/8aefmxkxpxwl/5kn4pUVx6Vtb1Hir4vpqvq/fe35b53a1514635b0257418d1409d9e1/Ubisoft_FY25_H1_Earnings_PR_vFinal.pdf|archive-date=November 28, 2024|access-date=December 4, 2024|url-status=live|page=1}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|http://assassinscreed.ubi.com/ac3/en-us/index.aspx|lang=en|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}}
* [https://assassinscreed.fandom.com/wiki/Assassin%27s_Creed_Wiki Assassin’s Creed Wiki]
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Медыяфраншызы]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з паркурам]]
[[Катэгорыя:Стэлс-гульні]]
[[Катэгорыя:Assassin’s Creed]]
[[Катэгорыя:Творы пра віртуальную рэальнасць]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]</text>
      <sha1>mm47ys8n1kebt9yd52sfjzqy9m4218e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:2027 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811026</id>
    <revision>
      <id>5167189</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1983 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811027</id>
    <revision>
      <id>5167191</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1983}} '''[[1983]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.  == Мерапрыемствы і падзеі ==  == Узнагароды ==  == Выпускі гульняў == *[[23 чэрвеня]] — «[[Lode Runner]]» (платформа «ZX Spectrum»). ==...»</comment>
      <origin>5167191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="or078671ow6eof42neshn8zwjzx4mes" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1983}}
'''[[1983]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[23 чэрвеня]] — «[[Lode Runner]]» (платформа «ZX Spectrum»).
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:1983]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>or078671ow6eof42neshn8zwjzx4mes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167245</id>
      <parentid>5167191</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мерапрыемствы і падзеі */</comment>
      <origin>5167245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="29pk7s21ebbdke22puway6okac8qhpi" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1983}}
'''[[1983]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==
*[[15 ліпеня]] — з’яўленне прататыпа прыстаўкі «[[Nintendo Entertainment System]]».

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[23 чэрвеня]] — «[[Lode Runner]]» (платформа «ZX Spectrum»).
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:1983]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>29pk7s21ebbdke22puway6okac8qhpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:1983 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811028</id>
    <revision>
      <id>5167192</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эліэзер Бэн-Егуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811029</id>
    <redirect title="Эліэзэр Бэн-Егуда" />
    <revision>
      <id>5167195</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Бэн-Егуда]] у [[Эліэзэр Бэн-Егуда]]: Больш распаўсюджаная назва</comment>
      <origin>5167195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="hxhq72ta8k82di3cbmum7wuofvvorzq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Эліэзэр Бэн-Егуда]]</text>
      <sha1>hxhq72ta8k82di3cbmum7wuofvvorzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Эліэзер Бэн-Егуда</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811030</id>
    <redirect title="Размовы:Эліэзэр Бэн-Егуда" />
    <revision>
      <id>5167197</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Размовы:Эліэзер Бэн-Егуда]] у [[Размовы:Эліэзэр Бэн-Егуда]]: Больш распаўсюджаная назва</comment>
      <origin>5167197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="bkpxbrkpd1i4v7dwoyrq16qxdfgybgt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Размовы:Эліэзэр Бэн-Егуда]]</text>
      <sha1>bkpxbrkpd1i4v7dwoyrq16qxdfgybgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1984 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811031</id>
    <revision>
      <id>5167198</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1984}} '''[[1984]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.  == Мерапрыемствы і падзеі ==  == Узнагароды ==  == Выпускі гульняў == *[[6 чэрвеня]] — «[[Тэтрыс]]» (платформа «Amstrad PCW»). ==...»</comment>
      <origin>5167198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="amqj3e9z54t7xj41gul5c9h9jjlrdvc" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Спіс}}
{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1984}}
'''[[1984]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

== Мерапрыемствы і падзеі ==

== Узнагароды ==

== Выпускі гульняў ==
*[[6 чэрвеня]] — «[[Тэтрыс]]» (платформа «Amstrad PCW»).
==Гл. таксама==
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:1984]]
[[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]]</text>
      <sha1>amqj3e9z54t7xj41gul5c9h9jjlrdvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:1984 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811032</id>
    <revision>
      <id>5167203</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Assassin’s Creed</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811033</id>
    <revision>
      <id>5167217</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] [[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]] [[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам паводле серый]]»</comment>
      <origin>5167217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="383" sha1="foh53dnr7csiset51to6r2269luovff" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 2007 годзе]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]
[[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам паводле серый]]</text>
      <sha1>foh53dnr7csiset51to6r2269luovff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167261</id>
      <parentid>5167217</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Відэагульні пра паркур]]; дададзена [[Катэгорыя:Відэагульні з паркурам]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="383" sha1="049f1ijytk0mh2pscyp0jd91nlm653o" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 2007 годзе]]
[[Катэгорыя:Франшызы Ubisoft]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з паркурам]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам паводле серый]]</text>
      <sha1>049f1ijytk0mh2pscyp0jd91nlm653o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рык Дэрксен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811034</id>
    <revision>
      <id>5167218</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Навуковец |Імя                  = Рык Дэрксен |Арыгінал імя         = {{lang-nl|Rick Derksen}} |Дата нараджэння      = 1964 |Месца нараджэння     =  |Дата смерці          =  |Месца смерці         =  |Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} |Род дзейнасці        = [[лінгвіст]], індаеўрапеістык...»</comment>
      <origin>5167218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10074" sha1="g81a3mhu72vfu8ndq1tn12mclyakvs0" xml:space="preserve">{{Навуковец
|Імя                  = Рык Дэрксен
|Арыгінал імя         = {{lang-nl|Rick Derksen}}
|Дата нараджэння      = 1964
|Месца нараджэння     = 
|Дата смерці          = 
|Месца смерці         = 
|Грамадзянства        = {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}
|Род дзейнасці        = [[лінгвіст]], [[індаеўрапеістыка|індаеўрапеіст]]
|Месца працы          = [[Лейдэнскі ўніверсітэт]]
}}
'''Рык Дэ́рксен''' ({{lang-nl|Rick Derksen}}; нар. [[1964]]) — нідэрландскі [[Лінгвістыка|лінгвіст]] і [[індаеўрапеістыка|індаеўрапеіст]]&lt;ref name=&quot;Kortlandt2009&quot;&gt;{{cite book|last=Kortlandt|first=Frederik|title=Baltica &amp; Balto-Slavica|url=https://books.google.com/books?id=Bb_NYqkbhvoC&amp;pg=PA87|date=2009|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-2652-0|page=87|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Спецыялізуецца на гістарычнай граматыцы [[Балта-славянскія мовы|балта-славянскіх моў]], надаючы асаблівую ўвагу [[акцэнталогія|акцэнталогіі]] і [[этымалогія|этымалогіі]].

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковая дзейнасць Рыка Дэрксена шчыльна звязана з [[Лейдэнскі ўніверсітэт|Лейдэнскім універсітэтам]]. Ён з'яўляецца актыўным удзельнікам і стваральнікам праекта Лейдэнскага індаеўрапейскага этымалагічнага слоўніка. У рамках гэтай фундаментальнай працы ён напісаў «Этымалагічны слоўнік славянскай спадчыннай лексікі» (выдадзены ў 2008 годзе) і «Этымалагічны слоўнік балтыйскай спадчыннай лексікі» (выдадзены ў 2015 годзе). Таксама з'яўляецца аўтарам манаграфіі па балтыйскай акцэнталогіі «Метатанія ў балтыйскіх мовах» (1996){{sfn|Derksen|1996}}.

Даследаванні Дэрксена ахопліваюць шырокі спектр пытанняў фанетыкі і марфалогіі балтыйскіх і славянскіх моў, уключаючы развіццё тонаў і націску, а таксама храналогію моўных кантактаў. 

== Навуковыя погляды і палеміка ==
У сваіх працах Рык Дэрксен з'яўляецца паслядоўным прадстаўніком [[Лейдэнская лінгвістычная школа|лейдэнскай лінгвістычнай школы]] і, у прыватнасці, абапіраецца на тэарэтычную базу [[Фрэдэрык Кортлант|Фрэдэрыка Кортланта]]{{sfn|Villanueva Svensson|2015|с=162}}. 

У манаграфіі «Метатанія ў балтыйскіх мовах» (1996) Дэрксен падрабязна аналізуе і часта крытыкуе спадчыну выбітнага літоўскага мовазнаўца [[Казімір Буга|Казіміра Бугі]] ў галіне [[Акцэнталогія|акцэнталогіі]]. Дэрксен адзначае, што сабраныя Бугам спісы слоў з метатаніяй маюць пэўныя хібы, бо абапіраюцца на састарэлыя тэорыі. У прыватнасці, Дэрксен абвяргае класічнае меркаванне, якога трымаліся Буга і [[Холгер Педэрсен]], што праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]], і даказвае, што яна рэгулярна давала [[цыркумфлекс]]{{sfn|Derksen|1996|с=208, 233}}. Дэрксен таксама ўступае ў прафесійную палеміку з працамі [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] і К. Бугі адносна храналогіі найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах (напрыклад, слоў накшталт ''kálpas'', ''čérpė'', ''šálmas''), прапануючы ўласную адносную храналогію гукавых змен, якая часта не супадае з традыцыйнымі поглядамі літоўскіх лінгвістаў{{sfn|Derksen|2020|с=34—35}}.

Працы самога Дэрксена таксама падвяргаюцца жорсткай крытыцы з боку іншых даследчыкаў за празмерна дагматычную прыхільнасць да лейдэнскай школы. Літоўскі мовазнавец [[Альбяртас Росінас]] у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Метатанія ў балтыйскіх мовах» раскрытыкаваў Дэрксена за недастатковае веданне літоўскай дыялекталогіі. Росінас адзначыў, што аўтар часта беспадстаўна адкідае нязручныя факты і імкнецца падпарадкаваць рэальныя дыялектныя даныя тэарэтычным гіпотэзам Кортланта{{sfn|Rosinas|1996|с=258—260}}. Іспанска-літоўскі лінгвіст [[Мігель Вільянуэва Свенсан]] у рэцэнзіі на «Этымалагічны слоўнік балтыйскай спадчыннай лексікі» (2015) назваў слоўнік Дэрксена непаслядоўным і няпоўным. Свенсан раскрытыкаваў аўтара за ігнараванне значнай часткі не-лейдэнскай навуковай літаратуры і адсутнасць у слоўніку належных прабалтыйскіх рэканструкцый{{sfn|Villanueva Svensson|2015|с=158—164}}.

== Закон Дэрксена ==
У галіне гістарычнай акцэнталогіі вучоны адкрыў і сфармуляваў фанетычны закон, які пазней атрымаў назву «закон Дэрксена». Згодна з гэтым законам, праформы з суфіксамі ''*-to-'', ''*-sto-'', ''*-tlo-'' мелі ў [[Балта-славянская моўная еднасць|балта-славянскую эпоху]] канцавы націск. Пазней, у пралітоўскай мове, націск з кароткіх галосных адцягваўся на папярэдні склад, у выніку чаго ў гэтым складзе неакцэнтаваны [[Акут|акут]] ператвараўся ў [[Цыркумфлекс|цыркумфлекс]]. 

Як прыклад эвалюцыі слова можна разгледзець наступны ланцужок: [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскае]] ''*bʰuHtlóm'' дало балта-славянскае слова ''*būˀtlá'', якое перайшло ў пралітоўскае ''*būtlás''. Затым, паводле закона Дэрксена, націск адцягнуўся, і ўтварылася сучаснае [[Літоўская мова|літоўскае]] слова ''bū̃klas'' (назоўны склон адзіночнага ліку). Для параўнання, у [[Праславянская мова|праславянскай мове]] гэты ж корань даў форму ''*bydlò'' з захаваным канцавым націскам&lt;ref name=&quot;Derksen2015&quot;&gt;{{cite book |last=Derksen |first=Rick |title=Etymological Dictionary of the Baltic Inherited Lexicon |series=Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series |volume=13 |year=2015 |location=Leiden, Boston |publisher=Brill |isbn=978-90-04-27898-1 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |ref=Derksen}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6 |ref=Derksen}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264 |ref=Rosinas}}
* {{артыкул |аўтар=Villanueva Svensson M. |загаловак=Rick Derksen, Etymological dictionary of the Baltic inherited lexicon |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=2015 |том=L |нумар=1 |старонкі=153—178 |ref=Villanueva Svensson}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дэрксен Рык}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Нідэрландаў]]
[[Катэгорыя:Індаеўрапеісты]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]
[[Катэгорыя:Славісты]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Лейдэнскага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>g81a3mhu72vfu8ndq1tn12mclyakvs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167220</id>
      <parentid>5167218</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5167220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9521" sha1="ckqos8spuvgsrlnlfsc9550zs4zjcpf" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
'''Рык Дэ́рксен''' ({{lang-nl|Rick Derksen}}; нар. [[1964]]) — нідэрландскі [[Лінгвістыка|лінгвіст]] і [[індаеўрапеістыка|індаеўрапеіст]]&lt;ref name=&quot;Kortlandt2009&quot;&gt;{{cite book|last=Kortlandt|first=Frederik|title=Baltica &amp; Balto-Slavica|url=https://books.google.com/books?id=Bb_NYqkbhvoC&amp;pg=PA87|date=2009|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-2652-0|page=87|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Спецыялізуецца на гістарычнай граматыцы [[Балта-славянскія мовы|балта-славянскіх моў]], надаючы асаблівую ўвагу [[акцэнталогія|акцэнталогіі]] і [[этымалогія|этымалогіі]].

== Навуковая дзейнасць ==
Навуковая дзейнасць Рыка Дэрксена шчыльна звязана з [[Лейдэнскі ўніверсітэт|Лейдэнскім універсітэтам]]. Ён з'яўляецца актыўным удзельнікам і стваральнікам праекта Лейдэнскага індаеўрапейскага этымалагічнага слоўніка. У рамках гэтай фундаментальнай працы ён напісаў «Этымалагічны слоўнік славянскай спадчыннай лексікі» (выдадзены ў 2008 годзе) і «Этымалагічны слоўнік балтыйскай спадчыннай лексікі» (выдадзены ў 2015 годзе). Таксама з'яўляецца аўтарам манаграфіі па балтыйскай акцэнталогіі «Метатанія ў балтыйскіх мовах» (1996){{sfn|Derksen|1996}}.

Даследаванні Дэрксена ахопліваюць шырокі спектр пытанняў фанетыкі і марфалогіі балтыйскіх і славянскіх моў, уключаючы развіццё тонаў і націску, а таксама храналогію моўных кантактаў. 

== Навуковыя погляды і палеміка ==
У сваіх працах Рык Дэрксен з'яўляецца паслядоўным прадстаўніком [[Лейдэнская лінгвістычная школа|лейдэнскай лінгвістычнай школы]] і, у прыватнасці, абапіраецца на тэарэтычную базу [[Фрэдэрык Кортлант|Фрэдэрыка Кортланта]]{{sfn|Villanueva Svensson|2015|с=162}}. 

У манаграфіі «Метатанія ў балтыйскіх мовах» (1996) Дэрксен падрабязна аналізуе і часта крытыкуе спадчыну выбітнага літоўскага мовазнаўца [[Казімір Буга|Казіміра Бугі]] ў галіне [[Акцэнталогія|акцэнталогіі]]. Дэрксен адзначае, што сабраныя Бугам спісы слоў з метатаніяй маюць пэўныя хібы, бо абапіраюцца на састарэлыя тэорыі. У прыватнасці, Дэрксен абвяргае класічнае меркаванне, якога трымаліся Буга і [[Холгер Педэрсен]], што праіндаеўрапейская доўгая ступень (vrddhi) давала ў балта-славянскіх мовах [[акут]], і даказвае, што яна рэгулярна давала [[цыркумфлекс]]{{sfn|Derksen|1996|с=208, 233}}. Дэрксен таксама ўступае ў прафесійную палеміку з працамі [[Зігмас Зінкявічус|Зігмаса Зінкявічуса]] і К. Бугі адносна храналогіі найстаражытнейшых славянскіх пазычанняў ва ўсходнебалтыйскіх мовах (напрыклад, слоў накшталт ''kálpas'', ''čérpė'', ''šálmas''), прапануючы ўласную адносную храналогію гукавых змен, якая часта не супадае з традыцыйнымі поглядамі літоўскіх лінгвістаў{{sfn|Derksen|2020|с=34—35}}.

Працы самога Дэрксена таксама падвяргаюцца жорсткай крытыцы з боку іншых даследчыкаў за празмерна дагматычную прыхільнасць да лейдэнскай школы. Літоўскі мовазнавец [[Альбяртас Росінас]] у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Метатанія ў балтыйскіх мовах» раскрытыкаваў Дэрксена за недастатковае веданне літоўскай дыялекталогіі. Росінас адзначыў, што аўтар часта беспадстаўна адкідае нязручныя факты і імкнецца падпарадкаваць рэальныя дыялектныя даныя тэарэтычным гіпотэзам Кортланта{{sfn|Rosinas|1996|с=258—260}}. Іспанска-літоўскі лінгвіст [[Мігель Вільянуэва Свенсан]] у рэцэнзіі на «Этымалагічны слоўнік балтыйскай спадчыннай лексікі» (2015) назваў слоўнік Дэрксена непаслядоўным і няпоўным. Свенсан раскрытыкаваў аўтара за ігнараванне значнай часткі не-лейдэнскай навуковай літаратуры і адсутнасць у слоўніку належных прабалтыйскіх рэканструкцый{{sfn|Villanueva Svensson|2015|с=158—164}}.

== Закон Дэрксена ==
У галіне гістарычнай акцэнталогіі вучоны адкрыў і сфармуляваў фанетычны закон, які пазней атрымаў назву «закон Дэрксена». Згодна з гэтым законам, праформы з суфіксамі ''*-to-'', ''*-sto-'', ''*-tlo-'' мелі ў [[Балта-славянская моўная еднасць|балта-славянскую эпоху]] канцавы націск. Пазней, у пралітоўскай мове, націск з кароткіх галосных адцягваўся на папярэдні склад, у выніку чаго ў гэтым складзе неакцэнтаваны [[Акут|акут]] ператвараўся ў [[Цыркумфлекс|цыркумфлекс]]. 

Як прыклад эвалюцыі слова можна разгледзець наступны ланцужок: [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскае]] ''*bʰuHtlóm'' дало балта-славянскае слова ''*būˀtlá'', якое перайшло ў пралітоўскае ''*būtlás''. Затым, паводле закона Дэрксена, націск адцягнуўся, і ўтварылася сучаснае [[Літоўская мова|літоўскае]] слова ''bū̃klas'' (назоўны склон адзіночнага ліку). Для параўнання, у [[Праславянская мова|праславянскай мове]] гэты ж корань даў форму ''*bydlò'' з захаваным канцавым націскам&lt;ref name=&quot;Derksen2015&quot;&gt;{{cite book |last=Derksen |first=Rick |title=Etymological Dictionary of the Baltic Inherited Lexicon |series=Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series |volume=13 |year=2015 |location=Leiden, Boston |publisher=Brill |isbn=978-90-04-27898-1 |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Derksen R. |загаловак=On the earliest Slavic borrowings in East Baltic |выданне=Baltu filoloģija |тып=часопіс |год=2020 |том=XXIX |нумар=2 |старонкі=33—53 |ref=Derksen}}
* {{кніга |аўтар=Derksen R. |загаловак=Metatony in Baltic |месца=Amsterdam, Atlanta |выдавецтва=Rodopi |год=1996 |старонак=458 |isbn=978-90-5183-990-6 |ref=Derksen}}
* {{артыкул |аўтар=[[Альбертас Росінас|Rosinas A.]] |загаловак=Rick Derksen, Metatony in Baltic |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=1996 |том=XXXI |нумар=2 |старонкі=258—264 |ref=Rosinas}}
* {{артыкул |аўтар=Villanueva Svensson M. |загаловак=Rick Derksen, Etymological dictionary of the Baltic inherited lexicon |выданне=Baltistica |тып=часопіс |год=2015 |том=L |нумар=1 |старонкі=153—178 |ref=Villanueva Svensson}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дэрксен Рык}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Нідэрландаў]]
[[Катэгорыя:Індаеўрапеісты]]
[[Катэгорыя:Балтысты]]
[[Катэгорыя:Славісты]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Лейдэнскага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>ckqos8spuvgsrlnlfsc9550zs4zjcpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індаеўрапеіст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811035</id>
    <redirect title="Індаеўрапеістыка" />
    <revision>
      <id>5167221</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Індаеўрапеістыка]]</comment>
      <origin>5167221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="8sitrxngx9hhitw0p658j1ct1nf1stt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[індаеўрапеістыка]]</text>
      <sha1>8sitrxngx9hhitw0p658j1ct1nf1stt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Выкладчыкі Лейдэнскага ўніверсітэта</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811036</id>
    <revision>
      <id>5167222</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Постаці Лейдэнскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Нідэрландаў|Лейдэнскі ўніверсітэт]]»</comment>
      <origin>5167222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="2c7zc8dkstcko1u34gxjvq911lnbne0" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Постаці Лейдэнскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Нідэрландаў|Лейдэнскі ўніверсітэт]]</text>
      <sha1>2c7zc8dkstcko1u34gxjvq911lnbne0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167223</id>
      <parentid>5167222</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T09:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Нідэрландаў]]; дададзена [[Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Нідэрландаў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5167223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="aos2ilmm3jts23do9o6zmzcs8jkyxn2" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Постаці Лейдэнскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Нідэрландаў|Лейдэнскі ўніверсітэт]]</text>
      <sha1>aos2ilmm3jts23do9o6zmzcs8jkyxn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Постаці Лейдэнскага ўніверсітэта</title>
    <ns>14</ns>
    <id>811037</id>
    <revision>
      <id>5167224</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Лейдэнскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Постаці Лейдэна]]»</comment>
      <origin>5167224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="saanwxf2wzbxoaiipveuofdnywjnhcp" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Лейдэнскі ўніверсітэт]]
[[Катэгорыя:Постаці Лейдэна]]</text>
      <sha1>saanwxf2wzbxoaiipveuofdnywjnhcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>For No One</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811038</id>
    <revision>
      <id>5167231</id>
      <timestamp>2026-07-18T09:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Песня  |Назва     = For No One  |Вокладка      =   |Выканаўца  = [[The Beatles]]  |Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]  |Альбом       = [[Revolver]]  |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]]  |Дата запісу  = [[9 мая|9]], [[16 мая|16]] і [[19 мая]] [[1966]], [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]  |Жанр         = [[барока-поп]]  |М...»</comment>
      <origin>5167231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8574" sha1="as34ofi91i8c24cicbw1qjl5i49fhx0" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = For No One
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
 |Аўтар  = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]]
 |Дата запісу  = [[9 мая|9]], [[16 мая|16]] і [[19 мая]] [[1966]], [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]
 |Жанр         = [[барока-поп]]
 |Мова         = 
 |Працягласць =  2:01
 |Лэйбл        = [[Parlophone]]
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] 
 |Папярэдняя   = [[And Your Bird Can Sing]]
 |Нумар1       = 9
 |Нумар2       = 10
 |Наступная    = [[Doctor Robert]]
 |Нумар3       = 11
 |Яшчэ          = 
}}

'''«For No One»''' ({{tr|Ні для каго}}) — песня гурта «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. Упершыню з'явілася на сёмым студыйным альбоме гурта «[[Revolver]]» у [[1966]] годзе.

== Гісторыя стварэння ==
[[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] напісаў песню ў сакавіку 1966 года падчас канікул у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], дзе адпачываў са сваёй дзяўчынай [[Джэйн Эшэр]]&lt;ref name=&quot;miles289&quot;&gt;Бары Майлз (1997), с. 289.&lt;/ref&gt;. Першапачаткова песня называлася «Why Did It Die?»&lt;ref name=&quot;dowlding142&quot;&gt;Уільям Доўлдынг. «Песні &quot;The Beatles&quot;» (1989), с. 142.&lt;/ref&gt;. Пазней музыкант успаінаў:

{{пачатак цытаты}}Я ўпершыню адправіўся ў [[Швейцарыя|Швейцарыю]] катацца на лыжах. На лыжы я ўстаў на здымках фільма «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]», і гэта мне спадабалася, таму я вярнуўся туды і ў рэшце рэшт засеў у цеснай ваннай нейкага швейцарскага замка і напісаў «For No One». Памятаю сыходную басовую тэму, на якой пабудавана ўся песня, памятаю персанажа з яе — дзяўчыну, якая накладвае [[макіяж]]&lt;ref name=letitbeat&gt;[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_172.html Фрагмент интервью с Полом Маккартни] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_172.html |date=20150606045706 }} на сайце ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}&lt;/ref&gt;.{{канец цытаты}}

Запіс рытм-трэка быў зроблены Мак-Картні ([[фартэпіяна]]) і [[Рынга Стар|Старам]] ([[ударныя музычныя інструменты|ударныя]]) [[9 мая]] [[1966]] года. Потым былі зроблены накладанні [[бас-гітара|бас-гітары]], [[бубен|бубна]], [[вакаліст|вакалу]] ([[16 мая]]) і [[валторна|валторны]] ([[19 мая]])&lt;ref name=&quot;lewisohn78&quot;&gt;Марк Льюісан (1988), с. 78—79.&lt;/ref&gt;. Даволі працяглае сола на валторне выконвае [[Алан Сівіл]] з [[Лондан]]скай [[Філармонія (аркестр)|філармоніі]] (мелодыю сачыніў Мак-Картні, а натыраваў аранжыроўшчык і прадзюсар гурта [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], прычым ён пакінуў фа-дыез і соль-дыез другой актавы, якія выходзяць за межы нармальнага валторнавага дыяпазону&lt;ref&gt;Уся песня гучыць у танальнасці сі мажор. Гэтая незвычайная танальнасць утварылася ў выніку крыху паскоранага прайгравання арыгінальнай фанаграмы.&lt;/ref&gt;). Пра інструментоўку гэтай песні Марцін у далейшым успамінаў:

{{пачатак цытаты}}Мелодыя «For No One» сыграна на маіх уласных клавікордах. Я прынёс іх з дому, бо лічыў, што яны прыгожа гучаць; запісваць такі інструмент было нязвыкла, а сыграў на ім Пол. Але нам патрэбны быў яшчэ і нечаканы духавы інструмент, і ён выбраў [[валторна|валторну]].
Пол не адразу зразумеў, як бліскуча грае Алан Сівіл. Тое, што ён сыграў, было грандыёзна, але Пол сказаў: «Па-мойму, ты зможаш сыграць і палепей. Я не маю рацыю, Алан?» Алан ледзь не выбухнуў. Канешне, лепш ён не сыграў, і тое, што ён сыграў, — гэта тое, што вы і цяпер чуеце на пласцінцы&lt;ref name=letitbeatmartin&gt;[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_173.html Фрагмент интервью с Джорджем Мартином] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_173.html |date=20140720060619 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}&lt;/ref&gt;.{{канец цытаты}}

== Кавер-версіі ==
Песня неаднаразова перапявалася многімі выканаўцамі, у тым ліку:

* [[Лайза Мінелі|Лайзай Мінелі]] на альбоме [[1967]] года «Liza Minnelli»;
* [[Каэтану Велозу]] ў [[1975]] годзе на пласцінцы «Qualquer Coisa»;
* самім Полам Мак-Картні для саўндтрэка да фільма [[1984]] года «Перадай прывітанне Брод-стрыт»;
* [[Эн Сафі фон Отэр]] і [[Элвіс Кастэла|Элвісам Кастэла]] на альбоме ''For the Stars'' [[2001]] года;
* [[Мікалай Вячаслававіч Растаргуеў|Мікалаем Растаргуевым]] з гуртом «[[Любэ]]» для альбома [[2007]] года «The Beatles Tribute».

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Пол Мак-Картні]] — вядучы вакал, [[бас-гітара]], [[фартэпіяна]], [[клавікорд]]
* [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|барабаны]], [[бубен|тамбурын]], [[маракас]]
* [[Алан Сівіл]] — [[валторна]]

== Літаратура ==
* The Beatles (2000). «Анталогія &quot;The Beatles&quot;». Сан-Францыска: Chronicle Books. ISBN 0-8118-2684-8.
* Уільям Доўлдынг (1989). «Песні The Beatles». Нью-Ёрк: Simon &amp; Schuster. ISBN 0-671-68229-6.
* [[Джэф Эмерык]], Говард Мэсі (2006). «Тут, там і паўсюль: маё жыццё ў запісе музыкі &quot;The Beatles&quot;». Нью-Ёрк: Penguin Books. ISBN 1-592-40179-1.
* [[Марк Льюісан]] (1988). «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;». Нью-Ёрк: Harmony Books. ISBN 0-517-57066-1.
* [[Бары Майлз]] (1997). «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму». Нью-Ёрк: Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-5249-6.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/fno.shtml Нататкі Алана Полака пра песню «For No One»] {{Wayback|url=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/fno.shtml |date=20130529145142 }}
* [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/_/For+No+One Песня «For No One»] {{Wayback|url=http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/_/For+No+One |date=20091003053613 }} на сайце [[Last.fm]]
* [http://www.mp3lyrics.org/b/beatles/for-no-one/ Тэкст песні] {{Wayback|url=http://www.mp3lyrics.org/b/beatles/for-no-one/ |date=20090206133511 }}

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>as34ofi91i8c24cicbw1qjl5i49fhx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811039</id>
    <revision>
      <id>5167247</id>
      <timestamp>2026-07-18T10:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Музей|назва=Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|сайт=https://svetlogorsk.museum.by}}  '''Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — музей у горадзе [[Светлагорск|Светлагорску]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].  == Гісторыя == Музей...»</comment>
      <origin>5167247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10909" sha1="2xbjherogsiwzb9573afyb7qe0qjqh9" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|сайт=https://svetlogorsk.museum.by}}

'''Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — музей у горадзе [[Светлагорск|Светлагорску]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
Музей гісторыі горада Светлагорска быў заснаваны 30 снежня 1978 года як грамадскі музей&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://svetlogorsk.museum.by|title=Государственное учреждение культуры «Светлогорский историко-краеведческий музей»}}&lt;/ref&gt;. 

У 1979 годзе музей атрымаў статус дзяржаўнай установы «Музей гісторыі горада» (рашэнне [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага аблвыканкама]] № 629 ад 05.11.1979). 

1 лютага 2010 года музей перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову культуры «Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей». 

У 2015 годзе была адкрыта экспазіцыя «[[Аперацыя «Баграціён»|Аперацыя Баграціён]]», якая знаёміць з дакументамі, экспанатамі часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Дзейнасць ==
[[Файл:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|міні|204x204пкс|[[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]], XVII век.]]
На першым паверсе музея ў экспазіцыйных залах можна пазнаёміцца з прыродай і экалогіяй, археалогіяй і этнаграфіяй [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]], прадстаўлены тэмы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. На другім паверсе экспазіцыя знаёміць аб развіцці прамысловасці [[Светлагорскі раён|Светлагоршчыны]], раскрывае тэму воінаў-інтэрнацыяналістаў. 

Місія Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея: збіраць і вывучаць, захоўваць прыродную і гісторыка-культурную спадчыну Светлагорскага раёна. У фондах музея захоўваюцца ўзоры жаночага і мужчынскага адзення (канца XIX—пачатку XX ст.): кашулі, камізэлькі, фартухі, галаўныя ўборы, абутак, таксама ёсць калекцыя паясоў канца XIX стагоддзя з вёскі Карпавічы Светлагорскага раёна і калекцыя прадметаў побыту і этнаграфіі.

У фондах музея маюцца друкаваныя выданні, сярод якіх унікальным з'яўляецца Энцыклапедычны слоўнік пад рэдакцыяй прафесара І. Я. Андрыеўскага. У музейным зборы ёсць фотадакументы па гісторыі Парыцкага жаночага вучылішча духоўнага ведамства і сапраўдны альбом жаночага вучылішча (1910 года).

На тэрыторыі музея размешчаны [[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]]. 

== Філіялы ==

* [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. М. Пранішнікава]] ў [[Светлагорск|Светлагорску]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gallery-svet.museum.by|title=Картинная галерея «Традыцыя» имени Г. М. Прянишникова}}&lt;/ref&gt;.
* Музей баявой і працоўнай славы імя А. К. Пішчалава ў аграгарадку [[Чыркавічы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chirkovichi.museum.by|title=Чирковичский музей}}&lt;/ref&gt;.
* Філіял музея [[Ала (Светлагорскі раён)|«Мемарыяльны комплекс «Ала»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ola.museum.by|title=Мемориальный комплекс «Ола»}}&lt;/ref&gt;. Урочышча [[Ала (Светлагорскі раён)|Ала]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]].
* Комплекс вайсковай славы ў гонар [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі]] [[Аперацыя «Баграціён»|«Баграціён»]] (каля вёскі [[Раковічы]] [[Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]], 71 кіламетр Рэспубліканскай трасы Р-31 «Бабруйск-Мазыр»)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kompleks-bagration.museum.by|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион» времен Великой Отечественной войны}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/gomel_region_gov/50159|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион»}}&lt;/ref&gt;. Музейны комплекс прадстаўлены ўзорамі ваеннай тэхнікі і ўзбраення, усталяваны савецкі танк ІС-3 і дывізіённая гармата Д-44 (85 мм).

== Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей ==

* '''''«На ўлонні прыроды»''''' зала аформлена фотапраекцыямі пор года; ў экспазіцыі прадстаўлены чучалы жывёл, птушак, гербарыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102064_Svetlogorskiy_istoriko_kraevedcheskiy_muzey|title=Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей}}&lt;/ref&gt;.
* '''''«Вытокі культуры»''''' матэрыялы раскопак археалагічных помнікаў Светлагорскага раёна (в. Красноўка, неаліт​​, бронзавы век; в. Прудок, жалезны век Х-ХІІІ стст.; в. Каралеўская Слабада - на месцы сярэднявечнага г. Казімір, XVII ст; Шацілінскі востраў, VI-XVII стст.). Рэканструкцыя вертыкальнага ткацкага станка VI - IХ стст., рэканструкцыя адзення гараджанкі ХI-ХII стст.
* '''''«Этнаграфічны партрэт Светлагорскага краю»''''' зала аформлена, як вясковая вуліца з фрагментам беларускай хаты, прадметамі сялянскага побыту. Калекцыяй фотадакументаў прадстаўлены тэмы сям'і Пушчына і першага расійскага амбасадара ў Японіі [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Іосіфа Антонавіча Гашкевіча]].
* '''''«На пераломе эпох»''''' прадметы інтэр'еру канца XIX - 30-х гг. XX ст; Фотадакуманты рэвалюцыйных падзей, перыяду калектывізацыі, палітычных рэпрэсій. Прадстаўлены калекцыі нумізматыкі, баністыкі.
* '''''«Ваеннае ліхалецце»''''' экспануецца ваенны рыштунак і атрыбутыка, зброя і боепрыпасы, ваенная форма, парэшткі баявых караблёў, франтавыя лісты, асабістыя рэчы [[Павел Іванавіч Батаў|П.]] [[Павел Іванавіч Батаў|І. Батава]], фотадакументы, дакументы, калекцыя фалерыстыкі.
* '''''«Шацілкаўская суднаверф»''''' фотадакументы і дакументы працы Шацілкаўскай суднаверфі канца 40-50-х гг. XX стст.
* '''''«Афганістан»''''' фотадакументы і дакументы воінаў-інтэрнацыяналістаў, ваенная амуніцыя салдат Савецкай Арміі, фалерыстыка, ваенны рыштунак і атрыбутыка.
* '''''«[[Ганаровыя грамадзяне Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне г. Светлагорска]]»''''' ўзнагароды, фотадакументы і дакументы ганаровых грамадзян г. Светлагорска, кіраўнікоў горада і раёна, калекцыя вексілалогіі.
* '''''Прамысловыя прадпрыемствы горада Светлагорска''''' Васілевіцкая ДРЭС, ААТ «Будаўнічы трэст № 20», ААТ «Светлагорскі ДСК», ААТ «[[Светлагорскхімвалакно|СветлагорскХімвалакно]]», прадпрыемства «[[Беларуснафта]]», ААТ «[[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Светлагорскі ЦКК]]». Прадстаўлены калекцыі вексілалогіі, фотадакументы і дакументы па гісторыі будаўніцтва і развіцця прамысловых прадпрыемстваў, узоры прадукцыі горадаўтваральных прадпрыемстваў, сцягі і вымпела Савецкай эпохі, мэбля і канцылярскія прыналежнасці 50-60-х гг. ХХ стст.

== Крыніцы ==

== Спасылкі ==</text>
      <sha1>2xbjherogsiwzb9573afyb7qe0qjqh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167250</id>
      <parentid>5167247</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11049" sha1="ebuu1b8h2wehig8easw02xgiplws4ea" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|сайт=https://svetlogorsk.museum.by}}

'''Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — музей у горадзе [[Светлагорск|Светлагорску]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
Музей гісторыі горада Светлагорска быў заснаваны 30 снежня 1978 года як грамадскі музей&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://svetlogorsk.museum.by|title=Государственное учреждение культуры «Светлогорский историко-краеведческий музей»}}&lt;/ref&gt;. 

У 1979 годзе музей атрымаў статус дзяржаўнай установы «Музей гісторыі горада» (рашэнне [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага аблвыканкама]] № 629 ад 05.11.1979). 

1 лютага 2010 года музей перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову культуры «Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей». 

У 2015 годзе была адкрыта экспазіцыя «[[Аперацыя «Баграціён»|Аперацыя Баграціён]]», якая знаёміць з дакументамі, экспанатамі часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Дзейнасць ==
[[Файл:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|міні|204x204пкс|[[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]], XVII век.]]
На першым паверсе музея ў экспазіцыйных залах можна пазнаёміцца з прыродай і экалогіяй, археалогіяй і этнаграфіяй [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]], прадстаўлены тэмы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. На другім паверсе экспазіцыя знаёміць аб развіцці прамысловасці [[Светлагорскі раён|Светлагоршчыны]], раскрывае тэму воінаў-інтэрнацыяналістаў. 

Місія Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея: збіраць і вывучаць, захоўваць прыродную і гісторыка-культурную спадчыну Светлагорскага раёна. У фондах музея захоўваюцца ўзоры жаночага і мужчынскага адзення (канца XIX—пачатку XX ст.): кашулі, камізэлькі, фартухі, галаўныя ўборы, абутак, таксама ёсць калекцыя паясоў канца XIX стагоддзя з вёскі Карпавічы Светлагорскага раёна і калекцыя прадметаў побыту і этнаграфіі.

У фондах музея маюцца друкаваныя выданні, сярод якіх унікальным з'яўляецца Энцыклапедычны слоўнік пад рэдакцыяй прафесара І. Я. Андрыеўскага. У музейным зборы ёсць фотадакументы па гісторыі Парыцкага жаночага вучылішча духоўнага ведамства і сапраўдны альбом жаночага вучылішча (1910 года).

На тэрыторыі музея размешчаны [[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]]. 

== Філіялы ==

* [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. М. Пранішнікава]] ў [[Светлагорск|Светлагорску]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gallery-svet.museum.by|title=Картинная галерея «Традыцыя» имени Г. М. Прянишникова}}&lt;/ref&gt;.
* Музей баявой і працоўнай славы імя А. К. Пішчалава ў аграгарадку [[Чыркавічы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chirkovichi.museum.by|title=Чирковичский музей}}&lt;/ref&gt;.
* Філіял музея [[Ала (Светлагорскі раён)|«Мемарыяльны комплекс «Ала»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ola.museum.by|title=Мемориальный комплекс «Ола»}}&lt;/ref&gt;. Урочышча [[Ала (Светлагорскі раён)|Ала]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]].
* Комплекс вайсковай славы ў гонар [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі]] [[Аперацыя «Баграціён»|«Баграціён»]] (каля вёскі [[Раковічы]] [[Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]], 71 кіламетр Рэспубліканскай трасы Р-31 «Бабруйск-Мазыр»)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kompleks-bagration.museum.by|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион» времен Великой Отечественной войны}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/gomel_region_gov/50159|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион»}}&lt;/ref&gt;. Музейны комплекс прадстаўлены ўзорамі ваеннай тэхнікі і ўзбраення, усталяваны савецкі танк ІС-3 і дывізіённая гармата Д-44 (85 мм).

== Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей ==

* '''''«На ўлонні прыроды»''''' зала аформлена фотапраекцыямі пор года; ў экспазіцыі прадстаўлены чучалы жывёл, птушак, гербарыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102064_Svetlogorskiy_istoriko_kraevedcheskiy_muzey|title=Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей}}&lt;/ref&gt;.
* '''''«Вытокі культуры»''''' матэрыялы раскопак археалагічных помнікаў Светлагорскага раёна (в. Красноўка, неаліт​​, бронзавы век; в. Прудок, жалезны век Х-ХІІІ стст.; в. Каралеўская Слабада - на месцы сярэднявечнага г. Казімір, XVII ст; Шацілінскі востраў, VI-XVII стст.). Рэканструкцыя вертыкальнага ткацкага станка VI - IХ стст., рэканструкцыя адзення гараджанкі ХI-ХII стст.
* '''''«Этнаграфічны партрэт Светлагорскага краю»''''' зала аформлена, як вясковая вуліца з фрагментам беларускай хаты, прадметамі сялянскага побыту. Калекцыяй фотадакументаў прадстаўлены тэмы сям'і Пушчына і першага расійскага амбасадара ў Японіі [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Іосіфа Антонавіча Гашкевіча]].
* '''''«На пераломе эпох»''''' прадметы інтэр'еру канца XIX - 30-х гг. XX ст; Фотадакуманты рэвалюцыйных падзей, перыяду калектывізацыі, палітычных рэпрэсій. Прадстаўлены калекцыі нумізматыкі, баністыкі.
* '''''«Ваеннае ліхалецце»''''' экспануецца ваенны рыштунак і атрыбутыка, зброя і боепрыпасы, ваенная форма, парэшткі баявых караблёў, франтавыя лісты, асабістыя рэчы [[Павел Іванавіч Батаў|П.]] [[Павел Іванавіч Батаў|І. Батава]], фотадакументы, дакументы, калекцыя фалерыстыкі.
* '''''«Шацілкаўская суднаверф»''''' фотадакументы і дакументы працы Шацілкаўскай суднаверфі канца 40-50-х гг. XX стст.
* '''''«Афганістан»''''' фотадакументы і дакументы воінаў-інтэрнацыяналістаў, ваенная амуніцыя салдат Савецкай Арміі, фалерыстыка, ваенны рыштунак і атрыбутыка.
* '''''«[[Ганаровыя грамадзяне Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне г. Светлагорска]]»''''' ўзнагароды, фотадакументы і дакументы ганаровых грамадзян г. Светлагорска, кіраўнікоў горада і раёна, калекцыя вексілалогіі.
* '''''Прамысловыя прадпрыемствы горада Светлагорска''''' Васілевіцкая ДРЭС, ААТ «Будаўнічы трэст № 20», ААТ «Светлагорскі ДСК», ААТ «[[Светлагорскхімвалакно|СветлагорскХімвалакно]]», прадпрыемства «[[Беларуснафта]]», ААТ «[[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Светлагорскі ЦКК]]». Прадстаўлены калекцыі вексілалогіі, фотадакументы і дакументы па гісторыі будаўніцтва і развіцця прамысловых прадпрыемстваў, узоры прадукцыі горадаўтваральных прадпрыемстваў, сцягі і вымпела Савецкай эпохі, мэбля і канцылярскія прыналежнасці 50-60-х гг. ХХ стст.

== Крыніцы ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
== Спасылкі ==

* [https://svetlogorsk.museum.by Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей].</text>
      <sha1>ebuu1b8h2wehig8easw02xgiplws4ea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167252</id>
      <parentid>5167250</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5167252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11207" sha1="786eugmc7zp990usdjasj58273d8nh0" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|сайт=https://svetlogorsk.museum.by}}

'''Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — музей у горадзе [[Светлагорск|Светлагорску]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
Музей гісторыі горада Светлагорска быў заснаваны 30 снежня 1978 года як грамадскі музей&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://svetlogorsk.museum.by|title=Государственное учреждение культуры «Светлогорский историко-краеведческий музей»}}&lt;/ref&gt;. 

У 1979 годзе музей атрымаў статус дзяржаўнай установы «Музей гісторыі горада» (рашэнне [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага аблвыканкама]] № 629 ад 05.11.1979). 

1 лютага 2010 года музей перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову культуры «Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей». 

У 2015 годзе была адкрыта экспазіцыя «[[Аперацыя «Баграціён»|Аперацыя Баграціён]]», якая знаёміць з дакументамі, экспанатамі часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Дзейнасць ==
[[Файл:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|міні|204x204пкс|[[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]], XVII век.]]
На першым паверсе музея ў экспазіцыйных залах можна пазнаёміцца з прыродай і экалогіяй, археалогіяй і этнаграфіяй [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]], прадстаўлены тэмы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. На другім паверсе экспазіцыя знаёміць аб развіцці прамысловасці [[Светлагорскі раён|Светлагоршчыны]], раскрывае тэму воінаў-інтэрнацыяналістаў. 

Місія Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея: збіраць і вывучаць, захоўваць прыродную і гісторыка-культурную спадчыну Светлагорскага раёна. У фондах музея захоўваюцца ўзоры жаночага і мужчынскага адзення (канца XIX—пачатку XX ст.): кашулі, камізэлькі, фартухі, галаўныя ўборы, абутак, таксама ёсць калекцыя паясоў канца XIX стагоддзя з вёскі Карпавічы Светлагорскага раёна і калекцыя прадметаў побыту і этнаграфіі.

У фондах музея маюцца друкаваныя выданні, сярод якіх унікальным з'яўляецца Энцыклапедычны слоўнік пад рэдакцыяй прафесара І. Я. Андрыеўскага. У музейным зборы ёсць фотадакументы па гісторыі Парыцкага жаночага вучылішча духоўнага ведамства і сапраўдны альбом жаночага вучылішча (1910 года).

На тэрыторыі музея размешчаны [[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]]. 

== Філіялы ==

* [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. М. Пранішнікава]] ў [[Светлагорск|Светлагорску]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gallery-svet.museum.by|title=Картинная галерея «Традыцыя» имени Г. М. Прянишникова}}&lt;/ref&gt;.
* Музей баявой і працоўнай славы імя А. К. Пішчалава ў аграгарадку [[Чыркавічы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chirkovichi.museum.by|title=Чирковичский музей}}&lt;/ref&gt;.
* Філіял музея [[Ала (Светлагорскі раён)|«Мемарыяльны комплекс «Ала»]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ola.museum.by|title=Мемориальный комплекс «Ола»}}&lt;/ref&gt;. Урочышча [[Ала (Светлагорскі раён)|Ала]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]].
* Комплекс вайсковай славы ў гонар [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі]] [[Аперацыя «Баграціён»|«Баграціён»]] (каля вёскі [[Раковічы]] [[Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]], 71 кіламетр Рэспубліканскай трасы Р-31 «Бабруйск-Мазыр»)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kompleks-bagration.museum.by|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион» времен Великой Отечественной войны}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/gomel_region_gov/50159|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион»}}&lt;/ref&gt;. Музейны комплекс прадстаўлены ўзорамі ваеннай тэхнікі і ўзбраення, усталяваны савецкі танк ІС-3 і дывізіённая гармата Д-44 (85 мм).

== Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей ==

* '''''«На ўлонні прыроды»''''' зала аформлена фотапраекцыямі пор года; ў экспазіцыі прадстаўлены чучалы жывёл, птушак, гербарыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102064_Svetlogorskiy_istoriko_kraevedcheskiy_muzey|title=Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей}}&lt;/ref&gt;.
* '''''«Вытокі культуры»''''' матэрыялы раскопак археалагічных помнікаў Светлагорскага раёна (в. Красноўка, неаліт​​, бронзавы век; в. Прудок, жалезны век Х-ХІІІ стст.; в. Каралеўская Слабада - на месцы сярэднявечнага г. Казімір, XVII ст; Шацілінскі востраў, VI-XVII стст.). Рэканструкцыя вертыкальнага ткацкага станка VI - IХ стст., рэканструкцыя адзення гараджанкі ХI-ХII стст.
* '''''«Этнаграфічны партрэт Светлагорскага краю»''''' зала аформлена, як вясковая вуліца з фрагментам беларускай хаты, прадметамі сялянскага побыту. Калекцыяй фотадакументаў прадстаўлены тэмы сям'і Пушчына і першага расійскага амбасадара ў Японіі [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Іосіфа Антонавіча Гашкевіча]].
* '''''«На пераломе эпох»''''' прадметы інтэр'еру канца XIX - 30-х гг. XX ст; Фотадакуманты рэвалюцыйных падзей, перыяду калектывізацыі, палітычных рэпрэсій. Прадстаўлены калекцыі нумізматыкі, баністыкі.
* '''''«Ваеннае ліхалецце»''''' экспануецца ваенны рыштунак і атрыбутыка, зброя і боепрыпасы, ваенная форма, парэшткі баявых караблёў, франтавыя лісты, асабістыя рэчы [[Павел Іванавіч Батаў|П.]] [[Павел Іванавіч Батаў|І. Батава]], фотадакументы, дакументы, калекцыя фалерыстыкі.
* '''''«Шацілкаўская суднаверф»''''' фотадакументы і дакументы працы Шацілкаўскай суднаверфі канца 40-50-х гг. XX стст.
* '''''«Афганістан»''''' фотадакументы і дакументы воінаў-інтэрнацыяналістаў, ваенная амуніцыя салдат Савецкай Арміі, фалерыстыка, ваенны рыштунак і атрыбутыка.
* '''''«[[Ганаровыя грамадзяне Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне г. Светлагорска]]»''''' ўзнагароды, фотадакументы і дакументы ганаровых грамадзян г. Светлагорска, кіраўнікоў горада і раёна, калекцыя вексілалогіі.
* '''''Прамысловыя прадпрыемствы горада Светлагорска''''' Васілевіцкая ДРЭС, ААТ «Будаўнічы трэст № 20», ААТ «Светлагорскі ДСК», ААТ «[[Светлагорскхімвалакно|СветлагорскХімвалакно]]», прадпрыемства «[[Беларуснафта]]», ААТ «[[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Светлагорскі ЦКК]]». Прадстаўлены калекцыі вексілалогіі, фотадакументы і дакументы па гісторыі будаўніцтва і развіцця прамысловых прадпрыемстваў, узоры прадукцыі горадаўтваральных прадпрыемстваў, сцягі і вымпела Савецкай эпохі, мэбля і канцылярскія прыналежнасці 50-60-х гг. ХХ стст.

== Крыніцы ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://svetlogorsk.museum.by Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей].
[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Культура Светлагорска]]</text>
      <sha1>786eugmc7zp990usdjasj58273d8nh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>(949) Хель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811040</id>
    <redirect title="(949) Хэль" />
    <revision>
      <id>5167276</id>
      <timestamp>2026-07-18T11:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[(949) Хель]] у [[(949) Хэль]]: Уніфікацыя назваў: Пераношу па аналогіі з іншымі астэроідамі, Фэнрыр і Бэстла</comment>
      <origin>5167276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="fws5f38oftaa07a6jjsdvh5z6rcukka" xml:space="preserve">#REDIRECT [[(949) Хэль]]</text>
      <sha1>fws5f38oftaa07a6jjsdvh5z6rcukka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tecmo Bowl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>811041</id>
    <revision>
      <id>5167284</id>
      <timestamp>2026-07-18T11:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Subst:l}}{{Картка гульні}}»</comment>
      <origin>5167284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="glaseguq6uq9c5lw83oufskubjew46m" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}</text>
      <sha1>glaseguq6uq9c5lw83oufskubjew46m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167288</id>
      <parentid>5167284</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="c68s5o6ish5ubj6puk20gzkp5vgbimo" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
{{Nihongo|'''«Tecmo Bowl»'''|テクモボウル|Тэкумо Бору}} — .</text>
      <sha1>c68s5o6ish5ubj6puk20gzkp5vgbimo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5167290</id>
      <parentid>5167288</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5167290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="b0kfbfbc174encvg8wsqla2bctskidi" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=18 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
{{Nihongo|'''«Tecmo Bowl»'''|テクモボウル|Тэкумо Бору}} — японская кампутарная гульня для аркадных аўтаматаў, распрацаваная і выпушчаная ў 1987 году кампаніяй Tecmo. Першапачаткова прызначалася выключна для аркадных аўтаматаў, аднак найвялікую вядомасць атрымала ў 1989 году пасля партавання на прыстаўку Nintendo Entertainment System. Версію для NES часта называюць у ліку першых гульняў кансолі, прысвечаных амерыканскаму футболу, з сапраўднымі камандамі і гульцамі Нацыянальнай футбольнай лігі. Тэхнічна самай першай была NFL Football ад кампаніі LJN, але яна не мела такога вялікага поспеху як Tecmo Bowl. У 2004 годзе гульню адаптавалі для мабільных тэлефонаў, у 2007-м — паўночнаамерыканская версія была загружана ў сэрвіс Virtual Console, дзе яе можна спампаваць для наступнай гульні на прыстаўцы Wii (у 2009 годзе там з'явілася і арыгінальная аркадная версія)[1].</text>
      <sha1>b0kfbfbc174encvg8wsqla2bctskidi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Tecmo Bowl</title>
    <ns>1</ns>
    <id>811042</id>
    <revision>
      <id>5167286</id>
      <timestamp>2026-07-18T11:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5167286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>