Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk Філасофія 0 2884 5171823 5027826 2026-07-27T16:03:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171823 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|thumb|[[Платон]] і [[Арыстоцель]]]] '''Філасо́фія''' ({{lang-el|φιλοσοφία}}, любоў да мудрасці) — асаблівая форма пазнання свету, якая выпрацоўвае сістэму ведаў пра фундаментальныя прынцыпы і асновы быцця, сутнасць [[чалавек]]а і яго адносіны да прыроды, [[грамадства]] і духоўнага жыцця ва ўсіх яго асноўных праяўленнях. Дазваляе стварыць гранічна абагульненую карціну рэчаіснасці, ролі і месца ў ёй чалавека з яго разнастайнымі патрэбнасцямі, інтарэсамі, ідэаламі, каштрўнаснымі арыентацыямі. У адрозненні ад іншых [[Навука|навук]] філасофія не мае дакладна акрэсленага прадмету вывучэння, а, дакладней, у розных галінах і гістарычных эпохах развіцця яе, гэты прадмет мог вызначацца па-рознаму. Агульна філасофію можна ахарактарызаваць як спробу крытычна-рацыянальнай самаправеркі [[мысленне|мыслення]], як [[метад]]ычную [[Рэфлексія|рэфлексію]]. Спроба акрэсліць тэрмін «філасофія» ужо сама па сабе з’яўляецца прадметам вывучэння філасофіі. Пачатак філасофскага мышлення ў [[VI стагоддзе да н.э.|VI стагоддзі да н.э.]] вызначае непасрэдны пачатак еўрапейскай гуманітарнай гісторыі. == Гісторыя слова «філасофія» == Слова «філасофія», якое складаецца з грэчаскіх слоў '''φίλος''' «любіць» і '''σοφία''' «мудрасць, веды», даслоўна азначае «''любоў да мудрасці''» або «''любоў да ведаў''», бо ''сафія'' ужывалі спачатку ў сэнсе валодання рознымі тэхнічнымі або майстэрскімі навыкамі. [[Дзеяслоў]] «філасафаваць» упершыню выкарыстаны [[Герадот]]ам (I, 30, 2) пры апісанні прагі ведаў [[Салон]]а. Пэўных пацверджанняў, што [[тэрмін]] ''philosophos'' ужываў ужо [[Геракліт]] (фрагмент 35 DK), няма. У [[Антычнасць|Антычнасці]] лічылі, што паняцце «філасофія» ўпершыню было выкарыстана [[Піфагор|Піфагорам Самоскім]], таму што дзякуючы платоніку [[Гераклеідэс Понтыкус|Гераклеідэсу Понтыкусу]] да нас дайшло апавяданне, дзе Піфагор сказаў, што толькі [[Бог]] валодае сапраўднай ''софіяй'', а [[чалавек]] можа толькі імкнуцца да яе. Ужо тут пад софіяй разумеліся [[Метафізіка|метафізічныя веды]]. Дасканаласць гэтых косных і фрагментарна перададзеных звестак Гераклеідэса ставіцца даследчыкамі пад сумнеў. Толькі ў [[Платон]]а паняцці ''філасофія'' і ''філасафаваць'' з’яўляюцца менавіта ў тым сэнсе, які меў на ўвазе Гераклеідэс, асабліва ў [[дыялог]]у Платона Фаідрас (278d), дзе канстатуецца, што філасафаванне і сапраўднае валоданне мудрасцю, — дзве ўзаемавыключныя справы, таму што апошняе належыць толькі Богу. Першпачаткова тэрмін «філасофія» датычыўся традыцыі мышлення, якая адносілася выключна да [[Антычная Грэцыя|антычнай Грэцыі]]. Сёння слова «філасофія» ахоплівае таксама і [[азія]]цкую традыцыю мышлення (усходнюю філасофію), і рэлігійныя [[светапогляд]]ы. Акрамя таго, тэрмін «філасофія» з нядаўняга часу пачаў актыўна ўжывацца ў эканамічным [[жаргон]]е ў [[Тэхніка|тэхніцы]] як [[сінонім]] [[Стратэгія|стратэгіі]] альбо агульнага [[канцэпт]]у ([[філасофія прадпрымальніцтва]], [[філасофія дызайну]]). == Што такое філасофія? == [[Файл:SeptemArtes-Philosophia-Detail.jpg|thumb|Філасофія як «каралева навук» — Фрагмент з Hortus deliciarum [[Геррада фон Ландсберга]] (12-е ст.)]] Спроба даць адказ на [[пытанне]] што такое філасофія — ужо само па сабе філасофскае пытанне і [[аб’ект]] вывучэння філасофіі. Агульнапрынятае, дакладнае і ўніверсальнае фармуляванне філасофіі немагчыма. Таксама немагчыма і фармуляванне філасофіі, з якім мог бы пагадзіцца кожны філосаф, таму што кожны, хто філасафуе, — стварае свой асабісты погляд на рэчаіснасць. І таму колькасць адказаў на пытанне, што такое філасофія, амаль што адпавядае колькасці існуючых філосафаў. Першыя філосафы, якія сябе так называлі, — Платон і [[Сакрат]] — разумелі філасофію як альтэрнатыву да [[міф]]ічнай [[Рэлігія|рэлігіі]] і яе парадку. У працэсе філасафавання чалавек стварае сваё асабістае разуменне свету і наваколля, тым чынам эмансыпуючыся ад набажнасці сусвету і суявер’яў. === Сегментацыя філасофіі === [[Файл:Systematik-Philosophie.png|thumb|384x384px|Класічны падзел філасофіі на прадметы, дапоўнены сучаснымі часткамі]] Далейшая канкрэтызацыя вызначэння філасофіі пераходзіць да апісання яе розных аддзелаў{{sfn|Audi|2006}}. Філасофія падзяляецца па двух асноўных вымярэннях: па прадметам вывучэння і па «тыпах», гэта значыць па розным школам і канцэпцыям. Першае вымярэнне вылучае вобласці прымянення філасофіі. Зразумела, правесці такі падзел можна па-рознаму{{sfn|Moore, Bruder|2005|pp=10—11}}. Адной з найбольш буйных такіх сегментацый з’яўляецца падзел філасофіі на метафізіку (пытанні быцця, існавання), эпістэмалогію (пытанні пазнання) і аксіялогію (пытанні каштоўнасцей і маралі){{sfn|Oxford|2005|p=702}}. Інакш, у больш класічным варыянце, акрамя трох галін, пералічаных вышэй, у асобныя прадметы вылучаюцца таксама логіка (удасканаленне рацыянальнага філасофскага апарата) і гісторыя філасофіі (крытычны аналіз філасофскіх канцэпцый мінулага){{sfn|Audi|2006}}. Да Арыстоцелю ўзыходзіць падзел філасофіі на тэарэтычную, практычную і паэтычную (творчую). Другое вымярэнне вылучае розныя філасофскія школы і метадалогіі. Найбольш буйным такім падзелам з’яўляецца, напрыклад, вылучэнне ў асобны сегмент ўсёй заходняй філасофіі, гэта значыць сукупнасці антычнай філасофіі і ўсіх філасофскіх школ і напрамкаў, якія ўзніклі ў Заходняй Еўропе і ў ЗША, уключаючы, напрыклад, нямецкую класічную філасофію, французскую філасофію і інш. Гістарычна, з прычыны моўных і прасторавых бар’ераў, розныя філасофскія школы аказваліся лакалізаванымі ўнутры канкрэтных краін і народаў, як, напрыклад, старажытнагрэчаская філасофія, кітайская філасофія ці нямецкая філасофія. Пачынаючы з XVII стагоддзя з паступовым развіццём глабалізацыі нацыянальныя і геаграфічныя адрозненні сталі гуляць меншую ролю, і розныя філасофскія плыні, становячыся інтэрнацыянальнымі, сталі атрымліваць назвы, якія не прывязаныя да геаграфіі і да культуры, як, напрыклад, марксізм, экзістэнцыялізм, і іншыя. Разам з гэтым на сённяшні дзень захоўваюцца некаторыя культурна-моўныя адрозненні, якія фарміруюць розныя філасофскія кірункі. Адным з найважнейшых такіх падзелаў з’яўляецца падзел сучаснай філасофіі на кантынентальную філасофію, якая ўключае ў сябе галоўным чынам працы французскіх і нямецкіх сучасных філосафаў, і аналітычную філасофію, якая пераважна развіваецца ў англамоўных краінах{{sfn|Moore, Bruder|2005|pp=159—160}}. Пачынаючы з антычнасці, філасофія атрымлівае ўніверсальнае значэнне асаблівага жыццёвага шляху, прыналежнасць да розных філасофскіх школ патрабуе ад адэптаў прыхільнасці розным жыццёвым стылям<ref>http://magazines.russ.ru/nlo/2001/49/ross.html</ref>. == Функцыі філасофіі == Сярод асноўных функцый філасофіі вылучаюць светапоглядную, гнасеалагічную і метадалагічную, г.зн. філасофія выступае ў ролі сістэмы агульных уяўленняў чалавека пра свет і сваё месца ў ім ([[светапогляд]]), тэорыі пазнання ([[гнасеалогія]]), вучэння пра метады ([[метадалогія]]). == Філасофскія канцэпцыі == Адрозненні ў філасофскіх канцэпцыях, што складваюцца ў залежнасці ад інтарэсаў індывідаў і сацыяльных груп, пераважна звязаны з суадносінамі чалавека і навакольнага свету, суб’екта і аб’екта, свядомасці і быцця. У сувязі з гэтым узніклі розныя варыянты [[матэрыялізм]]у і [[ідэалізм]]у, а таксама такія процілеглыя падыходы да рэчаіснасці як [[дыялектыка]] і [[метафізіка]], [[рацыяналізм]] і [[эмпірызм]], [[натуралізм]] і [[спірытуалізм]], [[дэтэрмінізм]] і [[індэтэрмінізм]]. == Галіны філасофскіх ведаў == Унутры філасофіі традыцыйна адрозніваюць адносна самастойныя галіны філасофскіх ведаў: [[анталогія|анталогію]], [[гнасеалогія|гнасеалогію]], [[логіка|логіку]] (навуку аб паслядоўным і дакладным мышленні) і [[дыялектыка|дыялектыку]]. Да філасофска-светапоглядных дысцыплін адносяць [[этыка|этыку]] (навука аб маралі), [[эстэтыка|эстэтыку]], [[аксіяпогія|аксіяпогію]], філасофію гісторыі, філасофію культуры, гісторыю філасофіі, сацыяльную філасофію, філасофію палітыкі, філасофію права, філасофію навукі, філасофію рэлігіі і інш. Філасофія таксама дала жыццё такім навукам: [[тэорыя пазнання]], [[тэорыя навукі]], якія займаюцца вывучэннем магчымасцяў пашырэння і ўдасканалення ведаў увогуле альбо па асобных галінах навуковых ведаў. == Прадмет вывучэння == === Логіка === Паколькі філасофія складаецца з рацыянальных разважанняў, логіка з’яўляецца першасным атрыбутам філасофіі. Для аналізу розных філасофскіх канцэпцый, для іх супастаўлення адзін з адным неабходна правядзенне крытычнага аналізу розных філасофскіх сцвярджэнняў і тэорый. У сувязі з тым, што чалавечае мысленне фармуліруецца тэкстава, логіка цесна звязана з аналізам тэкстаў і моў. Логіка фармалізуе тэкставае разважанне і вызначае яго формы, якія прымальныя для аналізу. Першым крокам да лагічнай фармалізацыі развагі паслужыла выяўленне сілагізмах, ці разваг выгляду: <center>(1) усе жывёлы смяротныя; (2) слон — гэта жывёла; такім чынам (3) слон смяротны.</center> Карэктнае выкарыстанне сілагізмаў адкрывае дарогу для доказных разважанняў у філасофіі, у матэматыцы, у натуральных навуках або для фармалізацыі дэдуктыўнага мыслення{{sfn|Moore, Bruder|2005|pp=70—71}}. Пры ўсёй сваёй уяўнай прастаце вылучэнне сілагізмах з звычайнай чалавечай прамовы адбылося не адразу і не ўсюды. Вылучэнню сілагізмаў як спосабу доказы спрыяла спалучэнне філасофіі і матэматыкі, распаўсюджанае ў Старажытнай Грэцыі. Першы фармальны выклад паняцця сілагізмаў і найпростай лагічнай сістэмы было зроблена Арыстоцелем. Логіка Арыстоцеля заставалася нязменнай дзве тысячы гадоў, да пачатку XX стагоддзя, калі даследаванні ў матэматыцы і аналітычнай філасофіі адкрылі дарогу для развіцця логікі. Была фармалізаваная «логіка першага парадку» ці «логіка прэдыкатаў», якая да гэтага моманту добра вывучана. Аднак, як аказалася, для паўнавартаснага аналізу філасофскай аргументацыі, а тым больш натуральнай чалавечай прамовы патрабуецца прымяненне мадальнай логікі і логік больш высокіх парадкаў, у прыватнасці логікі другога парадку. Акрамя гэтага ўзаемасувязь фармальнага сімвалічнага мовы і натуральнай гаворкі даследуюць лагічная семантыка і семіётыка. Гэтыя дысцыпліны ў сукупнасці з мадальнай логікай больш высокіх парадкаў працягваюць заставацца вобласцю актыўных міждысцыплінарных даследаванняў. Сучасная логіка складаецца з нетрывіяльных, глыбока матэматычных канцэпцый, якія вывучаюцца філосафамі, матэматыкамі, лінгвістамі, а ў апошні час яшчэ і праграмістамі і спецыялістамі ў галіне тэорыі рашэнняў і штучнага інтэлекту. Логіка, такім чынам, з’яўляецца як адной з самых старажытных, так і адной з самых сучасных дысцыплін{{sfn|Oxford|2005|pp=536—537}}{{sfn|Priest|2000|pp=xi—xii,94—101}}{{sfn|Бочаров|2010}}. === Тэарэтычная філасофія === ==== Метафізіка ==== Метафізіка ўяўляе сабой самы абстрактны раздзел філасофіі, які вывучае найбольш фундаментальныя, г. зв. «вечныя» пытанні, звязаныя з рэальнасцю. Сярод гэтых фундаментальных пытанняў у асобны клас вылучаюцца пытанні, звязаныя з быццём, і гэтая частка метафізікі называецца «анталогія». Да пытанняў быцця ў першую чаргу адносяцца такія: «Што ў рэчаіснасці існуе?», «Што азначае існаванне?», «Што робіць існаванне магчымым?». Больш прыкладныя пытанні быцця ўключаюць у сябе: «Чаму існуе свет?», «Існуе толькі адзін свет?», «Што такое прастора?», «Што такое час?» і інш. Хоць паняцці анталогія і метафізіка часам выкарыстоўваюцца як сінонімы, існуюць класы метафізічных пытанняў, якія не звязаны з быццём напрамую. Да такіх праблемах ставяцца пытанні ўзаемаадносіны паміж цэлым і часткамі, пытанні ўзаемасувязі паміж прычынамі і следствамі, пытанні, звязаныя са свабодай волі і інш. Такія пытанні хутчэй адносяцца да метафізікі, але звычайна не да анталогіі{{sfn|Inwagen|2008}}{{sfn|Oxford|2005|p=590}}. Нярэдка філасофская сістэма будуецца вакол пэўнага догмату, які яна спрабуе рацыяналізаваць. Напрыклад, у рамках хрысціянскай філасофіі, ісламскай філасофіі прадпрымаліся спробы даказаць існаванне Бога. Раздзел анталогіі, які імкнецца такім чынам рацыяналізаваць рэлігію называецца рацыянальнай або натуральнай тэалогіяй. Аналагічна, рацыянальнай псіхалогіяй называецца частка анталогіі, якая выбудоўваецца вакол пераканання ў існаванні душы асобна ад матэрыяльнага свету. У больш агульным выпадку, рацыяналізацыя любой касмалогіі, называецца «рацыянальнай касмалогіяй»{{sfn|Inwagen|2008}}{{sfn|Oxford|2005|pp=593—597}}. Шэраг філасофскіх плыняў у ХХ стагоддзі паставілі пад сумнеў неабходнасць заняткі чыстай метафізікай. Напрыклад, з пункту гледжання пазітывістаў, у асаблівасці лагічных пазітывістаў, а таксама з пункту гледжання многіх прадстаўнікоў натуральных навук вывучаць мае сэнс толькі тыя пытанні, для якіх выконваецца крытэрый верыфікацыі. Большасць «вечных пытанняў» такім крытэры ня задавальняе, і, такім чынам, у чыстым выглядзе іх разгляд бессэнсоўна. З іншага боку, постструктуралістаў, якія маюць прама супрацьлеглыя ўяўленні аб навуцы і верыфікацыі, таксама крытыкуюць асэнсаванасць метафізікі, працягваючы традыцыю Хайдэгера і Ніцшэ, лічачы і метафізіку, і філасофію цалкам, і натуральныя навукі толькі «часовай аберацыі заходняй свядомасці»{{sfn|Oxford|2005|p=593}}{{sfn|Доброхотов|2010}}{{sfn|Kritzman|2006|p=93}}. Такі моцны роскід пазіцый крытыкаў пакідае метафізіцы шырокае прастору для манеўру, і ў цэлым на працягу апошніх ста гадоў цікавасць да метафізікі нарастае{{sfn|Oxford|2005|p=593}}{{sfn|Доброхотов|2010}}. Метафізічныя даследаванні ідуць ўнутры розных абласцей філасофіі, напрыклад, ўнутры філасофіі навукі, філасофіі мовы, філасофіі культуры. Сучасная метафізіка ўяўляе сабой высокаспецыялізаваную дысцыпліну, у якой з выкарыстаннем логікі высокіх парадкаў адбываюцца спробы аддзялення ад «вечных» пытанняў якіх-небудзь вырашальных частак{{sfn|Inwagen|2008}}{{sfn|Oxford|2005|p=590}}. ==== Філасофія прыроды і тэорыя пазнання ==== Тэарэтычная філасофія ўключае ў сябе пазнанне прыроды і пазнанне самога пазнання. Да першай катэгорыі традыцыйна адносіцца натурфіласофія, аднак, значная яе частка ў XVII—XVIII стст. з канцэптуалізацыі навуковага метаду вылучылася з філасофіі ў натуральныя навукі — фізіку, хімію, астраномію, біялогію. Тым не менш, частка прыроды, звязанай з прыродай самога чалавека, па-ранейшаму застаецца ў рамках філасофскіх даследаванняў, так як яснай парадыгмы падыходу да гэтых пытанняў у цяперашні час не існуе. Таму філасофія свядомасці, філасофія мовы і семіётыка ў якасці дысцыплін філасофіі працягваюць пошук разумення працэсаў, якія адбываюцца ў чалавечым мозгу і звязаных з чалавечым мысленнем, якое, галоўным чынам, выказвае сябе з дапамогай натуральных моў{{sfn|Moore, Bruder|2005|p=10}}{{sfn|Росенко|1999|loc=§ 3}}. Другая катэгорыя раздзелаў тэарэтычнай філасофіі вывучае сам працэс пазнання. Галоўнай вобласцю філасофіі, якая задаецца пытаннем «Як мы што-небудзь ведаем?» і «Ці сапраўды мы гэта ведаем?», З’яўляецца эпістэмалогія (часам яшчэ якая завецца «гнасеалогія»). У цяперашні час яе асноўным раздзелам, сканцэнтраваць асноўныя даследчую дзейнасць, з’яўляецца філасофія навукі, якая аналізуе практыку навуковага метаду і спрабуе адказаць на пытанні «Як менавіта працуе навуковы метад?», «Ці можна фармалізаваць навуковы метад?», «Ці сапраўды працуе навуковы метад?»{{sfn|Oxford|2005|pp=260—265}}. Асноўныя палажэнні філасофіі навукі ў рамках кантынентальнай філасофіі ў сапраўдны момант моцна адрозніваюцца з аналагічнымі палажэннямі ў рамках аналітычнай філасофіі. Філасофія навукі, у сваю чаргу, падзяляецца на філасофію матэматыкі, філасофію фізікі, філасофію біялогіі, філасофію эканомікі і інш.{{sfn|Oxford|2005|p=990}} Яшчэ адным важным аспектам вывучэння самога працэсу пазнання з’яўляецца вывучэнне самой філасофіі. Адным з адрозненняў філасофіі ад тыповай навукі з’яўляецца магчымасць выхаду ў мета-пазіцыю ў адносінах да сябе ж. Дысцыпліна метафіласофіі вывучае саму філасофію з боку, найважнейшай і больш распрацаванай дысцыплінай такога роду з’яўляецца метаэтыка, якая займае іншую пазіцыю адносна этыкі{{sfn|Oxford|2005|pp=589, 986}}. == Гісторыя філасофіі == Першыя філасофска-рэлігійныя вучэнні ўзніклі ў Індыі ([[веданта]], [[джайнізм]], [[будызм]] і інш.), Кітаі ([[канфуцыянства]], маізм, легізм, [[даасізм]]) і Старажытнай Грэцыі (VII—VI ст. да н.э.). Філасофія прыйшла на змену поглядам, для якіх быў характэрны [[антрапамарфізм]]. Гісторыя заходняй філасофіі бярэ свой адлік ў 6 стагоддзі да нашай эры ў антычнай [[Грэцыя|Грэцыі]] і працягваецца да сённяшняга часу. Вызначаецца яна тым, што на працягу стагоддзяў знаходзіліся, абгрунтоўваліся і абмяркоўваліся ўсё новыя адказы на фундаментальныя філасофскія пытанні. Тлумачыцца гэта часткова тым, што змяняліся патрэбы адпаведнага духа эпохі, а часткова — няспынным далейшым развіццём іншых навук. «Прагрэсу» у сэнсе канчатковага абвяржэння альбо абгрунтавання і доказу асобных меркаванняй і вучэнняў філасофія з пункту гледжання большасці філосафаў практычна не здзяйсняе: : ''«Філасофскае мышленне таксама не мае характару працэса развіцця. Мы безумоўна далей за Гіпакрата, але мы ледзьве далей чым Платон.»'' — Карл Ясперс<ref>Карл Ясперс, ''Уводзіны ў філасофію'' (1950)</ref> Антычная дыялектыка стала гістарычна першай формай дыялектыкі ([[Геракліт]]). Стройную сістэму навукова-філасофскіх ведаў стварылі [[Дэмакрыт]], [[Сакрат]], [[Эпікур]], [[Платон]], [[Арыстоцель]]. Філосаф [[Альфрэд Норс Вайтхэд]] характарызуе гісторыю еўрапейскай філасофіі пачынаючы з Арыстоцеля як амаль што выключнае «двукоссе да Платона».<ref>Альфрэд Н. Вайтхэд, ''[[Працэс і рэальнасць]]'' (1929), С. 91</ref> Паколькі філасофскія ідэі і паняцці не састарваюцца з цягам часу, вывучэнне сваёй ўласнай гісторыі мае для філасофіі адметна большае значэнне чым для ўсіх астатніх навук — яе мінуўшчына адначасова заўсёды з’яўляецца і яе сучаснасцю. [[Файл:La scuola di Atene.jpg|thumb|center|600px|[[Рафаэль]], «[[Афінская школа]]» (1510-11), Фрэска ў ''Stanza della Segnatura'' (Ватыкан). Dargestellt sind u. a. [[Зенон Кітыёнскі]], [[Эпікур]], [[Аверрас]], [[Піфагор]], [[Алкібіад]], [[Ксенафон]], [[Сакрат]], [[Геракліт]], [[Платон]], [[Арыстоцель]], [[Дыяген Сінопскі|Дыяген]], [[Еўклід]], [[Заратустра]] і [[Пталемей]]. (Фантастычны партрэт)]] Пазней у рэчышчы перыпатэтызму развівалі свае вучэнні прадстаўнікі сярэдневяковай арабскай філасофіі Кіндзі, Фарабі, [[Ібн Сіна]], Ібн Рушд. Філасофія еўрапейскага сярэдневякоўя развівалася пераважна ў рэчышчы хрысціянскай культуры ([[патрыстыка]], [[схаластыка]], [[Фама Аквінскі]], [[І. Дунс Скот]], [[У. Окам]]). У эпоху Адраджэння адбыўся сінтэз хрысціянскай філасофіі з антычнай філасофскай традыцыяй ([[Г. Галілей]], [[Мікалай Кузанскі]], [[Дж. Бруна]], [[М. дэ Мантэнь]]). Разнастайнасцю светапоглядных пазіцый і кірункаў адзначана філасофія новага часу і Асветніцтва ([[Ф. Бэкан]], [[Т. Гобс]], [[Р. Дэкарт]], [[Б. Спіноза]], [[Дж. Лок]], [[Дж. Берклі]], [[Д. Юм]], [[Г. Лейбніц]]). Метады рацыянальнага пазнання як фактара разумнай арганізацыі грамадства паклалі ў аснову прадстаўнікі класічнай нямецкай філасофіі ([[І. Кант]], [[І. Г. Фіхтэ]], [[Ф. В. Шэлінг]], [[Г. Гегель]]). Ідэалізм Гегеля і рэлігію крытыкаваў [[Л. Феербах]], які паўплываў на фарміраванне філасофскіх поглядаў [[К. Маркс]]а і [[Ф. Энгельс]]а (гл. [[марксізм]]). У Расіі ў XVIII — пач. XX ст. развіваліся матэрыялістычная філасофія рэвалюцыйных дэмакратаў, філасофскія канцэпцыі славянафілаў і заходнікаў, рэлігійна-этычныя і гістарыясофскія погляды [[Ф. Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]] і [[Л. Талстой|Л. Талстога]]. Гэтая тэндэнцыя сінтэзавала філасофію ўсеадзінства У. Салаўёва, з якой бяруць пачатак вучэнні прадстаўнікоў рускай рэлігійнай філасофіі (С. Булгакаў, С. Франк, [[М. Лоскі]], [[П. Фларэнскі]], [[М. Бярдзяеў]]). Ідэя ўнутранаг адзінства чалавека і космасу пакладзена ў аснову філасофіі рускага касмізму (М. Фёдараў, [[У. Вярнадскі]]). У Заходняй Еўропе ў 1-й пал. XIX ст. пачаўся пераход ад класічных форм філасофіі да некласічных ([[вульгарны матэрыялізм]], [[пазітывізм]], [[неакантыянства]], [[прагматызм]], [[філасофія жыцця]], [[махізм]]). На ідэалістычную філасофію XX ст. паўплывалі [[фенаменалогія]], [[філасофская антрапалогія]]. Важную ролю ў развіцці сучаснай фармальнай логікі і семіётыкі адыгралі прадстаўнікі [[неапазітывізм]]у. Уплывовымі кірункамі філасофскай думкі сталі [[персаналізм]], [[экзістэнцыялізм]], [[неатамізм]], філасофская герменеўтыка (Г. Гадамер, П. Рыкёр), [[структуралізм]], [[крытычны рацыяналізм]]. == Гл. таксама == * [[Гісторыя філасофскай думкі на Беларусі]] * [[Сунь Цзы]] * [[Абсалют (філасофія)|Абсалют]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|Філасофія|Дубянецкі С., Марозаў В.}} * {{кніга|аўтар= Алексеев П. В., Панин А. В.|загаловак= Философия|выданне=3-е издание|месца= Москва|выдавецтва= Проспект|год= 2005|старонак= 604|isbn= 5-482-00002-8|тыраж=5000|ref=Алексеев, Панин}} * {{артыкул|аўтар= Бочаров В. А.|загаловак= Логика|арыгінал= |спасылка= http://iph.ras.ru/elib/1675.html|аўтар выдання= В. С. Стёпин|выданне= Новая философская энциклопедия|тып= в 4 т|месца= Москва|выдавецтва= Мысль|год= 2010|том= |старонкі= |isbn= 978-5-244-01115-9|ref= Бочаров|archive-date= 5 чэрвеня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160605125740/http://iph.ras.ru/elib/1675.html}} * {{артыкул|аўтар= Доброхотов А. Л.|загаловак= Метафизика|спасылка= http://iph.ras.ru/elib/1869.html|аўтар выдання= В. С. Стёпин|выданне= Новая философская энциклопедия|тып= в 4 т|месца= Москва|выдавецтва= Мысль|год= 2010|том= |старонкі= |isbn= 978-5-244-01115-9|ref= Доброхотов|archive-date= 9 ліпеня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160709093419/http://iph.ras.ru/elib/1869.html}} * {{артыкул|аўтар= Росенко М. Н.|загаловак= Предмет философии. Антропоцентризм как мировоззренческий и методологический принцип современной философии.|аўтар выдання== Солонин Ю. Н. и др.|выданне= Основы современной философии|месца= Санкт-Петербург|выдавецтва= Лань|год= 1999|старонкі= 3—19|isbn= 5-8114-0100-0|ref= Росенко}} * Эрш Ж. Філасофскае задуменне: Гісторыя заходняе філасофіі / Пер. з фр. — Мн., 1996. * {{артыкул|аўтар= Robert Audi|загаловак= Philosophy|аўтар выдання= Donald M. Borchert|выданне= Encyclopedia of Philosophy|выдавецтва= Thomson & Gale|год= 2006|том= 7|старонкі= 325—337|isbn= 0-02-865787-X|ref= Audi}} * {{артыкул|аўтар= Peter van Inwagen|загаловак= What is Metaphysics|выданне= Metaphysics. The big questions|выдавецтва= Blackwell Publishing|год= 2008|старонкі= 1—13|isbn= 978-1-4051-2585-7|ref= Inwagen}} * {{кніга|аўтар= Brooke Noel Moore, Kenneth Bruder|загаловак= Philosophy. The Power of Ideas|спасылка= https://archive.org/details/philosophypowero00moor|выданне= 6th edition|выдавецтва= Mc Graw Hill|год= 2005|старонак= 600|isbn= 0-07-287603-4|тыраж=|ref=Moore, Bruder}} * {{кніга|загаловак= The Columbia History of Twentieth-Century French Thought|спасылка= https://archive.org/details/columbiahistoryo2006unse|адказны= Lawrence D. Kritzman, Brian J. Reilly|месца= New York|выдавецтва= Columbia University Press|год= 2006|старонак= 788|isbn= 978-0-231-10791-4|тыраж=|ref=Kritzman}} * {{кніга|загаловак= The Oxford companion to philosophy|адказны= Ted Honderich|выданне= New Edition|выдавецтва= Oxford University Press|год= 2005|старонак= 1060|isbn= 0–19–926479–1|тыраж=|ref=Oxford}} * {{кніга|аўтар= Graham Priest|загаловак= Logic. A Very Short Introduction|выдавецтва= Oxford University Press|год= 2000|старонак=128|isbn= 0-19-568262-9|тыраж=|ref=Priest}} == Спасылкі == * [http://txt.knihi.com/frahmenty/7tuzava.htm Тамара Тузава: Філасофія і Крытыка, ці крытычнасць філасофіі]{{Недаступная спасылка}} * https://abdziralovic.com/ivan-novik-belaruskaya-filasofskaya-terminalogiya-bez-belaruskix-filosafau/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230302083656/https://abdziralovic.com/ivan-novik-belaruskaya-filasofskaya-terminalogiya-bez-belaruskix-filosafau/ |date=2 сакавіка 2023 }} {{Светапогляд}} {{Раздзелы філасофіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофія| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] hg760k9br0x6zmmocq4cxiexj5tmoyf Хоцімскі раён 0 2906 5171928 5029032 2026-07-28T04:53:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171928 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Хоцімскі раён | Арыгінальная назва = | Герб = Coat of Arms of Chocimsk.svg | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статут = раён | Гімн = | Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Хоцімск]] | Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[12 лютага]] [[1935]],<br />[[30 ліпеня]] [[1966]] | Скасаванне = [[8 ліпеня]] [[1931]],<br />[[17 красавіка]] [[1962]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 75,45 %, [[руская мова|руская]] 24,0 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 37,87 %, руская 61,81 %<ref name="belstat2009" /> | Насельніцтва = 13&nbsp;057 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> | Год перапісу = 2009 | Месца па насельніцтве = 19 | Шчыльнасць = 15,14 | Месца па шчыльнасці = 14 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 91,96 %, <br /> [[рускія]] — 6,92 %, <br /> іншыя — 1,12 %<ref name="belstat2009" /> | Канфесійны склад = | Плошча = 858,87<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 19 | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Mogilev-Oblast-Hotimsk.png | Часавыпояс = +2 | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = }} '''Хо́цімскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], самы ўсходні рэгіён Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак [[Хоцімск]]. == Геаграфія == Плошча раёна складае 858,9 км². На поўначы і паўночным усходзе мяжуе з [[Ершыцкі раён|Ершыцкім раёнам]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] (працягласць мяжы — 39 км), на ўсходзе — з [[Клятнянскі раён|Клятнянскім раёнам]] (15 км), на поўдні — з [[Суражскі раён (Бранская вобласць)|Суражскім раёнам]] (44 км) [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] Расійскай Федэрацыі. На паўднёвым захадзе і захадзе мяжуе з [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёнам]] (45 км), на паўночным захадзе — з [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёнам]] (25 км) Магілёўскай вобласці. Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — 46 км, а з усходу на захад — 32 км. Раён самы ўсходні ў Рэспубліцы Беларусь. 29 сакавіка 2024 года на ўсход ад вёскі Ліпаўка адкрыты інфармацыйны знак - крайняя ўсходняя кропка Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://khotimsk.gov.by/news/raion/item/4310-v-khotimske-otkryli-turisticheskij-ob-ekt-pamyatnyj-znak-krajnyaya-vostochnaya-tochka-respubliki-belarus|title=В Хотимске открыли туристический объект – памятный знак “Крайняя восточная точка Республики Беларусь”|first=Super|last=User|website=khotimsk.gov.by|access-date=2024-04-28|archive-date=28 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240428095628/https://khotimsk.gov.by/news/raion/item/4310-v-khotimske-otkryli-turisticheskij-ob-ekt-pamyatnyj-znak-krajnyaya-vostochnaya-tochka-respubliki-belarus|url-status=dead}}</ref>. У геамарфалагічным плане тэрыторыя раёна ўваходзіць у склад Аршанска-Магілёўскага плато, водналедавіковай раўніны часоў валдайскага абледзянення, перапрацаванай водна-акумуляцыйнымі працэсамі. У мінулым значную частку тэрыторыі займалі лясы, сёння лясы займаюць 32 %. Раён размешчаны ў зоне змешаных лясоў. Асноўныя віды дзікіх жывёл па раёне: [[лось]], [[дзік]], [[казуля]], [[выдра]], бабёр, тхор цёмны, [[воўк]], норка, [[куніца]], лісіца чырвоная. Асноўныя рэкі — [[Беседзь]] з прытокамі [[Еленка (прыток Беседзі)|Еленка]], [[Альшоўка]], [[Жадунь (правы прыток Беседзі)|Жадунь]], [[Благаўка (рака)|Благаўка]], [[Войская (рака)|Войская]], [[Мурашка (рака)|Мурашка]]. Самае вялікае возера — Святое возера, якое знаходзіцца каля вёскі [[Юзяфоўка]]. У раёне створаны 10 штучных сажалак агульнай плошчай 212 га, якія выкарыстоўваюцца для патрэб гаспадарак і часткова для развядзення і лоўлі рыбы. Балоты займаюць у раёне 349 га, працягласць асушаных (меліяратыўных) каналаў 382 км. Раён мае запасы [[торф]]у — 5 радовішчаў займаюць плошчу больш 380 га. Гэта месцараджэнні: Ягаднае, Лобня, Рэначча, Воўчае, Зайцаў вугал. У раёне разведаны і часткова выкарыстоўваюцца радовішчы сапрапелі з Святога возера размешчанага на зямлі Хоцімскага лясніцтва каля в. Юзяфоўка. Яшчэ на тэрыторыі раёна разведана некалькірадовішчаў трапелу, найбуйнейшая з якіх «Стальнос», два радовішчы [[даламіт]]у каля в. Горня і в. Шаладонаўка. Адкрыты 2 радовішчы будаўнічых пяскоў каля в. Ганнаўка. У раёне ёсць таксама 6 радовішчаў [[гліна|гліны]], запасы якіх складаюць 3 тыс. 042 м³. У раёне разведаны 4 радовішчы мелу, буйнейшае — «Лазоўскае» — 0,57 млн. т. На тэрыторыі раёна знойдзены запасы фасфарытаў. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Хоцімск]]. 20 жніўня 1924 года раён падзелены на 14 сельсаветаў: [[Альшоўскі сельсавет|Альшоўскі]], [[Арлоўскі сельсавет|Арлоўскі]], [[Баханскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Баханскі (Баханоўскі)]], [[Бярозкаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Бярозкаўскі]], [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкі]], [[Васілёўскі сельсавет|Васілёўскі]], [[Вялікаліпаўскі сельсавет|Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі)]], [[Дубраўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Дубраўскі]], [[Ельненскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Ельненскі (Яльнянскі)]], [[Забялышынскі сельсавет|Забялышынскі]], [[Трасцінскі сельсавет|Трасцінскі]], [[Хоцімскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Хоцімскі]], [[Чарняўскі сельсавет|Чарняўскі]], [[Шаладонаўскі сельсавет|Шаладонаўскі]]. 21 жніўня 1925 года Шаладонаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Кацярынпольскі сельсавет|Кацярынпольскі]]. 24 верасня 1926 года Хоцімскі сельсавет скасаваны, Альшоўскі сельсавет перайменаваны ў [[Елавецкі сельсавет|Елавецкі]]. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы далучаны да [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]], Баханскі (Баханоўскі), Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Васілёўскі, Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі), Дубраўскі, Елавецкі, Ельненскі (Яльнянскі), Кацярынпольскі, Трасцінскі і Чарняўскі сельсаветы — да [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага раёна]]. 12 лютага 1935 года раён утвораны зноў, у яго склад перададзены Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы Клімавіцкага раёна; [[Батаеўскі сельсавет|Батаеўскі]], Баханскі (Баханоўскі), Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Васілёўскі, Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі), Дубраўскі, Елавецкі, Ельненскі (Яльнянскі), Кацярынпольскі, Трасцінскі і Чарняўскі сельсаветы Касцюковіцкага раёна. У 1935 годзе Кацярынпольскі сельсавет перайменаваны ў [[Першамайскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Першамайскі]]. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 20 верасня 1938 года Хоцімск атрымаў статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Васілёўскі і Дубраўскі сельсаветы, 11 сакавіка 1960 года — Арлоўскі, Елавецкі, Ельненскі і Першамайскі сельсаветы. 17 красавіка 1962 года раён скасаваны, Забялышынскі і Трасцінскі сельсаветы перададзены Клімавіцкаму раёну, Батаеўскі, Баханскі, Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Вялікаліпаўскі, Чарняўскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Хоцімск — Касцюковіцкаму раёну. 30 ліпеня 1966 года раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Хоцімск, Батаеўскі, Баханскі, Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Вялікаліпаўскі, Забялышынскі і Чарняўскі сельсаветы. 15 студзеня 1971 года ўтвораны [[Трасцінскі сельсавет]]. 20 кастрычніка 1995 года Хоцімскі раён і гарадскі пасёлак Хоцімск аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 7 верасня 2000 года ўтвораны [[Янаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Янаўскі сельсавет]], які 23 снежня 2009 года скасаваны<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-39/2010-39(003-014).pdf&oldDocPage=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 5 снежня 2011 года скасаваны Чарняўскі сельсавет<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-144/2011_144_9_46267.pdf&oldDocPage=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 5 декабря 2011 г. № 12-15 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>, 20 верасня 2013 года — Батаеўскі і Баханскі сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0060328&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 сентября 2013 г. № 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229221815/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0060328&p1=1 |date=29 снежня 2021 }}</ref>. == Дэмаграфія == Насельніцтва раёна складае 10,2 тыс. чалавек (2018 год). Станам на 2021 год усяго разам з Хоцімскам у раёне налічваецца 65 населеных пунктаў. Раён падзелены на сельскіх саветаў: [[Бярозкаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)|Бярозкаўскі]], [[Бяседавіцкі сельсавет|Бяседавіцкі]], [[Вялікаліпаўскі сельсавет|Вялікаліпаўскі]], [[Забялышынскі сельсавет|Забялышынскі]] і [[Трасцінскі сельсавет|Трасцінскі]]. На 1 студзеня 2025 года ў раёне жыло 9 425 чал., у тым ліку ў Хоцімску — 5 996<ref>''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).</ref>. == Транспарт == Праз раён праходзяць аўтадарогі Хоцімск — [[Клімавічы]] і Хоцімск — [[Касцюковічы]]. Раён звязаны аўтадарогамі мясцовага значэння са Смаленскай і Бранскай абласцямі Расіі. На мяжы знаходзяцца мытныя пункты пропуску. == Старшыні райвыканкама == * красавік 2001 — чэрвень 2005 — [[Мікалай Фёдаравіч Чэпікаў]]; * з 16 сакавіка 2020 — [[Міхаіл Мікалаевіч Куксянкоў]]. * з 27 сакавіка 2023 — [[Геварг Гарнікавіч Мелканян]]<ref name="belta">[https://blr.belta.by/president/view/upraulentsy-mjastsovaj-vertykali-dyrektary-pradpryemstvau-i-namesniki-ministrau-kadravy-dzen-u-126324-2023/ Упраўленцы мясцовай вертыкалі, дырэктары прадпрыемстваў і намеснікі міністраў. Кадравы дзень у Прэзідэнта] // [[БелТА]]. 27 сакавіка 2023</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Іван Раманавіч Брайцаў]], савецкі матэматык * [[Надзея Андрэеўна Ермакова]], Заслужаны эканаміст Рэспублікі Беларусь * [[Ерафей Васілевіч Касценіч]], расійскі хірург беларускага паходжання * [[Іван Захаравіч Сурта]], беларускі дзяржаўны дзеяч, 3-і прэзідэнт АН БССР == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{крыніцы/БелЭн|17}} == Спасылкі == * [http://region.mogilev.by/ru/node/8501 Інфармацыя на партале Магілёўскай вобласці]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_hotimsk/map.shtml Карты і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110727090819/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_hotimsk/map.shtml |date=27 ліпеня 2011 }} * [http://globustut.by/_regs/ Славутасці на партале globustut.by]{{Недаступная спасылка}} {{Хоцімскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Магілёўскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Хоцімскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Калінінская акруга|child|загаловак=Хоцімскі раён у [[Калінінская акруга|Калінінскай акрузе]] (1924—1927)}} |спіс2 = {{Магілёўская акруга|child|загаловак=Хоцімскі раён у [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] (1927—1930)}} |спіс3 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Хоцімскі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці БССР]] (1938—1962, з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Хоцімскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1966 годзе]] jsoef1m50xdwvbg5jf4weyd4a60snv2 Хуанхэ 0 2908 5171999 5142663 2026-07-28T08:21:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171999 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Хуанхэ |Нацыянальная назва = zh/黄河 |Выява = Lanzhou-rio-amarillo-d01.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 4845 |Плошча вадазбору = 752000 |Расход вады = 2571 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = 4500 |Каардынаты вытока = |Вусце = [[Бахайскі заліў]] |Месцазнаходжанне вусця = [[Жоўтае мора]] |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Жоўтае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Кітай |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Хуанхэ''' (кіт. 黄河, Жоўтая рака) — [[рака]] на ўсходзе [[Кітай|Кітая]], адна з найбольшых рэк [[Азія|Азіі]]. == Агульныя ўяўленні == Даўжыня 4845 км, плошча [[вадазбор]]у 771 тыс. км² (паводле іншых звестак, адпаведна 4670 км і 745 тыс. км²)<ref>{{Крыніцы/БелЭн|17к}}</ref>. Пачынаецца на ўсходзе [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]] на вышыні больш за 4 тыс. м, цячэ праз азёры Арын-Нур і Джарын-Нур. Скразнымі цяснінамі прарывае адгор’і [[Куньлунь|Куньлуня]] і [[Наньшань|Наньшаня]], утварае парогі і вадаспады. У сярэднім цячэнні агінае плато [[Ордас]], перасякае і размывае [[Лёсавае плато]]. Ніжэй, у глыбокіх цяснінах, прарываецца праз Шаньсійскія горы і на працягу 700 км цячэ па [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]]. Велізарная колькасць глею засмечвае рэчышча. Запаўняючы ім рэчышча, рака пачынае «перавальвацца» праз яго край. Каб суняць разлівы, людзі падсыпаюць дамбы ўсё вышэй і вышэй, і паступова рэчышча аказваецца ўзнятым над навакольнай мясцовасцю. У рэшце рэшт рака рэзка прарывае дамбы, пракладвае новае рэчышча і знаходзіць новае вусце. За апошнія 100 гадоў Хуанхэ мяняла сваё рэчышча сем разоў. Упадае ў заліў Бахайвань [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], утварае [[дэльта (рака)|дэльту]]. Адкладванне глею ў ніжнім цячэнні Жоўтай ракі ідзе з такой хуткасцю, што за гэты час яе дэльта высунулася ў мора на 20 км. Асноўныя прытокі: Датунхэ, Фыньхэ, Цыньхэ (злева), Таахэ, [[Вэйхэ]] (самы буйны), Лахэ (справа). [[File:Hukou Waterfall.jpg|thumb|left|Вадаспады Хукоў]] Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусце (частка ракі)|вусці]] 2 тыс. м³/сек. Рэжым [[мусон]]ны, летняя [[паводка]] з пад’ёмам узроўню на раўнінах на 4-5 м, у гарах — да 15-20 м. Выносіць штогод 1300 млн т наносаў. Вада мутная, жоўтая (адсюль назва). У ніжнім цячэнні ў выніку намнажэння наносаў рэчышча прыўзнята над раўнінай на 3-10 м. Для аховы ад навадненняў Xуанхэ і яе прытокі абвалаваны [[дамба]]мі (даўж. каля 5 тыс. км). Нярэдка прарывае дамбы, перамяшчае рэчышча (да 800 км), учыняе катастрафічныя паводкі. Выкарыстоўваецца для арашэння. [[ГЭС]] Люцзяся і Саньмынься. Злучана [[Вялікі канал Кітая|Вяпікім каналам]] з ракі [[Хуайхэ]]. [[Водны транспарт|Суднаходная]] на асобных участках (пераважна на Вялікай Кітайскай раўніне). Даліна Xуанхэ густа населена. На рацэ буйныя гарады: [[Ланьчжоў]], [[Баатоў]], [[Лаян]], [[Чжэнчжоў]], [[Кайфын]], [[Цзінань]]. Горад [[Дун’ін]] знаходзіцца ў дэльце вялікай ракі. У Дун’іне знаходзіцца Нацыянальны прыродны запаведнік дэльты ракі Хуанхэ агульнай плошчай 1530 км², ствараецца «горад на водна-балотных угоддзях»<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180805/1533455633-pobach-z-huanhe Побач з Хуанхэ]</ref>. == Геаграфія == Выток ракі Хуанхэ знаходзіцца недалёка ад усходняга краю [[Юйшу-Тыбецкая аўтаномная акруга|Юйшу-Тыбецкай аўтаномнай акругі]]. Крыніца — азёры [[Гуарын]] і [[Нгарын]] на заходняй ускраіне [[Гола-Тыбецкая аўтаномная акруга|Гола-Тыбецкай аўтаномная акругі]], размешчаныя высока ў гарах [[Баян-Гар]] у правінцыі [[Цынхай]] на крайнім захадзе [[Кітай|Кітая]]. Уздоўж мяжы з правінцыяй [[Ганьсу]] рака Хуанхэ звіваецца на паўночны захад і паўночны ўсход, паварочвае на поўдзень да [[Ордас]]а, а затым цячэ на ўсход праз поўнач Кітая. Басейн Хуанхэ з’яўляецца крыніцай пітной вады і вады для [[Ірыгацыя|ірыгацыі]] каля 140 мільёнаў чалавек.<ref name = "video.nytimes.com">http://video.nytimes.com/video/2006/11/17/world/1194817103057/china-s-yellow-river-part-1.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110714220939/http://video.nytimes.com/video/2006/11/17/world/1194817103057/china-s-yellow-river-part-1.html |date=14 ліпеня 2011 }}</ref> Звычайна рака дзеліцца на тры часткі. Гэта паўночны ўсход [[Тыбецкае нагор’е|Тыбецкага нагор’я]], пятля [[Ордас]] і [[Вялікая Катійская раўніна]]. === Вярхоўі === [[Файл: 5922-Daxia-River-fall-into-Liujiaxia-Reservoir.jpg | thumb|Цячэнне ракі Дайся (справа ўнізе) у вадасховішча Луцзяся на рацэ Хуанхэ]] [[Файл:Yellow river - A. Holdrinet.jpg|thumb|200px|right|Хуанхэ, каля [[Сіньхуа-Саларская аўтаномная акруга|Сюньхуа]], на ўсходзе Цынхаю]] Верхняе цячэнне ракі Хуанхэ пачынаецца ад яе вытокаў у Баян-Гар і заканчваецца ў Хекоу, [[Унутраная Манголія]], непасрэдна перад рэзкім паваротам на поўнач. Гэтая частка мае агульную даўжыню 3472 км і агульную плошчу [[басейн ракі|басейна]] 386000 км², што складае 51,4 % ад агульнай плошчы басейна ракі Хуанхэ. Верхняе цячэнне паміж гарамі Баян-Гар і Амне-Макен пераважна праходзіць праз пашы, [[балота|балоты]] і пагоркі. Верхняе цячэнне адрозніваецца крышталёвай чыстасцю [[возера|азёр]]. Два асноўных возера на гэтым участку ракі — возера Джалінг ({{lang-en | Zhaling}}, {{lang-zh | 扎陵湖}}) і возера Элінг ({{lang-en | Eling}}, {{lang-zh | 鄂陵湖}}), ёмістасцю 4,7 мільярда м³ і 10,8 мільёна м³ вады адпаведна. Размешчаныя на вышыні вышэй за 4 290 метраў над узроўнем мора, яны з’яўляюцца двума найбуйнейшымі прэснаводнымі азёрамі ў Кітаі. Існуе Нацыянальны запаведнік ''Крыніца трох рэчак'', створаны для аховы вытокаў ракі Хуанхэ, [[Янцзы]] і [[Меконг]]. Даліна цягнецца ад цясніны Ланьян у правінцыі Цынхай да цясніны [[Цынгтан]] у правінцыі [[Ганьсу]]. Па абодва бакі ракі размешчаны стромкія скалы. Паверхня вады вузкая, таму цячэнне на вяршыні вельмі хуткае. Ёсць 20 цяснін, найбольш вядомыя з якіх [[Лонян]], Бапан і Цінтан. Хуткае цячэнне ўверсе робіць яго лепшым месцам для [[ГЭС]]. Пасля цясніны Цінтан рака ўпадае ў шырокія раўніны [[Іньчуань (раўніна)|Іньчуань]] і [[Хэтай (раўніна)|Хэтай]]. У гэтым рэгіёне ў асноўным [[пустыня]] і [[луг]]і, шмат [[прыток]]аў. Плынь павольная. Гэта гістарычна самая важная арашальная раўніна ўздоўж ракі Хуанхэ. === Сярэдняе цячэнне === Частка ракі Хуанхэ паміж Унутранай Манголіяй і [[Чжэнчжоу]] (правінцыя [[Хэнань]]) з’яўляецца сярэднім цячэннем ракі. Яе даўжыня складае 1206 км, а плошча [басейна ракі] — 344 000 км², што складае 45,7 % ад агульнай. Па сярэднім цячэнні ракі Хуанхэ ўпадае 30 буйных прытокаў, і расход вады на гэтым этапе павялічваецца на 43,5 %. У сярэднім цячэнні рака Хуанхэ працякае праз [[Лёсавае плато]], дзе адбываецца значная эрозія. Высокі гадавы ўзровень [[глей|глею]], что скідаецца ў Хуанхэ, склаў у 1933 годзе 310 мільёнаў тон. Самы высокі ўзровень канцэнтрацыі глею быў зафіксаваны ў [[1977]] і склаў 920 кг/м³. Рака ў сярэднім цячэнні мінае доўгі шэраг суцэльных далін. Закладзеныя тут вялікія гідрадынамічныя рэсурсы робяць гэты раён другім найбольш прыдатным раёнам для стварэння [[ГЭС]]. Тут таксама знакаміты вадаспад Хукоў {{{lang-en | {{iw | Hukou Waterfall}}}}, {{lang-zh | [[: zh: 壶口 瀑布|壶口瀑布]]}}). === Ніжняе цячэнне === Ніжняе цячэнне, якое цягнецца ад Чжэнчжоў да [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], складае 786 км. Тут, перш чым упасці ў мора, яна цячэ на паўночны ўсход праз Вялікую Кітайскую раўніну. Плошча басейна ракі на гэтай тэрыторыі складае 23 000 км², што складае 3 % ад агульнай плошчы. Гэта колькасць не такая вялікая з-за малой колькасці прытокаў; амаль усе рэкі на поўдзень ад Хуанхэ ўпадаюць у [[Хуайхэ]], а на поўнач — у [[Хайхэ]]. Агульнае памяншэнне вышыні ў ніжнім цячэнні складае 93,6 метра, пры сярэднім ухіле 0,012 %. Глей, які выцякае сюды з сярэдняга цячэння, асядае тут, падымаючы паводкі. Пры будаўніцтве плацін у 2000-я гады празмернае заіленне падняло рэчышча ракі на некалькі метраў над навакольнымі землямі. У [[Кайфэн]]е ({{lang-en | Kaifeng}}, {{lang-zh | [[: zh: 開封|開封]]}}) Хуанхэ ўзвышаецца на 10 метраў над узроўнем навакольных зямель<ref>{{Cite web |url=http://www.cis.umassd.edu/~gleung/geofo/geogren.html |title=Yellow River: Geographic and Historical Settings {{ref-en}} |accessdate=12 липня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101030041743/http://www.cis.umassd.edu/~gleung/geofo/geogren.html |archivedate=30 жовтня 2010 |url-status=dead }}</ref>.. Упадае ў [[Бахайскі заліў]] Жоўтага мора. == Паводкі == Хуанхэ — адна з некалькіх рэк, якія маюць важнае значэнне для існавання Кітая. Разам з тым, аднак, праз некалькі надзвычайных [[паводка|паводак]] і [[стыхійнае бедства|стыхійных бедстваў]] у рэгіёне за ўвесь час загінулі мільёны чалавек. Сярод самых смяротных была [[паводка Хуанхэ 1344 года|паводка 1344 года]] за часам панавання [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]], а таксама [[паводка Хуанхэ 1887 года|паводка 1887 года]] за часам [[Імперыя Цын|дынастыі Цын]], у выніку якой загінула ад 900 тысяч да 2 мільёнаў чалавек, і [[паводка Хуанхэ 1931 года|паводка 1931 года]], якая была часткай вялікай паводкі ў тым годзе і ахвярамі якой у выніку сталі 1—4 мільёны чалавек<ref>White, Matthew (2012). ''«The Great Big Book of Horrible Things»''. W. W. Norton. — С. 47. — ISBN 9780393081923.</ref>. Неадменным фактарам паводкі з’яўляецца вялікая колькасць дробназярністых [[лёс (горная парода)|лёсаў]], якія выносяцца ракой з [[Лёсавае плато|Лёсавага плато]] і бесперапынна адкладаюцца па дне рэчышча Хуанхэ. [[Седыментацыя]] прыводзіць да павольнага назапашвання пароды. Гэтыя падводныя натуральныя плаціны, утвораныя ў выніку гэтага працэсу, непрадказальныя і ўвогуле непрыкметныя. У рэшце рэшт, велізарная колькасць вады павінна знайсці новы шлях да мора, прымушаючы рэчышча змясціцца да шляху найменшага супраціву. Калі гэта адбываецца, асабліва ў рэгіёне [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніны]], то сельскагаспадарчыя землі, гарады і мястэчкі змываюцца на шляху працякання ракі. Традыцыйная кітайская рэакцыя, такая як будаўніцтва на ўсё больш вышэйшых узроўнях уздоўж берагоў, часам таксама спрыяла ўзмацненню паводак, калі паводкавая вада не магла сцячы назад у рэчышча пасля звычайнай паводкі. Рэчышча ракі, у выніку, часам магло ссунуцца вышэй за прылеглую вёску. Іншым фактарам разбуральных паводак былі абвалы ільдовых плацін ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]], якія суправаджаліся раптоўным вызваленнем велізарнай колькасці талай вады. У ХХ стагоддзі адбылося адзінаццаць такіх буйных паводак, кожная з якіх выклікала велізарныя страты сярод насельніцтва і маёмасці. У наш час выбуховыя рэчывы, выкінутыя з самалётаў, выкарыстоўваюцца для разбурэння ільдовых плацін, перш чым яны становяцца небяспечнымі<ref>[https://www.strategypage.com/htmw/htpeace/articles/20110329.aspx ''«The Ice Bombers Move Against Mongolia»'']. Strategy Page.</ref>. Да таго, як сучасныя плаціны пачалі будавацца ў Кітаі, Хуанхэ была вельмі схільная да паводак. За 2540 гадоў з 595 года да н. э. да 1946 года н. э., як лічыцца, рака падтоплівала наваколле 1593 разы, змяніўшы плынь свайго рэчышча 26 разоў агулам і дзевяць разоў сур’ёзна<ref>Tregear, T. R. (1965) ''«A Geography of China»''. — С. 218—219.</ref>. Гэтыя паводкі ўключаюць у сябе адны з самых смяротных прыродных катастроф у гісторыі, якія калі-небудзь былі зафіксаваныя. Да ўзнікнення сучасных сродкаў ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў, паводкі знішчалі насельніцтва не толькі праз вымыванне будынкаў і населеных пунктаў, але і праз голад і [[хвароба|хваробы]], якія рушылі пасля паводкі праз знішчэнне пасеваў і стварэнне антысанітарных умоў<ref>[https://web.archive.org/web/20140213222022/http://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/index.html ''«Flooding and communicable diseases fact sheet»'']. World Health Organization.</ref>. == Гісторыя змен ракі == Рака надзвычай схільная да [[паводка|паводак]] — 1593 разы за апошнія 3000-4000 гадоў, у той час як яе [[рэчышча]] змянілася 12 разоў (прынамсі 5 маштабных змяненняў) з 602 года да нашай эры да нашага часу. Гэтыя змены ў цячэнні адбываюцца з-за вялікай колькасці [[Лёс (парода)|лёсавых]] наносаў, якія пераносяцца ракой і пастаянна асядаюць на дне рэчышча ракі. Гэта асяданне выклікае ўтварэнне прыродных плацін, якія павольна растуць. І, такім чынам, велізарная колькасць вады вымушана знаходзіць новыя шляхі да мора, выклікаючы паводкі ў новай даліне. Паводкі былі непрадказальныя, што ўскладняла вядзенне сельскай гаспадаркі. === Старажытныя часы === Гістарычныя карты [[дынастыя Цынь|дынастыі Цынь]] <ref>{{Cite web |url=http://homepages.stmartin.edu/fac_staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG |title=Карта дынастыі Цынь |access-date=8 сакавіка 2022 |archive-date=23 лістапада 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123035038/http://homepages.stmartin.edu/Fac_Staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG |url-status=dead }}</ref> 221—206 гг. да н.э. паказваюць, што рака Хуанхэ ў гэты час працякала значна далей на поўнач ад яе сучаснага рэчышча. Гэтыя карты паказваюць, што пасля перасячэння Лаяна Хуанхэ працякала уздоўж мяжы паміж [[Шаньсі]] і [[Хэнань]], а затым уздоўж мяжы паміж [[Хэбэй]] і [[Шаньдун]]ам, перш чым патрапіць у Бахайскі заліў каля сучаснага [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]]. Такім чынам, рака змяніла сваё рэчышча ў 602 г. да н.э. Кажуць, што вялікія паводкі сталі прычынай падзення [[дынастыя Сінь|дынастыі Сіньі]](9 — 23 н.э.), калі рака зноў змяніла сваё рэчышча з поўначы, каля [[Цяньцзінь|Цяньцзіня]], на поўдзень на [[Шаньдун (паўвостраў)|Шаньдунскі паўвостраў]]. === Сярэднявечча і Новы час === Значная змена рэчышча ў 1194 прывяла да таго, што рака Хуанхэ заняла рэчышча [[Хуайхэ]] на працягу наступных 700 гадоў. Гразь ракі Хуанхэ перакрыла вусце ракі Хуайхэ, што выклікала паводку, у выніку якой тысячы засталіся без даху над галавой. Хуанхэ ўзяла сваё цяперашняе рэчышча ў [[1897]], а таго яшчэ раз яго змяніўшы ў [[1855]]. У цяперашні час рака Хуанхэ працякае праз [[Цзінань]], сталіцу правінцыі Шаньдун, і ўпадае ў Бахайскі заліў, але ўсходнія абрысы ракі шмат разоў вагаліся з поўначы на поўдзень ад паўвострава Шаньдун.<ref>Needham, Joseph. (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 1, Introductory Orientations''. Taipei: Caves Books. Ltd. Page 68.{{ref-en}}</ref> За апошнія 700 гадоў цячэнне ракі некалькі разоў мянялася паміж рэчышчам Хуайхэ і першапачатковым шляхам ракі Хуанхэ. Далейшае назапашванне адкладаў глею было настолькі вялікім, што Хуайхэ не змагла цячы ў сваім гістарычным рэчышчы пасля таго, як рака Хуанхэ ў апошні раз вярнулася ў сваё паўночнае рэчышча ў [[1897]]. Замест гэтага яго воды цяклі да возера Гонцэгу, а затым на поўдзень да ракі Янцзы. Некаторыя з паводак ракі з’яўляюцца аднымі з найгоршых стыхійных бедстваў у гісторыі. Невялікае павышэнне ўзроўню вады азначае поўнае затапленне вялікіх плошчаў сушы. Калі адбываецца паводка, частка насельніцтва гіне спачатку ад утаплення, затым ад распаўсюджвання хвароб і наступнага голаду. У 1887 падчас паводкі ракі Хуанхэ на [[Вялікая Кітайская раўніна|ПВялікай Кітайскай раўніне]], паводле ацэнак, загінулі ад 900 000 да 2 000 000 чалавек.<ref name="internationalrivers.org">[http://internationalrivers.org/files/Deluge2007_full.pdf Міжнародны даклад па рэках, «Перад патопам» 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704083330/http://internationalrivers.org/files/Deluge2007_full.pdf |date=4 липня 2008 }}{{ref-en}}</ref> === Наш час === Паводле розных ацэнак, ад 1 000 000 да 4 000 000 чалавек загінулі ў выніку паводкі на рацэ Хуанхэ 1931 года на [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]].<ref name="internationalrivers.org"/> [[9 чэрвеня]] 1938, падчас [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Другой кітайска-японскай вайны]], войскі [[Гаміньдан]]а на чале з [[Чан Кайшы]] прарвалі плаціны, якія стрымлівалі раку каля вёскі Хуайюанку ў правінцыі Хэнань, што выклікала тое, што называлі «вайной стыхійных бедстваў». Мэтай аперацыі было спыніць прасоўванне японскіх войскаў, вызнаючы стратэгію «выкарыстання вады ў якасці замены салдат» (yishui daibing). Паводка ахапіла плошчу 54 000 км2 і забрала жыцця ад 500 000 да 900 000 мясцовых жыхароў, а колькасць загінулых японскіх салдат невядомая. Паводка перашкодзіла японскай арміі захапіць горад Чжэнчжоу, але не перашкодзіла ім дасягнуць сваёй мэты па захопу [[Ухань|Уханя]], горада, які тады быў часовай сталіцай Кітая.<ref>Diana Lary, "The Waters Covered the Earth: China’s War-Induced Natural Disaster, " in Mark Selden and Alvin Y. So, ed., War and State Terrorism: The United States, Japan, and the Asia-Pacific in the Long Twentieth Century (Rowman & Littlefield, 2004): 143—170.{{ref-en}}</ref> Яшчэ адна гістарычная прычына разбуральных паводак — замярзанне вярхоўяў ракі ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]] з утварэннем ледзяных плацін, якое суправаджаецца раптоўным выкідам велізарнай колькасці затрыманай вады. За апошняе стагоддзе было 11 такіх буйных паводак, кожная з якіх прывяла да вялізных чалавечых ахвяр і страт маёмасці. У цяперашні час ледзяныя дамбы разбураюцца шляхам бамбавання іх з самалётаў, перш чым яны стануць небяспечнымі. == Народна-гаспадарчае выкарыстанне == Хуанхэ актыўна выкарыстоўваецца для арашэння сельскагаспадарчых угоддзяў. На рацэ пабудаваны шэраг ГЭС. Вялікім каналам злучаны з рэкамі Хуайхэ і Янцзы. Рака Хуанхэ суднаходная ў некаторых раёнах, у асноўным на [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніне]]. Даліна ракі густанаселеная. Сярод гарадоў, размешчаных на яе берагах, найбуйнейшыя [[Ланьчжоў]], [[Іньчуань]], [[Баатоў]], [[Лаян]], [[Чжэнчжоў]], [[Кайфэн]], [[Цзінань]]. === Электрастанцыі === [[Файл:6058-Liujiaxia-Dam.jpg|thumb|right|ГЕС [[Люцзяся]], павет [[Юнцзін]], [[Лінься-Хуэйская аўтаномная акруга]]]] * ГЭС «Саньмэнься» ({{lang-en|{{iw|Sanmenxia Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:三门峡水利枢纽|三门峡水利枢纽]]}}) ([[1960]]) * ГЭС «Саншынгон» ({{lang-en|Sanshenggong}}, {{lang-zh|三盛公水利枢纽}}) ([[1966]]) * ГЭС «Цясніна Цынтон» ({{lang-en|Qingtong Gorge}}, {{lang-zh|青铜峡水利枢纽}}) ([[1968]]) * ГЭС «Люцзяся» (цясніна Люцзя) ({{lang-en|{{iw|Liujiaxia Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:刘家峡水电站|刘家峡水电站]]}}) ([[1974]]) * ГЭС «Ліцзяся» ({{lang-en|{{iw|Lijiaxia Dam}}}}) ([[1997]]) * ГЭС «Янгуся» (цясніна Янху) ({{lang-en|Yanguoxia Dam}}, {{lang-zh|盐锅峡水利枢纽}}) ([[1975]]) * ГЭС «Цяньцяа» ({{lang-en|Tianqiao}}, {{lang-zh|天桥水利枢纽}}) ([[1977]]) * ГЭС «Бапанся» (цясніна Бапан) ({{lang-en|Bapanxia Dam}}, {{lang-zh|八盘峡水利枢纽}}) ([[1980]]) * ГЭС «Лондзянся» ({{lang-en||Longyangxia Dam}}, {{lang-zh|[[:zh:龙羊峡水库|龙羊峡水库]]}}) ([[1992]]) * ГЭС «Цясніна Да» ({{lang-en|Da Gorge}}, {{lang-zh|大峡水利枢纽}}) ([[1998]]) * ГЭС «Цясніна Лі» ({{lang-en|Li Gorge}}, {{lang-zh|李家峡水电站}}) ([[1999]]) * ГЭС «Ваньцзячжай» ({{lang-en|{{iw|Wanjiazhai Dam}}}}, {{lang-zh|万家寨水利枢纽}}) ([[1999]]) * ГЭС «Сяаланьдзі» ({{lang-en|{{iw|Xiaolangdi Dam}}}}, {{lang-zh|[[:zh:小浪底水利枢纽|小浪底水利枢纽]]}}) ([[2001]]) * ГЭС «Ласіва» ({{lang-en|Laxiwa Dam}}, {{lang-zh|[[:zh:李家峡水库|李家峡水库]]}}) ([[2010]]) == Забруджванне == [[25 лістапада]] [[2008]] быў апублікаваны Даклад аб рацэ Хуанхэ, у якім гаворыцца, што моцнае забруджванне зрабіла адну траціну ракі непрыдатнай нават для сельскагаспадарчага або прамысловага выкарыстання. Такое забруджванне адбываецца за кошт скіду ў ракі адкідаў заводаў і фабрык, а таксама павелічэння аб’ёмаў сцёкавых вод ад хутка растучых гарадоў..<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/environment/2008/nov/25/water-china|title= One-third of China's Yellow River 'unfit for drinking or agriculture' Factory waste and sewage from growing cities has severely polluted major waterway, according to Chinese research|last=Tania Branigan |date=25 листопада 2008|publisher=guardian.co.uk|accessdate=2009-03-14}}</ref> Камісія па ахове Жоўтай ракі у [[2007]] абследавала больш за 8 384 міль ракі і яе прытокаў і выявіла, што ў 33,8 % выпадкаў стан ракі выявіўся горшым у параўнанні з 5-м узрознем. У адпаведнасці з экалагічнымі крытэрыямі, якія выкарыстоўваюцца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый, вада 5-га ўзроўню непрыдатная для піцця, прамысловага выкарыстання і нават сельскай гаспадаркі. У паведамленні адзначаецца, што аб’ём адходаў і сцёкавых вод, скінутых у рачную сістэму, склаў 4,29 млрд тон. Прамысловыя прадпрыемствы скінулі ў раку 70 % усіх забруджвальных рэчываў, хатнія гаспадаркі — 23 % і крыху больш за 6 % — іншыя. == Хуанхэ ў культуры == [[Файл:MotherHuanghe2.jpg|right|thumb|Манумент «Рака-Маці» ў [[Ланьчжоў]]]] Традыцыйна лічыцца, што кітайская цыілізацыя зарадзілася ў басейне ракі Хуанхэ. Кітайцы называюць раку «Маці-рака» і «калыска [[Кітайская цывілізацыя|Кітайскай цывілізацыі]]». На працягу доўгай гісторыі Кітая рака Хуанхэ лічылася як дабраславеннем Кітаю, так і праклёнам, і яе называлі як «Гонарам Кітаю», так і «Горам Кітаю»<ref>Berkshire encyclopedia of China, page 1125 ISBN 978-0-9770159-4-8 {{ref-en}}</ref>. У ранняй кітайскай літаратуры рака Хуанхэ згадваецца як «Хэ» ({{lang-zh | 河}}). Гэтае слова ў сучаснай мове стала азначаць проста «рака». Назва «Жоўтая рака» ({{lang-zh|[[:zh:黃河|黃河]]}}) упершыню згадваецца ў [[хроніка|хроніцы]] Ханшу, напісанай пасля [[Імперыя Хань|дынастыі Хань]] {{{lang-zh| [[:zh:汉朝|汉朝]]}}) (206 г. да н.э. — 9 год н.э.). Назва «Жоўтая рака» апісвае звычайны жоўты колер каламутнай вады ў нізоўях ракі, выкліканы размытай вадой лёсамі. Хуанхэ часам паэтычна называюць "мутным патокам. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * Sinclair, Kevin. 1987. ''The Yellow River: A 5000 Year Journey Through China''. (Based on the television documentary). Child & Associates Publishing, Chatswood, Sydney, Australia. ISBN 0-86777-347-2 {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20140117034036/http://fotoklumba.lviv.ua/?p=1547 Хуанхэ] {{ref-uk}} * [https://web.archive.org/web/20110707043028/http://www.yellowriver.gov.cn/eng/ Yellow River Conservancy Commission: Yellow River] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20051201011922/http://www.cis.umassd.edu/~gleung/ Yellow River] {{ref-en}}. * [http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html First raft descent of the Yellow River from its source in Qinghai to its mouth (1987)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090417072532/http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html |date=17 красавіка 2009 }} {{ref-en}}. * [http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/stop-climate-change/our-work/expeditions/yellow-river-at-risk Yellow River at risk — Greenpeace China] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081013195555/http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/stop-climate-change/our-work/expeditions/yellow-river-at-risk |date=13 кастрычніка 2008 }} {{ref-en}} * [http://www.delight.eoc.dlr.de/ The DELIGHT Project, Delta Information System for Geoenvironmental and Human Habitat Transition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107013340/http://www.delight.eoc.dlr.de/ |date=7 лістапада 2017 }} * [http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html Climate Change Impacts and Adaptation Strategies in the Yellow River Basin – UNESCO report] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171106064936/http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html |date=6 лістапада 2017 }} * {{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/11387/ |title=Illustrations of Guarding the Yellow River |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=wdl.org |year=1644 |publisher=[[World Digital Library]] |access-date=8 сакавіка 2022 |archive-date=13 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513035044/http://www.wdl.org/en/item/11387/ |url-status=dead }} * [http://www.wdl.org/en/item/11388/ Illustrated Work on the Storage and Drainage Activities at the Lakes and Rivers of the Yellow River and the Grand Canal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140513045055/http://www.wdl.org/en/item/11388/ |date=13 мая 2014 }} * [http://www.wdl.org/en/item/11390/ General Atlas Depicting the Conditions of the Yellow River Dykes in Henan Province]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Хуанхэ| ]] [[Катэгорыя:Рэкі Кітая]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Жоўтае мора]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] pw1w1k7oa8a0vy6jaf2sdfdf1ziwaix Харватыя 0 10953 5171874 4919726 2026-07-27T22:36:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171874 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Дзяржава |Беларуская назва = Рэспубліка Харватыя |Арыгінальная назва = Republika Hrvatska |Родны склон = Харватыі |Сцяг = Flag of Croatia.svg |Герб = Coat of arms of Croatia.svg |Замест герба = |Дэвіз = |Назва гімна = Lijepa naša domovino |Аўдыё = Lijepa_nasa_domovino_instrumental.ogg |Форма кіравання = [[Парламенцкая рэспубліка]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = EU-Croatia.svg |На карце2 = |Мова = [[Харвацкая мова|Харвацкая]] |Заснавана = [[VIII стагоддзе]] |Дата незалежнасці = [[25 чэрвеня]] [[1991]] |Незалежнасць ад = [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] |Сталіца = [[Заграб]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Заграб]], [[Спліт]], [[Рыека]], [[Осіек]] |Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Харватыі|Прэзідэнт]] <br/> [[Старшыня Урада Харватыі|Старшыня Урада]] <br/> [[Старшыня Сабара]] |Кіраўнікі = [[Зоран Міланавіч]] <br/> [[Андрай Пленкавіч]] <br/> [[Ёсіп Лека]] |Месца па плошчы = 126 |Плошча = 56.594 |Працэнт вады = 1,09 |Этнахаронім = [[Харваты]] |Месца па насельніцтву = 124 |Насельніцтва = 4.284.889<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2011/SI-1441.pdf Вынікі перапісу 2011]</ref> |Год ацэнкі = 2011 |Насельніцтва па перапісу = |Год перапісу = |Шчыльнасць насельніцтва = 75,8 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = 80,620 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2014 |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 18.314 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = 61,280 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2014 |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 13.920 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = 0,805 |Год разліку ІРЧП = 2013 |Месца па ІРЧП = 47 |Узровень ІРЧП = вельмі высокі |Авіякампанія = |Дамены = [[.hr]], [[.eu]] |ISO = HR |Тэлефонны код = 385 |Часавы пояс = +1 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Харватыя''' ({{lang-hr|Hrvatska}} {{IPA|[xř̩ʋaːtskaː]}}) — [[Заходнія Балканы|заходне-балканская]] дзяржава. Форма кіравання — [[парламенцкая рэспубліка]]. Назва вынікае з этноніма народа — [[харваты]]. Сталіца і найбуйнейшы горад — [[Заграб]]. Мяжуе на паўночным-захадзе са [[Славенія]]й, на паўночным-усходзе — з [[Венгрыя]]й і [[Сербія]]й, на поўдні — з [[Боснія і Герцагавіна|Босніяй і Герцагавінай]] і [[Чарнагорыя]]й; на захадзе абмываецца [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]]. Член [[Еўрасаюз]]а з 2013 года. З 1 студзеня 2023 года Харватыя ўваходзіць у [[Шэнгенская зона|Шэнгенскую зону]] і [[Еўразона|Еўразону]]. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Харватыі}} Славянскія плямёны [[харваты|харватаў]], якія далі пачатак харвацкай нацыі, мігравалі да ўсходняга ўзбярэжжа Адрыятычнага мора ў VII стагоддзі. Неўзабаве [[Каралеўства Харватыя (925—1102)|Харвацкае каралеўства]] стала адным з мацнейшых у рэгіёне, але ў 1102 годзе праз дынастычны крызіс краіна трапіла ў залежнасць ад [[Каралеўства Венгрыя|Каралеўства Венгрыі]]. У сярэдзіне XV стагоддзя венгерскі ўплыў на поўначы краіны змяніўся турэцкім, у той час як [[Далмацыя]] патрапіла пад кантроль [[Венецыянская рэспубліка|Венецыі]]. Пры гэтым [[Дуброўніцкая рэспубліка]] заставалася ў асноўным незалежнай. У 1526 годзе Харватыя заключыла саюз з імперыяй [[Габсбургі|Габсбургаў]] для супрацьдзеяння турэцкай экспансіі. У перыяд з [[1797]] па [[1815]] г. [[Істрыя]], Далмацыя і [[Дуброўнік]] увайшлі ў склад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] у [[1918]] годзе Харватыя ўвайшла ў склад [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў]], хоць Істрыя, [[Рыека]] і [[Задар]] знаходзіліся пад уладай [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]]. У 1929 годзе дзяржава была перайменавана ў [[Каралеўства Югаславія]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] пад кіраўніцтвам [[Антэ Павеліч]]а была створана пранацысцкая [[Незалежная Дзяржава Харватыя]] ([[усташы]]). Пад націскам камуністычна настроеных партызанскіх атрадаў [[Ціта|Іосіпа Броза Ціта]] рэжым Павеліча быў скінуты, а [[Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя]] ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|СФРЮ]]. У [[1991]] годзе Харватыя абвясціла незалежнасць. Абвяшчэнне незалежнасці Харватыяй і [[Славенія]]й стала пачаткам [[Распад Югаславіі|распаду СФРЮ]], пачалася [[вайна ў Харватыі]], якая доўжылася да канца [[1995]] г. Канчаткова цэльнасць краіны адноўленая ў 1998 годзе. Першым прэзідэнтам новай незалежнай Харватыі быў [[Франьё Туджман]]. == Палітычная структура == {{main|Палітычная структура Харватыі}} == Геаграфія == {{main|Геаграфія Харватыі}} Тэрыторыя краіны мае мае выгнутую канфігурацыю. Адзін з бакоў, утвораны рэкамі [[Мура]], [[Драва]] і [[Дунай]] на поўначы і [[Сава (рака)|Сава]] на поўдні, цягнецца на ўсход да [[Сербія|Сербіі]]. Другі бок, абмежаваны [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]] і гарой [[Дзінара]], цягнецца на поўдзень да [[Котарскі заліў|Котарскага заліва]]. [[Выява:Croatia topo.jpg|thumb|злева|Тапаграфічная карта Харватыі]] ''Славонія'' — раўнінная тэрыторыя паміж рэкамі Драва, Дунай і Сава (з'яўляецца часткай [[Сярэднедунайская нізіна|Сярэднедунайскай нізіны]]). На паўднёвы-захад ад яе размешчаны горны ланцуг выпняковых Дынарскіх Альпаў, выцягнутая ўздоўж узбярэжжа Адрыятычнага мора: самая высокая кропка — гара ''Цынцар'' (2 085 м). У ''Істрыі'' так сама пераважае раўнінны рэльеф. Здараюцца [[землетрасенне]]ы. Берагавая лінія Адрыятычнага мора значна парэзаная. Уздоўж берага шмат скалістых астраўкоў (агулам 1 185). У Славоніі і Малай Харватыі ўмерана-кантынентальны [[клімат]] з цёплым летам (+20&nbsp;°C — +23&nbsp;°C) і прахалодай зімой (-1&nbsp;°C — +3&nbsp;°C); у Далмацыі і Істрыі — міжземнаморскі субтрапічны клімат з цёплым, амаль без дажджоў летам (+25&nbsp;°C) і мяккай дажджлівай зімой (+8&nbsp;°C). У зімку пераважае халодны паўночна-усходні вецер «''бура''». У Дынарскіх Альпах клімат горны, з умераным цёплым летам, умерана халоднай зімой і шматлікімі ападкамі. На ўсходзе і поўначы выпадае 700—1000 мм, на Адрыятычным узбярэжжы — 800—1500 мм ападкаў штогод. Галоўныя рэкі — Сава, Драва, Дунай і Купа. Самае вялікае возера — [[Вранска]]. У паўночнай частцы краіны пераважаюць [[дуб]]овыя і [[ліпа]]выя лясы; у Славоніі — лесастэпы і [[стэп]]ы; на Адрыятычным узбярэжжы і астравах — субтрапічная расліннасць; у гарах — дубова-[[граб]]авыя, [[бук]]авыя і [[Сасна|сасновыя]] лясы. Апрацоўваемыя землі займаюць каля 25 % тэрыторыі краіны, пасвішчы — 22 %. У лясах жывуць [[воўк|волкі]], [[Мядзведзь буры|мядзведзі]], [[алень|алені]], [[казуля|казулі]], [[дзік]]і, [[ліса|лісы]], [[фазан]]ы, [[Дзікая качка|дзікія качкі]]. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Харватыі}} Харватыя мае развітую рыначную [[Эканоміка|эканоміку]]. Звесткі [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага Валютнага Фонду]] сведчаць пра тое, што [[СУП]] краіны склаў у 2011 годзе 80,3 млрд. [[долар]]аў, ці 18 191 долараў на чалавека. Агенцтва Еўрастат сведчыць, што ў 2010 годзе ў Харватыі СУП на чалавека складае каля 61 % ад сярэдняга значэння па [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскаму Звязу]]. Сярэдні заробак у краіне склаў у ліпені 2012 года 5 492 куны (912 долараў) за месяц, а ''Міжнародная Прафсаюзная арганізацыя'' ацэньвае беспрацоўе ў Харватыі на ўзроўні 9,1 %. У 2010 годзе большая частка эканомікі краіны складаецца з сектара паслуг (66 %), [[прамысловасць]] складае 27,2 %, [[сельская гаспадарка]] — 6,8 %. Прамысловасць у асноўным прадстаўленая караблебудаўніцтвам, перапрацоўкай харчавання, фармацэўтыкай, інфармацыйнымі тэхналогіямі, біяхіміяй і дрэваапрацоўкай. У 2010 годзе харвацкі экспарт склаў 64,9 млрд кунаў (8,65 млрд еўра), а імпарт 110,3 млрд кунаў (14,7 млрд еўра). Самым буйным знешнегандлёвы партнёрам краіны з'яўляецца Еўрапейскі Саюз. Прыватызацыя і развіццё эканомікі краіны пачалося з фарміравання новага ўрада Харватыі, і канчаткам грамадзянскай вайны 1991 года. Наступствам вайны стала значнае разбурэнне інфраструктуры, асабліва турыстычнай галіны. У 1993 годзе, у параўнанні з 1989 годам СУП краіны скараціўся на 40,5 %. У наш час каля 40 % валавога прыбытку Харватыі забяспечваюць прадпрыемствы дзяржаўнай уласнасці. Значнай праблемай застаецца карупцыйнасць дзяржаўнай сістэмы кіравання. У 2011 годзе Харватыя заняла 66 месца па ўзроўню карупцыі. Іншай буйной праблемай эканомікі краіны з'яўляецца буйныя знешнія запазычанасці, якія складаюць больш за 34 млрд еўра ці 89,1 СУП краіны. == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва — 4 млн 700 тыс. Нацыянальны склад, паводле перапісу насельніцтва 2001 г.: * [[харваты]] (89,6 %), * [[сербы]] (4,5 %), * [[баснійцы]] (0,5 %), * [[венгры]] (0,5 %), * [[славенцы]] (0,3 %), * [[румыны]] (0,2 %), * [[албанцы]] (0,1 %), * [[чарнагорцы]] (0,1 %) * іншыя (4,1 %). Рэлігія — * каталікі (87,8 %), * праваслаўныя (4,4 %) * іншыя хрысціяне (0,4 %) * мусульмане (1,3 %) * іншыя (0,9 %) * атэісты (5,2 %) == Узброеныя сілы == {{main|Узброеныя сілы Харватыі}} == Культура == {{main|Культура Харватыі}} == Беларуска-харвацкія адносіны == Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Харватыя ўсталяваныя [[25 верасня]] [[1992]] года. З красавіка 2009 года Пасол Рэспублікі Харватыя ў Расійскай Федэрацыі акрэдытаваны ў Рэспубліцы Беларусь па сумяшчальніцтву. Пасол Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы У. І. Варанецкі ўручыў даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Харватыя Ёсіпавічу 20 снежня 2011 года. Двухбаковы палітычны дыялог паміж Беларуссю і Харватыяй ажыццяўляўся ў апошнія гады шляхам правядзення двухбаковых кансультацый паміж знешнепалітычнымі ведамствамі (у 2001, 2003 і 2011 гадах), а таксама двухбаковых сустрэч падчас розных міжнародных мерапрыемстваў. У лістападзе 1998 года ў рамках саміту кіраўнікоў урадаў краін — членаў Цэнтральна-Еўрапейскай Ініцыятывы (ЦЕІ) адбылася сустрэча Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь з Прэм'ер-міністрам Харватыі. У чэрвені 2000 года ў рамках міністэрскай канферэнцыі ЦЕІ адбылася сустрэча Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь з Міністрам замежных спраў Рэспублікі Харватыя. 8-10 сакавіка 2010 года адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь дэлегацыі дзелавых колаў Харватыі на чале з віцэ-прэзідэнтам Эканамічнай палаты Харватыі. == Цікавыя факты == * З Харватыі пайшла мода на нашэнне [[гальштук]]аў, а таксама само слова «гальштук» у некаторых мовах. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|трыццацігадовай вайны]] французам спадабалася, як харвацкія вершнікі вязалі на шыю хусткі. Распавядаюць, што французы паказвалі на грудзі харватам і пыталі, «што гэта такое?». Харваты думалі, што іх пытаюць «хто ты такі?» і адказвалі «харват». Так з'явілася [[Французская мова|французскае]] слова «Cravate» («гальштук»). З французскай гэтае слова перавандравала ў шматлікія еўрапейскія мовы. * У харвацкай пісьменнасці нараўне з лацінкай доўга захоўвалася [[глаголіца]]. Яшчэ ў 18-м стагоддзі па ўрачыстых выпадках узводзілі каменныя пліты, спярэшчаныя глаголіцай. == Вядомыя асобы == * [[Дубраўка Уграшыч]] * [[Ядранка Косар]] * [[Алаізій Стэпінац]] == Гл. таксама == * [[Спіс каралёў Харватыі]] * [[Азначнік аўтамабільных нумароў Харватыі]] * [[Курорты Харватыі]] * [[Осіек|Горад Осіек]] * [[Скрадзін|Горад Скрадзін]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.burger.si/Croatia/IndexCroatia.html Віртуальная Харватыя — 360° панарамы харвацкіх гарадоў і нацыянальных паркаў] * [http://traveling.by/country/croatia/details Харватыя на беларускім Партале падарожжаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090910074943/http://traveling.by/country/croatia/details |date=10 верасня 2009 }} * [http://www.horvatia.info Харватыя iнфo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210304214452/http://www.horvatia.info/ |date=4 сакавіка 2021 }} {{краіна ў тэмах |краіна = Харватыя |краіны = Харватыі |краіне = Харватыі |выява = {{сцяг Харватыі|35px}} }} {{Краіны Еўропы}} {{Славянскія краіны}} {{НАТО}} {{КБЮ}} {{Краіны ля Міжземнага мора}} {{Краіны Балканскага паўвострава}} {{Еўрапейскі Саюз}} {{Міжземнаморскі Саюз}} [[Катэгорыя:Харватыя| ]] [[Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза]] [[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]] feb465nvoj6derydz20tgp3ue016lbo Хомск 0 11020 5171926 5159182 2026-07-28T04:23:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171926 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Хомск (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Хомск |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg =52 |lat_min =20 |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg =25 |lon_min =13 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Хомскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chomsk |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242988321 }} '''Хомск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chomsk}}, {{lang-ru|Хомск}}) — [[аграгарадок]] у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Хомскі сельсавет|Хомскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца як вёска Здзітаўскай воласці пад 1518 годам. У 1551—1552 гадах Хомск стаў [[мястэчка]]м. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў у складзе [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. Належаў Нарушэвічам, Дольскім, Вішнявецкім, Агінскім. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654-1667 гадоў]], у сакавіку 1660 года спалены атрадам маскоўскага войска Івана Хаванскага<ref name=":0">''Волкаў М., Ліневіч С.'' Гісторыя і ваенны патэнцыял Жаберскага замка паводле пісьмовых і археалагічных крыніц // Архіварыус. 2016. Вып. 15. — С. 127—128.</ref>. З Хомска 30 жніўня (10 верасня) 1771 года вялікі гетман літоўскі [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскі]] заклікаў разрозненыя сілы канфедэратаў злучыцца для абароны «веры, вольнасці і незалежнасці»<ref>Анішчанка, Я. Сталавіцкая бітва 1771 / Яўген Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 396. — ISBN 985-11-0214-8.</ref>. З 1793 года Хомск цэнтр графства. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1797 годзе [[Войцах Пуслоўскі]] заснаваў у Хомску суконную фабрыку, якая дзейнічала да 1838 года<ref name="bel17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 46.</ref>. У 1872—1875 гадах пабудавана мураваная царква па праекце архітэктара [[Канстанцін Аляксандравіч Увядзенскі|К. Увядзенскага]]<ref name="БЮСС">[http://нэб.рф/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=63 Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 54-55] {{ref-ru}}</ref>. З 1879 года дзейнічала паштовая станцыя. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Драгічынскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]], з [[12 кастрычніка]] [[1940]] года цэнтр сельсавета. Падчас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] ў ліпені 1943 года акупанты спалілі 470 дамоў, загубілі 1760 чалавек<ref name="Бер"/>. У 1988 годзе паблізу Хомска створана [[Вадасховішча Хомск|аднайменнае вадасховішча]]<ref name="bel17" />. == Эканоміка == У 1997 годзе ў Хомску створана сумеснае беларуска-расійскае прадпрыемства па вытворчасці [[мінеральная вада|мінеральных]] і [[Пітная вада|пітных]] водаў «[[Фрост]]». == Насельніцтва == * 1941 год — 496 двароў, 2556 жыхароў<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4941 Хомск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221205120233/http://db.narb.by/search/4941 |date=5 снежня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. * 2003 год — 394 двары, 1155 жыхароў<ref name="bel17" />. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр фашызму. * Магіла камандзіра партызанскага атрада Я. Г. Макарэвіча<ref name="bel17" />. * [[Свята-Пакроўская царква (Хомск)|Свята-Пакроўская царква]] (1990) == Вядомыя асобы == * [[Самуэль Карэліц]] ({{lang-en|Samuel Karelitz}}; 1900—1980, [[Нью-Ёрк]]) — амерыканскі вучоны ў галіне педыятрыі. * {{нп5|Дэвід Бернард Стэйнман||en|David B. Steinman}} (1886—1960) — амерыканскі інжынер-мостабудаўнік. * [[Серж Таненбаум]] ({{lang-fr|Serge Tannenbaum}}; 1891—1969) — французскі скрыпач. Бацька [[Жэрар Уры|Жэрара Уры]]. * {{нп5|Машэ Цахар||he|משה צחר}} (1905—2000) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч. Мэр Тверыі (1950—1965, 1969—1978). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 46. == Спасылкі == {{Commons|Category:Chomsk}} {{Хомскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Хомскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Хомск| ]] ahxfzjr1pux136oirj1rpkkcgdplmad Хойнікі 0 16287 5171921 5159414 2026-07-28T04:03:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171921 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Хойнікі |арыгінальная назва = Хойнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Chojniki.svg |выява = Хойнікі Chojniki (2022) 02.jpg |подпіс = Сядзіба Аўраамавых |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 58 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |ранейшыя назвы = Хвойнікі альбо Хвайнікі |статус з = 1967 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2346 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247600, 247601, 247618, 247622-247624 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chojniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978977 }} '''Хо́йнікі'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Chojniki}}) — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Месціцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначная [[Хойнікі (станцыя)|станцыя]] на адгалінаванні [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]; аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Калінкавічы]], [[Брагін]]. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|thumb|left|Месца на краю балота, дзе паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|thumb|left|Гэтае ўзвышша на заднім плане, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|thumb|left|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша з Лісцвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]]Напэўна, тапонім «Хойнікі» паходзіць ад «[[хвоя]]», «[[хваёвыя лясы]]»<ref name="KTSB"/>{{efn-ua|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хойніцкага краязнаўчага музея А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісанні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{efn-ua|Гэта не дзве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]|}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за версію?! Аднак на стэндзе ў будынку райвыканкама і на ўездзе ў Хойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёна напісана такое.|}}. Але гэтую назву атрымала паселішча, якое паўстала ў нізіне, сярод балота, дзе хвоя (сасна), прынамсі суцэльна, не расце. Найбольш верагодна, на тое, першае за гарою, сяло была перанесеная назва ўзвышша, калісьці парослага хваёвым лесам, якое месцілася (ёсць і зараз, але даўно разаранае) на поўнач ад сяла Брагінскай воласці [[Лісцвін]]. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, відавочна, і сімволіка сучасных Хойнікаў збольшага адпаведная не іх месцазнаходжанню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для паселішча, узніклага на краю балота. Арыгінальная форма назвы — «''Хвоиники''», пазней паланізаваная. Адбылося гэта не адразу. У XVII і XVIII ст. у большасці ўжо выпадкаў выкарыстоўвалася форма Chojniki. Але, напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 года пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры здзяйсненні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у лацінамоўных метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага касцёла]] запісана, што ён «''з Хвойнікаў''» (de Chwoyniki)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217# С. Бельскі. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII стагоддзя пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у Новы Харленж на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводстве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 г., «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 г.; зрэдку ў дакументах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600 г., 1618 г.)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). /Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637</ref>. Аднак, праз некалькі гадоў рыма-католікаў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваннях рыма-католікі Шуйскія, і тую спробу спасціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177</ref>. Паводле [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]], які жыў на Палессі ад свайго нараджэння ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго «''Хвайнікамі''»<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 249—252</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілея рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|150пкс|thumb|Пячатка оўруцкага намесніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|150пкс|thumb|Герб «Друцк» князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]][[Файл:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|left|Запіс Браніслава Клечыньскага падчас рэвізіі 1879 г. архіва ў Астраглядах і Хойніках.]] Найранейшая згадка пра Хойнікі (у арыгінале, мусіць, — Хвоиники) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года{{efn-ua|Пачынаючы з артыкула «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Звестка нібыта запазычана з Акту абмежавання Брагінскай воласці таго года. Аднак, згаданы ў абмежаванні востраў Хойнічак месціўся паміж сёламі Лісцвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзення рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не з’яўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасці свайго геаграфічнага размяшчэння.}}{{efn-ua|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандр хіба пацвердзіў ранейшае падараванне караля Казіміра. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Спірыдонавым дапушчэння: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцця Казіміра Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакуменце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але даследчыкам не хочацца зважаць на тую акалічнасць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у спісе «Ухобное», да падаравання якога Сямёну Палазовічу кароль Казімір дачынення не меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма звестак, нібы гэта пацвярджэнне ранейшага падаравання, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілея, сведчылі, што добры Хойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Спірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёння Хойнікі — раённы цэнтр?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>){{efn-ua|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. C. 95 — 105.|}}. Вядомая яна, як самы даўні дакумент з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаванне Брагінскай воласці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродскага суда 1776 года) ад 7 сакавіка 1512 года, якое выконвалася на загад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага, было адначасова і размежаваннем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угоддзі брагінскага сяла Лісцвін{{efn-ua|Усім вядомая сёння вёска [[Паселічы]], што месціцца побач з Лісцвіном, узніклая пазней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у накірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з прылегласцямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчанні з боку пана Фёдара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{efn-ua|У сувязі з зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж [[Рудабелка|рудабельцамі]] і [[Хвойня (Петрыкаўскі раён)|хвайнічанамі]] чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі свет»!|}}. Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласці Кіеўскага павета і аднайменнага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 года) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18</ref>{{efn-ua|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула А. Ельскага (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сцвярджалася ледзьве не ва ўсіх папяровых выданнях Беларусі{{efn-ua|Больш як за 100 гадоў з'явілася хіба пара-тройка частковых выключэнняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хойнікі Шчаснаму Харлінскаму. Але далей зноў жа – пра Хойнікі як уладанне князёў Вішнявецкіх (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыклапедыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузіясты, а гісторыкі-даследчыкі. Напрыклад, прафесар гісторыі Кіеўскага універсітэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазней літаральна тое ж сустракаем у выданні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарыса "Брагінская воласць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазіцыя прафесара тым болей здзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакументаў, у адным з якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні гімназіст, а на той час студэнт. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумент стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..||}}. 3 сакавіка 1532 года кароль Жыгімонт адмысловым лістом загадаў ваяводсе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму). У снежні 1556 года князь Дзмітрый Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «''о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «''…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI—XVIII ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім герба «[[Бонча]]» і ў снежні 1568 года запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники{{efn-ua|Ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.|}}, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводства]] (у т. л. Хойнікі) было далучана да [[Карона Польская|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === [[Файл:POL COA Bończa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]]27 снежня 1586 года пан Шчасны Харлінскі, [[падкаморы]] кіеўскі, падаў судовы іск да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланне людзей на добра [[Астраглядавічы]], Хойнікі, [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушы]] і [[Паселічы]], гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых з іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 годзе сейм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ziemie Kiiowskiey Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie<sup><small>o</small></sup> M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 года засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]], Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Веляцін]], Лісцвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Паселічы|Паселічаў]], Хойнік, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму [[Глухавічы|Глухавічамі]], [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 года падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю zapis wieczysty, у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі суджэнства Мікалая і Гелены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 года касцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451# Хойнікшчына]</ref> і стварэнне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе зтаго часу Хойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. Размежаванне Кіеўскага ваяводства Кароны і Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага ў снежні 1621 — студзені 1622 года засведчыла, як на сённяшні дзень, унікальную сітуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хойнікі М. Харлінскага паны камісары аднеслі да Кароны, а сяло і двор [[Настолле]] пана Іскарастынскага{{efn-ua|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласцямі ў сённяшніх Хойніках.}} — да Вялікага Княства Літоўскага<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|150пкс|thumb|Герб «Ястрабец» зменены паноў Абрамовічаў.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (г. зн. і Хойнікі) пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводсіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 г. пан [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму генералу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб. Хойніцкая царква на тыя часы ўжо была ўніяцкай. У метрычныя кнігі Астраглядаўскага касцёла трапіў запіс ад 26 лютага 1635 г., паводле якога presbiter choynicensis Лука Чачотка (Чачот) ахрысціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{efn-ua|У касцёльнай кнізе памылкова запісана — гродскі.|}} мазырскі [[Самуэль Аскерка]], знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж святар згаданы ў запісе 1640 г. А ў 1692, 1715, 1722 г. настаяцелем хойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва здзяйснялі абрады ў Хойніках і [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загаллі]]<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрамовіча]], кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс wieczystej przedarzy пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі пану [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяну Бжазоўскаму]], падстолію кіеўскаму, аб чым пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 года<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref> Найбольш верагодна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хойніках [[хойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 года на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачвання тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хойнікі размясціўся аддзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе развярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хойнік да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Газдава» роду Бжазоўскіх.]]У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка Максіміліяна Бжазоўскага, берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хойнікі цэнтрам сваіх уладанняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэнні брагінскіх добраў, а Хойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 г., з 30 дымоў мястэчка Хойнікі excepto popów (без уліку святароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 дымоў (С. 505).</ref>. 30 кастрычніка 1686 года нехта Мацвей (Matwey Celain) з Хойнік ягамосці пана харунжага берасцейскага (князя Канстанціна Шуйскага) пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што з маёнтку адышлі 77 дымоў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553</ref> (×6 — прыкладна 462 жыхары). У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 г. харугва ваяводсіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 г. жаўнер згаданай харугвы Себасціян Яроцкі з іншаю чэлядзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім не быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Здзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве не тры месяцы, пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы не быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 г. сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левенфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, збівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хойніцкага, з мушкета два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|150пкс|thumb|Герб «Святы Юрый» (Георгій Пераможац) князёў Шуйскіх. Фота [[Анатоль Расціслававіч Бензярук|Анатоля Бензярука]]{{efn-ua|Выява з надмагілля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага раёна.}}.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара Хойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|thumb|left|Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.]]У 1698 г. маёнтак Хойнікі і Загалле (староства) перададзены князем Д. Шуйскім ў кіраванне пану Зыгмунту Шукшце, што засведчана адпаведным інвентаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 г. у мястэчку Хойнікі на перыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасцейскага, налічвалася 44 двары і двор святара, 7 сялян, якія перасяліліся з [[Небытаў|Небытава]], Валок, [[Брагін]]а. Адзін з іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, не мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 яўрэяў-гаспадароў, адзін з якіх poszedł przecz, ды 9 яўрэяў, што не мелі дамоў і падатак давалі толькі з камор. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 года віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна з інвентаром маёнтку Хойнікі ''з прылегласцямі'' ад 20 сакавіка 1721 г., пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 яўрэяў-гаспадароў, 9 яўрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі з лістамі хадзіць. Па дзве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масціць і рамантаваць усе агулам. Яўрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць з лепшага. Мястэчка загадана абнесці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны быў адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозвішчы жыхароў-яўрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль з [[Старыя Юркавічы|Юркавічаў]], Бенямін з Юравічаў, Лейба з [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічаў]], Іцка Гальміч з [[Лісцвін]]авічаў, Ёсь Настольскі. Мелі патранімічнае паходжанне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафесіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{efn-ua|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладзіслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камерцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Мінскай губерні.|}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвентары змешчана апісанне Хойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. А. 120—122адв.</ref>{{efn-ua|Пра Хойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56# С. Бельскі. Замак у Хойніках.]|}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк не мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаннях [[Радам]]скага і [[Люблін]]скага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 мая 1722 г. князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфесту камісарскага абмежавання Оўруцкага павета з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не звярнуўся б у Мазырскі гродскі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>? Пасля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гг. Хойнікі сталі ўласнасцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]], прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хойнікаў улічаныя і яўрэйскія домагаспадаркі. 24 снежня 1744 г. настаяцель Астраглядаўскага касцёла кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысціў in aula Choynicensi (у двары Хойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх. Пра тое быў зроблены запіс у метрычнай кнізе Хойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазней занесены і ў кнігі парафіяльнага касцёла<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{efn-ua|20 снежня 1747 г. прыдворны капелан хойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касцёла аб хросце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езехіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18.|}}. У 1750—1770 гг. адбываліся шматлікія непаразуменні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыннікамі па князю [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхалу Сервацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. У 1748 г. мястэчка Хойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 г. у Хойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыццё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны генерал Кіеўскага ваяводства пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хойніках падданых князёў Шуйскіх з [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселля]] і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хойнікі, напэўна, разам з вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 г. засведчылі, што ў Хойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настолле, г. зн. усяго было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow; некаторыя з іх у 1784 г. запісаны хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у [[Чырвоны Араты (Хойніцкі раён)|Малым Карчовым]], Рашаўцах, [[Руднае (Хойніцкі раён)|Рудным]] і [[Шчарбіны (Брагінскі раён)|Шчарбінах]])<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Убыванне колькасці яўрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 года, адгалоскі якой дасягалі і нашых мясцінаў. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|150пкс|thumb|left|Герб уласны роду Прозараў.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|thumb|Сядзібны дом Прозараў у Хойніках. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 г.]]У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсць дакумент, датаваны 3 студзеня 1771 г. (23 снежня 1770 г. veteris styli), паводле якога хойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысціў «z wody tylko» без далейшых касцёльных цэрымоній нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому [[Халецкіх]]) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>{{efn-ua|Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 г. у царкве м. Дудзічы. AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 10|}}. 16 студзеня 1783 г. сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара [[Караль Прозар|Караль]] ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчынніца па бацьку, магла ўвайсці ў валоданне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зрабіць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся кампрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta Narodowa i Obca» змясціла паведамленне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзідэнцыі ў Хойніках{{efn-ua|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сейму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — святкаванне прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, святая імша ў Астраглядавіцкім касцёле{{efn-ua|Да парафіяльнага касцёла святочная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў наваколлі пра тое свята пачулі!|}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, [[Te Deum laudamus]] вуснамі патрыётаў, святочны абед і музыка з танцамі да самай раніцы<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|thumb|left|Загаловак вопісу Хойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расійскія адміністрацыйныя пераўтварэнні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|thumb|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусветнай вайны. Месціўся у раёне вуліцы У. В. Жыляка]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Хойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У пачатку жніўня 1793 года сядзіба ў Хойніках прымала гасцей — удзельнікаў канспірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступлення супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленне Канстытуцыі 3 мая. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга Барбарова [[Ян Мікалай Аскерка]], абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменнік, аўтар успамінаў пра падзею [[Ян Дуклан Ахоцкі]], прэзідэнт тагачаснага цэнтра Кіеўскага ваяводства г. Жытоміра Левандоўскі, суддзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — усяго два дзесяткі асоб. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расійскай следчай камісіі ў Смаленску. З Хойнік шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэнняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы снежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на следстве, што Прозар даваў дзве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касцюшка прызначыў К. Прозара намеснікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстанне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 г. выехалі з Хойнік да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў [[Барбароў|Бабічах (Барбарове]]) іх ужо чакаюць расійскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст ген. Касінскага да ген. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хойнікі расійскія аддзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, збліжаючыся да двара, як быццам засцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расійскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не заспеўшы абознага ў Хойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{efn-ua|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за секвестру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лондане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хойнік: Dubiecki M. S. 235—236.|}}. На маёнтак быў накладзены секвестр, а Людвіка Канстанцыя з іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|thumb|left|Запіс аб пахаванні абознага Караля Прозара.]][[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|thumb|Пергамент з прысвячэннем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]][[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|thumb|left|Праект мураванага касцёла ў Хойніках 1858 г.]][[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|thumb|Курган Людвікі, альбо і фамільны склеп роду Прозараў (?). Час выканання фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]][[Файл:Касьцёл Сербава 1912.jpg|thumb|left|Касцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|thumb|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахавання Людвікі Прозар.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|thumb|left|Хойнікі на плане 1864 г.]][[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|thumb|Капліца (з [[крыпта]]й?) на могілках. Хойнікі. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|thumb|left|Мястэчка Хойнікі на плане 1886 г.]][[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|Хойнікі і наваколле на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]][[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|thumb|Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.]][[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|thumb|left|План фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У 1796 г. настаяцель Пакроўскай царквы ў Хойніках, павернутай да расійскага праваслаўя годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. У крыніцы таксама 1796 г. сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара{{efn-ua|Так падпісваўся Караль, бо маёнтак быў уласнасцю яго жонкі Людвікі, а каб браць удзел у справах павета і ў Рэчы Паспалітай, і ў Расіі неабходна мець у яго межах зямельныя ўладанні. І. В. Кандрацеў дарэмна здзіўляўся з таго, што Людвік Прозар не ўдзельнічаў у выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павета ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плагіят, падпісаны прозвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.|}}, у пераліку якіх і м. Хойнікі, перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе{{efn-ua|Французская форма імя прысутнічае ў паперах імператрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генералаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакументы наступнага секвестру: Sygn. 14.|}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 г. фальварак [[Лянтэрня|Linterny]] з вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы г. Хойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 г. К. Прозар падтрымаў імператара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ<ref>Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 г. Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6</ref>. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды секвестрам Хойнік, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртання да канца 1814 г. маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расійскім уладам, што яны належаць ёй, і што не мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгент колькасцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расійскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізічную слабасць і негатыўнае стаўленне да гэтай ідэі сыноў Уладзіслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{efn-ua|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не змяніў і ў глыбокай старасці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі (будучы фамільны), пераканаўча сведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Ролле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. — Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. — Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018|}}. У Хойніках пэўны час знаходзіўся прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да калінкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. Уначы на 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хойнікі ў накірунку [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны аддзел Міхала Лігензы, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле звестак на 1834 год, у Хойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. 15 сакавіка 1835 г., згодна з метрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтэрня]] (Лянтарня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандр, старэйшы брат Фёдара, будучага знакамітага артыста [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Запіс у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі засведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хойнікі, хутчэй ад старасці, чым ад якой хваробы, ва ўзросце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Францішак Пазняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асістэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвентарах 1844 г. уладальнікамі Хойніцкага і Юзафаўскага (Езапоўскага) маёнткаў названыя адпаведна Уладзіслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасля смерці ў 1845 г. Юзафа<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ўся тутэйшая спадчына перайшла да пана Уладзіслава. Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сінагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крам, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, месціліся бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 12 асоб мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хойнікі, 199 і 113 асоб адпаведна з ліку жыхароў мястэчка Хойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гг. намаганнямі і на сродкі Уладзіслава Прозара ў Хойніках былі вымураваныя нэагатычныя касцёл і капліца, вядомыя і на сёння са здымкаў 1912 г. Ісаака Сербава. 17-18 верасня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап мінскі і бабруйскі [[Міхаіл (Галубовіч)|Міхаіл Галубовіч]]. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзнесці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладзіслаў спачыў. На пахаванні ў Хойніках, менш як за паўтары гады да арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандр Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павета ў 1859—1863 гг.) памёр у зняволенні, а на маёнтак Хойнікі, у якім на думку следства «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстання Генрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхавання тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасці расійскай манархіі, у Хойніках адкрыта двухкласнае народнае вучылішча. 20 чэрвеня 1865 года, «по местным представлениям» праваслаўнага духавенства, як з непрыхаваным задавальненнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «превосходной структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хойнік ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забяспечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыннік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. У спісе землеўладальнікаў Мінскай губерні сказана, што ў маёнтку Хойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у вераснёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтка, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі з іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Праз некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны святар, які і паведаміў аб здарэнні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хойніках належала, — уласных пахаванняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>.[[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|thumb|Капліца. Час выканання здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформенны час Хойнікі — цэнтр воласці. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і Пакроўскі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настолле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хойніцкую воласць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. На 1890 год у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 іудэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 года згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала спірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў Хойніках 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210</ref>. У 1911 г. Хойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплуатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23 верасня 1911 года) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узвядзенне палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжанне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ не ў Хойніках. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У снежні 1918 год германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Хойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі былі далучаныя да [[РСФСР]]. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|міні|left|Местачковы дом, 1929 г.]]З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Хойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібеллю 48 жыхароў-яўрэяў. У дакуменце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 08. 12. 1920 — 15. 04. 1921 г., засведчана існаванне Хойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хойніцкай (204 вуч.), Хойніцкай яўрэйскай (50 вуч.), Хойніцкай польскай (69 вуч.) і Хойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. недалёка ад Хойнік на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 снежня 1926 года Хойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтра спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]], з 1938 г. у Палескай вобласці з цэнтрам у [[Мазыр]]ы. 29 верасня 1938 года мястэчка стала [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкам гарадскога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|міні|left|Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.]]У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года гарадскі пасёлак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У верасні 1941 года акупанты знішчылі ва ўрочышчы Пальміра больш за 100 чалавек з ліку хойніцкіх яўрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 яўрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 года ў Хойніках быў створаны лагер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязняў групамі адпраўлялі ў Германію<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызвалення і да 15 студзеня 1944 г. тут месціліся органы кіравання [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 1954 года Хойнікі — у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзейнічалі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 рускамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 года Хойнікі атрымалі статус [[горад]]а<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Хойнікі Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 10 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 32 (1190).</ref>. У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] (вуліца Катоўскага) і [[Забалацце (Хойнікі)|Забалаць]] (вуліца Сялянская), пасёлак [[Першамайск (Хойніцкі раён)|Першамайск]], у 1989 годзе — [[Настолле]] і [[Лянтэрня|Чырвоную Ніву]] (былую [[Лянтэрня|Лянтэрню]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня, 21 верасня і 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>, 16 снежня 2009 года — [[Малішаў]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=4950152|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Хойніцкі раён]] і горад Хойнікі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Хойніцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 9 лютага 2025 года ў цэнтры Хойнікаў упаў ўдарны беспілотнік, запушчаны расійскімі сіламі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|падчас уварвання]] па цэлі ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|title=Очевидцы рассказали о падении российского дрона в Хойниках|website=Флагшток|date=2025-02-10|access-date=2025-04-12|archive-date=13 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413074216/https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|url-status=dead}}</ref>, факт пацвердзіў намеснік міністра ўнутраных спраў і камандуючы ўнутраных войскаў [[Мікалай Карпянкоў]] у інтэрв’ю прэс-службе ўнутраных войск<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?si=3hguL0nKQhIhrTbB&t=858&v=JBJ20gzw5kU&feature=youtu.be|title=Генерал-майор Карпенков Николай Николаевич. Актуальное интервью.|last=ВНУТРЕННИЕ ВОЙСКА|date=2025-03-21|access-date=2025-04-12}}</ref>. == Насельніцтва == {| class="wikitable" style="text-align:center !Год ! [[1897 год|1897]] ! [[1939 год|1939]] ! [[1959 год|1959]] ! [[1970 год|1970]] ! [[1979 год|1979]] ! [[1989 год|1989]] ! [[2006 год|2006]] ! [[2019 год|2019]] ! [[2020 год|2020]] ! [[2021 год|2021]] !'''[[2023 год|2023]]''' ![[2024 год|2024]] ![[2025 год|2025]] |- <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2685 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:14200 bar:2009 from:0 till:13100 bar:2017 from:0 till:12500 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1849—580 чал., з іх мяшчан 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1886—580 чал.; 1897 — 2&nbsp;685 чал. * '''XX стагоддзе''': 1906 — 2&nbsp;685 чал. (1&nbsp;250 муж. і 1&nbsp;435 жан.), з іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1&nbsp;668 іўдзеяў<ref name="pam"/>; 1909 — 2&nbsp;891 чал. (338 радзінаў); 1939 — 3,4 тыс. чал.; 1970 — 9,5 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 14,2 тыс. чал.; 2005 — 13,9 тыс. чал.; 2006 — 13,5 тыс. чал.; 2008 — 13,2 тыс. чал.; 2009 — 13,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс.; 2016 — 12&nbsp;698 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 12&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2020 — 13 400 чал.; 2025 — 13 001 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=4 кастрычніка 2025|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>; == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, фабрыка мастацкіх вырабаў, аўтарамонтны завод. Гасцініца «Журавінка». Цэнтр мастацкага рамяства ([[ткацтва]], [[вышыўка]] і інш.). == Культура == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Адукацыя == У Хойніках працуюць ПТВ, 4 сярэднія, спартыўная і музычная школы. == Забудова == Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі мястэчкамі і вёскамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генеральнага плана ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. Сёння, у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|чарнобыльскай аварыяй]], забудова горада адбываецца павольна. == Вуліцы і пляцы == {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="Zielankouski">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. — Хойнікі, 1995. С. 10</ref> <br /> '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|План Хойнікаў 1886 года]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянерская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|План Хойнікаў 1864 года]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/><ref name="plan-1864"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || Працы плошча |} == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|міні|left|[[Хойніцкі краязнаўчы музей]] у [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|былой сядзібе купцоў Аўраамавых]] |236x236пкс]] Хойнікі — цэнтр традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музей. Спыніцца можна ў гасцініцы «Журавінка». У месце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. === Адметныя мясціны === * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|Сядзібна-паркавы ансамбль купцоў Аўраамавых]] — помнік сядзібна-паркавага мастацтва * [[Свята-Пакроўская царква (Хойнікі)|Свята-Пакроўская царква]] і жаночы манастыр (1989) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі === Помнік, скульптура === * [[Помнік Леніну|Помнік]] [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. * Помнік у памяць аб загінуўшых у Афганістане. * Звон-помнік у памяць пра катастрофу на Чарнобыльскай АЭС. * На пустцы паміж раёнамі Новыя Хойнікі і Старыя Хойнікі, у памяць аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС усталяваны помнік «Смутку» ({{Lang-ru|«Скорби»}}). * Помнік у гонар танкістаў 68-й танкавай брыгады, якія ўдзельнічалі ў вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. * Памятны знак у гонар вадзіцеляў, якія выконвалі свой прафесійны абавязак пры ліквідацыі катастрофы на ЧАЭС. * Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гг. * Памятны знак у гонар камандзіра партызанскага атрада імя У. І. Чапаева — [[Васіль Рыгоравіч Карась|В. Р. Карася]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл (1859—1862) * Капліца на могілках (1859—1862) * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) * [[Хойніцкі замак]] (XVII—XVIII ст.) * Царква Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{efn-ua|Яе драўляны будынак з лядашчымі, паводле святара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на плане 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), наўрад ці слушна ўважаць за страчаную спадчыну, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэння ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касцёла ў самым цэнтры мястэчка Хойнікі.|}} * Царква Хрысціян Веры Евангельскай == Асобы == {{main|Вядомыя асобы Хойнікаў}} * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, абозны вялікі літоўскі (1787—1794)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Караль Прозар]</ref>. * [[Аляксандр Ігнатавіч Стравінскі]] (1835—1911) — удзельнік расійска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генерал-маёр (1898). * [[Васіль Рыгоравіч Карась]] (1911— 1943) — камандзір партызанскага атрада. * [[Мікалай Мікалаевіч Селіваноўскі]] (1901—1997) — намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский]</ref>. * [[Якаў Зусьевіч Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР. * [[Ірына Міхайлаўна Бяляўская]] (нар. Тышкевіч) (1913—1975) — гісторык-славіст, прафесар Маскоўскага універсітэта імя М. В. Ламаносава<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42 Ірына Міхайлаўна Бяляўская]</ref>. * [[Ізраіль Беніямінавіч Рабіновіч]] (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасмяротна). * [[Ізраіль Самуілавіч Фішман]] (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман]</ref>. * [[Іван Станіслававіч Цішкевіч]] (1919—2001) — [[правазнавец]], [[доктар юрыдычных навук]], прафесар БДУ, Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 131.</ref>. * [[Уладзімір Карлавіч Чачот]] (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага педагагічнага універсітэта, прафесар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Włodzimierz Czeczot]</ref>. * [[Іосіф Маркавіч Тойбін|Іосіф Маркавіч (Мееравіч) Тойбін]] (1919—1988) — літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна, доктар філалагічных навук, прафесар Курскага педагагічнага інстытута, выдатнік народнай асветы РСФСР. * [[Міхаіл Захаравіч Пізенгольц]] (1926—2003) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968). * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[ЗША]] * [[Якаў Рыгоравіч Райхман]] (1932) — расійскі [[анколаг]]<ref>[http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ Якаў Райхман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181204153002/http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ |date=4 снежня 2018 }}</ref> * [[Інэса Леанідаўна Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў]] (нар. 1943) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі<ref>[http://verasok.molib.by/виноградов-дмитрий-леонидович/ Виноградов Дмитрий Леонидович]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hoiniki.by/?p=32457 |title=Презентация книги Дмитрия Виноградова |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=2 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602113622/http://www.hoiniki.by/?p=32457 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vinagradaw/0-150 Д. Л. Виноградов]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хойнікі, сябра Беларускага саюза мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімір Феліксавіч Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, прафесар ГДУ імя Ф. Скарыны, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі]</ref>. * [[Віктар Нічыпаравіч Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук]</ref>. * [[Алег Васілевіч Бераснеў]] (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев]</ref> * [[Аляксандр Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Александр Воробей]</ref> * [[Сяргей Пятровіч Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко]</ref> * [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка]] (нар. 1977) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]]<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко]</ref> * [[Маргарыта Рыгораўна Махнева]] (у Хойніках — Цішкевіч, нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева (Цішкевіч)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вольга Сяргееўна Худзенка]] (нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300# Вольга Худзенка]</ref>. * [[Мітрафан Лук'янавіч Слабадзян]] (1918—1984) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). Ганаровы грамадзянін горада Хойнікі (1979). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref> <ref name="pam">{{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/317022 Хойники] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў|Виноградов, Д. Л.]]'' Живые прошлого страницы / Д. Л. Виноградов. — Минск : Вараксин, 2018. — 307 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Chojniki|Хойнікі}} {{OSM relation|5598992|Хойнікі}} * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Хойніцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Хойнікі| ]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Шуйскія]] [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] a0batcamh6t2p8xk23zwn20cxhw90sk Шклоў 0 16331 5171814 5124424 2026-07-27T15:47:45Z ~2026-41963-95 171763 5171814 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Шклоў |арыгінальная назва = Шклоў |краіна = Беларусь |падначаленне = |выява = Shklovrat.jpg |подпіс = Гарадская ратуша |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 17|lon_sec = 13 |CoordAddon = type:city(14900)_region:BY |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Шклоўскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1520]]<ref name="evkl"/> |ранейшыя назвы = |статус з = 10 красавіка{{Ъъ}} {{Хх}}1762 |плошча = 10,7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 213010 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Škloŭ |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978984 }} '''Шклоў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Škloŭ}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]], на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. За 30 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. [[Шклоў (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Орша]] — Магілёў. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Узнік на месцы Старашклоўскага гарадзішча каля сучасных вёсак [[Вялікі Стары Шклоў|Стары Шклоў]] і [[Хоцімка]] не пазней за IX ст. Упершыню ўскосна згадваецца ў 1466 годзе ў лісце наваградскага намесніка [[Марцін Гаштольд|Марціна Гаштольда]] да свайго шклоўскага намесніка Комара, арыгінал дакумента захоўваецца ў [[Бібліятэка Асалінскіх|Бібліятэцы Асалінскіх]] ва Уроцлаве. У тастаменце [[Ян Якуб Неміровіч|Яна Якуба Неміровіча]] ад 1518 года згадваецца шклоўскі намеснік Гаштольда пан Фёдар Дурасовіч. У 1526 годзе праз Шклоў у Маскву праехаў імператарскі пасол [[Сігізмунд Герберштэйн]].<ref name=":0">Полехов С. В. Древнейшее упоминание Шклова — 1466: послание новогородского наместника Мартина Гаштольда // ''Архіварыюс''. № 19. — Мінск: Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, 2021. — С. 77-82.</ref> Падчас [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|маскоўска-вялікалітоўскай вайны]] (1534—1537) спалены ў 1535 годзе. З другой паловы XVI стагоддзя цэнтр Шклоўскага графства. Падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] (1558—1583) двойчы спалены маскоўскімі войскамі. У канцы XVI стагоддзя перанесены на сучаснае месца. У XVI—XVII стагоддзях у горадзе існаваў вялікі [[Шклоўскі замак]] і [[Шклоўскія гарадскія ўмацаванні]]. У 1654 годзе, пасля [[Аблога Шклова (1654)|кароткай аблогі]], магістрат здаў горад рускім войскам. Улетку 1655 года ў Шклове размяшчалася часовая стаўка рускага цара [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]]. У 1660 годзе горад вызвалены, у 1666 годзе зноўку захоплены рускімі войскамі. У 1667 годзе вернуты Рэчы Паспалітай. Шклоў быў цэнтрам [[Шклоўскае графства|Шклоўскага графства]]. У 1708 годзе (падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гадоў) разбураны рускімі войскамі за дапамогу шведам. У 1762 годзе атрымаў [[магдэбургскае права]], пячатку і [[герб Шклова|герб]]. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1773—1777 гадах цэнтр павета [[Магілёўская правінцыя|Магілёўскай правінцыі]] і [[Магілёўская губерня|губерні]]. З 1777 года мястэчка, цэнтр воласці Магілёўскага павета. З 1778 года валоданне [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|С. Г. Зорыча]]. У перыяд уладання Сямёна Зорыча ў Шклове працавалі разнастайныя мануфактуры, якія працавалі пераважна на мясцовай сыравіне, абслугоўвалі патрэбы вотчыннага двара і выраблялі прадукцыю на продаж. Канатная мануфактура (1790—1799) вырабляла канаты і пражу з ільняной [[Кудзеля|кудзелі]] і пянькі. У 1797 годзе працавала звыш 50 чалавек, выпушчана канатаў агульнай даўжынёй 10 тысяч сажаняў{{sfn|Лён|2009|с=159}}. [[Шклоўская парусінавая мануфактура|Парусінавая мануфактура]] (1794—1845) вырабляла тонкае і паруснае палатно з ільняных і пяньковых нітак. Працавалі таксама шаўкаткацкая (1781—1799), гарбарная (1794—1798) і суконная (1781—1809) мануфактуры{{sfn|Лён|2009|с=159}}. У пачатку XIX стагоддзя — важны гандлёвы цэнтр Беларусі, прыстань на Дняпры. У пачатку XX стагоддзя праз Шклоў пракладзеная чыгунка Орша — Магілёў. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Шклоў абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]]. Са снежня 1919 года ў складзе РСФСР. З 1924 года, пасля першага [[Узбуйненне БССР|ўзбуйнення БССР]] — цэнтр Шклоўскага раёна [[БССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 1941 года да 1944 года горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1977 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Іскра (Шклоўскі раён)|Іскра]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня, 16 і 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>, 14 снежня 2007 года — вёскі [[Маладзёжная]], [[Рыжкавічы]] і [[Малое Зарэчча]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2008-39/2008-39(010-023).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 14 декабря 2007 г. № 5-25 Об изменении административно-территориального устройства Шкловского района]</ref>, 20 лістапада 2013 года — вёска [[Вялікае Зарэчча]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:20000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1650 from:0 till:8540 bar:1661 from:0 till:4375 bar:1880 from:0 till:2393 bar:1923 from:0 till:6617 bar:1939 from:0 till:8100 bar:1959 from:0 till:7800 bar:1979 from:0 till:11800 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:15900 bar:2009 from:0 till:17800 bar:2017 from:0 till:16310 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVII стагоддзе''': 1650 — 8&nbsp;540 чал.<ref name="evkl"/>; 1661 — 4&nbsp;375 чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагоддзе''': 1880 — 2&nbsp;393 чал., з іх праваслаўных 1&nbsp;268, каталікоў 33, іўдзеяў 1&nbsp;092<ref name="SgKP"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 — 6&nbsp;617 чал.; 1939 — 8,1 тыс. чал.; 1959 — 7,8 тыс. чал.; 1979 — 11,8 тыс. чал.; [[1991]] — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''' 2004 — 15,9 тыс. чал.; 2006 — 15,6 тыс. чал.; 2008 — 16,6 тыс. чал.; 2009 — 17,8 тыс. чал.; 2015 — 16&nbsp;359<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 — 16&nbsp;425 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 16&nbsp;310 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 — 14 738 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Wayback Machine|website=www.belstat.gov.by|access-date=2025-04-12|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, папяровай, камбікормавай прамысловасці. Гасцініца «Крынічка». Уваходзіць у турыстычныя маршруты «Гісторыка-культурная спадчына Магілёўскага края» і «Айчыны славутыя імёны». == Культура == Шклоўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей. У музея два філіялы — Дом-музей [[Пётр Мартынавіч Алейнікаў|Пятра Алейнікава]] (вёска [[Крывель]]) і музей працоўнай і баявой славы «Сельгастэхніка» (Шклоў). Дзейнічаюць Дом культуры, бібліятэка. == Адукацыя == У Шклове працуюць 3 сярэднія школы, школа мастацтваў, спецшкола, цэнтр развіцця і рэабілітацыі, сацыяльны прытулак. == СМІ == У горадзе выдаецца газета «[[Ударны фронт]]». == Славутасці == [[Файл:Škłoŭ-kaśćioł Piatra i Pawła 01.jpg|міні|справа|[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Шклоў)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]].]] * [[Шклоўская ратуша]] (канец ХVIII стагоддзя; 1770—1772 гг., мураваная), у цэнтры горада — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|512Г000565}}. * Месца, дзе знаходзіўся гарадскі асабняк (пачатак XX стагоддзя), у гарадскім парку — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Д000566}}. * [[Спаса-Праабражэнская царква (Шклоў)|Спаса-Праабражэнская царква]] (да 1905 г., мураваная). * [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Шклоў)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (1849 г., мураваны). * [[Шклоўскі ідал]] (X ст., знойдзены каля Шклова ў 1963 г.) — скульптура паганскага бажаства. Цяпер захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]] у [[Мінск|Мінску]]. * Ніжнінскі роў (геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння). * [[Шклоўская сінагога|Будынак былой сінагогі]] (другая палова ХVII стагоддзя), вул. Дзікуна, 99 — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Г000567}}. * Шклоўская сядзіба. * Будынак канторы папяровай фабрыкі «Спартак» (1898). * Жылыя дамы (XVIII—XIX стст.). '''Помнікі''' * Помнік [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Леніну]]. * Мемарыяльны комплекс «Памяць». * Помнік, прысвечаны [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], размешчаны на супрацьлеглым баку ракі на ўзвышшы<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/stela-na-levoberezhe-reki-dnepr-shklov/|title=Стела на левобережье реки Днепр, г. Шклов, Могилёвская область|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. * Помнік расійскаму генералу [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|Сямёну Зорычу]] (2007). * Помнік [[Пётр Мартынавіч Алейнікаў|Пятру Алейнікаву]] (2015). Усталяваны на плошчы каля раённага Дома культуры. * Памятны знак воінам-пагранічнікам (2018). Усталяваны на Алеі Герояў. * Памятны знак у гонар шклоўчан-маракоў (28.07.2023). * Памятны знак да 100-годдзя [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] (19.07.2024)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.tvr.by/news/regiony/100_letie_shklovskogo_rayona_v_raytsentre_otkryli_pamyatnyy_znak_s_izobrazheniem_gerba_shklova/|title=100-летие Шкловского района — в райцентре открыли памятный знак с изображением герба Шклова|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. Усталяваны каля будынка [[Шклоўскі раённы выканаўчы камітэт|райвыканкама]]. '''Жанравая скульптура''' * Помнік [[Агурок|агурку]] (2007). '''Страчаная спадчына'''[[Выява:Sklou drawing second half XVIIIc.jpg|thumb|400px|Шклоў, гравюра XVIII ст.]] [[Выява:Military School in Škłoŭ.jpg|thumb|400px|Шклоўскі кадэцкі корпус, малюнак пач. XIX ст.]] * Кадэцкі корпус (XVIII ст.). * Сядзіба Крывашэіна (пач. XX ст.). * Царква Уваскрашэння Хрыстова (XVII ст.). * [[Свята-Уваскрасенская царква (Шклоў)|Свята-Уваскрасенская царква]] (XVIII ст.). == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Шклова}} * [[Святлана Георгіеўна Алейнікава]] (нар. 1942) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Міхаіл Іосіфавіч Гузікаў]] (1806—1837) — беларускі [[музыкант]]. * [[Андрэй Ігнатавіч Зюзькоў]] (1904—1938) — беларускі [[гісторык]]. * [[Еўдакія Сцяпанаўна Лепля]] (1927—1976) — [[мікрабіёлаг]], [[доктар медыцынскіх навук]]<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 209.</ref>. * [[Майсей Ісакавіч Пэўзнер]] (1865—1955) — вучоны ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]], інфекцыйных захворванняў, доктар медыцынскіх навук. * [[Усевалад Пятровіч Радзько]] (1937—2021) — вучоны-[[фізік]], [[член-карэспандэнт]] [[НАНБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996)<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Леанід Іванавіч Рахцеенка]] (1939—1998) — вучоны ў галіне [[Дэндралогія|дэндралогіі]], лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] 1976 года<ref name="БЭ13" />. * [[Эдуард Максімавіч Сарока]] (нар. 1940) — [[філосаф]], доктар філасофскіх навук. * [[Святлана Віктараўна Сярова]] (нар. у 1986) — беларуская [[лёгкаатлет]]ка. * [[Дар’я Чульцова]] (нар. у 1997) — беларуская журналістка, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]. == Гл. таксама == * [[Беражаньскі гадзіннікавы завод царскага двара]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=757|артыкул=Шклоў|аўтар=[[Андрэй Лукашэвіч|Лукашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> <ref name="SgKP">{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|922|Szkłów}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/329498 Шклов] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Лён}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Škloŭ|Шклоў}} {{OSM relation|4684730|Шклоў}} * [https://www.gismeteo.by/weather-shklov-11814/ Надвор’е ў горадзе Шклоў] {{Шклоўскі раён}} {{Магілёўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шклоў| ]] [[Катэгорыя:Хадкевічы]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] qb6f9wemtknj2iq3oyranas5ff5ctj2 5171815 5171814 2026-07-27T15:49:49Z ~2026-41963-95 171763 5171815 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Шклоў |арыгінальная назва = Шклоў |краіна = Беларусь |падначаленне = |выява = Shklovrat.jpg |подпіс = Гарадская ратуша |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 17|lon_sec = 13 |CoordAddon = type:city(14900)_region:BY |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Шклоўскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1520]]<ref name="evkl"/> |ранейшыя назвы = |статус з = 10 красавіка{{Ъъ}} {{Хх}}1762 |плошча = 10,7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 213010 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Škloŭ |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978984 }} '''Шклоў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Škloŭ}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]], на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. За 30 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. [[Шклоў (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Орша]] — Магілёў. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Узнік на месцы Старашклоўскага гарадзішча каля сучасных вёсак [[Вялікі Стары Шклоў|Стары Шклоў]] і [[Хоцімка]] не пазней за IX ст. Упершыню ўскосна згадваецца ў 1466 годзе ў лісце наваградскага намесніка [[Марцін Гаштольд|Марціна Гаштольда]] да свайго шклоўскага намесніка Комара, арыгінал дакумента захоўваецца ў [[Бібліятэка Асалінскіх|Бібліятэцы Асалінскіх]] ва Уроцлаве. У тастаменце [[Ян Якуб Неміровіч|Яна Якуба Неміровіча]] ад 1518 года згадваецца шклоўскі намеснік Гаштольда пан Фёдар Дурасовіч. У 1526 годзе праз Шклоў у Маскву праехаў імператарскі пасол [[Сігізмунд Герберштэйн]].<ref name=":0">Полехов С. В. Древнейшее упоминание Шклова — 1466: послание новогородского наместника Мартина Гаштольда // ''Архіварыюс''. № 19. — Мінск: Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, 2021. — С. 77-82.</ref> Падчас [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|маскоўска-вялікалітоўскай вайны]] (1534—1537) спалены ў 1535 годзе. З другой паловы XVI стагоддзя цэнтр Шклоўскага графства. Падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] (1558—1583) двойчы спалены маскоўскімі войскамі. У канцы XVI стагоддзя перанесены на сучаснае месца. У XVI—XVII стагоддзях у горадзе існаваў вялікі [[Шклоўскі замак]] і [[Шклоўскія гарадскія ўмацаванні]]. У 1654 годзе, пасля [[Аблога Шклова (1654)|кароткай аблогі]], магістрат здаў горад рускім войскам. Улетку 1655 года ў Шклове размяшчалася часовая стаўка рускага цара [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]]. У 1660 годзе горад вызвалены, у 1666 годзе зноўку захоплены рускімі войскамі. У 1667 годзе вернуты Рэчы Паспалітай. Шклоў быў цэнтрам [[Шклоўскае графства|Шклоўскага графства]]. У 1708 годзе (падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гадоў) разбураны рускімі войскамі за дапамогу шведам. У 1762 годзе атрымаў [[магдэбургскае права]], пячатку і [[герб Шклова|герб]]. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1773—1777 гадах цэнтр павета [[Магілёўская правінцыя|Магілёўскай правінцыі]] і [[Магілёўская губерня|губерні]]. З 1777 года мястэчка, цэнтр воласці Магілёўскага павета. З 1778 года валоданне [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|С. Г. Зорыча]]. У перыяд уладання Сямёна Зорыча ў Шклове працавалі разнастайныя мануфактуры, якія працавалі пераважна на мясцовай сыравіне, абслугоўвалі патрэбы вотчыннага двара і выраблялі прадукцыю на продаж. Канатная мануфактура (1790—1799) вырабляла канаты і пражу з ільняной [[Кудзеля|кудзелі]] і пянькі. У 1797 годзе працавала звыш 50 чалавек, выпушчана канатаў агульнай даўжынёй 10 тысяч сажаняў{{sfn|Лён|2009|с=159}}. [[Шклоўская парусінавая мануфактура|Парусінавая мануфактура]] (1794—1845) вырабляла тонкае і паруснае палатно з ільняных і пяньковых нітак. Працавалі таксама шаўкаткацкая (1781—1799), гарбарная (1794—1798) і суконная (1781—1809) мануфактуры{{sfn|Лён|2009|с=159}}. У пачатку XIX стагоддзя — важны гандлёвы цэнтр Беларусі, прыстань на Дняпры. У пачатку XX стагоддзя праз Шклоў пракладзеная чыгунка Орша — Магілёў. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Шклоў абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]]. Са снежня 1919 года ў складзе РСФСР. З 1924 года, пасля першага [[Узбуйненне БССР|ўзбуйнення БССР]] — цэнтр Шклоўскага раёна [[БССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 1941 года да 1944 года горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1977 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Іскра (Шклоўскі раён)|Іскра]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня, 16 і 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>, 14 снежня 2007 года — вёскі [[Маладзёжная]], [[Рыжкавічы]] і [[Малое Зарэчча]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2008-39/2008-39(010-023).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 14 декабря 2007 г. № 5-25 Об изменении административно-территориального устройства Шкловского района]</ref>, 20 лістапада 2013 года — вёска [[Вялікае Зарэчча]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:20000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1650 from:0 till:8540 bar:1661 from:0 till:4375 bar:1880 from:0 till:2393 bar:1923 from:0 till:6617 bar:1939 from:0 till:8100 bar:1959 from:0 till:7800 bar:1979 from:0 till:11800 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:15900 bar:2009 from:0 till:17800 bar:2017 from:0 till:16310 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVII стагоддзе''': 1650 — 8&nbsp;540 чал.<ref name="evkl"/>; 1661 — 4&nbsp;375 чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагоддзе''': 1880 — 2&nbsp;393 чал., з іх праваслаўных 1&nbsp;268, каталікоў 33, іўдзеяў 1&nbsp;092<ref name="SgKP"/> * '''XX стагоддзе''': 1923 — 6&nbsp;617 чал.; 1939 — 8,1 тыс. чал.; 1959 — 7,8 тыс. чал.; 1979 — 11,8 тыс. чал.; [[1991]] — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''' 2004 — 15,9 тыс. чал.; 2006 — 15,6 тыс. чал.; 2008 — 16,6 тыс. чал.; 2009 — 17,8 тыс. чал.; 2015 — 16&nbsp;359<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 — 16&nbsp;425 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 16&nbsp;310 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 — 14 738 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Wayback Machine|website=www.belstat.gov.by|access-date=2025-04-12|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, папяровай, камбікормавай прамысловасці. Гасцініца «Крынічка». Уваходзіць у турыстычныя маршруты «Гісторыка-культурная спадчына Магілёўскага края» і «Айчыны славутыя імёны». == Культура == Шклоўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей. У музея два філіялы — Дом-музей [[Пётр Мартынавіч Алейнікаў|Пятра Алейнікава]] (вёска [[Крывель]]) і музей працоўнай і баявой славы «Сельгастэхніка» (Шклоў). Дзейнічаюць Дом культуры, бібліятэка. == Адукацыя == У Шклове працуюць 3 сярэднія школы, школа мастацтваў, спецшкола, цэнтр развіцця і рэабілітацыі, сацыяльны прытулак. == СМІ == У горадзе выдаецца газета «[[Ударны фронт]]». == Славутасці == [[Файл:Škłoŭ-kaśćioł Piatra i Pawła 01.jpg|міні|справа|[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Шклоў)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]].]] * [[Шклоўская ратуша]] (канец ХVIII стагоддзя; 1770—1772 гг., мураваная), у цэнтры горада — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|512Г000565}}. * Месца, дзе знаходзіўся гарадскі асабняк (пачатак XX стагоддзя), у гарадскім парку — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Д000566}}. * [[Спаса-Праабражэнская царква (Шклоў)|Спаса-Праабражэнская царква]] (да 1905 г., мураваная). * [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Шклоў)|Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] (1849 г., мураваны). * [[Шклоўскі ідал]] (X ст., знойдзены каля Шклова ў 1963 г.) — скульптура паганскага бажаства. Цяпер захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]] у [[Мінск|Мінску]]. * Ніжнінскі роў (геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння). * [[Шклоўская сінагога|Будынак былой сінагогі]] (другая палова ХVII стагоддзя), вул. Дзікуна, 99 — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Г000567}}. * Шклоўская сядзіба. * Будынак канторы папяровай фабрыкі «Спартак» (1898). * Жылыя дамы (XVIII—XIX стст.). '''Помнікі''' * Помнік [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Леніну]]. * Мемарыяльны комплекс «Памяць». * Помнік, прысвечаны [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]], размешчаны на супрацьлеглым баку ракі на ўзвышшы<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/stela-na-levoberezhe-reki-dnepr-shklov/|title=Стела на левобережье реки Днепр, г. Шклов, Могилёвская область|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. * Помнік расійскаму генералу [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|Сямёну Зорычу]] (2007). * Помнік [[Пётр Мартынавіч Алейнікаў|Пятру Алейнікаву]] (2015). Усталяваны на плошчы каля раённага Дома культуры. * Памятны знак воінам-пагранічнікам (2018). Усталяваны на Алеі Герояў. * Памятны знак у гонар шклоўчан-маракоў (28.07.2023). * Памятны знак да 100-годдзя [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] (19.07.2024)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.tvr.by/news/regiony/100_letie_shklovskogo_rayona_v_raytsentre_otkryli_pamyatnyy_znak_s_izobrazheniem_gerba_shklova/|title=100-летие Шкловского района — в райцентре открыли памятный знак с изображением герба Шклова|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. Усталяваны каля будынка [[Шклоўскі раённы выканаўчы камітэт|райвыканкама]]. '''Жанравая скульптура''' * Помнік [[Агурок|агурку]] (2007). '''Страчаная спадчына'''[[Выява:Sklou drawing second half XVIIIc.jpg|thumb|400px|Шклоў, гравюра XVIII ст.]] [[Выява:Military School in Škłoŭ.jpg|thumb|400px|Шклоўскі кадэцкі корпус, малюнак пач. XIX ст.]] * Кадэцкі корпус (XVIII ст.). * Сядзіба Крывашэіна (пач. XX ст.). * Царква Уваскрашэння Хрыстова (XVII ст.). * [[Свята-Уваскрасенская царква (Шклоў)|Свята-Уваскрасенская царква]] (XVIII ст.). == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Шклова}} * [[Святлана Георгіеўна Алейнікава]] (нар. 1942) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Міхаіл Іосіфавіч Гузікаў]] (1806—1837) — беларускі [[музыкант]]. * [[Андрэй Ігнатавіч Зюзькоў]] (1904—1938) — беларускі [[гісторык]]. * [[Еўдакія Сцяпанаўна Лепля]] (1927—1976) — [[мікрабіёлаг]], [[доктар медыцынскіх навук]]<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 209.</ref>. * [[Майсей Ісакавіч Пэўзнер]] (1865—1955) — вучоны ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]], інфекцыйных захворванняў, доктар медыцынскіх навук. * [[Усевалад Пятровіч Радзько]] (1937—2021) — вучоны-[[фізік]], [[член-карэспандэнт]] [[НАНБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996)<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Леанід Іванавіч Рахцеенка]] (1939—1998) — вучоны ў галіне [[Дэндралогія|дэндралогіі]], лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] 1976 года<ref name="БЭ13" />. * [[Эдуард Максімавіч Сарока]] (нар. 1940) — [[філосаф]], доктар філасофскіх навук. * [[Святлана Віктараўна Сярова]] (нар. у 1986) — беларуская [[лёгкаатлет]]ка. * [[Дар’я Чульцова]] (нар. у 1997) — беларуская журналістка, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]. == Гл. таксама == * [[Беражаньскі гадзіннікавы завод царскага двара]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=757|артыкул=Шклоў|аўтар=[[Андрэй Лукашэвіч|Лукашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> <ref name="SgKP">{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|922|Szkłów}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/329498 Шклов] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Лён}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Škloŭ|Шклоў}} {{OSM relation|4684730|Шклоў}} * [https://www.gismeteo.by/weather-shklov-11814/ Надвор’е ў горадзе Шклоў] {{Шклоўскі раён}} {{Магілёўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шклоў| ]] [[Катэгорыя:Хадкевічы]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 9qpej9zbr54yupz0it5vpkainx9nc1h Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5171933 5171619 2026-07-28T05:32:48Z Autumndancer 168015 /* */ 5171933 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) : Вычытаў, выкінуў лішняе. У такім выглядзе прапаную {{Пакінуць}}. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:46, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} 3mpvh1lrf3p0wo0rbec0gqeea2ptm47 5172149 5171933 2026-07-28T11:38:00Z ~2026-42099-27 171791 /* B. В. Шчасная */ Адказ 5172149 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни техническая возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) : Вычытаў, выкінуў лішняе. У такім выглядзе прапаную {{Пакінуць}}. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:46, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} 85qj5b3g9jz1157qa1hruqqvyvd0msv 5172155 5172149 2026-07-28T11:40:30Z ~2026-42099-27 171791 /* B. В. Шчасная */ 5172155 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) : Вычытаў, выкінуў лішняе. У такім выглядзе прапаную {{Пакінуць}}. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:46, 26 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} 0w16h9u93d4habaxpilfuvclwspprtp Лагішын 0 16925 5172163 5161317 2026-07-28T11:48:20Z Ілля Касакоў 21245 5172163 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Лагішын |выява = Logishin two churches.jpg |подпіс = Касцёл і царква |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет= Лагішынскі |першае згадванне = 1495 |магдэбургскае права=[[20 жніўня]] [[1569]] |статус з = 1959 |тэлефонны код = +375 165 |паштовы індэкс = 225740 |катэгорыя ў Commons =Lahišyn }} '''Лагі́шын'''<ref name="NNP"/> — гарадскі пасёлак у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Насельніцтва 1&nbsp;990 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. {{змест злева}} == Геаграфія == Лагішын размешчаны на аўтадарозе [[Пінск]] — [[Івацэвічы]], за 28 км ад горада і чыгуначнай станцыі [[Пінск]], за 203 км ад [[Брэст]]а. На захад ад пасёлка знаходзіцца максімальная адзнака (174 м) [[Лагішынская раўніна|Лагішынскай раўніны]], што адпавядае паўднёвай мяжы старажытнага ледавіковага комплексу. == Гісторыя == [[Файл:Łahišyn. Лагішын (1633).jpg|міні|250пкс|злева|Герб мястэчка з прывілея 1633 г.]] Першы пісьмовы ўспамін пра Лагішын датуецца [[1495]] годам<ref name="evkl"/>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясціна ўвайшла ў склад [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. У XVII стагоддзі дзяржаўная ўласнасць, пазней [[мястэчка]] зрабілася цэнтрам нягродавага [[Лагішынскае староства|староства]] ў валоданні [[Радзівілы|Радзівілаў]], пазней — [[Агінскія|Агінскіх]], [[Друцкія-Любецкія|Любецкіх]]. 20 жніўня 1569 года і 28 мая 1570 года Лагішын атрымаў [[магдэбургскае права]]<ref name="evkl"/>. 25 лютага 1633 года [[Каралі польскія|кароль]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] пацвердзіў местачковы герб: ''«у блакітным полі воўк на ласіных нагах»''<ref name="knihi"/>. У 1634 годзе тут збудавалі мураваны<ref name="evkl"/> [[касцёл]] на сродкі старосты пінскага [[Альбрэхт Радзівіл (1558-1592)|Альбрэхта Радзівіла]], пазней пры ім утварылася місія [[Езуіты|езуітаў]] і шпіталь. У касцёле захоўваўся [[Маці Божая Лагішынская|абраз Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], які лічыўся цудадзейным. У сувязі з будаўніцтвам [[Дняпроўска-Бугскі канал|Каралеўскага канала]] Лагішын перададзены [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскаму]]. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Лагішын апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе зрабіўся цэнтрам воласці [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Указ Сената Расійскай імперыі ад 16 красавіка 1808 года прадпісваў пакінуць у мяшчанскім званні жыхароў Лагішына і вызваліць іх ад улады памешчыка: «па сіле даравальных тым мяшчанам ад каралёў польскіх прывілеяў і па тым, штояны ў лік зацверджаных за абшарнікам Хамінскім душ не ўваходзілі». Суседнія памешчыкі спрабавалі адсудзіць землі лагішынскіх мяшчан, але Сенат у 1828 годзе зноў захаваў за імі іх правы<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 62. ''Са спасылкай на'' Нацыянальны гістарычны музей Беларусі ў Гродне. — Ф. 1. — Воп. 1. — Спр. 1355. — Арк. 204.</ref>. У XIX стагоддзі ў мястэчку дзейнічалі [[млын]]ы Айзенберга, Хазана і Дубміскага, Марцінкевіча, Бунькевіча, [[алейня]] і млын Цыперштэйна, [[гарбарня]] Фрыдмана. Па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстання]] ў 1863 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі Лагішынскі касцёл на царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхата]], у 1897 годзе будынак згарэў; пазней на яго месцы ўзвялі [[Свята-Троіцкая царква (Лагішын)|Праабражэнскую царкву]]. У 1870 годзе ўлады перавялі мяшчан Лагішына ў дзяржаўныя сяляне, канфіскаваўшы 2133 дзесяціны зямлі, якія на льготных умовах набыў мінскі губернатар [[Уладзімір Мікалаевіч Токараў|Уладзімір Токараў]] за «бездакорную службу», у прыватнасці за поспехі ў «абрусенні» Мінскай губерні<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 63—64.</ref> У 1874 годзе ў мястэчку адбыўся [[Лагішынскі зямельны бунт 1874 года|зямельны бунт местачкоўцаў]] супраць свавольства ўладаў, якое здушылі два батальёны пяхоты і сотня казакоў. Неўзабаве аднак лагішынцы здабылі поўнае апраўданне, а вінаватыя ў злоўжыванні панеслі пакаранне. Жорсткая расправа над жыхарамі мястэчка выклікала пратэст у дэмакратычнай грамадскасці краіны, а рэвалюцыянер-анархіст [[Пётр Крапоткін]] назваў Лагішынскую расправу адной з самых абуральных у гісторыі Расіі. Жыхары працягвалі дамагацца справядлівасці ў вышэйшых інстанцыях імперыі, і ў 1876 годзе ўлады вярнулі мяшчанам адабраную зямлю. У 1881 годзе ў мястэчку збудавалі мураваныя гандлёвыя рады. У 1886 годзе цэнтр воласці. Станам на 1886 год існавалі [[школа]], [[Царква (збудаванне)|царква]] (з 1845), [[капліца]], [[сінагога]], 10 крамаў. У 1893 годзе адкрылася яўрэйская малітоўная школа. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў паблізу Лагішына знаходзіўся [[фальварак]] Сімановічаў. У 1919 годзе ў мястэчку выбухнула антыбальшавіцкае паўстанне. У пачатку сакавіка 1919 года {{нп3|Група «Палессе»||ru|Группа «Полесье»}} {{нп3|Армія II Рэчы Паспалітай|войска II Рэчы Паспалітай|pl|Wojsko Polskie II RP}} пад камандаваннем генерала {{нп3|Антоній Лістоўскі|Антонія Лістоўскага|ru|Листовский, Антоний}} выгнала з аколіц бальшавікоў і аблажыла Лагішын<ref name="Wyszczelski"/>. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскай мірнай дамовай]] (1921) Лагішын апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабіўся цэнтрам гміны {{нп3|Гміна Лагішын|Лагішын|pl|Gmina Łohiszyn}} [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. 1 красавіка 1934 года паселішча страціла статус горада<ref name="sejm"/>. У 1939 годзе Лагішын увайшоў у [[БССР]]. 15 студзеня 1940 года стаў цэнтрам [[Лагішынскі раён|Лагішынскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 27 чэрвеня 1941 года да 15 ліпеня 1944 года мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй, за гэты час у Лагішынскім раёне загінула каля 2 000 чалавек. 22 снежня 1959 года паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Лагішын Лагішынскага раёна Брэсцкай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 22 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 18.</ref>. З 1962 года ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]]. 10 мая 1997 года ў Лагішыне ўрачыста каранавалі [[Маці Божая Лагішынская|абраз Маці Божай — Каралевы Палесся]]<ref name="svaboda"/>. 18 верасня 1998 года адбылося афіцыйнае зацверджанне гістарычнага герба пасёлка. <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Мястэчка на старых здымках" perrow="4"> Файл:Łahišyn, Kaścielnaja. Лагішын, Касьцельная (14.07.1913).jpg|Асвячэнне касцёла Файл:Łahišyn, Spaskaja. Лагішын, Спаская (1901-39).jpg|Царква, інтэр’ер Файл:Łahišyn, Kaplica. Лагішын, Капліца (1901-39).jpg|Каплічка Файл:Łahišyn. Лагішын (1901-39).jpg|Капліца могілкавая </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1884 год — 2,8 тыс. чал.<ref name="brestobl"/> * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 3351 чал.; 1921 год — 1984 чал.; 1959 год — 3 тыс. чал.<ref name="Rąkowski"/>; 1996 год — 3120 чал.{{sfn|ЭГБ|1997}}; 1998 — 3000 чал.{{sfn|БелЭн|1999}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 2,6 тыс. чал.; 2008 год — 2,5 тыс. чал.; 2016 год — 2&nbsp;022 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 1&nbsp;990 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Працуюць прадпрыемствы харчовай прамысловасці, механічны завод, лясніцтва і іншыя. == Культура == Дзейнічаюць дом культуры і 2 бібліятэкі, [[лагішынскі гісторыка-краязнаўчы музей]]<ref name="dorogiby"/>. Таксама працуюць сярэдняя і музычная школы, 2 дашкольныя ўстановы. У мястэчку маецца свая [[бейсбол]]ьная каманда «[[Лагішынскія ваўкі]]»<ref name="baseball"/>. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагменты) * [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Лагішын)|Петра-Паўлаўскі касцёл]] (1907—1909) — {{ГККРБ 4|113Г000568}} * Могілкі яўрэйскія * [[Свята-Троіцкая царква (Лагішын)|Спаса-Праабражэнская царква]] (кан. ХІХ ст.) — {{ГККРБ 4|113Г000567}} * Капліца <gallery mode=packed perrow ="4" heights= "150px"> Logishin catholic church.jpg|Петра-Паўлаўскі касцёл Лагішын. (07).jpg|Забудова Лагішын. Капліца (01).jpg|Капліца Logishin orthodox church.jpg|Спаса-Праабражэнская царква </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Адам Нарушэвіч]] (1733—1796) — гісторык, паэт, перакладчык. * [[Марцін Антоні Паўловіч]] (1789—1830) — геолаг. * [[Рыгор Абрамавіч Пераходнікаў]] (1909—1981)<ref>https://www.names52.ru/p/tpost/2xzd0dg0h1-perehodnikov-grigorii-abramovich</ref> * [[Натан Барысавіч Шацкі]] (1900—?) — стваральнік сістэмы яўрэйскай стэнаграфіі<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A8%D0%90%D0%A6%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=14 лютага 2023 |archive-date=14 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214182846/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A8%D0%90%D0%A6%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}</ref>. * [[Тадэвуш Пятровіч Юшкевіч]] (нар. 1943) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. * [[Мэнуха Альперын]] (1905-?) — пісьменніца. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць}}</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=177|артыкул=Лагішын|аўтар=}}</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/lahis.html Лагішын] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref> <ref name="Wyszczelski">{{кніга|загаловак = Wojna polsko-rosyjska 1919–1920| аўтар = Lech Wyszczelski| autor link = Lech Wyszczelski| выданне = 1| выдавецтва = Bellona| месца = [[Варшава]]| год = 2010| старонкі = 65| частка = Wstępna faza walk| isbn = 978-83-11-11934-5| мова = pl}}</ref> <ref name="sejm">[http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19340070049&type=2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 stycznia 1934 r. o zniesieniu ustroju miejskiego w mieście Łohiszynie, w powiecie pińskim, województwie poleskiem, Dz.U. Nr 7, poz. 49]{{ref-pl}}</ref> <ref name="svaboda">Вячаслаў Ракіцкі. [http://www.svaboda.org/content/Transcript/770823.html Лёс цудадзейных беларускіх абразоў] // «[[Радыё Свабода]]», [[1 чэрвеня]] [[2006]].</ref> <ref name="brestobl">[http://gerb.brestobl.com/logish0.html Логишин (Лагишин Лагiшын Logishin)] на [http://gerb.brestobl.com Гербы Брестской области]</ref> <ref name="Rąkowski">Grzegorz Rąkowski. Czar Polesia. — Pruszków: Rewasz, 2001.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="dorogiby">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Логишин}}</ref> <ref name="baseball">[http://www.baseball.by/teams/logishin.html Логишинские волки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090114015605/http://baseball.by/teams/logishin.html |date=14 студзеня 2009 }} {{ref-ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лагі́шын||89—90}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Логишин}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''Дарашэнка Л.'' [http://media.catholic.by/ave/index.htm?/ave/n133/art14.htm Пад шатамі Маці Божай Лагішынскай] // «[[Ave Maria (часопіс)|Ave Maria]]» № 5(133), 2006. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Лагішын||326}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5|682|Łohiszyn}} * ''Меньчуков Е. А.'' Бои под Логишиным в 1915 г. — М., Воениздат, 1937. — 73 с. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Lahišyn|Лагішын}} * [http://pinsk.tv/category/paleski-kraj/lagishyn/ Навіны Лагішына на інфармацыйным партале Палесся Pinsk.tv] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130312070058/http://pinsk.tv/category/paleski-kraj/lagishyn/ |date=12 сакавіка 2013 }} * [http://globustut.by/logishin/index.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/lagishyn.html Фотаздымкі на сайце Radzima.org] {{Лагішынскі сельсавет}} {{Пінскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Лагішын| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 1e0ox5eg84sbhcuo4rvs8p44trmkmh1 Жалудок 0 16985 5172015 5132251 2026-07-28T08:37:07Z Ілля Касакоў 21245 5172015 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Жалудок |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |сельсавет = Жалудоцкі |статус з = 1940 }} '''Жалудок'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žaludok}}, {{lang-ru|Желудок}}) — гарадскі пасёлак у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 22 км ад горада [[Шчучын]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Скрыбаўцы (станцыя)|Скрыбаўцы]] на лініі [[Масты]] — [[Ліда]]. Аўтадарогамі звязаны з магістралямі {{таблічка-by|М|6}} Мінск—Гродна і {{таблічка-by|М|11}} Слонім — Ліда. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] лічыў, што назва пасёлка Жалудок утворана ад асновы [[жолуд]] (назва плода дуба)<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 122.</ref>. У канцы XIV ст. згаданая «Сцегевілава вёска Жалудка» (''Stegewillen-dorff Szoludka)''.<ref>[[iarchive:bub gb OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Жалудка, воранаўскае Жалудкоўскі, лідскія Жалуд і Жалудзевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-492T-S?i=334&cat=1546497</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-HSYX-7?i=406&cc=4166194&cat=1056154</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69SY-J?i=801&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ8S-K?i=428&cc=4166194&cat=741862</ref> Прозвішчы ''Жолуд, Жалудоў, Жалудовіч, Жалудко, Жалудкоў, Жолудзь, Жолудзеў'' [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]] таксама выводзіў ад слова ''жолуд''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 147.</ref>. На захадзе Літвы ёсць, аднак, літоўскае прозвішча ''Žaluda''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=071eacc7b81d7aa89318b87cfd7a6bea</ref>. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Жалудка}} На правым беразе ракі [[Жалудзянка]] знаходзіцца помнік археалогіі — [[Жалудок (археалагічны помнік)|рэшткі старажытнага пасялення]]. З другой паловы XV стагоддзя Жалудок вядомы як ўладанне вялікага князя. З [[1486]] года [[мястэчка]], да [[1567]] года цэнтр [[павет]]а [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Належаў Лацкім, [[Сапегі|Сапегам]], Францкевічам-Радзімінскім. У XVIII — 1-й чвэрці XIX стагоддзяў уласнасць [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]]. З [[1795]] года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Лідскага павета Віленскай губерніі. З [[1921]] года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лідскага павета. З [[1939]] года ў [[БССР]], з [[1940]] года гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. Жалудок акупіраваны нацыстамі 27 чэрвеня 1941 г. Гітлераўцы ў лістападзе 1941 г. на адзінай ацалелай вуліцы стварылі [[гета ў Жалудку]]. Пры яго знішчэнні 9 мая 1942 г. гітлераўцы загубілі больш за 1,5 тыс. (па іншых звестках, 2 тыс.) чалавек. Жалудок вызвалены 12 ліпеня 1944 г. ў ходзе Беластоцкай аперацыі. З [[1962]] года пасёлак у Шчучынскім раёне. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=400|height=140|type=rect|x=1897,1921,1940,1971,1993,1995,2001,2009,2016,2018,2021|y=1860,1552,2436,2100,1800,1500,1630,1290,1017,972,1060}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 311 чал., у тым ліку 146 хрысціян і 165 іўдзеяў<ref>[[Іна Соркіна|Соркіна І.]] Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref>; 1861 год — 581 чал.; 1863 год — 581 чал.; 1895 год — 674 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}<ref>Krzywicki J. Żołudek // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/827 827].</ref>; 1897 год — 1860 чал.<ref>{{Літаратура/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref>, у тым ліку 1372 юдэі * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1969 чал.; 1909 год — 1969 чал.; 1919 год — 1557 чал.; 1921 год — 1552 чал. у ''мястэчку Жалудку'' і 242 чал. у ''фальварку Жалудку''; 1940 год — 2436 чал.; 1971 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1993 год — 1,8 тыс. чал.<ref name="ehb">Шаблюк В. Жалудок // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} — С. 363.</ref>; 1995 год — 1,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 1,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|6к}} С. 419.</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1630 чал.<ref>{{Літаратура/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref>; 2006 год — 1,5 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref>; 2007 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,4 тыс. чал.; 2009 год — 1290 чал.<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf |date=18 верасня 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 1017 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 1002 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 972 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 1089 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2020 год — 1097 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2021 год — 1060 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2023 год — 1002 чал.; 2025 год — 947 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. == Славутасці == [[Файл:Жалудок Žaludok (2021).jpg|міні|злева|Сядзіба, 2021 г.]] * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] * [[Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх (Жалудок)|Маёнтак князёў Святаполк-Чацвярцінскіх]] (пач. 20 ст.) * [[Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага (Жалудок)|Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага]] == Памятныя мясціны == [[Файл:Желудок, Щучинский район, Гродненская область, Беларусь 20.jpg|міні|Касцёл, 2021 г.]] На [[брацкая магіла (Жалудок)|брацкай магіле]] савецкіх воінаў і партызан (1944) устаноўлены помнік. У Жалудку пахаваны [[Пётр Барташэвіч]] (1914—1991), беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч. == Вядомыя асобы == * [[Бен-Авігдор]] (1866—1921) — пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на [[Іўрыт|іўрыце]]. * Меер Бэзавік (1898—1980) — настаўнік яўрэйскай школы, пісьменнік, з 1927 года жыў у Аргенціне, друкаваўся ў [[Гроднэр опклангэн]]. * [[Вольга Галіна|Вольга Галіна (Александроўская)]] (1899—1980), беларуская актрыса * [[Рохл Галінкіна]] — гісторык * [[Андрэй Леанідавіч Гурын]] (нар. 1972) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (2004), [[дацэнт]] (2007). * [[Пінхус Крэмень]] (1890—1981), мастак, прадстаўнік Парыжскай школы * [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг * [[Валерый Урублеўскі]] (1836—1908), удзельнік рэвалюцыйнага руху * [[Сафія Шуазёль-Гуф’е|Сафія з Тызенгаўзаў Шуазёль-Гуф’е]] (1790—1878) — пісьменніца, аўтарка мемуараў і гістарычных раманаў. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2021-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2021}}</ref> <ref name="2018-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2018}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жалудо́к|306}} == Спасылкі == {{OSM relation|5598163|Жалудок}} * {{belarusenc|slovnik/4127/|ЖАЛУДОК}} * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка] на pawet.net * [http://globustut.by/zheludok/index.htm Жалудок] на globustut.by * [http://radzima.net/be/pub/1041_m/ Жалудок] на Radzima.org * [http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 Жалудок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081230051624/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 |date=30 снежня 2008 }} на jewishgen.org * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/Палац_у_Жалудку.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Жалудоцкі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Жалудок| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 2zwfhrr0m8b17tf9m0wbsr94m9xjd4a 5172018 5172015 2026-07-28T08:43:22Z Ілля Касакоў 21245 5172018 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Жалудок |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |сельсавет = Жалудоцкі |статус з = 1940 }} '''Жалудок'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žaludok}}, {{lang-ru|Желудок}}) — гарадскі пасёлак у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 22 км ад горада [[Шчучын]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Скрыбаўцы (станцыя)|Скрыбаўцы]] на лініі [[Масты]] — [[Ліда]]. Аўтадарогамі звязаны з магістралямі {{таблічка-by|М|6}} Мінск—Гродна і {{таблічка-by|М|11}} Слонім — Ліда. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] лічыў, што назва пасёлка Жалудок утворана ад асновы [[жолуд]] (назва плода дуба)<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 122.</ref>. У канцы XIV ст. згаданая «Сцегевілава вёска Жалудка» (''Stegewillen-dorff Szoludka)''.<ref>[[iarchive:bub gb OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Жалудка, воранаўскае Жалудкоўскі, лідскія Жалуд і Жалудзевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-492T-S?i=334&cat=1546497</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-HSYX-7?i=406&cc=4166194&cat=1056154</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69SY-J?i=801&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ8S-K?i=428&cc=4166194&cat=741862</ref> Прозвішчы ''Жолуд, Жалудоў, Жалудовіч, Жалудко, Жалудкоў, Жолудзь, Жолудзеў'' [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]] таксама выводзіў ад слова ''жолуд''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 147.</ref>. На захадзе Літвы ёсць, аднак, літоўскае прозвішча ''Žaluda''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=071eacc7b81d7aa89318b87cfd7a6bea</ref>. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Жалудка}} На правым беразе ракі [[Жалудзянка]] знаходзіцца помнік археалогіі — [[Жалудок (археалагічны помнік)|рэшткі старажытнага пасялення]]. З другой паловы XV стагоддзя Жалудок вядомы як уладанне вялікага князя. З [[1486]] года [[мястэчка]], да [[1567]] года цэнтр [[павет]]а [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Належаў Лацкім, [[Сапегі|Сапегам]], Францкевічам-Радзімінскім. У XVIII — 1-й чвэрці XIX стагоддзя ўласнасць [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]]. З [[1795]] года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Лідскага павета Віленскай губерніі. З [[1921]] года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лідскага павета. З [[1939]] года ў [[БССР]], з [[1940]] года гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. Жалудок акупіраваны нацыстамі 27 чэрвеня 1941 г. Гітлераўцы ў лістападзе 1941 г. на адзінай ацалелай вуліцы стварылі [[гета ў Жалудку]]. Пры яго знішчэнні 9 мая 1942 г. гітлераўцы загубілі больш за 1,5 тыс. (па іншых звестках, 2 тыс.) чалавек. Жалудок вызвалены 12 ліпеня 1944 г. у ходзе Беластоцкай аперацыі. З [[1962]] года пасёлак у Шчучынскім раёне. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=400|height=140|type=rect|x=1897,1921,1940,1971,1993,1995,2001,2009,2016,2018,2021|y=1860,1552,2436,2100,1800,1500,1630,1290,1017,972,1060}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 311 чал., у тым ліку 146 хрысціян і 165 іўдзеяў<ref>[[Іна Соркіна|Соркіна І.]] Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref>; 1861 год — 581 чал.; 1863 год — 581 чал.; 1895 год — 674 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}<ref>Krzywicki J. Żołudek // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/827 827].</ref>; 1897 год — 1860 чал.<ref>{{Літаратура/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref>, у тым ліку 1372 юдэі * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1969 чал.; 1909 год — 1969 чал.; 1919 год — 1557 чал.; 1921 год — 1552 чал. у ''мястэчку Жалудку'' і 242 чал. у ''фальварку Жалудку''; 1940 год — 2436 чал.; 1971 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1993 год — 1,8 тыс. чал.<ref name="ehb">Шаблюк В. Жалудок // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} — С. 363.</ref>; 1995 год — 1,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 1,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|6к}} С. 419.</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1630 чал.<ref>{{Літаратура/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref>; 2006 год — 1,5 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref>; 2007 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,4 тыс. чал.; 2009 год — 1290 чал.<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf |date=18 верасня 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 1017 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 1002 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 972 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 1089 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2020 год — 1097 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2021 год — 1060 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2023 год — 1002 чал.; 2025 год — 947 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. == Славутасці == [[Файл:Жалудок Žaludok (2021).jpg|міні|злева|Сядзіба, 2021 г.]] * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] * [[Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх (Жалудок)|Маёнтак князёў Святаполк-Чацвярцінскіх]] (пач. 20 ст.) * [[Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага (Жалудок)|Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага]] == Памятныя мясціны == [[Файл:Желудок, Щучинский район, Гродненская область, Беларусь 20.jpg|міні|Касцёл, 2021 г.]] На [[брацкая магіла (Жалудок)|брацкай магіле]] савецкіх воінаў і партызан (1944) устаноўлены помнік. У Жалудку пахаваны [[Пётр Барташэвіч]] (1914—1991), беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч. == Вядомыя асобы == * [[Бен-Авігдор]] (1866—1921) — пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на [[Іўрыт|іўрыце]]. * Меер Бэзавік (1898—1980) — настаўнік яўрэйскай школы, пісьменнік, з 1927 года жыў у Аргенціне, дзве кнігі, творы ў [[Гроднер опкланген]]. * [[Вольга Галіна|Вольга Галіна (Александроўская)]] (1899—1980), беларуская актрыса * [[Рохл Галінкіна]] — гісторык * [[Андрэй Леанідавіч Гурын]] (нар. 1972) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (2004), [[дацэнт]] (2007). * [[Пінхус Крэмень]] (1890—1981), мастак, прадстаўнік Парыжскай школы * [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг * [[Валерый Урублеўскі]] (1836—1908), удзельнік рэвалюцыйнага руху * [[Сафія Шуазёль-Гуф’е|Сафія з Тызенгаўзаў Шуазёль-Гуф’е]] (1790—1878) — пісьменніца, аўтарка мемуараў і гістарычных раманаў. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2021-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2021}}</ref> <ref name="2018-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2018}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жалудо́к|306}} == Спасылкі == {{OSM relation|5598163|Жалудок}} * {{belarusenc|slovnik/4127/|ЖАЛУДОК}} * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка] на pawet.net * [http://globustut.by/zheludok/index.htm Жалудок] на globustut.by * [http://radzima.net/be/pub/1041_m/ Жалудок] на Radzima.org * [http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 Жалудок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081230051624/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 |date=30 снежня 2008 }} на jewishgen.org * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/Палац_у_Жалудку.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Жалудоцкі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Жалудок| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ichve67qhvc8ncrla0efyf79i5iurdf Грэцкі арэх 0 17422 5172060 5171251 2026-07-28T09:55:23Z Ciepiersia 162280 /* Распаўсюджанне */ дапаўненне, абнаўленне звестак 5172060 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Ořešák v Kladinách (1).jpg | image title = Грэцкі арэх | image descr = Дарослая расліна ў Чэхіі | parent = Juglans | rang = Від | latin = Juglans regia | author = [[L.]] | iucnstatus = LC | wikispecies = Juglans regia | commons = Category:Juglans regia | iucn = 63495 | itis = 503244 | ncbi = 51240 | eol = 487229 | grin = 20772 | ipni = 442427 |tpl=kew-2331747 }} '''Грэцкі арэх'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|69}}</ref><ref name="ЛРКЛ">Назва згодна з {{ЛРКЛ}}</ref><ref name="ДПЯ">{{кніга |аўтар = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. |частка = Орех грецкий |загаловак = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн |выдавецтва = Ураджай |год = 1975 |том = |старонкі = 89-91 |старонак = 200 |серыя = |isbn = |тыраж = 130 000 }}</ref><ref name="ЛР">{{кніга |аўтар = |частка = Орех грецкий |загаловак = Лекарственные растения и их применение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 5-е, перераб. и. доп. |месца = Мн. |выдавецтва = «Наука и техника» |год = 1974 |том = |старонкі = 106-108 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 120 000 }}</ref>, '''Валоскі арэх''' (''Juglans regia'') — лістападнае [[дрэва]], [[Біялагічны від|від]] [[дрэва|дрэў]] [[род]]у {{bt-bellat|арэх|Juglans}} сямейства {{bt-bellat|арэхавыя|Juglandaceae}}. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Juglans_regia_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-081.jpg|ш=250|left|{{Бат.іл.|1}}|color=#BBDD99}} Грэцкі арэх — хуткарослая, святлалюбная, цеплалюбівыя, засухаўстойлівая расліна. Буйное дрэва, вышыня да 30 метраў<ref name="ЛР"/>, і да 1,5 м у дыяметры<ref name="ДПЯ"/>. Працягласць жыцця 300—400 гадоў. Цвіце грэцкі арэх у [[красавік]]у-[[май|маі]], плады выспяваюць у [[верасень|верасні]]. === Ствол і парасткі === [[Ствол дрэва|Ствол]] тоўсты і галінасты, пакрыты шэрай патрэсканай [[Кара (біялогія)|карой]] з падоўжнымі расколінамі, [[галіны]] ўтвараюць густую, шырокакруглую [[Крона дрэва|крону]]<ref name="ДПЯ"/><ref name="ЛР"/>. Маладыя [[парасткі]] бліскучыя аліўкава-шэрыя з круглымі, апушанымі [[пупышка]]мы. === Лісце === {{Біяфота|003 2011 04 18 Blattadern.jpg|right|ш=250|Ліст у восеньскай афарбоўцы|color=#BBDD99}} Чарговае буйное [[Складанае лісце|лісце складанае]], непарнаперыстае, 20-40 см даўжынёй. Кожны ліст складаецца з чатырох, шасці ці васьмі пар падоўжана-яйцападобных лісточкаў, тупых ці завостраных<ref name="ЛР"/>, з якіх верхні самы вялікі. Лісточкі бываюць ад 40 да 70 мм даўжынёй, распускаюцца адначасова з кветкамі, яны цэльнакрайнія, яйкападобныя, пры распусканні ружовыя, летам цёмна-зялёныя, бліскучыя, знізу матавыя, пры расціранні з прыемным характэрным пахам<ref name="ДПЯ"/>. === Кветкі === [[Кветка|Кветкі]] дробныя, зеленаватыя, [[аднадомныя расліны|аднаполыя]]. Тычыначныя кветкі з 5-6 пялёсткавым калякветнікам і 8-40 тычачкамі сабраны ў вісячыя доўгія каташкі ружова-зялёнага колеру, развіваюцца на леташніх парастках. Песцікавыя кветкі размешчаны на верхавінках аднагадовых галін, адзінкава ці групамі па дзве-тры. Яны маюць просты 5-6-пялёсткавы калякветнік. Песцік адзін, з ніжняй завяззю, кароткім слупком з двухлопасцевым махрыстым лычыкам. Цвіце ў красавіку — маі<ref name="ДПЯ"/>. === Плады === {{Біяфота|Juglans regia MHNT.BOT.2007.40.64.jpg|ш=250|right|Плады грэцкага арэху|color=#BBDD99}} Арэхаплоднае дрэва, пачынае пладаносіць на 8-10-ы год. [[Плод|Плады]] — буйныя аднанасенныя несапраўдныя [[касцянка|касцянкі]] ([[арэхі]]) — маюць тоўстую, мясістую скурыста-кудзелістую зялёную [[Каляплоднік|лупіну]] і моцную костачку з дравяністай, маршчыністай, рабрыстай абалонкай<ref name="ДПЯ"/><ref name="ЛР"/>, форма ад круглявай да яйкападобнай, да 5 см даўжынёй, да 3 см у шырыню; пры наступленні спеласці лупіна плоду, высыхаючы, лопаецца на 2 часткі і сама сабой аддзяляецца, костачка сама сабой не раскрываецца. Касцянка без вонкавай абалонкі складаецца са знешняй дравяністай абалонкі і ядра. Паверхня абалонкі мае выпуклае шво, якое дзеліць плод на дзве палавінкі. У ядры ёсць адна ці дзве (часам і больш) перагародкі. Плады паспяваюць у канцы жніўня — верасні<ref name="ДПЯ"/>. {{clear}} {{Фотарадок|Noyer centenaire en automne.JPG|Walnuss-rinde.jpg|Walnuss-knospe.jpg|ш1=237|ш2=237|ш3=234|тэкст=Злева направа: агульны выгляд; кара; пупышкі|color=#BBDD99}} {{Фотарадок|Walnussbluete-001.jpg|Juglans flower female 20050526 064 part.jpg|Juglans regia orzech wloski 2008.JPG|Juglans regia Walnoot 'Buccaneer'.jpg|ш1=146|ш2=234|ш3=154|ш4=234|тэкст=Злева направа: тычынкавыя кветкі; песцікавыя кветкі; няспелы плод; спелы раскрыты плод|color=#BBDD99}} == Распаўсюджанне == {{Біяфота|CH-NB - Interlaken, Dorfstrasse - Collection Gugelmann - GS-GUGE-KÖNIG-C-3.tif|right|ш=250|{{нп3|Франц Ніклаўс Кёніг|Ф. Н. Кёніг||Franz Niklaus König}}. «Інтэрлакен», 1804|color=#BBDD99}} {{Біяфота|Kočevska reka oreh.jpg|right|ш=250|Грэцкі арэх у Славеніі|color=#BBDD99}} У дагістарычныя часы грэцкі арэх у [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] быў значна больш распаўсюджаны, хоць, магчыма, то быў блізкі да гэтага, а не той самы від, які там распаўсюджаны ў цяперашні час. Радзіма — [[Балканскі паўвостраў]]. У дзікім стане грэцкі арэх расце ў [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]<ref name="ДПЯ"/>, [[Закаўказзе|Закаўказзі]], асабліва ў заходняй частцы, а таксама ў [[Талышскія горы|Талышскіх гарах]]. Таксама расце ў паўночным [[Кітай|Кітаі]], у паўночнай [[Індыя|Індыі]], на [[Цянь-Шань|Цянь-Шані]], у [[Іран]]е, у [[Малая Азія|Малой Азіі]] і [[Грэцыя|Грэцыі]]. У [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] яго лічаць здзічэлым, але ён расце яшчэ да 56° пн. ш. Па звестках Шубелера, у [[Нарвегія|Нарвегіі]] і [[Швецыя|Швецыі]] нават да 59° пн.ш. Самым паўночным дрэвам гэтага віду той самы аўтар лічыць дрэва ў нарвежскім гарадку [[Форзунд]]зе, пад 63° 35' пн. ш. Усё гэта адзінкавыя асобнікі, якія старанна даглядаюць. У [[Расія|Расіі]], у [[Санкт-Пецярбург]]у грэцкі арэх не вымярзае цалкам, але і не выстрае як дрэва. Яго разводзяць з мэтай атрымаць спелыя плады, што здараецца не штогод, яшчэ да шыраты [[Варонеж]]а; да 52° пн. ш. у заходняй Расіі, а ўжо на ўсход ад даўгаты [[Харкаў|Харкава]] мяжа арэала ссоўваецца далей на поўдзень. У Беларусі зрэдку сустракаецца па ўсёй тэрыторыі ў парках і вулічных насаджэннях<ref name="ЛР"/>. 3 усіх відаў арэхавых гэты від мае найбольшае значэнне і пашырэнне. Інтрадукаваны ў паўднёва-заходнія раёны [[Беларусь|Беларусі]] ў другой палове XVIII ст. Пладовыя дрэвы ёсць у парках, вулічных насаджэннях, на прысядзібных участках у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцях. Ва Украіне распаўсюджаны ў садова-паркавых культурах, у лясных насаджэннях як пладовая спадарожная парода, у лесапалосах і прыдарожных пасадках. Асноўныя насаджэнні грэцкага арэха ва Украіне размешчаныя ў [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] і ў [[Крым]]у абласцях<ref name="укрстрави">Українські страви (Третє видання)&nbsp;— Київ: Державне видавництво технічної літератури УРСР, 1960</ref>. [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]] прыводзіць паведамленне, што пры царкве [[Грузія|грузінскага]] сяла {{нп3|Сяло Кехві|Кехві|ru|Кехви}} ({{нп3|Гарыйскі павет||ru|Горийский уезд}} [[Тыфліская губерня|Тыфліскай губерні]], цяпер [[Цхінвальскі раён]] [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]]), у 12 [[вярста|вёрстах]] (12,8 км) ад [[Цхінвалі]], рос грэцкі арэх вышынёю ў 84 [[фут]]ы (25,6 м), а ў абхваце 28 футаў (8,5 м), у цені яго маглі схавацца да 200 коннікаў. Ён даваў штогод да 100 [[пуд]] ов (1,6 т) пладоў. У многіх месцах {{нп3|Каўказскае наместніцтва|Закаўказскага краю|ru|Кавказское наместничество}}. Асноўнымі вытворцамі грэцкага арэха з’яўляюцца [[Кітай]], [[ЗША]] і [[Турцыя]]. Павет Янбі знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Далі-Байскага аўтаномнай акругі кітайскай правінцыі [[Юньнань]], дзе камфортны клімат, глеба добра захоўвае ваду, маецца дастаткова сонечнага святла, што ўяўляе аптымальныя ўмовы для вырошчвання грэцкага арэха. У КНР гэтай мясцовасці нададзена званне «Радзіма кітайскага грэцкага арэха»<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20180910/1536571581-fest-greckaga-areha |title=Фэст грэцкага арэха |access-date=15 верасня 2018 |archive-date=11 верасня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911111650/http://zviazda.by/be/news/20180910/1536571581-fest-greckaga-areha |url-status=dead }}</ref>. З рэспублік былога Савецкага Саюза значная колькасць арэха вырошчваецца на [[Украіна|Украіне]] і ў [[Малдова|Малдове]]. Ва Украіне штогод вырабляецца да 27 тыс. тон арэхаў.<ref name="Поперечний"/>. У структуры экспарту Малдовы арэх займае 4-е месца — пасля [[віно|віна]], [[тэкстыль|тэкстылю]] і [[Пшаніца|пшаніцы]]. Яшчэ ў XVIII стагоддзі [[Дзмітрый Канстанцінавіч Кантэмір|Дзмітрый Кантэмір]] згадваў арэх у ліку галоўных багаццяў краіны. Да нашых дзён захаваўся ў малдаўскіх сёлах звычай, які ідзе з глыбокай даўніны, саджаць арэх, калі ў сям’і народзіцца дзіця. Грэцкі арэх паспяхова культывуецца ў Паўднёвым паўшар’і ў краінах [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], [[Афрыка|Афрыкі]] ([[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]) і [[Акіянія|Акіяніі]] ([[Новая Зеландыя]]). Чылі ўваходзіць у лік вядучых сусветных вытворцаў грэцкага арэха, а таксама там вядуцца навуковыя працы па яго вырошчванні<ref>[https://www.vir.nw.ru/trudy/wp-content/uploads/sites/4/2024/10/%D0%A2%D0%9F%D0%91%D0%93%D0%B8%D0%A1_185_3.pdf#128%238 Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции / Федеральный исследовательский центр Всероссийский институт генетических ресурсов растений имени Н. И. Вавилова. Санкт-Петербург : ВИР, 2024. Т. 185, вып. 3. 278 с] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZJAG19131220.2.17?items_per_page=100&page=26&query=FIRST+shipping&snippet=true&sort_by=byTI Profitable walnut-culture] {{ref-en}}</ref>. Грэцкі арэх не любіць цяжкіх і сырых [[глеба|глеб]], расце асабліва добра ў далінах, якія абрашаюцца цякучымі водамі. Дэфіцыт гэтай прадукцыі на еўрапейскім рынку ў апошнія гады складае да 100 тыс. тон арэхаў ў абалонцы<ref name="Поперечний"/>. Па камерцыйнай каштоўнасці ядра арэха падпадзяляюць на цэлыя, палоўкі, чвэртачкі і дробку, дзе кошт паступова памяншаецца — цана непашкоджанага насення ў 3-4 разы вышэй цаны драблёнага (пашкоджанага) насення<ref name="Поперечний"/>. {| class="wikitable" align=left <!--style="clear:right"--> ! colspan=2|Сусветная вытворчасць грэцкіх арэхаў па гадах (тыс. тон) |- | [[1965]] || align="right" | 533 |- | [[1970]] || align="right" | 654 |- | [[1975]] || align="right" | 733 |- | [[1980]] || align="right" | 795 |- | [[1985]] || align="right" | 836 |- | [[1990]] || align="right" | 890 |- | [[1995]] || align="right" | 1 068 |- | [[2000]] || align="right" | 1 292 |- | [[2005]] || align="right" | 1 747 |- | [[2006]] || align="right" | 1 691 |- | [[2007]] || align="right" | 1 929 |- | [[2008]] || align="right" | 2 125 |- | [[2009]] || align="right" | 2 282 |} {| class="wikitable" align=center <!--style="clear:right"--> ! colspan=5|10 вядучых сусветных вытворцаў грэцкіх арэхаў (тыс. тон) |- ! Краіна || [[1985]] || [[1995]] || [[2005]] || [[2009]] |- | {{CHN}} || align="center" | 122 || align="center" | 230 || align="center" | 499 || align="center" | 979 |- | {{USA}} || align="center" | 198 || align="center" | 212 || align="center" | 322 || align="center" | 376 |- | {{TUR}} || align="center" | 110 || align="center" | 110 || align="center" | 150 || align="center" | 177 |- | {{IRN}} || align="center" | 31 || align="center" | 119 || align="center" | 170 || align="center" | 141 |- | {{UKR}} || align="center" | н/д || align="center" | 76 || align="center" | 91 || align="center" | 83 |- | {{MEX}} || align="center" | 6 || align="center" | 6 || align="center" | 80 || align="center" | 70 |- | {{FRA}} || align="center" | 27 || align="center" | 22 || align="center" | 33 || align="center" | 41 |- | {{ROU}} || align="center" | 39 || align="center" | 22 || align="center" | 48 || align="center" | 38 |- | {{IND}} || align="center" | 15 || align="center" | 25 || align="center" | 32 || align="center" | 36 |- | {{EGY}} || align="center" | н/д || align="center" | н/д || align="center" | 27 || align="center" | 27 |- |colspan=7 style="font-size:.7em"| Крыніца: {{нп3|Харчовая і сельскагаспадарчая арганізацыя ААН||ru|Продовольственная и сельскохозяйственная организация ООН}}'' |} == Хімічны склад == === Ядры арэхаў === {{Біяфота|Juglans rega.Israel.jpg|right|ш=250|Ачышчаныя ядры|color=#BBDD99}} У склад ядраў грэцкага арэха ўваходзяць разнастайныя арганічныя і мінеральныя злучэнні: тлушчы, [[бялкі]] — 9-18 %<ref name="ДПЯ"/>, [[вугляводы]] − 7<ref name="БФС" />-13 %<ref name="Поперечний"/> ([[глюкоза]], [[цукроза]], [[дэкстрын]], [[крухмал]] і г. д.), [[Дубільныя рэчывы|дубільныя]] і араматычныя рэчывы, [[вітаміны]] {{нп3|вітамін K|К|ru|Витамин K}} і {{нп3|вітамін P|Р|ru|Витамин P}}, 2,9 % [[Харчовыя валокны|клятчаткі]], 1,6 % попелу, [[амінакіслоты]] (аспарагін, цысцін, глутамін, серын, гістыдзін, валін, фенілаланін). Плады ўтрымліваюць 50-70<ref name="Советы" />-78 %<ref name="ДПЯ"/><ref name="Ковальчук" /> алею і да 21 % бялку<ref name="БФС" /><ref name="Советы">Советы по ведению приусадебного хозяйства / Ф.&nbsp;Я.&nbsp;Попович, Б.&nbsp;К.&nbsp;Гапоненко, Н.&nbsp;М.&nbsp;Коваль и др.; Под ред. Ф.&nbsp;Я.&nbsp;Поповича. &nbsp;— Киев: Урожай, 1985. &nbsp;— с.664, ил. Тираж 120 000 екз.</ref>. Тлусты алей складаецца з [[гліцэрыды|гліцэрыдаў]] [[лінолевая кіслата|лінолевай]], [[алеінавая кіслата|алеінавай]], [[стэарынавая кіслата|стэарынавай]], [[пальміцінавая кіслата|пальміцінавай]] і [[ліналенавая кіслата|ліналенавай]] кіслот<ref>{{кніга |загаловак = Лекарственные свойства сельскохозяйственных растений |адказны = Под ред. Борисова М. И. |месца = Мн. |выдавецтва = Ураджай |год = 1974 |старонак = 336 |старонкі = 244 }}</ref>. Ён змяшчае ў сабе вітаміны А, D, Е, К, [[антыаксіданты]] і поліненасычаныя тлустыя кіслоты (лінолевая Амега-6 і ліноленовая Амега-3), якія яшчэ называюць [[Незаменныя тлустыя кіслоты|незаменнымі]]<ref name="Поперечний"/>. Няспелыя плады багатыя аскарбінавай кіслатой<ref name="ДПЯ"/> (да 10<ref name="БФС">{{кніга|аўтар=Блинова К. Ф. и др.|частка=|загаловак=Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|адказны=Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева|месца={{М.}}|выдавецтва=Высш. шк.|год=1990|старонкі=183|isbn=5-06-000085-0}}</ref> %, паводле іншых звестак<ref name="ЛР"/>, да 3 %). Утрыманне вітаміну С больш за 3000 мг% [[Аскарбінавая кіслата|вітаміну С]], у спелых пладах — 35 мг%. Няспелыя плады, да зацвярдзення шкарлупы, па ўтрыманні вітаміну С (2000 — 3000 мг%) у 7-10 разоў перавышаюць найлепшыя сарты [[Парэчкі чорныя|чорных парэчак]]<ref name="Советы"/>. === Лісце і каляплоднік === У лісці ўтрымліваюцца [[хіноны]] (нафтахінон юглон<ref name="ЛР"/>, α-гідраюглон, β-гідраюглон), [[флаваноіды]] (гіперазід, 3-арабіназід кверцэцін, 3-арабіназід кемпферол), [[Вітаміны групы B|вітамін B]], [[аскарбінавая кіслата]] (4-5 %), [[дубільныя рэчывы]] (3-4 %), {{нп3|элагавая кіслата|элагавая|ru|Эллаговая кислота}} і [[галусавая кіслата|галусавая]] кіслоты, {{нп3|кафейная кіслата||ru|Кофейная кислота}} (0,1 %), {{нп3|караціноіды||ru|Каротиноиды}}, у складзе якіх знойдзены [[Карацін|β-карацін]] (12 мг на 100 гр), [[віялаксантын]], [[флаваксантын]], [[крыптаксантын]], [[эфірны алей]] (да 0,03 %)<ref name="ЛР"/>. Зялёны каляплоднік утрымлівае α- і β-гідраюглоны, аскарбінавую кіслату (да 3 %), дубільныя рэчывы, [[цукар]], [[Яблычная кіслата|яблычную]] і [[Лімонная кіслата|лімонную кіслоты]], дубільныя і фарбавальныя рэчывы, фосфарна- і шчаўекіслы [[кальцый]]. === Шкарлупіна === Цвёрдыя абалонкі пладоў утрымліваюць значную колькасць [[Дубільныя рэчывы|дубільных рэчываў]] (16-21 %), у тым ліку галавую і элагавую кіслоты. == Гаспадарчае значэнне і ўжыванне == Харчовая, вітамінная, алейная, драўняная, лекавая, эфірнамаслінная, дубільная, фарбавальная, дэкаратыўная, фітанцыдная і касметычная расліна. === Выкарыстанне ў харчаванні === {{Біяфота|Juglans regia - nut oil.jpg|right|ш=120|{{нп3|Арэхавы алей||ru|Ореховое масло}}|color=#BBDD99}} Няспелыя плады выкарыстоўваюць для вырабу [[вітамін]]ных канцэнтратаў і вітамінізаваных прадуктаў (варэнне). У харчовай прамысловасці прымяняюцца [[Арэхі|ядры арэхаў]], якія адрозніваюцца выключнымі смакавымі ўласцівасцямі і высокай харчовай каштоўнасцю: 1 кг грэцкіх арэхаў дае больш 8500 калорый<ref name="ДПЯ"/> і па каларыйнасці зерне грэцкіх арэхаў у два<ref name="Поперечний">''Поперечний А. М., Корнійчук В. Г.'' [http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/Otkhv/2009_20/25.pdf Цінність горіхової сировини та передумови до процесів її переробки] / [http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/Otkhv/ Обладнання та технології харчових виробництв Збірник наукових праць]{{Недаступная спасылка}}.&nbsp;— 2009, Вип. 20.</ref> разы перавышае пшанічны хлеб вышэйшага гатунку, таму грэцкі арэх выкарыстоўваецца для [[Дыета|дыетычнага харчавання]] і прыгатавання кандытарскіх вырабаў. Лячэбна-дыетычныя ўласцівасці маюць плады, зялёныя каляплоднікі і лісце. Плады грэцкага арэха выкарыстоўваюць у многіх галінах прамысловасці: у кандытарскай (начынне, [[Цукерка|цукеркі]], [[Торт|тарты]], [[печыва]] і таму падобнае), у кансервавай, пладова-агародніннай, алейнай вытворчасці. Асабліва высокія смакавыя ўласцівасці мае арэхавы алей, які выкарыстоўваюць у харчовай прамысловасці. У ім ёсць стэарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая і пальміцінавая кіслоты. Алей грэцкага арэху захоўваецца нядоўга. Колькасць тлустага алею ў ядры арэхаў дасягае 70 %. Асноўную масу азоцістых злучэнняў складае бялок. У параўнанні з іншымі пладовымі і ягаднымі культурамі ядры грэцкага арэха багатыя [[жалеза]]м, алюмініем, стронцыем, марганцам, цынкам, нікелем, борам, меддзю, хромам, шмат [[фосфар]]у, калію, кальцыю, магнію. Ядры маюць у сабе ўсю групу вітамінаў B, вітаміны A, E, P і невялікую колькасць вітаміну C. Арэхавы жом мае 48,5 % бялковых рэчываў, 9,5 % тлушчоў, 6,7 % цэлюлозы і можа выкарыстоўвацца ў кандытарскай вытворчасці, а таксама як каштоўны канцэнтраваны корм для кармлення жывёл. З недаспелых пладоў вараць [[варэнне]]. Даказана дабратворнае ўздзеянне ўжывання арэхаў на якасць [[Сперма|спермы]]<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/news/20120815/walnuts-may-improve-sperm-quality-healthy-men|title=Walnuts May Improve Sperm Quality in Healthy Men. Researchers Now Want to See Whether Walnuts Can Help Men With Fertility Issues Become Fathers|author=Rubin R.|date=Aug. 15, 2012|work=WebMD Health News|publisher=WebMD, LLC|lang=en|accessdate=2013-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119204421/https://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/news/20120815/walnuts-may-improve-sperm-quality-healthy-men|archivedate=19 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref>. === Медыцынскае выкарыстанне === ==== У навуковай медыцыне ==== Лекавай сыравінай з’яўляюцца лісткі ({{Lang-la|Folia Juglandis regiae}}) і зялёныя каляплоднікі ({{Lang-la|Cortex Juglandis regiae fructibus}}) арэха грэцкага. Збіраюць асобныя лісточкі складанага ліста ў час цвіцення расліны. Іх абрываюць рукамі і сушаць у цені<ref name="ЛР"/>. Іх рэкамендуюць як сродак супраць эксудатыўнага дыятэзу, рахіту і для гаення ран. Таксама выкарыстоўваюць саспелыя плады і цвёрдую абалонку пладоў. Прэпараты грэцкага арэха выкарыстоўваюць для мясцовага лячэння скурнага туберкулёзу<ref name="ДПЯ"/>, стрэптакокавай і стафілакокавай інфекцыяй<ref name="ДПЯ"/>, для загойвання ран пры хранічным ртутным атручэнні, разрыхленні дзясен, выкліканым цынгой, залатушным запаленні вачэй і г. д<ref name="ЛР"/>. Ядры арэхаў рэкамендаваны хворым атэрасклерозам, сухотамі<ref name="ДПЯ"/>, пры [[Артэрыяльная гіпертэнзія|гіпертаніі]], падвышанай кіслотнасці [[Страўнікавы сок|страўнікавага соку]]<ref name="Ковальчук">Ковальчук Х. І. [http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/Otkhv/2012_28/Kovalcuk.pdf Вплив нетрадиційної сировини на мінеральний склад нових кексів] // [http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/Otkhv/ Обладнання та технології харчових виробництв Збірник наукових праць]{{Недаступная спасылка}}&nbsp;— [http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/Otkhv/2012_28/index.htm 2012.&nbsp;— Вип. 28]</ref><ref name="ЭСГ">Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн., 1993.</ref>. Іх рэкамендуюць пры вялікай фізіялагічнай і разумовай стомленасці, пры значнай страце масы, пасля цяжкіх хвароб. Алей грэцкага арэха халоднага прасавання выкарыстоўваюць для прафілактыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў, зніжэння ўзроўню халестэрыну, а таксама пры дыябеце<ref name="ДПЯ"/><ref name="Ковальчук"/>. Лячэбнае значэнне маюць і лакуны («перагародкі») арэхаў. Так, 20-% настойка лакун апынулася эфектыўнай пры эўтырэоіднай форме дыфузнага зобу і лёгкай форме тырэятаксікозу<ref name="Гродзінський"/>. ==== У народнай медыцыне ==== У народнай медыцыне грэцкі арэх ужываюць пры катарах страўніка і кішак, пры паносах, рахіце, эксудатыўным дыятэзе, падагры, крывацёках<ref name="ЛР"/>. Лісце здаўна ўжывалася як раназажыўляльны і вітамінавы сродак<ref name="БФС" />. Паколькі няспелыя плады маюць высокае ўтрыманне вітаміна С, у народнай медыцыне спіртавыя настойкі здробненых маладых пладоў выкарыстоўваюць як лячэбны і вітамінны сродак. Пры падвышанай сакрэцыі страўніка ўжываюць насенне грэцкага арэха па 1-2 сталовыя лыжкі 3 разы ў суткі за 30 мін да ежы<ref name="Товстуха">Товстуха Є.&nbsp;С.&nbsp;Фітотерапія. &nbsp;— К.: Здоров’я, 1990&nbsp;—304 с., іл., 6,55 арк. іл. Тир. 75 000 прим.</ref>. Ужываць у ежу арэхі проціпаказана пры хваробах кішачніка<ref name="Гродзінський">Лікарські рослини: Енциклопедичний довідник/ Відп. ред. А.&nbsp;М.&nbsp;Гродзінський.—К.: Видавництво «Українська енциклопедія» ім. М.&nbsp;П.&nbsp;Бажана, Український виробничо-комерційний центр «Олімп», 1992.—544с.</ref>. Цвёрдая абалонка арэха выкарыстоўваецца для лячэння ран, інфекцыйных запаленняў скуры. Адварам робяць прымочкі да паражаных месцах, ім можна паласкаць ротавую паражніну і горла пры запаленні (дзеянне дубільных рэчываў)<ref name="Товстуха"/>. === Драўніна === {{Біяфота|Nussbaum Holz.JPG|right|ш=250|Падоўжны [[спіл]] драўніны грэцкага арэха|color=#BBDD99}} {{Біяфота|Nussbaum-Maser Holz.JPG|right|ш=250|{{нп3|Шпон, матэрыял|Шпон|ru|Шпон (материал)}} з {{нп3|Кап (біялогія)|капа|ru|Кап}} грэцкага арэха|color=#BBDD99}} Драўніна грэцкага арэха лічыцца каштоўнай пародай дрэва, якая прымяняецца для вырабу высакаякасных прадметаў. Паколькі яна з’яўляецца пабочным прадуктам вырошчвання грэцкіх арэхаў, з прычыны чаго яе паступленне нерэгулярна, прадпрыемствы, якія выкарыстоўваюць гэтую драўніну, нешматлікія і арыентаваны на невялікія яе аб’ёмы. Тая акалічнасць, што дрэвы грэцкага арэха пры нарыхтоўцы часта выкопваюць з коранем, абумоўлена, аднак, не недахопам драўніны. Самыя ніжнія часткі ствала дрэва, якія знаходзяцца часам у зямлі, клубнепадобна патоўшчаныя і выкарыстоўваюцца для вырабу самага каштоўнага {{нп3|Шпон, матэрыял|шпону|ru|Шпон (материал)}} з {{нп3|касаслойнасць|касаслойнай|ru|Свилеватость}} драўніны, упрыгожанай багатымі ўзорамі. Драўніна грэцкага арэха мае прыгожую тэкстуру, трывалая, аднастайная, цвёрдая, добра паддаецца апрацоўцы, выдатна паліруецца. Яна выкарыстоўваецца для вырабу [[Мэбля|мэблі]], [[паркет]]у, а таксама афармлення [[інтэр'ер]]аў дамоў і аўтамабіляў. З грэцкага арэху робяць музычныя інструменты, фанеру, прыклады для стрэльбаў, дробныя вырабы. Наплывы (капы) на ствалах арэха выкарыстоўваюць для вырабу мастацкіх вырабаў і дарагой мэблі. Па прычыне высокага кошту для вытворчых мэтаў звычайна выкарыстоўваецца шпон. Акрамя таго, драўніна арэха ўжываецца для вырабу драўляных частак {{нп3|Паляўнічая зброя|паляўнічай зброі|ru|Охотничье оружие}} па прычыне высокай дынамічнай трываласці і мінімальнай схільнасці да парэпання. Існуе меркаванне, што выкарыстанне драўніны арэха ў зброевай вытворчасці прыводзіла да істотных скарачэнняў плошчы распаўсюджвання дрэў у ваенныя гады<ref>''D. Grosser, W. Teetz''. Einheimische Nutzhölzer (Loseblattsammlung). — Herausgeber: CMA und AG Holz, 1985. — {{ISSN|0446-2114}}.</ref>. [[Абалона, батаніка|Абалона]] арэха мае шэры колер, часам з чырванаватым адценнем і выразна аддзелена ад цёмнага {{нп3|ядровая драўніна|ядра|ru|Ядровая древесина}}, якое можа мець вельмі розную афарбоўку, ад цёмна-шэрага да цёмна-карычневага. Колер драўніны часта залежыць ад месца вырастання, асабліва — ад клімату і ўласцівасцяў глебы. На рынку адрозніваюць месца паходжання драўніны. Так, «італьянскі арэх» мае, у параўнанні з арэхам з [[Германія|Германіі]] або [[Швейцарыя|Швейцарыі]], больш чырвонае адценне і складаную структуру малюнка драўніны. У Германіі асабліва шанаваўся «каўказскі арэх» з яго чорнай размалёўкай. Большы попыт існуе на «французскі арэх» з-за яго асаблівай расфарбоўкі і ўзору. Драўніна арэха паўкольцапорыстая. Гэта значыць, што ранні прырост з буйнымі порамі адрозніваецца ад позняга прыросту з дробнымі порамі, але не так моцна, як у кольцапорыстых парод драўніны. З прычыны гэтага на {{нп3|Тангенцыйнае распілоўванне|тангенцыйным|ru|Тангенциальный распил}} зрэзе драўніны арэха ўзнікае дэкаратыўны {{нп3|муаравы ўзор||ru|Муаровый узор}}, а на [[Радыяльнае распілоўванне|радыяльным]] — узор з палос. Акрамя таго, колер [[ядровой драўніна|ядровой драўніны]] часцяком нераўнамерны, за кошт чаго атрымліваюцца паверхні са складаным узорам [[Тэкстура драўніны|тэкстуры]], колеру і ўнутранай гульнёй святла, якія асабліва цэняцца. Драўніна арэха тонкавалакністая, мае сярэднюю цвёрдасць і шчыльнасць, якая складае ад 450 да 750 кг/м³. Драўніна глейкая і трывалая на выгіб, але не эластычная. Устойлівая да вільгаці, добра апрацоўваецца, афарбоўваецца і паліруецца. Пры сушцы моцна {{нп3|Дэфекты апрацоўкі драўніны#Пакарабачанасць|карабаціцца|ru|Дефекты обработки древесины}}, аднак у высушаным стане захоўвае форму. === Садова-лясная гаспадарка === {{Біяфота|Juglans regia autumn 2009.jpg|right|ш=250|Грэцкі арэх у восеньскай афарбоўцы, Францыя|color=#BBDD99}} {{Біяфота|20130428Juglans regia1.jpg|right|ш=250|Грэцкі арэх у Германіі|color=#BBDD99}} У паўднёвых раёнах шырока культывуецца як [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўная расліна]]. Садовая і паркавая расліна, пыле- і газастойкая і даўгавечная парода. Рэкамендуецца для [[салітэр|адзіночных]], групавых пасадак і алей, стварэння масіваў, абсадкі дарог. Грэцкі арэх шырока ўжываецца ў лесамеліярацыйных насаджэннях. Яго густая крона мае добрыя ветраахоўныя ўласцівасці, а лісце ўзбагачае глебу перагноем. Засухаўстойлівасць, даўгавечнасць, здольнасць да парасткавага аднаўлення даюць магчымасць прымяняць яго як спадарожную пладовую пароду ў полеахоўных палосах, у бэльках і ў ахоўных насаджэннях на абрашаных землях. Культура грэцкага арэха пачалася з самых старажытных часоў, і ён даў мноства [[разнавіднасць|разнавіднасцяў]]; разнастайнасць заўважаецца у ліку лісточкаў пёрыстага лісця, якія часам бываюць нават суцэльнымі, у напрамку галін, у ступені далікатнасці дравяністай часткі плоду і інш. Садовыя формы адрозніваюцца сілуэтам кроны, афарбоўкай лісця і кветак. Зялёны каляплоднік багаты юглонам, наяўнасць якога ў лісці і зялёных каляплодніках сведчыць пра аздараўленчае значэнне грэцкага арэха ў насаджэннях. === У парфумернай прамысловасці і касметалогіі === У парфумернай прамысловасці выкарыстоўваюць прадукты перапрацоўкі арэхавага алею. Паколькі ён ваалодае здольнасцю раствараць эфірныя алеі, з яго дапамогай здабываюць каштоўныя араматычныя злучэнні — [[Ружавы алей|ружавы]], фіялкавы, {{нп3|Эфірны алей лімона|лімонны|ru|Эфирное масло лимона}}, памяранцавы [[Эфірныя алеі|эфірныя]] алеі<ref name="ДПЯ"/>. Адварам лісця мыюць галаву для надання валасам цёмнага адцення<ref name="ДПЯ"/>. === Іншае выкарыстанне === Лісце ўтрымлівае горкія і [[водар|араматычныя]] рэчывы, выпарэнні якіх прычыняюць некаторым [[галаўны боль]]. Яны ўжываюцца ў [[Закаўказзе|Закаўказзі]] для адурэння рыбы ([[фарэль|фарэлі]]) у горных рэчках. Уся расліна мае інсектыцыдныя і фітанцыдныя ўласцівасці<ref name="ДПЯ"/>. Адвар лісця ўжываюць для барацьбы з павуціннай моллю пладовых раслін. Лісце грэцкага арэха валодае высокімі фітанцыднымі ўласцівасцямі, адпуджвае мух<ref name="Советы"/>. Шкарлупінне арэхаў змяшчае шмат [[дубільныя рэчывы|дубільных рэчываў]] і выкарыстоўваецца для дублення скуры. Алей выкарыстоўваецца для вытворчасці высакаякасных мастацкіх фарбаў, а таксама ў паліграфічнай прамысловасці. Зялёныя абалонкі пладоў выкарыстоўваюць для афарбоўкі тканін у розныя адценні карычневага колеру. Як фарбавальнікі ўжываюць таксама і галы на лісці. З [[экстракт]]у лісця і лупіны зялёных пладоў атрымліваюць устойлівы, экалагічна чысты {{нп3|Фарбавальнікі|фарбавальнік|ru|Красители}}. Абалонка грэцкіх арэхаў выкарыстоўваецца для вырабу актываванага вугалю, шліфавальнага каменя, лінолеўма, толя<ref name="Поперечний"/>. Пчолы збіраюць з арэха досыць пажыўны пылок. == Агратэхніка == {{Біяфота|Walnut orchard at the ranch of J.D. Durfee, El Monte(?), California, ca.1910 (CHS-5309).jpg|right|ш=250|Арэхавы сад на ранчы ў Каліфорніі, ЗША|color=#BBDD99}} {{Біяфота|Une noyeraie.jpg|right|ш=250|Грэцкі арэх у Францыі|color=#BBDD99}} Цепла- і святлолюбівая культура. Дрэнна пладаносіць ва ўшчыльненых пасадках, якія недастаткова праветрываюцца і асвятляюцца. Для нармальнага росту і развіцця грэцкаму арэху неабходны вегетацыйны перыяд працягласцю не менш як 150 дзён з сумай тэмператур (вышэй за 10°°C) каля 2000&nbsp;°C. У крытычныя зімы дрэвы падмярзаюць: тычынкавыя пупышкі пашкоджваюцца пры −21,5&nbsp;°C, верхавінкавыя — пры −22 −23&nbsp;°C. У перыяд утварэння пылку крытычная тэмпература для тычынкавых кветак 2,8&nbsp;°C. Аднак у грэцкага арэха добрая аднаўленчая здольнасць (праз 2—3 гады)<ref name="ЭСГ"/>. Паколькі арэхавае дрэва занадта зацяняе іншыя дрэвы, то яго трэба саджаць на краі саду. Да глеб арэх мала разборлівы, хоць аддае перавагу глыбокай і друзлай пескавата-камяністай глебе, не вельмі сухой, прытым поўнай [[Вапняк|вапнай]]. На вырошчванне непрыдатныя забалочаныя, пераўвільготненыя і моцна глеістыя глебы. Насаджэнні найбольш прадукцыйныя на ўрадлівых, дастаткова ўвільготненых глебах. === Развядзенне === {{Біяфота|Walnuss_spross.jpg|ш=120|right|Парастак грэцкага арэха|color=#BBDD99}} Грэцкі арэх разводзіцца амаль выключна насеннем. Насенне (арэхі) высейваюць без падсушвання ў кастрычніку або рана вясной пасля 2-3-месячнай стратыфікацыі на глыбіню 7-10 см. Пры пасеве лепш за ўсё арэхі класці ў грунт бокам на шво. Французскаму садоўніку {{нп3|Франсуа-Мары Трэйв|Ф. Трэйву|en|François-Marie Treyve}} ўдалося знайсці надзейны спосаб {{нп3|прышчэпка, батаніка|прышчэпкі|ru|Прививка (ботаника)}} арэха ў [[расшчэп]] да аднагадовага або двугадовага {{нп3|праростак|сеянца|ru|Проросток}}, які высаджваюць услед за прышчэпкай ў {{нп3|парнік||ru|Парник}}. Магчыма прышчапляць сартавы арэх на 2-3-гадовыя сеянцы грэцкага, шэрага або чорнага арэхаў. Лепшы спосаб прышчэпкі «напаўтрубкаю». Прышчапляюць у другой палове чэрвеня — у ліпені, калі добра адстае кара, Для прышчэпкі згаданым спосабам на аднагадовых прыростах шчэпы выразаюць трубку кары, даўжынёй 3-3,5 см, з вочкам пасярэдзіне і ўстаўляюць на месца выразанай кары такога ж памеру ў прышчэпы. На прышчэпе кару здымаюць толькі на палове акружнасці стволіка, таму дыяметр тронка-шчэпы павінен быць значна меншым. Месца прышчэпкі абвязваюць плёнкай. {{Біяфота|20141026Juglans regia.jpg|right|ш=250|Маладое дрэўца|color=#BBDD99}} Саджанцы перасаджваюць на пастаяннае месца не пазней за 2-3-гадовага ўзрост<ref name="Советы"/>. Пасадку праводзяць вясной прышчэпленымі саджанцамі або 3—5-гадовымі сеянцамі. Мінімальная адлегласць паміж дрэвамі 8 м. Крону фарміруюць з 5—6 шкілетных галін, абрэзку робяць ранняй вясной, да пачатку руху сокаў. Азотныя ўгнаенні ўносяць кожны год, калійныя і фосфарныя — адзін раз у 2—3 гады<ref name="ЭСГ"/>. Лепш за ўсё расце грэцкі арэх на супясчаных, досыць увільготненыхі урадлівых глебах<ref name="Советы"/>. Паспяванне [[тычынка|тычынак]] і [[песцік]]аў у грэцкага арэха адбываецца ў розны час, што выключае [[самаапыленне]]. Гэта ўласцівасць спрыяе [[Перакрыжаванае апыленне|перакрыжаванаму апыленню]] і атрыманню паўнавартасных арэхаў. У некаторых сартоў тэрміны цвіцення жаночых і мужчынскіх кветак перакрываюцца, звычайна гэта адбываецца, калі першымі заквітаюць жаночыя кветкі. Дрэва, у якога першымі раскрываюцца мужчынскія кветкі, з’яўляецца самастэрыльным, паколькі [[суквецце|каташак]] можа пыліць ад некалькі гадзін у гарачыя дні да 7 дзён у пахмурнае надвор’е. На сёмы — восьмы год дрэва дае плады і захоўвае гэтую здольнасць да 500 гадоў. Ураджайнасць можа дасягаць 25-30 цэнтнераў з гектара. Грэцкі арэх непатрабавальны, не патрабуе адмысловага догляду. Пакуль дрэвы не пачалі цалкам плоданасіць, у міжраддзях вырошчваюць іншыя сельскагаспадарчыя культуры (напрыклад, кукурузу). === Сарты === {{Біяфота|English Walnuts.jpg|right|ш=250|Саспелыя плод і насенне грэцкага арэха|color=#BBDD99}} ==== Гісторыя ==== Па звестках [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|ЭСБЭ]], з сартоў грэцкага арэха найбольш распаўсюджаны ў [[Крым]]у быў {{bt|cv=angulosa}} з цвердаскурымі пладамі сярэдняй велічыні, які лепш за іншых расце ў паўднёвай Расіі. Вышэй яго па якасцях пладоў танкаскуры сорт {{bt|cv=tenera}}; потым ішлі сорт ''карга-бурун'' з востраканечнымі пладамі і {{bt|cv=maxima}} з вельмі буйнымі пладамі, але вельмі дробнымі зернямі або насеннем, прыдатнымі да ўжывання толькі ў свежым выглядзе; яго называлі «ёлачны арэх», ён ішоў на ўпрыгожванне навагодніх елак. Выдатны таксама сорт {{bt|cv=serotina}}, у якога позна распускаецца лісце і з’яўляюцца кветкі, а таму ён менш, чым іншыя, пакутуе ад маразоў, да ўплыву якога грэцкі арэх наогул вельмі адчувальны; а таксама ўрадлівы {{bt|cv=praeparturiens}} — маларослы, які адрозніваецца раннім плоданашэннем — часам у трох-чатырохгадовым узросце. Вельмі пладаноснымі лічыліся таксама сарты {{bt|cv=racemosa}}, у якога па 10-13 арэхаў сядзяць разам у выглядзе гронкі, і {{bt|cv=microcarpa}}. Як дэкаратыўны сорт — {{bt|cv=heterophylla}} і амерыканскія разнавіднасці ({{bt|cv=cinerea}}, {{bt|cv=nigra}} і іншыя). ==== Сучаснасць ==== Ва Украіне раянаваны наступныя сарты: Бомба, Гроздевий, Паперовий<ref name="Советы"/>. Плады расліны сорта Бомба — вялікія, з тоўстай шкарлупінай, а Паперові — з тонкай шкарлупінай<ref name="укрстрави"/>. === Ураджайнасць === Плоданашэнне ў грэцкага арэха пачынаецца з 8-10-гадовага ўзросту (пры правільным фарміраванні кроны і добрым доглядзе плоданасіць і з 4-5-гадовага ўзросту), але больш багата з 15-20 гадоў і працягваецца да 150—200 гадоў і больш позняга ўзросту. Збор арэхаў дасягае ў [[Малдова|Малдове]] да 1,5-2 тысяч штук з дрэва, у [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай]] і [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай абласцях]] Украіны — да 25 кілаграмаў, а часам звыш 150 кілаграмаў, у Крыме 25-40-гадовыя дрэвы даюць штогод 2-2,5 тысячы арэхаў. === Збор, перапрацоўка і захоўванне === {{Біяфота|Juglans regia 9588.jpg|right|ш=250|Сабраныя плады|color=#BBDD99}} Збіраюць арэхі ў верасні — кастрычніку, пасля ападу іх на зямлю. З сабраных арэхаў здымаюць зялёны каляплоднік, сушаць на сонцы або ў сушыльных камерах пры тэмпературы не вышэй 60&nbsp;°C. Вільготнасць прасушаных арэхаў не павінна перавышаць 10 %. З дапамогай калібровачных машын арэхі сартуюць, правяраюць на якасць і складаюць у папяровыя або тканевыя мяшкі вагой 30-50 кг. Тэрмін захоўвання два-тры гады. Выхад ядра ад танкасценных арэхаў складае каля 50 % ад масы пладоў, таўстасценных — 30-35 %<ref name="Поперечний"/>. Па якасці грэцкія арэхі падзяляюць на тры гатункі (ДАСТ 16832-71), што залежыць ад памеру арэхаў. Да вышэйшага гатунку ставяцца арэхі з дыяметрам 28, першаг — 25, другога — 20 мм. Выхад зерня з арэхаў складае (%): вышэйшага гатунку 50, першага — 45, другога — 35<ref name="Поперечний"/>. Лісце збіраюць вясной і ў пачатку лета ў сухое надвор’е і пасля таго, як знікне раса. Яго абрываюць і складаюць у кошыкі або мяшкі, затым сушаць на сонцы або пад намётамі, рассцілаючы тонкім пластом (23 см) на паперы або тканіне<ref name="ДПЯ"/>. Счарнелае лісце адкідаюць. Сухой сыравіны атрымліваецца 23-25 %. Захоўваюць у сухіх прахалодных памяшканнях. Каляплоднікі збіраюць пры нарыхтоўцы пладоў, разразаючы іх напалову, адкідаючы пашкоджаныя часткі. Сушаць у сушылках пры тэмпературы 30-40°. Сухой сыравіны атрымліваецца 2 %. Сыравіну пакуюць у мяшкі і захоўваюць звычайным спосабам. Зялёныя, недаспелыя плады збіраюць у перыяд малочна-васковай спеласці, калі ўнутраная абалонка яшчэ лёгка разразаецца нажом. === Промыслы === {{Біяфота|Stamp 2012 Horikh volosjkyj.jpg|right|ш=250|Грэцкі арэх на паштовай марцы Украіны|color=#BBDD99}} Па звестках ЭСБЭ, на Каўказе існаваў {{нп3|промысел||ru|Промысел}}, заснаваны на зрэзванні з арэхавага дрэва {{нп3|кап (біялогія)|нарастаў|ru|Кап}}, якія высока шанаваліся {{нп3|Сталяр|сталярамі|ru|Столяр}}. Звычайна такія нарасты былі каля 1,2 метра ў даўжыню і вагой 330—660 кг, але трапляліся кавалкі даўжынёй у 2,1 метра і вагой у 1300—1640 кг. У пачатку XX стагоддзя [[экспарт]] такіх нарастаў з Расіі складаў каля 1600 т на суму звыш 250 000 руб. Здабыча нарастаў вялася нядбайна, так што ў большасці выпадкаў адбывалася гібель дрэва. === Шкоднікі === {{Біяфота|Aceria erinea on Juglans regia backside leaf, okkernootviltmijt achterkant blad (1).JPG|right|ш=250|Пашкоджанні ад {{bt-bellat||Aceria erinea}} на адваротным баку лісця грэцкага арэха|color=#BBDD99}} {{Біяфота|Gnomonia leptostyla at Juglans regia backside leaf.jpg|right|ш=250|Сляды ад {{bt-bellat||Gnomonia leptostyla}}|color=#BBDD99}} * {{bt-bellat||Aceria erinea}} * {{bt-bellat||Leiopus nebulosus}} * {{bt-bellat||Ophiognomonia leptostyla}} * {{bt-bellat||Rhagoletis completa}} * {{bt-bellat||Xyleborus saxeseni}} * {{bt-bellat||Xyleborus dispar}} == У мастацтве == Плады грэцкага арэха можна бачыць на карцінах такіх мастакоў, як {{нп3|Абрахам ван Калраэт||en|Abraham van Calraet}}, [[Альфрэд Сіслей]], {{нп3|Антоніа Перэда||ru|Переда, Антонио}}, {{нп3|Флорыс ван Шутэн||en|Floris van Schooten}}, [[Флорыс ван Дэйк]], {{нп3|Георг Флегель||ru|Флегель, Георг}}, {{нп3|Ян ван Хёйсум||ru|Хёйсум, Ян ван}}, {{нп3|Якаб ван Эс||en|Jacob van Es}}, {{нп3|Жан Батыст Сімяон Шардэн||ru|Шарден, Жан Батист Симеон}}, {{нп3|Джон Данстал||en|John Dunstall}}, [[Луіс Мелендэс]], [[Марыя Аўэрсперг Атэмс]], [[Вілем ван Алст]], {{нп3|Франц Ніклаўс Кёніг|||Franz Niklaus König}} і іншых === Галерэя === <gallery mode="packed"> File:Alfred Sisley 057.jpg|[[Альфрэд Сіслей]]. «Нацюрморт, вінаград і арэхі», каля 1880 Файл:Küchlin Walderdbeeren und Walnuss.jpg|«Суніцы і грэцкі арэх», каля 1840 Файл:Still life squirrel parrot MBA Rennes Inv794.1.38.jpg|{{нп3|Якаб ван Эс||en|Jacob van Es}}. «Нацюрморт з вавёркай і папугаем (фрагмент)», XVII стагоддзе Файл:Walnut Caravel.JPG|Каравэла, зробленая з паловы шкарлупіны грэцкага арэха Файл:Willem van Aelst - Still-Life with Mouse and Candle - WGA0048.jpg|[[Вілем ван Алст]]. «Нацюрморт з мышшу і свечкай», 1647 </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. * {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів. |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}} * {{нп3|Яўген Сцяпанавіч Таўстуха|Товстуха Є.&nbsp;С.|uk|Товстуха Євген Степанович}} Фітотерапія. — К.: Здоров’я, 1990.-304 с., іл., 6,55 арк. іл. ISBN 5-311-00418-5 * ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&nbsp;И.&nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Грецкий орех}} * {{З ВСЭ||title=Грецкий орех}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|21014|Орех грецкий}} * [http://www.pharmencyclopedia.com.ua/article/3032/gorix-greckij ГОРІХ ГРЕЦЬКИЙ] //{{нп3|Фармацевтична енциклопедія||uk|Фармацевтична енциклопедія}} * [http://www.pharmencyclopedia.com.ua/article/7798/oliya-gorixa-voloskogo ОЛІЯ ГОРІХА ВОЛОСЬКОГО] //{{нп3|Фармацевтична енциклопедія||uk|Фармацевтична енциклопедія}} * [http://www.orehi.net.ua/ http://www.orehi.net.ua/ Грецкий орех] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101122151208/http://www.orehi.net.ua/ |date=22 лістапада 2010 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арэхавыя]] [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Пладовыя дрэвы]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі|Г]] [[Катэгорыя:Фарбавальныя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]] [[Катэгорыя:Расліны на марках]] qycl8rq1qnce017a3zlhnau4erkxyfk Земгалы 0 19378 5171858 4972107 2026-07-27T19:25:49Z M.L.Bot 261 5171858 wikitext text/x-wiki '''Земгалы, зямгалы''' ({{lang-sla|земигола}}, ''зимигола'', лат. ''zemgaļi,'' літ. ''žiemgaliai, žemgaliai'') — [[Усходнія балты|усходнябалцкае]] племя, якое жыло ў парэччы [[Ліелупэ|Ліелупе]] (цяпер сярэдняя частка [[Латвія|Латвіі]]), блізкае мовай да [[латгалы|латгалаў]]. Рака Ліелупе (з латышскай «Вялікая рака») у лацінскіх крыніцах называецца «зямгальскай ракой» (''flumen Semigalliae''). Упершыню згаданы пад 870 годам у дацкай хроніцы «Annales Ryenses». Зямгалаў як «''Seimgaler''» пад ХІ ст. згадвае скандынаўская «Інгварава сага». Рунічны надпіс ХІ стагоддзя на камені ў паўднёвай Швецыі згадвае краіну «''Sœimgala''». Паводле крыніц ХІІІ стагоддзя, краіна зямгалаў падзялялася на сем зямель, па-лацінску яны называліся ''Sillene, Sagera, Dobene, Sparnene, Thervetene, Dubelene, Upemolle'', усе яны лакалізаваны на тэрыторыі Латвіі (найперш) і Літвы. Вядомы зямгальскія правадыры Вестард (''Westhardus,'' цяперашняя латышская форма ''Viesturs'') і [[Намейс]] (''Nameise'')<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 251—267.</ref>. 22 верасня 1236 года зямгальска-[[Жамойты|жамойцкае]] войска на чале з жамойцкім князем [[Вікінт]]ам у [[Саўлеская бітва (1236)|бітве пры Саўле]] перамагло войска [[Ордэн мечаносцаў|Ордэна мечаносцаў]]. Асобная зямгальская мова, як лічаць, знікла ўжо да другой паловы XV стагоддзя<ref>Топоров В. Н. Балтийские языки. Москва, 2006. С. 30.</ref>. == Назва == Назва зямгалаў утвораная так жа сама, як і назва [[Латгалы|латгалаў]], — бяссуфіксным чынам ад назвы зямлі, краю. Латгалы — ад [[Латгалія]] "Край народу латаў, латышоў", Зямгалія — "Паўночны край". У абедзвюх гэтых складанаўтвораных назвах другі складнік — ад літоўскага ''galas'', латышскага ''gals'' "канец, край (> краіна, зямля)". На тэрыторыі Літвы з такім жа другім складнікам утвораныя назвы тыпу [[Майшагала]], [[Арогала]], але гэта ўжо адыменныя назвы (ад імёнаў тыпу ''Maišуs, Arys''). Першы складнік зямгальскай назвы звязаны з літоўскім ''žiemiai'', латышскім ''ziemeļi'' «поўнач» (ад ''žiema, ziema'' «зіма»). Гэта пацвярджаюць формы «''Seim-galer''» і «''Sœim-gala»'', а таксама «''зимигола''» старарускіх летапісаў. Таго ж паходжання назва мястэчка Жэймяліс (літ. ''Žeimеlis, Žeimys'', адна з даўнейшых формаў ''Zemele'') на тэрыторыі літоўскай часткі «Зямгаліі»<ref>Aleksandras Vanagas. Lietuvos miestų vardai. Vilnius, 2004. С. 275—278.</ref>. Назва «Паўночны край», згодна з Ул. Тапаровым, можа сведчыць на карысць колішняга перасялення з тэрыторыі цяперашняй Літвы. Зямгалы, рухаючыся на поўнач, першымі мелі дайсці да латвійскага ўчастка [[Дзвіна|Дзвіны]] і, магчыма, перасягнулі яе, зайшоўшы і на поўнач ад гэтай ракі<ref>Топоров В. Н. Балтийские языки. Москва, 2006. С. 30-31.</ref>. К. Буга адзначаў перагук некалькіх тапонімаў каля [[Вільнюс|Вільні]] (''Spera, Kena'') з назвамі ў зямгальскім краі (''Speras, Cena''), іх на поўнач мелі прынесці разам з сабой зямгалы<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 267.</ref>. Адзіная «зямгальская» назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — назва былога хутара «[[Змігола]]» (польск. ''Żmigoła,'' рус. ''Змигола'', ад *''Зимгола'') каля [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]]. Іншы падобны тапонім, [[Селігоры]] на Полаччыне, выводзяць ад назвы іншага балцкага племя [[Селы|селаў]] (ад ''Sēli-galā'')<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 539.</ref>. «Латгальскіх» назваў на тэрыторыі цяперашняй Беларусі больш чым багата ([[Латыгаль]] і пад.) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Балтыйскія плямёны}} [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Земгале]] [[Катэгорыя:Гісторыя Латвіі]] g3aj04m425xukt0prts3zniujj31zbt 5171859 5171858 2026-07-27T19:26:52Z M.L.Bot 261 5171859 wikitext text/x-wiki '''Земгалы, зямгалы''' ({{lang-sla|земигола}}, ''зимигола'', лат. ''zemgaļi,'' літ. ''žiemgaliai, žemgaliai'') — [[Усходнія балты|усходнябалцкае]] племя, якое жыло ў парэччы [[Ліелупэ|Ліелупе]] (цяпер сярэдняя частка [[Латвія|Латвіі]]), блізкае мовай да [[латгалы|латгалаў]]. Рака Ліелупе (з латышскай «Вялікая рака») у лацінскіх крыніцах называецца «зямгальскай ракой» (''flumen Semigalliae''). Упершыню згаданы пад 870 годам у дацкай хроніцы «Annales Ryenses». Зямгалаў як «''Seimgaler''» пад ХІ ст. згадвае скандынаўская «Інгварава сага». Рунічны надпіс ХІ стагоддзя на камені ў паўднёвай Швецыі згадвае краіну «''Sœimgala''». Паводле крыніц ХІІІ стагоддзя, краіна зямгалаў падзялялася на сем зямель, па-лацінску яны называліся ''Sillene, Sagera, Dobene, Sparnene, Thervetene, Dubelene, Upemolle'', усе яны лакалізаваны на тэрыторыі Латвіі (найперш) і Літвы. Вядомы зямгальскія правадыры Вестард (''Westhardus,'' цяперашняя латышская форма ''Viesturs'') і [[Намейс]] (''Nameise'')<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 251—267.</ref>. 22 верасня 1236 года зямгальска-[[Жамойты|жамойцкае]] войска ў [[Саўлеская бітва (1236)|бітве пры Саўле]] перамагло войска [[Ордэн мечаносцаў|Ордэна мечаносцаў]]. Асобная зямгальская мова, як лічаць, знікла ўжо да другой паловы XV стагоддзя<ref>Топоров В. Н. Балтийские языки. Москва, 2006. С. 30.</ref>. == Назва == Назва зямгалаў утвораная так жа сама, як і назва [[Латгалы|латгалаў]], — бяссуфіксным чынам ад назвы зямлі, краю. Латгалы — ад [[Латгалія]] "Край народу латаў, латышоў", Зямгалія — "Паўночны край". У абедзвюх гэтых складанаўтвораных назвах другі складнік — ад літоўскага ''galas'', латышскага ''gals'' "канец, край (> краіна, зямля)". На тэрыторыі Літвы з такім жа другім складнікам утвораныя назвы тыпу [[Майшагала]], [[Арогала]], але гэта ўжо адыменныя назвы (ад імёнаў тыпу ''Maišуs, Arys''). Першы складнік зямгальскай назвы звязаны з літоўскім ''žiemiai'', латышскім ''ziemeļi'' «поўнач» (ад ''žiema, ziema'' «зіма»). Гэта пацвярджаюць формы «''Seim-galer''» і «''Sœim-gala»'', а таксама «''зимигола''» старарускіх летапісаў. Таго ж паходжання назва мястэчка Жэймяліс (літ. ''Žeimеlis, Žeimys'', адна з даўнейшых формаў ''Zemele'') на тэрыторыі літоўскай часткі «Зямгаліі»<ref>Aleksandras Vanagas. Lietuvos miestų vardai. Vilnius, 2004. С. 275—278.</ref>. Назва «Паўночны край», згодна з Ул. Тапаровым, можа сведчыць на карысць колішняга перасялення з тэрыторыі цяперашняй Літвы. Зямгалы, рухаючыся на поўнач, першымі мелі дайсці да латвійскага ўчастка [[Дзвіна|Дзвіны]] і, магчыма, перасягнулі яе, зайшоўшы і на поўнач ад гэтай ракі<ref>Топоров В. Н. Балтийские языки. Москва, 2006. С. 30-31.</ref>. К. Буга адзначаў перагук некалькіх тапонімаў каля [[Вільнюс|Вільні]] (''Spera, Kena'') з назвамі ў зямгальскім краі (''Speras, Cena''), іх на поўнач мелі прынесці разам з сабой зямгалы<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 267.</ref>. Адзіная «зямгальская» назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — назва былога хутара «[[Змігола]]» (польск. ''Żmigoła,'' рус. ''Змигола'', ад *''Зимгола'') каля [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]]. Іншы падобны тапонім, [[Селігоры]] на Полаччыне, выводзяць ад назвы іншага балцкага племя [[Селы|селаў]] (ад ''Sēli-galā'')<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 539.</ref>. «Латгальскіх» назваў на тэрыторыі цяперашняй Беларусі больш чым багата ([[Латыгаль]] і пад.) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Балтыйскія плямёны}} [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Земгале]] [[Катэгорыя:Гісторыя Латвіі]] aehfd3ngt60v3mj7ajosq2s58kpz4sr Бобр (рака) 0 19932 5171866 5064725 2026-07-27T21:15:28Z LLlypuk82 50493 5171866 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Бобр}} {{Рака | Назва = Бобр | Нацыянальная назва = | Выява = Bobr River.jpg | Шырыня выявы = <!--Default 288 px--> | Подпіс выявы = | Выток = [[Аршанскае ўзвышша]] | Вусце = [[Бярэзіна]] | Краіна = [[Беларусь]] | Даўжыня = 124 | Вышыня вытоку = | Вышыня вусця = | Расход вады = 14,9 | Плошча вадазбору = | Карта = | Подпіс карты = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Бобр''' — рака ў [[Талачынскі раён|Талачынскім]], [[Крупскі раён|Крупскім]] і [[Барысаўскі раён|Барысаўскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). Даўжыня 124 км. Вадазбор 2190 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 14,9 м³/с. Агульнае падзенне 69,4 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,56 [[праміле|‰]]. == Назва == Яшчэ ў 1897 г. наконт назвы бярэзінскага прытоку рэчкі Бобр філолаг-славіст А. Качубінскі пісаў:<blockquote>"Выглядае так, што ў славянстве гэтага імені наўрад ці можна сумнявацца. Але мы думаем, што і тут мы маем справу з літоўскай мовай: у аснове імя ляжыць літоўскае слова, якое блізкае па форме да славянскага і тоеснае па значэнні. У літоўскім bėbrus, babras - наша "бобр"; у латышскім bebra. Без вялікай цяжкасці літоўскае імя пазней магло атрымаць рускую афарбоўку".<ref>А. А. Кочубинскій. Территория доисторической Литвы // Журналъ Министерства народнаго просвѣщенія. CCCIX. 1897. Январь. С.-Петербургъ, 1897. С. 87.</ref></blockquote>Паводле географа В. Жучкевіча, назва ракі Бобр відавочна звязаная з назвай жывёлы ''бабёр''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 29.</ref>. На думку У. Тапарова, у назве ракі ''Бабруя'' (> [[Бабруйка]]) фармант ''-уя'' мяркуе зыходную аснову на ''-u'' (літ. ''bebrus''), параўн. літ. ''Bebrujts''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 177.</ref>. Гідронімы ''Babrūngas'', ''Babrūnė'', ''Babrinis'', ''Babrūtė'' А. Вананас тлумачыць ад ''bãbras'' — тое ж, што і літ. ''bebras'' «бабёр»<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 55.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага кораня ''*bhe-bhros'' «карычневы; бабёр» паходзяць ст.-інд. ''babhrú-h'' «чырвона-карычневы», авест. ''bawra-'' «бабёр», ст.-верх.-ням. ''bibar'', літ. ''bė̃bras, bãbras, bė̃brus'', слав. ''*bebrъ'' у польскай рачной назве [[Бебжа|Biebrza]], рус. ''bobr'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 136.</ref>. На думку У. Тапарова, верхнедняпроўская ''Бебря'', судзячы па вакалізму ''-е-'', з балц., параўн. ст.-пруск. ''Bebra''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.</ref>. Паводле А. Ванагаса, літоўская ''Bebrė'' ад літ. ''bė̃bras''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 60.</ref>. == Гідраграфія == Пачынаецца на [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскім узвышшы]] каля в. [[Рафалова (Талачынскі раён)]], цячэ па [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]]. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Па берагах паселішчы [[бабёр|баброў]], у пойме меліярацыйныя каналы. Даліна трапецападобная, шырыня 1—2 км. Пойма няроўная, месцамі забалочаная, шырыня 300—500 м. Рэчышча звілістае, свабодна меандруе, шырыня ракі ў межань 6—25 м, у вусці каля 40 м. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя. === Прытокі === '''Справа''': [[Нача (прыток Бабра)|Нача]], [[Стражніца]]; '''Злева''': [[Можа]], [[Еленка (прыток Бабра)|Еленка]], [[Пліса (прыток Бабра)|Пліса]], [[Асака (рака)|Асака]]. == На рацэ == '''Гарады''': [[Крупкі]]; '''Гарадскія пасёлкі''': [[Бобр (гарадскі пасёлак)|Бобр]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бярэзіна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Бабра| ]] rkuorkhjmja4dliinfe7biyr4lt9k7y Карасук (горад) 0 21562 5172065 4675799 2026-07-28T09:58:36Z Autumndancer 168015 5172065 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Карасук}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Карасук |арыгінальная назва = {{lang-ru|Карасук}} |рэгіён = Новасібірская вобласць }} '''Карасук''' ({{lang-ru|Карасу́к}}{{sfn|ГНР|2008}}) — горад (з [[1954]] года{{sfn|ГНР|2008}}{{sfn|ГЭС|1989}}) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Карасуцскі раён|Карасуцкага раёна]] [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай вобласці]]. Насельніцтва 28,3 тыс. чал. ([[2005]]). Вядомы з канца XVIII стагоддзя{{sfn|ГНР|2008}}{{sfn|ГЭС|1989}}. Горад размешчаны на рацэ [[Карасук (рака)|Карасук]], за 378 км ад [[Новасібірск]]а, недалёка ад мяжы з [[Алтайскі край|Алтайскім краем]] і [[Казахстан]]ам. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Сяргей Аляксандравіч Трахімёнак]], беларускі юрыст == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Карасу́к|том=11|старонкі=395}} * {{крыніцы/ГНР (2008)|Карасу́к|218}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Карасу́к|189}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Карасу́к|219}} {{Гарады Новасібірскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Новасібірскай вобласці]] 82sl8oz3m4vyjw0yyw9drjk9abkz2go Юрый Леанідавіч Сівакоў 0 23567 5172049 4737607 2026-07-28T09:22:27Z 5172049 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Юрый Леанідавіч Сівакоў |арыгінальнае імя = |партрэт = |шырыня партрэта = |подпіс = |тытул = [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністр унутраных спраў Беларусі]] |парадак = |сцяг = Flag of Belarus.svg |сцяг2 = MUS Belarus crest.PNG |перыядпачатак = [[8 лютага]] [[1999]] |перыядканец = [[21 красавіка]] [[2000]] |прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] |папярэднік = [[Валянцін Агалец]] |пераемнік = [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў|Уладзімір Навумаў]] |тытул_2 = [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністр спорту і турызму Беларусі]] |парадак_2 = |сцяг_2 = Flag of Belarus.svg |сцяг2_2 = Ministry of sport and tourism in Belarus.jpg |перыядпачатак_2 = [[23 студзеня]] [[2003]] |перыядканец_2 = [[6 ліпеня]] [[2005]] |прэзідэнт_2 = |папярэднік_2 = [[Яўген Ворсін]] |пераемнік_2 = [[Аляксандр Грыгараў]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |утварэнне = |прафесія = |званне = {{РБ, Генерал-лейтэнант}} |партыя = |нацыянальнасць = |веравызнанне = |маці = |жонка = |дзеці = |узнагароды = |Commons = }} {{Цёзкі2|Сівакоў}} '''Юрый Леанідавіч Сівакоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] (1999—2000), [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] (2003—2005), [[генерал-лейтэнант]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 жніўня 1946 года ў в. Аноры [[Кіраўскі раён (Сахалінская вобласць)|Кіраўскага раёна]] [[Сахалінская вобласць|Сахалінскай вобласці]] [[РСФСР]]. У 1966 годзе скончыў [[Далёкаўсходняе Вышэйшае танкавае вучылішча]], у 1977 годзе — камандны факультэт [[Ваенная акадэмія бронетанкавых войскаў|Ваеннай акадэміі бронетанкавых войскаў]], у 1995 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. Вайсковую службу праходзіў на розных камандных пасадах, працаваў у апараце [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета міністраў Рэспублікі Беларусь]], [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. З 8 лютага 1999 года па 21 красавіка 2000 года — Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2000—2001 гадах — намеснік кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. З 23 студзеня 2003 года па 6 ліпеня 2005 года — [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]]. == Санкцыі == Сівакоў уключаны у [[Чорны спіс Еўрасаюза]], бо яго імя звязваюць са {{нп3|Знікненні людзей у Беларусі|знікненнямі людзей у Беларусі|ru|Исчезновения людей в Белоруссии}}<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/society/484904.html|title=Экс-глава МВД, который остался под санкциями ЕС: «Как к этому отношусь? Положительно»|accessdate=2017-08-24|archivedate=2017-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719230326/https://news.tut.by/society/484904.html|url-status=dead|publisher=[[TUT.BY]]}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2003/02/20/19340-tayna-rasstrelnogo-pistoleta|title=Тайна «расстрельного» пистолета. Бывший палач фактически обвинил высшее руководство Белоруссии в организации убийств политических оппонентов|authorlink=Ірына Уладзіміраўна Халіп|first=Ирина|last=Халип|publisher={{нп3|Новая газета (Расія)|Новая газета|uk|Новая газета}}|date=2003-02-19|accessdate=2020-09-08}}</ref>. Таксама Сівакоў знаходзіцца ў [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref>, у санкцыйных спісах [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/946102/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|first=|last=|website=|date=|publisher={{нп3|gov.uk|gov.uk|en|gov.uk}}|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-12-25}}</ref>, [[Канада|Канады]]<ref>{{Cite web|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-07-06/html/sor-dors167-eng.html|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-167|publisher=Canada Gazette|date=2022-06-25|access-date=2023-04-10|language=en}}</ref> і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|first=|last=|date=2021-07-07|publisher=Staatssekretariat für Wirtschaft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archivedate=2021-07-07|accessdate=2021-07-10|url-status=live}}</ref>. == Узнагароды == Мае шэраг дзяржаўных ордэнаў і медалёў, [[ордэн Князя Уладзіміра]] III ступені Рускай праваслаўнай царквы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://who.bdg.by/obj.php?&kod=285 Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101206174654/http://who.bdg.by/obj.php?&kod=285 |date=6 снежня 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь}} {{Міністры ўнутраных спраў Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Сівакоў Юрый Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] hjrnsk1lohfvmg0f5cqqcrh5zutiieq Мірон (палітыка) 0 25495 5171848 4998124 2026-07-27T18:24:23Z Нявідны 166654 5171848 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мірон}} '''Мірон''' — чалавек або група асоб, што дзейнічае ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Асноўная дзейнасць «Мірона» складаецца ў вывешванні [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белых сцягоў]] у цяжкадаступных месцах. «Мірон» пачаў праводзіць акцыі на Віцебшчыне пасля рэферэндуму [[14 мая]] [[1995]] года, у выніку якога была змененая дзяржаўная сімволіка. З тых часоў такія акцыі праводзяцца ў многіх рэгіёнах [[Беларусь|Беларусі]]<ref>http://www.afn.by/news/view.asp?id=17710</ref>. == Асобы == * Сяргей Каваленка (нар. 1975, Віцебск) — палітычны актывіст, сябра КХП-БНФ, палітвязень. * Міхал Шарамет (1982, Мінск — 2013) — удзельнік вайскова-патрыятычных арганізацый, прамысловы альпініст<ref>''[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Арлоў У.]]'' Імёны Свабоды. — 3-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015. — 668 с.: іл. ISBN 978-0-929849-71-3</ref>. == У масавай культуры == {{Урэзка | Выраўноўванне = left | Без разрываў = 1 | Загаловак = З паэмы «Мірон» | Утрыманне = <poem> Тыя, хто люд наш грызуць, бы сабакi, Кiдаюць волю на зьдзек, Край аддаюць нi за понюх табакi, Як i рабiлi спрадвек, Ведаюць хай, што ня зловяць Мiрона, I не прадасца iм ён. Нас не адзiнкi, нас — мiлiёны, Кожны у сэрцы — Мiрон. </poem> | Подпіс = }} Мірону цалкам прысвечана аднайменная паэма<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24866843.html|author=[[Сяргей Дубавец]]|title=Ананімныя паэмы канца стагодзьдзя|website=Радыё Свабода|date=1997-10-19|access-date=2026-07-27|archive-date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250320174815/https://www.svaboda.org/a/24866843.html}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://news.vitebsk.cc/2007/09/05/miron-uzdyime-stsyag-nad-budyinkami-belaruskaga-parlamentu-i-wradu/ Інтэрв'ю з Міронам (2007)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071221235531/http://news.vitebsk.cc/2007/09/05/miron-uzdyime-stsyag-nad-budyinkami-belaruskaga-parlamentu-i-wradu/|date=21 снежня 2007}} * [http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=1052 Артыкул на сайце Аб'яднанай Грамадзянскай Партыі] * [http://www.charter97.org/rus/news/2001/04/09/03 Мірон павіншаваў Лукашэнку з ордэнам] * [http://www.sb.by/article.php?articleID=49504 Згадка пра Мірона ў цэнтральнай дзяржаўнай газеце «Советская Белоруссия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927203233/http://www.sb.by/article.php?articleID=49504|date=27 верасня 2007}} * [http://www.afn.by/news/view.asp?id=17710 Бела-чырвона-белыя сцягі былі вывешаныя мінулай ноччу ў 30 гарадах Беларусі] * [http://www.charter97.org/rus/news/2006/10/17/mog У Магілёве перад КДБ вывесілі бела-чырвона-белы сцяг] * [http://news.tut.by/politics/79330.html У Віцебску быў вывешаны бела-чырвона-белы сцяг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070112234923/http://news.tut.by/politics/79330.html|date=12 студзеня 2007}} * [http://news.tut.by/politics/82651.html Увечар 13 лютага ў цэнтры Віцебску быў вывешаны бела-чырвона-белы сцяг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070216005457/http://news.tut.by/politics/82651.html|date=16 лютага 2007}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Неідэнтыфікаваныя людзі]] 8kcsmjh2jtoh6xbt2s6n8qwpmlw0lcq Янка Маўр 0 26567 5171843 5052092 2026-07-27T17:43:21Z ~2026-41802-92 171768 /* Вайна і пасляваенныя гады */ тэрмін удакладненне 5171843 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Маўры}} {{Цёзкі2|Фёдараў}} {{Пісьменнік}} '''Янка Маўр''', сапр.: '''Іван Міхайлавіч Фёдараў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[пісьменнік]], аўтар апавяданняў, аповесцяў і раманаў для дзяцей і моладзі. Адзін з заснавальнікаў беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="БСЭ">{{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}}</ref>, заснавальнік прыгодніцкага і навукова-пазнавальнага жанраў у беларускай літаратуры, стваральнік першай беларускай навукова-фантастычнай аповесці<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7|title=Виртуальный проект к 130-летию со дня рождения Янки Мавра|work=Информационные ресурсы|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=30 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB|archive-date=9 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. Аўтар кніг для дзяцей, п’ес, перакладаў<ref name="БелТА">{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|title=К 130-летию со дня рождения Янки Мавра|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенства|БелТА]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220712/http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|archive-date=4 кастрычніка 2013|access-date=30 кастрычніка 2013}}</ref>. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1934). Член [[ВКП(б)]] з 1950 года. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР ([[1968]]). [[Заслужаны дзеяч культуры БССР]] (1968)<ref name="БСЭ" />. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Я.Маўр – семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі (партрэт).jpg|250px|thumb|Я.Маўр — семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі]] Нарадзіўся {{ДН|10|5|1883|28|4}} ў [[Лібава|Лібаве]] ў сям’і выхадца з Беларусі (які ў гэтым горадзе апынуўся ў пошуках працы<ref>{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В.|загаловак=Мария Мицкевич: «Мои дедушки — Янка Мавр и Якуб Колас»|арыгінал=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|выданне=Белорусская Нива|тып=газета|год=10 мая 2013|нумар=84|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223809/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>). Яго бацька быў адстаўным салдатам, паходзіў з беззямельных беларускіх сялян<ref name="БелТА" />, працаваў [[сталяр]]ом. Да ваеннай службы ён насіў прозвішча Ільін, а прозвішча Фёдараў з’явілася ў выніку памылкі армейскага пісара, які запісаў Міхаіла Фёдаравіча — Міхаілам Фёдаравым{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Іван быў ахрышчаны [[13 мая|1 (13) мая]] ў мясцовым [[Свята-Троіцкі сабор (Ліепая)|Свята-Троіцкім саборы]]<ref name="nashaniva">{{cite web|author = Ф. Раўбіч|date = 2023-05-11|url = https://nashaniva.com/316461|title = Знойдзеная метрыка нараджэння і хрышчэння Янкі Маўра|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |access-date = 2023-05-11|language = be}}</ref>. Бацька рана памёр, і маленькі Іван разам з маці, Наталляй Іванаўнай, пераехаў на яе радзіму — у вёску {{нп3|Вёска Лебенішкяй|Лебянішкі|ru|Лебенишкяй}} (былой [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]). Яны жылі ў беднасці, і толькі дзякуючы намаганням маці, якая ў што бы то ні стала марыла даць адукацыю сыну, у 1895 годзе ён скончыў пачатковую школу, а ў 1899 — [[Каўнас|Ковенскае]] [[Рамеснае вучылішча, Расійская імперыя|рамеснае вучылішча]]. Пасля вучылішча ён паступіў у [[Панявежыс|Панявежскую]] [[Настаўніцкая семінарыя|настаўніцкую семінарыю]]. У канцы 1902 яго выключылі з апошняга, выпускнога класа — за вальнадумства і «за сумневы ў рэлігіі». Тым не менш, у 1903 годзе ён усё ж атрымаў пасведчанне настаўніка пачатковай школы, здаўшы [[экстэрнат|экстэрнам]] экзамены за семінарскі курс{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. === Педагагічная дзейнасць === [[Файл:Я.Маўр – памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва).jpg|thumb|right|250px|Іван Фёдараў — памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва)]] Пасля навучання ў настаўніцкай семінарыі Фёдараў пачаў працаваць у школе пад Панявежам у мястэчку {{нп3|Мястэчка Наўямесціс|Наўямесціс|ru|Науяместис (местечко)}}, а потым яго перавялі ў вёску [[Бытча]] на [[Барысаўскі раён|Барысаўшчыне]]. У 1906 годзе ён прыняў удзел у нелегальным педагагічным з’ездзе, які адбыўся на [[Мікалаеўшчынскі сельсавет|Мікалаеўшчыне]]. У гэтым жа з’ездзе прыняў удзел і будучы класік беларускай літаратуры [[Якуб Колас]]. У «Працоўным спісе», які захаваўся ў архіве пісьменніка, адзначаны вынік гэтай падзеі для яго ўдзельніка: «1906. VIII. Звольнены са службы і аддадзены пад суд…»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]] і іншымі актыўнымі ўдзельнікамі быў аддадзены пад суд, пазбаўлены права выкладаць у школе і ўзяты пад нагляд паліцыі. У 1909 годзе ўступіў у царкоўны шлюб. Пераехаў у в. [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. Толькі ў 1911 І. Фёдараў уладкаваўся выкладчыкам геаграфіі і гісторыі ў Мінскую прыватную гандлёвую школу. Судовае разбіральніцтва па справе аб настаўніцкім з’ездзе доўжылася амаль два гады. Фёдарава адхілілі ад педагагічнай дзейнасці і ўзялі пад нагляд паліцыі. Толькі праз 5 гадоў, у 1911 годзе, яму ўдалося ўладкавацца выкладчыкам у прыватную гандлёвую школу ў [[Мінск]]у. З восені 1917 года ён уладкаваўся настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў мінскую чыгуначную гімназію. Пасля [[Вялікая Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]] ён стаў настаўнікам 25-й чыгуначнай школы імя [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А. Р. Чарвякова]]. У 1920-я таксама працаваў у Наркамаце асветы Беларусі і ў рэспубліканскім саюзе работнікаў асветы<ref>{{cite web |url= http://www.soyuz.by/ru/print.aspx?guid=145222|title=1883 |date=2013|publisher=Национальный пресс-центр Республики Беларусь |archive-url=http://www.peeep.us/c2099429 |archive-date=2013-09-06 }}</ref>. Працу настаўніка Фёдараў пакінуў толькі ў 1930 годзе, калі перайшоў на працу ў Беларускае дзяржаўнае выдавецтва (дзе прапрацаваў да 1936 года){{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. З 1930 на творчай працы. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1934). === Вайна і пасляваенныя гады === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] пісьменнік вымушана апынуўся далёка ад роднай зямлі — спачатку ў [[Новасібірск]]у, затым у [[Алматы|Алма-Аце]]. Гэты час ён перанёс як цяжкае выпрабаванне, нават як «псіхічную траўму», пра што ён прызнаўся ў лісце да [[Хвядос Шынклер|Хвядоса Шынклера]] 2 лютага 1942 г. У 1943 Маўр пераехаў у Маскву, дзе, моцна захварэўшы, трапіў у бальніцу. У родны Мінск ён вярнуўся толькі пасля вызвалення яго ад нямецкіх захопнікаў. Янка Маўр памёр [[3 жніўня]] [[1971]] года. Пахаваны ў [[Мінск]]у на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>Маўр Янка // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 374—375</ref>. == Творчая дзейнасць == === Проза === Дэбютаваў у 1923 у як [[фельетон|фельетаніст]] ў газеце «[[Советская Белоруссия]]» і ленінградскім часопісе «{{нп3|Бегемот, часопіс|Бегемот|ru|Бегемот (журнал)}}». У [[1925]] годзе ў часопісе «[[Беларускі піянер]]» надрукаваў першую навукова-фантастычную аповесць на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Чалавек ідзе»<ref name="БСЭ" /><ref>Аповесць пра першабытных людзей; першапачаткова задумвалася як своеасаблівы вучэбны дапаможнік, які распавядае пра дагістарычныя часы.</ref>, якая паклала пачатак [[Фантастыка|фантастычнаму]] і [[Прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкаму]] жанрам у [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]<ref name="КЛЭ">{{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак={{нп3|Кароткая літаратурная энцыклапедыя|Краткая литературная энциклопедия|ru|Краткая литературная энциклопедия}}|адказны=Под ред. {{нп3|Аляксей Аляксандравіч Суркоў|А. А. Суркова|ru|Сурков, Алексей Александрович}}|месца=М.|выдавецтва={{нп3|Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия|ru|Большая Российская энциклопедия (издательство)}}|год=1967|том=4|старонкі=487}}</ref>. Аповесць надрукаваў пад псеўданімам «Янка Маўр». «Янка» — гэта беларускі аналаг імя «Іван». Як паказвала даследчыца творчасці Янкі Маўра беларуская літаратуразнаўца [[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Эсфір Гурэвіч]], пісьменнік, захаваўшы сваё сапраўднае імя ў першай частцы псеўданіма, недвухсэнсоўна паказваў на тое, што ён — сын беларускай зямлі. Значэнне псеўданіма «Маўр» шырока адкрыецца ў яго наступных аповесцях: «[[У краіне райскай птушкі]]» (1926), «Сын вады» (1927), у якіх ён паказаў сябе як абаронца правоў каланіяльных і залежных народаў, са спагадай ставіўся да [[Карэнныя народы|карэнных народаў]] Паўночна-Заходняй Афрыкі, і праявіў сябе як інтэрнацыяналіст{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=750}}. Сваю першую аповесць «Чалавек ідзе» Фёдараў напісаў ва ўзросце 44 гадоў, будучы выкладчыкам 25-й мінскай чыгуначнай школы. Пасля чытацкага поспеху твора пісьменнік працягнуў працаваць у жанры дзіцячай прыгодніцкай і навукова-пазнавальнай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}} Янка Маўр пісаў пераважна для юных чытачоў. У творах «У краіне райскай птушкі» (1926), «Сын вады» (1928) аўтар пастараўся абвергнуць уяўленне аб тубыльцах як аб крыважэрных людаедах, пазбаўленых элементарных чалавечых пачуццяў, людзях другога гатунку. Аповесць «Чалавек ідзе» акрэсліла тую тэндэнцыю спалучэння пазнавальнасці і прыгодніцтва, якую Маўр развіў потым у наступных сваіх аповесцях і ў рамане «Амок» (1929) — пра {{нп3|Яванская вайна|паўстанні|ru|Яванская война}} 1926 года на востраве [[Востраў Ява|Ява]]. [[Файл:Mawr@Pioners.jpg|thumb|left|220px|Янка Маўр і піянеры сярэдняй школы № 44 Мінска на сустрэчы, прысвечанай 25-годдзю яго літаратурнай дзейнасці]] У 1930-х гадах пісьменнік ад «экзатычнага» іншаземнага матэрыялу, звярнуўся да родных мясцін, да жыццёвай рэальнасці, у якой дзейнічаюць юныя героі. Рушылі ўслед аповесць «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930), якая расказвала пра прыгоды двух падлеткаў у глухім [[Беларускае Палессе|Палессі]], [[утопія|утапічная]] «Аповесць будучых дзён» (1932) пра камуністычную будучыню СССР, «[[ТВТ]]» (1934), у якой з гумарам распавядаецца пра звычайныя справы школьнікаў. Гэтыя творы карысталіся поспехам у юных чытачоў. У аповесці «Палескія рабінзоны» аўтар выкарыстаў [[Рабінзанада|рабінзанаду]], падказаную сусветна вядомым «[[Рабінзон Круза|Рабінзонам Круза]]» [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]]. Маўр, адкінуўшы псеўдарамантыку, захапленне экзотыкай далёкіх заморскіх краін, звярнуўся да свайго роднага краю і яго пазнання. Ён паказаў, што і пад беларускім небам, у далёкіх і блізкіх кутках роднага краю ёсць свая рамантыка і свая прыгажосць, кожны раз новая і нечаканая. [[Файл:ТВТ. Янка Маўр, 1949.jpg|thumb|«ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі». 1949. Мастак [[Д. Красільнікаў]]]] Эвалюцыя жанру прыгодніцкай аповесці прасочваецца і ў аповесці «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, пасля чаго ёю зацікавіўся [[Максім Горкі]]<ref>Ліст да А. Тонкеля ад 5 сакавіка 1955 г. // Гос. лит. архив, ф. 290, оп. 1, ед. 3.</ref>. Па просьбе Горкага Янка Маўр перавёў аповесць на рускую мову і адаслаў яму. Гэта было напярэдадні I [[З'езд пісьменнікаў СССР|з’езду пісьменнікаў СССР]]<ref name="Маршак">''[[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Маршак С. Я.]]''. О большой литературе для маленьких. — М., 1934. — С. 38.</ref>. Мастацкая навізна гэтай аповесці заключалася ў тым, што так званая тэма працоўнага выхавання загучала натуральна дзякуючы жывому духу гульні, па законах якой і створана таямнічае і загадкавае «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў». Праз гульню хлопцы ўключаліся ў жыццё з яго паўсядзённымі клопатамі і дробнымі бытавымі праблемамі. Хлопцы ўласнымі сіламі выпраўляюць усе няспраўнасці, наводзяць парадак і практычна абжываюць гэты свет. На працягу 1946—1948 гадоў Янка Маўр сумесна з [[Пётр Мікалаевіч Рунец|Пятром Рунцом]] займаўся зборам і рэдагаваннем успамінаў беларускіх дзяцей аб вайне для кнігі «[[Ніколі не забудзем]]», якая выйшла ў 1948 годзе з прадмовай [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Выдадзеная кніга атрымала высокую ацэнку не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=765}}. Пасля вайны Янка Маўр апублікаваў цыкл апавяданняў аб трагічных выпрабаваннях, якія давялося выпрабаваць дзецям у ваенныя гады («Шчасце», «Дзве праўды», «Максімка»). У 1946 годзе Маўр напісаў апавяданне «Завошта?», у аснову якога лёг рэальны трагічны факт — гібель жонкі і сына пісьменніка [[Міхась Лынькоў|М. Лынькова]]{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. У 1948 годзе ён напісаў [[Аўтабіяграфія|аўтабіяграфічную]] аповесць «Шлях з цемры». У 1954 году выйшла яго навукова-фантастычная аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага», якая стала трэцяй яго кнігай, напісанай у жанры сацыяльнай утопіі (першая — фантастычная казка «Падарожжа па зорках» (1927) з цыкла «Піянерскія казкі», а потым — «Аповесць будучых дзён» (1932)). [[Файл:СлёзыТубі.jpg|thumb|«[[Слёзы Тубі]]». 1938]] Аўтар кніг аповесцей, апавяданняў «[[Чалавек ідзе]]» (1927), «[[У краіне райскай птушкі]]» (1928, 1983), «[[Сын вады]]» (1928), «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930, аповесць экранізавана ў 1935), «[[Слёзы Тубі]]» (1930), «Аповесць будучых дзён» (1932), «[[ТВТ]]» (1934), «Вакол свету» (1947), «Шлях з цемры» (1948), «Апавяданні» (1951), «Аповесці і апавяданні» (выбранае, 1954), «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» (часопіс «Маладосць», 1954—1955), «Аповесці і апавяданні» (1969), апавядання «Цётка Эмілія» (1954), байкі «Пекла» (1929), рамана «[[Амок]]» (1930). === Некаторыя творы === ==== Чалавек ідзе ==== У аповесці аўтар звярнуўся да жыцця першабытнага чалавека на той стадыі яго развіцця, калі той толькі станавіўся на ногі, яшчэ нічога не ўмеючы, і ўсё, чаго ён дасягаў, — паляванне з прыладамі, атрыманне агню, выкарыстанне каменя ў якасці інструмента — было для яго ўпершыню. Усё ўпершыню — гэты знойдзены аўтарам мастацкі ход адпавядае бачанню і ўспрыманню дзіцяці, яго прадчуванню першаадкрыцця, чакання ім чагосьці новага і незвычайнага. Асновай сюжэту стаў працэс развіцця чалавека, пакутлівы і драматычны, напоўнены барацьбой за сваё жыццё, шлях працяглага і паступовага назапашвання практычнага і духоўнага вопыту. Гэта быў замах пачаткоўца пісьменніка на новы для ўсёй нацыянальнай літаратуры жанр, згодна з ўласным аўтарскім азначэнні — навукова-фантастычнай аповесці, якая ўяўляла сабой спалучэнне навукі і фантазіі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. ==== У краіне райскай птушкі ==== {{main|У краіне райскай птушкі}} У аповесці «У краіне райскай птушкі» дзеянне адбываецца на [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], на тых астравах Ціхага акіяна, на якіх пабываў падарожнік [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Міклуха-Маклай]], даследчык мясцовых жыхароў — [[папуасы|папуасаў]]. Аповесць пабудавана на сацыяльным канфлікце, на прамалёўцы двух варагуючых сіл — прыгнечаных і гаспадароў-каланізатараў. У аповесці «У краіне райскай птушкі» вызначыліся асноўныя асаблівасці мастацкай манеры Я. Маўра — прыгодніка, які здолеў увабраць у сябе энергію, характар ​​і традыцыі заходняй прыгодніцкай класікі. ==== Сын вады ==== {{main|Сын вады}} Аповесць «Сын вады», самая паэтычная ў гэтым цыкле, згодна з прызнаннем самога аўтара, была найбольш яму дарагая. Сюжэтная лінія галоўнага героя, юнага [[вогнезямельцы|вогнезямельца]] Манга, у ёй пабудавана на распаўсюджанай у прыгодніцкай літаратуры схеме: выратаванне белага чалавека ад дзікіх тубыльцаў. Дарэчы, менавіта гэта і не ўспрыняў тагачасны [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]] аповесці на старонках [[Полымя (часопіс)|часопіса «Полымя»]], палічыўшы гэтую гісторыю неапраўданай данінай «нізкаякаснаму прыгодніцтву»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с = 752}}. ==== Амок ==== Да напісання рамана аўтара падштурхнулі прачытаныя ім мемуары рускага консула на [[Востраў Ява|Яве]] {{нп3|Мадэст Мадэставіч Бакунін|Мадэста Бакуніна|ru|Бакунин, Модест Модестович}}. Для сваёй аповесці Янка Маўр збіраў матэрыялы, вывучаў дакументальную літаратуру па свежых слядах падзей. Многія найбольш важныя матэрыялы (часопісы, газеты, фатаграфіі, выкарыстаныя потым як ілюстрацыі) ён атрымліваў непасрэдна з Явы і з [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] праз настаўнікаў-[[эсперантыст]]аў, з якімі ён вёў перапіску як стары эсперантыст. У прадмове да рамана пісьменнік адзначыў, што «Амок» больш дакументальны «нават у дробязях», чым можа здацца на першы погляд. У рамане «Амок» прыкметнае месца займае пазнавальны матэрыял аб прыродных асаблівасцях вострава, падрабязнасцях побыту, асновах народа. ==== Палескія рабінзоны ==== {{main|Палескія рабінзоны (аповесць)}} Аповесць трымаецца пераважна на дыялогах-спрэчках паміж героямі-студэнтамі, якія пад уражаннем ад кніг аб далёкіх краінах, перш за ўсё ад кніг [[Жуль Верн|Жуля Верна]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыда]] і [[Джэймс Фенімор Купер|Ф. Купера]], адпраўляюцца ў час вясновага [[Разводдзе|разліву]] ў падарожжа па [[Палессе|Палессі]]. Галоўнай ідэяй рабінзанады стала перамога чалавека над стыхіяй. Гэтую стыхію пісьменнік асэнсоўвае ў духу класічнай рускай і беларускай літаратурных традыцый. Прырода для герояў аповесці — не толькі матэрыяльнае, але і духоўнае багацце. Самым яркім перажываннем для герояў стала забойства [[зубр]]а [[Кантрабанда|кантрабандыстамі]], якое яны ўспрынялі з сапраўдным болем і хваляваннем, «як забойства чалавека». Сцэна забойства зубра, паказаная праз стаўленне да гэтага галоўных герояў — Мірона і Віктара, стала ключавой ў разуменні аўтарскіх адносін да праблемы «чалавек і прырода». Мараль аповесці заключаецца ў тым, што прырода — гэта ўвасабленне спакою і ўраўнаважанасці, якія не стасуюцца са злом і чалавечай жорсткасцю, а тыя, хто парушаюць натуральнае жыццё прыроды, сеюць варожасць і нянавісць паміж людзьмі. Варта адзначыць, што аповесць была напісана ў той час, калі актыўна асвойваліся прыродныя багацці Беларусі і калі пераўтварэнні прыроды ўспрымаліся як нешта безумоўна грандыёзнае і карыснае, сведчанне стваральнай сілы чалавека, а трагедыя шкоды, якая наносіцца ёй, яшчэ не ўсведамлялася{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=758—760}}. ==== Шчасце ==== Псіхалагічная мініяцюра «Шчасце» (1945) заснавана на эмацыйным напружанні, на ўнутраным канфлікце. У аповядзе няма знешніх падзей, сюжэт вызначаецца псіхалагічным сутыкненнем свету дзяцінства і свету дарослых на фоне ціхамірнай прыроды. Але ў гэтым невялікім апавяданні адбываюцца поўныя драматызму змены душэўнага стану герояў, унутраны рух іх настрояў і перажыванняў. Псіхалагічная праблема, закранутая аўтарам у аповедзе, паказвае, як узаемадзейнічаюць свет дарослых і свет дзяцінства, якія адносіны існуюць паміж імі, што ўяўляе цікавасць як для дарослай, так і для дзіцячай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. ==== Максімка ==== У апавяданні «Максімка» (1946) пісьменнік адлюстраваў душу хлапчука, сіраты-дзетдомаўца, у моманты вышэйшага драматычнага напружання, калі ён убачыў у салдаце, які вяртаецца з вайны, свайго бацьку, але раптам усвядоміў сваю горкую памылку. Аўтару ўдалося перадаць душэўны стан маленькага героя. ==== Фантамабіль прафесара Цылякоўскага ==== У аснову сюжэту пакладзена фантастычная ідэя тэхнічнага толку — аб магчымасці выкарыстання энергіі чалавечай думкі: на энергіі дзіцячай фантазіі, якая нашмат большая, чым фантазія дарослых, унукі прафесара Цылякоўскага Святазар і Святлана адпраўляюцца ў далёкае падарожжа — спачатку ў Амерыку, а потым на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] і на [[Марс]]. У аповесці сумешчанае рэальнае і фантастычнае, у ёй прасочваецца апора на традыцыі папярэднікаў, такіх як [[Канстанцін Эдуардавіч Цыялкоўскі|К. Э. Цыялкоўскі]] (як аўтар астранамічных аповесцяў), [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|А. М. Талстой]], [[Уладзімір Афанасевіч Обручаў|У. А. Обручаў]], а таксама класікі сусветнай фантастыкі — [[Жуль Верн]], [[Герберт Джордж Уэлс|Г. Уэлс]]; у аповесці ёсць прамыя спасылкі на гэтых аўтараў. Янка Маўр выступіў як празорлівец і прадказальнік (услед за Цыялкоўскім) эры касмічных палётаў. Але яго цікавіла больш не столькі навуковая ідэя, колькі маральна-этычны бок, праблема чалавечых узаемаадносін, будучых кантактаў пры сустрэчы з іншымі цывілізацыямі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=766}}. === Драматургія і пераклады === Аўтар п’есы «Памылка» (апублікавана і пастаўлена ў 1940), аднаактовак «Хата з краю» (1941), «Балбатун» (1946). Пераклаў на беларускую мову твор юкагірскага пісьменніка {{нп3|Тэкі Адулок|Тэкі Адулока|ru|Спиридонов, Николай Иванович}} «Жыццё Імтэургіна старэйшага» (1935), асобныя творы [[Ханс Крысціян Андэрсен|Г. Х. Андэрсена]], [[Дзмітрый Наркісавіч Мамін-Сібірак|Дз. Маміна-Сібірака]], [[Міхаіл Міхайлавіч Прышвін|М. Прышвіна]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]] («Дзетвара» і «Выбраныя творы», 1954), [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Р. Кіплінга]], [[Марк Твэн|М. Твэна]] («Прыгоды Тома Сойера», 1939 і «Прынц і жабрак», 1940), [[Жуль Верн|Ж. Верна]] («80 000 кіламетраў пад вадой», 1937), [[Віктор Гюго|В. Гюго]], [[Аркадзь Пятровіч Гайдар|А. Гайдара]], [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|В. Шклоўскага]], {{нп3|Аляксандр Цярэнцьевіч Конанаў|А. Конанава|ru|Кононов, Александр Терентьевич}}<ref name="Цнб">{{cite web|url=http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|title=Да 130-годдзя з дня нараджэння Янкі Маўра, класіка беларускай дзіцячай літаратуры|date=2013|publisher=Центр. науч. биб. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН РБ]]|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020054410/http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|archive-date=20 кастрычніка 2013|access-date=6 снежня 2013}}</ref>. == Пераклады твораў Я. Маўра на іншыя мовы == Творы Янкі Маўра пераведзены на [[руская мова|рускую]], [[украінская мова|украінскую]], [[армянская мова|армянскую]], [[таджыкская мова|таджыкскую]], [[літоўская мова|літоўскую]], [[польская мова|польскую]] і [[чэшская мова|чэшскую]]<ref name="КЛЭ" /><ref name="Цнб" />, нямецкую і румынскую мовы. Асобныя яго творы выдадзены ў Амерыцы, Англіі, Кітаі і іншых краінах<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|title=Літаратурны вечар, прысвечаны юбілею Янкі Маўра|date=2013-05-13|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|lang=be|access-date=6 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729033911/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Захапленні пісьменніка == Янка Маўр быў вядомым [[эсперантыст]]ам<ref name="СБ" />. [[Эсперанта]] ён пачаў вывучаць яшчэ ў 1904 годзе. У 1926 годзе ён вёў перадачу для эсперантыстаў на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|беларускім радыё]]<ref name="БН">{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В. В.|загаловак=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|выданне=Белорусская нива|тып=газета|год=2013-05-13|выпуск=85|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005002706/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|archive-date=5 кастрычніка 2013}}</ref>. Свайму зяцю [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасю Міцкевічу]]<ref>Малодшы сын [[Якуб Колас|Я. Коласа]]</ref> ён чытаў «[[Яўген Анегін|Яўгена Анегіна]]» на [[эсперанта]]. Ведучы перапіску з эсперантыстамі свету і атрымліваючы ад іх наўпрост рэдкую інфармацыю, ён напісаў кнігу «Амок»<ref name="Мицкевич">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=О цензуре, спиритизме и любви|спасылка=http://wap.sb.by/post/99975/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2010-07-05|archive-url=http://www.peeep.us/fef5bb0e|archive-date=2013-08-05}}</ref>. Янка Маўр сабраў вялікую хатнюю бібліятэку, якая была адной з лепшых у даваенныя гады ў Беларусі<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ларыса Іванаўна Цімошык|Тимошик Л. И.]]|загаловак=Дед Мавр|арыгінал=Дзед Маўр|спасылка=http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=2013-05-18|выпуск=27454|нумар=89|старонкі=6|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113008/http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|archive-date=4 сакавіка 2016}}</ref>. Пісьменнік захапляўся [[спірытызм]]ам<ref name="БН" /><ref name="Мицкевич" />. У яго хаце збіраліся кампаніі, якія практыкавалі выклік духаў. У Маўра быў філасофскі склад розуму, і ў спірытызме ён бачыў не містыку, а недаследаваную прыродную з’яву, і спрабаваў зразумець яго механізм. У пісьменніка былі два тоўстых сшытка, у якія ён запісваў вынікі спірытычных сеансаў, але ў 1938 годзе ён іх спаліў. [[Спірытычны сеанс|Спірытычныя сеансы]] праводзіў пры дапамозе сподка на стале з алфавітам. Вядомы выпадак, калі ён зладзіў нейкаму партыйнаму работніку міні-сеанс спірытызму, падчас якога прымусіў рухацца аловак. На думку Міхася Міцкевіча, Янка Маўр валодаў незвычайнымі здольнасцямі<ref name="Мицкевич" />. Любіў Янка Маўр і язду на веласіпедзе і добра іграў на скрыпцы<ref name="СБ" />. На сваёй дачы пад Мінскам, у [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічах]], Янка Маўр пабудаваў будан-кабінет з лазы. На мастках над [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]] ён паставіў імправізаваны пісьмовы стол, так, што можна было складаць кнігі пра далёкія краіны, звесіўшы ногі ў ваду і уяўляючы сябе на беразе акіяна<ref name="БелТА" />. == Янка Маўр і Якуб Колас == [[Файл:Mavr-kolos.jpg|thumb|right|250px|Якуб Колас і Янка Маўр (справа) на адпачынку. {{нп3|Дом творчасці пісьменнікаў||ru|Дом творчества писателей}}. [[Вёска Каралішчавічы|Каралішчавічы]], 1950]] Янка Маўр знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з класікам беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]. Яны абодва вучыліся ў настаўніцкіх семінарыях (дзе таксама атрымалі і музычную адукацыю). Абодва ўдзельнічалі і ў настаўніцкім з’ездзе (на якім яны і пазнаёміліся) у 1906 годзе, пасля якога Якуб Колас быў пасаджаны ў [[Пішчалаўскі замак]], а Янка Маўр (тады яшчэ Іван Фёдараў) аддадзены пад нагляд паліцыі і, акрамя гэтага, пазбаўлены права выкладаць у школе. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] падчас эвакуацыі сям’і Янкі Маўра ў [[Алматы|Алма-Ату]] Маўр вёў сяброўскую перапіску з Якубам Коласам, які, таксама пакінуўшы Беларусь, пражываў у тыя гады ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У лістах адзін да аднаго яны жадалі хутчэй вярнуцца ў родную Беларусь: {{цытата|…Ці ўбачым мы нашы беларускія баравічкі пад елкай? Ці застануцца яны пасля паганых немцаў?…<ref name="Письмо">{{cite web|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|title=Маўр-Дзя-Дун — «сватку» Якубу: «Здаецца мне, што гэта Колас»|author=Макаренко Т.|publisher=Ред.-изд. учреждение «Культура и искусство». Министерство культуры РБ|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004901/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|archive-date=5 кастрычніка 2013|access-date=7 снежня 2013}}</ref>}} Пасля вызвалення Беларусі Маўр вярнуўся ў Мінск. Аднак і пасля вайны перапіска пісьменнікаў не абарвалася, яны перапісваліся і ў 1950-я гады<ref name="Письмо" />. У далейшым Янка Маўр стаў правобразам настаўніка Івана Тадорыка ў трылогіі Коласа «[[На ростанях]]» (1955). Пазней яны парадніліся: дачка Янкі Маўра, Наталля, выйшла замуж за сына Якуба Коласа — Міхася. У [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа]] захоўваецца скрыпка, на якой іграў Янка Маўр. Якуб Колас таксама любіў граць на гэтым інструменце. Дачка Янкі Маўра, Наталля, часта музіцыравала на пару з бацькам: ён — на скрыпцы, а яна — на фартэпіяна<ref name="СБ">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия|Сов. Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>. == Ацэнка і значэнне творчасці == Янка Маўр па праву з’яўляецца «бацькам» беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="ЛБ">{{артыкул|аўтар= Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра |арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра |спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf |выданне=Лiтаратурная Беларусь |тып=Газета |месца=Мн. |выдавецтва=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |год=2013-05-31 |выпуск=81 |нумар=5 |старонкі= 1|мова=be }}</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=747}}. Яго ўклад у беларускую дзіцячую літаратуру каштоўны тым, што ён як першаадкрывальнік і першапраходца вызначыў далейшае яе кірунак і развіццё, стаў стваральнікам новых для яе жанравых формаў — прыгодніцкага і навукова-фантастычнага, з прычыны чаго яму ўдалося пашырыць часавыя і прасторавыя межы беларускай дзіцячай літаратуры. Яго наватарскія пошукі трымаліся на цесных узаемаадносінах з літаратурнымі традыцыямі — нацыянальнай, рускай, заходняй. Ён умела выкарыстаў мастацкія прыёмы такіх класікаў [[прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкай літаратуры]], як [[Жуль Верн]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], [[Джэймс Фенімор Купер|Фенімор Купер]]. У яго творчасці мелася нямала [[рэмінісцэнцыя|рэмінісцэнцый]] з твораў [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]], [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]], {{нп3|Гюстаў Эмар|Гюстава Эмара|ru|Эмар, Гюстав}}, {{нп3|Луі Жаколіа||ru|Жаколио, Луи}}, [[Луі Бусенар]]а, {{нп3|Генры Райдэр Хагард|Генры Хагарда|ru|Хаггард, Генри Райдер}}<ref name="ЛБ" />. Напісаная ім у 1927 году лірычная аповесць «Сын вады» была найбольш дарагая самому аўтару. Аповесць не адрознівалася рэзкасцю і варожасцю сацыяльнага супрацьстаяння. У ёй галоўны канфлікт паміж героямі раскрываецца не ў адкрытым сутыкненні розных сацыяльных сіл, як у яго папярэдняй аповесці «У краіне райскай птушкі», а пераважна ў маральным плане. Янка Маўр пастараўся ў ёй зацвердзіць менавіта каштоўнасць агульначалавечых узаемаадносін незалежна ад сацыяльных перашкод. І менавіта за тое, што аповесць не адлюстравала сацыяльнай барацьбы тубыльцаў супраць каланізатараў, афіцыйная крытыка 1930-х гадоў папракала аўтара за невыразную класавую пазіцыю, апалітычнасць і «''сацыяльную прытупленасць''»<ref>''Селіванава В.'' Некалькі заўваг пра дзіцячую літаратуру // Полымя. І933. № 5. С. 155.</ref>. Пісьменніка абвінавацілі ў тым, што ён не надзяліў паўдзікага жыхара [[Вогненная Зямля|Вогненнай Зямлі]] высокай рэвалюцыйнай свядомасцю, спелым класавым пачуццём, і што ўзаемаадносіны герояў раскрываюцца «''не ў плане барацьбы класаў, а толькі ў плане барацьбы чалавека з прыродай за сваё існаванне''»<ref>''Селіванава В.'' Дзіцячая літаратура патрабуе сур’ёзнай увагі // Звязда. 1933. № 99.</ref>. У той час занятая пошукамі ідэалагічных «зрываў» афіцыйная крытыка і не заўважыла, што Маўр зрабіў сур’ёзны крок наперад у авалоданні сакрэтамі прыгодніцкага жанру і што яго аповесць выгадна адрозніваецца кампазіцыйнай цэласнасцю, якая ствараецца канцэнтрацыяй падзей вакол двух галоўных герояў, што спалучэнне прыгодніцтва і пазнавальнасці мела у ёй нашмат больш арганічны характар​​. Тым не менш, амаль адразу пасля выхаду ў свет «Сына вады» ў часопісе «Працаўнік асветы» (1928, № 13) [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]], які сціпла падпісаўся «''Настаўнік''», адзначыў: «''У нас з’явіўся сапраўдны аўтар дзіцячай прыгодніцкай кніжкі''»<ref name="ЛБ" />. Аўтара «Палескіх рабінзонаў» (1930) папракалі за тое, што прыгоды прыяцеляў не асацыююцца з ідэаламі і жыццём ўсёй рэспублікі — нічога не гаворыцца пра рэканструкцыю і [[Меліярацыя|меліярацыю]] Палесся, што падарожжа герояў аповесці заснавана на непажаданых уплывах М. Рыда, Ж. Верна, Ф. Купера. Неадназначнасць аўтарскай задумы аповесці не была ацэненая тагачаснай крытыкай, якая хацела бачыць у кнізе прамую і выразную сувязь з сучаснасцю, з працэсамі [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі і калектывізацыі]], якія адбываліся ў той час у краіне, або з практычнымі школьнымі праблемамі<ref>Крытыка-бібліяграфічны бюлетэнь. 1934. № 5. С. 21.</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=760}}. Яго аповесць «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, на I з’ездзе пісьменнікаў СССР адзначыў рускі пісьменнік [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Самуіл Маршак]] ў сваім дакладзе «Аб вялікай літаратуры для маленькіх». Гаворачы аб дасягненнях літаратуры, Маршак сярод іншых адзначыў і «''значную школьную аповесць, напісаную ў Беларусі''»<ref name="Маршак" />. У той жа час у рэспубліканскім Міністэрстве адукацыі да аповесці паставіліся з насцярожанасцю, паколькі арганізацыя «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў» не з’яўлялася існай. Міністэрскія чыноўнікі разважалі: {{цытата|Ці ёсць патрэба ў стварэнні нейкіх розных таварыстваў і каманд, калі дзейнасць школьнікаў павінна рэгламентавацца «Правіламі паводзін вучняў»?{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=761—762}}}} Менавіта гэтыя асцярогі і забароны з боку чыноўнікаў адукацыйных устаноў і прыпынілі рух «ТВТ-уцаў», які ў пасляваенныя гады пачаў было разгортвацца ў многіх гарадах Беларусі і былога Савецкага Саюза — у [[Брэст|Брэсце]], [[Пінск]]у, [[Кобрын]]е, [[Калінінград]]зе, [[Іванава|Іванаве]], [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]], [[Петразаводск]]у, [[Горад Элекманар|Элекманары]] ([[Алтайскі край]]). У тыя гады «ТВТ» стала адкрытым выклікам афіцыйнай нарматыўнай педагогіцы. Іх прынцып быў: «''Калі не я — то хто?''». Маўр лічыў, што ў грамадстве ўсе людзі паступова павінны станавіцца такімі «ТВТ-уцамі», гэта значыць — сапраўднымі гаспадарамі. Але гэтая ідэя апынулася ілюзіяй{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=763}}. Пры напісанні кніг пісьменніку дапамагалі яго багатыя веды па гісторыі і геаграфіі і выкарыстанне ў творчасці мемуараў і кніг успамінаў навукоўцаў і падарожнікаў. Маўра называлі беларускім Міклуха-Маклаем і Жулем Вернам ў адной асобе. Сапраўдныя вандроўнікі часам дзівіліся дакладнасці дэталяў у апісанні той ці іншай краіны ў яго творах. У сваёй творчасці ён абапіраўся на традыцыі творчасці Жуля Верна, Фенімора Купера, Майна Рыда, пры дапамозе чаго стварыў новы, сацыяльны тып прыгодніцкага рамана і прыгодніцкай аповесці. У аповесцях «Палескія рабінзоны» і «ТВТ» ён адлюстраваў савецкую рэчаіснасць, яму ўдалося ярка і праўдападобна апісаць маладых герояў. У 1934 годзе на экраны выйшаў фільм «Палескія рабінзоны», зняты па сцэнары Янкі Маўра. Яго казка «Вандраванне па Зорку», «Аповесць будучых дзён» і аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» заклалі асновы навукова-фантастычнага жанру ў беларускай літаратуры<ref name="БелТА"/>. На думку [[П. Васючэнка|П. Васючэнкі]]: «Маўр быў творцам няпростым: ён спрабаваў унікнуць літаратурнага сервілізму, апісваючы краіны, якія ён не бачыў»<ref>[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vas1002ec.html?OpenDocument Пятро Васючэнка. Пятрогліфы і філалагемы] // Дзеяслоў 2013 № 9</ref>. == Сям’я == [[Файл:Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я.Маўр з жонкай і дзецьмі.jpg|250px|thumb|Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я. Маўр з жонкай і дзецьмі]] [[Файл:MawrFamily.jpg|thumb|right|220px|Я. Маўр у сямейным асяроддзі: [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар]], Арсеній, Наталля, жонка Стэфаніда Аляксандраўна, Аляксандра]] * Жонка — Стэфаніда Аляксандраўна. * Сын — [[акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар Фёдараў]] (19.6.1911, вёска [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]], Мінская губерня — 13.10.1994, Мінск). * Сын — Арсеній Іванавіч Фёдараў (23.1.1917 — 13.10.2001), кандыдат тэхнічных навук * Дачка — Аляксандра Іванаўна (Капылова) (1.5.1919 — 03.05.2005) * Дачка — Наталля Іванаўна (Міцкевіч) (27.7.1924 — 22.02.2012, Мінск) — кандыдат тэхнічных навук (1953); замужам (з 1946 года) за сынам [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасём Міцкевічам]]<ref>{{cite web|url=http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|title=К 130-летию со Дня рождения Янки Купалы и Якуба Коласа|work=Личность|publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтелерадиокомпания]]|access-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710211047/http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды, ганаровыя званні і прэміі == Янка Маўр быў узнагароджаны трыма ордэнамі, а таксама медалямі<ref name="БСЭ" />. * Заслужаны дзеяч культуры БССР ([[1968]]). * Дзяржаўная прэмія БССР ([[1972]] — ''пасмяротна'') за аповесці «Чалавек ідзе», «У краіне райскай птушкі», «Сын вады», «Палескія рабінзоны», «ТВТ», «Шлях з цемры», раман «Амок». * Два [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]]. * [[Ордэн «Знак Пашаны»]]. == Памяць == * Вуліцы: ** [[Вуліца Янкі Маўры (Барысаў)|Вуліца]], [[1-ы завулак Янкі Маўры (Барысаў)|1-ы]] і [[2-і завулак Янкі Маўра (Барысаў)|2-і завулкі]] Янкі Маўра ў [[Барысаў|Барысаве]]. ** [[Вуліца Янкі Маўра (Мінск)|Вуліца Янкі Маўра (вуліца Маўра)]] у [[Мінск]]у. ** Вуліца Маўра ў [[Пінск]]у. ** Вуліца Янкі Маўра ў [[Фаніпаль|Фаніпалі]]. ** Вуліца Маўра ў [[Гродна]]<ref>{{Cite web|url=https://yandex.by/maps/10274/grodno/geo/1579033103/?ll=23.893430%2C53.713756&source=serp_navig&z=16|title=Гродно. Улица Янки Мавра}}</ref>. * Мінская абласная дзіцячая бібліятэка імя Янкі Маўра<ref name="БелТА" />. * Раённая [[Барысаўскі раён|барысаўская]] школа імя Янкі Маўра. * З 1993 года ў [[Беларусь|Беларусі]] прысуджаецца [[Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра|прэмія імя Янкі Маўра]] за лепшыя творы для дзяцей<ref>{{cite web|author=Горевой М.|date=2008-05-13|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|title=В Минске открылась выставка к юбилею Янки Мавра|work=Культура|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=2013-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313074844/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|archive-date=13 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|title=Чараўнік з краіны маленства|date=2013-05-16|work=Книжные выставки НББ|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=2013-07-23|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729035431/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. * У 2013 годзе РУП «Беларускі відэацэнтр» зняў дакументальны фільм пра жыццё і творчасць пісьменніка «Янка Маўр. Капітан дзіцячых мараў»<ref>{{cite web |url=http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |title=Неігравыя кінапраекты |work=Аб выніках адкрытага рэспубліканскага конкурсу кінапраектаў |publisher=Министерство культуры РБ |access-date=2013-10-12 |lang=be |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005011/http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |archive-date=14 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == '''Раманы''' * Амок (1930) '''Аповесці''' * Чалавек ідзе (1927) * У краіне райскай птушкі (1928) * Сын вады (1928) * Палескія рабінзоны (1930) * Аповесць будучых дзён (1932) * ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі (1934) * Фантамабіль прафесара Цылякоўскага (1955) * Шлях з цемры (1958) '''Апавяданні''' {| | * Сакрэт вучонага (1926) * Піонэрскія казкі (1927) * У цясніне (1927) * Звяры на караблі (1927) * Лацароні (1927) * Нязвычайная прынада (1927) * Слёзы Тубі (1927) * Полымя смерці (1928) * Помста кошкі (1928) * Сымонка-рызыкант (1929) * Школа ў паходзе (1929) * Савецкая кватэра (1931) * Бяда ад хлеба (1932) * Драўлянае апавяданьне (1932) * Сярод дзікуноў (1932) * Чужаземец (1932) * Што можна зрабіць з яек? (1932) * Казка пра смелага акцябронка Рому (1935) * Мая ёлка (1937) * Бярозавы конь (1939) * Каршун (1939) * Новае жыццё (1939) * Падарожжа ад школы да дому (1939) * Справа пятага "Б" (1939) * Чэснае піянерскае (1939) * Сям'я (1939) | * Начальнік артылерыі (1940) * Як Соня па доктара хадзіла (1941) * На крызе (1941) * Багіра (1945) * Васілёк (1945) * Дзве праўды (1945) * Дом пры дарозе (1945) * Пра самурайскі дух... (1945) * Шчасце (1945) * На парозе будучыні (1946) * Яно (1946) * Драўляная лыжка (1946) * Завошта? (1946) * Максімка (1946) * Байка-быль (1947) * Невядомы герой (1947) * Падарожжа вакол дома (1947) * Віцеў экспанат (1948) * Гісторыя аднаго шэфства (1948) * Пасылка (1948) * Запіска (1950) * Васька Жукаў (1952) * Цётка Эмілія (1952) * Шапка (1952) * Апошні вылет (1954) |} '''Казкі''' * Вандраванне па зорках (1927) * Пекла (1929) * Падарожжа ў пекла (1958) '''П'есы''' * Памылка (1940) * Хата з краю (1941) * Балбатун (1946) '''Выданні збораў твораў''' * Выбраныя творы, 1952; * Збор твораў у 2-х т., 1960; * Збор твораў у 4-х т., 1975—1976. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Кнігі === * {{крыніцы/БП 1917-90|Маўр Янка}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Маўр Янка}} * {{кніга|загаловак =Янка Маўр. Наш вечны рабінзон: штрыхі да партрэта |адказны =уклад. [[Марыя Міхайлаўна Міцкевіч|Міцкевіч М.]]|месца = Мн.|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год =2018 |старонак = 127|серыя = Жыццё знакамітых людзей Беларусі|isbn = 978-985-02-1861-2 }} * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}} * ''[[Марыя Мікіцічна Барсток|Барсток М. М.]]'' Віднейшы беларускі дзіцячы пісьменнік Янка Маўр. — Мінск, 1958. * Грахоўскі С. «Мудрэц з душою хлапчука» //www.grahouski.org/ (Успаміны. Публіцыстыка) * {{кніга|аўтар=[[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Гурэвіч Э. С.]]|частка=Янка Маўр|спасылка частка=http://be.convdocs.org/docs/index-1549.html?page=4|загаловак=Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя : У 4 т.|месца=Минск|год=1999|том=2: 1921—1941|старонкі=747—770|ref=Гурэвіч Э. С.}} * ''Гурэвіч Э. С.'' Янка Маўр : Нарыс жыцця і творчасці / Э. С. Гурэвіч. — 2-е выд., дапрац. изд. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 148 с. * {{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак=[[Кароткая літаратурная энцыклапедыя]]|адказны=Под ред. [[Аляксей Аляксандравіч Суркоў|Суркова А. А.]]|месца=М.|выдавецтва=[[Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия]]|год=1967|том=4|старонкі=487}} * ''Миронов А.'' Дед Мавр / А. Миронов. — Минск: Мастацкая літаратура, 1979. — 168 с. * Яфімава М. Б. Цэлы свет — дзецям: Творч. партрэт Я. Маўра — Мн., 1983. === Артыкулы === * {{артыкул|аўтар= [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А. Л.]]|загаловак=Дзяцей ён выхоўваў у любові да кніг. Пра педагога... Янку Маўра|выданне=[[Настаўніцкая газета (1945)|Настаўніцкая газета]] |тып=газета |месца= Мн.|выдавецтва=Міністэрства адукацыі РБ |год=25 чэрвеня 2015 |выпуск=7680 |нумар=75 |старонкі=16 }} * {{артыкул|аўтар=Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра|арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра|спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf|выданне=Лiтаратурная Беларусь|тып=газета|год=2013-05-31|выпуск=81|нумар=5|старонкі=1|мова=be}} * {{артыкул|аўтар=Дроздова З.|загаловак=«Капитану наших первых странствий» — 130! Мой Мавр|спасылка=http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|выданне=[[Нёман (часопіс)|Нёман]]|тып=часопіс|год=2013|нумар=5|старонкі=208—224|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124152646/http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|archive-date=24 лістапада 2013}} * {{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}} * ''[[Маргарыта Барысаўна Яфімава|Яфімава М. Б.]]'' Дзіцячым пісьменнікам трэба нарадзіцца // Полымя. — 2008. — № 5. — С. 161—164. * ''Яфімава М. Б.'' Добры і мудры настаўнік: творчасць Янкі Маўра // Роднае слова. — 1993. — № 5. — С. 7. * ''Яфімава, М. Б.'' Цэлы свет — дзецям : [аб творчасці, наватраскіх пошукаў Я. Маўра] / М. Б. Яфімава. — Мінск: БДУ, 1983. — С. 136. == Спасылкі == {{External media| video1 = [http://www.youtube.com/watch?v=YbcOPBVK8ws Янка Маўр. Фільм з фонду Беларускага дзяржаўнага архіва кінафотафонадакументаў]}} {{Commonscat|Janka Maŭr}} * [http://knihi.com/Janka_Maur/ Творы на knihi.com] * [http://yankamavr.ru/ Сайт Янки Мавра] * [http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7 Виртуальный проект к 130-летию рождения Янки Мавра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB |date=9 лістапада 2013 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html К 130-летию со дня рождения Янки Мавра] // [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]] * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor6880|title=Янка Мавр}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor93/text93442.htm Постановление Совета Министров РБ от 1 марта 1972 г. № 54 «Об увековечении памяти писателя Янки Мавра»] * [http://library.mogilev.by/exhibition/virtual_exhibition_mavr_gallery.html Галерэя Янкі Маўра] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маўр Янка}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР]] j8xxwh0ats0ejxbbk0gd6pv4vpx7yy5 Аруба 0 33362 5172032 5170929 2026-07-28T08:54:00Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія і прырода */ 5172032 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон = |Назва гімна = Aruba Dushi Tera |Аўдыё = Aruba Dushi Tera instrumental.ogg |Форма кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] ||lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 30|lat_sec = 21 |lon_dir = W|lon_deg =69 |lon_min =58 |lon_sec = 17 |region = AW |CoordScale = 200000 |Заснавана/Заснавана =[[10 кастрычніка]] [[2010]] |Дата незалежнасці = 1 студзеня 1986 |Незалежнасць ад = [[Нідэрландскія Антыльскія астравы]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Араньестад (Аруба)|горад Араньестад]] |Пасады кіраўнікоў = [[Нідэрландская манархія|Каралева]]<br />Генерал-губернатар<br />Прэм'ер-міністр |Кіраўнікі = [[Каралева Нідэрландаў Беатрыкс|Беатрыкс]]<br />Фрэдыс Рэфуньёл<br />Майк Эмам |Тэрыторыя = 178,91 |Насельніцтва = 101484 |Год перапісу = 2010 |Шчыльнасць насельніцтва = 567 |ВУП = 2400 млн |Год разліку ВУП = 2007 }} '''Аруба''' ({{lang2|nl|pap|Aruba}}) — краіна на аднайменным востраве ў [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. З’яўляецца адной са складовых частак [[Нідэрландская манархія|Каралеўства Нідэрланды]], мае агульнае з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] грамадзянства. Плошча — 178,91 км². Насельніцтва (2010) — {{Num|101484}} чалавек. Сталіца — [[Араньестад (Аруба)|горад Араньестад]]. == Гісторыя == Першымі насельнікамі Арубы былі [[індзейцы]]-[[аравакі]] з племені ''какетыя'', якія прыбылі з тэрыторыі сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]] ў канцы 1 тысячагоддзя н. э. Яны жылі малымі [[сям'я|сямейнымі]] групамі на ўзбярэжжы, займаліся ловам [[рыбы]], вырошчвалі [[кукуруза|кукурузу]] і [[клубень|клубневыя]] культуры. На [[мова|мове]] аравакаў ''orubo'' значыла «добра размешчаны»<ref>[http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/history/ History]</ref>. У [[1499]] г. востраў был адкрыты [[Іспанія|іспанскай]] экспедыцыяй на чале з [[Алонса дэ Ахеда]]. У [[1513]] г. іспанцы гвалтоўна перасялілі мясцовых індзейцаў на [[Востраў Гаіці|Эспаньёлу]] для працы на рудніках, але ў [[1515]] г. па каралеўскаму загаду ўцалелыя ''какетыя'' вярнуліся на радзіму, дзе заняліся развядзеннем буйной рагатай жывёлы. Яшчэ ў [[19 стагоддзе|XIX]] ст. індзейцы складалі прыкладна траціну ад усіх жыхароў Арубы<ref>[http://www.aruba.com/explorearuba/history.aspx Our History]</ref>. У [[1636]] г. востраў быў захоплены [[Нідэрланды|галандскай]] Ост-Індскай кампаніяй, якая валодала ім да [[Вялікабрытанія|брытанскай]] акупацыі [[1805]]—[[1816]] гг. У 1816 г. востраў быў перададзены [[Нідэрландская манархія|нідэрландскай манархіі]]. Галандцы і брытанцы амаль не клапаціліся пра Арубу, тут не існавала плантацыйных гаспадарак і сталых еўрапейскіх паселішчаў. Востраў часта наведвалі [[пірацтва|піраты]]<ref>{{Cite web |url=http://www.thunting.com/smf/legendary_treasures/the_pirate_priest_treasure_of_aruba-t7464.0.html;wap2 |title=The Pirate Priest Treasure of Aruba |access-date=5 кастрычніка 2012 |archive-date=22 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140422105440/http://www.thunting.com/smf/legendary_treasures/the_pirate_priest_treasure_of_aruba-t7464.0.html;wap2 |url-status=dead }}</ref>. Сітуацыя рэзка змянілася ў [[1826]] г., калі на Арубе было знойдзена [[золата]]. Здабыча золата і [[гуана]] прыцягвала перасяленцаў з іншых [[Антыльскія астравы|Антыльскіх астравоў]] і [[Еўропа|Еўропы]]. У выніку неміласэрнай эксплуатацыі абмежаваных прыродных рэсурсаў на востраве зніклі [[лес|лясы]], вычарпаліся многія крыніцы пітной [[вада|вады]]. Але запасы каштоўных выкапняў аказаліся малымі і да [[1916]] г. былі практычна вычарпаны. У [[1928]]—[[1929]] гг. на Арубе быў пабудаваны [[нафта]]перапрацоўчы завод. На ім працавала каля 8000 чал. Да 1970-х гг. завод заставаўся адным з найбуйнейшых у свеце. Дзякуючы наяўнасці [[Прамысловасць|прамысловасці]] астравіцяне мелі высокі ўзровень жыцця адносна іншых краін [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]]. Ужо ў сярэдзіне [[20 стагоддзе|XX]] ст. амаль не засталося непісьменных. У пасляваенны перыяд пачаў развівацца [[турызм]], які ў нашы дні складае аснову мясцовай [[эканоміка|эканомікі]]. У [[1956]] г. Аруба ўвайшла ў склад [[Нідэрландскія Антыльскія астравы|Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў]]. Але ў [[1971]] г. на востраве разгарнуўся рух за незалежнасць. [[1 студзеня]] [[1986]] г. Аруба выйшла са складу Нідэрландскіх Антылаў і набыла асобны аўтаномны статус. Меркавалася, што ў [[1996]] г. будзе абвешчана незалежнасць. Аднак на сходзе ў [[Гаага|Гаазе]] ў [[1994]] г. пераход да поўнай самастойнасці быў адкладзены на няпэўны тэрмін<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/3978467.stm Timeline: Aruba]</ref>. == Геаграфія і прырода == [[Файл:Аруба.png|thumb|left|Карта Арубы]] Аруба ўваходзіць у групу Паўднёвых Падветраных [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]]. Знаходзіцца за 27 км на поўнач ад узбярэжжа [[Венесуэла|Венесуэлы]]. Выцягнута ў даўжыню на прыкладна 30 км, у шырыню — на 8 км<ref>[http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/geography/ Geography of Aruba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130516030730/http://www.visitaruba.com/about-aruba/general-aruba-facts/geography/ |date=16 мая 2013 }}</ref>. Утворана каля 90 — 95 млн гадоў таму ў выніку [[вулкан]]ічнай актыўнасці. Частка паверхні сфарміравана пазнейшымі асадкавымі пародамі, пераважна [[вапняк]]амі<ref>[http://www.pollsoundstore.com/.Trashes/501/m2results/websites/icm_aruba/email_03/aruba_geo.pdf Geological Origins of Aruba]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Найвышэйшы пункт — узгорак Джаманота (188 м). Узбярэжная зона славіцца сваімі [[пляж]]амі з белым пяском і спакойнай вадой. Частку ўзбярэжжа атачае [[карал]]авы [[рыф]], за якім месціцца Іспанская [[лагуна]]. На заходнім узбярэжжы — 3 глыбакаводныя [[заліў|залівы]], што выкарыстоўваюцца як марскія [[порт|парты]]. [[Клімат]] марскі трапічны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 27 °C да 29 °C на працягу года. Сезон дажджоў цягнецца з кастрычніка па снежань, аднак агульная колькасць ападкаў вельмі малая, каля 200 мм у год. На востраве ўвесь час не хапае пітной вады. Для забеспячэння ёю насельніцтва выкарыстоўваюцца апрасняльныя ўстаноўкі<ref>The World Geographical Encyclopedia / John F. McCoy, Project Editor. — Thompson Gale, 2003. P. 30.</ref>. [[Флора]] паўпустынная, шмат [[кактусы|кактусаў]], [[акацыі|акацый]], а таксама {{bt-bellat||Malpighia emarginata}}, {{bt-bellat||Coccoloba swartzii}} і інш. [[Фаўна]] прадстаўлена шматлікімі [[птушкі|птушкамі]], [[марскія чарапахі|чарапахамі]] і амаль знішчаным мясцовым відам грымучых [[Змеі|змей]] {{bt-bellat||Crotalus unicolor}}<ref>[http://www.wildlifeextra.com/go/world/aruba.html#cr Rebecca Elliott, Birds, flora and fauna of Aruba]</ref>. == Палітыка == Аруба з’яўляецца часткай [[Нідэрландская манархія|Каралеўства Нідэрландаў]], аднак пры гэтым разглядаецца як самастойная [[дзяржава]], якая захоўвае [[Федэрацыя|федэратыўную]] сувязь з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] і агульнае з імі [[Грамадзянін|грамадзянства]]. Абарона вострава і знешнія сувязі фактычна кантралююцца Нідэрландамі. Главой выканаўчай улады з’яўляецца [[Каралева Нідэрландаў Беатрыкс]], прадстаўленая на Арубе генерал-губернатарам (прызначаецца на шасцігадовы тэрмін па рэкамендацыі Кабінета Міністраў), і прэм’ер-міністр, які ўзначальвае Кабінет Міністраў (ад 7 да 9 міністраў, паўнамоцны міністр прадстаўляе інтарэсы Арубы ў [[Гаага|Гаазе]]). Заканадаўчая ўлада прастаўлена аднапалатным паламентам (''Staten''). У яго склад уваходзіць 21 прадстаўнік, выбраны тэрмінам на 4 гады. Грамадзяне карыстаюцца выбарчым правам з 18 гадоў. На выбарах 2009 г. амаль палову галасоў выбаршчыкаў атрымала Арубская Народная Партыя (''Arubaanse Volkspartij''). Вярхоўным органам судовай улады з’яўляецца Сумесны Вярхоўны Суд, які прызначаецца [[манарх]]ам<ref>[http://www.arubaforeignaffairs.com/afa/readBlob.do?id=694 POLITICAL STABILITY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120325025240/http://www.arubaforeignaffairs.com/afa/readBlob.do?id=694 |date=25 сакавіка 2012 }}</ref>. Дзейнічае Канстытуцыя [[1985]] г. == Культура == [[Файл:CarlosnCharlies Oranjestad, Aruba downtown.jpg|thumb|Архітэктура Аран’естада]] Насельнікі Арубы адносяць сябе да некалькіх дзясяткаў [[этнас|этнічных супольнасцяў]], што вызначае значную стракатасць мясцовай [[культура|культуры]]. Гэта выяўляецца ў святкаванні памятных дат, характэрных для [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Карыбскае мора|Карыбскіх]] краін, [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]] і [[ЗША]]. Асабліва яркім мясцовым святам з’яўляецца зімовы [[карнавал]], які суправаджаецца адначасова карыбскай, лацінаамерыканскай і галандскай музыкай і скончваецца маляўнічым нядзельным гранд-парадам. У мінулым карнавалы прымяркоўваліся да заканчэння вялікага посту. Спаленне пудзіла ''мома'' сімвалізавала завяршэнне зімовага святочнага цыкла. Гэты звычай падтрымліваецца і ў нашы дні<ref>{{Cite web |url=http://myarubanhome.com/?id=blog&news=5303 |title=Experiencing the Carnival of Aruba |access-date=4 кастрычніка 2012 |archive-date=22 лютага 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222150631/http://myarubanhome.com/?id=blog&news=5303 |url-status=dead }}</ref>. З [[2009]] г. на Арубе праводзіцца міжнародны фестываль [[кіно]]<ref>[http://www.arubainternationalfilmfestival.com arubainternationalfilmfestival.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508212038/http://arubainternationalfilmfestival.com/ |date=8 мая 2021 }}</ref>, які набывае ўсё большы прэстыж. Традыцыйная кулінарыя складаецца са страў з [[кукуруза|кукурузы]] і [[Бабовыя|бабовых]], якія звычайна тушацца ў печы і падаюцца з [[мяса]]м ([[ялавічына]], казляціна) або [[рыба]]й. Дзякуючы запазычванню іншаземных традыцый і зменам у ладзе жыцця большасць сучасных жыхароў Арубы аддае перавагу [[імпарт]]ным прадуктам: [[рыс]]у, кураціне, [[гародніна|гародніне]]. Пераважаюць [[Італія|італьянскія]] і [[кітай]]скія закусачныя. Аднак у [[кавярня]]х таксама можна пакаштаваць традыцыйныя пірагі ''пастэчы'' з [[сыр]]ам ці мясам і чорныя (па колеру) салодкія выпечкі<ref>[http://www.everyculture.com/A-Bo/Aruba.html#b Countries and Their Cultures:Aruba]</ref><ref>[http://www.aruba.com/explorearuba/culture/chefs_corner.aspx Culinary tips from top Aruban chefs]</ref>. Звычайна кожны насельнік Арубы з дзяцінства ведае некалькі [[мова|моў]]. Адной з афіцыйных моў з’яўляецца [[галандская мова|галандская]]. Шырока распаўсюджаныя [[англійская мова|англійская]] і [[іспанская мова|іспанская]] мовы. Многія размаўляюць на [[партугальская мова|партугальскай]], [[французская мова|французскай]], [[кітайская мова|кітайскай]] і інш. Французская мова выкладаецца ў школах і карыстаецца папулярнасцю з-за магчымасці працягваць адукацыю ва ўплывовых універсітэтах [[Францыя|Францыі]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Аднак галоўнай мовай лічыцца мясцовая крэольская мова [[пап'ямента]]. Яна выкладаецца ў школах і выкарыстоўваецца на дзяржаўным узроўні. З пашырэннем іміграцыі і ўплыву іншаземных культур, перш за ўсё амерыканскай, карыстанне пап’ямента набыло важнае значэнне для вылучэння культурных асаблівасцяў менавіта тубыльцаў самой Арубы<ref>[http://romanitas.uprrp.edu/portugues/volumen4/carroll.html The role of Papiamento in Aruban nationalism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710035338/http://romanitas.uprrp.edu/portugues/volumen4/carroll.html |date=10 ліпеня 2012 }}</ref>. Сістэма адукацыі ў агульных рысах нагадвае галандскую. На Арубе дзейнічае 68 школ, якія даюць пачатковую адукацыю, 12 школ — сярэднюю, 5 устаноў — вышэйшую адукацыю. Аднак да вышэйшай адукацыі адносяць таксама атрыманне прафесійных ведаў. Універсітэт Арубы рыхтуе спецыялістаў са званнямі бакалаўраў і магістраў у галінах права, фінансаў, эканомікі, а таксама кіравання турыстычнымі прадпрыемствамі<ref>[http://www.ua.aw/ua/home.do University of Aruba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511183939/http://www.ua.aw/ua/home.do |date=11 мая 2011 }}</ref>. Акрамя таго, працуюць 2 медыцынскія школы, якія забяспечваюць выпускнікоў універсітэцкімі дыпломамі<ref>{{Cite web |url=http://www.aureusuniversity.com/aruba/ |title=Аureus University Aruba |access-date=4 кастрычніка 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930055024/http://www.aureusuniversity.com/aruba/ |archivedate=30 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://edu.xusom.nl/ Xavier University School of Medicine Foundatio]</ref>. Установы адукацыі фінансуюцца дзяржавай, а іх якасць лічыцца адной з найвышэйшых у Карыбскім рэгіёне. == Зноскі == {{reflist|2}} {{Уладанні Нідэрландаў у Карыбскім моры}} {{Паўночная Амерыка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аруба| ]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Карлікавыя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора]] cxv3kqn86wpumeph0fpxx9vdxla8p2b Ханты 0 43381 5171870 5102965 2026-07-27T21:57:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171870 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = <center>Ханты <br /> (''ханти'', ''хандэ'', ''кантэк'')</center> | image = [[Выява:Khanty family.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 31500 | popplace = [[Расія]] | langs = [[Хантыйская мова]] | rels = [[Праваслаўе]], [[політэізм]], [[шаманізм]] | related = [[мансі]], [[венгры]] }} '''Ха́нты''' (саманазвы ''ханти'', ''хандэ'', ''кантэк'', літаральна «людзі») — [[угры|угорскі]] народ, карэнныя насельнікі [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]]. Агульная колькасць — 31 500 чал. ([[2010]] г.). З іх 30 943 чал. жывуць у [[Расія|Расіі]] (пераважна ў [[Цюменская вобласць|Цюменскай]] і [[Томская вобласць|Томскай]] абласцях), 429 чал. у [[Казахстан]]е ([[2009]] г.), 14 у [[Беларусь|Беларусі]] (2009 г.). Ханты маюць агульнае паходжанне з [[венгры|венграмі]] і [[мансі]]. У першай палове 2 тысячагоддзя н. э. яны паспяхова каланізавалі землі ўздоўж рэк [[Об]] і [[Іртыш]]. У гэты перыяд узнікаюць [[дзяржава|дзяржаўныя]] ўтварэнні на чале мясцовых дынастый князёў. У канцы [[15 стагоддзе|XV]] — [[16 стагоддзе|XVI]] стст. ханты былі заваяваны [[рускія|рускімі]], аднак некаторыя дзяржаўныя ўтварэнні працягвалі існаваць да пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Рускія [[казакі]], чыноўнікі і перасяленцы доўгі час называлі хантаў ''асцякі'' ({{lang-ru|остяки}}<ref>[https://vasmer.lexicography.online/%D0%BE/%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BA Остяк]</ref>. Мяркуюць, што слова мае [[цюркі|цюркскае]] паходжанне або было запазычана з мовы хантаў і значыць прыналежнасць да ракі Об. Самі ханты падзяляліся на рэгіянальныя групы, што зваліся ад наймення мясцовай ракі. Агульная назва '''ханты''' канчаткова замацавалася толькі ў першай трэці [[20 стагоддзе|XX]] ст. == Паходжанне == [[Археалогія|Археолагі]] звязваюць паходжанне ранніх [[угры|уграў]], агульных продкаў [[венгры|венграў]], ханты і [[мансі]] з [[саргацкая археалагічная культура|саргацкай]] і [[кулайская археалагічная культура|кулайскай]] археалагічнымі культурамі поўдню [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]] ранняга [[жалезны век|жалезнага века]]<ref>[http://history.novosibdom.ru/node/32 Кулайская культура в гунно-сарматское время (II в. до н. э.—V в. н. э.)]</ref><ref>[http://history.novosibdom.ru/node/54 Кулайская культура в гунно-сарматское время Часть II]</ref>. Заняпад гэтых культур у сярэдзіне I тысячагоддзя н. э. выклікаў міграцыю часткі ўграў на захад і на поўнач. Паўночная галіна ўжо ў [[6 стагоддзе|VI]] — [[9 стагоддзе|IX]] ст. падзялілася на ханты і мансі. Продкі ханты насялялі тэрыторыі на ўсход і поўнач ад мансі. На мяжы I і II тысячагоддзяў н. э. сфарміраваліся паўночная, паўднёвая і ўсходняя групы ханты. Пры захаванні аднолькавых [[кераміка|керамікі]], [[гліна|гліняных]] [[антрапамарфізм|антрапаморфных]] статуэтак, апрацоўкі [[бронза|бронзы]] яны істотна адрозніваліся пахавальнымі [[абрад]]амі<ref>[http://www.tobolsk-expedition.ru/author/mogilnikov/Mogilnikov_formir.pdf В. А. Могильников, Формирование коренного населения Тюменского Обь-Иртышья]</ref>. Археолагі лічаць, што ў аснове гэтых адрозненняў знаходзіўся [[экалогія|экалагічны]] фактар. Але [[Генетыка|генетычныя]] даследаванни пачатку [[21 стагоддзе|XXI]] ст. паказалі істотныя адрозненні ў паходжанні розных груп ханты<ref>[http://www.nature.com/ejhg/journal/v16/n10/full/ejhg2008101a.html Northwest Siberian Khanty and Mansi in the junction of West and East Eurasian gene pools as revealed by uniparental markers]</ref><ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/d08c/e2f77b76b97bb501e4c8ff4455d98a99e909.pdf Genetic features of ancient West Siberian people of the Middle Ages, revealed by mitochondrial DNA haplogroup analysis]</ref>. Так, паўночна-заходняя тэрытарыяльная група падобна суседзям-мансі фарміравалася пераважна дзякуючы мігрантам з паўночнага ўсходу [[Еўропа|Еўропы]] і толькі часткова — з [[Азія|Азіі]], а больш усходнія — пераважна дзякуючы выхадцам з [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]] і [[Алтай|Алтая]]. == Гісторыя == У першай палове II тысячагоддзя н. э. ханты паспяхова каланізавалі землі ўздоўж рэк [[Об]] і [[Іртыш]], дзе развівалі [[рыбалоўства|рыбалоўную]] гаспадарку. У гэты перыяд ішоў актыўны працэс станаўлення [[дзяржава|дзяржаўных]] утварэнняў. Сярод іх вядомы Абдорскае, Кодскае, Белагорскае, Эмдэрскае, Казымскае, Назымскае, Бардакоўскае княствы<ref>[http://lyntmuz.narod.ru/Reports/Ugra/Ugra06.html Угорские княжества]</ref><ref>[http://kazym-museum.ru/research/start/knyaz Казымское княжество] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717235026/http://kazym-museum.ru/research/start/knyaz |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. На чале іх стаялі князі, улада якіх была спадчыннай. Яны мелі сталыя ваенныя [[Дружына|дружыны]], часта вялі вайны, збіралі даніну з заваяваных родаў, захоплівалі маёмасць і [[рабства|рабоў]]. Сацыяльна-эканамічнымі і палітычнымі цэнтрам княстваў былі добра ўмацаваныя «[[горад|гарадкі]]»<ref>[http://www.parabellum.vzmakh.ru/n8_s3.shtml А. Мельников, Военное дело таежных народов Западной Сибири]</ref>. З [[11 стагоддзе|XI]] ст. ханты і [[мансі]] ніжняй плыні Обі былі вядомы ў [[Кіеўская Русь|Старажытнай Русі]] як ''Югра''. У [[1193]]—[[1194]] гг. [[Наўгародская дзяржава|наўгародскі]] ваявода Ядрэй арганізаваў ваенную экспедыцыю супраць Югры, але пацярпеў паражэнне<ref>[https://books.google.by/books?id=-hBCAgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ''Янин В.'' Я послал тебе бересту… / Валентин Янин. — Москва: Школа «Языки русской культуры», 1998] С. 322</ref>. З сярэдзіны [[15 стагоддзе|XV]] ст. цікавасць да падначалення зямель ніжняй плыні Обі мела [[Вялікае Княства Маскоўскае]]. У [[1483]] г. падчас ваеннай экспедыцыі супраць мансі маскоўскія ратнікі паланілі Кодскага князя Малдана. У [[1484]] г. Маскву наведала югорскае пасольства, у тым ліку прадстаўнік Кодскага княства Пыткей<ref>{{Cite web |url=http://siberia.ucoz.com/Chapt03.htm |title=СИБИРЬ ПЕРЕД ПРИСОЕДИНЕНИЕМ К РУССКОМУ ГОСУДАРСТВУ |access-date=20 ліпеня 2017 |archive-date=4 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225705/http://siberia.ucoz.com/Chapt03.htm |url-status=dead }}</ref>. Кодскае княства прызнала залежнасць ад Масквы, а [[Іван III Васільевіч|Іван III]] далучыў да свайго тытула «вялікі князь Югорскі». У [[1499]]—[[1500]] гг. ваенная экспедыцыя [[:ru:Курбский, Семён Фёдорович|С. Курбскага]] вымусіла прызнаць залежнасць ад Масквы Ляпінскае і Абдорскае княствы<ref>[http://historyural.ru/prodvizhenie-russkih-na-ural-v-xi-seredine-xvi-veka/37-prodvizhenie-russkih-v-zauralye.html Продвижение русских в Зауралье]</ref>. У [[15 стагоддзе|XV]] — [[16 стагоддзе|XVI]] стст. яшчэ адным важным цэнтрам уплыву на дзяржавы ханты было [[Сібірскае ханства]]. Нават у ніжняй плыні Обі мясцовыя князі прымалі [[сібіры|татарскія]] тытулы [[Мірза|мурза]] і [[:ru:Тайши|тайшы]]<ref>[http://yamalarchaeology.ru/index.php/texts/etnograph/106-perevalova-e-v-2000 Перевалова Е. В., 2000. Обдорские князья Тайшины (историко-этнографический очерк)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717155215/http://yamalarchaeology.ru/index.php/texts/etnograph/106-perevalova-e-v-2000 |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. Пры хане [[Кучум]]е Сібірскае ханства імкнулася спыніць выплату даніны Маскоўскаму Княству з боку ханты<ref>[http://dugward.ru/library/ilovayskiy/ilovayskiy_istoriya_rossii_t3_moskovsko-carskiy.html#a010 Д. И. Иловайский, Московско-царский период. Первая половина или XVI век]</ref>. Падчас пахода [[Ярмак]]а ў [[Сібір]] ханты ўдзельнічалі ў баях на баку сібірскіх татар, аказвалі супраціўленне заваяванню<ref>[http://discover-history.com/chapter_223.htm Поход Ермака Тимофеевича и его гибель]</ref>. К канцу [[16 стагоддзе|XVI]] ст. ўсе дзяржавы хантаў былі падначалены [[Расія]]й. Расійскі гісторык [[:ru:Головнёв, Андрей Владимирович|А. У. Галаўнёў]] вылучаў тры асноўныя этапы падпарадкавання народаў Заходняй Сібіры Расіяй<ref>''Головнев А.'' Говорящие культуры. С. 89 — 91</ref>: * Ваенны (канец XVI — [[17 стагоддзе|XVII]] стст., разгром або ўключанне ў адміністрацыйную сістэму асноўных ваенна-палітычных цэнтраў тубыльцаў) * Канфесійны ([[18 стагоддзе|XVIII]] ст.; масавае [[хрышчэнне]] тубыльцаў) * Прававы (з пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] ст.; прававое падпарадкаванне мясцовага насельніцтва) На першым этапе некаторыя княствы ханты захавалі сваю аўтаномію. Так, у [[1583]] г. кодскі князь Алача здолеў дамовіцца з рускімі [[казакі|казакамі]], у далейшым удзельнічаў у паходах супраць мансійскага Кандынскага княства і нават пашырыў свае тэрыторыі<ref>{{Cite web |title=КОДСКОЕ КНЯЖЕСТВО Большая российская энциклопедия |url=http://bigenc.ru/domestic_history/text/2078306 |accessdate=20 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404160332/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2078306 |archivedate=4 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref>. У [[1586]] г. абдорскі князь Лугуй атрымаў ад [[Іван IV Грозны|Івана IV]] ахоўную грамату<ref>[http://states-world.ru/state.php/2365 Обдорское княжество — Государства мира]</ref>. Роды кодскіх князёў Алачавых і абдорскіх князёў Тайшынаў мелі правы расійскіх [[Дваране|дваран]]<ref>[http://yamalarchaeology.ru/index.php/texts/etnograph/106-perevalova-e-v-2000 Перевалова Е. В., 2000. Обдорские князья Тайшины (историко-этнографический очерк)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717155215/http://yamalarchaeology.ru/index.php/texts/etnograph/106-perevalova-e-v-2000 |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. Праз іх ішла выплата [[ясак]]а ў расійскі дзяржаўны скарб, яны ўдзельнічалі ў ваенных паходах на баку расійскіх войск, за што атрымалі правы кіраваць і [[суд]]зіць мясцовае насельніцтва. У [[1609]] г. княгіня Ганна Алачава падрыхтавала змову супраць расійскіх улад, прыцягнула да яе мансі і абдорцаў. Але змова была выкрыта, Ганна арыштавана. У [[1642]] г. яе ўнук князь Дзмітрый Алачаў быў пазбаўлены свайго тытула, а Кодскае княства ліквідавана<ref>Гл.: ''Бахрушин, С.'' Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII веках. — Ленинград: Из-во народов Севера, 1935 </ref>. Абдорскія князі Тайшыны фармальна захоўвалі ўладу да канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. На другім этапе ў [[1714]]—[[1718]] гг. дзякуючы высілкам мітрапаліта [[:ru:Филофей (Лещинский)|Філафея Ляшчынскага]] ханты намінальна прынялі [[праваслаўе]], хаця прыхільнікі традыцыйнай [[рэлігія|веры]] аказвалі місіянерам супраціўленне<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/history/18/1720/filofey.html |title=ФИЛОФЕЙ ЛЕЩИНСКИЙ |access-date=20 ліпеня 2017 |archive-date=20 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020172542/http://krotov.info/history/18/1720/filofey.html |url-status=dead }}</ref>. У вынику рэформы [[1822]] г.<ref>[http://mion.isu.ru/filearchive/mion_publcations/speransky/1.html СИБИРСКИЕ РЕФОРМЫ 1822 ГОДА В ОТЕЧЕСТВЕННОЙ И ЗАРУБЕЖНОЙ ИСТОРИОГРАФИИ]</ref> ханты былі падначалены мясцовым расійскім адміністрацыйным структурам. У 1920-ыя і 1930-ыя гг. Обскі рэгіён ператварыўся ў месца ваенных сутычак, у якія аказаліся ўцягнутымі карэнныя насельнікі<ref>[http://hmao-museums.ru/gallery/1355/#ci9861 Советский период — Музеи Югры]</ref>. У [[1930]] г. была створана [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра|Асцяка-Вагульская нацыянальная акруга]], пачалося стварэнне [[алфавіт]]а і [[пісьмо|пісьма]] ханты, школ і культурных ўстаноў для навучання на роднай мове. Аднак савецкія рэформы ([[калектывізацыя]], узбуйненне паселішчаў, раскулачванне і інш.) руйнавалі звыклы лад жыцця. Карэннае насельніцтва часцяком выціскалася з абжытых месцаў, пазбаўлялася ўласнасці на гаспадарчыя ўгоддзі, а традыцыйнае гаспадарка дэградавала. Ханты ўдзельнічалі ў Казымскім паўстанні ([[1931]]—[[1934]] гг.)<ref>[http://kazym.ethnic-tour.ru/kazm/publ/vosstanie.html Казымское восстание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810053549/http://kazym.ethnic-tour.ru/kazm/publ/vosstanie.html |date=10 жніўня 2014 }}</ref> і паўстаннях [[1934]] і [[1943]] г. на [[Паўвостраў Ямал|Ямале]]<ref>[http://www.hrono.ru/sobyt/1934sssr.html Восстания на Ямале 1934 , 1943 гг.]</ref>. У пасляваенны час з’явіліся нацыянальныя [[Інтэлігенцыя|інтэлектуальныя колы]] (пісьменнікі, настаўнікі, журналісты). З канца 1980-ых гг. ханты робяць захады для адраджэння нацыянальнай культуры. == Культура == [[Выява:Osztjak vejsze.jpg|thumb|Рыбалоў каля зрубнай хаціны, 1900 г. ]] === Заняткі === Ужо да прыходу [[рускія|рускіх]] паўднёвыя ханты былі знаёмы з [[земляробства]]м і [[жывёлагадоўля]]й. Сеялі галоўным чынам [[ячмень]]. Апрацоўвалі палі [[матыка]]мі, каласы вырывалі, а не зразалі, замест малацьбы абпальвалі<ref>[http://lib7.com/narody-sibiri/1670-zhivotnovodstvo-i-zemledelie-hantov-i-mansov.html Животноводство и земледелие хантов и мансов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170728130056/http://lib7.com/narody-sibiri/1670-zhivotnovodstvo-i-zemledelie-hantov-i-mansov.html |date=28 ліпеня 2017 }}</ref>. Пазней навучыліся вырошчваць [[гародніна|гародніну]]. Трымалі [[конь свойскі|канёў]] для перавозкі грузаў, [[карова|кароў]] і [[авечка свойская|авечак]]<ref>{{Cite web |url=http://hmao.kaisa.ru/object/1809355922?lc=ru |title=Хозяйство традиционное обских угров |access-date=3 жніўня 2017 |archive-date=12 красавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412082412/http://hmao.kaisa.ru/object/1809355922?lc=ru |url-status=dead }}</ref>. Міграцыя на поўнач вымусіла ханты трымаць [[Паўночны алень|аленяў]]. У [[тундра|тундры]] і [[Лесатундра|лесатундры]] аленегадоўля [[Самадыйскія народы|самадыйскага]] тыпу, калі выпасваюць статкі па 1000—1500 галоў, вандруюць у [[мерыдыян]]ным кірунку: увесну — на поўнач, увосень — на поўдзень<ref>[http://www.finnougoria.ru/community/folk/section.php?SECTION_ID=360&ELEMENT_ID=2525 Занятия и промыслы]</ref>. У [[лес|лясной]] зоне аленяў трымаюць пераважна з [[транспарт]]нымі мэтамі. Галоўным заняткам здаўна было рачное [[рыбалоўства]]. Ім займаліся ўсе групы ханты. [[Рыбы|Рыбу]] лавілі на працягу года з дапамогай [[Лоўчыя прылады|лоўчых прылад]]. Асноўным сезонам для рыбалоўства лічылася лета. У абдорска-кунавацкай групы ханты гэты занятак аказаў значны ўплыў на народны календар, стаўленне завалаў у [[ліпень|ліпені]] суправаджалася асаблівымі [[рытуал]]амі<ref>[http://etnic.ru/edu/ugry/vidy-khozyaystvennoy-deyatelnosti-khanty-rybolovstvo-okhota-i-olenevodstvo.html ВИДЫ ХОЗЯЙСТВЕННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ХАНТЫ: РЫБОЛОВСТВО, ОХОТА И ОЛЕНЕВОДСТВО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170505055326/http://etnic.ru/edu/ugry/vidy-khozyaystvennoy-deyatelnosti-khanty-rybolovstvo-okhota-i-olenevodstvo.html |date=5 мая 2017 }}</ref>. З даўніх часоў [[паляванне]] падзялялася на мясное (на дзікіх буйных [[Звяры|зяроў]] і [[птушкі|птушак]]) і футравае<ref>[http://lib7.com/narody-sibiri/1669-ohota-i-rybolovstvo-hantov-i-mansov.html Охота и рыболовство хантов и мансов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170725093802/http://lib7.com/narody-sibiri/1669-ohota-i-rybolovstvo-hantov-i-mansov.html |date=25 ліпеня 2017 }}</ref>. Апошняе пачыналася з першым [[снег]]ам і мела важнае значэнне, паколькі футрам выплочвалі [[ясак]]. Звяроў здабывалі з дапамогай [[дзіда|дзіды]], пазней — [[Стрэльба|стрэльбы]]. Таксама карысталіся капканамі. Кодскія ханты ў [[17 стагоддзе|XVII]] ст. скардзіліся на недахоп футравых жывёл у навакольных лясах, чым апраўдвалі ваенныя кампаніі супраць іншых ханты, [[мансі]], [[ненцы|ненцаў]] і [[селькупы|селькупаў]]<ref>Гл.: ''Бахрушин, С.'' Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII веках. — Ленинград: Из-во народов Севера, 1935</ref>. Юганскія ханты спецыялізаваліся на паляванні на [[Заяц-бяляк|зайцоў]]<ref>[http://lib7.com/narody-sibiri/1669-ohota-i-rybolovstvo-hantov-i-mansov.html Охота и рыболовство хантов и мансов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170725093802/http://lib7.com/narody-sibiri/1669-ohota-i-rybolovstvo-hantov-i-mansov.html |date=25 ліпеня 2017 }}</ref>. На [[лось|ласёў]] палявалі ў канцы лета — пачатку восені з дапамогай [[сабака свойскі|сабак]]. Зрэдку здабывалі [[Буры мядзведзь|мядзведзяў]] у бярлогах [[рагаціна]]й і стрэльбай. Вадаплаўную птушку палявалі звычайна ўвесну, падчас прылёту, і ўлетку, падчас лінькі. === Жытло === Традыцыйны лад жыцця большасці ханты быў толькі напалову аселы. Існавалі стацыянарныя зімовыя паселішчы, а таксама часовыя летнія ў месцах здабычы<ref>[http://www.finnougoria.ru/community/folk/section.php?SECTION_ID=360&ELEMENT_ID=2523 Поселения и жилища]</ref>. Зімовыя паселішчы налічвалі ад 5 да 25 хацін, сезонныя — не болей за 3-5. Хаціны размяшчаліся на [[бераг]]ах [[рака|рэк]] на некаторай адлегласці аднан ад адной. Традыцыйнае паселішча ўключала жылую хаціну, адзін ці некалькі гаспадарчых [[свіран]]аў, навесы для захоўвання маёмасці, [[гліна]]бітная [[печ]] для выпечкі хлеба пад падстрэшкам, адкрыты летні агмень для прыгатавання ежы, вешала для прасушкі сетак і адзення, вялення і вэнджання [[рыбы]], будкі для [[сабака свойскі|сабак]]. Зімовыя хаціны ''чамыш кат'' былі зрубнымі, заглыбленымі ў зямлю. Ацяпляліся глінянымі агменямі. Для дадатковага ацяплення абкладваліся [[Мохападобныя|мохам]]. Хаціны ладзіліся аднакамернымі. На зямлю насцілалі дошкі, над імі — цыноўкі і скуры, летам завешвалі тканінай ад камароў. Ханты-аленегадоўцы часцяком жылі ў [[чум]]ах [[ненцы|ненецкага]] тыпу. === Транспарт === [[Выява:Khanty-skiing.JPG|thumb|Традыцыйныя лыжы]] Традыцыйныя сродкі перасоўвання — [[лыжы]], [[:ru:Нарты|нарты]] з запрэжкамі для аленяў і сабак. Улетку карысталіся [[лодка]]мі — кадаўбамі, з дошак, вялікімі лодкамі з [[каюта]]мі, крытымі драўнянай [[Кара (біялогія)|карою]]<ref>[http://etnic.ru/etnic/narod/hanty.html Ханты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171201074656/http://etnic.ru/etnic/narod/hanty.html |date=1 снежня 2017 }}</ref>. === Вопратка === [[Вопратка|Вопратку]] найчасцей шылі з [[рыбы|рыбіных]] і [[птушкі|птушыных]] [[скура|скур]]. Футра выкарыстоўвалася для ацяплення і ўпрыгожвання. Замест нітак выкарыстоўвалі [[Лось|ласіныя]] і [[алені|аленевыя]] [[Сухажылле|сухажыллі]]. Таксама вопратку склейвалі рыбіным [[Клей|клеем]]. Летнюю вопратку рабілі з [[Крапіва|крапіўнага]] і [[Каноплі|канаплянага]] палатна<ref>[http://xant.net.ru/bit/bit.htm Как и где живут ханты и манси. — Про ханты и манси.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717134403/http://xant.net.ru/bit/bit.htm |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. Мужчынскае адзенне было глухім, жаночае — з распа́хам. У астатнім элементы адзення мала адрозніваліся<ref>[http://kazym-museum.ru/research/odezhda Одежда хантов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170528180250/http://kazym-museum.ru/research/odezhda |date=28 мая 2017 }}</ref>. Распаўсюджаная вопратка: халат, шуба, кафтан, штаны, хустка і інш. === Кухня === Народная [[кулінарыя|кухня]] ханты ўключае мноства страў з [[рыбы]]. Рыба з’яўлялася асноўнай крыніцай сілкавання, але нарыхтоўвалася сезонна. Таму ханты вынайшлі мноства спосабаў перапрацоўкі і захавання: замарожванне, варэнне, вяленне, сушэнне, вэнджанне, слабы падагрэў, смажанне, спалучэнне смажання і сушэння, вэнджання і сушэння, падрыхтоўка халадца з [[Луска|лускі]]. Свежую злоўленую рыбу елі волкай, у яе [[кроў]] мачалі [[хлеб]]. Ніводная частка рыбы не выкідвалася, перапрацоўвалася ў [[мука|муку]]<ref>[http://www.ugra.aif.ru/food/1164474 Кухня ханты: суп из рыбной муки. Рецепт в инфографике]</ref>. Ласункам лічылі вараныя разам рыбныя вантробы, пузыры, ікру. Рыбны [[тлушч]] ужывалі самастойна, разам з хлебам, ягадамі, мукой і г. д. Саленне рыбы з’явілася позна, пад уплывам [[рускія|рускіх]]<ref>[http://www.ugra.aif.ru/society/education/193776 Как соль попала на стол ханты и манси]</ref>. Да нашых дзён [[галіт|соль]] амаль не ўжываецца ў традыцыйнай кулінарыі. Затое жавалі драўняную смалу як сродак ад цынгі<ref>[http://lib7.com/narody-sibiri/1670-zhivotnovodstvo-i-zemledelie-hantov-i-mansov.html Животноводство и земледелие хантов и мансов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170728130056/http://lib7.com/narody-sibiri/1670-zhivotnovodstvo-i-zemledelie-hantov-i-mansov.html |date=28 ліпеня 2017 }}</ref>. [[Мяса]] ўжывалі значна радзей, звычайна дзічыну. Яго елі вараным, смажаным, сушаным, рабілі мясны [[суп]]. Мяса [[алені|аленяў]] часам елі волкім, пілі аленевую кроў. Раслінная ежа была яшчэ больш рэдкай, чым мяса. Яе галоўнай крыніцай было [[збіральніцтва]]. Муку куплялі звонку. З яе пяклі хлеб у спецыяльных [[печ]]ах, што ладзілі на двары або нават на санках<ref>[http://slib.ru/etnograficheskie-stranichki/item/594-kukhnya-severnoj-tajgi Кухня ханты и манси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170808044037/http://slib.ru/etnograficheskie-stranichki/item/594-kukhnya-severnoj-tajgi |date=8 жніўня 2017 }}</ref>. Ханты не ўжываюць некаторыя віды рыб і жывёл, а таксама [[грыбы]]. Выключэнне складаюць грыбы [[мухамор]] і [[чага]]. Мухаморам карысталіся ў [[рытуал]]ьных мэтах. З чагі рабілі муку, якую дадавалі ў іншую ежу, заварвалі разам з [[трава|травяным]] напоем. У апошнія два стагоддзі найбольш любімым напоем стаў [[чай]]. Яго вараць у катле, часам дадаюць травы, чагу, муку. === Грамадства === За некалькі стагоддзяў традыцыйнае грамадства ханты зведала вялікія змены. [[:ru:Лепёхин, Иван Иванович|І. Ляпёхін]] зазначаў, што ханты і мансі жывуць «сроднымі» групамі<ref>Цыт. па: ''Бахрушин, С.'' Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII веках. — Ленинград: Из-во народов Севера, 1935</ref>. Існаванне кроўных родаў пацвярджаецца сучаснымі [[этнаграфія|этнаграфічнымі]] матэрыяламі. Так, у абдорска-кунавацкіх ханты род завецца ''и рат ёх'', літаральна «людзі аднаго агменя»<ref>[http://etnic.ru/wow/rodstvennyye-otnosheniya-khanty.html Родственные отношения ханты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170908020924/http://etnic.ru/wow/rodstvennyye-otnosheniya-khanty.html |date=8 верасня 2017 }}</ref>. [[Агонь]] у кроўных сваякоў лічыцца агульным, звышнатуральна злучае іх. Часам некалькі ''и рат ёх'' складаюць большую па колькасці сваяцкую арганізацыю. У канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. блізкія сваякі сяліліся ў адным сталым паселішчы. Некалькі паселішчаў уздоўж ракі мелі назву воласці. У паўночных ханты захаваўся падзел на 2 экзагамныя групы ''сир'' Пор і Мось<ref>{{Cite web |url=http://hmao.kaisa.ru/object/1809458407?lc=ru |title=Пор — Культурное наследие Югры |access-date=4 жніўня 2017 |archive-date=29 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429223548/http://hmao.kaisa.ru/object/1809458407?lc=ru |url-status=dead }}</ref>, якія часцяком завуцца [[фратрыя]]мі. Кожная група лічыць, што паходзіць ад асобнага продка: Пор — ад [[мядзведзі|мядзведзя]], Мось — ад жанчыны-[[Чайкавыя|гарбаткі]]. У іх маюцца асобныя сакральныя цэнтры для арганізацыі [[свята]]ў, асобныя звычаі, чальцы аднаго ''сир'' кпяць з чальцоў іншага<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/etnicheskaya-identifikatsiya-naroda-hanty-v-folklore-i-traditsionnyh-predstavleniyah Успенская С. С., ЭТНИЧЕСКАЯ ИДЕНТИФИКАЦИЯ НАРОДА ХАНТЫ В ФОЛЬКЛОРЕ И ТРАДИЦИОННЫХ ПРЕДСТАВЛЕНИЯХ]</ref>. Знутры сваяцкіх калектываў забаронены [[шлюб]]ы. Асновай сацыяльнага ладу ў канцы 18 стагоддзе ст. была малая нуклеарная [[сям'я]] — 77,8 % ад усіх сем’яў. На чале яе стаяў мужчына. Спадчына і сваяцтва перадаваліся па мужчынскай лініі. Поруч існавалі пашыраныя непадзеленыя бацькоўскія, радзей братэрскія сем’і. Да сярэдзіны [[19 стагоддзе|XIX]] ст. колькасць непадзеленых сем’яў толькі павялічвалася, іх структура ўскладнялася<ref>[http://elar.urfu.ru/bitstream/10995/543/1/urgu0093s.pdf Дрянкова О. О., СЕМЬЯ У ХАИТОВ В КОНЦЕ XVIII — ПЕРВОЙ ТРЕТИ XX ВЕКА]. С. 16</ref>. Прычынай таму мог быць нізкі [[дэмаграфія|дэмаграфічны]] прырост пры сталай патрэбе ў рабочых руках для лову. Для традыцыйнай сям’і была характэрна строгая рэгламентацыя адносін паміж мужчынамі і жанчынамі. Яна выяўлялася ва ўсіх сферах жыццядзейнасці: размеркаванні прасторы, асаблівасцях паводзін, прыняцці ежы, адпраўленні культаў. [[Дакумент]]ы [[17 стагоддзе|XVII]] — XVIII стст. адлюстроўваюць існаванне [[палігінія|палігініі]] сярод заможных прадстаўнікоў грамадства, куплю жонак, [[рабства]]. Рабамі станавіліся ваеннапалонныя. Вылучаўся сацыяльны пласт «лепшых людзей», што не выплочваі [[ясак]] і жылі за лік іншых. На чале такога традыцыйнага грамадства стаялі князі<ref>''Бахрушин, С.'' Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII веках. — Ленинград: Из-во народов Севера, 1935</ref>. Іх улада перадавалася па спадчыне. Князі валодалі часткай рыбных і паляўнічых угоддзяў, збіралі і размяркоўвалі ясак. Важнай функцыяй князёў было ўзначальванне ваеннай дружыны. Іх ваенныя таленты апяваліся ў [[эпас|эпічных]] творах. === Ваенная справа === Да ўключэння зямель ханты ў склад [[Расія|Расіі]] яны мелі свае [[дзяржава|дзяржаўныя]] фарміраванні, якія вялі актыўную ваенную знешнюю палітыку. Яны аказвалі ваеннае супраціўленне заваяванням. Нават пасля падначалення Расіі Кодскія і Абдорскія князі захоўвалі аўтаномію, іх ваенныя сілы выкарыстоўваліся Раійскай дзяржавай у сваіх мэтах<ref>''Бахрушин, С.'' Остяцкие и вогульские княжества в XVI—XVII веках. — Ленинград: Из-во народов Севера, 1935</ref>. Аснову ваенных фарміраванняў складала нешматлікая княская [[дружына]] з цяжкаўзброеных пяхотнікаў ''ляк''. Звычайна яна знаходзілася ва ўмацаваным паселішчы, куды не дапушчаліся простыя абшчыннікі. У мірны час ''ляк'' вялі асабістую гаспадарку, займаліся [[паляванне]]м і [[рыбалоўства]]м. Падчас вайны збіралася лёгкаўзброенае апалчэнне. У Кодскім княстве служылымі лічыліся ўсе ханты першапачатковай [[Вотчына, маёнтак|вотчыны]] князёў Алачавых, у адрозненні ад жыхароў захопленых зямель<ref>[http://history.novosibdom.ru/node/26 Сибирские князья и дружина]</ref>. Спрыт, фізічная сіла, цягавітасць, уменне карыстацца [[лук]]ам фарміраваліся з дзяцінства. Распаўсюджаная [[зброя]]: лукі з дзвюмя сярэднімі накладкамі, [[страла|стрэлы]], [[меч|мячы]], [[палаш]]ы, [[кінжал]]ы, [[нож|нажы]], [[Шабля|шаблі]] і інш. [[Браня|Даспехі]] выраблялі са [[скура|скуры]], [[Косць|косці]], рыбнага [[Клей|клею]], [[метал]]аў. Звычайнай амуніцыяй воінаў былі [[шлем]]ы. Ва ўмовах [[тайга|тайгі]] і [[балота|балот]] хуткае перасоўванне вялікага войска не давала перавагі, таму практыкавалі раптоўныя напады і набегі. Па паводзінах [[птушкі|птушак]] маглі вызначыць рух варожага войска. У выпадку нападу на ўмацаванні вывешвалі на тычках чырвоныя кавалкі [[тканіна|тканіны]]. Бой пачынааўся з перастрэлкі з лукаў, толькі потым уступалі ў рукапашную сутычку. Зыход бою магла вырашыць сутычка двух найбольш умелых ваяроў. Аблога умацаванняў магла праходзіць наступным чынам: авангард латнікаў пад прыкрыццём лучнікаў павінен быў прасекчы пралом у сцяне, потым разам з астатнімі воінамі пракрасціся ўнутр<ref>[http://www.parabellum.vzmakh.ru/n8_s3.shtml А. Мельников, Военное дело таежных народов Западной Сибири]</ref>. === Народная творчасць === Для [[фальклор]]а ханты характэрна, што аднолькавы сюжэт выконваецца ў [[проза|празаічнай]] ці [[песня|песеннай]] форме. Існавала пераходная форма — рытмізаваная проза. Старажытныя песенныя творы выконваліся ў [[рытуал]]ьным стане, выканавец і слухач перапоўніваліся адчуваннямі, блізкімі да [[экстаз]]у, выкліканымі манатонным матывам, частымі паўторамі. Часам спевакі з’ядалі мухаморы і «слухалі» іх «спевы», якія нібы толькі паўтаралі для астатніх слухачоў. Сярод празаічных жанраў вылучаюцца наступныя<ref>[http://groh.ru/map/hant/hant.html В. М. КУЛЕМЗИН, Н. В.ЛУКИНА, Знакомьтесь: ХАНТЫ]</ref>: * ''Йис-потар'' («размова пра старажытнасць», [[міф]]) * ''Катра-ёх-потар'' («размова старых людзей» — паданні і [[генеалогія|генеалагічныя]] гісторыі) * ''Мось-потар'' ([[казка]]) * ''Нях-потыр'' («смешная размова» — апавяданне з выдумкамі) Песенныя жанры: бытавыя індывідуальныя песні, у тым ліку «песні [[лёс]]у», песні пра вандроўкі, лірычныя, пахвальныя, скаргі, любоўныя, сацыяльна-канфліктныя, прысвечаныя дзіцяці ці жывёле. Песні мелі стабільны тэкст, які вывучваўся іншымі выканаўцамі. Распаўсюджаныя [[музычныя інструменты]]: * ''Тумран'' ([[варган]])<ref>[http://dnevniki.ykt.ru/Carrey/526799 Тумран — костяной хомус народа ханты]</ref> * ''Тор-сапль-юх'' (струнны інструмент)<ref>[http://www.kunstkamera.ru/index/exposition/exhibitions1/virtualnye_vystavki/the_world_of_an_object/ Традиционный музыкальный инструмент хантов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170824182834/http://kunstkamera.ru/index/exposition/exhibitions1/virtualnye_vystavki/the_world_of_an_object/ |date=24 жніўня 2017 }}</ref> * ''Кугель-юх'' і ''нін-юх'' (смычковыя струнныя інструменты)<ref>[http://gcbs.ru/pub/mus_instr/musinstr.htm МУЗЫКАЛЬНЫЕ ИНСТРУМЕНТЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170718092324/http://gcbs.ru/pub/mus_instr/musinstr.htm |date=18 ліпеня 2017 }}</ref> == Мова == Родная [[Хантыйская мова|мова ханты]] адносіцца да ўгорскай групы [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскай]] моўнай сям’і, блізкая да [[венгерская мова|венгерскай]] і асабліва да [[мансі, мова|мансійскай]] моў. Адрозніваецца [[дыялект]]ычным багаццем. Вылучаюцца 3 дыялектныя масівы: усходні, паўночны, паўднёвы (вымерлы)<ref>[http://bsk.nios.ru/enciklodediya/hantyyskiy-yazyk Хантыйский язык]</ref>. [[Літаратура]] развіваецца на аснове казымскага, шурышкарскага, сургуцкага и вахаўскага дыялектаў. Да ўзнікнення [[пісьмо]]васьці ханты карысталіся знакамі-тамга<ref>{{Cite web |url=http://hmao.kaisa.ru/object/1809287591?lc=ru |title=Тамга — Культурное наследие Югры |access-date=6 жніўня 2017 |archive-date=12 верасня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912043854/http://hmao.kaisa.ru/object/1809287591?lc=ru |url-status=dead }}</ref>, што адлюстроўвалі [[рэлігія|сакральныя]] сімвалы і [[Піктаграма|піктаграмы]], выконвалі функцыю асабістай пячаткі або подпіса ўпаўнаважаных асоб. Першыя спробы стварэння пісьмовасці на аснове [[кірыліца|кырыліцы]] рабіліся з канца XIX ст. У [[1931]] г. распрацавана пісьмовасць на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]]. З [[1937]] г. пераведзена на кірыліцу<ref>[http://www.e-trans.ru/languages/about.php?n=129 Подробная информация о хантыйском языке]</ref>. Усяго было праведзена 5 рэформ пісьмовасці. Адзіная графічная аснова ўведзена толькі ў [[2008]] г., але выкарыстоўваецца абмежавана<ref>[https://ugra-news.ru/article/08062017/49959 Проблемы хантыйской письменности и пути ее совершенствования обсудили в Ханты-Мансийске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220624230131/https://ugra-news.ru/article/08062017/49959 |date=24 чэрвеня 2022 }}</ref>. Мова ханты лічыцца ў [[Расія|Расіі]] мовай карэннага малалікага народа<ref>[http://bsk.nios.ru/enciklodediya/hantyyskiy-yazyk Хантыйский язык]</ref>, выкарыстоўваецца некаторымі мясцовымі [[СМІ]], вывучаецца ў школах. Колькасць носьбітаў стала скарачаецца. == Рэлігія == У традыцыйных [[рэлігія|рэлігійных]] вераваннях ханты падзялялі сусвет на верхні (нябесны), сярэдні (зямны) і ніжні (падземны). Яны верылі, што на небе ўладарыць вярхоўны бог ''Торум'' (або ''Нум-Торум'', ''Санки-Торум''), які з’яўляецца стваральнікам [[Планета Зямля|Зямлі]]<ref>[http://etnic.ru/edu/myth/sozdanie-mira-mifi.html Создание мира (мифы хантов)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170807234440/http://etnic.ru/edu/myth/sozdanie-mira-mifi.html |date=7 жніўня 2017 }}</ref>, адказвае за дзённае святло, маральнасць і сусветны лад<ref>[http://etnic.ru/edu/myth/myth7.html Небесный бог Нум-Торум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140913032012/http://etnic.ru/edu/myth/myth7.html |date=13 верасня 2014 }}</ref>. Падземным светам кіруе ''Куль'' (або ''Кынь-лунк ''). Ён выступае то як партнёр ''Торум'', то як носьбіт варожага пачатку<ref>[http://etnic.ru/edu/myth/myth8.html Обитатели Нижнего мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909070607/http://etnic.ru/edu/myth/myth8.html |date=9 верасня 2017 }}</ref>. За зямным светам наглядае ''Мир-шэтиви-хо'' (у некаторых паданнях ''Эква-Пыгрись''), адзін з сыноў ''Торум''<ref>[http://myths.kulichki.net/enc/item/f00/s23/a002302.shtml Мир-суснэ-хум, Мир-шэтиви-хо]</ref>. Штодня ён аб’язджае Зямлю на крылатым [[конь свойскі|кані]] ''Товлынг-лув'', аказвае дапамогу людзям. Ханты таксама верылі ў багоў-заступнікаў пэўных мясцовасцяў, шматлікіх духаў, шанавалі багіню [[агонь|агню]]<ref>[http://etnic.ru/edu/myth/myth10.html Огонь и божество огня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170804042255/http://etnic.ru/edu/myth/myth10.html |date=4 жніўня 2017 }}</ref>. Шанаваліся некаторыя жывёлы, асабліва [[Буры мядзведзь|мядзведзь]]<ref>[http://www.hnh.ru/travel/2011-02-19-3 Медвежий праздник]</ref> і [[Звычайныя жабы|жаба]]<ref>{{Cite web |title=Ханты — Коренные народы Ямало-Ненецкого автономного округа |url=http://regionyamal.ru/narody/hanty.php |accessdate=5 жніўня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808042103/http://regionyamal.ru/narody/hanty.php |archivedate=8 жніўня 2017 |url-status=dead }}</ref>. [[Шаманізм|Шаманы]] ''йолта ку'' мелі вельмі абмежаваныя функцыі<ref>{{Cite web |url=http://hmao.kaisa.ru/object/1809238751?lc=ru |title=Верования традиционные (ханты) |access-date=5 жніўня 2017 |archive-date=18 лютага 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218002642/http://hmao.kaisa.ru/object/1809238751?lc=ru |url-status=dead }}</ref>. Ханты выраблялі [[ідал]]аў, перавозілі іх разам са скарбам. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. адным з найважнейшых сакральных цэнтраў з’яўлялася Белагорскае княства ў месцы зліцця [[Об]]і і [[Іртыш]]а. У выніку кантактаў з [[сібіры|сібірскімі татарамі]] сярод ханты некаторы час распаўсюджваўся [[іслам]]<ref>[http://www.islam.ru/content/history/30976 Ханты и манси тоже когда-то были мусульманами]</ref>, але ён істотна не адбіўся на наступным развіцці гэтага народа. У [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. пры падтрымцы ўладаў адбывалася актыўная [[хрысціянства|хрысціянізацыя]]. У [[1714]]—[[1718]] гг. большасць ханты намінальна прынялі [[праваслаўе]]<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/history/18/1720/filofey.html |title=ФИЛОФЕЙ ЛЕЩИНСКИЙ |access-date=20 ліпеня 2017 |archive-date=20 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020172542/http://krotov.info/history/18/1720/filofey.html |url-status=dead }}</ref>, хаця працягвалі захоўваць многія традыцыйныя звычаі. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Бояршинова, З. Я.'' [https://books.google.by/books?id=yBj_AgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Население Западной Сибири до начала русской колонизации]. — Томск: Издательство Томского университета, 1960. * ''Головнев, А.'' Говорящие культуры. Традиции самодийцев и угров. — Екатеринбург: УрО РАН, 1995. — ISBN 5-7691-0548-8 * ''Перевалова, Е. В.'' [http://ethnobs.ru/file/Perevalova_Severnye_hanty_1.pdf Северные ханты: этническая история] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170517132332/http://ethnobs.ru/file/Perevalova_Severnye_hanty_1.pdf |date=17 мая 2017 }}. — Екатеринбург: УрО РАН, 2004. — ISBN 5-7691-1536-Х * ''Федорова, Е. Г.'' Рыболовы и охотники бассейна Оби: проблемы формирования культуры хантов и манси. — СПб.: Европейский дом, 2000. — ISBN 5-88431-0016-1 * ''Соколова, З. П.'' Ханты и манси: взгляд из XXI века. — Москва: Наука, 2009. — ISBN 978-5-02-036755-5 == Спасылкі == {{Commonscat|Khanty}} * [http://www.narodru.ru/peoples1287.html Народы России — Ханты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731140115/http://www.narodru.ru/peoples1287.html |date=31 ліпеня 2017 }} * [https://iite.unesco.org/courses/climate_change/pdf/HuntersWestSiberianTaiga_ru.pdf Охотники Западно-Сибирской тайги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170614124742/https://iite.unesco.org/courses/climate_change/pdf/HuntersWestSiberianTaiga_ru.pdf |date=14 чэрвеня 2017 }} * [http://mifolog.ru/books/item/f00/s00/z0000038/ Мифы, предания, сказки хантов и манси] * [http://etnic.ru/edu/orn/orn2.html Народ ханты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170628005044/http://etnic.ru/edu/orn/orn2.html |date=28 чэрвеня 2017 }} {{Фіна-ўгорскія народы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] [[Катэгорыя:Угры]] [[Катэгорыя:Народы Сібіры]] si92eoziglwdcteii6f2pc2hmhmwbub Альгерд Невяроўскі 0 46726 5171959 5117300 2026-07-28T07:43:48Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, шаблон, пунктуацыя, стыль, катэгорыя, дапаўненне 5171959 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Альгерд Невяроўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1969 года ў [[Мінск]]у. У 1995 годзе закончыў гістарычнае аддзяленне каталіцкага [[Універсітэт імя кардынала Стэфана Вышынскага|Універсітэта імя Кардынала Стэфана Вышынскага]] ў [[Варшава|Варшаве]] са званнем магістра. З таго часу працаваў у асноўным журналістам: два гады ў газеце «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», затым — у газеце «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]». Супрацоўнічаў у якасці карэспандэнта з расійскай газетай «[[Коммерсантъ]]». Цягам сямі гадоў, да 2005 года, быў карэспандэнтам польскай рэдакцыі радыё [[Бі-Бі-Сі]]. У 1996—2007 гадах быў карэспандэнтам [[Радыё Свабода]] ў [[Мінск]]у, на якім гучалі яго каментары, нарысы і паведамленні са сферы палітычнага, рэлігійнага і грамадскага жыцця. З 2007 года жыў і працаваў журналістам [[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]] ў [[Беласток]]у. Памёр 1 кастрычніка 2009 года ў Беластоку. Пахаваны ў Мінску на [[Калодзішчы (могілкі)|Каладзішчанскіх могіках]]. == Сям’я == * Дачка — Івона. * Сын — Чэслаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/padzeya_dnya/19954.html Радыё Рацыя, Памёр Альгерд Невяроўскі]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.by/news/materyyaly/padzeya_dnya/13319.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Супярэчлівае рашэнне Еўрасаюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327144722/http://www.racyja.by/news/materyyaly/padzeya_dnya/13319.html |date=27 сакавіка 2022 }} * [http://www.pbpf.org/art.php?art=637&cat=7&lang=be КХП-БНФ, Альгерд Невяроўскі: Прэзэнтацыя кнігі Сяргея Навумчыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810230652/http://www.pbpf.org/art.php?art=637&cat=7&lang=be |date=10 жніўня 2010 }} * [http://ucpbnew.org/176-algerd-nevyaroski.html Гарадзенская філія АГП, Альгерд Невяроўскі: Выбар]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/padzeya_dnya/9968.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Вынікі году]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/palityka/14804.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі, Дзень Перамогі ў кожнага свой]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Альгерд}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Польшчы]] lcd9wwnz9tahsjdi651na07gnlirx0l 5171992 5171959 2026-07-28T08:16:01Z Autumndancer 168015 5171992 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Невяроўскі}} {{Асоба}} '''Альгерд Невяроўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1969 года ў [[Мінск]]у. У 1995 годзе закончыў гістарычнае аддзяленне каталіцкага [[Універсітэт імя кардынала Стэфана Вышынскага|Універсітэта імя Кардынала Стэфана Вышынскага]] ў [[Варшава|Варшаве]] са званнем магістра. З таго часу працаваў у асноўным журналістам: два гады ў газеце «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», затым — у газеце «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]». Супрацоўнічаў у якасці карэспандэнта з расійскай газетай «[[Коммерсантъ]]». Цягам сямі гадоў, да 2005 года, быў карэспандэнтам польскай рэдакцыі радыё [[Бі-Бі-Сі]]. У 1996—2007 гадах быў карэспандэнтам [[Радыё Свабода]] ў [[Мінск]]у, на якім гучалі яго каментары, нарысы і паведамленні са сферы палітычнага, рэлігійнага і грамадскага жыцця. З 2007 года жыў і працаваў журналістам [[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]] ў [[Беласток]]у. Памёр 1 кастрычніка 2009 года ў Беластоку. Пахаваны ў Мінску на [[Калодзішчы (могілкі)|Каладзішчанскіх могіках]]. == Сям’я == * Дачка — Івона. * Сын — Чэслаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/padzeya_dnya/19954.html Радыё Рацыя, Памёр Альгерд Невяроўскі]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.by/news/materyyaly/padzeya_dnya/13319.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Супярэчлівае рашэнне Еўрасаюза] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327144722/http://www.racyja.by/news/materyyaly/padzeya_dnya/13319.html |date=27 сакавіка 2022 }} * [http://www.pbpf.org/art.php?art=637&cat=7&lang=be КХП-БНФ, Альгерд Невяроўскі: Прэзэнтацыя кнігі Сяргея Навумчыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810230652/http://www.pbpf.org/art.php?art=637&cat=7&lang=be |date=10 жніўня 2010 }} * [http://ucpbnew.org/176-algerd-nevyaroski.html Гарадзенская філія АГП, Альгерд Невяроўскі: Выбар]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/padzeya_dnya/9968.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Вынікі году]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.racyja.com/news/materyyaly/palityka/14804.html Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі, Дзень Перамогі ў кожнага свой]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Альгерд}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Польшчы]] 1zvfhguq7dnbyd4x8z6xuwdg1fxf2vw Падатак 0 46803 5171981 3976047 2026-07-28T08:07:49Z Autumndancer 168015 +літ-ра 5171981 wikitext text/x-wiki '''Падатак''' — абавязковы плацеж, які [[дзяржава]] спаганяе з [[фізічная асоба|фізічных]] і [[юрыдычная асоба|юрыдычных асоб]]. Падаткі бываюць простыя, якімі абкладаюцца [[даход]]ы і [[маёмасць]], і ўскосныя, выплата якіх ажыццяўляецца пакупніком тавару ці паслугі. Падаткі выконваюць разнастайныя функцыі: * фіскальную: падаткі — адна з асноўных крыніц даходаў [[дзяржаўны бюджэт|дзяржаўнага бюджэту]]; * рэгулюючую: праводзячы падатковую палітыку, дзяржава ўздзейнічае на каньюнктуру, стымулюе або стрымлівае [[эканамічны рост]]; * сацыяльную: выроўніванне даходаў розных груп насельніцтва. Пры ўсталяванні падатку вызначаюцца яго аб’ект, плацельшчыкі, падатковая база, стаўка падатку, парадак і тэрміны ўплаты. == Гл. таксама == * [[Падатковая палітыка]] * [[Падатковая сістэма]] * [[Падатковая амністыя]] * [[Падатковае планаванне]] * [[Падатковая дэкларацыя]] * [[Падатковая інспекцыя]] * [[Падатковае права ЕС]] * [[Падатак на бяздзетнасць]] * [[Аўтарскі падатак]] * [[Падатковая культура]] * [[Беспадатковая дзяржава]] * [[Ухіленне ад выплаты падаткаў]] * [[Акцыз]] * [[Габель]] * [[Ясак]] * [[Капшчына]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падаткі||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] cow3z8uysjdpfcqr0tgac9e6yihv2od Хуга Шмайсер 0 54056 5172000 4464968 2026-07-28T08:25:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172000 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Хуга Шмайсер''' ({{ДН|24|9|1884}}, [[Ена|Іена]] — {{ДС|12|9|1953}}, [[Эрфурт]]) — нямецкі канструктар стралковай зброі, вынаходнік [[Аўтамат (зброя)|аўтамата]] [[StG-44]] (першы аўтамат з газаадводнай аўтаматыкай). Нарадзіўся 24 верасня 1884 года. Яго бацька [[Луіс Шмайсер]] быў адным з вядучых спецыялістаў фірмы [[Theodor Bergmann Waffenfabrik]], дзе займаўся распрацоўкай кулямётаў. Самымі знакамітымі распрацоўкамі Хуга Шмайсера сталі пісталет-кулямёт [[MP-40]] і аўтаматы [[StG-44]](MP-43). На аснове МР-43 былі распрацаваны шматлікія аўтаматы. {{зноскі}} == Спасылкі == *[http://www.psj.ru/saver_people/detail.php?ID=24056 Збройныя легенды. Хуга Шмайсер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140524065918/http://www.psj.ru/saver_people/detail.php?ID=24056 |date=24 мая 2014 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмайсер, Хуга}} [[Катэгорыя:Асобы]] rxgj70c3u6tl74fydg026gxad5ol2gw Футбольны мяч 0 63826 5171789 5028854 2026-07-27T12:51:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171789 wikitext text/x-wiki '''Мяч''' — прадмет сферычнай формы, параметры якога рэгламентуюцца Правілам 2 Правілаў гульні ў футбол. === Гісторыя === На пачатковым этапе развіцця [[футбол]]а мяч выраблялі з мачавых пузыроў жывёл, якія хутка прыходзілі ў непрыдатнасць, калі па іх наносілі дастаткова моцныя ўдары. Тэхналогія вытворчасці мяча якасна змянілася з адкрыццём [[Чарльз Гудыер|Чарльзам Гудыерам]] у [[1838]] г. вулканізаванага [[каўчук]]а. У [[1855]] г. Гудыер прадставіў першы мяч, які быў выраблены з [[гума|гумы]]. Ужыванне гумы дазволіла ўзмацніць якасць адскоку мяча і яго трываласць. Праз сем гадоў, у [[1862]] годзе іншы вынаходнік [[Рычард Ліндан]] стварыў першую надзіманую гумовую камеру для мяча. Пазней ён распрацаваў помпу для камеры, і на выставе ў [[Лондан]]е яго вынаходніцтва заваявала медаль<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Lindon Рычард Линдон]{{ref-en}}</ref>. Дзякуючы вынаходніцтву каўчука і надзіманай камеры, стварыліся неабходныя тэхнічныя ўмовы для прамысловай вытворчасці футбольных мячоў. У [[1863]] годзе была заснавана [[Футбольная асацыяцыя Англіі]], якая ўпершыню ўніфікавала футбольныя правілы, але на той момант у іх нічога не згадвалася аб футбольным мячы. У 1872 годзе быў афіцыйна ўсталяваны стандартны памер і маса мяча. Да гэтага памер і маса футбольнага мяча вызначаліся па ўзаемнай згодзе зацікаўленых бакоў. У адпаведнасці з новымі правіламі, футбольны мяч павінен мець круглую форму аб'ёмам ад 68,6 да 71,7 см. Маса мяча магла вагацца ў межах ад 368 да 425 грам. У [[1937]] годзе маса мяча была павялічана да 410 450 грам, і з таго моманту гэта правіла застаецца нязменным і па сённяшні дзень<ref>[http://www.joma-ukraine.com.ua/Istoriya-futbola/2010-02-09-02-05-29.html Гісторыя футбольнага мяча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110301103049/http://www.joma-ukraine.com.ua/Istoriya-futbola/2010-02-09-02-05-29.html |date=1 сакавіка 2011 }}{{ref-ru}}</ref>.. У [[1888]] годзе была заснавана [[Футбольная ліга Англіі]]. Дзякуючы яе замовам, упершыню пачалася серыйная вытворчасць футбольных мячоў кампаніямі Мітрэ (Mitre) і Томлінсан (Thomlinson). У пачатку XX стагоддзя іх якасць істотна палепшылася, дзякуючы трываламу каўчуку, камера магла вытрымліваць вялікі ціск. Мяч складаўся з унутранай камеры і пакрышкі. Пакрышка выраблялася з натуральнай скуры і складалася з 18 панэлей, кожная з якіх сшывалася пры дапамозе шнуроўкі. У пачатку [[1960]]-х гадоў сінтэтычны футбольны мяч быў цалкам выраблены. Натуральная скура ўсё яшчэ ўжывалася ў вытворчасці, але ў канцы [[1980]]-х сінтэтычныя матэрыялы цалкам яе замянілі. == Канструкцыя == Тры асноўныя кампаненты, з якіх складаецца футбольны мяч — пакрышкі, падкладкі і камеры. === Пакрышка === Пакрышка вырабляецца ў асноўным з сінтэтыкі, а не з натуральнай скуры, як на пачатковым этапе вытворчасці, але паколькі скура можа ўбіраць у сабе вадкасці, мяч набірае вагу. Сучасныя сінтэтычныя матэрыялы маюць перавагу перад натуральнай скурай па шэрагу характарыстык, таму скура ўжо практычна не ўжываецца. Як правіла, ужываюць матэрыял PU ([[поліўрэтан]]) або PVC ([[палівінілхларыд]]). Большасць сучасных мячоў складваецца з 32 воданепранікальных панэлей, 12 з іх маюць пяцівугольную форму, 20 — шасцівугольную. Панэлі футбольнага мяча сшываюць ніткамі ручным або машынным спосабам, або склейваюць. Канструкцыя з гэтых 32 многавугольнікаў называецца ўсечаны ікасаэдр. Першы такі мяч быў выраблены ў [[Данія|Даніі]] ў [[1950]] годзе фірмай Select і атрымаў шырокае распаўсюджанне ў [[Еўропа|Еўропе]]. Сусветна стаў ужывацца пасля чэмпіянату свету [[1970]] года. Да гэтага часу ўжываўся мяч, які складваецца з 18 прадаўгаватых частак і шнуроўкай, па сваёй будове падобны да сучасных валейбольных мячоў. Гэта канструкцыя дастаткова распаўсюджана і па сённяшні дзень. У [[2004]] годзе кампанія [[Adidas]] ўпершыню прадставіла Roteiro — афіцыйны мяч чэмпіянату Еўропы па футболе [[2004]]. Панэлі Roteiro былі сашчэплены паміж сабой прынцыпова новым метадам — тэхналогіяй тэрмальнага злучэння. У [[2006]] годзе на фінале [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянату свету па футболе]] гулялі мячом Teamgeist. Упершыню з [[1970]] года кампанія Adidas адступіла ад традыцыйнай 32 панэльнай канфігурацыі пакрышкі і прадставіла 14 панэльны мяч. Панэлі мяча былі сашчэплены метадам тэрмальнага злучэння. Афіцыйным мячом [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянату свету па футболе]] ў [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвай Афрыцы]] ў [[2010]] годзе быў [[Adidas Jabulani]]. Структура футбольнага мяча складаецца з 8 панэляў, таксама змацаваных адна з адною тэрмальным метадам. === Падкладка === Унутраная праслойка паміж пакрышкай і камерай займае падкладка. Якасць футбольнага мяча напрамую залежыць ад таўшчыні падкладкі. Яна ўплывае на якасць адскоку мяча і дапамагае захаваць яго форму. Матэрыялам для вырабу служыць поліэстэр або спрэсаваная бавоўна. Сучасны прафесійны футбольны мяч складаецца з чатырох і больш слаёў падкладкі. === Камера === Вырабляецца з сінтэтычнага буціла або натуральнага латэкса, часамі і з поліўрэтана. Латэксная камера захоўвае паветра на менш працяглы час, чым буцілавая. Але латэксная камера, мае перавагу ў параўнанні з камерамі, вырабленымі з буціла або поліўрэтана па трох асноўных параметрах: мяккасць, адскок і эластычнасць. == Якасць і параметры == * мае сферычную форму; * выраблены са скуры або іншага прыдатнага для гэтых мэт матэрыялу; * мае даўжыню акружнасці не больш за 70 см (28 цаляў і не менш за 68 см (27 цаляў). Стандартны памер мяча 5; * на пачатку матчу важыць не больш за 450 (16 унцый) і не менш за 410 г (14 унцый). Маса ўказваецца для сухога мяча; * мае ціск, роўны 0,6 −1,1 атмасферы (600—1100 г / кв. см) на ўзроўні мора (ад 8,5 фунта / кв. цаля да 15,6 фунта / кв. цаля). == Памеры == * Памер 1 Мячы гэтага памеру выкарыстоўваюцца ў асноўным з мэтай рэкламы і вырабляюцца з адлюстраванымі лагатыпамі або надпісамі рэкламнага характару. Звычайна яны выраблены з сінтэтычных матэрыялаў, складаюцца з 32 панэлей (12 пяцівугольнікі і 20 -шасціугольнікі), і акружнасць іх не перавышае 43 см. Па сваёй структуры мячы першага памеру нічым не адрозніваюцца ад стандартных мячоў, толькі саступаюць ім у памерах. * Памер 2 Мячы гэтага памеру выкарыстоўваюцца ў асноўным з мэтай рэкламы і для навучання дзяцей ва ўзросце ад чатырох гадоў. Мяч вырабляецца з сінтэтычных матэрыялаў, пластыка або матэрыялу (палівінілхларыду). Максімальная даўжыня акружнасці складае 56 см, а маса не перавышае 283,5 гр. Мячы гэтага памеру больш за ўсе падыходзяць для трэніровак і павышэння тэхнікі валодання мячом. Мяч можа складацца з 32 або 26 панэлей. Часам на ім выяўляюць лагатыпы, знакі і розныя надпісы рэкламнага характару. * Памер 3 Мячы гэтага памеру прызначаныя для трэніровак дзяцей ва ўзросце ад 8 гадоў. Маса мяча не перавышае 340 гр, а акружнасць не перавышае 61 см. Звычайна мячы гэтага памеру складаюцца з 32 сшытых або склееных панэлей, вырабленых з сінтэтычных матэрыялаў або палівінілхларыду. Часам мячы гэтага памеру сшываюць з 18 або 26 панэлей. * Памер 4 Мячы гэтага памеру з'яўляюцца стандартнымі для міні-футбола, а таксама падыходзяць для трэніроўкі дзяцей ва ўзросце ад 12 гадоў. У адпаведнасці з правіламі ФІФА, мяч гэтага памеру можа быць выраблены са скуры або іншых прыдатных матэрыялаў, маса мяча можа вагацца ў межах 369—425 гр, а даўжыня акружнасці павінна знаходзіцца ў межах 63,5-66 см. * Памер 5 Мячы гэтага памеру выкарыстоўваюцца ва ўсіх афіцыйных спаборніцтвах, якія праводзяцца пад эгідай ФІФА ва ўсім свеце. Яго таксама выкарыстоўваюць юныя футбалісты ва ўзросце ад 12 гадоў і больш. Мяч гэтага памеру выкарыстоўваецца найбольш шырока ў футболе. Футбольных мячоў 5 памеру вырабляецца больш у параўнанні з астатнімі мячамі з першага па чацверты памер разам узятых<ref>[http://www.soccerballsize.net/5.html Памер футбольнага мяча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100226173834/http://www.soccerballsize.net/5.html |date=26 лютага 2010 }}{{ref-en}}</ref>. == Замена пашкоджанага мяча == Калі мяч лопнуў або атрымаў пашкоджанне падчас гульні — гульня спыняецца. Аднаўляецца яна запасным мячом з розыгрышу «спрэчнага мяча» ў тым месцы, дзе той прыйшоў у нягодны стан. Калі мяч лопаецца ці атрымлівае пашкоджанне ў момант, калі ён не быў у гульні — пры пачатковым удары, удары ад варот, вуглавым, штрафным, свабодным удары, удары з 11-метровай адзнакі або ўкідання, то пасля замены мяча гульня аднаўляецца адпаведным чынам. Мяч можа быць заменены падчас гульні толькі па ўказанні суддзі. == Кантроль якасці мячоў == У адпаведнасці з сістэмай кантролю якасці [[ФІФА]], усе мячы, якія выкарыстоўваюцца ў матчах, якія праводзяцца пад эгідай гэтай футбольнай арганізацыі, павінны спачатку атрымаць знакі FIFA APPROVED або FIFA INSPECTED. Для атрымання знака FIFA INSPECTED мячы павінны прайсці серыю выпрабаванняў, якія ўключаюць у сябе кантроль масы, вільгацеўбіранне, адскок, акругласць, акружнасць і страта ціску. Для таго, каб атрымаць знак FIFA APPROVED, мяч павінен прайсці, у дадатак да вышэйпералічаных тэстаў, яшчэ і дадатковыя выпрабаванні па захаванні памеру і формы<ref>[http://footballs.fifa.com/Football-Tests Испытание футбольних мячей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622002510/http://footballs.fifa.com/Football-Tests |date=22 чэрвеня 2013 }}{{ref-en}}</ref>. Пры гэтым вытворцы футбольных мячоў павінны выплаціць невялікую суму ФІФА за дазвол ставіць такія знакі на футбольных мячах. == Сучасная вытворчасць футбольных мячоў == Зараз ва ўсім свеце вырабляецца больш за 40 млн футбольных мячоў штогод. Кошт на іх вар'іруецца ад некалькіх долараў да $ 150 за адзінку і больш. Няпроста падлічыць сапраўдную колькасць фірмаў, якія займаюцца вытворчасцю мячоў, але прыкладна 90 кампаній маюць патэнт [[ФІФА]] на іх вытворчасць<ref>[http://footballs.fifa.com/Quality-Concept Канцэпцыя якасці ФІФА для футбольных мячоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100507175717/http://footballs.fifa.com/Quality-Concept |date=7 мая 2010 }}{{ref-en}}</ref>. Сюды ўваходзяць усе буйныя вытворцы, якія кантралююць тры чвэрці сусветнага рынку гэтага віду прадукцыі. Невялікія кампаніі ў асноўным прадаюць сваю прадукцыю на мясцовых рынках, а таксама маюць невялікую долю на сусветным рынку. Маленькія кампаніі выпускаюць невялікую колькасць прадукцыі, да некалькіх сотняў адзінак у год. Безумоўна, сусветна вядомыя брэнды вырабляюць таксама спартыўнае адзенне і абутак, так што футбольныя мячы складаюць толькі невялікую долю асартыменту ўсіх тавараў. Каля 80 % усіх мячоў вырабляюць у [[пакістан]]скім горадзе [[Сіялкот]]<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1901783,00.html Вытворцы футбольных мячоў працуюць па правілах]{{ref-en}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.soccerballworld.com/Construction.htm Канструкцыя і дызайн мяча ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130826104011/http://www.soccerballworld.com/Construction.htm |date=26 жніўня 2013 }}{{ref-en}} * [http://www.joma-ukraine.com.ua/Stati/2009-12-11-22-49-14.html Як выбраць футбольны мяч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100825023112/http://www.joma-ukraine.com.ua/Stati/2009-12-11-22-49-14.html |date=25 жніўня 2010 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Правілы футбола]] [[Катэгорыя:Мячы (спорт)]] 5jwcvl8mio94ikhf1mmebyhpfowv2wr ВІА Гра 0 66017 5171855 5131427 2026-07-27T19:13:09Z ~2026-41057-56 171771 /* Склад */ 5171855 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў }} '''«ВІА Гра»''' ({{lang-en|NU Virgos}}, {{lang-uk|ВІА Гра}}) — папулярны ўкраінскі музычны [[вакал]]ьны гурт, створаны [[3 верасня]] [[2000]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Калектыў з’яўляецца лаўрэатам мноства прэмій, у тым ліку «Залаты дыск», «Залаты грамафон». Характэрнай асаблівасцю калектыву з’яўляецца частая ратацыя ўдзельніц, што сведчыць аб тым, што поспех ВІА Гра шчыльна звязаны з работай прадзюсараў [[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанціна Меладзэ]] і Дзмітрыя Касцюка. Назва групы — алюзія на лекавы прэпарат [[Віягра]] (таксама ёсць іншая версія: ВІА — вакальна-інструментальны ансамбль; па-ўкраінску. Гра — гульня). == Гісторыя == === 2000 === * 3 верасня на тэлеканале «Біз-ТБ» адбыўся першы паказ дэбютнага відэа гурта ВІА Гра «Спроба № 5». Першапачатковы склад калектыву дуэт — Алёна Вінніцкая і Надзея Граноўская. === 2001 === * Дэбютны альбом гурта ВІА Гра «Спроба № 5». === 2002 === * З-за цяжарнасці з групы сыходзіць Надзея. Прадзюсары вырашаюць ператварыць дуэт у трыо, і гурт пачынае працаваць у сваім першым трыо: Алена Вінніцкая, Ганна Седакова, Таццяна Найнік. * 12 верасня скончыліся здымкі кліпа на песню «Good morning, тата!». Дадзеная праца характэрная тым, што ў відэа зняліся чатыры вакалісткі: у гурт вярнулася Надзея. З-за яе вяртання, у лістападзе гурт пакідае Таццяна Найнік. === 2003 === * Алёна Вінніцкая пакідае гурт, яе месца займае [[Вера Брэжнева]]. Залаты склад гурта ВІА Гра: Вера Брэжнева, Ганна Седакова, Надзея Граноўская. * Выпуск другога альбома «Стоп! Знята!». * Пачатак заваявання сусветнага рынку: Японскі рэліз альбома «Stop! Stop! Stop!», здымкі ў розных праграмах на каналах" «MTV Asia» і «Fuji TV», фотаздымкі для японскага часопіса «[[Playboy]]». * Увосень выходзіць альбом «Біялогія». === 2004 === * Ганна Седакова з-за цяжарнасці звальняецца з калектыву. Яе месца займае Святлана Лабада. * Агульнаеўрапейскі рэліз альбома "Stop! Stop! Stop! ". * Чарговая замена: Святлану Лабаду звальняюць з гурта і яна пачынае сольную кар’еру. Святлану ў групе замяняе Альбіна Джанабаева. === 2005 === * Выпуск чарговага альбому «Дыяменты». Да канца года Надзея Граноўская і Вера Брэжнева заяўляюць пакінуць гурт. Аднак Вера застаецца. === 2006 === * Надзею Граноўскую замяніла Крысціна Коц-Готліб, а яе ў сваю чаргу замянілі на Вольгу Карагіну. * Выпуск новага англамоўнага альбома «LML», а таксама DVD «Дыяменты» і MP3 «Дыяменты». === 2007 === * Вольга Карагіна спыняе працу ў гурце ў сувязі з цяжарнасцю. На яе месца прыходзіць Меседа Багаўдзінава. Пазней сыходзіць Вера Брэжнева. Пасля сыходу Веры ВІА Гра становіцца дуэтам. * На тэлеканале «РАСІЯ» паказваюць серыял «Трымай мяне мацней» з удзелам ВІА Гры. * Рэліз альбома «Пацалункі». === 2008 === * ВІА Гра зноў трыо. У калектыў прыходзіць Таццяна Котава — «Міс Расія 2006». І ў новым складзе запісваецца песня «My emancipation», якая стартуе на радыёстанцыях з сярэдзіны жніўня. А з 18 верасня пачынаецца ратацыя відэакліпа тэлеканалах Расіі. * Рэліз альбома «Эмансіпацыя» === 2009 === * Нечакана для ўсіх групу вымушана была пакінуць Меседа Багаўдзінава. Прычынай яе сыходу стала вяртанне Надзеі Мейхер-Граноўскай. Абноўленае трыо — Надзея Мейхер-Граноўская, Альбіна Джанабаева і Таццяна Котава адпраўляюцца ў тур па краінах Еўропы. === 2010 === 22 Сакавіка 2010 Таццяна Котава пакінула гурт ВІА Гра па ўласным жаданні, ёй на замену прыйшла Ева Бушміна, фіналістка ўкраінскай «Фабрыкі зорак-3». У сваім новым складзе (Надзея Граноўская-Мейхер, Альбіна Джанабаева i Ева Бушміна) група ВІА Гра ўжо пабывала ў юбілейным туры ВІА-Граф па Украіне. Тур па Расіі намячаецца на восень 2010. Дэбют новага складу адбыўся 30 сакавіка на ўкраінскай тэлеперадачы «Вячэрні квартал». Ужо быў зняты новы кліп у абноўленым складзе на кампазіцыю пад назвай «Пайшоў прэч». 29 сакавіка актыўна пачынаецца ратацыя новай кампазіцыі гурта «Пайшоў прэч», 11 красавіка адбылася прэм’ера кліпа Пайшоў прэч. У верасні 2010 года гурт запісвае новы сінгл «Дзень без цябе» і здымае на яго відэа, рэжысёрам якога стаў украінскі кліпмейкер Сяргей Салодкая. == Склад == {| class="wikitable" |- ! Перыяд ! colspan="4"| Склад |- | 2000 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская |Анастасія Стоцкая |- | 2002 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Таццяна Найнік | Ганна Седакова |- | 2002 — 2003 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская | Ганна Седакова |- | 2003 — 2004 | Надзея Граноўская | Ганна Седакова | Вера Брэжнева |- | 2004 — 2004 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Святлана Лабада |- | 2004 — 2006 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева |- | 2006 — 2006 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Крысціна Коц-Готліб |- | 2006 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Вольга Карагіна |- | 2007 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава |- | 2007 — 2008 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава | |- | 2008 — 2009 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава | Таццяна Котава |- | 2009 — 2010 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Таццяна Котава |- | 2010 — 2011 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна |- | 2011 — 2012 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна | Санта Дымопулас |- | 2012 — 2013 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна | |} == Сінглы == * 2000 — Попытка № 5 * 2000 — Обними меня * 2001 — Бомба * 2001 — Я не вернусь * 2002 — Стоп! Стоп! Стоп! * 2002 — Good morning, папа * 2003 — Не пакідай мяне, любімы! * 2003 — Забі маю сяброўку * 2003 — Вось такі справы * 2003 — Акіян і тры ракі * 2004 — Прыцягнення больш няма * 2004 — Біялогія * 2004 — Свет, аб якім я не ведала да цябе * 2005 — Няма нічога горш * 2005 — Дыяменты * 2006 — Падману, але застанься * 2006 — Л. М. Л. * 2006 — Кветка і нож * 2007 — Пацалункі * 2008 — Я не баюся * 2008 — My emancipation * 2008 — Амерыканская жонка * 2009 — Анты-гейша * 2009 — Вар’ят * 2010 — Пайшоў прэч! * 2010 — Дзень без цябе == Студыйныя альбомы == * Спроба № 5 (2001) * Спроба № 5 (перавыданне) (2002) * Стоп! Знята! (2003) * Біялогія (2003) * Stop! Stop! Stop! (2004) (як Nu Virgos) * Брыльянты (2005) * Віа Гра. MP3 Collection (2006) * L.M.L. (2007) (як Nu Virgos) * Пацалункі (2007) * Эмансіпацыя (2008) == Фільмаграфія == * Вечары на хутары блізу Дзіканькі (музычная камедыя), 2001 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская * Папялушка (музычная камедыя, 2002 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская і Ганна Седакова * Сарочынскі кірмаш (музычная камедыя, 2004 год) — Надзея Граноўская, Вера Брэжнева і Святлана Лабада * Першы дома 2007 (навагодні мюзікл, 2006 год) — Вера Брэжнева, Альбіна Джанабаева і Вольга Карагіна * Трымай мяне мацней (тэлевізійны серыял, 2007 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава * Навагодняя ноч 2009 на Першым канале (навагодні мюзікл, 2008 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава і Таццяна Котава {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:ВІА Гра]] fdrg00bpmc01v3dc2ucz9bqlo0dlxv9 5171856 5171855 2026-07-27T19:13:43Z ~2026-41057-56 171771 /* Склад */ 5171856 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў }} '''«ВІА Гра»''' ({{lang-en|NU Virgos}}, {{lang-uk|ВІА Гра}}) — папулярны ўкраінскі музычны [[вакал]]ьны гурт, створаны [[3 верасня]] [[2000]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Калектыў з’яўляецца лаўрэатам мноства прэмій, у тым ліку «Залаты дыск», «Залаты грамафон». Характэрнай асаблівасцю калектыву з’яўляецца частая ратацыя ўдзельніц, што сведчыць аб тым, што поспех ВІА Гра шчыльна звязаны з работай прадзюсараў [[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанціна Меладзэ]] і Дзмітрыя Касцюка. Назва групы — алюзія на лекавы прэпарат [[Віягра]] (таксама ёсць іншая версія: ВІА — вакальна-інструментальны ансамбль; па-ўкраінску. Гра — гульня). == Гісторыя == === 2000 === * 3 верасня на тэлеканале «Біз-ТБ» адбыўся першы паказ дэбютнага відэа гурта ВІА Гра «Спроба № 5». Першапачатковы склад калектыву дуэт — Алёна Вінніцкая і Надзея Граноўская. === 2001 === * Дэбютны альбом гурта ВІА Гра «Спроба № 5». === 2002 === * З-за цяжарнасці з групы сыходзіць Надзея. Прадзюсары вырашаюць ператварыць дуэт у трыо, і гурт пачынае працаваць у сваім першым трыо: Алена Вінніцкая, Ганна Седакова, Таццяна Найнік. * 12 верасня скончыліся здымкі кліпа на песню «Good morning, тата!». Дадзеная праца характэрная тым, што ў відэа зняліся чатыры вакалісткі: у гурт вярнулася Надзея. З-за яе вяртання, у лістападзе гурт пакідае Таццяна Найнік. === 2003 === * Алёна Вінніцкая пакідае гурт, яе месца займае [[Вера Брэжнева]]. Залаты склад гурта ВІА Гра: Вера Брэжнева, Ганна Седакова, Надзея Граноўская. * Выпуск другога альбома «Стоп! Знята!». * Пачатак заваявання сусветнага рынку: Японскі рэліз альбома «Stop! Stop! Stop!», здымкі ў розных праграмах на каналах" «MTV Asia» і «Fuji TV», фотаздымкі для японскага часопіса «[[Playboy]]». * Увосень выходзіць альбом «Біялогія». === 2004 === * Ганна Седакова з-за цяжарнасці звальняецца з калектыву. Яе месца займае Святлана Лабада. * Агульнаеўрапейскі рэліз альбома "Stop! Stop! Stop! ". * Чарговая замена: Святлану Лабаду звальняюць з гурта і яна пачынае сольную кар’еру. Святлану ў групе замяняе Альбіна Джанабаева. === 2005 === * Выпуск чарговага альбому «Дыяменты». Да канца года Надзея Граноўская і Вера Брэжнева заяўляюць пакінуць гурт. Аднак Вера застаецца. === 2006 === * Надзею Граноўскую замяніла Крысціна Коц-Готліб, а яе ў сваю чаргу замянілі на Вольгу Карагіну. * Выпуск новага англамоўнага альбома «LML», а таксама DVD «Дыяменты» і MP3 «Дыяменты». === 2007 === * Вольга Карагіна спыняе працу ў гурце ў сувязі з цяжарнасцю. На яе месца прыходзіць Меседа Багаўдзінава. Пазней сыходзіць Вера Брэжнева. Пасля сыходу Веры ВІА Гра становіцца дуэтам. * На тэлеканале «РАСІЯ» паказваюць серыял «Трымай мяне мацней» з удзелам ВІА Гры. * Рэліз альбома «Пацалункі». === 2008 === * ВІА Гра зноў трыо. У калектыў прыходзіць Таццяна Котава — «Міс Расія 2006». І ў новым складзе запісваецца песня «My emancipation», якая стартуе на радыёстанцыях з сярэдзіны жніўня. А з 18 верасня пачынаецца ратацыя відэакліпа тэлеканалах Расіі. * Рэліз альбома «Эмансіпацыя» === 2009 === * Нечакана для ўсіх групу вымушана была пакінуць Меседа Багаўдзінава. Прычынай яе сыходу стала вяртанне Надзеі Мейхер-Граноўскай. Абноўленае трыо — Надзея Мейхер-Граноўская, Альбіна Джанабаева і Таццяна Котава адпраўляюцца ў тур па краінах Еўропы. === 2010 === 22 Сакавіка 2010 Таццяна Котава пакінула гурт ВІА Гра па ўласным жаданні, ёй на замену прыйшла Ева Бушміна, фіналістка ўкраінскай «Фабрыкі зорак-3». У сваім новым складзе (Надзея Граноўская-Мейхер, Альбіна Джанабаева i Ева Бушміна) група ВІА Гра ўжо пабывала ў юбілейным туры ВІА-Граф па Украіне. Тур па Расіі намячаецца на восень 2010. Дэбют новага складу адбыўся 30 сакавіка на ўкраінскай тэлеперадачы «Вячэрні квартал». Ужо быў зняты новы кліп у абноўленым складзе на кампазіцыю пад назвай «Пайшоў прэч». 29 сакавіка актыўна пачынаецца ратацыя новай кампазіцыі гурта «Пайшоў прэч», 11 красавіка адбылася прэм’ера кліпа Пайшоў прэч. У верасні 2010 года гурт запісвае новы сінгл «Дзень без цябе» і здымае на яго відэа, рэжысёрам якога стаў украінскі кліпмейкер Сяргей Салодкая. == Склад == {| class="wikitable" |- ! Перыяд ! colspan="4"| Склад |- | | | | |- | 2000 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская |Анастасія Стоцкая |- | 2002 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Таццяна Найнік | Ганна Седакова |- | 2002 — 2003 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская | Ганна Седакова |- | 2003 — 2004 | Надзея Граноўская | Ганна Седакова | Вера Брэжнева |- | 2004 — 2004 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Святлана Лабада |- | 2004 — 2006 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева |- | 2006 — 2006 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Крысціна Коц-Готліб |- | 2006 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Вольга Карагіна |- | 2007 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава |- | 2007 — 2008 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава | |- | 2008 — 2009 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава | Таццяна Котава |- | 2009 — 2010 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Таццяна Котава |- | 2010 — 2011 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна |- | 2011 — 2012 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна | Санта Дымопулас |- | 2012 — 2013 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна | |} == Сінглы == * 2000 — Попытка № 5 * 2000 — Обними меня * 2001 — Бомба * 2001 — Я не вернусь * 2002 — Стоп! Стоп! Стоп! * 2002 — Good morning, папа * 2003 — Не пакідай мяне, любімы! * 2003 — Забі маю сяброўку * 2003 — Вось такі справы * 2003 — Акіян і тры ракі * 2004 — Прыцягнення больш няма * 2004 — Біялогія * 2004 — Свет, аб якім я не ведала да цябе * 2005 — Няма нічога горш * 2005 — Дыяменты * 2006 — Падману, але застанься * 2006 — Л. М. Л. * 2006 — Кветка і нож * 2007 — Пацалункі * 2008 — Я не баюся * 2008 — My emancipation * 2008 — Амерыканская жонка * 2009 — Анты-гейша * 2009 — Вар’ят * 2010 — Пайшоў прэч! * 2010 — Дзень без цябе == Студыйныя альбомы == * Спроба № 5 (2001) * Спроба № 5 (перавыданне) (2002) * Стоп! Знята! (2003) * Біялогія (2003) * Stop! Stop! Stop! (2004) (як Nu Virgos) * Брыльянты (2005) * Віа Гра. MP3 Collection (2006) * L.M.L. (2007) (як Nu Virgos) * Пацалункі (2007) * Эмансіпацыя (2008) == Фільмаграфія == * Вечары на хутары блізу Дзіканькі (музычная камедыя), 2001 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская * Папялушка (музычная камедыя, 2002 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская і Ганна Седакова * Сарочынскі кірмаш (музычная камедыя, 2004 год) — Надзея Граноўская, Вера Брэжнева і Святлана Лабада * Першы дома 2007 (навагодні мюзікл, 2006 год) — Вера Брэжнева, Альбіна Джанабаева і Вольга Карагіна * Трымай мяне мацней (тэлевізійны серыял, 2007 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава * Навагодняя ноч 2009 на Першым канале (навагодні мюзікл, 2008 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава і Таццяна Котава {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:ВІА Гра]] qj8255cgcss1ze1cqmyh8hjf7jn2fzo 5171857 5171856 2026-07-27T19:15:18Z ~2026-41057-56 171771 /* Склад */ 5171857 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў }} '''«ВІА Гра»''' ({{lang-en|NU Virgos}}, {{lang-uk|ВІА Гра}}) — папулярны ўкраінскі музычны [[вакал]]ьны гурт, створаны [[3 верасня]] [[2000]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Калектыў з’яўляецца лаўрэатам мноства прэмій, у тым ліку «Залаты дыск», «Залаты грамафон». Характэрнай асаблівасцю калектыву з’яўляецца частая ратацыя ўдзельніц, што сведчыць аб тым, што поспех ВІА Гра шчыльна звязаны з работай прадзюсараў [[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанціна Меладзэ]] і Дзмітрыя Касцюка. Назва групы — алюзія на лекавы прэпарат [[Віягра]] (таксама ёсць іншая версія: ВІА — вакальна-інструментальны ансамбль; па-ўкраінску. Гра — гульня). == Гісторыя == === 2000 === * 3 верасня на тэлеканале «Біз-ТБ» адбыўся першы паказ дэбютнага відэа гурта ВІА Гра «Спроба № 5». Першапачатковы склад калектыву дуэт — Алёна Вінніцкая і Надзея Граноўская. === 2001 === * Дэбютны альбом гурта ВІА Гра «Спроба № 5». === 2002 === * З-за цяжарнасці з групы сыходзіць Надзея. Прадзюсары вырашаюць ператварыць дуэт у трыо, і гурт пачынае працаваць у сваім першым трыо: Алена Вінніцкая, Ганна Седакова, Таццяна Найнік. * 12 верасня скончыліся здымкі кліпа на песню «Good morning, тата!». Дадзеная праца характэрная тым, што ў відэа зняліся чатыры вакалісткі: у гурт вярнулася Надзея. З-за яе вяртання, у лістападзе гурт пакідае Таццяна Найнік. === 2003 === * Алёна Вінніцкая пакідае гурт, яе месца займае [[Вера Брэжнева]]. Залаты склад гурта ВІА Гра: Вера Брэжнева, Ганна Седакова, Надзея Граноўская. * Выпуск другога альбома «Стоп! Знята!». * Пачатак заваявання сусветнага рынку: Японскі рэліз альбома «Stop! Stop! Stop!», здымкі ў розных праграмах на каналах" «MTV Asia» і «Fuji TV», фотаздымкі для японскага часопіса «[[Playboy]]». * Увосень выходзіць альбом «Біялогія». === 2004 === * Ганна Седакова з-за цяжарнасці звальняецца з калектыву. Яе месца займае Святлана Лабада. * Агульнаеўрапейскі рэліз альбома "Stop! Stop! Stop! ". * Чарговая замена: Святлану Лабаду звальняюць з гурта і яна пачынае сольную кар’еру. Святлану ў групе замяняе Альбіна Джанабаева. === 2005 === * Выпуск чарговага альбому «Дыяменты». Да канца года Надзея Граноўская і Вера Брэжнева заяўляюць пакінуць гурт. Аднак Вера застаецца. === 2006 === * Надзею Граноўскую замяніла Крысціна Коц-Готліб, а яе ў сваю чаргу замянілі на Вольгу Карагіну. * Выпуск новага англамоўнага альбома «LML», а таксама DVD «Дыяменты» і MP3 «Дыяменты». === 2007 === * Вольга Карагіна спыняе працу ў гурце ў сувязі з цяжарнасцю. На яе месца прыходзіць Меседа Багаўдзінава. Пазней сыходзіць Вера Брэжнева. Пасля сыходу Веры ВІА Гра становіцца дуэтам. * На тэлеканале «РАСІЯ» паказваюць серыял «Трымай мяне мацней» з удзелам ВІА Гры. * Рэліз альбома «Пацалункі». === 2008 === * ВІА Гра зноў трыо. У калектыў прыходзіць Таццяна Котава — «Міс Расія 2006». І ў новым складзе запісваецца песня «My emancipation», якая стартуе на радыёстанцыях з сярэдзіны жніўня. А з 18 верасня пачынаецца ратацыя відэакліпа тэлеканалах Расіі. * Рэліз альбома «Эмансіпацыя» === 2009 === * Нечакана для ўсіх групу вымушана была пакінуць Меседа Багаўдзінава. Прычынай яе сыходу стала вяртанне Надзеі Мейхер-Граноўскай. Абноўленае трыо — Надзея Мейхер-Граноўская, Альбіна Джанабаева і Таццяна Котава адпраўляюцца ў тур па краінах Еўропы. === 2010 === 22 Сакавіка 2010 Таццяна Котава пакінула гурт ВІА Гра па ўласным жаданні, ёй на замену прыйшла Ева Бушміна, фіналістка ўкраінскай «Фабрыкі зорак-3». У сваім новым складзе (Надзея Граноўская-Мейхер, Альбіна Джанабаева i Ева Бушміна) група ВІА Гра ўжо пабывала ў юбілейным туры ВІА-Граф па Украіне. Тур па Расіі намячаецца на восень 2010. Дэбют новага складу адбыўся 30 сакавіка на ўкраінскай тэлеперадачы «Вячэрні квартал». Ужо быў зняты новы кліп у абноўленым складзе на кампазіцыю пад назвай «Пайшоў прэч». 29 сакавіка актыўна пачынаецца ратацыя новай кампазіцыі гурта «Пайшоў прэч», 11 красавіка адбылася прэм’ера кліпа Пайшоў прэч. У верасні 2010 года гурт запісвае новы сінгл «Дзень без цябе» і здымае на яго відэа, рэжысёрам якога стаў украінскі кліпмейкер Сяргей Салодкая. == Склад == {| class="wikitable" |- ! Перыяд ! colspan="4"| Склад |- |2000 — 2002 |Алёна Вінніцкая |Ганна Седакова |Анастасія Стоцкая |- | 2000 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская |Анастасія Стоцкая |- | 2002 — 2002 | Алёна Вінніцкая | Таццяна Найнік | Ганна Седакова |- | 2002 — 2003 | Алёна Вінніцкая | Надзея Граноўская | Ганна Седакова |- | 2003 — 2004 | Надзея Граноўская | Ганна Седакова | Вера Брэжнева |- | 2004 — 2004 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Святлана Лабада |- | 2004 — 2006 | Надзея Граноўская | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева |- | 2006 — 2006 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Крысціна Коц-Готліб |- | 2006 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Вольга Карагіна |- | 2007 — 2007 | Вера Брэжнева | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава |- | 2007 — 2008 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава |Анастасія Стоцкая |- | 2008 — 2009 | Альбіна Джанабаева | Меседа Багаўдзінава | Таццяна Котава |- | 2009 — 2010 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Таццяна Котава |- | 2010 — 2011 | Надзея Граноўская | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна |- | 2011 — 2012 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна | Санта Дымопулас |- | 2012 — 2013 | Альбіна Джанабаева | Ева Бушміна |Анастасія Стоцкая |} == Сінглы == * 2000 — Попытка № 5 * 2000 — Обними меня * 2001 — Бомба * 2001 — Я не вернусь * 2002 — Стоп! Стоп! Стоп! * 2002 — Good morning, папа * 2003 — Не пакідай мяне, любімы! * 2003 — Забі маю сяброўку * 2003 — Вось такі справы * 2003 — Акіян і тры ракі * 2004 — Прыцягнення больш няма * 2004 — Біялогія * 2004 — Свет, аб якім я не ведала да цябе * 2005 — Няма нічога горш * 2005 — Дыяменты * 2006 — Падману, але застанься * 2006 — Л. М. Л. * 2006 — Кветка і нож * 2007 — Пацалункі * 2008 — Я не баюся * 2008 — My emancipation * 2008 — Амерыканская жонка * 2009 — Анты-гейша * 2009 — Вар’ят * 2010 — Пайшоў прэч! * 2010 — Дзень без цябе == Студыйныя альбомы == * Спроба № 5 (2001) * Спроба № 5 (перавыданне) (2002) * Стоп! Знята! (2003) * Біялогія (2003) * Stop! Stop! Stop! (2004) (як Nu Virgos) * Брыльянты (2005) * Віа Гра. MP3 Collection (2006) * L.M.L. (2007) (як Nu Virgos) * Пацалункі (2007) * Эмансіпацыя (2008) == Фільмаграфія == * Вечары на хутары блізу Дзіканькі (музычная камедыя), 2001 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская * Папялушка (музычная камедыя, 2002 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская і Ганна Седакова * Сарочынскі кірмаш (музычная камедыя, 2004 год) — Надзея Граноўская, Вера Брэжнева і Святлана Лабада * Першы дома 2007 (навагодні мюзікл, 2006 год) — Вера Брэжнева, Альбіна Джанабаева і Вольга Карагіна * Трымай мяне мацней (тэлевізійны серыял, 2007 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава * Навагодняя ноч 2009 на Першым канале (навагодні мюзікл, 2008 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава і Таццяна Котава {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:ВІА Гра]] lzwxda5eesnq16rbr9txsglciun6jf3 Кюрасаа 0 68477 5172034 4637688 2026-07-28T08:54:50Z Autumndancer 168015 /* Геаграфічнаае становішча */ 5172034 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Краіна Кюрасаа |Арыгінальная назва = {{lang-nl|Land Curaçao}} <br/> {{lang-pap|Pais Kòrsou}} <br/> {{lang-en|Country of Curaçao}} |Родны склон = Кюрасаа |Частка = [[Каралеўства Нідэрландаў]] |Сцяг = Flag of Curaçao.svg |Герб = Coat of arms of Curaçao.svg |Замест герба = |Дэвіз = |Пераклад дэвізу = |Назва гімна = Himno di Kòrsou |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 30 |lat_sec = 21 |lon_dir = W |lon_deg = 69 |lon_min = 58 |lon_sec = 17 |region = AW |CoordScale = 200000 |На карце = Curacao in its region.svg |На карце2 = |Мовы = [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]], [[пап'ямента]], [[англійская]] |Заснавана = |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Вілемстад]] |Найбуйнейшыя гарады = |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Нідэрландаў|Кароль]] <br/> [[Губернатар Кюрасаа|Губернатар]] <br/> [[Міністр-прэзідэнт Кюрасаа|Міністр-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Вілем-Аляксандр]] <br/> [[Люсіле Георгэ-Ваўт]] <br/>[[Івар Асьес]] |Месца па плошчы = |Плошча = 444 |Працэнт вады = |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 152.760 |Год ацэнкі = 2013 |Насельніцтва па перапісу = |Год перапісу = |Шчыльнасць насельніцтва = 344 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = 3,1 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2012 |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 22.619 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = |ВУП (намінал) = 5,1 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2008 |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 36.800 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Нідэрландскі антыльскі гульдэн]] (ANG) |Дамен/Дамены = .сw, .an<ref>будзе адменены</ref> |ISO = CW |Тэлефонны код = 599 9 |Часавы пояс = -4 |Заўвагі = </references> <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Кюрасаа''' ({{lang-nl|Curaçao}}, {{lang-pap|Kòrsou}}) — самы вялікі [[востраў]] і аднайменнае дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае на поўдні [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]] паблізу берагоў [[Венесуэла|Венесуэлы]]. З’яўляецца суб’ектам федэрацыі ў складзе [[Нідэрланды|Каралеўства Нідэрландаў]]. Плошча сушы — 444 км ². Колькасць насельніцтва — 141,766 тысяч чалавек. Сталіца — [[Вілемстад|горад Вілемстад]]. == Геаграфія == [[Файл:The_colorful_buildings_of_the_Handelskade_in_Willemstad,_Curaçao.jpg|злева|міні|Handelskade in Willemstad, Curaçao]] === Геаграфічнаае становішча === '''Кюрасаа''' — [[востраў]] у Карыбскам моры ў групе [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], у падгрупе [[Падветраныя астравы|Падветраных астравоў]], за 80 км ад берагоў Венесуэлы. Самы вялікі востраў архіпелага. === Клімат === На в. Кюрасаа субэкватарыяльны клімат, сярэднегадавая тэмпература +30ºС. Найменьшыя тэмпературы ў студзені +26…+28 ºС. Дажджлівы перыяд — з верасня да пачатку снежня: кароткія ліўні праходзяць у асноўным ноччу, а днём стаіць сонечнае надвор’е. Ападкаў выпадае каля 500…600 мм у год. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === Насельніцтва вострава складае 142.180 чалавек ([[2010]]). Шчыльнасць насельніцтва 319 чалавек/км². === Мовы === Пап’ямента 81,2 % (сумесь з іспанскай, нідэрландскай, партугальскай і англійскай моў), нідэрландская 8 % (афіцыйная), іспанская 4 %, англійская 2,9 %, іншыя 3,9 % (па перапісу 2001 года). === Рэлігія === 80,1 % насельніцтва належаць да [[Рымска-каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]]. Пратэстанты — 5,5 %, пяцідзясятнікі — 3,5 %, адвентысты — 2,2 %, сведкі Іеговы — 1,7 %, іудаісты — 0,8 %, іншыя рэлігіі — 1,3 %, атэісты — 4,6 % (па перапісу 2001 года). == Спасылкі == * [http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf Афіцыйны сайт Урада Кюрасаа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708223138/http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf |date=8 ліпеня 2011 }} * [http://cifa-curacao.com Афіцыйны сайт Міжнароднага фінансавага цэнтра Кюрасаа] * [http://www.centralbank.an Афіцыйны сайт Цэнтральнага банка Кюрасаа і Сінт-Маартэна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081107220326/http://www.centralbank.an/ |date=7 лістапада 2008 }} * [http://www.curacao.com Афіцыйны сайт Савета па турызму Кюрасаа] {{Уладанні Нідэрландаў у Карыбскім моры}} {{Паўночная Амерыка}} {{Краіны ў Карыбскага мора}} {{Вест-Індыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нідэрландскія Антыльскія астравы]] [[Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы]] 5xk1ci96n25qjkgo1q48x2xxpbc99nx 5172036 5172034 2026-07-28T08:56:04Z Autumndancer 168015 5172036 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Краіна Кюрасаа |Арыгінальная назва = {{lang-nl|Land Curaçao}} <br/> {{lang-pap|Pais Kòrsou}} <br/> {{lang-en|Country of Curaçao}} |Родны склон = Кюрасаа |Частка = [[Каралеўства Нідэрландаў]] |Сцяг = Flag of Curaçao.svg |Герб = Coat of arms of Curaçao.svg |Замест герба = |Дэвіз = |Пераклад дэвізу = |Назва гімна = Himno di Kòrsou |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 30 |lat_sec = 21 |lon_dir = W |lon_deg = 69 |lon_min = 58 |lon_sec = 17 |region = AW |CoordScale = 200000 |На карце = Curacao in its region.svg |На карце2 = |Мовы = [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]], [[пап'ямента]], [[англійская]] |Заснавана = |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Вілемстад]] |Найбуйнейшыя гарады = |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Нідэрландаў|Кароль]] <br/> [[Губернатар Кюрасаа|Губернатар]] <br/> [[Міністр-прэзідэнт Кюрасаа|Міністр-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Вілем-Аляксандр]] <br/> [[Люсіле Георгэ-Ваўт]] <br/>[[Івар Асьес]] |Месца па плошчы = |Плошча = 444 |Працэнт вады = |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 152.760 |Год ацэнкі = 2013 |Насельніцтва па перапісу = |Год перапісу = |Шчыльнасць насельніцтва = 344 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = 3,1 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2012 |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 22.619 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = |ВУП (намінал) = 5,1 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2008 |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 36.800 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Нідэрландскі антыльскі гульдэн]] (ANG) |Дамен/Дамены = .сw, .an<ref>будзе адменены</ref> |ISO = CW |Тэлефонны код = 599 9 |Часавы пояс = -4 |Заўвагі = </references> <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Кюрасаа''' ({{lang-nl|Curaçao}}, {{lang-pap|Kòrsou}}) — самы вялікі [[востраў]] і аднайменнае дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае на поўдні [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]] паблізу берагоў [[Венесуэла|Венесуэлы]]. З’яўляецца суб’ектам федэрацыі ў складзе [[Нідэрланды|Каралеўства Нідэрландаў]]. Плошча сушы — 444 км ². Колькасць насельніцтва — 141,766 тысяч чалавек. Сталіца — [[Вілемстад|горад Вілемстад]]. == Геаграфія == [[Файл:The_colorful_buildings_of_the_Handelskade_in_Willemstad,_Curaçao.jpg|злева|міні|Handelskade in Willemstad, Curaçao]] '''Кюрасаа''' — [[востраў]] у [[Карыбскае мора|Карыбскам моры]] ў групе [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], у падгрупе [[Падветраныя астравы|Падветраных астравоў]], за 80 км ад берагоў Венесуэлы. Самы вялікі востраў архіпелага. На в. Кюрасаа субэкватарыяльны клімат, сярэднегадавая тэмпература +30ºС. Найменьшыя тэмпературы ў студзені +26…+28 ºС. Дажджлівы перыяд — з верасня да пачатку снежня: кароткія ліўні праходзяць у асноўным ноччу, а днём стаіць сонечнае надвор’е. [[ападкі|Ападкаў]] выпадае каля 500—600 мм у год. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === Насельніцтва вострава складае 142.180 чалавек ([[2010]]). Шчыльнасць насельніцтва 319 чалавек/км². === Мовы === Пап’ямента 81,2 % (сумесь з іспанскай, нідэрландскай, партугальскай і англійскай моў), нідэрландская 8 % (афіцыйная), іспанская 4 %, англійская 2,9 %, іншыя 3,9 % (па перапісу 2001 года). === Рэлігія === 80,1 % насельніцтва належаць да [[Рымска-каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]]. Пратэстанты — 5,5 %, пяцідзясятнікі — 3,5 %, адвентысты — 2,2 %, сведкі Іеговы — 1,7 %, іудаісты — 0,8 %, іншыя рэлігіі — 1,3 %, атэісты — 4,6 % (па перапісу 2001 года). == Спасылкі == * [http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf Афіцыйны сайт Урада Кюрасаа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708223138/http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf |date=8 ліпеня 2011 }} * [http://cifa-curacao.com Афіцыйны сайт Міжнароднага фінансавага цэнтра Кюрасаа] * [http://www.centralbank.an Афіцыйны сайт Цэнтральнага банка Кюрасаа і Сінт-Маартэна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081107220326/http://www.centralbank.an/ |date=7 лістапада 2008 }} * [http://www.curacao.com Афіцыйны сайт Савета па турызму Кюрасаа] {{Уладанні Нідэрландаў у Карыбскім моры}} {{Паўночная Амерыка}} {{Краіны ў Карыбскага мора}} {{Вест-Індыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нідэрландскія Антыльскія астравы]] [[Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы]] e5lzqt87bqmyeyomsl2xsjx9aal300g 5172038 5172036 2026-07-28T08:56:49Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5172038 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Краіна Кюрасаа |Арыгінальная назва = {{lang-nl|Land Curaçao}} <br/> {{lang-pap|Pais Kòrsou}} <br/> {{lang-en|Country of Curaçao}} |Родны склон = Кюрасаа |Частка = [[Каралеўства Нідэрландаў]] |Сцяг = Flag of Curaçao.svg |Герб = Coat of arms of Curaçao.svg |Замест герба = |Дэвіз = |Пераклад дэвізу = |Назва гімна = Himno di Kòrsou |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Канстытуцыйная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 30 |lat_sec = 21 |lon_dir = W |lon_deg = 69 |lon_min = 58 |lon_sec = 17 |region = AW |CoordScale = 200000 |На карце = Curacao in its region.svg |На карце2 = |Мовы = [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]], [[пап'ямента]], [[англійская]] |Заснавана = |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Вілемстад]] |Найбуйнейшыя гарады = |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Нідэрландаў|Кароль]] <br/> [[Губернатар Кюрасаа|Губернатар]] <br/> [[Міністр-прэзідэнт Кюрасаа|Міністр-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Вілем-Аляксандр]] <br/> [[Люсіле Георгэ-Ваўт]] <br/>[[Івар Асьес]] |Месца па плошчы = |Плошча = 444 |Працэнт вады = |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 152.760 |Год ацэнкі = 2013 |Насельніцтва па перапісу = |Год перапісу = |Шчыльнасць насельніцтва = 344 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = 3,1 млрд |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2012 |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 22.619 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = |ВУП (намінал) = 5,1 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2008 |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 36.800 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Нідэрландскі антыльскі гульдэн]] (ANG) |Дамен/Дамены = .сw, .an<ref>будзе адменены</ref> |ISO = CW |Тэлефонны код = 599 9 |Часавы пояс = -4 |Заўвагі = </references> <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''Кюрасаа''' ({{lang-nl|Curaçao}}, {{lang-pap|Kòrsou}}) — самы вялікі [[востраў]] і аднайменнае дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае на поўдні [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]] паблізу берагоў [[Венесуэла|Венесуэлы]]. З’яўляецца суб’ектам федэрацыі ў складзе [[Нідэрланды|Каралеўства Нідэрландаў]]. Плошча сушы — 444 км ². Колькасць насельніцтва — 141,766 тысяч чалавек. Сталіца — [[Вілемстад|горад Вілемстад]]. == Геаграфія == [[Файл:The_colorful_buildings_of_the_Handelskade_in_Willemstad,_Curaçao.jpg|злева|міні|Гандлёвая набярэжная ў Вілемстадзе]] '''Кюрасаа''' — [[востраў]] у [[Карыбскае мора|Карыбскам моры]] ў групе [[Малыя Антыльскія астравы|Малых Антыльскіх астравоў]], у падгрупе [[Падветраныя астравы|Падветраных астравоў]], за 80 км ад берагоў Венесуэлы. Самы вялікі востраў архіпелага. На в. Кюрасаа субэкватарыяльны клімат, сярэднегадавая тэмпература +30ºС. Найменьшыя тэмпературы ў студзені +26…+28 ºС. Дажджлівы перыяд — з верасня да пачатку снежня: кароткія ліўні праходзяць у асноўным ноччу, а днём стаіць сонечнае надвор’е. [[ападкі|Ападкаў]] выпадае каля 500—600 мм у год. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === Насельніцтва вострава складае 142.180 чалавек ([[2010]]). Шчыльнасць насельніцтва 319 чалавек/км². === Мовы === Пап’ямента 81,2 % (сумесь з іспанскай, нідэрландскай, партугальскай і англійскай моў), нідэрландская 8 % (афіцыйная), іспанская 4 %, англійская 2,9 %, іншыя 3,9 % (па перапісу 2001 года). === Рэлігія === 80,1 % насельніцтва належаць да [[Рымска-каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]]. Пратэстанты — 5,5 %, пяцідзясятнікі — 3,5 %, адвентысты — 2,2 %, сведкі Іеговы — 1,7 %, іудаісты — 0,8 %, іншыя рэлігіі — 1,3 %, атэісты — 4,6 % (па перапісу 2001 года). == Спасылкі == * [http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf Афіцыйны сайт Урада Кюрасаа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708223138/http://www.curacao-gov.an/tempsite.nsf |date=8 ліпеня 2011 }} * [http://cifa-curacao.com Афіцыйны сайт Міжнароднага фінансавага цэнтра Кюрасаа] * [http://www.centralbank.an Афіцыйны сайт Цэнтральнага банка Кюрасаа і Сінт-Маартэна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081107220326/http://www.centralbank.an/ |date=7 лістапада 2008 }} * [http://www.curacao.com Афіцыйны сайт Савета па турызму Кюрасаа] {{Уладанні Нідэрландаў у Карыбскім моры}} {{Паўночная Амерыка}} {{Краіны ў Карыбскага мора}} {{Вест-Індыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нідэрландскія Антыльскія астравы]] [[Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы]] 7g84unnw3e57et9ylw981v5705wahy5 Агра (горад) 0 70220 5172150 4405876 2026-07-28T11:38:19Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Агра]] у [[Агра (горад)]] 4405876 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Агра |арыгінальная назва = आगरा<br /> آ گرہ |падначаленне = |краіна = Індыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = <!--300px--> |подпіс = <!-- выявы --> |lat= |long= |lat_dir = |lat_deg = 27|lat_min = 18|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 78|lon_min = 02|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |карта = <!--альтэрнатыўная--> |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |рэгіён = |рэгіён у табліцы = |від рэгіёна = |раён = |раён у табліцы = |від раёна = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = <!--год--> |статус дата = |плошча = 188 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 171 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = 8,9 тыс. |нацыянальны склад = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Agra |сайт = http://agra.nic.in/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Агра''' ({{lang-en|Agra}}, {{lang-hi|आगरा}}, {{lang-ur|آ گرہ}}) — горад на поўначы [[Індыя|Індыі]], у штаце [[Утар-Прадэш]]. З [[1528]] па [[1658]] быў сталіцай імперыі Маголаў. Зараз з’яўляецца адным з найбуйнейшых турыстычных цэнтраў Індыі — дзякуючы збудаванням эпохі імперыі Маголаў і, у прыватнасці, [[Тадж-Махал]]а, [[Чырвоны форт, Агра|Форта Агры]] і [[Фатэхпур-Сікры]]. Агра знаходзіцца на беразе [[Джамна|ракі Джамны]]. З насельніцтвам 1,7 млн чалавек (2010) Агра займае 19-е месца ў краіне па колькасці жыхароў. == Гісторыя == Агра ўпершыню ўпамінаецца ў старажытным эпасе «[[Махабхарата]]» пад назвай Агравана. Вядомае апісанне персідскім паэтам 11 стагоддзя Масудам Сад Сальманам асады Агры султанам Махмудам Газневі. Султан Сікандар Лодзі перанёс сваю сталіцу з [[Дэлі]] ў Агру ў 1506. У [[1526]] Агру захапіў [[Бабур]]; у яго кіраванне ў Агры з’явіліся першыя ўмацаванні. У другой палове 16 стагоддзя Агра стала сталіцай імперыі Вялікіх Маголаў; пачалася эпоха росквіту Агры; ў горадзе налічвалася больш за 500 тыс. жыхароў, была выбудаваная крэпасць на правым беразе Джамны. Аднак ў 1658 Аўрангзеб перанёс сталіцу ў Аўрангабад, і пачаўся перыяд заняпаду Агры. Узвышэнне Агры пачалося у перыяд брытанскага панавання, але цяпер не як палітычнага і адміністрацыйнага, а як гандлёвага цэнтра рэгіёна. Пачала развівацца прамысловасць, горад быў звязаны чыгункай з Дэлі, Бенарэсам і Калькутай. Сучасная Агра — буйны транспартны вузел, цэнтр лёгкай і харчовай прамысловасці, металаапрацоўкі. Развітыя кустарныя промыслы. Універсітэт. {{зноскі}} == Літаратура == * Агра // {{Крыніцы/БелЭн|1к}} С. 79—80. * Агра // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250&nbsp;000 экз. — С. 128.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Утар-Прадэш]] [[Катэгорыя:Агра| ]] o5pvxletf0jwo21odjawvy6p26quzf0 5172153 5172150 2026-07-28T11:39:48Z Autumndancer 168015 5172153 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Агра}} {{НП}} '''Агра''' ({{lang-en|Agra}}, {{lang-hi|आगरा}}, {{lang-ur|آ گرہ}}) — горад на поўначы [[Індыя|Індыі]], у штаце [[Утар-Прадэш]]. З [[1528]] па [[1658]] быў сталіцай імперыі Маголаў. Зараз з’яўляецца адным з найбуйнейшых турыстычных цэнтраў Індыі — дзякуючы збудаванням эпохі імперыі Маголаў і, у прыватнасці, [[Тадж-Махал]]а, [[Чырвоны форт, Агра|Форта Агры]] і [[Фатэхпур-Сікры]]. Агра знаходзіцца на беразе [[Джамна|ракі Джамны]]. З насельніцтвам 1,7 млн чалавек (2010) Агра займае 19-е месца ў краіне па колькасці жыхароў. == Гісторыя == Агра ўпершыню ўпамінаецца ў старажытным эпасе «[[Махабхарата]]» пад назвай Агравана. Вядомае апісанне персідскім паэтам 11 стагоддзя Масудам Сад Сальманам асады Агры султанам Махмудам Газневі. Султан Сікандар Лодзі перанёс сваю сталіцу з [[Дэлі]] ў Агру ў 1506. У [[1526]] Агру захапіў [[Бабур]]; у яго кіраванне ў Агры з’явіліся першыя ўмацаванні. У другой палове 16 стагоддзя Агра стала сталіцай імперыі Вялікіх Маголаў; пачалася эпоха росквіту Агры; ў горадзе налічвалася больш за 500 тыс. жыхароў, была выбудаваная крэпасць на правым беразе Джамны. Аднак ў 1658 Аўрангзеб перанёс сталіцу ў Аўрангабад, і пачаўся перыяд заняпаду Агры. Узвышэнне Агры пачалося у перыяд брытанскага панавання, але цяпер не як палітычнага і адміністрацыйнага, а як гандлёвага цэнтра рэгіёна. Пачала развівацца прамысловасць, горад быў звязаны чыгункай з Дэлі, Бенарэсам і Калькутай. Сучасная Агра — буйны транспартны вузел, цэнтр лёгкай і харчовай прамысловасці, металаапрацоўкі. Развітыя кустарныя промыслы. Універсітэт. {{зноскі}} == Літаратура == * Агра // {{Крыніцы/БелЭн|1к}} С. 79—80. * Агра // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250&nbsp;000 экз. — С. 128.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Утар-Прадэш]] [[Катэгорыя:Агра| ]] 5z0e0q0k96jftq6nfhinlln5kkhnbtc Хіндустані 0 72568 5172064 5115758 2026-07-28T09:57:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172064 wikitext text/x-wiki {{Мова |імя = Хіндустані (хіндзі—урду) |саманазва = हिन्दुस्तानी &nbsp;&nbsp;•&nbsp;&nbsp; ہندوستانی |краіны = [[Індыя]], [[Пакістан]], [[Фіджы]], [[Гаяна]], [[Малайзія]], [[Сурынам]], [[Трынідад і Табага]] |рэгіёны = [[Паўднёвая Азія]], [[Акіянія]], [[Карыбскі басейн]] |афіцыйная мова = {{Сцягафікацыя|Індыя}} ([[хіндзі]], [[урду]]),<br /> {{Сцягафікацыя|Пакістан}} ([[урду]]),<br /> {{Сцягафікацыя|Фіджы}} ([[фіджыйскі хіндзі]]) |рэгулюе = ''хіндзі'': * {{Сцяг|Індыя}}{{нп4|Галоўнае ўпраўленне хіндзі||en|Central Hindi Directorate}}<ref>[http://hindinideshalaya.nic.in/hindi/introduction.html Central Hindi Directorate: Introduction] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100415010138/http://hindinideshalaya.nic.in/hindi/introduction.html |date=15 красавіка 2010 }}</ref>; ''урду'': * {{Сцяг|Пакістан}}{{нп4|Упраўленне нацыянальнай мовы||en|National Language Authority}}; * {{Сцяг|Індыя}}{{нп4|Нацыянальны савет па пашырэнню ўрду||en|National Council for Promotion of Urdu Language}}<ref>[http://www.urducouncil.nic.in/ National Council for Promotion of Urdu Language]</ref> |колькасць носьбітаў = 490 млн (2006)<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/languages/other/guide/urdu/steps.shtml |title=BBC: A Guide to Urdu |access-date=25 мая 2012 |archive-date=16 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316204055/http://www.bbc.co.uk/languages/other/guide/urdu/steps.shtml |url-status=dead }}</ref>: 1-я мова 240 млн<ref>Хіндзі: 180 млн. (1991). Урду: 48 млн у Індыі (1997) + 11 млн у Пакістане (1993). ''Ethnologue'', 16-е выданне.</ref>, 2-я мова — 165 млн<ref>120 млн хіндзі (1999), 45 млн урду (1999). ''Ethnologue'' 16-е выданне.</ref> |рэйтынг = |статус = |катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] |класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям'я]] : [[Індаарыйскія мовы|Індаарыйская група]] :: Цэнтральная падгрупа |пісьменнасць = [[дэванагары]],<br /> [[арабскае пісьмо]] (почырк [[насталік]]),<br /> раней — [[кайтхі]] |ГОСТ 7.75-97 = |ISO1 = hi, ur |ISO2 = hin, urd |ISO3 = hin, urd,<br /> hif (Фіджы),<br /> hns (Карыбскі басейн) }} '''Хіндуста́ні''' (Hindustānī, हिन्दुस्तानी, ہندوستانی) — агульная назва групы ідыёмаў, якія з’яўляюцца часткай кластэра заходні хіндзі. Гэтыя ідіёмы з’яўляюцца [[лінгва франка]] ў паўночнай [[Індыя|Індыі]], на большай частцы [[Пакістан]]а<ref name="siddiqi1994">{{Citation | title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts | author=Mohammad Tahsin Siddiqi | year=1994 | publisher=University of Wisconsin | url=http://books.google.com/?id=vnrTAAAAMAAJ | quote=''... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...''}}</ref><ref name="pulsipher2005">{{Citation | title=World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives | author=Lydia Mihelič Pulsipher, Alex Pulsipher, Holly M. Hapke | year=2005 | isbn=0-7167-1904-5 | publisher=Macmillan | url=http://books.google.com/?id=WfNaSNNAppQC | quote=''... By the time of British colonialism, Hindustani was the lingua franca of all of northern India and what is today Pakistan ...''}}</ref> і некаторых іншых краінах. [[Індаарыйскія мовы|Індаарыйская мова]], заснаваная на [[дэлі]]йскім дыялекце [[кхары-болі]] і ўвабраўшая [[Персідская мова|персідскую]], [[Арабская мова|арабскую]], [[санскрыт|санскрыцкую]] і [[чагатайская мова|цюркскую]] лексіку<ref name="geomag1935jsh">{{Citation | title=The Geographical magazine, Volume 2 | author=Michael Huxley (editor) | year=1935 | publisher=Geographical Press | url=http://books.google.com/?id=Z1xOAAAAIAAJ | quote=''... For new terms it can draw at will upon the Persian, Arabic, Turkish and Sanskrit dictionaries ...''}}</ref><ref name="jrsa1948hae">{{Citation | title=Journal of the Royal Society of Arts, Volume 97 | author1=Great Britain, Royal Society of Arts | year=1948 | url=http://books.google.com/?id=fx_SAAAAMAAJ | quote=''... it would be very unwise to restrict it to a vocabulary mainly dependent upon Sanskrit, or mainly dependent upon Persian. If a language is to be strong and virile it must draw on both sources, just as English has drawn on Latin and Teutonic sources ...''}}</ref>. [[Плюрыцэнтрычная мова]], індыйскі варыянт носіць назву [[хіндзі]], а пакістанскі — [[урду]]<ref name="nunley1999">{{Citation | title=The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography | author=Robert E. Nunley, Severin M. Roberts, George W. Wubrick, Daniel L. Roy | year=1999 | isbn=0-13-080180-1 | publisher=Prentice Hall | url=http://books.google.com/?id=7wQAOGMJOqIC | quote=''... Hindustani is the basis for both languages ...''}}</ref>. Хоць размоўныя формы гэтых моў амаль не адрозніваюцца адна ад аднае<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619612/Urdu-language|title=Urdu language&nbsp;— Britannica Online Encyclopedia|publisher=Britannica.com|access-date=2011-12-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6HT0MG4WI?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619612/Urdu-language|archive-date=18 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>, і нягледзячы нават на тое, што іх афіцыйныя граматычныя стандарты практычна аднолькавыя, яны ўсё ж адрозніваюцца па літаратурных прыёмах, навуковым і тэхнічным слоўніку: у урду захоўваецца больш моцны персідскі, а ў хіндзі — санскрыцкі ўплыў<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=ooH5VfLTQEQC&pg=PA2&lpg=PA2&dq=urdu+heavy+persian#v=onepage&q=urdu%20heavy%20persian&f=false ''Hindi''] by Yamuna Kachru</ref><ref>[http://books.google.co.uk/books?id=-xzljvnQ1vAC&pg=PA175&lpg=PA175&dq=hindi+in+perso-arabic+script+india#v=onepage&q=&f=false ''Students' Britannica: India'': Select essays] by Dale Hoiberg, Indu Ramchandani page 175</ref>. Да {{нп4|Раздзел Брытанскай Індыі|падзелу Індыі|ru|Раздел Британской Индии}} тэрміны «хіндустані», «урду» і «хіндзі» былі сінонімамі<ref name="ReferenceA">«Hindustani B2». Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2nd ed. 1989.</ref>. Тэрмін хіндустані выкарыстоўваецца для абазначэння лінгва франка Індыі і Пакістана, напрыклад, мовы [[балівуд]]скіх фільмаў, а таксама асабліва далёкіх разнавіднасцей хіндзі — [[фіджыйскі хіндзі|фіджыйскага хіндустані]] і {{нп4|карыбскі хіндустані|карыбскага хіндустані|ru|Карибский хиндустани}}. Па розных ацэнках, хіндустані ўваходзіць у пяцёрку самых распаўсюджаных (па колькасці гаворачых) у свеце моў разам з [[кітайская мова|кітайскай]], [[англійская мова|англійскай]], [[іспанская мова|іспанскай]]<ref>[http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm The World’s Most Widely Spoken Languages] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |date=27 верасня 2011 }}</ref>. == Гісторыя == Раннія разнавіднасці сучаснага хіндустані ўзніклі з групы {{нп4|Сярэднеіндаарыйскія мовы|сярэднеіндыйскіх|en|Middle Indo-Aryan languages}} моў {{нп4|апабхранша||ru|Апабхранша}} каля VII—XIII стагоддзяў<ref name="brown2008">{{Citation | title=Concise Encyclopedia of Languages of the World | author=Keith Brown, Sarah Ogilvie | year=2008 | isbn=0-08-087774-5 | publisher=Elsevier | url=http://books.google.com/?id=F2SRqDzB50wC | quote=''... Apabhramsha seemed to be in a state of transition from Middle Indo-Aryan to the New Indo-Aryan stage. Some elements of Hindustani appear ... the distinct form of the lingua franca Hindustani appears in the writings of Amir Khusro (1253–1325), who called it Hindwi ...''}}</ref>. {{нп4|Амір Хасроў Дэхлеві|Амір Хасроў|ru|Амир Хосров Дехлеви}}, які жыў у XIII стагоддзі пры [[Дэлійскі султанат|Дэлійскім султанаце]], стварыў некалькі работ на дыялекце гэтай групы, які называў «хіндаві»<ref name="brown2008" />. На гэтай мове гаварылі [[Суфізм|суфіі]] — місіянеры, якія перамяшчаліся па краіне<ref name="Amri-Hindavi">{{Cite web|url=http://islamicindia.blogspot.com/2005/11/origin-and-growth-of-urdu-language.html|title=The Origin and Growth of Urdu Language|publisher=Yaser Amri|access-date=2007-01-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gm4tCuXs?url=http://islamicindia.blogspot.com/2005/11/origin-and-growth-of-urdu-language.html|archive-date=21 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Дэлійскі султанат быў паглынуты [[Імперыя Вялікіх Маголаў|Імперыяй Вялікіх Маголаў]] у 1526 годзе, і, хоць маголы былі [[Цімурыды|цімурыдамі]] цюрка-мангольскага паходжання<ref name="Thackston">{{Citation | title=The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor | publisher=Modern Library Classics | isbn=0-375-76137-3 | date=2002-09-10 | author=Zahir ud-Din Mohammad | editor=Thackston, Wheeler M. | quote=Note: ''Gurkānī'' is the Persianized form of the Mongolian word "kürügän" ("son-in-law"), the title given to the dynasty's founder after his marriage into Genghis Khan's family. | url-access=registration | url=https://archive.org/details/babarinizam00babu }}</ref>, на іх моцна паўплывала персідская культура, у выніку чаго пасля [[Бабур]]а дзяржаўнай мовай краіны стаў [[Персідская мова|фарсі]]<ref name="EI">B.F. Manz, ''«Tīmūr Lang»'', in Encyclopaedia of Islam, Online Edition, 2006</ref><ref name="Britannica">''Encyclopædia Britannica'', «[http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty Timurid Dynasty]», Online Academic Edition, 2007. (Quotation:…''Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia.''…''Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture.''..)</ref><ref name="Columbia">{{cite encyclopedia | encyclopedia = The Columbia Encyclopedia | title = Timurids | url = http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html | edition = Sixth | publisher = Columbia University | location = New York City | access-date = 2006-11-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061205073939/http://bartleby.com/65/ti/Timurids.html | archive-date = 5 снежня 2006 | url-status = dead}}</ref><ref>''Encyclopædia Britannica'' article: [http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world Consolidation & expansion of the Indo-Timurids], Online Edition, 2007.</ref>. З пачаткам распаду і аслаблення імперыі [[лінгва франка]] для паўночнаіндыйскай арыстакратыі стаў адзін з дыялектаў апабхраншы {{нп4|кхары-болі||ru|Кхари-боли}}, хоць фарсі захаваў значны ўплыў. Прэстыжны дэлійскі варыянт кхары-болі называўся «хіндустані», «індастанскі». Праз некаторы час [[Прэстыж, лінгвістыка|прэстыжным]] стаў моцна персіянізаваны варыянт [[кхары-болі]], вядомы пад персідскай назвай «урду», ''забан-е-урду-е-муалла'' — «мова шахскага лагера», або ''забан-е-урду'' {{lang-fa|زبان اردو}}, ज़बान-ए उर्दू, «мова лагера». Слова «урду» цюркскага паходжання, паходзіць ад [[Цюркскія мовы|цюркскага]] ''ordū'', «лагер», кагнат слова [[Арда (арганізацыя)|арда]] і ўпершыню зафіксавана каля 1780 года. Яшчэ больш персіянізаваная разнавіднасць кхары-болі атрымала назву {{нп4|рэкхта||ru|Рекхта}}<ref name="mcgregor_912"> {{citation |contribution=The Progress of Hindi, Part 1 |first=Stuart |last=McGregor |title=Literary cultures in history: reconstructions from South Asia |page=912 |year=2003 |isbn=978-0-520-22821-4 |url=http://books.google.com/?id=xowUxYhv0QgC&pg=RA1-PA912&vq=%22the+progress+of+hindi%22&dq=0520228219 }} in Pollock (2003) </ref>, «змешаная». З другога боку, тэрміны «рэкхта» і «хіндаві» выкарыстоўваліся ўзаемазамяняльна<ref name="faruqi_806">{{citation |contribution=A Long History of Urdu Literarature, Part 1 |first=Shamsur Rahman |title=Literary cultures in history: reconstructions from South Asia |last=Faruqi |url=http://books.google.com/?id=xowUxYhv0QgC&pg=PA806&vq=%22Urdu%22+as+a+name+for+the+language&dq=0520228219 |page=806 |year=2003 |isbn=978-0-520-22821-4 }} in Pollock (2003).</ref>. Набіраючы папулярнасць, хіндустані ўвабраў мноства персідскіх, арабскіх і цюркскіх слоў, а магольскія заваяванні дапамагалі яму распаўсюджвацца. Наступныя чатырыста гадоў хіндустані, які запісваўся [[Персідская пісьменнасць|персідскай пісьменнасцю]], заставаўся лінгва франка ў Паўночнай Індыі, набываючы мясцовыя асаблівасці. Ён атрымаў статус літаратурнай мовы разам з персідскаю. Мову хіндустані развівалі, у асноўным, паэты ў вялікіх гарадах — [[Дэлі]], [[Лакхнау]], [[Лахор]]ы і [[Агра|Агры]]. У Паўднёвай Індыі Хіндустані прыняў асаблівую форму пад назвай {{нп4|дакхіні|«дакхіні»|en|Dakhini}}, або «паўднёвы хіндустані», які атрымаў статус літаратурнай мовы ў канцы XVII ст. (на дакхіні пісаў паэт {{нп4|Валі Аўрангабадзі|Валі|ru|Вали Аурангабади}}), але пазней у літаратурным ужытку не замацаваўся. Пры брытанцах мова называлася «хіндустані» (у прыватнасці, так яе называў [[Джон Бортвік Гілкрыст|Джон Гілкрыст]])<ref name="faruqi_806"/><ref name="books.google.co.uk"/><ref name="Cambridge-Hindustani">{{cite journal|jstor = 179178| title = Colonial Knowledge and the Fate of Hindustani|year = 1998|url = https://archive.org/details/fatsoflife00pond|publisher = [[Cambridge University Press]]}}</ref><ref>[http://books.google.co.uk/books?id=GGGudMuE4PIC&pg=PA218&lpg=PA218&dq=urdu+british+raj+official+language#v=onepage&q=urdu%20british%20raj%20official%20language&f=false Indian critiques of Gandhi by Harold G. Coward page 218]</ref><ref name="Gilchrist">{{Citation|url = http://books.google.com/?id=_rwIAAAAQAAJ&dq=hindoostanee+language&printsec=frontcover| title = A Grammar of the Hindoostanee Language|publisher = Chronicle Press|access-date = 2007-01-08|year = 1796}}</ref>. {{нп5|Джон Флетчэр Хёрст|Джон Хёрст|en|John Fletcher Hurst}} у сваёй кнізе 1891 года ўпамінае «хіндустані, ці мова лагера, ці мова лагера магольскага войска ў Дэлі», які лічыўся дыялектам [[хіндзі]] пад персідскім уплывам, лічачы яго, аднак, асобнай мовай. На хіндустані гаварылі многія індуісты Паўночнай Індыі, за выключэннем сельскага насельніцтва [[Бенгалія|Бенгаліі]], а таксама ўсе індыйскія мусульмане. Разам з англійскай хіндустані, які ўсё яшчэ запісваўся персідскім пісьмом, стаў дзяржаўнай мовай, на ім гаварыла каля ста мільёнаў чалавек<ref>[http://books.google.co.in/books?id=j_1ykl3ZHXcC&pg=PA344&dq=Hindustani+people#v=onepage&q=Hindustani%20people&f=false Indika: the country and the people of India and Ceylon] By John Fletcher Hurst (1891) Page 344.</ref>. З канца XVIII па канец XIX стагоддзя, пры каланіяльным урадзе, словы «хіндустані» і «урду» выкарыстоўваліся ўзаемазамяняльна. Мова стала выкарыстоўвацца ва ўрадзе<ref name="books.google.co.uk">[http://books.google.co.uk/books?id=kmKLxzTnL9IC&pg=PA232&lpg=PA232&dq=british+india+language+perso+arabic+script#v=onepage&q=british%20india%20language%20perso%20arabic%20script&f=false ''Writing Systems''] by Florian Coulmas, page 232</ref>, што паўплывала на яго прыняцце ў якасці дзяржаўнай мовы ў Індыі і Пакістане. Слова «хіндустані» змянілася на «хіндзі» і «урду», а ў апошні час гэты тэрмін азначае мову [[балівуд]]скіх фільмаў, папулярных у Індыі і Пакістане, — яе немагчыма аднесці да хіндзі ці урду. Таксама пад словам «хіндустані» часам разумеецца мова урду, часам — асаблівы народна-гутарковы стыль урду і хіндзі<ref>[http://bse.sci-lib.com/article119107.html «Хиндустани»] в Большой советской энциклопедии</ref>. == Літаратурныя варыянты == На аснове хіндустані склаліся чатыры літаратурныя мовы, дзве з якіх існуюць дагэтуль: [[хіндзі]], [[урду]], {{нп4|дакхіні||en|Dakhini}} (літаральна «паўднёвы», менш персізаваны варыянт урду, на якім гавораць у раёне [[Хайдарабад (Індыя)|Хайдарабада]]) і [[рэкхта]] (моцна персізаваны варыянт урду, на якім гаварылі пры двары [[Імперыя Вялікіх Маголаў|маголаў]] і да гэтага часу складаюць вершы). [[Фіджыйскі хіндзі]], які ўзнік у выніку міграцыі індусаў на [[Фіджы]], запісваецца [[лацінскі алфавіт|лацінскім алфавітам]] і звычайна разглядаецца як асобная мова, аднак усё яшчэ зразумелая носьбітам іншых варыянтаў хіндустані. [[Карыбскі хіндустані|Карыбскі варыянт хіндустані]], распаўсюджаны сярод індыйскіх мігрантаў у [[Гаяна|Гаяне]] і на [[Карыбскія астравы|Карыбскіх астравах]], не мае ні афіцыйнага статусу, ні пісьмовай нормы. === Урду === {{Асноўны артыкул|Урду}} Урду — дзяржаўная мова Пакістана і рэгіянальная мова Індыі. Валодае афіцыйным статусам у [[Андхра-Прадэш]]ы, [[Джаму і Кашмір]]ы, [[Біхар (штат)|Біхары]], [[Утар-Прадэш]]ы, [[Дэлі]], [[Заходняя Бенгалія|Заходняй Бенгаліі]], дзе жыве значная колькасць мусульман. === Хіндзі === [[Файл:Rigveda MS2097.jpg|thumb|160px|[[Рыгведа]]]] {{Асноўны артыкул|Хіндзі}} Літаратурны хіндзі, дзяржаўная мова Індыі, заснаваны на дэлійскім дыялекце [[кхары-болі]] і адрозніваецца ад урду перш за ўсё пісьмом (замест персідскага пісьма выкарыстоўваецца [[дэванагары]]), а таксама меншай колькасцю персідскіх запазычанняў. Літаратуры на хіндзі больш за пяцьсот гадоў, яна ўключае прозу, паэзію, рэлігійныя і філасофскія тэксты. У самой Індыі тэрмін «хіндустані» выкарыстоўваецца для абазначэння {{нп4|музыка хіндустані|класічнага музычнага стылю|en|Hindustani classical music}}, а ўсе дыялекты, незалежна ад персізаванасці або санскрытызаванасці, называюць «хіндзі». === Базарны хіндустані === Слова «хіндустані» таксама можа выкарыстоўвацца для абазначэння гутарковых варыянтаў мовы, адсюль «базарная» мова вуліц, у процівагу стандартызаваным літаратурным [[хіндзі]], [[урду]] або [[санскрыт]]у. == Фанетыка == [[Фаналогія|Фаналагічна]] дзве літаратурныя нормы хіндустані — [[хіндзі]] і [[урду|ўрду]] — амаль не адрозніваюцца. Гукавая сістэма мовы хіндустані ўключае 10 галосных<ref>Masica (1991:110)</ref>, 28 зычных [[фанема|фанем]], захаваных са старажытнаіндыйскага перыяду, і яшчэ некалькі дадатковых зычных, набытых мовай у пазнейшыя часы. ==== Галосныя ==== [[Файл:Hindi vowel chart.svg|thumb|right|250пкс|Галосныя хіндустані паводле месца артыкуляцыі.]] У хіндустані налічваецца 10 [[галосны]]х фанем. З іх тры, {{IPA|[ə]}}, {{IPA|[ɪ]}}, {{IPA|[ʊ]}}, з’яўляюцца кароткімі, астатнія — {{IPA|[aː, iː, uː, eː, oː, ɛː, ɔː]}}, маюць толькі падоўжаны характар (зрэшты, з гэтае заканамернасці існуюць выключэнні). Галосныя верхняга пад’ёму, якія ў часы існавання санскрыту проціпастаўляліся па даўжыні (то бок, {{IPA|/i ~ iː/}} ды {{IPA|/u ~ uː/}}), у хіндустані сталі супрацьпастаўляцца па якасці або па даўжыні і якасці (аналагічна {{IPA|/ɪ ~ iː/}} ды {{IPA|/ʊ ~ uː/}})<ref>Masica (1991:111)</ref>. Гістарычныя супрацьпастаўленні зніклі ў фінальнай пазіцыі (напрыклад, санскр. запазычанні ''śakti'' (शक्ति شَکتی) «энергія», ''vastu'' (वस्तु وَستُو) «прадмет» рэалізаваныя як {{IPA|/ʃəkt̪i/}} і {{IPA|/ʋəst̪u/}} адпаведна, замест чаканага {{IPA|*/ʃəkt̪ɪ/}} і {{IPA|*/ʋəst̪ʊ/}})<ref name=shapiro5>Shapiro (2003:258)</ref>. Галосны, прадстаўлены сімвалам ऐ — اَے (трансл. ''ai''), у розных працах можа транскрыбіравацца як {{IPA|[ɛː]}} ці {{IPA|[æː]}}<ref>Masica (1991:114)</ref>. Акрамя таго, адзінаццаты галосны {{IPA|/æː/}} сустракаецца ў англійскіх запазычаннях (напрыклад, {{IPA|/bæːʈ/}} «біта»)<ref name=ohala5>Ohala (1999:101)</ref>. Таму, каб адрозніваць гэту фанему ад спрадвечнай фанемы ў хіндустані, апошняя далей транскрыбіруецца як {{IPA|[ɛː]}}. Галосны сярэдняга рада ніжняга пад’ёму часта перадаецца ў [[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] як {{IPA|[aː]}} ці {{IPA|[ɑː]}}. Акрамя таго, {{IPA|[ɛ]}} сустракацца як абумоўлены [[алафон]] гука [[шва]] ({{IPA|/ə/}}) па суседству з прыдыхальным зычным {{IPA|/h/}}, калі і толькі калі з абодвух бакоў ад {{IPA|/h/}} стаяць гукі шва. Напрыклад, у слове कहना کَہنا «сказаць» замест {{IPA|/kəh(ə)naː/}} абодва шва вакол /h/ даюць вымаўленне {{IPA|[kɛh(ɛ)naː]}}). Пры гэтым можа адбыцца [[Сінкопа (мовазнаўства)|сінкопа]] (выпадзенне) фанематычна сярэдняга шва (даючы вымаўленне {{IPA|[kɛh.naː]}}). Гэты ж працэс адбываецца пры наяўнасці фінальнага {{IPA|/h/}} (хутчэй за ўсё, таму што фінальны {{IPA|/h/}} нясе за сабою нявымаўленае шва). Напрыклад, कहکَہ {{IPA|/kəh(ə)/}} «скажы!» на справе вымаўляецца як {{IPA|[kɛh]}}). Дадзены працэс не адбываецца пры наяўнасці шва толькі з аднаго боку (कहानी کَہانی {{IPA|/kəhaːniː/}} «расказ», बाहर باہَر {{IPA|/baːhər/}} «звонку»). У хіндустані таксама існуюць насавыя галосныя, якія ўяўляюць сабою насавыя аналагі звычайных галосных. Выключэннем з’яўляецца толькі англійскі /æ/, які не назалізуецца<ref name=ohala5/>. Адносна прыроды насавых галосных у хіндустані меркаванні разыходзяцца<ref>Masica (1991:117-118)</ref>. ==== Зычныя ==== У хіндустані 28 [[зычныя|зычных гукаў]], атрыманых у спадчыну ад ранейшых [[індаарыйскія мовы|індаарыйскіх моў]], яшчэ 2 зычныя развіліся пазней у пэўных кантэкстах у сярэдзіне слова<ref name="Shapiro 2003:260">Shapiro (2003:260)</ref>, акрамя таго, дадатковыя 7 зычных трапілі праз запазычаныя словы, і іх вымаўленне залежыць ад сацыяльнага статусу і культурнай прыналежнасці гаворачага (хіндзі ці ўрду). Большасць спрадвечных зычных, за выключэннем {{IPA|/bʱ, ɽ, ɽʱ, ɦ/}}, могуць падаўжацца (падвойвацца). Падвоеныя зычныя ўзнікаюць толькі ў сярэдзіне слова пасля галосных {{IPA|/ə/, /ɪ/ або /ʊ/}}. Усе падвоеныя зычныя знаходзяцца ў граніцах аднае марфемы, за выключэннем {{IPA|[ʃː]}}, які сустракаецца толькі ў некалькіх запазычаннях з санскрыту на стыку дзвюх марфем (напрыклад, {{IPA|/nɪʃ + ʃiːl/}} → {{IPA|[nɪʃʃiːl]}} «бессаромна», літаральна «без сораму»)<ref name=ohala5/>. Віды фанацыі ўключаюць у сябе непрыдыхальную, звонкую, прыдыхальную і т.зв. ''шаптальную''. Апошняя часта ўпамінаецца як ''звонкая прыдыхальная'', хоць Шапіра сцвярджае, што гэтыя віды фанацыі адрозніваюцца звонкасцю і спосабам артыкуляцыі<ref name="Shapiro 2003:260"/>. Шаптальныя зычныя з’яўляюцца рэліктамі ад [[праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]] і з усіх [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]] захаваліся толькі ў [[індаарыйскія мовы|індаарыйскіх]] і [[армянская мова|армянскай]]. Лад зычных хіндустані мае наступны выгляд. Зычныя абазначаныя сімваламі [[міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] і падзеленыя паводле месца артыкуляцыі. У дужках указаныя рэдкія і неўніверсальныя фанемы. {|class="wikitable" | |+ Зычныя хіндустані |- ! ! colspan="2" | Губна-губныя ! colspan="2" | Губна-зубныя ! colspan="2" | Зубныя/<br />Альвеалярныя ! colspan="2" | Рэтрафлексныя ! colspan="2" | Постальвеалярныя/<br />Палатальныя ! colspan="2" | Заднеязычныя ! colspan="2" | Увулярныя ! colspan="2" | Глатальныя |- align=center ! Насавыя | colspan="2" | {{IPA|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|n}} | colspan="2" | {{IPA|(ɳ)}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align=center ! Выбухныя | {{IPA|p<br>pʰ}} | {{IPA|b<br>bʱ}} | colspan="2" | | {{IPA|t̪<br>t̪ʰ}} | {{IPA|d̪<br>d̪ʱ}} | {{IPA|ʈ<br>ʈʰ}} | {{IPA|ɖ<br>ɖʱ}} | colspan="2" | | {{IPA|k<br>kʰ}} | {{IPA|ɡ<br>ɡʱ}} | colspan="2" | {{IPA|(q)}} | colspan="2" | |-align=center ! Афрыкаты | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | {{IPA|tʃ<br>tʃʰ}} | {{IPA|dʒ<br>dʒʱ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align=center ! Фрыкатывы | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|f}} | {{IPA|s}} | {{IPA|z}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ʃ}} | {{IPA|(x)}} | {{IPA|(ɣ)}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɦ}} |- align=center ! Аднаўдарныя | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ɾ}} | colspan="2" | {{IPA|(ɽ)}}<br />{{IPA|(ɽʱ)}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- align=center ! Апраксіманты | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|ʋ}} | colspan="2" |{{IPA|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{IPA|j}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |} У фінальнай пазіцыі слова выбухныя не рэалізоўваюцца. Рэалізацыя {{IPA|/ʋ/}} можа вагацца ад {{IPA|[v]}} да {{IPA|[w]}} (гл. далей), {{IPA|/ɾ/}} можа рэалізоўвацца як {{IPA|[r]}} (у пачатку слова або ў канцы склада), падвоены {{IPA|/ɾː/}} заўсёды рэалізоўваецца з дрыжачым вымаўленнем (ज़रा ذرا {{IPA|[zəɾaː]}} «маленькі», але ज़र्रा ذرّہ {{IPA|[zəraː]}} «часціца»), што адбываецца ў араба-персідскіх запазычаннях<ref name=ohala2>Ohala (1999:102)</ref>. Палатальныя і велярныя насавыя {{IPA|[ɲ, ŋ]}} узнікаюць выключна ў сцячэннях зычных, дзе кожны алафон насавога галоснага стаіць перад гамарганным выбухным, а таксама ў запазычаннях з санскрыту<ref name="Shapiro 2003:260"/><ref name=ohala2/>. Існуюць шаптальныя санорныя, але яны разглядаюцца як спалучэнні тыпу C + {{IPA|/ɦ/}}, дзе C — папярэдні зычны<ref>Ohala (1999)</ref>. Мяккія афрыкаты і свісцячыя маюць рознае вызначэнне сярод мовазнаўцаў, якія могуць класіфікаваць іх як палатальныя, постальвеалярныя або палатаальвеалярныя. Зыходзячы з гэтага, гук, які абазначаецца літарай श, можа транскрыбіравацца як {{IPA|[ʃ]}} або {{IPA|[ɕ]}}, च — {{IPA|[tʃ]}}, {{IPA|[cɕ]}}, {{IPA|[tɕ]}} або нават як выбухны {{IPA|[c]}}; у гэтым артыкуле ўжываюцца першыя варыянты транскрыпцыі — [ʃ] і [tʃ]. Фрыкатыў {{IPA|/h/}} у хіндустані звычайна рэалізоўваецца як звонкі ({{IPA|[ɦ]}}), асабліва ў інтэрвакальным становішчы, аднак фанематычнай розніцы між звонкім і глухім аналагам няма. Для параўнання, у санскрыце падобнае супрацьпастаўленне існавала. Існуе фанематычная розніца паміж зубнымі і рэтрафлекснымі выбухнымі. Апошнія азначаюцца як рэтрафлексныя намінальна, бо маюць апіка-постальвеалярную артыкуляцыю (можа таксама апісвацца як апіка-прэпалатальная), можа існаваць таксама альвеалярная артыкуляцыя (напрыклад, टूटा ٹُوٹا {{IPA|/ʈuːʈaː/}} «разбіты»)<ref>{{Кніга|аўтар = Tiwari, Bholanath.|загаловак = Hindī Bhāshā|арыгінал = हिन्दी भाषा|месца = Allahabad|выдавецтва = Kitāb Mahal|год = 1966, 2004|isbn = 81-225-0017-X}}</ref>. ; Алафонія [v] і [w] {{IPA|[v]}}, {{IPA|[w]}} прадстаўляюць сабою [[алафон]]ы фанемы {{IPA|/ʋ/}} (व و), асабліва ў араба-персідскіх запазычаннях. У залежнасці ад кантэксту ў маўленні можа ўзнікаць {{IPA|[v]}} або {{IPA|[w]}}, і носьбіты мовы ўспрымаюць абодва алафоны як адзіную фанему<ref name=pn>{{Citation | title=Implications of Hindi Prosodic Structure (Current Trends in Phonology: Models and Methods) | author=Janet Pierrehumbert, Rami Nair | publisher=European Studies Research Institute, University of Salford Press, 1996 | isbn=978-1-901471-02-1 | url=http://books.google.com/books?id=_jqjQwAACAAJ | quote=''... showed extremely regular patterns. As is not uncommon in a study of subphonemic detail, the objective data patterned much more cleanly than intuitive judgments ... [w] occurs when /व و/ is in onglide position ... [v] occurs otherwise ...''}}</ref>. Тым не менш, алафанічная прырода гэтых зычных праяўляецца пры пераключэнні гаворачага з аднае мовы на другую. Калі носьбіты іншых моў, дзе існуе выразнае адрозненне паміж {{IPA|[v]}} і {{IPA|[w]}}, гавораць на хіндустані, яны могуць вымавіць व्रत ورت («клятва»; нарматыўнае чытанне {{IPA|[vɾət̪]}}) як {{IPA|[wɾət̪]}}, што на слых можна зблытаць са словам {{IPA|[ˈɔːɾət̪]}} — «жанчына». Падобным жа чынам, носьбіты хіндустані могуць пераносіць уласную алафанію пры выкарыстанні англійскае мовы (шырока распаўсюджанай у Індыі і Пакістане), вымаўляючы нарматыўнае ''war'' {{IPA|/wɔːɹ/}} як {{IPA|[vɔːɹ]}} ці, напрыклад, нарматыўнае ''advance'' {{IPA|/ədˈvɑːns/}} як {{IPA|[ədˈwɑːns]}}<ref name=pn/>. У некаторых выпадках алафанія не абумоўлена і дазваляе гаворачаму выбіраць гук адпаведна сваім прывычкам, вымаўляючы яго як {{IPA|[v]}}, ці {{IPA|[w]}}, ці нешта паміж імі. Пры гэтым маўленне застаецца цалкам зразумелым для іншых носьбітаў мовы. Напрыклад, अद्वैत ادویت можа вымаўляцца як {{IPA|[əd̪ˈwɛːt̪]}} ці {{IPA|[əd̪ˈvɛːt̪]}})<ref name=pn/>. ==== Іншамоўныя перайманні ==== З санскрыцкіх запазычанняў гук {{IPA|/ɳ/}} трапіў у літаратурны хіндзі, хоць у бытавым маўленні ён звычайна ператвараецца ў {{IPA|/n/}}<ref name=ohala5/>. У пачатку слоў {{IPA|/ɳ/}} не сустракаецца, а назалізаваны аднаўдарны {{IPA|[ɽ̃]}} часта бывае яго алафонам<ref name="Shapiro 2003:260"/>. Запазычанні з персідскай мовы ўзбагацілі гукавы лад хіндустані фанемамі {{IPA|/f, z, q, x, ɣ/}}. Будучы персідскімі па паходжанню, яны лічацца адметнасцю мовы ўрду, хаця гэтыя гукі таксама афіцыйна існуюць у хіндзі, а пісьмо [[дэванагары]] мае мадыфікаваныя сімвалы для іх запісу<ref name=banarsidas>{{Кніга |аўтар = Shapiro, M.C.| загаловак = A Primer of Modern Standard Hindi | спасылка = http://books.google.ru/books?id=vvuP8sD1wloC |выдавецтва = Motilal Banarsidass |год = 1989}}</ref>. Гукі {{IPA|/f, z/}} таксама сустракаюцца ў [[англійская мова|англійскіх]] і [[партугальская мова|партугальскіх]] запазычаннях і цяпер лічацца трывала замацаванымі ў хіндзі. Гук {{IPA|/f/}}, відаць, паступова замяшчае {{IPA|/pʰ/}} нават у спрадвечнай лексіцы<ref name="Shapiro 2003:260"/>. Шыпячы {{IPA|/ʃ/}} сустракаецца ў запазычаннях з англійскай, персідскай, санскрыту, з-за чаго таксама замацаваўся ў хіндустані<ref name=ohala5/>. Наогул, пры запазычванні новае тэрміналогіі для хіндустані можа быць уласцівым захаванне неўласцівых ёй зычных фанем. Тым не менш, увядзенне некаторых запазычаных сцячэнняў зычных супярэчыць гістарычнай традыцыі, што абумоўлівае скарачэнне гэтага сцячэння або [[Эпентэза|эпентэзу]] (устаўку) галоснага ўнутры яго<ref>Shapiro (2003:261)</ref>. ==== Націск ==== Лічыцца, што [[націск]] у хіндустані мае сілавы характар, але ён не мае такога значэння, як, напрыклад, у мовах Еўропы. Націск — свабодны, але яго размяшчэнне вызначаецца «вагой» складу, а іменна: * «Лёгкі» склад (адна мора) — заканчваецца на кароткі галосны {{IPA|/ə, ɪ, ʊ/}}: V; * «Цяжкі» склад (дзве моры) — заканчваецца на доўгі галосны ({{IPA|/aː, iː, uː, eː, ɛː, oː, ɔː/}}) або на галосны і зычны: VV, VC; * «Звышцяжкі цяжкі» (тры моры) — заканчваецца на доўгі галосны і зычны або на кароткі галосны і два зычныя: VVC, VCC Націск падае на самы цяжкі склад слова, але ў словах са складамі аднолькавага тыпу націск падае на апошні склад. У ненаціскных складах існуе тэндэнцыя да выпадзення галоснага шва /ə/. Знамянальныя словы звычайна пачынаюцца з нізкай інтанацыі, якая потым павышаецца<ref>{{Кніга|аўтар = Dyrud, Lars O.|загаловак = Hindi-Urdu: Stress Accent or Non-Stress Accent?|спасылка = http://www.und.nodak.edu/dept/linguistics/theses/2001Dyrud.PDF|выдавецтва = University of North Dakota|год = 2001}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Ramana Rao, G.V.; Srichand, J.|загаловак = Word Boundary Detection Using Pitch Variations|спасылка = http://www.speech.sri.com/people/rao/papers/icslp96_wbhyp.pdf|месца = Madras|выдавецтва = IIT Madras, Dept. of Computer Science and Engineering|год = 1996|archive-url = https://web.archive.org/web/20071025082631/http://www.speech.sri.com/people/rao/papers/icslp96_wbhyp.pdf|archive-date = 25 кастрычніка 2007}}</ref>. == Граматыка == === Марфалогія === Марфалагічныя і сінтаксічныя адрозненні між хіндзі і ўрду мінімальныя, таму ў многіх тыпалагічных даследаваннях дадзеныя крытэрыі разглядаюцца ў рамках марфалогіі і сінтаксісу мовы хіндустані. ==== Назоўнік ==== Назоўнік у хіндустані адрозніваецца паводле двух [[граматычны род|родаў]], двух [[граматычны лік|лікаў]] і трох [[склон]]аў (прамы, [[клічны склон|клічны]], ускосны). Скланенне назоўнікаў адбываецца паводле дзвюх парадыгм: назоўнікі, якія належаць да першай, маюць адпаведныя канчаткі ў прамым склоне адзіночнага ліку, у той час як назоўнікі другой парадыгмы канчаткаў не маюць<ref>Shapiro (2003:262-263)</ref>. Іншая назва гэтых тыпаў скланення — «маркіраваныя» і «немаркіраваныя» назоўнікі. У табліцы ніжэй знак мінуса ўказвае на змены сярод канчаткаў, плюса — іх даданне. {|class="wikitable" style="" ! rowspan="2" colspan="2"| !! colspan="2"| Адз.л. !! colspan="3"| Мн.л. |- ! П.с. !! У.с. !! П.с. !! У.с. !! К.с. |- ! rowspan="2"| М.р. !! I | -''ā''||colspan="2"|-''e''||-''õ''||-''o'' |- ! II |colspan="3"| ||+''õ''||+''o'' |- ! rowspan="2"| Ж.р. !! I |colspan="2"|-''ī'', -''i'', -''iyā''||-''iyā̃''||-''iyõ''||-''iyo'' |- ! II |colspan="2"| ||+''ẽ''||+''õ''||+''o'' |} ==== Прыметнік ==== Прыметнік можа быць скланяльным або нескланяльным<ref name=shapiro1>Shapiro (2003:264)</ref>. Скланенне прыметніка адзначаецца канчаткам (пры гэтым сістэма канчаткаў прыметнікаў спрошчаная ў параўнанні з канчаткамі назоўнікаў) або шляхам дапасавання з назоўнікам. Канчатак пры скланенні можа набываць назалізацыю (насавое вымаўленне — адпаведная артыкуляцыя ля мяккага нёба)<ref name=shapiro1/>. Нескланяльныя прыметнікі не змяняюцца і заканчваюцца на зычны ці на галосныя ''ā'', ''ī''. {|class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2"| !! П.с., адз.л. !! Астатнія |- ! rowspan="2" | П.с. !! М.р. | -''ā''||-''e'' |- ! Ж.р. |colspan="2"|-''ī'' |- ! colspan="2"| Нескланяльныя |colspan="2"| |} Кожны прыметнік можа выступаць у якасці азначэння, выказніка ці субстантыва (назоўніка), у апошнім выпадку скланенне адбываецца на ўзор парадыгм скланення назоўніка. Да прыметніка можа дадавацца памяншальны суфікс ''sā'' (~ ''se'' ~ ''sī'')<ref>Snell & Weightman (1989:117)</ref>. [[Ступені параўнання]] будуюцца пры дапамозе паслялогаў ''se'' «чым», «за»; ''aur'', ''zyādā'' «больш», ''kam'' «менш», пры гэтым другі з’яўляецца апцыянальным. Найвышэйшая ступень (суперлатыў) утвараецца пры ўдзеле паслялога ''sab'', літаральнае значэнне якога — «усё». У санскрытызаваных і персізаваных варыянтах хіндустані вышэйшая і найвышэйшая ступені параўнання могуць утварацца з дапамогай суфіксаў, запазычаных адпаведна з санскрыту і персідскай мовы<ref name=shapiro2>Shapiro (2003:265)</ref>. ==== Паслялогі ==== Вышэйапісаная словазменная сістэма ў асноўным пабудавана з выкарыстаннем [[аглюцінацыйныя мовы|аглюцінацыйных]] суфіксаў або спецыяльных часціц-паслялогаў. Пры іх выкарыстанні назоўніка ці дзеяслоў павінны прыняць ускосны склон. Акрамя звычайных паслялогаў, існуюць састаўныя, якія складаюцца з паслялога ''kā'' ва ўскосным склоне (''ke'', ''kī'') і прыслоўя: напрыклад, ''kī taraf'' «к, у бок», ''ke andar'' «унутры»<ref>Snell & Weightman (1989:80-81)</ref>. ==== Займеннік ==== У хіндустані ёсць займеннікі першай і другой асоб, для трэцяй асобы выкарыстоўваюцца ўказальныя займеннікі. Апошнія {{нп4|дэйксіс|дэйксічна|ru|Дейксис}} падзяляюцца на дзве катэгорыі па крытэрыю аддаленасці<ref>Shapiro (2003:264-265)</ref>. Займеннікі маюць формы прамога, ускоснага і давальнага склону, прычым апошні можа разглядацца як сцяжэнне (форма, фанетычная рэдукаваная ўнутры слова), бо ён утвораны сцяжэннем канчатка ўскоснага склону і паслялога давальнага склону. Граматычны род у займеннікаў не адрозніваецца. Тры займеннікі другой асобы са значэннем «ты/вы» складаюць тры ступені ветлівасці: ''tū'', ''tum'', ''āp'' — блізкая, знаёмая, афіцыйная ступені адпаведна. Першы з іх, «блізкі», граматычна з’яўляецца формай адзіночнага ліку, тады як апошнія два, «знаёмы» і «афіцыйны», — множнага ліку<ref name=shapiro2/>. У трэцяй асобе, аднак, множны лік выкарыстоўваецца толькі з самым афіцыйным узроўнем ветлівасці<ref>Snell & Weightman (1989:21)</ref>. Паслялогі пасля займеннікаў у хіндзі разглядаюцца як звязаныя [[марфема|марфемы]], а ва ўрду — як асобныя словы<ref>Schmidt (2003:293)</ref>. ==== Прыслоўе ==== У хіндустані даволі мала невытворных прыслоўяў<ref>Schmidt (2003:322)</ref>. Большасць утвараецца з дапамогай ускосных словаформ. Асноўныя спосабы: * пастаноўка ва ўскосны склон назоўніка ці прыметніка (''nīcā'' «нізкі» > ''nīce'' «уніз»), * дабаўленне паслялогаў (''zor'' «сіла» > ''zor se'' «сілай», літаральна «з сілай»), * дабаўленне к прыметнікам акалічнасцей, якія абазначаюць спосаб (''acchā'' «добры» > ''acchī tarah se'' «добра», літаральна «добрым спосабам»), * з дапамогай дзеясловаў у злучальнай форме (''meherbānī kar'' «рабіць ласку» > ''meherbānī kar ke'' «ласкава», літаральна «робячы ласку»)<ref>Snell & Weightman (1989:150)</ref> * з дапамогай суфіксаў з санскрыта ці персідскай і арабскай моў у фармальным маўленні (''ittifāq'' «выпадак», «шанц» + ''-an'' > ''ittifāqan'' «выпадкова», словы і марфема — арабскія запазычанні)<ref>Shapiro (2003:266)</ref>. ==== Дзеяслоў ==== Сістэма дзеяслоўных форм у хіндустані грунтуецца на спалучэнні [[Трыванне дзеяслова|трывання]] і [[Час дзеяслова|часу]]/[[Лад дзеяслова|ладу]]. На ўзор іменнай сістэмы, дзеяслоўныя формы ўтвараюцца шляхам дадання марфем справа ад асновы ці [[Корань (лінгвістыка)|кораня]]<ref>Masica (1991:257)</ref>. === Сінтаксіс === Асноўны парадак слоў у сказе мае выгляд схемы [[SOV]] — дзейнік-дапаўненне-выказнік. Пераважнага тыпу {{нп4|галінаванне, лінгвістыка|галінаванне|en|Branching (linguistics)}} няма, сустракаюцца як правае, так і левае. Парадак слоў у сказах не строгі, і часта сустракаюцца адхіленні ад асноўнай схемы SOV<ref>Shapiro (2003:271)</ref>. Ёсць некалькі правіл будовы сказаў: * ускоснае дапаўненне знаходзіцца перад прамым; * прыметнікі-азначэнні ідуць перад азначаемым назоўнікам; * прыслоўі размяшчаюцца перад прыметнікам, да якога яны адносяцца; * адмоўныя (''nahī̃'', ''na'', ''mat'') і пытальныя маркеры ідуць перад дзеясловам; пры прысутнасці абодвух першым стаіць пытальны). * слова ''kyā'' («што?») у {{нп4|агульнае пытанне|агульных пытаннях|en|Yes–no question}} стаіць у пачатку пытальнага сказа. ; Валоданне Валоданне адлюстроўваецца пры дапамозе генітыва ''kā'' (у адпаведнай форме) ці паслялога ''ke pās'' і дзеяслова ''honā''. Магчымыя аб’екты валодання (назоўнікі) у хіндустані распадаюцца на дзве катэгорыі: у першую ўваходзяць асобы (такія, як члены сям’і) і часткі цела, у другую — большасць неадушаўлёных прадметаў і абстрактных паняццяў, жывёлы і некаторыя асобы (напрыклад, слугі). * Каб абазначыць валоданне аб’ектамі першай катэгорыі, ''kā'' ставіцца пасля «ўладальніка» і перад дапаўненнем. Напрыклад, ''Shiv kī tīn ā̃khẽ hain'' («У Шывы тры вокі»). Калі «ўладальнік» абазначаны асабовым займеннікам, валоданне граматычна перадаецца прыналежным займеннікам (у адпаведнай форме). Прыклад: ''Merī mātā he'' («У мяне ёсць маці»). * Для аб’ектаў другой катэгорыі ўжываецца састаўны паслялог ''ke pās''. Прыклад: ''Mohan ke pās ek bukkarī he'' («У Махана адна каза»). == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * ''Зограф Г. А.'' Хинди, урду и хиндустани (об употреблении терминов), «Краткие сообщения института востоковедения», 1956, т. 18. * ''Зограф Г. А.'' Хиндустани на рубеже XVIII—XIX вв., М., 1961. * {{кніга|аўтар = Зограф Г. А., Оранская Т. И. |частка = Хинди язык |загаловак = Языки мира: Новые индоарийские языки |месца = {{М.}} |выдавецтва = Academia |год = 2011 |старонкі = 47—105|isbn = 978-5-87444-394-8 }} * {{кніга|аўтар = Зограф Г. А., Мазурова Ю. В. |частка = Урду язык |загаловак = Языки мира: Новые индоарийские языки |месца = {{М.}} |выдавецтва = Academia |год = 2011 |старонкі = 131—139|isbn = 978-5-87444-394-8 }} * ''Шаматов А. Н.'' Классический дакхини. (Южный хиндустани XVII в.), М., 1974. * ''Harley, A. H.'' 1944. Colloquial Hindustani, Publisher: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., Ltd. * {{Кніга|аўтар = Masica, Colin.|загаловак = The Indo-Aryan Languages|месца = Cambridge|выдавецтва = Cambridge University Press|год = 1991|isbn = 978-0-521-29944-2}} * {{Кніга|аўтар = Ohala, Manjari.|загаловак = Hindi|выданне = International Phonetic Association, Handbook of the International Phonetic Association: a Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet|выдавецтва = Cambridge University Press|год = 1999|isbn = 978-0-521-63751-0}} * {{Кніга|аўтар = Schmidt, Ruth Laila.|загаловак = Urdu|адказны = Cardona, George; Jain, Dhanesh|выданне = The Indo-Aryan Languages|выдавецтва = Routledge|год = 2003|isbn = 978-0-415-77294-5}} * {{Кніга|аўтар = Shapiro, Michael C.|загаловак = Hindi|адказны = Cardona, George; Jain, Dhanesh|выданне = The Indo-Aryan Languages|выдавецтва = Routledge|год = 2003|isbn = 978-0-415-77294-5}} * {{Кніга |аўтар = Shapiro, M.C.| загаловак = A Primer of Modern Standard Hindi | спасылка = http://books.google.ru/books?id=vvuP8sD1wloC |выдавецтва = Motilal Banarsidass |серыя = Language and Linguistics Series |год = 1989}} * {{Кніга|аўтар = Snell, Rupert; Weightman, Simon.|загаловак = Teach Yourself Hindi|выданне = 2003 ed|выдавецтва = McGraw-Hill|год = 1989|isbn = 978-0-07-142012-9}} == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article119107.html «Хиндустани»] в Большой советской энциклопедии {{ref-ru}} * [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le4/le4-5351.htm «Хиндустани»] в Литературной Энциклопедии {{ref-ru}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/266468/Hindustani-language Hindustani language] // Encyclopædia Britannica {{ref-en}} {{Індаарыйскія мовы}} [[Катэгорыя:Індаарыйскія мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Індыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] d8mecwhqihanvdy0px9gpsy5n1lgoup Хведар Ільяшэвіч 0 75244 5171897 5103035 2026-07-28T01:46:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171897 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ільяшэвіч}} {{Пісьменнік}} '''Хведар Ільяшэвіч''', або '''Ілляшэвіч''' ({{ДН|17|2|1910}}, {{МН|Вільня|у Вільнюсе|}} — {{ДС|7|11|1948}}, [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштэт]], [[Германія]]; Псеўданімы: ''Баец; М. Дальны; М. Д.; Святаслаў Залужны; Л. Іскра; Каласок; Лявон; Малады; Рабочы; Чырвоная кветка''; крыптанімы: ''І-ч''; ''Хв. І-ч; Х. І.''{{Sfn|Маракоў|2003}}) — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[крытык]], [[гісторык]], [[грамадскі дзеяч|грамадскі]] і культурны дзеяч. == Біяграфія == У сям’і бацькоў, апроч Хведара, быў старэйшы сын [[Мікалай Ільяшэвіч|Мікалай]] і дачка Ніна. У часе Першай сусветнай вайны сям’я была ў [[бежанства|бежанстве]]. Скончыў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], тамсама вучыўся і брат Мікола, потым выкладаў у гімназіі беларускую мову, літаратуру і гісторыю. Актыўна ўдзельнічаў у беларускім культурным жыцці, друкаваўся ў беларускіх часопісах. Як сябра [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], хадзіў па вёсках, распаўсюджваў ідэі беларускага руху, літаратуру. Па палітычных матывах двойчы арыштаваны польскімі ўладамі{{Sfn|Маракоў|2003}}. У 1927 годзе звольнены з гімназіі, зняволены ў [[Лукішская турма|Лукішскую турму]]. Пасля вызвалення з турмы зноў актыўны ў беларускай дзейнасці. Адначасова вучыўся на гістарычным факультэце [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], у 1936 годзе абараніў дысертацыю «[[Друкарня Мамонічаў|Друкарня дома Мамонічаў]] у Вільні (1575—1622)», атрымаў ступень [[Магістр|магістра філасофіі]]. Ажаніўся, з жонкай Надзеяй жыў у Вільні, дзе ў іх нарадзілася двое дзяцей. Не прыняў савецкай улады пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|далучэння Заходняй Беларусі да СССР]] у 1939 годзе, ведаючы лёс [[Алесь Салагуб|А. Салагуба]], [[Уладзімір Адамавіч Жылка|У. Жылкі]], [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], асабіста знаёмых і рэпрэсаваных пасля 1939 года [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]], [[Уладзімір Іванавіч Самойла|У. Самойлы]], [[Краўцоў Макар|М. Краўцова]], [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Н. Арсенневай]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Р. Шырмы]]. Сам не быў рэпрэсіраваны, да 1941 года працаваў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Потым з сям’ёй пераехаў і жыў у [[Тапаляны|Тапалянах]] каля [[Беласток]]а. Падчас вайны дзеяч [[Беларускі камітэт (Беласток)|Беларускага камітэта]], з вясны 1943 года старшыня [[Беларускі камітэт (Беласток)|Беларускага нацыянальнага аб’яднання]] ў Беластоку, адзін з арганізатараў беларускага школьніцтва на Беласточчыне. Рэдактар штотыднёвіка [[Новая дарога|«Новая дарога»]], тамсама публікаваліся яго артыкулы пра [[М. Забэйда-Суміцкі|М. Забэйду-Суміцкага]], Ф. Аляхновіча, У. Жылку і іншых беларускіх дзеячоў культуры. Падпісваў свае артыкулы псеўданімам ''М. Д.'' У кастрычніку 1943 года прыцягнуў да супрацоўніцтва з «Новай дарогай» [[Масей Сяднёў|Масея Сяднёва]], які прыбыў з Магілёўшчыны. Летам 1943 года ў Беластоку выкладаў на трохтыднёвых педагагічных курсах для беларускіх настаўнікаў. У ліпені 1944 года выехаў у [[Берлін]], сям’я заставалася ў Беластоку. Працаваў у рэдакцыі [[Раніца (1939)|«Раніцы»]]. Займаўся выдавецкай дзейнасцю. Уваходзіў у кіраўніцтва падпольнай [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], быў сябрам замежнага сектара ЦК БНП{{Sfn|Ёрш|1998}}. Удзельнічаў у [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]]. Жонку, Надзею Ільяшэвіч, якая аказалася на тэрыторыі Польшчы занятай Чырвонай арміяй, некалькі разоў дапытвалі савецкія службы бяспекі. Пазней яна з дзецьмі пераехала ў [[Шчэцін]], дзе і цяпер жыве дачка Ільяшэвіча — Марыля Марліч. Пасля капітуляцыі Германіі жыў у англійскай зоне акупацыі ў лагеры для перамешчаных асоб у [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштэце]], настаўнічаў у [[Беларуская гімназія імя М. Багдановіча|мясцовай беларускай гімназіі]], апекаваў беларускіх [[Гісторыя скаўтынгу ў Беларусі|скаўтаў]]. У 1946 годзе ў Рэгенсбургу рэдагаваў часопіс «Шляхам жыцьця» (1946—1948), бюлетэнь «Апошнія весткі» (разам з [[Мікола Шыла|Міколам Шылам]]){{Sfn|Маракоў|2003}}. Пазней рэдагаваў і іншыя беларускія выданні. Загінуў у аўтакатастрофе ў лагеры ў Ватэнштэце. Пахаваны ў {{нп5|Галендорф (Зальцгітэр)|Галендорфе|de|Hallendorf (Salzgitter)}} паблізу [[Браўншвайг]]а. == Творчасць == Вершы друкаваліся ў [[Студэнцкая думка (1924)|«Студэнцкай думцы»]], [[Беларуская ніва (1925)|«Беларускай ніве»]], [[Крыніца (часопіс)|«Крыніцы»]]. Да 1939 года выдаў тры зборнікі паэзіі — «Веснапесьні» (1922), «Зорным шляхам» (1932) і «Захварбаваныя вершы» (1936), а таксама кнігу пра літаратурную творчасць [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]], шматлікія апавяданні, крытычныя артыкулы, рэцэнзіі і пераклады. Аўтар кніг «Навагоднія запросіны» (1946), «У Купальскую ноч» (1946), «Песні выгнання» (1947), «Апавяданні» (1948). У 1981 годзе выйшла кніга «Недапетая песня. Жыццё і творчая спадчына Хведара Ільяшэвіча»{{Sfn|Юрэвіч|2012}}. У 2000 годзе, дзякуючы [[Міхась Казлоўскі|Міхасю Казлоўскаму]], выйшаў збронік выбраных твораў. У 2021 годзе ў выдавецтве «Кнігазбор» у серыі «Спадчына: агледзіны» выйшаў зборнік выбраных твораў, таксама ў зборніку апублікаваны ўспаміны блізкіх пра Ільяшэвіча, яго перапіска з [[Юрка Віцьбіч|Юркам Віцьбічам]] і [[Вольга Таполя|Вольгай Таполяй]]. У 1944 годзе ў Беластоку планаваў выдаць некалькі кніг лепшых твораў беларускай літаратуры ў серыі «Беларуская народная бібліятэчка», а таксама беларускіх перакладаў сусветнай класікі ў серыі «Бібліятэка перакладу». Выдаў у 1944 годзе ў Берліне 7 кніжак серыі «Народная бібліятэчка» (6 з іх на газетнай паперы) — Юркі Віцьбіча «Нацыянальныя сьвятыні» і «Вяліскія паўстанцы», [[Уладзімір Глыбінны|Уладзіміра Глыбіннага]] «Смаленшчына — адвечная беларуская зямля», [[Арцём Музыка|Арцёма Музыкі]] «Прыгоды Панаса і Тараса», [[Лявон Радзіміч|Лявона Радзіміча]] (апавяданні «Адам і Ева», «Чабор»), [[Мікола Шчаглоў|Міколы Шчаглова]] «Беларуская музычная культура», зборнік «Дудар» (апавяданні [[В. Ластоўскі|В. Ластоўскага]], [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкага]], [[А. Савіцкая|А. Савіцкай]], Ядвігіна Ш., [[А. Падгорны|А. Падгорнага]], [[С. Палескі|С. Палескага]]). == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|частка=|загаловак=Веснапесьні|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1929|том=|старонкі=|старонак=71|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|частка=|загаловак=Зорным шляхам|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1932|том=|старонкі=|старонак=64|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=На турэмнай глебе. (Верш)|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511|мова=|выданне=[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]|тып=месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі|год=1927, верасень—кастрычнік|том=|нумар=6|старонкі=42}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Гмахі плывуць у блакітныя змрокі. (Верш).|спасылка=https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2799/235690-1932-10.pdf?sequence=23&isAllowed=y|мова=|выданне=[[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]]|тып=месячная часопісь беларускай моладзі|год=кастрычнік 1932|том=|нумар=10 (45)|старонкі=9, 10}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-8.pdf?sequence=8&isAllowed=y|мова=|выданне=[[Родны край (1933)|Родны край]]|год=1933, 8 красавіка|том=|нумар=8|старонкі=2—5}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-9.pdf?sequence=9&isAllowed=y|мова=|выданне=Родны край|год=1933, 29 красавіка|том=|нумар=9|старонкі=2—5}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-10.pdf?sequence=10&isAllowed=y|мова=|выданне=Родны край|год=1933, 13 траўня|том=|нумар=10|старонкі=2—5}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-11.pdf?sequence=11&isAllowed=y|мова=|выданне=Родны край|год=1933, 27 траўня|том=|нумар=11|старонкі=2—5}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-13.pdf?sequence=13&isAllowed=y|мова=|выданне=Родны край|год=1933, 24 чэрвеня|том=|нумар=13|старонкі=3—6}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі). Жыцьцё і літаратурная творчасьць.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2523/234780-1933-14.pdf?sequence=14&isAllowed=y|мова=|выданне=Родны край|год=1933, 8 ліпеня|том=|нумар=14|старонкі=3—6}} * {{Кніга|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|частка=|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі): Жыцьцё і літаратурная творчасьць|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=[[Таварыства беларускай асветы|Таварыства беларускай асьветы]]|год=1933|том=|старонкі=|старонак=37|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Артыкул|аўтар=Хведар Ільляшэвіч.|загаловак=«Казка», «Яшчэ аб восені», «Я ізноў» (вершы)|спасылка=http://digital.nlb.by/files/original/0df7b7dc9f1a55e10a34d91a1a724fce.pdf|мова=|выданне=[[Маладая Беларусь (1936)|Маладая Беларусь]]|тып=часопіс|год=1936|том=|нумар=1|старонкі=23, 24—|archive-date=2 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002193746/http://digital.nlb.by/files/original/0df7b7dc9f1a55e10a34d91a1a724fce.pdf}} * {{Артыкул|аўтар=М. Дальны.|загаловак=«У вагоне» (апавяданьне)|спасылка=http://digital.nlb.by/files/original/0df7b7dc9f1a55e10a34d91a1a724fce.pdf|мова=|выданне=Маладая Беларусь|тып=часопіс|год=1936|том=|нумар=1|старонкі=25—29|archive-date=2 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002193746/http://digital.nlb.by/files/original/0df7b7dc9f1a55e10a34d91a1a724fce.pdf}} * {{Кніга|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|частка=|загаловак=Захварбаваныя вершы|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=Друк, вытворча-гандлёвы кааператыв|год=1936|том=|старонкі=|старонак=30|серыя=|isbn=|тыраж=}} * ''Хведар Ільяшэвіч''. Недапетая песня. Жыццё і творчая спадчына Хведара Ільяшэвіча. — [Б. м.,] 1982 (2 выд. — Ляймэн, 1987); * {{Кніга|аўтар=Хведар Ільяшэвіч.|частка=|загаловак=Творы: («Веснапесьні»; «Захварбаваныя вершы»; вершы 2-й паловы 1930-х; эміграцыйныя вершы; проза)|арыгінал=|спасылка=|адказны=Уклад. М. Казлоўскі; прадм. А. Ліс; маст. [[Анатоль Акулік|А. Акулік]]|выданне=|месца=Маладзечна|выдавецтва=Цэнтар грамадзкіх ініцыятываў|год=2000|том=|старонкі=|старонак=60|серыя=Паэзія Віленскага краю|isbn=|тыраж=299}} * ''Хведар Ільяшэвіч''. Выбранае / Уклад. Н. Гардзіенка, Ц. Чарнякевіч, Л. Юрэвіч. — Мінск: Кнігазбор, 2021. -- {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=[[Янка Багдановіч|Багдановіч Я.]]|частка=|загаловак=На жыццёвым шляху: успаміны|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/Janka_Bahdanovic/Na_zycciovym_slachu.html|адказны=Прадм. [[Арсень Ліс|А. Ліс]]|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1992|том=|старонкі=83, 140|старонак=142|серыя=|isbn=5-340-00716-2|тыраж=1800}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3||[[Аляксандр Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А.]]|481—482}} * {{Кніга|ref=Ёрш|год=1998|аўтар=[[Сяргей Ёрш|Ёрш С.]]|загаловак=Вяртаньне БНП: Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=6302|месца=Мн.|выдавецтва=Архіў Найноўшае Гісторыі}} * {{Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік|Ільяшэвіч Хведар|https://slounik.org/32060.html}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Ільяшэвіч Хведар}} — Т. 3. — С. 14. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19502.html Ільяшэвіч Хведар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331221718/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19502.html |date=31 сакавіка 2022 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1}} * ''Ліс А''. Паэзія Хведара Ільяшэвіча // ''Культура беларускага замежжа''. Кн. 2. — Мн., 1993; * ''Савік Л.'' Песню нясем мы адну // Пакліканыя. Літаратура беларускага замежжа. — Мн., 2001. * ''Сачанка Б.'' Беларуская эміграцыя. 2 выд. — Мн., 1991; * {{Артыкул|аўтар=[[Галіна Тварановіч|Тварановіч Г.]]|загаловак=Беластоцкія этапы жыццёвага і творчага шляху Масея Сяднёва.|спасылка=https://journals.umcs.pl/sb/article/view/3608/3221|мова=|выданне=[[Беларусазнаўчыя даследаванні]]|тып=|год=2016|том=|нумар=10|старонкі=153—168}} * {{Артыкул|аўтар=[[Сяргей Чыгрын|Чыгрын С.]]|загаловак=Пра што нагадаў стары здымак.|спасылка=https://novychas.by/hramadstva/pra-szto-nahadau-stary-zdymak|мова=|выданне=Новы час|тып=|год=16 красавіка 2017|том=|нумар=|старонкі=}} * {{Артыкул|аўтар=Чыгрын С.|загаловак=«Творы» Хведара Ільяшэвіча|спасылка=https://niva.bialystok.pl/issue/2000/39/art_04.htm|мова=|выданне=Ніва|тып=|год=2000|том=|нумар=39 (2315)|старонкі=|archive-date=26 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926152602/https://niva.bialystok.pl/issue/2000/39/art_04.htm}} * {{крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум|}} — С. 62, 76, 85, 514, 518, 599—600. == Спасылкі == * [https://www.racyja.com/kultura/zgadaem-redaktara-novaj-darogi/ Згадаем рэдактара «Новай дарогі» (фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930101004/https://www.racyja.com/kultura/zgadaem-redaktara-novaj-darogi/ |date=30 верасня 2020 }} // racyja.com {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ільяшэвіч Хведар}} [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] n7heekanzo0g98hg4z9fmrtph6vd0m5 Хартыя'97 0 77866 5171877 4739041 2026-07-27T23:19:07Z 5171877 wikitext text/x-wiki {{Сайт | імя = Хартыя'97 | лагатып = ЗНАК ХАРТЫЯ 97.svg | здымак экрана = | подпіс = | url = [https://charter97.org/ charter97.org] | слоган = | alexa = | камэрцыйны = не | тып = [[Сродкі масавай інфармацыі|Навінавы]] | рэгістрацыя = Няма | мовы = [[Беларуская мова|Беларуская]], [[Руская мова|руская]], [[Англійская мова|англійская]] | уладальнік = | аўтар = | пачатак працы = {{Дата пачатку|10|11|1997|1}} | прыбытак = | бягучы стан = дзейны }} '''Хартыя’97''' – беларуская грамадзянская ініцыятыва, якая была накіравана на [[Правы чалавека|праваабарончую]] дзейнасць і аб'яднанне палітычных сіл, апазіцыйных да палітыкі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Хартыя’97 была складзена па аналогіі з [[Хартыя 77|Хартыяй 77]] – дэкларацыяй, якая абвясціла прынцыпы пераадолення [[Таталітарызм|таталітарызму]] і аднаўлення [[Дэмакратыя|дэмакратыі]] ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. Хартыя’97 была абвешчаная [[10 лістапада]] [[1997]] года. Хартыя канстатавала парушэнні правоў чалавека ў Беларусі, разбурэнне нацыянальнай культуры. Яе аўтарамі і ініцыятарамі выступілі [[Журналіст|журналісты]] незалежных [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]], а яе тэкст быў апублікаваны ў вядучых няўрадавых [[Газета|газетах]] таго часу: «[[Имя]]», «[[Белорусская деловая газета]]», «[[Народная Воля|Народная воля]]», «[[Свабода (1990)|Свабода]]», «[[Свободные новости]]» і іншых. У арганізацыйны камітэт грамадскай ініцыятывы ў розны час уваходзілі [[Андрэй Саннікаў]], [[Аляксандр Мілінкевіч]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|Уладзімір Мацкевіч]], [[Віктар Івашкевіч]], [[Людміла Гразнова]], [[Пётр Марцаў]], [[Юрый Хашчавацкі]] і іншыя вядомыя дзеячы. Першымі пад тэкстам Хартыі’97 паставілі подпісы 100 вядомых у краіне [[Палітык|палітыкаў]], грамадскіх і культурных дзеячаў, [[Журналіст|журналістаў]]. Пазней дакумент падпісалі больш за 100 тысяч грамадзян Беларусі.<ref name="bsdp">{{Cite web |url=http://bsdp.org/?q=be/node/4255 |title=Віншуем Хартыю’97 з юбілеем! |access-date=13 красавіка 2011 |archive-date=11 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811184547/http://bsdp.org/?q=be/node/4255 |url-status=dead }}</ref> 24 студзеня 2018 года доступ да вэб-сайта ''chapter97.org'' быў заблакаваны па ўсёй краіне ў адпаведнасці з рашэннем [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]].<ref name=":0" /> Радавыя чытачы [[Вэб-партал|парталу]] з [[Беларусь|Беларусі]] вымушаны карыстацца спецыяльнымі праграмамі, проксі-серверамі і ўсялякага роду ананімімайзерамі. З замежных [[IP-адрас|IP-адрасоў]] доступ на сайт кампаніі вольны.<ref name=":0">{{cite web|first=Евгений|last=Жуков|url=https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82-%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F-97/a-42296689|title=В Беларуси заблокировали оппозиционный сайт "Хартия-97"|publisher=[[Deutsche Welle]]|date=2018-01-24|language=ru|accessdate=2021-06-15}}</ref> У жніўні 2022 года беларускія ўлады прызналі «Хартыю» [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|title=МВД Белоруссии признало экстремистским издание "Хартия'97"|url=https://www.interfax.ru/world/860029|work=[[Інтэрфакс]]|date=2022-08-31|accessdate=2022-09-17|language=ru}}</ref>. Раней у 2021–2022 гадах яе тэлеграм-канал, лагатып, сайт і старонкі ў сацыяльных сетках былі ўнесены ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>[https://www.sb.by/articles/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov-2020.html Республиканский список экстремистских материалов]</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.charter97.org Сайт Хартыі’97] * [https://twitter.com/charter_97 Твітэр Хартыі’97] * [https://vk.com/charter_97 Старонка ў сацыяльнай сетцы УКантакце] * [https://www.facebook.com/charter97.org Старонка ў сацыяльнай сетцы Facebook] * [http://t.me/charter97_org Telegram канал] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе]] [[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] f3b7pmulgf0ype74fvg7g87zdyo9002 Фантэнбло (палац) 0 79552 5171989 4844170 2026-07-28T08:14:36Z Ueschar 151377 арфаграфія 5171989 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|48|24|14|N|2|42|8|E|type:city(15942)_region:FR}} {{Аб'ект Сусветнай спадчыны |RusName = Палац і парк у Фантэнбло |Name = Palace and Park of Fontainebleau |Image = [[Выява:Chateau Fontainebleau.jpg|300px]] |imagecaption= |State Party = Францыя |Type = Культурны |Criteria = ii, vi |ID = 160 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/160 |Region = Еўропа і Паўночная Амерыка |Coordinates = |Year = 1981 |Session = 5 |Extension = |Danger = }} '''Палац Фантэнбло''' ({{lang-fr|Château de Fontainebleau}}) — палац эпохі [[Рэнесанс]]у ў французскім дэпартаменце [[Сена і Марна]], вакол якога з часам сфармаваўся горад Фантэнбло. Тут жылі многія кіраўнікі Францыі пачынаючы з Людовіка VII і заканчваючы Напалеонам III. Тры манархі нарадзіліся ў палацы - [[Філіп IV Прыгожы]], [[Генрых III Валуа]] і [[Людовік XIII]]. З 1981 года, палац і парк Фантэнбло ўвайшлі ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]] ў Францыі. == Двары == * Двор Белага каня * Фантанны двор * Авальны двор * Службовы двор або двор Генрыха IV == Сады == * Англійскі сад * Вялікі партэр * Сад Дыяны {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Выява:Fontainebleau West.jpg|center|300px]] | width="5%"| | width="29%"|[[Выява:Librairie du Chateau de Fontainebleau.jpg|center|150px]] | width="5%"| | [[Выява:Le Grand Escalier à Fer de Cheval.jpg|center|310px]] |- | align="center"|Заходні фасад | | align="center"|Каралеўская бібліятэка | | align="center"|Лесвіца-падкова |} == Спасылкі == {{Commonscat|Palace of Fontainebleau|Палац Фантэнбло}} * [https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en Сайт пра палац Фантэнбло] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103055824/https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en |date=3 студзеня 2019 }} {{ref-en}}, {{ref-fr}}, {{Ref-ru}}, {{Ref-zh}} * [http://www.amischateaufontainebleau.org/ Сайт сяброў і мецэнатаў палаца Фантэнбло] {{ref-fr}} * [https://www.flickr.com/search/?q=chateau%20de%20fontainebleau Фатаграфіі палаца] {{ref-fr}} {{Рэзідэнцыі французскіх каралёў}} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палацы Францыі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі Напалеона]] khxedncky6m849yyu8ekhuscf6ams62 5171990 5171989 2026-07-28T08:15:24Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5171990 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|48|24|14|N|2|42|8|E|type:city(15942)_region:FR}} {{Аб'ект Сусветнай спадчыны |RusName = Палац і парк у Фантэнбло |Name = Palace and Park of Fontainebleau |Image = [[Выява:Chateau Fontainebleau.jpg|300px]] |imagecaption= |State Party = Францыя |Type = Культурны |Criteria = ii, vi |ID = 160 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/160 |Region = Еўропа і Паўночная Амерыка |Coordinates = |Year = 1981 |Session = 5 |Extension = |Danger = }} '''Палац Фантэнбло''' ({{lang-fr|Château de Fontainebleau}}) — палац эпохі [[Рэнесанс]]у ў французскім дэпартаменце [[Сена і Марна]], вакол якога з часам сфармаваўся горад Фантэнбло. Тут жылі многія кіраўнікі Францыі пачынаючы з [[Людовіка VII]] і заканчваючы [[Напалеон III|Напалеонам III]]. Тры манархі нарадзіліся ў палацы - [[Філіп IV Прыгожы]], [[Генрых III Валуа]] і [[Людовік XIII]]. З 1981 года, палац і парк Фантэнбло ўвайшлі ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]] ў Францыі. == Двары == * Двор Белага каня * Фантанны двор * Авальны двор * Службовы двор або двор Генрыха IV == Сады == * Англійскі сад * Вялікі партэр * Сад Дыяны {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Выява:Fontainebleau West.jpg|center|300px]] | width="5%"| | width="29%"|[[Выява:Librairie du Chateau de Fontainebleau.jpg|center|150px]] | width="5%"| | [[Выява:Le Grand Escalier à Fer de Cheval.jpg|center|310px]] |- | align="center"|Заходні фасад | | align="center"|Каралеўская бібліятэка | | align="center"|Лесвіца-падкова |} == Спасылкі == {{Commonscat|Palace of Fontainebleau|Палац Фантэнбло}} * [https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en Сайт пра палац Фантэнбло] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103055824/https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en |date=3 студзеня 2019 }} {{ref-en}}, {{ref-fr}}, {{Ref-ru}}, {{Ref-zh}} * [http://www.amischateaufontainebleau.org/ Сайт сяброў і мецэнатаў палаца Фантэнбло] {{ref-fr}} * [https://www.flickr.com/search/?q=chateau%20de%20fontainebleau Фатаграфіі палаца] {{ref-fr}} {{Рэзідэнцыі французскіх каралёў}} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палацы Францыі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі Напалеона]] 4og9mpj733u9a87nkyrs1cwyffzegwx 5171993 5171990 2026-07-28T08:16:02Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5171993 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|48|24|14|N|2|42|8|E|type:city(15942)_region:FR}} {{Аб'ект Сусветнай спадчыны |RusName = Палац і парк у Фантэнбло |Name = Palace and Park of Fontainebleau |Image = [[Выява:Chateau Fontainebleau.jpg|300px]] |imagecaption= |State Party = Францыя |Type = Культурны |Criteria = ii, vi |ID = 160 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/160 |Region = Еўропа і Паўночная Амерыка |Coordinates = |Year = 1981 |Session = 5 |Extension = |Danger = }} '''Палац Фантэнбло''' ({{lang-fr|Château de Fontainebleau}}) — палац эпохі [[Рэнесанс]]у ў французскім дэпартаменце [[Сена і Марна]], вакол якога з часам сфармаваўся горад Фантэнбло. Тут жылі многія кіраўнікі Францыі пачынаючы з [[Людовік VII Малады|Людовіка VII]] і заканчваючы [[Напалеон III|Напалеонам III]]. Тры манархі нарадзіліся ў палацы - [[Філіп IV Прыгожы]], [[Генрых III Валуа]] і [[Людовік XIII]]. З 1981 года, палац і парк Фантэнбло ўвайшлі ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]] ў Францыі. == Двары == * Двор Белага каня * Фантанны двор * Авальны двор * Службовы двор або двор Генрыха IV == Сады == * Англійскі сад * Вялікі партэр * Сад Дыяны {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Выява:Fontainebleau West.jpg|center|300px]] | width="5%"| | width="29%"|[[Выява:Librairie du Chateau de Fontainebleau.jpg|center|150px]] | width="5%"| | [[Выява:Le Grand Escalier à Fer de Cheval.jpg|center|310px]] |- | align="center"|Заходні фасад | | align="center"|Каралеўская бібліятэка | | align="center"|Лесвіца-падкова |} == Спасылкі == {{Commonscat|Palace of Fontainebleau|Палац Фантэнбло}} * [https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en Сайт пра палац Фантэнбло] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103055824/https://www.chateaudefontainebleau.fr/spip.php?page=sommaire&lang=en |date=3 студзеня 2019 }} {{ref-en}}, {{ref-fr}}, {{Ref-ru}}, {{Ref-zh}} * [http://www.amischateaufontainebleau.org/ Сайт сяброў і мецэнатаў палаца Фантэнбло] {{ref-fr}} * [https://www.flickr.com/search/?q=chateau%20de%20fontainebleau Фатаграфіі палаца] {{ref-fr}} {{Рэзідэнцыі французскіх каралёў}} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палацы Францыі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі Напалеона]] 440b3n0sp10a92q87tkaep2yhycq902 Дудка беларуская 0 80860 5171840 4997140 2026-07-27T17:36:46Z Нявідны 166654 5171840 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = |Назва-арыгінал = |Выява = Dudka biełaruskaja — Vokladka.jpg |Памер = |Подпіс выявы = Вокладка кракаўскага выдання |Жанр = |Аўтар = [[Францішак Багушэвіч]] |Мова арыгіналу = |Напісаны = |Публікацыя = [[1891]] |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Дудка беларуская»''' (у арыгінале «Дудка бяларуская», [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацін.]]: ''Dudka białaruskaja'') — паэтычны зборнік [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], выдадзены (пад псеўданімам ''Мацей Бурачок'') восенню 1891 года ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Прадмова Францішка Багушэвіча да зборніка «Дудка беларуская» стала своеасаблівым маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі. — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 383.</ref>. == Гісторыя выдання == 4 лютага 1890 г. [[Францішак Багушэвіч]] пасылае свайму даўняму сябру [[Ян Карловіч|Яну Карловічу]] свой праграмны верш «Мая Дудка»<ref>''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты. — Мінск : Маст. літ., 1991. — С. 295.</ref>. У сваім лісце ад 23 жніўня (4 верасня) 1891 г. да Яна Карловіча Францішак Багушэвіч называе свой зборнік вершаў не як «Дудка беларуская», а «Жалейка», і паведамляе, што карэктура зборніка пакуль вельмі няўдалая і мае процьму памылак<ref>''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты. — Мінск : Маст. літ., 1991. — С. 218, 296.</ref>. Восенню 1891 г. у [[Кракаў|Кракаве]] пры дапамозе свайго даўняга сябра — [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] — у прыватным выдавецтве Уладзіслава Анчыца быў надрукаваны зборнік вершаў Францішка Багушэвіча пад назвай «Дудка беларуская» пад псеўданімам ''Мацей Бурачок'' і накладам 3000 экземпляраў<ref>''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты. — Мінск : Маст. літ., 1991. — С. 296.</ref>. Зборнік пранік кантрабандным шляхам у межы Расійскай Імперыі. У тым жа выдавецтве ў [[Кракаў|Кракаве]] ў 1892 г. была выдадзена навела Францішка Багушэвіча «Тралялёначка»<ref>''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты. — Мінск : Маст. літ., 1991. — С. 296.</ref>. == Значэнне ў беларускай літаратуры == «Дудка беларуская» — вяршыня развіцця беларускай літаратуры ХІХ ст. Яе выхад у свет быў нечаканы, як выбух, быў менавіта мастацкім першаадкрыццём беларускага працоўнага мужыка, народа, бо ў парэформенны час, у канцы ХІХ ст., ніхто ўжо не памятаў пра [[Паўлюк Багрым|Паўлюка Багрыма]], не быў шырока вядомы і [[Ян Баршчэўскі]]. == Кампазіцыя кнігі == === Прадмова === Зборнік «Дудка беларуская» адкрываецца «Прадмовай», якая па сваім патрыятычным пафасе нагадвае агітацыйна-публіцыстычныя артыкулы [[К. Каліноўскі|К. Каліноўскага]] ў паўстанцкай газеце «[[Мужыцкая праўда]]». У яе аснове праблема гістарычнага лёсу беларускага народа, развіцця яго мовы і культуры. На Багушэвічаву думку, сапраўдным носьбітам нацыянальнага пачатку з’яўляецца працоўная, сялянская маса — [[народ]], аб’яднаны не толькі духоўнай супольнасцю, як сцвярджалі прыхільнікі рамантычнай самабытнасці, але і адзінствам нацыянальна-вызваленчых мэтаў. У «Прадмове» Францішак Багушэвіч настойліва пераконвае свайго адрасата (нaрод), што яны — беларусы, што іх радзіма — [[Беларусь]], каб заўсёды і перад усімі кожны годна нёс прыналежнасць да яе, каб адчуваў сябе сынам свайго народа. Імкненне давесці чытачам, што яны менавіта [[беларусы]], што так павінны сябе адчуваць і называць, падкрэсліваецца назваю зборніка. У назве ёсць слова «беларускі», якое займае інверсійнае становішча да назоўніка, чым падкрэсліваецца яго значнасць. Пісьменнік звяртаецца да сваіх сучаснікаў, а праз стагоддзі і да беларусаў з заклікам-маленнем: ''«Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!»''. === Вершы === Зборнік складаецца з 16 вершаў («Мая дудка», «Дурны мужык, як варона», «Як праўды шукаюць», «У судзе», «Воўк і авечка», «Мая хата», «Праўда», «Здарэнне», «Думка», «З кірмашу», «Хрэсьбіны Мацюка», «Бог не роўна дзеле», «Хцівец і скарб на святога Яна», «Гдзе чорт не можа, там бабу пашле», «У астрозе», «Быў у чыстцы!») і паэмы «[[Кепска будзе!]]». Зборнік «Дудка беларуская» шмат у чым увогуле судовая [[адысея]] беларускага парэформеннага мужыка. Прычым народныя ўяўленні аб справядлівым судзе кантрастуюць у ёй з паказам царскага суда, які быў шырмай, што прыкрывала рэальнае бяспраўе народных нізоў. Тэма крытыкі царскага суда становіцца вядучай у зборніку. Паэт свядома адыходзіць ад фальклорнага [[алегарызм]]у, усё больш шырока выкарыстоўваючы рэалістычныя сродкі адлюстравання рэчаіснасці. Найбольш пашыранай формай грамадзянскай лірыкі Багушэвіча становіцца маналог, верш-роздум, поўны горычы і трагізму. У іх аснове кантрастуе супастаўленне багатых і бедных, паказ сацыяльных бар’ераў, якія падзяляюць грамадства на варожыя класы і якія непазбежна вядуць да заняпаду і маральнай дэградацыі. Гэты агульнагуманістычны [[матыў]] надзвычай ярка выяўлены ў вершы «Бог не роўна дзеле». == Стылістыка == Устаноўка на вуснае бытаванне твораў Багушэвіча, іх сувязь з ананімнымі народнымі «гутаркамі», вершаванымі апавяданнямі і [[быліца]]мі прыкметная ў характары вобразнага ўвасаблення, паэтычных сродкаў, манеры развіцця сюжэта. Характэрны ў гэтых адносінах праграмны для ўсяго зборніка «Дудка беларуская» верш «Дурны мужык, як варона». Творы, знешне простыя і непрэцэнтыёзныя па форме, характарызуюцца выключнай жыццёвай пераканаўчасцю, рэалістычнай глыбінёй і дзейснасцю. Нягледзячы на выразную сувязь з традыцыямі вуснай [[паэзія|паэзіі]], Францішак Багушэвіч паспяхова пераадольвае аднабаковасць фальклорнай тыпізацыі, імкнецца да індывідуалізацыі мастацкага вобраза. Такім чынам, у зборніку «Дудка беларуская» ў цэлым пераважае аспект сацыяльна-бытавога паказу жыцця, асноўным жа ў яго ідэйным гучанні было асуджэнне сацыяльнай няроўнасці і парадкаў, якія зрабілі мужыка бяспраўным. Гэта зборнік выключна сацыяльны, і адзінкавымі вершамі выходзіць ён з тэм сацыяльна-бытавых (вершамі «Мая хата», «Хрэсьбіны Мацюка» — у патрыятычную тэматыку, вершам «Праўда» — у сацыяльна-філасофскую, «З кірмашу» — у любоўную). Чарговай задачай мастака было, такім чынам, пераадоленне толькі сацыяльна-бытавога аспекту паказу жыцця, на якое менавіта і арыентаваўся Францішак Багушэвіч. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Багушэвіч, Ф.'' Творы: Вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты / Ф. Багушэвіч ; Уклад., прадм. [[Язэп Язэпавіч Янушкевіч|Я. Янушкевіча]] ; камент. [[Уладзімір Ільіч Содаль|У. Содаля]], Я. Янушкевіча ; маст. Г. Хінка-Янушкевіч. — Мінск : Маст. літ., 1991. — 309 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — 582 с. * Беларуская літаратура: дапам. для абітурыентаў і выпускнікоў школ, гімназій, ліцэяў / Г. Гарадко і інш. — Мінск, 2005. — С. 79—84. * ''Лойка, А.'' Гісторыя беларускай літаратуры. Дакастрычніцкі перыяд: У 2 ч. — Мінск, 1989. — Ч. 1. — С. 256—262. * Беларуская літаратура ХІХ ст. Хрэстаматыя / уклад. А. Лойка, В. Рагойша. — Мінск, 1988. — С. 250—283. * ''Луцкевіч, А.'' Жыццё і творчасць Фр. Багушэвіча ва ўспамінах ягоных сучаснікаў / А. Луцкевіч // Спадчына. — 2001. — № 1—2. — С. 35—64. * ''Мальдзіс, А.'' У пошуках багушэвічаўскай шкатулкі / А. Мальдзіс // Падарожжа ў XIX ст. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навук.-папул. нарысы. — Мінск, 1969. — С. 168—173. [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] [[Катэгорыя:Кнігі 1891 года]] [[Катэгорыя:Зборнікі вершаў]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Творы Францішка Багушэвіча]] bt52rflus31wx1xrl83g1wghz3laejz Хойвік 0 81614 5171912 4769670 2026-07-28T03:53:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171912 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Хойвік |арыгінальная назва = Hoyvík, Højvig |падначаленне = |краіна = Данія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 62|lat_min = 1|lat_sec = 32 |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 45|lon_sec = 32 |CoordAddon = type:city(3273)_region:FO |CoordScale = |памер карты краіны = 0 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Фарэрскія астравы |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 3467 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = 0 |DST = 1 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = FO-188 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hoyvík |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хойвік''' ({{lang-fo|Hoyvík}}, [{{IPA|ˈhɔivʊɪk}}]; {{lang-da|Højvig}}) — трэці па велічыні [[горад]] на [[Фарэрскія астравы|Фарэрскіх астравах]] — аўтаномнага рэгіёна [[Данія|Каралеўства Даніі]], знаходзіцца на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы [[востраў Стрэймой|вострава Стрэймой]], паўночны прыгарад [[Торсхаўн]]а. Насельніцтва на 1 студзеня 2009 года — 3467 жыхароў<ref>{{Cite web |url=http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/Hagtalsgrunnur/ibugvav_val/FOLKBYGDAR |title=Hagstova Føroya |access-date=23 чэрвеня 2011 |archive-date=26 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226025549/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Hagstova_Foroya/Hagtalsgrunnur/ibugvav_val/FOLKBYGDAR |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва Хойвіка павялічваецца і ён паступова становіцца часткай сталіцы Фарэрскіх астравоў — Торсхаўна. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фарэрскіх астравоў]] [[Катэгорыя:Стрэймай‏]] nguzgoycxws5t1x6vpfpx9aez4lsxin Хонькавічы 0 83001 5171927 4590171 2026-07-28T04:31:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171927 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Хонькавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Honkavichi.JPG |подпіс = Вясковая вуліца |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 59 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет2 = Каменскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 166<ref name="ФП">[http://foto-planeta.com/np/56289/honkovichi.html Хоньковичи]</ref> |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 56 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +1 |тэлефонны код = +375 2242 |паштовы індэкс = 213216 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chońkavičy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045885 }} '''Хо́нькавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chońkavičy}}, {{lang-ru|Хоньковичи}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каменскі сельсавет (Чавускі раён)|Каменскага сельсавета]]. == Геаграфія == У вёсцы працякае рака [[Бася]]. У населеным пункце знаходзіцца аграсядзіба «Усадьба Хлиманкова». == Гісторыя == У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] хутар Хонькавічы Гладкаўскай воласці Чавускага павета [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Перад [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайной]] у вёсцы жыло 430 чалавек у 128 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4947 Хоньковичи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306022532/http://db.narb.by/search/4947 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 102 двароў, забіта 5 жыхароў<ref name="Бер"/>. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Макрадскі сельсавет|Макрадскага сельсавета]], да 16 мая 1960 года — у склад [[Варварынскі сельсавет|Варварынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>, да 25 снежня 1964 года — у склад [[Сухарэўскі сельсавет|Сухарэўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у склад [[Цемравіцкі сельсавет|Цемравіцкага сельсавета]], да 20 лістапада 2013 года — у склад [[Сласцёнаўскі сельсавет|Сласцёнаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Chońkavičy}} * [http://foto-planeta.com/np/56289/honkovichi.html Фатаграфіі] {{Каменскі сельсавет (Чавускі раён)}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] tulm79g9ev9s54q8tl1y5wc145amyuf Хуліа Картасар 0 83372 5172006 4719714 2026-07-28T08:32:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172006 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Хуліа Карта́сар'''<ref name=pr>Паводле БЭ ў 18 тамах (Т.8., Мн., 1999, С. 104) напісанне імя і прозвішча '''Хуліо Картасар''', са зменамі ў правапісе (БП-2008) слушнае напісанне імя '''Хуліа'''.</ref> ({{lang-es|Julio Florencio Cortázar Scott}}; {{ДН|26|8|1914}}, [[Брусель]] — {{ДС|12|2|1984}}, [[Парыж]]) — аргенцінскі пісьменнік. == Бібліяграфія == * ''Presencia'' ([[1938]]). * ''La otra orilla'' ([[1945]]). * ''Los Reyes'' ([[1949]]). * ''Bestiario'' ([[1951]]). * ''Final de Juego'' ([[1956]]). * ''Las armas secretas'' ([[1959]]). * ''Los premios'' ([[1960]]). * ''Historias de cronopios y de famas''([[1962]]). * ''Rayuela'' ([[1963]]). * ''Todos los fuegos el fuego'' ([[1966]]). * ''La vuelta al día en ochenta mundos'' ([[1967]]). * ''El perseguidor y otros cuentos'' ([[1967]]). * ''La vuelta al día en 80 mundos'' ([[1967]]). * ''Buenos Aires, Buenos Aires'' ([[1967]]). * ''62/modelo para armar'' ([[1968]]). * ''Último round'' ([[1969]]). * ''Casa tomada'' ([[1969]]). * ''Último round'' ([[1969]]). * ''Relatos'' ([[1970]]). * ''Viaje alrededor de una mesa'' ([[1970]]). * ''La isla a mediodía y otros relatos'' ([[1971]]). * ''Pameos y meopas'' ([[1971]]). * ''Prosa del observatorio'' ([[1972]]). * ''Libro de Manuel'' ([[1973]]). * ''La casilla de los Morelli'' ([[1973]]). * ''Octaedro'' ([[1974]]). * ''Fantomás contra los vampiros multinacionales'' ([[1975]]). * ''Estrictamente no profesional'' ([[1976]]). * ''Alguien que anda por ahí'' ([[1977]]). * ''Territorios'' ([[1978]]). * ''Un tal Lucas'' ([[1979]]). * ''Queremos tanto a Glenda'' ([[1980]]). * ''Deshoras'' ([[1982]]). * ''Los autonautas de la cosmopista'' ([[1982]]). * ''Nicaragua tan violentamente dulce'' ([[1983]]). * ''Silvalandia'' ([[1984]]). * ''Salvo el crepúsculo'' ([[1985]]). * ''Divertimento'' ([[1986]]). * ''El examen'' ([[1986]]). * ''Diario de Andrés Fava'' ([[1995]]). * ''Adiós Robinson'' ([[1995]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=15452 Нехта Лукас і яго засмучэньні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221117163126/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=15452 |date=17 лістапада 2022 }} * [https://kamunikat.org/drukavac_staronku.html&refid=20136 Скрадзены дом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221117163127/https://kamunikat.org/drukavac_staronku.html%26refid%3D20136 |date=17 лістапада 2022 }} * [https://litrazh.org/article/dzyonnik-andresa-favy Дзёньнік Андрэса Фавы] {{DEFAULTSORT:Картасар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Аргенціны]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] {{Бібліяінфармацыя}} cfynjvu63a0iz72bi8sayn22mwpmkzh Ігар Сяргеевіч Іваноў 0 93389 5171918 4865561 2026-07-28T04:01:23Z StarDeg 16311 5171918 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Іваноў}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Ігар Сяргеевіч Іваноў | выява = Igor Ivanov 2014.jpg |подпіс = 2014 | шырыня = 250px | тытул = [[Міністэрства замежных спраў Расіі|Міністр замежных спраў Расійскай Федэрацыі]] | парадак = 3 | перыядпачатак = [[11 верасня]] [[1998]] | перыядканец = [[9 сакавіка]] [[2004]] | папярэднік = [[Яўген Максімавіч Прымакоў]] | пераемнік = [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]] | прэм'ер = [[Яўген Максімавіч Прымакоў]] <br /> [[Сяргей Вадзімавіч Сцяпашын]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] <br />[[Міхаіл Міхайлавіч Касьянаў]] | сцяг = Flag of Russia.svg | сцяг2 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = |тытул_2 = [[Савет Бяспекі Расійскай Федэрацыі|Сакратар Савета Бяспекі Расійскай Федэрацыі]] | парадак_2 = 11 | сцяг_2 = Emblem Security Council of Russia.svg|30px | перыядпачатак_2 = [[9 сакавіка]] [[2004]] | перыядканец_2 = [[17 ліпеня]] [[2007]] | папярэднік_2 = [[Уладзімір Барысавіч Рушайла]] | пераемнік_2 = [[Валянцін Аляксеевіч Собалеў]] (в.а.) <br /> [[Мікалай Платонавіч Патрушаў]] | прэзідэнт_2 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] | пахаваны = | пахавана = | бацька = | маці = | муж = | мужа = | дзеці = | прэзідэнт = [[Барыс Мікалаевіч Ельцын]] (да 1999 года) <br />[[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] | партыя = | узнагароды = | вікісховішча = Igor Sergeyevich Ivanov }} '''Ігар Сяргеевіч Іваноў''' ({{lang-ru|Игорь Сергеевич Иванов}}; {{ДН|23|9|1945}}, {{МН|Масква||}}) — расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, былы міністр замежных спраў і сакратар Савета Бяспекі Расіі. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол (1989). З сярэдзіны 2007 года адышоў ад палітычнай дзейнасці і заняўся камерцыйнай, выкладчыцкай і навуковай дзейнасцю. Член і старшыня Камітэта па стратэгіі і інвестыцыях Савета дырэктараў [[Лукойл|ААТ «ЛУКОЙЛ»]]. Таксама член няўрадавых арганізацый і клубаў, у прыватнасці Еўрапейскага савета па талерантнасці і ўзаемапавазе, Назіральнага савета Міжнароднага Люксембургскага форуму па прадухіленні ядзернай катастрофы. {{Зноскі}} {{start box}} {{succession box|before=[[Сяргей Калістратавіч Раманоўскі]]|after=[[Віктар Георгіевіч Камплектаў]]|years= [[25 снежня]] [[1991]] — [[5 ліпеня]] [[1994]]|title=[[Выява:MID emblem.png|60 px]]<br />[[Спіс паслоў Расіі і СССР у Іспаніі|Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Расійскай Федэрацыі ў Каралеўстве Іспанія]]}} {{succession box|before=[[Яўген Максімавіч Прымакоў]]|after=[[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]]|years=[[30 верасня]] [[1998]] — [[24 лютага]] [[2004]] |title=[[Міністэрства замежных спраў Расіі|Міністр замежных спраў Расіі]]<br/> [[Выява:Flag of Russia.svg|border|80px]]}} {{succession box|before=[[Уладзімір Барысавіч Рушайла]]|title=[[Савет бяспекі РФ|Сакратар Савета Бяспекі Расіі]]|after=[[Валянцін Аляксеевіч Собалеў]]<br />(в.а.)|years=[[2004]] — [[2007]]}} {{end box}} {{Міністры замежных спраў Расійскай Федэрацыі}} {{Сакратары СБ РФ}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Ігар Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Сакратары Савета бяспекі Расіі]] [[Катэгорыя:Паслы СССР у Іспаніі]] [[Катэгорыя:Паслы Расіі ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя імянной зброяй (Расія)]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём А. М. Гарчакова]] [[Катэгорыя:Прафесары МДІМА]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага сувораўскага ваеннага вучылішча]] ihcdqqmt5ebx3e7fh8x6fsw9r13zrvn 5171919 5171918 2026-07-28T04:01:59Z StarDeg 16311 5171919 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Іваноў}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Ігар Сяргеевіч Іваноў | выява = Igor Ivanov 2014.jpg |подпіс = 2014 | шырыня = 250px | тытул = [[Міністэрства замежных спраў Расіі|Міністр замежных спраў Расійскай Федэрацыі]] | парадак = 3 | перыядпачатак = [[11 верасня]] [[1998]] | перыядканец = [[9 сакавіка]] [[2004]] | папярэднік = [[Яўген Максімавіч Прымакоў]] | пераемнік = [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]] | прэм'ер = [[Яўген Максімавіч Прымакоў]] <br /> [[Сяргей Вадзімавіч Сцяпашын]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] <br />[[Міхаіл Міхайлавіч Касьянаў]] | сцяг = Flag of Russia.svg | сцяг2 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = |тытул_2 = [[Савет Бяспекі Расійскай Федэрацыі|Сакратар Савета Бяспекі Расійскай Федэрацыі]] | парадак_2 = 11 | сцяг_2 = Emblem Security Council of Russia.svg|30px | перыядпачатак_2 = [[9 сакавіка]] [[2004]] | перыядканец_2 = [[17 ліпеня]] [[2007]] | папярэднік_2 = [[Уладзімір Барысавіч Рушайла]] | пераемнік_2 = [[Валянцін Аляксеевіч Собалеў]] (в.а.) <br /> [[Мікалай Платонавіч Патрушаў]] | прэзідэнт_2 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] | пахаваны = | пахавана = | бацька = | маці = | муж = | мужа = | дзеці = | прэзідэнт = [[Барыс Мікалаевіч Ельцын]] (да 1999 года) <br />[[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] | партыя = | узнагароды = | вікісховішча = Igor Sergeyevich Ivanov }} '''Ігар Сяргеевіч Іваноў''' ({{lang-ru|Игорь Сергеевич Иванов}}; нар. {{ДН|23|9|1945}}, {{МН|Масква||}}) — расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, былы міністр замежных спраў і сакратар Савета Бяспекі Расіі. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол (1989). З сярэдзіны 2007 года адышоў ад палітычнай дзейнасці і заняўся камерцыйнай, выкладчыцкай і навуковай дзейнасцю. Член і старшыня Камітэта па стратэгіі і інвестыцыях Савета дырэктараў [[Лукойл|ААТ «ЛУКОЙЛ»]]. Таксама член няўрадавых арганізацый і клубаў, у прыватнасці Еўрапейскага савета па талерантнасці і ўзаемапавазе, Назіральнага савета Міжнароднага Люксембургскага форуму па прадухіленні ядзернай катастрофы. {{Зноскі}} {{start box}} {{succession box|before=[[Сяргей Калістратавіч Раманоўскі]]|after=[[Віктар Георгіевіч Камплектаў]]|years= [[25 снежня]] [[1991]] — [[5 ліпеня]] [[1994]]|title=[[Выява:MID emblem.png|60 px]]<br />[[Спіс паслоў Расіі і СССР у Іспаніі|Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Расійскай Федэрацыі ў Каралеўстве Іспанія]]}} {{succession box|before=[[Яўген Максімавіч Прымакоў]]|after=[[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]]|years=[[30 верасня]] [[1998]] — [[24 лютага]] [[2004]] |title=[[Міністэрства замежных спраў Расіі|Міністр замежных спраў Расіі]]<br/> [[Выява:Flag of Russia.svg|border|80px]]}} {{succession box|before=[[Уладзімір Барысавіч Рушайла]]|title=[[Савет бяспекі РФ|Сакратар Савета Бяспекі Расіі]]|after=[[Валянцін Аляксеевіч Собалеў]]<br />(в.а.)|years=[[2004]] — [[2007]]}} {{end box}} {{Міністры замежных спраў Расійскай Федэрацыі}} {{Сакратары СБ РФ}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Ігар Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Сакратары Савета бяспекі Расіі]] [[Катэгорыя:Паслы СССР у Іспаніі]] [[Катэгорыя:Паслы Расіі ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя імянной зброяй (Расія)]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём А. М. Гарчакова]] [[Катэгорыя:Прафесары МДІМА]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага сувораўскага ваеннага вучылішча]] o02uwhg5eahq0dp0s9g1latlzoghqbw Хайда-Гуаі 0 93540 5171852 4580592 2026-07-27T19:03:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171852 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Хайда-Гуаі |Нацыянальная назва = en/Haida Gwaii |Карта = Queen Charlotte Islands Map.png |Краіна = Канада |Рэгіён = Брытанская Калумбія |Акваторыя = Ціхі акіян |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 00 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 132 |lon_min = 00 |lon_sec = |CoordScale = |Плошча = 10180 |Найвышэйшы пункт = 1164 |Насельніцтва = 4761 |Год перапісу = 2008 |Выява = |Подпіс выявы = |Катэгорыя на Вікісховішчы = Haida Gwaii }} '''Хайда-Гуаі''', да 2010 года — '''Астравы Каралевы Шарлоты''' — (мове індзейцаў [[хайда]]: ''Хайда-Гуаі'', ''Haida Gwaii''; на {{lang-en|Queen Charlotte Islands}}) «астравы людзей», з 2010 года афіцыйнае найменне архіпелага ў межах Брытанскай Калумбіі<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0006607 Canadian Encyclopedia. Haida Gwaii] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100203065554/http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0006607 |date=3 лютага 2010 }}</ref>) — [[архіпелаг]] ля паўночна-заходняга ўзбярэжжа канадскай [[Брытанская Калумбія|правінцыі Брытанская Калумбія]], які складаецца з двух галоўных астравоў [[востраў Грэй|Грэй]] на поўначы і [[востраў Морсбі|Морсбі]] на поўдні, выспаў Луіз, Лайел, Канг, а таксама прыкладна 150 невялікіх астравоў. Агульная плошча архіпелага 10180 км². Архіпелаг аддзяляецца ад мацерыка [[праліў Хекатэ|пралівам Хекатэ]]. [[Востраў Ванкувер]] знаходзіцца на поўдзень ад архіпелага, аддзелены [[Заліў Каралевы Шарлоты|залівам Каралевы Шарлоты]], амерыканскі [[Аляска|штат Аляска]] знаходзіцца на поўначы, аддзелены [[Праліў Дыксан-Энтранс|пралівам Дыксан-Энтранс]]. Клімат на архіпелагу умераны, вільготны. Заходняя частка ўзбярэжжа архіпелага гарыстая, на паўночным усходзе вострава Грэй знаходзіцца шырокая нізіна, углыб якой укліньваецца ўнутраная бухта Масет<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/98688/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%8B БСЭ на Академике]</ref>. Таксама на паўночным усходзе вострава размешчаны правінцыйны парк Найкун (Naikoon Provincial Park). На паўднёвым захадзе вострава Морсбі размешчана Нацыянальная паркавая рэзервацыя [[Гуаі-Хаанас, нацыянальны парк|Гуаі-Хаанас]]. Да перайменавання архіпелаг, быў названы ў гонар каралевы Вялікабрытаніі Шарлоты, жонкі караля [[Георг III|Георга III]]. Насельніцтва — 4761 чал.<ref>{{Cite web |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Health&type=HA&topic=Estimates&agegrouptype=Standard&subtype=&region=50&year=2008&agegroup=totals&gender=t&output=browser&rowsperpage=all |title=Estimates — Standard Age Groups — Query Results<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=6 кастрычніка 2011 |archive-date=11 чэрвеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611215444/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Health&type=HA&topic=Estimates&agegrouptype=Standard&subtype=&region=50&year=2008&agegroup=totals&gender=t&output=browser&rowsperpage=all |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Брытанская Калумбія]] [[Катэгорыя:Астравы Канады]] [[Катэгорыя:Архіпелагі Канады]] [[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]] 5i17sby2av98loeg0oq5kxbqaaycpzb Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў 0 95361 5171916 4885561 2026-07-28T03:57:52Z StarDeg 16311 5171916 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Міхалкоў}} {{Кінематаграфіст}} '''Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў''' ({{lang-ru|Ники́та Серге́евич Михалко́в}}; {{ДН|21|10|1945}}, [[Масква]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі [[акцёр]] і кінарэжысёр, народны артыст РСФСР (1984). Старшыня Саюза кінематаграфістаў Расіі. Лаўрэат кінапрэміі «[[Оскар]]» (1994) у намінацыі «Лепшы фільм на замежнай мове» за фільм «Стомленыя сонцам». Унесены ў лік асоб, якія ўяўляюць пагрозу нацыянальнай бяспецы Украіны<ref>[http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245324474&cat_id=244950594 Наказ Мінкультури від 15.01.2018 № 55 «Про доповнення (оновлення) Переліку осіб, які створюють загрозу національній безпеці, на підставі звернення Служби безпеки України, та його оприлюднення на офіційному веб-сайті»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180124225558/http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245324474&cat_id=244950594 |date=24 студзеня 2018 }}</ref>. == Крытыка == * Мікіта Міхалкоў праігнараваў звароты Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага, [[Беларускі экзархат|Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ruiny-smotryat-v-ukor-47849.html Руины смотрят в укор]</ref>, грамадскіх дзеячоў<ref name="Ateist">{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/publications/kak-kinoshnyy-boy-pogubil-v-zembine-khram-kotoryy-poshchadila-voyna/ |title=Как киношный бой погубил в Зембине храм, который пощадила война |access-date=29 сакавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223212304/https://planetabelarus.by/publications/kak-kinoshnyy-boy-pogubil-v-zembine-khram-kotoryy-poshchadila-voyna/ |archivedate=23 лютага 2020 |url-status=dead }}</ref> з просьбай аб аказанні дапамогі ў аднаўленні [[Свята-Міхайлаўская царква (Зембін)|Свята-Міхайлаўскай царквы]] ў [[Зембін]]е, якая атрымала значныя пашкоджанні падчас здымак аднаго з ваенных эпізодаў фільма «[[Пераклічка (фільм)|Пераклічка]]» (у фільме М. Міхалкоў сыграў ролю танкіста і заехаў на танку [[Т-34]] у алтарную частку храма, а таксама адпрасаваў танкам месцы пахаванняў святароў за алтаром храма)<ref name="Ateist"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонкі=484-485|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&nbsp;000}} == Спасылкі == * {{imdb|0586482|Мікіта Міхалкоў}} {{commonscat|Nikita Mikhalkov}} * {{YouTube user|besogontv|Мікіты Міхалкова}} {{Прэмія «Ніка» за лепшую рэжысуру 1987—2000}} {{Прэмія «Залаты арол» за лепшую рэжысёрскую працу}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міхалкоў Мікіта Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Манархісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ]] 3ls7d07fwxds8gzr8jqis5uscyhe6r3 Ханс Карл Аўгуст Сімон фон Эйлер-Хельпін 0 95739 5171869 5128217 2026-07-27T21:45:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171869 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ханс Карл Аўгуст Сімон фон Эйлер-Хельпін''' ({{lang-sv|Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin}}; {{ДН|15|2|1873}}, {{МН|Аўгсбург||}}, [[Германская імперыя]] — {{ДС|6|11|1964}}, {{МС|Стакгольм||}}, [[Швецыя]]) — [[Швецыя|шведскі]] [[біяхімік]], член [[Шведская каралеўская акадэмія навук|Каралеўскай шведскай акадэміі навук]]. Нашчадак [[Леанард Эйлер|Леанарда Эйлера]]. Бацька [[Ульф Эйлер|Ульфа Эйлера]]. == Біяграфія == Скончыў мюнхенскую [[Акадэмія выяўленчых мастацтваў, Мюнхен|Акадэмію выяўленчых мастацтваў]] (1893), затым вывучаў хімію і медыцыну ва ўніверсітэтах [[Берлінскі ўніверсітэт|Берліна]], [[Страсбургскі ўніверсітэт|Страсбурга]] і [[Гётынгенскі ўніверсітэт|Гётынгена]]. Арганізатар і старшыня (1908—1963) Шведскага хімічнага таварыства. [[Прафесар]] [[Стакгольмскі ўніверсітэт|Стакгольмскага ўніверсітэта]] (1906—1929), дырэктар Інстытута арганічнай хіміі і інстытута вітамінаў (з 1929 года). == Нобелеўская прэмія == [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (1929, сумесна з [[Артур Гардэн|А. Гардэнам]]) «за даследаванні па ферментацыі цукру і ферментаў закісання». == Навуковыя працы == * Grundlagen und Ergebnisse der Pflanzenchemie, Tl 1—3, Braunschweig, 1908—09; * Chemie der Enzyme, 3 Aufl., Tl 1—2, Münch., 1925-34. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||51}} == Спасылкі == * [http://www.krugosvet.ru/node/41406 ЭЙЛЕР-ХЕЛЬПИН, ХАНС КАРЛ АВГУСТ СИМОН ФОН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161112193006/http://www.krugosvet.ru/node/41406 |date=12 лістапада 2016 }} // [[Кругасвет|Универсальная научно-популярная энциклопедия «Кругосвет»]]{{ref-ru}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1926—1950}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Эйлер-Хельпін}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім афіцэрскім крыжам ордэна За заслугі перад ФРГ]] [[Катэгорыя:Хімікі Швецыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР]] [[Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук]] oe87oj3qymyb8td5kbpy6uzokzcknlv Фэнтэзі 0 97588 5171791 5164974 2026-07-27T12:59:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171791 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Файл:Elf markwoman by Kitty.png|thumb|right|500px|Тыповая выява дзяўчыны-эльфійкі ў высокім фэнтэзі]] '''Фэ́нтэзі''' (ад {{lang-en|fantasy}} — «фантазія») — [[жанр]] [[Фантастыка|фантастычнай]] [[Літаратура|літаратуры]], кіно, мультыплікацыі, камп’ютарных гульняў, адзення, жывапісу, музыкі, хатніх і гарадскіх дызайнаў, заснаваны на выкарыстанні, сінтэзе і сучаснай інтэрпрэтацыі [[Міфалогія|міфалагічных]], казачных матываў, архаічных стыляў і светапоглядаў і [[фальклор]]у. У сучасным выглядзе сфарміраваўся на пачатку XX ст. Хаця прынята лічыць, што на фарміраванне сучаснага фэнтэзі значна ўплываў англійскі пісьменнік [[Джон Рональд Руэл Толкін]]<ref>{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FENTEZI.html|title=ФЭНТЕЗИ|author=Сергей Алексеев, Дмитрий Володихин.|publisher=[[Кругосвет]]|accessdate=2011-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305035108/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FENTEZI.html|archivedate=5 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref>, жанр далёка выйшаў за межы толкінаўскіх канонаў, стварыў мноства плыняў, якія спалучаюць традыцыйныя фэнтэзі-элементы з тэхналогіямі навуковай фантастыкі, пашырыў фальклорна-міфалагічны падмурак за кошт засваення і перапрацоўкі іншых, нееўрапейскіх міфалагічных культур. Многія плыні фэнтэзі відавочна сыходзяць каранямі да датолкінаўскіх твораў ([[Роберт Говард]], «Цыкл пра Конана Варвара», «[[Хронікі Нарніі]]» [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Льюіса]], «Гарменгаст» [[Мэрвін Пік|Мэрвіна Піка]]), працягваюць, развіваюць і трансфармуюць іх традыцыю. == Азначэнні тэрміну == З-за маладосці жанру яму дасюль уласцівы [[плюралізм]] азначэнняў. Некаторыя яго галіны знаходзяцца на скрыжаванні з навуковай фантастыкай (тэхнафэнтазі, парамагія, манапанк). «У самым агульным выпадку фэнтэзі — гэта твор, дзе фантастычны сусвет не сумяшчальны з навуковай карцінай свету» <ref>Каплан В. Заглянем за стенку / В. Каплан // Новый мир. — № 9, — 2001.</ref>. «… Асноўная маса фэнтэзі — асаблівы від літаратурнай казкі, які выкарыстоўвае матывы чараўніцтва, магіі, [[Рыцарскі раман|рыцарскага эпасу]] у спалучэнні з прыёмамі рэалістычнага апавядання ([[Алджэрнан Блэквуд|А. Блэквуд]], [[Говард Філіпс Лаўкрафт|Г. Лаўкрафт]], [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Толкін]])…» <ref>Фантастика (Р.И Нудельман) // Краткая Литературная Энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков., М.: Сов. Энциклопедия, 1972. — т.</ref>. «…значэнне фэнтэзі не ў падрабязнасці праўдзівага адбітву, які існуе дзеля адданасці фактам, але ў пачуцці індывідуальнага, якое прыводзіць рэчы ў дзіўны і ў той жа час у зразумелы парадак, з яго незалежнасцю ў фантастычным»<ref>Manlove, C. N. The Impulse of Fantasy Literature. London: The Macmillan Press, 1983</ref>. Пісьменнік [[Нік Перумаў]] мяркуе, што «Па знешніх параметрах фэнтэзі з’яўляецца відам фантастычнай казкі»<ref name="proza.ru">[http://www.proza.ru/2011/08/13/1098 Классификация жанра фэнтези. Произведения Толкина]</ref>. Сам Пярумаў лічыць сябе падаўжальнікам традыцыі літаратурнай казкі, пачынальнікамі якой у [[Расія|Расіі]] лічыць [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. Пушкіна]] і [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. Гогаля]]. Крытык В. Губайлоўскі лічыць, што да фэнтазі можна адносіць толькі адну кнігу, а менавіта «Валадара Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна<ref name="proza.ru"/>. С. Галіеў вылучае 3 групы азначэнняў жанру фэнтэзі: 1. Самая шматлікая група азначэнняў, прадстаўлена энцыклапедычнымі і літаратурнымі слоўнікамі, адносіць фэнтэзі да асабістага віду [[Чароўная казка|чароўнай казкі]]. 2. Група прадстаўляе думку даследчыкаў, якія засноўваюць фэнтэзі на размытых паняццях звышнатуральнага, ірацыянальнага, нетлумачальнага. 3. Група азначае фэнтэзі як складаныя сінтэтычныя жанравыя канструкцыі, такія як «…фантастычны філасоўскі раман з элементамі чароўнай казкі і гераічнай эпапеі» ці «сучасная гераічна-міфалагічная эпапея, створаная ў традыцыях [[Скандынаўская міфалогія|паўночнай міфалогіі]]».<ref name="proza.ru"/>. == Гісторыя фэнтэзі == === Папярэднікі фэнтэзі === Крыніцай вобразаў дзеля фэнтазі з’яўляецца, несумненна, уся сусветная скарбніца казак, міфаў, балад, легенд. [[Рамантызм]] пачатку ХІХ ст. распачаў шырокую практыку стварэння літаратурных тэкстаў на базе казак і міфалогіі ([[Эрнст Тэадор Амадэй Гофман|Э. Т. А. Гофман]], [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|І. В. Гётэ]], [[Вільгельм Гаўф|В. Гаўф]]), але ён выкарыстоўваў магічныя элементы ў якасці алегорый. Гофман («Залаты збан», «Малы Цахес, празваны Цыноберам») стварае класічныя творы абсурду, дзе ўсё чароўнае прыносіць хаос, парушае звычныя законы логікі. Фэнтазі, якое сфарміравалася шмат пазней, насупраць, было схільна мадэляваць лагічны, упарадкаваны сусвет, дзе магічныя законы з’яўляюцца прыкладнымі аналагамі рэальных навуковых і прыродных. Першае «протафэнтазі» пачынае афармляцца на мяжы ХІХ-ХХ ст. Сярод папярэднікаў — [[Хорас Уолпал]] («Замак Отранта», 1764), [[Р. Кіплінг]] («Казкі старой Англіі»), Э. Блэквуд, Уільям Морыс. Брытанскі арыстакрат лорд [[Эдвард Дансэні]] (1878—1957) упершыню стварае цыкл апавяданняў пра выдуманы свет, у якім пануюць багі, каралі, прарокі, невядомыя пачвары (зборнікі навел «Час і багі» і інш.). Іншы дагэтуль уплывовы твор перыяду — раман [[Хоўп Мірліз]] «Луд-у-Смузе» (1926). === Амерыканская група заснавальнікаў фэнтэзі === Заснавальнікамі сапраўднага фэнтэзі лічацца дзве групы пісьменнікаў, якіх можна падзяліць на амерыканскую і брытанскую школы. У першую ўваходзілі [[Говард Лаўкрафт]], [[Кларк Эштан]], [[Эдгар Райс Бэраўз]], [[Флэтчэр Прэт]], [[Роберт Говард]] і іншыя. Говард Лаўкрафт стварыў шэраг выдуманых гістарычных эпох, якія былі заселены цывілізацыямі пачвар і жудаснымі істотамі (Ктулху і інш.). Эдвард Райт Бероўз (чыя літаратурная дзейнасць прыходзіцца на 1912—1948 гг) распрацоўвае фантастычную цывілізацыю з атрыбутыкай старажытнасці і [[Сярэднявечча|Сярэдневечча]], якая быццам існуе на [[Планета Марс|Марсе]]. Роберт Говард, мусіць, першы паводле ўкладу ў фарміраванне фэнтэзі, ён упершыню ў літаратуры стварыў вялікі фантастычны свет («[[Хабарэйская эра|Хабарэйскую эру]]») з дэталёва распрацаванай гісторыяй, шматлікімі культурамі. Прыгоды яго героя — [[Конан Кімерыец|Конана Кімерыйца]] (Конана-варвара) пасля смерці аўтара больш чым на 50 гадоў былі забытыя, але потым да іх вярнулася папулярнасць. Фактычна менавіта з Говарда, чые творы былі апублікаваныя яшчэ ў 30-я гг (за 20 гадоў да «Валадара Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна) пачынаецца паджанр «Мяча і магіі», да якога можна аднесці большасць сучаснага фэнтэзі. [[Файл:2010-1-meeting-under-the-tree.jpg|thumb|400px|Прыклад атмасферы і персанажаў фэнтэзі]] [[Кларк Эштан Сміт]], па сведчанні многіх крытыкаў, быў найбольш таленавітым з заснавальнікаў фэнтэзі [http://booksfantasy.ucoz.ru/news/istorija_zhanra_fehntezi/2012-11-26-5], але напісаў толькі некалькі дзясяткаў апавяданняў, пасля чаго пакінуў літаратуру. Флэтчэр Прэт у 1948 г. публікуе раман «Калодзеж Адзінарога», дзе распрацоўвае вялікі фантастычны сусвет са сваёй гісторыяй і культурай, з міфалагічнымі матывамі і магіяй. Амерыканскую пісьменніцу [[Лі Брэкет]] можна лічыць адной за пачынальніц тэхнафэнтэзі: у яе творчасці магія і міфалагічныя матывы суседнічаюць з касмічнымі караблямі і [[лазер]]амі. «Вяршыня» яе творчасці — «Меч Рыянона» (The Sword of Rhiannon) быў выдадзены ў 1949 г. === Брытанская група заснавальнікаў фэнтэзі === Брытанская група заснавальнікаў фэнтэзі прадстаўлена Толкінам, [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайвам Льюісам]], [[Чарлз Уільямс|Чарлзам Уільямсам]] і іншымі. Фактычна падрыхтаваў брытанскага чытача да ўспрымання новага «казачнага» жанру пісьменнік Эдвард Дансэні. Толкін паважліва ставіўся да яго творчасці, адчуваў яго ўплыў, але адгукаўся аб Дансэні стрымана, «палемізаваў» з яго працамі ўжо ў сваіх першых творах. Толкіна хутчэй натхняў «светлы» германскі эпас чым «кельцкае змярканне», з якога чэрпаў вобразы Дансэні. Дж. Р. Р. Толкін («[[Валадар Пярсцёнкаў]]», апублікаваны ў 1954-1955 гг.) аказаў уплыў на фарміраванне эпічнага фэнтэзі і сфарміраваў свой так званы «толкінаўскі архетып» жанра — вядомыя міфічныя істоты (эльфы, гномы, гобліны) ператвараюцца ў народы са сваёй культурай, цывілізацыяй, гісторыяй. Болей за тое, калі многія аўтары фэнтэзі таго часу працавалі ў памежным жанры, спалучаючы міфалогію і тэхніку (знаходзячыся пад уплывам папулярнай яшчэ с канца ХІХ ст. навуковай фантастыкі), то Толкін стаў адным з пачынальнікаў менавіта «чыстага», класічнага фэнтэзі. Ён фарміраваў свой жанр фактычна як процівагу «чароўнай» літаратурнай казцы. Ён прызнаваўся, што фактычна ненавідзеў тое, што час зрабіў са старажытным англійскім эпасам, ператварыўшы яго высакародных і велічных персанажаў у маленькіх «эльфікаў» з павучальных дзіцячых гісторый<ref>{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FENTEZI.html?page=0,3 |title=ФЭНТЕЗИ{{!}}Энциклопедия Кругосвет |access-date=22 жніўня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234025/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FENTEZI.html?page=0,3 |url-status=dead }}</ref>. Пад пяром Толкіна эпас вяртаў былую грацыю і «даросласць», сур’ёзнасць. Значную ролі ў фарміраванні брытанскай галіны фэнтэзі адыграла створаная ў Оксфардзе суполка «[[Інклінгі|Інклінгаў]]» (перакручанае «[[Інглінгі]]» — назва скандынаўскай дынастыі «эпохі [[Сага|саг]]», англійскае «ink» — чарніла). Ядром суполкі былі Дж. Р. Р. Толкін і Клайв Льюіс, пазней да іх далучыўся Чарлз Уільямс, некалькі разоў у суполцы выступаў [[Эдгар Эдзісан]]. Творчасць Клайва Льюіса перажывае эвалюцыю ад навуковай фантастыкі («Касмічная трылогія», 1930-40-я гг, дзе да фантастычных элементаў ужо далучаюцца вобразы дэманаў, рэлігійныя алегорыі, матывы артураўскіх легенд) да фэнтэзі («Хронікі Нарніі» і інш). === Новая хваля === У 1970-я гг. прыходзіць «новая хваля» фэнтэзі: маладыя аўтары імкнуцца ламаць ужо складзеныя тады кансерватыўныя каноны жанра. «Сагу аб Вечным Ваяры» (Eternal Champion) [[Майкл Муркок|Майкла Муркока]] можна лічыць пачаткам «Новай хвалі» і выдатным прыкладам «нетолкінаўскага» фэнтэзі. Аўтар распрацоўвае тэорыю мноства сусветаў, у якіх бясконца перараджаецца ў многіх абліччах адзін і той жа дух Вечнага Героя. Пазней вобраз бясконцай множнасці сусветаў выкарыстоўвае і [[Роджэр Жалязны]] ў «Хроніках Амбера». Ён скасоўвае трыдыцыйную для фэнтэзі таго часу антытэзу Дабра і Зла, робіць герояў меней адназначнымі, а інтрыгу — болей складанай. У [[Амбер]]ы ахоўнікі сусветнага парадку — тыраны і дэспаты, а іх ворагі — высакародныя прадстаўнікі хаосу. Але ў выніку перамогі апошніх сусвет загіне. У 1990-я гады польскі пісьменнік [[Анджэй Сапкоўскі]], выкарыстоўваючы, у цэлым, толкінаўскі архетып, творча пераасэнсаваў існыя каноны фэнтэзі і чароўнай казкі ў сваіх творах «Апошняе жаданне», «Меч прызначэння». Джон Марцін (вядомы як «амерыканскі Толкін» за стварэнне вялізнага, складанага, добра распрацаванага сусвету) у большай ступені звяртаецца да гістарычнага жанра, культуры яго народаў адрозніваюцца рэалістычнасцю. === Фэнтэзі ў Беларусі === {{main|Беларускае фэнтэзі}} [[Файл:Дракон у пячоры.jpg|thumb|right|250px|Дракон (цмок) у інтэрпрэтацыі сучаснага беларускага мастака]] Сярод сучасных беларускіх пісьменнікаў фэнтэзі — [[Серж Мінскевіч]]<ref>{{Cite web|url=http://ampby.org/2013/06/05/28763/|title=Афіша кнігарні логвінаЎ на 10-15 чэрвеня|archiveurl=https://archive.today/20140128182227/http://ampby.org/2013/06/05/28763/|archivedate=28 студзеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Яго кніга «Усмешка жалобнай каралевы, альбо Таямніца магнітнага замка» заснавана на [[беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] і напісана на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. На беларускай мове напісаны і твор [[Аляксей Георгіевіч Шэін|Аляксея Шэіна]] «[[Сем камянёў]]». На рускай мове піша [[Вольга Грамыка]] (тэтралогія «Беларыйскі цыкл пра ведзьму Вольху» і інш.). == Марфалогія твора фэнтэзі == [[Файл:Ett gammalt bergtroll.jpg|thumb|300px|Троль]] [[Файл:Variance in character design - Lia Turtle, Shain, and Cendrea from Chaos&Evolutions.png|thumb|left|400px|Прыклады рас у сусветах фэнтэзі, аўтар выявы — David Revoy]] === Структура фэнтэзі-сусвета === [[Юліяна Шалковіна]] вылучае наступную ўніверсальную структуру твора фэнтэзі: 1. У кнігах фэнтэзі падзеі звычайна адбываюцца ў выдуманым сусвеце. То бок не ў «краіне мар», дзе могуць не дзейнічаць элементарныя законы (напрыклад, зямное прыцягненне, ці элементарная логіка), а ў даволі рэальным, лагічным сусвеце, дзе асноўныя законы тыя ж, што і на Зямлі: планеты з большасці круглыя, 2+2 = 4, істоты дыхаюць паветрам і інш<ref>[http://www.proza.ru/2012/05/02/1084 Юліяна Шалковіна, «Фэнтэзі як жанр літаратуры»] {{ref-ru}}</ref>. Часта наскрозь «магічны», «міфалагічны», сусвет фэнтэзі, тым не менш, строга сістэматызаваны па аналогіі з рэальным сусветам, ён не з’яўляецца «краінай абсурду», «зямлёй сноў», а функцыяніруе па цвёрдых, непахісных законах. Гэта істотна адрознівае фэнтэзі ад аповесцей [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]], Эрнста Тэадора Амадэя Гофмана, Рэдьярда Кіплінга («[[Казкі старой Англіі]]»). 2. Істоты, якія жывуць у гэтым сусвеце, не абавязкова людзі, альбо людзі з трансфармаванай знешнасцю. Але гэтыя істоты абавязкова надзеленыя нейкімі чалавечымі якасцямі: любоў, нянавісць, адданасць, здрада. Чароўныя істоты, у казках і міфах традыцыйна прывідныя і эфемерныя (эльфы, феі, гномы і г.д.), у фэнтэзі маюць сацыяльную арганізацыю, добра прамаляваны лад жыцця, менталітэт. Іх супольнасць канструюецца аўтарам па аналогіі з культурна-гістарычнымі тыпамі рэальнай чалавечай гісторыі. 3. Некаторыя істоты, што насяляюць фэнтэзі-сусвет, валодаюць незвычайнымі здольнасцямі: магія, бяссмерце, прадбачанне, стварэнне магічным прадметаў, левітацыя і інш. 4. Прысутнічае матыў падарожжа, шляху, які павінны прайсці герой да сваёй мэты. У адрозненне ад літаратурных казак, міфалагічных раманаў, міфалагізм фэнтэзі не імпліцытны, гэта не прыём (метафара, алегорыя ці архетып), не міфапаэтыка, а свядомае імкненне аўтара стварыць фантастычную міфалогію па аналогіі са старажытнымі сістэмамі. У аснове фэнтэзі мадэль сусвету, якая ўтрымлівае такія ўласцівасці міфалагічнага мыслення, як нявылучанасць чалавека з навакольнага асяроддзя, персаналізацыя дабра і зла, ачалавечванне прыродных з’яў, атаясненне мікракосмаса і макракосмаса, прасторна-сусветны сінкрэтызм, бінарная логіка<ref>[http://fantasy-oboi.narod.ru/simple.html Жанр фэнтэзі ў ацэнках сучаснай крытыкі] {{ref-ru}}</ref>. С. Галіеў вылучае 3 прынцыпы будавання сусвету фэнтэзі: # Прынцып [[сінтэтызм]]у. # Прынцып паралельнасці. # Прынцып міфалагізму. Сінтэтызм — у дадзеным выпадку спалучэнне прыёмаў і светапогляду літаратуры і міфа. У адрозненне ад казкі, час у фэнтэзі дыхатамічны, ён адметна дзеліцца на час міфічны і час эмпірычны. У казцы і міфе час, насупраць, лінейны, ён няздольны драбіцца, замаруджвацца, мяняць кірунак. Кожны чароўны аб’ект у фэнтэзі мае сваю гісторыю і падаецца ў двух часах: міфалагічным і эмпірычным. Меч [[Оркіст]] выкаваны эльфамі ў старадаўнія часы і знішчыў караля гоблінаў, ён жа дзейнічае непасрэдна ў час, калі адбываецца галоўнае дзеянне кнігі («Хобіт, альбо туды і назад», Дж. Толкін). Прынцып паралельнасці азначае адсутнасць сувязі з чалавечым сусветам, поўная альтэрнатыўнасць сапраўднай рэальнасці. Твор фэнтэзі не абмежаваны ні сюжэтна, ні тэматычна. Фактычна, адзінае патрабаванне да аўтара — псіхалагічная верагоднасць<ref>[https://sites.google.com/site/virtualmuzej/fentezi-kak-zanr-literatury Асаблівасці жанру фэнтэзі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150927172453/https://sites.google.com/site/virtualmuzej/fentezi-kak-zanr-literatury |date=27 верасня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. === Расы фэнтэзі === [[Файл:2010-01-C&E Dragon.png|thumb|400px|Дракон, адна з найболей папулярных фэнтэзі-пачвар]] Большасць аўтараў фэнтэзі выкарыстоўвае стандартныя (кананічныя) наборы з’яў, паняццяў і фантастычных рас, з-за чаго фэнтэзі часта крытыкуюць за аднатыпнасць твораў і сусветаў. Асноўныя кананічныя расы фэнтэзі: * [[Эльфы]]. Часцей за ўсё прыгожыя чалавекападобныя істоты з раскосымі вачыма, доўгімі валасамі і вострымі вушамі. Жывуць вечна альбо вельмі доўга (шмат стагоддзяў). Адны аўтары, [[Эльфы (Серадзем’е)|услед за Толкінам]], робяць іх увасабленнем дабра і мудрасці, другія, пераацэньваючы вобраз, ператвараюць іх у адмоўных, ганарлівых істот, якія часта праяўляюць шавінізм да «прымітыўных» рас, у тым ліку людзей («[[Хронікі Мяшанкі, цыкл|Хронікі Мяшанкі]]» [[Андрэ Нортан]] і [[Мэрсэдэс Лэкі]], «[[Дачка жалезнага дракона]]» [[Майкл Суэнвік|Майкла Суэнвіка]]), альбо дэградавалі з-за свайго гонару ([[Вядзьмар (серыя раманаў)|цыкл пра ведзьмака Геральта]] [[Анджэй Сапкоўскі|Анджэя Сапкоўскага]]). * [[Гном]]ы. Часцей за ўсё суровыя ваяры і кавалі, ростам каля 3-4-х футаў. Па характару і манерах нагадваюць класічнае ўяўленне аб [[Вікінгі|вікінгах]] (што істотна адрознівае іх ад традыцыйных казачных гномаў, істот таямнічых і дэманічных). Прыклады: толкінаўскі Гімлі, Флінт Вогнены Горн (сусвет Dragonlance). Некаторыя аўтары ўводзяць болей самабытныя вобразы (глыбінныя гномы — свірфнібліны Роберта Сальваторэ). У сусвеце Warcraft гномы — механікі і вынаходнікі, адзіныя істоты, якія карыстаюцца агнястрэльнай зброяў, у тым ліку артылерыяй. * [[Оркі (Серадзем’е)|Оркі]]. Слова было прыдумана Дж. Толкінам і з’яўляецца ў яго творах сінонімам паняцця «[[гоблін]]». Многія аўтары выкарыстоўваюць традыцыйнае толкінаўскае клішэ орка — жорсткага, пачварнага гуманоіда, які ў баі выкарыстоўвае хутчэй колькасць, чым уменне і ў вялікай колькасці вынішчаецца зброяй галоўных герояў. Пазней вобраз перацярпеў трансфармацыю: оркі ператварыліся ў зялёнаскурых веліканаў, ваяўнічых варвараў-граміл (сусвет Warcraft і інш.). * Паўрослікі (хобіты, халфлінгі) — персанаж болей рэдкі, часцей за ўсё паўтарае [[Хобіты (Серадзем’е)|толкінаўскі вобраз хобіта]]. * [[Дракон]] (цмок). Вобраз вар’іруецца ад нізкаінтэлектуальнай агрэсіўнай пачвары да мудрай старажытнай істоты. Часцей з’яўляецца носьбітам зла, хаця бываюць выключэнні. Распаўсюджаны вобраз Дракона — вартаўніка скарбаў і ездавога дракона, якога выкарыстоўваюць у якасці баявога транспарту «наезнікі драконаў» (сусвет [[Dragonlance]] і інш). * [[Людзі, фэнтзі|Людзі]] (у розных кнігах — «хомансы», «мабдэны»). У большасці фэнтазі-сусветаў з фантастычнымі расамі суіснуе раса людзей. Часцей за ўсё падкрэсліваецца іх непаўнавартасць у параўнанні з расамі-суседзямі — бессмяротнымі ці як мінімум даўгавечнікамі, болей здольнымі да магіі, прадбачання, болей пасвечанымі ў таямніцы сусвету і прыроды. У «Хроніках Мяшанкі» Андрэ Нортан і Мерсэдэс Лэкі людзі — раса рабоў, якую даўно падпарадкавала сабе жорсткая і несправядлівая цывілізацыя эльфаў. У гульні [[Dragon Age: Inquisition|Dragon Age]], у «Цыкле пра ведзьмака Геральта» А. Сапкоўскага людзі аказаліся болей успрымальнымі да тэхнічнага прагрэсу і заняволілі народы эльфаў, разбурылі іх цывілізацыю — болей старажытную і высакародную, але кансерватыўную і меней жыццяздольную. Экспансіўную, агрэсіўную прыроду прыпісвае людзям і Макл Муркок («[[Хронікі Корума]]»), дзе варварскія народы людзей вынішчаюць развітую цывілізацыю вадагаў. Меней папулярнымі «кананічнымі» расамі з’яўляюцца [[адзінарог]]і, [[віверн]]ы, [[Ваўкалак|вервольфы]] (ваўкалакі, пярэваратні), [[тыфлінг]]і, гобліны, [[альвы]], [[цверг]]і, людзі-рэптыліі, [[анёл]]ы, [[дроў]], [[кентаўры]], [[дэман]]ы, [[лепрыкон]]ы, шматлікія [[Элементаль|элементалі]] (вады, зямлі, агню, паветры). Некаторыя аўтары прыдумляюць свае ўнікальныя расы: крысіты і клаачныя людзі [[Ніл Гейман|Ніла Геймана]], [[херпі]], [[людзі-кактусы]] Чайны Мьевіля, [[панцырбьёрны]] Філіпа Пулмана, [[круксены]], [[тураны]], [[бартукі]], [[ксеноа]] з гульні [[Requiem Online]]. Аўтарамі актыўна распрацоўваецца тэма «змешаных» рас, прадстаўнікі якіх часта аказваюцца ізгоямі, знаходзяцца ў літаральным сэнсе паміж дабром і злом альбо па той іх бок: паўэльфы, паўоркі, шматлікія расы з сусвету Dungeons and Dragons (аазімары, генасі, фейры, тыфлінгі), альбо штучна створаныя расы біялагічных ці механічных істот. === Сюжэты фэнтэзі === Большасць твораў фэнтэзі часта крытыкуецца даследчыкамі за празмерную архетыпнасць, стандартнасць сюжэту, за запазычванне персанажаў і прыёмаў у класікаў жанру (Дж. Р. Р. Толкіна, Урсулы Ле Гуін, Клайва Льюіса і іншых). [[Дэн Шорын]] вылучае наступныя сюжэтныя архетыпы: * Артурыянскі архетып. Паходзіць ад [[кельты|кельцкіх]] [[Кароль Артур|артураўскіх легенд]], перапрацаваных [[Рыцарскі раман|рыцарскімі раманамі]], творчасцю [[Томас Мэлары|Томаса Мэлары]] і [[Тэрэнс Ўайт|Тэрэнса Уайта]]. Сусвет стылізаваны пад еўрапейскае сярэднявечча, стылістыку фарміруюць рыцары, [[кароль|каралі]], [[замак|замкі]] і інш. Прадстаўнікі: Роджэр Жалязны («Хронікі Амбера»), [[Алег Аўраменка]] («Гаспадыня крыніцы») і інш. * Толкінаўскі архетып. Мае на ўвазе сусвет, дзе ў якасці асобных рас-цывілізацый жывуць міфалагічныя істоты (гномы, эльфы, гобліны і інш). Самы распаўсюджаны архетып. Прадстаўнікі: А. Сапкоўскі, Нік Перумаў і інш. * Архетып мяча і магіі. Шырока ўведзены ў літаратуру творчасцю Роберта Говарда. Прыгодніцка-гераічнае фэнтэзі. Стылістычна сыходзіць каранямі да Сярэднявечча, але сфарміравалася і пад уплывам болей старажытных крыніц — міфаў пра подзвігі [[Геракл]]а, Гільгамеша. У адрозненне ад гераічных эпасаў, герой «мяча і магіі» незалежны ад «вышэйшых сіл», інакш яго гераічны характар будзе не сапраўдны. Наадварот, супрацьстаянне багам робіцца адным з абавязковых атрыбутаў жанру. З развіццём архетыпу ўсё часцей сустракаюцца творы, дзе герой-воін саступае месца чарадзею («Сага пра Элрыка»), [[ведзьма|ведзьме]] ці нават злодзею, але гераічная сутнасць персанажа захоўваецца. * Архетып «нябеснай канцылярыі», заснаваны на парахрысціянскай міфалогіі. * Архетып студэнта чароўнай навучальнай установы. З’явіўся яшчэ ў 1960-х гадах у творчасці Урсулы Ле Гуін («[[Чараўнік Земнамор'я]]»), у [[Джыл Мерфі]] («[[Самая дрэнная ведзьма]]», 1980-я гады), але асабліва папулярны стаў пасля публікацыі цыкла раманаў [[Джаан Роўлінг|Дж. К. Роўлінг]] пра [[Гары Потэр]]а. * Архетып псеўдагісторыі. * Архетып марскога падарожжа, фарміруецца на базе «марской» прыгодніцкай літаратуры ХІХ-ХХ ст. (атрыбутыка — піраты, геаграфічныя адкрыцці) з ужываннем элементаў марской міфалогіі (акіянскія пачвары, караблі-прывіды і г.д.)<ref>[http://danshorin.com/text/kritika/fantasy.html Фэнтези как субъективный род литературы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150925034152/http://danshorin.com/text/kritika/fantasy.html |date=25 верасня 2015 }}</ref>. === Галоўны герой у літаратуры фэнтэзі === Д. А. Батурын прапануе наступную тыпалогію галоўных герояў фэнтэзі: * Герой як [[святы]]. Кіруецца высокімі матывамі дабра і справядлівасці, супрацьпастаўляецца злу. Прыклады: [[Арагорн]] («[[Валадар Пярсцёнкаў]]»), [[Гед]] («[[Чараўнік Земнамор'я]]»), сумленны воін-[[дроў]] [[Дзірт]] («Цёмны эльф»), ваяўнічы пурытанін [[Саламон Кейн]], [[Прынц Каспіан|прынц Каспіян]] («Хронікі Нарніі»). У [[Псіхааналіз|псіхааналітычнай]] інтэрпрэтацыі яго прыгоды тлумачацца зваротам чалавека ўнутр самога сябе. * Герой як бог. Кіруецца матывамі, што знаходзяцца па той бок дабра і зла і незразумелыя простаму чалавеку. Стаіць па-над маральнасцю. Хаця ў цэлым падтрымлівае «добрых», вынікі яго дзейнасці могуць быць разбуральнымі. Прыклады: [[Рэйстлін Маджэрэ]] (серыя «Dragonlance», імкнецца знішчыць бога святла Паладайна і багіню цемры Такхізіс, каб заняць іх месца), вядзьмак [[Геральт з Рывіі|Геральт]], Асурымбор Келхус, Олмер («Пярсцёнак цемры» Ніка Перумава, падымае паўстанне супраць бога Ілуватара за свабоду Серадзем’я, на кароткі тэрмін ператвараецца ў боства, губляе чалавечыя рысы). * Герой як імператар і тыран. Кіруецца [[Езуіты|езуіцкім]] прынцыпам «мэта апраўдвае сродкі». Дзеля змагання са злом гатовы сам ператварыцца ў зло, гатовы стаць часткай цемры дзеля абароны святла. Прыклады: [[Элрык]] (дзеля выратавання закаханай дзяўчыны знішчае свой народ), прынц [[Корум]] (змагаючыся супраць дэманаў, сам выкарыстоўвае цёмныя артэфакты, крадзе чалавечыя душы), [[Фес]] (герой серыі кніг [[Нік Перумаў|Ніка Пярумава]], ператвараецца ў цёмнага месію, каб абараніць сусвет ад разбурэння), [[Рычард Рал]] («[[Першае правіла чараўніка]]», будуе [[Таталітарызм|таталітарную]] краіну дзеля процістання тырану)<ref>[http://eprints.tversu.ru/2960/2/Вестник_ТвГУ._Серия_ФИЛОСОФИЯ._2012._Выпуск_3._С._166-171.pdf Батурын Д. А. Фэнтэзійны ідэал героя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305195455/http://eprints.tversu.ru/2960/2/%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%A2%D0%B2%D0%93%D0%A3._%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%A4%D0%98%D0%9B%D0%9E%D0%A1%D0%9E%D0%A4%D0%98%D0%AF._2012._%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_3._%D0%A1._166-171.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>, [[Станіслаў Сварог]] (цыкл «[[Сварог, цыкл|Сварог]]» [[Аляксандр Бушкоў|А. Бушкова]]; герой ператвараецца ў дыктатара цэлай планеты дзеля супрацьстаяння злу), Корвін («[[Хронікі Амбера]]» [[Роджэр Жалязны|Роджэра Жалязны]]; герой імкнецца да ўлады, выкарыстоўвае сотні тысяч жывых істот як гарматнае мяса). == Віды фэнтэзі == Часцей за ўсё вылучаюцца наступныя віды фэнтезі<ref>{{Cite web |title=Разновидности фэнтези |url=http://wayofworlds.com/publ/miry_fentezi/fehntezi_fantasy/raznovidnosti_fehntezi_vidy_fehntezi_fehntezi_podzhanry/11-1-0-84 |accessdate=11 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304222101/http://wayofworlds.com/publ/miry_fentezi/fehntezi_fantasy/raznovidnosti_fehntezi_vidy_fehntezi_fehntezi_podzhanry/11-1-0-84 |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>: 1. Эпічнае (глабальнае) фэнтэзі. Апісвае маштабныя падзеі, мадэлюе гіганцкі сусвет, сам твор прысвячае яго істотнай трансфармацыі. Часта выкарыстоўвае ўласцівае міфу дуалістычнае мысленне (дзяленне сусвету на Дабро і Зло, святло і цемру). Аўтары: Дж. Р. Р. Толкін, [[Урсула Ле Гуін]] (цыкл пра [[Земнамор'е]]), [[Клайв Льюіс]] («Хронікі Нарніі»), [[Тэд Уільямс]], [[Дэвід Эдзінгс]], [[Раймонд Фэйст]], [[Роберт Джордан]]. 2. Гераічнае фэнтэзі. Часта перасякаецца з паджанрам «[[Меч і магія, жанр|мяча і магіі]]», сусветы якога нагадваюць еўрапейскае сярэдневечча з міфалагічнымі элементамі. Прадстаўнікі: [[Майкл Муркок]] (цыклы пра [[Элрык]]а, [[Корум]]а і інш), [[Стэн Нікалс]] («Оркі: Першая кроў»), [[Элізабэт Мун]] («Сага пра Паксэнарыён»), [[Дэвід Гемел]] («Дрэнарыйскі цыкл»), [[Глен Кук]] («Чорны атрад»), [[Роберт Хайнлайн]] («Дарога славы» і інш), [[Пол Андрэсан]] («Зламаны меч», «Тры сэрцы і тры львы»), [[Марыя Сямёнава]] («Валкадаў»), 3. Лірычнае фэнтэзі. Прадстаўнікі: Урсула Ле Гуін («Планета Раканона»), [[Джон Бойнтан Прыстлі]] («31 чэрвеня»), Роберт Ф. Янг («Зрубіць дрэва», «На рацэ», «Ля пачатка часоў»). 4. Гістарычнае фэнтэзі. Інтэрпрэтацыя рэальных падзей мінулага, іх тлумачэнне праз тайны ўплыў магіі, фантастычных з’яў, апісанне быццам існавалых у рэальный гісторыі кантактаў чалавецтва з фантастычнымі цывілізацыямі, расамі чароўных істот (гномаў, эльфаў, оркаў). Часта ўдзел у такіх творах прымаюць рэальныя гістарычныя асобы. Прадстаўнікі: [[Сюзана Кларк]] («Джонатан Стрэндж і містэр Норэл»). У іншых крыніцах гістарычнае фэнтазі характэрызуецца як апавяданне пра іншы, фантастычны сусвет, але з мінімумам магіі (ці з яе поўнай адсутнасцю) і вельмі рэалістычнай рэканструкцыяй канкрэтных культурна-гістарычных тыпаў рэальнай гісторыі (творы [[Вера Камша|Веры Камшы]]). 5. [[Тэхнафэнтэзі]]. Мадэлюе сусвет, у якім магія і міфалагічныя расы суіснуюць з футурыстычнай тэхнікай (касмічныя караблі, [[штучны інтэлект]], машына часу, механічныя драконы). Прадстаўнікі: [[Майкл Суэнвік]] («[[Дачка жалезнага дракона]]»), [[Роджэр Жалязны]] («Джэк-з-цені»). 6. Гумарыстычнае фэнтэзі. Прадстаўнікі: [[Тэры Пратчэт]], [[Роберт Аспрын]] (серыя «Міфы»). 7. Цёмнае (змрочнае) фэнтэзі. Спалучэнне фэнтэзі і гатычнай літаратуры. Прадстаўнікі: [[Стывен Кінг]] («Цёмная вежа»), [[Тэры Брукс]] («Слова і пустата»), Урсула Ле Гуін («Скрыначка, у якой была цемра»), [[Андрэй Дашкоў]] («Войны некрамантаў») Часткова з фэнтэзі перасякаецца манапанк, парапанк, стымпанк. У 1990-х гг. фарміруецца жанр [[New Wierd|New Weird]] («Новыя дзіўныя»). Ён мадэлюе сусветы, дзе навука і магія не спалучаюцца, а часта зліваюцца ў нешта адзінае, чароўныя з’явы тлумачацца навукова, сучасная тэхніка працуе на магічных прынцыпах, а функцыяніраванне магіі адбываецца па аналогіі з сучаснымі тэхнічнымі прыладамі (чароўная радыяцыя і штучны інтэлект, які сфарміраваўся са смецця ў кнізе «Вакзал згубленых сноў» [[Чайна Мьевіль|Чайны Мьевіля]]). Акрамя Мьевіля да жанру часта адносяць [[Філіп Пулман|Філіпа Пулмана]] і [[Ніл Гейман|Ніла Геймана]]. == Функцыі фэнтэзі == Сярод функцый фэнтэзі часта вылучаюць [[эскапізм]] — уцёкі ад рэальнасці ў фантастычны сусвет<ref>[http://samlib.ru/e/estell_gd/1223.shtml Фэнтэзі як жанр (русск)]</ref>. Дж. Р. Р. Толкін называў менавіта гэтую функцыю сваёй творчасці і імкліва адмаўляў усялякую сувязь «[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадара Пярсцёнкаў]]» з актуальнымі падзеямі сучаснасці ([[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай]] і [[Халодная вайна|Халоднай войнамі]]). Тым не менш, многія аўтары разглядваюць у сваіх творах надзённыя праблемы ХХ-ХХІ ст. ([[расізм]], [[сексізм]], [[аўтакратыя|аўтакратыю]], [[Вайна|войны]]). Паводле некаторых меркаванняў, у сучасным фэнтэзі ёсць тэндэнцыя перасоўваць праблемы сучаснасці ў нязвычнае, фантастычнае асяроддзе, якое садзейнічае болей глыбокаму раскрыццю і завастрэнню гэтых праблем<ref>[http://samlib.ru/e/estell_gd/1223.shtml Фэнтэзі як жанр] {{ref-ru}}</ref>. Даследчык [[Таццяна Касаткіна]] лічыць, што ў выніку тэхнічнага прагрэсу і засваення прыроднай прасторы шараговы чалавек адчуў, што ён нічога не значыць, альбо нешта значыць толькі як прадстаўнік нейкай буйной супольнасці, ці як уладальнік нейкіх сацыяльных дасягненняў. У выніку перамогі [[пазітывізм|пазітывісцкага]] мыслення адбылося «расчароўванне» сусвету, свет вакол чалавека згубіў душу (ва ўспрыманні сярэдняга чалавека). Адміранне веры ў магічнасць (фактычна, веры ў мноства сувязяў, якія злучаюць усе аб’екты рэальнасці і самога чалавека) прывяло да рэзкага росту колькасці «выпадковасцяў», «верагоднасцяў», узрасла рэактыўнасць паводзін і мыслення чалавека. Ён адчуў страту магчымасці кіравання рэальнасцю і самім сабой. Гэта выклікала светапоглядны і псіхалагічны крызіс, кампенсацыяй якога і з’явілася літаратура фэнтэзі<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_u32Y0xikuc Таццяна Касаткіна. Фэнтэзі як літаратура фарміравання індывідуальнасці]</ref>. Таксама аўтар лічыць, што з’яўленне фэнтэзі было адказам на крызіс казкі, на знікненне веры ў яе праўдзівасць, на яе перарастанне грамадствам, яе ператварэнне ў «несур’ёзную», забаўляльную літаратуру для дзяцей. == Фэнтэзі ў жывапісе == Фэнтэзі ў выяўленчым мастацтве сыходзіць каранямі да фантастычнага жывапісу рамантызму ([[Уільям Блэйк]], [[Генрых Фюслі]], [[Уільям Роўэн Гамільтан|Уільям Гамільтан]]), які, у сваю чаргу, арыентаваўся на казачную і міфалагічную спадчыну. Сярод асноўных прадстаўнікоў: [[Луіс Райо]], [[Барыс Валеджа]], [[Майкл Уэлан]], David Gaillet, Міхаіл Рахматулін, J.P. Targete і інш. Ствараецца вялізная колькасць фанарту (у тым ліку высокамастацкага) паводле сюжэтаў папулярных камп’ютарных гульняў. Аўтары фэнтэзі-жывапісу выкарыстоўваюць галоўным чынам тэхніку рэалізму ХІХ стагоддзя, спалучаючы яе з натуралізмам ХХ-ХХІ стст. і сюжэтамі на міфалагічныя тэмы сярэднявечча і старажытнасці. == Фэнтэзі ў камп’ютарных гульнях == * Серыя «[[Might and Magic]]» і «[[Heroes of Might and Magic]]» * Серыя «[[Dragon Age]]» * Серыя «[[Neverwinter Nights]]» (створаная на базе сусвету настольнай гульні «[[Dungeons and Dragons]]» і шматлікай літаратуры па яе матывах) * Серыя «[[TES]]» («Morrowind», «Oblivion», «[[The Elder Scrolls V: Skyrim|Skyrim]]») * Серыя «[[Warcraft III: Reign of Chaos|Warcraft]]» * [[Аллоды Онлайн]] * [[W.E.L.L. Онлайн]] * [[Dragon’s Lair]] == Гл. таксама == * [[Беларускае фэнтэзі]] * [[Навуковая фантастыка]] * [[Расы Dungeons & Dragons]] * [[Тэхнафэнтэзі]] ** [[Стымпанк]] ** [[Стытчпанк]] * [[Уся]] (кітайскае фэнтэзі) * [[Прэмія Небьюла]] * [[Спіс твораў фэнтэзі паводле жанраў]] * [[Спіс аўтараў жанру фэнтэзі]] * [[Спіс літаратурных прэмій па навуковай фантастыцы і фэнтэзі]] * [[Спіс фільмаў жанру фэнтэзі 2000-х гадоў]] * [[Спіс фільмаў жанру фэнтэзі 2010-х гадоў]] * [[Гарадское фэнтэзі]] * [[Грэйдан Сандэрс]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Fantasy}} * {{cite web|url=http://proza.ru/2011/08/13/1098|title=Классификация жанра фэнтези. Произведения Толкина|author=Галиев С.С|date=2011|publisher=[[Проза.ру]]|accessdate=2011-09-25}} * [http://booksfantasy.ucoz.ru/news/istorija_zhanra_fehntezi/2012-11-26-5 Гісторыя фэнтэзі на рускай мове] {{Фэнтэзі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фэнтэзі| ]] 5kuv3004xx9alj6ohznpct588g8q65k Bloch 0 105867 5171885 1031200 2026-07-27T23:48:20Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Маркус Эліэзэр Блох]] 5171885 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маркус Эліэзэр Блох]] c5zmp1756w5itlfh74gyb1cxas4739a Хойт Вандэнберг 0 107354 5171925 5157770 2026-07-28T04:11:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171925 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Хойт Сенфард Вандэнберг''' ({{lang-en|Hoyt Sanford Vandenberg}}; [[24 студзеня]] [[1899]] — [[2 красавіка]] [[1954]]) — генерал [[ВПС ЗША]], дырэктар [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] (1946—1947), [[начальнік штаба]] ВПС (1948—1953). Вучыўся ў лётных школах у Брукфілд (1924) і Келіфілд (1924), тактычнай школе ВПС (1935). З 1939 г. служыў у аддзеле планавання штаба ВПС. З пачатку вайны прызначаны афіцэрам па аператыўных пытаннях і баявой падрыхтоўцы штаба ВПС. У чэрвені 1943 накіраваны ў Вялікабрытанію для арганізацыі ВПС у [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Браў удзел у стварэнні 12-га авіяцыйнага злучэння. З 1943 — начальнік штаба Паўночна-Заходніх афрыканскіх стратэгічных сіл. З ліпеня 1945 — памочнік начальніка штаба ВПС ЗША. Са студзеня 1946 — дырэктар разведкі Ваеннага дэпартамента Генштаба. З 1948 — начальнік штаба ВПC. Выйшаў у адстаўку ў 1953. == Памяць == Імя генерала насіў [[USNS General Hoyt S. Vandenberg|карабель ВМС ЗША]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121023051350/http://www.af.mil/information/heritage/person.asp?dec=&pid=123006497 Біяграфія (на англійскай)] {{Дырэктары Цэнтральнай разведкі і ЦРУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вандэнберг Хойт}} [[Катэгорыя:Ваенныя ЗША]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ]] 2dh6ktmtefueab73v1uobd5gq0q0cer Фёдар Ангілейка 0 114810 5171801 1957278 2026-07-27T13:43:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171801 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Фёдар Ангілейка | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр =[[гравюра]] | вучоба = | стыль =[[Магілёўская школа гравюры]] | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча =Category:Fiodar Anhiliejka }} '''Фёдар Ангіле́йка''' — беларускі гравёр па дрэве ў [[17 стагоддзе|ХVII]] — [[18 стагоддзе|ХVIII]] ст<ref name="АФ">{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/0-151 |title=АНГІЛЕЙКА ФЁДАР |access-date=8 мая 2012 |archive-date=11 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111023434/http://www.gants-region.info/index/0-151 |url-status=dead }}</ref>. Ярка выяўляў [[Магілёўская школа гравюры|Магілёўскую школу гравюры]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ангилейка Фёдор |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 19 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}.</ref>. Афармляў вядомыя кнігі «Ирмолой сиречь Осмогласник» [[Іаан Дамаскін|Іаана Дамаскіна]] (1700), «Часослов сиречь Последование службы» (1703), выдадзеных у [[магілёў]]скай друкарні [[Максім Вашчанка|М. Вашчанкі]]<ref name="АФ"/>. «Ирмолой сиречь Осмогласник» змяшчае выявы [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], цара [[Давід]]а і [[Іаан Прадцеча|Іаана Прадцечы]] з уласным подпісам, а таксама дробныя карцінкі, яго ж працы, з манаграмай: Ѳ.А:<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Ангилейко, Федор |загаловак = Большая биографическая энциклопедия |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 2009 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Яго гравюрам уласцівы лаканізм тэхнічных прыёмаў і кампазіцыі, што збліжае іх з творамі народнага мастацтва<ref name="БС"/>. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ Ілюстрацыі Ірмалога |width="25%"|[[Выява:Ф. Ангілейка Нявер'е Фамы.jpg|180px]] |width="25%"|[[Выява:Ф. Ангілейка Сашэсце Святога Духа на апосталаў.jpg|240px]] |width="25%"|[[Выява:Ф. Ангілейка Успенне Маткі Боскай.jpg|180px]] |- |Нявер'е Фамы |Сашэсце Святога Духа на апосталаў |Успенне Маткі Боскай |} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гравёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры]] [[Катэгорыя:Постаці Магілёва]] 5uaitjn8b73d4mt3duwxmciud1vw5j3 Робі Уільямс 0 121400 5171942 5098909 2026-07-28T07:19:50Z DzBar 156353 афармленне, катэгорыі 5171942 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Робі Уільямс |Подпіс = Robbie Williams |Фота = Robbiein2009.jpg |Апісанне_фота =На канцэрце ў [[Сідней|Сіднеі]] (2009) |Сучаснасць_імя = Роберт Пітэр Максіміліян Уільямс | Дата нараджэння = 13.02.1974 | Месца нараджэння = [[Сток-он-Трэнт]] |Краіна={{gb}} |Гады=[[1990]] — па цяперашні час |Жанры=[[поп-музыка]]<br />[[поп-рок]]<br />[[софт-рок]]<br />[[Электронная музыка|клубная музыка]] | Калектывы = [[Take That]] | Лэйблы = [[Chrysalis Records|Chrysalis]], [[Virgin Records|Virgin]], [[EMI]] |Сайт = [http://www.robbiewilliams.com www.robbiewilliams.com] }} {{цёзкі2|Уільямс}} '''Роберт Пітэр Максіміліян Уільямс''' (н. [[13 лютага]] [[1974]], графства Стафардшыр) — папулярны брытанскім [[спявак]], які выконвае песні ў стылі поп, поп-рок, софт-рок, аўтар песень. За характэрны тэмбр голасу і манеру выканання быў названы [[Элтан Джон|Элтанам Джонам]] «[[Фрэнк Сінатра|Фрэнкам Сінатрай]] XXI стагоддзя». Нягледзячы на няўдалыя продажу дыскаў у ЗША, сусветныя продажы альбомаў перавышаюць 55 мільёнаў, а сінглаў прададзена ўжо больш за 15 мільёнаў. У адной толькі Вялікабрытаніі прададзена каля 16.200.000 дыскаў. Гэтыя дадзеныя ўздымаюць ўзровень сусветных продажаў дыскаў Робі Уільямса вышэй 70 мільёнаў. За плячыма Робі 8 альбомаў нумар адзін, 6 сінглаў нумар адзін у Вялікабрытаніі і мноства ўзнагарод. Таксама Робі Уільямс лічыцца лепшым прадаваным замежным выканаўцам у Лацінскай Амерыцы. == Асабістае жыццё == Робі лячыўся ў рэабілітацыйным цэнтры г. Туксон ад прыхільнасці да такіх лекаў як [[Xanax]], [[Vicodin]], і энергетычнага напою [[Lucozade]] у лютым 2007 <ref>[http://www.thesun.co.uk/article/0,,4-2007070393,00.html Нататка ў The Sun] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081006110034/http://www.thesun.co.uk/article/0,,4-2007070393,00.html |date=6 кастрычніка 2008 }}</ref> У 2006 годзе Робі пазнаёміўся з амерыканскай актрысай Айдай Філд, з якой у 2007 годзе пачаў сустракацца. У 2008 годзе яны аб’ездзілі ўвесь свет, а ў жніўні 2010 года ажаніліся ў [[Лос-Анджэлес]]е. 30 сакавіка 2012 года спявак абвясціў, што яго жонка чакае дзіця. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * «Life Thru A Lens» (1997) * «I've Been Expecting You» (1998 (Злучанае Каралеўства) / 2002 (ЗША)) * «Sing When You're Winning» (2000) * «Swing When You're Winning» (2001) * «Escapology» (2002) * «Intensive Care» (2005) * «Rudebox» (2006) * «Reality Killed the Video Star» (2009) * «Take the Crown» (2012) * «Swings Both Ways» (2013) * «The Heavy Entertainment Show» (2016) * «The Christmas Present» (2019) * «Britpop» (2025) === Канцэртныя альбомы === * «Live at Knebworth» («Live Summer 2003» у ЗША) (2003) === Зборнікі === * «The Ego Has Landed» (1999) (выпушчаны толькі ў Паўночнай Амерыцы) * «Greatest Hits» (2004) === DVD === * «Angels» (20.12.1999) * «Where Egos Dare» (13.11.2000) (Зборнік розных эксклюзіўных матэрыялаў (уключаючы запісы жывых выступаў) * «Live At The Albert» (3.12.2001) (Канцэрт у Royal Albert Hall) * «Nobody Someday» (8.07.2002) (Дыск прысвечаны еўрапейскаму турнэ Робі) * «The Robbie Williams Show» (31.03.2003) (Выступ у лонданскай Pinewood Studio у кастрычніку 2002 года) * «What We Did Last Summer (Live at Knebworth)» (24.11.2003) (Канцэрт у Небварце (за тры дні яго наведалі больш 330 000 гледачоў) Выдадзены на двух дысках (на першым сам канцэрт, на другім дадатковыя матэрыялы) * «And Through It All (Robbie Williams Live 1997-2006» (10.11.2006) (Двухдыскавы зборнік лепшых выступаў з 1997 па 2006 гады) * Robbie Williams: In And Out Of Consciousness: Greatest Hits 1990—2010 (2 DVD) {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commons|Robbie Williams}} * [http://www.robbiewilliams.com/ Афіцыйны сайт] * {{youtube user|robbiewilliamsvideos|Робі Уільямса}} * {{myspace|robbiewilliamsofficial|Робі Уільямса}} * {{twitter|robbiewilliams|Робі Уільямс}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Уільямс Робі}} [[Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Take That]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Columbia Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Island Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Sony Music UK]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Virgin Records]] [[Катэгорыя:Англічане ірландскага паходжання]] [[Катэгорыя:Дэнс-поп-музыканты]] fceiyg3lu1wj1z1bp1tblhdbxxi9r3n Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5171817 5171322 2026-07-27T15:50:58Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5171817 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Эндру Карнегі|2026-07-27T13:52:07Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Джавані Падавана|2026-07-27T12:24:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антоній Пагарэльскі|2026-07-27T11:38:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Платон Мікалаевіч Пагарэльскі|2026-07-27T11:28:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Генрых I Кандэ|2026-07-27T11:02:25Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Мікалай Пятровіч Новік|2026-07-26T21:49:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Намейс|2026-07-26T17:37:58Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Баляслаў Шышкевіч|2026-07-26T17:34:34Z|Sh.aliaksei}} {{Новы артыкул|Павел Васілевіч Кукальнік|2026-07-26T12:18:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Міцінскі|2026-07-26T11:00:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Арн Рапапорт|2026-07-25T20:36:11Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Малка Лі|2026-07-25T20:26:15Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Станіслава Вадзімаўна Гліннік|2026-07-25T14:27:01Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Вангеліс|2026-07-25T12:14:06Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Павел Уладзіміравіч Мар’еўскі|2026-07-25T12:09:26Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Барыс Георгіевіч Пярчаткін|2026-07-25T09:34:27Z|Asorev}} {{Новы артыкул|Геральдычная рада «Пагоня»|2026-07-24T16:46:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрчак|2026-07-24T15:55:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзяніс Валер’евіч Юрчак|2026-07-24T15:42:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Больцінікі)|2026-07-24T14:16:50Z|Monarchist1636}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> r1gwsn1bzu0ljd7hglfnpq39d0t1xl9 Сноў 0 126278 5172102 5113752 2026-07-28T10:46:35Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ +1 5172102 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сноў (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сноў |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Сноўскі |першае згадванне = 1478 |ранейшыя імёны = |статус з = 2008 }}'''Сноў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Snoŭ}}, {{lang-ru|Снов}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0024081&q_id=2944887|title=Решение Несвижского районного Совета депутатов от 24 января 2008 года № 39 «О преобразовании деревень Несвижского района в агрогородки»|access-date=7 чэрвеня 2025|archive-date=17 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917093051/https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0024081&q_id=2944887|url-status=dead}}</ref> у [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Сноўка (прыток Ушы)|Сноўка]]. Цэнтр [[Сноўскі сельсавет|сельсавета]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Размешчаны за 30 км на захад ад [[Нясвіж]]а, за 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Пагарэльцы]] (лінія [[Мінск]] — [[Баранавічы]]); на аўтамабільнай дарозе [[Нясвіж]] — [[Баранавічы]]. У наваколлі шэраг участкаў з узгорыста-ўвалістым рэльефам, тэрыторыя належыць да [[Капыльская града|Капыльскай грады]]. == Назва == На думку К. Бугі, назву ракі Сноў славяне прынеслі з сабою са славянскай прарадзімы з-за Прыпяці і яна суадносіцца з назвамі рэк Сноў (прыток Дзясны) і Снова (прыток Тускара)<ref>''K. Būga''. Rinktiniai raštai. III. Vilnius, 1961. P. 883-884.</ref>. Гідронім Снова параўноўваюць са ст.-інд. snāuti «сачыцца, цячэ»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 149.</ref>. Назва ракі Сноўка тлумачыцца ад і.-е. *(s)nāu- // nāu- «плысці, цячы»: *snū > sny > Snъve, Snъvь; сюды ж ст.-інд. snāuti «цячы, сачыцца, абмывацца»; гр. νεω (з *snevō) «плыву»; параўн. яшчэ snāpáyati «крапаць, плаваць», авест. snaδa- «ліць»<ref>Етимологічний словник літописних географічних назв Південної Русі. Київ, 1985. С. 144.</ref>. == Гісторыя == Першы пісьмовы ўспамін пра Сноў датуецца 18 ліпеня 1478 года<ref>Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji Wileńskiej / Wyd. J. Fijałek, W. Semkowicz. T. 1, z. 1—3. — Kraków, 1932—1948. 1939. Z. 2 [1468-1501]. (Wyd. Kom. Hist. PAU. Nr 81). Nr 311. S. 366—367, nr 311. [KDKDW]; Jasas R. Pergamentų katalogas / Parengė R. Jasas. — Vilnius, 1980. P. 46-47, nr. 88.</ref>. Пад 1529 годам ён згадваецца як маёнтак паноў [[Сноўскія|Сноўскіх]]. У 1564 годзе паселішча атрымала статус мястэчка. [[Выява:Snoŭ, Rdułtoŭski. Сноў, Рдултоўскі (N. Orda, 1864).jpg|thumb|left|[[Сноўская сядзіба|Палац Рдултоўскіх]]. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], XIX ст.]] У пачатку XVII стагоддзя Сноў перайшоў у валоданне Я. Пратасевіча, потым — роду [[Рдултоўскія|Рдултоўскіх]]. У 1650 годзе тут з’явілася [[Каталіцызм|каталіцкая]] парафія, з 2 жніўня 1699 года дзейнічаў [[касцёл]]. З 1767 года ў Снове дзейнічала грэка-каталіцкая царква. У часы [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] (1768—1772) мястэчка спазнала значныя разбурэнні. 15 верасня 1785 года тут спыняўся [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]]. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сноў апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] 9 лістапада тут адбыўся бой французскай дывізіі Я. Дамброўскага з рускімі казакамі. У 1827 годзе ў мястэчку пабудавалі палац, у 1836 годзе ў Ніжнім Снове — [[бровар]]. У 1854 годзе Сноў перайшоў ад Рдултоўскіх ва ўласнасць баронаў [[Гарцінгі|Гарцінгаў]], якім належаў да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939 годзе. Станам на 1861 год у Снове было 45 двароў, царква, [[сінагога]], цагельня, у 1865 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. Пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. Паводле вынікаў перапісу (1897) у ''Горным Снове'' было 91 жыхароў, 19 двароў, бровар (заснаваны ў 1891 годзе), капліца, у ''Дольным Снове'' (да 1939 года таксама называўся ''Сінілава'') — 70 жыхароў, 16 двароў, бровар, сыраварня. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Сноў апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў цэнтрам гміны Нясвіжскага павета. У гэты час мястэчка стала цэнтрам штабаў двух памежных структур Польскай рэспублікі: [[Полк КАП «Сноў»|палка Корпуса аховы памежжа «Сноў»]] і [[Батальён КАП «Сноў»|батальёна Корпуса аховы памежжа «Сноў»]]. У 1939 годзе Сноў увайшоў у склад [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета Нясвіжскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. У гэты час тут было 167 двароў, крухмальны завод, 2 млыны, электрастанцыя, маслазавод, 8-гадовая школа, бальніца. У 1990-я гады ''Сноў'' і ''Дольны Сноў'' злучыліся. Станам на 2000 год у вёсцы было 1157 двароў. У 2008 годзе нададзены статус аграгарадка<ref name=":0" />. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Snoŭ. Сноў (A. Wisłocki, XX).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Рдултоўскіх (Сноў)|Палац у Снове]] Выява:Snoŭ, Niaśviskaja, Śviatoha Jana. Сноў, Нясьвіская, Сьвятога Яна (1918).jpg|Касцёл пасля перабудовы Выява:Snoŭ, Niaśviskaja, Śviatoha Jana. Сноў, Нясьвіская, Сьвятога Яна (1930-39) (2).jpg|Касцёл пасля вяртання каталікам Выява:Snoŭ. Сноў (1916).jpg|Рынак </gallery></center> [[Файл:Сноў. Цэнтральная плошча.jpg|thumb|Цэнтральная плошча Снова]] == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 184 муж., з іх шляхты 7, духоўнага саслоўя 3, мяшчан-іудзеяў 58, мяшчан-хрысціян і сялян 116<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 413.</ref>; 1861 год — 378 чал.{{sfn|SgKP|1889}} * '''XX стагоддзе''': 1940 год — 1065 чал.; 2000 год — 2665 чал.{{sfn|ЭГБ|2001}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 2567 жыхароў, 1104 двары{{sfn|БелЭн|2002}}. == Інфраструктура == У Снове працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Эканоміка == * СВК «Агракамбінат «Сноў» == Славутасці == * [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Сноў)|Казьмадзям’янаўская царква]] (1836), вул. Клецкая, 1 (інв. № 621/С-21935) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|613Г000489}}. * Сядзібна-паркавы комплекс Гарцінгаў «Горны Сноў» (XIX ст.). Былы сядзібны дом (сярэдзіна ХІХ стагоддзя), вул. Клецкая, 3 (інв. № 621/С-14148) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|613Г000490}}. * [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Сноў)|Касцёл Яна Хрысціцеля]] (канец ХVIII стагоддзя), вул. Нясвіжская, 15 (інв. № 621/С-21895) — {{ГККРБ 4|613Г000499}}. * Палацава-паркавы комплекс Рдултоўскіх. [[Сноўская сядзіба|Былы палацава-паркавы ансамбль: палац, парк]] (1827), вул. Нясвіжская, 2А/1 (інв. № 621/С-10061) — {{ГККРБ 4|612Г000500}}. === Памятныя мясціны === * Могілкі: ваенныя часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], старыя хрысціянскія. * Брацкія могілкі (1941–1944 гады) — {{ГККРБ 4|613Д000501}}. * Брацкія могілкі (1918–1920 гады) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|613Д000502}}. === Страчаная спадчына === * Сінагога. == Галерэя == <center><gallery mode=packed caption="Краявіды Снова" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Сноўскі касцёл.jpg|Каталіцкі касцёл Св. Іаана Хрысціцеля Выява:Сноў. Царква Святых Казьмы і Дзям'яна.jpg|[[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Сноў)|Свята-Казьма-Дзям’янаўская праваслаўная царква]] Выява:Сноўскі палац.jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Рдултоўскіх (Сноў)|Палац у Снове]] Выява:Сноў. Былая школа.jpg|Будынак школы </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] — беларускі спявак (барытон). * [[Аляксандр Аляксандравіч Пятроўскі]] (1953—2019) — беларускі спецыяліст у галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Сноў|[[Вольга Князева|Князева В.]]|373}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сноў|Князева В. М.|70—71}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|937|Snów}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=menjsnou Сноў] на [[Radzima.org]] * [http://szlachta.io.ua/album561105 Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Мястэчка Сноў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121024232338/http://szlachta.io.ua/album561105 |date=24 кастрычніка 2012 }} * [http://vandrouka.by/tag/snov/ Вандроўка ў Сноў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120804050341/http://vandrouka.by/tag/snov/ |date=4 жніўня 2012 }}{{ref-ru}} * [http://globustut.by/snov/ Сноў на сайце «Глобус Беларуси»]{{ref-ru}} {{Сноўскі сельсавет}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Сноў| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] ig98w12r8urtov9jqy4ormmwribeii3 Лявон Вашко 0 127911 5171861 4748113 2026-07-27T19:31:50Z Нявідны 166654 5171861 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Лявон Вашко | Арыгінал імя = | Жанчына = | Фота = | Памер = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Грамадзянства = {{сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = 1995 — цяперашні час | Кірунак = | Жанр = апавяданне, п’еса | Дэбют = 1995 | Асноўныя творы = ''«Паэты – цары»'' | Прэміі = [[Гліняны Вялес|Прэмія Гліняны Вялес]] ([[1997]])<ref>[http://litara.net/doc/duxaxram Інаўгурацыйная прамова пад час атрымання літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»]// «litara.net», 12 сакавіка 1998</ref> | Палічка = | Сайт = [http://masty.org/Duhahram/0212DHV.htm Духахрам] }} {{цёзкі2|Вашко}} '''Лявон Вашко''' (нар. {{ДН|12|04|1963}}, {{МН|Гродна||Горад Гродна}}) — беларускі {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{драматург|Беларусі|СССР}}, [[літаратуразнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Гродна. Скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]] [[БДУ]]. Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб’яднанні [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня|«Беларуская Майстроўня» (1979—1984)]]. Працаваў журналістам у газетах i часопісах. Цяпер — на творчай працы. Таксама аўтар электроннай ведамкі «Духахрам». == Творы == * 1995 — «Еўрапейскія гісторыі» (апавяданні) * 1997 — «Паэты — цары» * 1997 — «Гістарызацыя свядомасці» (вершы з прысвячэннем) * 2000 — «[[Маленькі сшытак Лявона Вашка]]»<ref>[http://litara.net/doc/shzita Маленькі сшытак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309132812/http://litara.net/404.php3|date=9 сакавіка 2016}}// «litara.net», 5 жніўня 2002</ref> (зборнік) {{зноскі}} == Літаратура == * [[Сяргей Іванавіч Дубавец|''Дубавец, С.'']] Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с. == Спасылкі == * [https://kamunikat.net/vaszko-lavon Лявон Вашко на «Камунікаце»] * {{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/2167812.html|author=[[Сяргей Дубавец]]|title=Гісторыя аднаго цуду: Лявон Вашко|website=Радыё Свабода|date=2010-09-25|access-date=2026-07-27|archive-date=2025-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250904120743/https://www.svaboda.org/a/2167812.html}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вашко Лявон}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Гліняны вялес»]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]] soc6emydbitml8csudck6s7i93rcwg7 Агра (правінцыя Варэзэ) 0 129734 5172154 4405877 2026-07-28T11:40:14Z Autumndancer 168015 5172154 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Агра}} {{НП}} '''Агра''' ({{lang-it|Agra}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва складае 370 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 123 чал./км². Займае плошчу 3 км². Паштовы індэкс — 21010. Тэлефонны код — 0332. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы . {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] 7j450q6a85s9k66vtucea6n9co6bmwo 5172156 5172154 2026-07-28T11:41:04Z Autumndancer 168015 5172156 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Агра}} {{НП}} '''Агра''' ({{lang-it|Agra}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 370 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 123 чал./км². Плошча — 3 км². Паштовы індэкс — 21010. Тэлефонны код — 0332. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] 1t642t5e06yy7jghpy05avi6h86531l 5172157 5172156 2026-07-28T11:41:18Z Autumndancer 168015 5172157 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Агра}} {{НП}} '''Агра''' ({{lang-it|Agra}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 370 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 123 чал./км². Плошча — 3 км². Паштовы індэкс — 21010. Тэлефонны код — 0332. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] h0p58pkm0m7g6d2ya62vzp6u2xjn7q3 Брэнта (камуна) 0 129739 5171961 4414762 2026-07-28T07:48:05Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Брэнта]] у [[Брэнта (камуна)]] 4414762 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Брэнта |арыгінальная назва = Brenta |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 41|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Ламбардыя |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Варэзэ{{!}}Варэзэ |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 4 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1643 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 411 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 0332 |паштовы індэкс = 21030 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 012019 |катэгорыя ў Commons = Brenta |сайт = http://www.comune.brenta.va.it/ |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Silvio Borgese |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Брэнта''' ({{lang-it|Brenta}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва складае 1643 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 411 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332. Заступнікам населенага пункта лічыцца [[святы Віт]]. {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] 28mucg3c793re9khd6ltjautnfkcer4 5171967 5171961 2026-07-28T07:54:17Z Autumndancer 168015 5171967 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{НП}} '''Брэнта''' ({{lang-it|Brenta}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 1643 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 411 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332. Заступнікам населенага пункта лічыцца [[святы Віт]]. {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] 3rknqyg1ukgm7o9pbtpejt1qxvnspy4 5171969 5171967 2026-07-28T07:55:17Z Autumndancer 168015 5171969 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{НП}} '''Брэнта''' ({{lang-it|Brenta}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 1643 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 411 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332. Заступнікам населенага пункта лічыцца [[святы Віт]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] j4qv8otkxb609cl8vhfdw815f61jkvs 5171970 5171969 2026-07-28T07:56:44Z Autumndancer 168015 5171970 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{НП}} '''Брэнта''' ({{lang-it|Brenta}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 1643 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 411 чал./км². Плошча — 4 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332. Заступнік — [[святы Віт]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] e1e696628oy9vlohwtk3k8h1g3n3bim Орына 0 129767 5172164 4442508 2026-07-28T11:49:16Z Autumndancer 168015 5172164 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Орына''' ({{lang-it|Orino}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 779 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 260 чал./км². Плошча — 3 км². Паштовы індэкс — 21030. Тэлефонны код — 0332. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] ryr47ly3a9dt3csm5k1bt6hfhfasngb Ранка (Італія) 0 129771 5172162 4916800 2026-07-28T11:48:19Z Autumndancer 168015 5172162 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ранка}} {{НП}} '''Ранка''' ({{lang-it|Ranco}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 1208 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 185 чал./км². Плошча — 6 35 км². Паштовы індэкс — 21020. Тэлефонны код — 0331. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-01-16}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] fff9m2wg3a2emzx4c8dcenssqf8c4mp Тэрнатэ (Італія) 0 129773 5172165 4461959 2026-07-28T11:50:03Z Autumndancer 168015 5172165 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тэрнатэ''' ({{lang-it|Ternate}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Ламбардыя]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Варэзэ (правінцыя)|Варэзэ]]. Насельніцтва — 2254 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 451 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 21020. Тэлефонны код — 0332. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Варэзэ}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ]] g6gqdj641mj9kollbsa9jxut2f6cqke Шаблон:Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай» 10 139507 5171913 5159584 2026-07-28T03:54:56Z StarDeg 16311 5171913 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |колер = |выява = [[Выява:Star for Orden of Service.png|50px]] |выява2 = |схаваць =1 |загаловак = [[Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|Поўныя кавалеры]] [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|ордэны «За заслугі перад Айчынай»]] |утрыманне = {{nobr|[[Ягор Сямёнавіч Строеў|Строеў Я. С.]] •}} {{nobr|[[Алег Емяльянавіч Кутафін|Кутафін А. Е.]] •}} {{nobr|[[Міхаіл Яфімавіч Фрадкоў|Фрадкоў М. Я.]] •}} {{nobr|[[Эдуард Эдгартавіч Росель|Росель Э. Э]] •}} {{nobr|[[Мікалай Платонавіч Патрушаў|Патрушаў Н. П.]] •}} {{nobr|[[Жарэс Іванавіч Алфёраў|Алфёраў Ж. І.]] •}} {{nobr|[[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Чарнамырдзін В. С.]] •}} {{nobr|[[Ілья Сяргеевіч Глазуноў|Глазуноў І. С.]] •}} {{nobr|[[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Плісецкая М. М.]] •}} {{nobr|[[Рашыд Гумаравіч Нургаліеў|Нургаліеў Р. Г.]] •}} {{nobr|[[Веніямін Фёдаравіч Якаўлеў|Якаўлеў В. Ф.]] •}} {{nobr|[[Ірына Аляксандраўна Антонава|Антонава І. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|Зубкоў В. А.]] •}} {{nobr|[[Галіна Паўлаўна Вішнеўская|Вішнеўская Г. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Сяргеевіч Восіпаў |Восіпаў Ю. С.]] •}} {{nobr|[[Яўген Паўлавіч Веліхаў|Веліхаў Я. П.]] •}} {{nobr|[[Сяргей Барысавіч Іваноў| Іваноў С. Б.]] •}} {{nobr|[[Іван Іванавіч Дзядоў|Дзядоў І. І.]] •}} {{nobr|[[Леанід Сяргеевіч Бранявы |Бранявы Л. С.]] •}} {{nobr|[[Марк Анатолевіч Захараў|Захараў М. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Хатуевіч Цемірканаў|Цемірканаў Ю. Х.]] •}} {{nobr|[[Галіна Барысаўна Волчак|Волчак Г. Б.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Міхайлавіч Зельдзін|Зельдзін У.М.]] •}} {{nobr|[[Юрый Мяфодзьевіч Саломін|Саломін Ю. М.]] •}} {{nobr|[[Алег Паўлавіч Табакоў|Табакоў А. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Міхайлавіч Лужкоў|Лужкоў Ю.М.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Яўгенавіч Фортаў|Фортаў У.Я.]] •}} {{nobr|[[Іна Міхайлаўна Чурыкава|І. М. Чурыкава]] •}} {{nobr|[[Яўген Іванавіч Чазаў|Чазаў Я. І.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Тэадоравіч Співакоў|Співакоў У. Т.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Аляксеевіч Андрэеў|Андрэеў У. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Пятровіч Савіных|Савіных В. П.]] •}} {{nobr|[[Алег Дзмітрыевіч Кананенка|Кананенка А. Д. ]] •}} {{nobr|[[Анатоль Васілевіч Таркуноў|Таркуноў А. В.]] •}} {{nobr|[[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Мядзведзеў Д. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Віктаравіч Ушакоў|Ушакоў Ю. В.]] •}} {{nobr|[[Надзея Георгіеўна Бабкіна|Бабкіна Н.Г.]] }} }}<includeonly> [[Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|**]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Узнагароды:Расія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Асобы]] </noinclude> 4zvdmzax751j17ves9u5e565jbb3uet 5171917 5171913 2026-07-28T04:00:11Z StarDeg 16311 5171917 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |колер = |выява = [[Выява:Star for Orden of Service.png|50px]] |выява2 = |схаваць =1 |загаловак = [[Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|Поўныя кавалеры]] [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|ордэны «За заслугі перад Айчынай»]] |утрыманне = {{nobr|[[Ягор Сямёнавіч Строеў|Строеў Я. С.]] •}} {{nobr|[[Алег Емяльянавіч Кутафін|Кутафін А. Е.]] •}} {{nobr|[[Міхаіл Яфімавіч Фрадкоў|Фрадкоў М. Я.]] •}} {{nobr|[[Эдуард Эдгартавіч Росель|Росель Э. Э]] •}} {{nobr|[[Мікалай Платонавіч Патрушаў|Патрушаў Н. П.]] •}} {{nobr|[[Жарэс Іванавіч Алфёраў|Алфёраў Ж. І.]] •}} {{nobr|[[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Чарнамырдзін В. С.]] •}} {{nobr|[[Ілья Сяргеевіч Глазуноў|Глазуноў І. С.]] •}} {{nobr|[[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Плісецкая М. М.]] •}} {{nobr|[[Рашыд Гумаравіч Нургаліеў|Нургаліеў Р. Г.]] •}} {{nobr|[[Веніямін Фёдаравіч Якаўлеў|Якаўлеў В. Ф.]] •}} {{nobr|[[Ірына Аляксандраўна Антонава|Антонава І. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|Зубкоў В. А.]] •}} {{nobr|[[Галіна Паўлаўна Вішнеўская|Вішнеўская Г. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Сяргеевіч Восіпаў |Восіпаў Ю. С.]] •}} {{nobr|[[Яўген Паўлавіч Веліхаў|Веліхаў Я. П.]] •}} {{nobr|[[Сяргей Барысавіч Іваноў| Іваноў С. Б.]] •}} {{nobr|[[Іван Іванавіч Дзядоў|Дзядоў І. І.]] •}} {{nobr|[[Леанід Сяргеевіч Бранявы |Бранявы Л. С.]] •}} {{nobr|[[Марк Анатолевіч Захараў|Захараў М. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Хатуевіч Цемірканаў|Цемірканаў Ю. Х.]] •}} {{nobr|[[Галіна Барысаўна Волчак|Волчак Г. Б.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Міхайлавіч Зельдзін|Зельдзін У.М.]] •}} {{nobr|[[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Міхалкоў М. С.]] •}} {{nobr|[[Юрый Мяфодзьевіч Саломін|Саломін Ю. М.]] •}} {{nobr|[[Алег Паўлавіч Табакоў|Табакоў А. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Міхайлавіч Лужкоў|Лужкоў Ю.М.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Яўгенавіч Фортаў|Фортаў У.Я.]] •}} {{nobr|[[Іна Міхайлаўна Чурыкава|І. М. Чурыкава]] •}} {{nobr|[[Яўген Іванавіч Чазаў|Чазаў Я. І.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Тэадоравіч Співакоў|Співакоў У. Т.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Аляксеевіч Андрэеў|Андрэеў У. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Пятровіч Савіных|Савіных В. П.]] •}} {{nobr|[[Алег Дзмітрыевіч Кананенка|Кананенка А. Д. ]] •}} {{nobr|[[Анатоль Васілевіч Таркуноў|Таркуноў А. В.]] •}} {{nobr|[[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Мядзведзеў Д. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Віктаравіч Ушакоў|Ушакоў Ю. В.]] •}} {{nobr|[[Надзея Георгіеўна Бабкіна|Бабкіна Н.Г.]] }} }}<includeonly> [[Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|**]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Узнагароды:Расія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Асобы]] </noinclude> ii914zk9hug73no9nsbwksjr64pv6pc 5171920 5171917 2026-07-28T04:03:15Z StarDeg 16311 5171920 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |колер = |выява = [[Выява:Star for Orden of Service.png|50px]] |выява2 = |схаваць =1 |загаловак = [[Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|Поўныя кавалеры]] [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|ордэны «За заслугі перад Айчынай»]] |утрыманне = {{nobr|[[Ягор Сямёнавіч Строеў|Строеў Я. С.]] •}} {{nobr|[[Алег Емяльянавіч Кутафін|Кутафін А. Е.]] •}} {{nobr|[[Міхаіл Яфімавіч Фрадкоў|Фрадкоў М. Я.]] •}} {{nobr|[[Эдуард Эдгартавіч Росель|Росель Э. Э]] •}} {{nobr|[[Мікалай Платонавіч Патрушаў|Патрушаў Н. П.]] •}} {{nobr|[[Жарэс Іванавіч Алфёраў|Алфёраў Ж. І.]] •}} {{nobr|[[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Чарнамырдзін В. С.]] •}} {{nobr|[[Ілья Сяргеевіч Глазуноў|Глазуноў І. С.]] •}} {{nobr|[[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Плісецкая М. М.]] •}} {{nobr|[[Рашыд Гумаравіч Нургаліеў|Нургаліеў Р. Г.]] •}} {{nobr|[[Веніямін Фёдаравіч Якаўлеў|Якаўлеў В. Ф.]] •}} {{nobr|[[Ірына Аляксандраўна Антонава|Антонава І. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|Зубкоў В. А.]] •}} {{nobr|[[Галіна Паўлаўна Вішнеўская|Вішнеўская Г. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Сяргеевіч Восіпаў |Восіпаў Ю. С.]] •}} {{nobr|[[Яўген Паўлавіч Веліхаў|Веліхаў Я. П.]] •}} {{nobr|[[Сяргей Барысавіч Іваноў| Іваноў С. Б.]] •}} {{nobr|[[Іван Іванавіч Дзядоў|Дзядоў І. І.]] •}} {{nobr|[[Леанід Сяргеевіч Бранявы |Бранявы Л. С.]] •}} {{nobr|[[Марк Анатолевіч Захараў|Захараў М. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Хатуевіч Цемірканаў|Цемірканаў Ю. Х.]] •}} {{nobr|[[Галіна Барысаўна Волчак|Волчак Г. Б.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Міхайлавіч Зельдзін|Зельдзін У.М.]] •}} {{nobr|[[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Міхалкоў М. С.]] •}} {{nobr|[[Юрый Мяфодзьевіч Саломін|Саломін Ю. М.]] •}} {{nobr|[[Алег Паўлавіч Табакоў|Табакоў А. П.]] •}} {{nobr|[[Юрый Міхайлавіч Лужкоў|Лужкоў Ю.М.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Яўгенавіч Фортаў|Фортаў У.Я.]] •}} {{nobr|[[Іна Міхайлаўна Чурыкава|І. М. Чурыкава]] •}} {{nobr|[[Яўген Іванавіч Чазаў|Чазаў Я. І.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Тэадоравіч Співакоў|Співакоў У. Т.]] •}} {{nobr|[[Уладзімір Аляксеевіч Андрэеў|Андрэеў У. А.]] •}} {{nobr|[[Віктар Пятровіч Савіных|Савіных В. П.]] •}} {{nobr|[[Алег Дзмітрыевіч Кананенка|Кананенка А. Д. ]] •}} {{nobr|[[Анатоль Васілевіч Таркуноў|Таркуноў А. В.]] •}} {{nobr|[[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Мядзведзеў Д. А.]] •}} {{nobr|[[Юрый Віктаравіч Ушакоў|Ушакоў Ю. В.]] •}} {{nobr|[[Надзея Георгіеўна Бабкіна|Бабкіна Н.Г.]] •}} {{nobr|[[Ігар Сяргеевіч Іваноў|Іваноў І. С.]] }} }}<includeonly> [[Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»|**]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Узнагароды:Расія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Асобы]] </noinclude> pm4gn9w9cbenhvd0u8deapsoamwtzac Хуан Мануэль Сантас 0 140700 5171988 4855082 2026-07-28T08:14:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171988 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Хуан Мануэль Сантас Кальдэрон''' ({{lang-es|Juan Manuel Santos Calderón}}; {{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Калумбія|Калумбіі]], які з'яўляецца былым [[Прэзідэнт Калумбіі|прэзідэнтам краіны]] (7 жніўня 2010 года — 7 жніўня 2018 года) і лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] 2016 года. Эканаміст па прафесіі і журналіст па родзе дзейнасці, з'яўляецца членам заможнай і ўплывовай сям'і Сантас, якая з 1913 мела большасць акцыянераў газеты «[[Эль Цьемпа, Калумбія|Эль Цьемпа]]» ({{lang-es|«El Tiempo»}}) да яе продажу рэдакцыі «[[Планета Дэ-Агастыні]]» ({{lang-es|«Planeta DeAgostini»}}) у 2007 годзе. Неўзабаве пасля заканчэння [[Канзаскі ўніверсітэт|Канзаскага ўніверсітэта]] стаў эканамічным дарадцам у [[Нацыянальная арганізацыя вытворцаў кавы Калумбіі|Нацыянальнай арганізацыі вытворцаў кавы Калумбіі]] і дэлегатам [[Міжнародная арганізацыя кавы|Міжнароднай арганізацыі кавы]] ў [[Лондан]]е, дзе таксама наведваў [[Лонданская школа эканомікі|Лонданскую школу эканомікі]]. У 1981 годзе быў прызначаны намеснікам дырэктара «Эль Цьемпа» і стаў яе дырэктарам праз два гады. У 1991 годзе прэзідэнтам [[Сесар Гавірыя Трухілья|Сесарам Гавірыям Трухільям]] быў прызначаны першым [[Міністр знешняга гандлю Калумбіі|міністрам знешняга гандлю Калумбіі]]. Працаваў над пашырэннем міжнароднага гандлю Калумбіі і над стварэннем розных устаноў для гэтай мэты, у тым ліку «[[Proexport]]», «[[Bancoldex]]» і «[[Fiducoldex]]». У 2000 годзе прэзідэнтам [[Андрэс Пастрана Аранга|Андрэсам Пастранам Арангам]] быў прызначаны [[Міністр фінансаў і дзяржаўнага крэдыту Калумбіі|міністрам фінансаў і дзяржаўнага крэдыту]]. Займаў бачнае становішча ў адміністрацыі прэзідэнта [[Альвара Урыбэ|Альвары Урыбэ]]. У 2005 годзе стаў адным з заснавальнікаў і ўзначаліў [[Сацыяльная партыя нацыянальнага адзінства|Сацыяльную партыю нацыянальнага адзінства]], [[Ліберальны кансерватызм|ліберальна-кансерватыўнай]] [[Партыйная кааліцыя|партыйнай кааліцыі]], якая падтрымлівала прэзідэнта Урыбэ і яго спробы дамагчыся канстытуцыйнай рэформы, каб мець магчымасць балатавацца на другі тэрмін. У 2006 годзе пасля таго, як Урыбэ быў пераабраны, а партыя атрымала большасць месцаў у абедзвюх палатах Кангрэса, быў прызначаны міністрам нацыянальнай абароны і працягваў абараняць палітыку бяспекі прэзідэнта, прыняўшы моцную і валявую пазіцыю супраць [[Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі|Рэвалюцыйных узброеных сілаў Калумбіі]] (ФАРК) і [[Калумбійскі канфлікт|іншых партызанскіх груп на тэрыторыі краіны]]. 20 чэрвеня 2010 года стаў прэзідэнтам краіны [[Прэзідэнцкія выбары ў Калумбіі 2010|ў выніку двух тураў галасавання на выбарах]], перамогшы [[Антанас Мокус|Антанаса Мокуса]] з [[Зялёная партыя, Калумбія|Зялёнай партыі]] і ўступіўшы на пасаду 7 жніўня 2010 года ў разгар [[Дыпламатычны крызіс паміж Калумбіяй і Венесуэлай 2010|дыпламатычнага крызісу з Венесуэлай]], які хутка быў вырашаны. У 2014 годзе быў пераабраны на прэзідэнцкую пасаду, [[Прэзідэнцкія выбары ў Калумбіі 2014|перамогшы ў другім туры выбараў]] [[Оскар Іван Зулуага|Оскара Івана Зулуагу]] з партыі «[[Дэмакратычны цэнтр, Калумбія|Дэмакратычны цэнтр]]». У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру за перамовы аб заключэнні мірнай дамовы з партызанамі, нягледзячы на [[рэферэндум па калумбійскім мірным пагадненні 2016|няўдалы рэферэндум]], праведзены па гэтым пытанні. == Біяграфія == Сантас паходзіць з вядомай палітычнай дынастыі. Брат яго дзеда Эдуарда Сантас быў прэзідэнтам Калумбіі ў 1938-1942 гадах, а таксама заснаваў і рэдагаваў газету El Tiempo. Яго бацька Энрыке Сантас Касціла быў рэдактарам газеты больш за 50 гадоў. Яго стрыечны брат Франсіска Сантас Кальдэрон быў віцэ-прэзідэнтам пры прэзідэнце Альвара Урыбе. У 2010 годзе Сантас стаў кандыдатам у прэзідэнты. Першы раўнд выбараў быў праведзены 30 мая 2010 года. За Сантаса прагаласавалі 46,5% выбаршчыкаў, а за яго асноўнага суперніка Антанаса Мокуса - 21,5%. Па прычыне, што ніхто з кандыдатаў не набраў больш за 50 працэнтаў, 20 чэрвеня 2010 г быў праведзены другі раўнд выбараў, у якім удзельнічалі толькі два асноўныя кандыдаты. На ім Сантас атрымаў 69,06% галасоў і стаў новым прэзідэнтам. У 2016 годзе атрымаў Нобелеўская прэмія міру за спробу вырашыць канфлікт паміж уладамі краіны і баевікамі [[FARC]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{wikiquote|Хуан Мануэль Сантас|Хуана Мануэля Сантаса}} * [http://www.banrep.gov.co/junta/jmsc4.htm Banco de la República — Juan Manuel Santos] * [http://www.latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=4014 Markets Favor Santos ''Latin Business Chronicle''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101128170140/http://latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=4014 |date=28 лістапада 2010 }} * [http://www.cambio.com.co/paiscambio/10preguntascambio/727/3579303-pag-2_2.html Interview with ''Cambio'']{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518131936/http://www.cambio.com.co/paiscambio/10preguntascambio/727/3579303-pag-2_2.html |date=18 мая 2013 }} * [http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_personajes/politica/santos_juan_manuel.html Colombialink.com — Juan Manuel Santos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100527194652/http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_personajes/politica/santos_juan_manuel.html |date=27 мая 2010 }} * [http://www.presidencia.gov.co/prensa_new/ministerios/defensa.htm Presidencia de Colombia — Juan Manuel Santos] * [http://news.tut.by/world/514994.html Назван лауреат Нобелевской премии мира 2016 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161008154311/http://news.tut.by/world/514994.html |date=8 кастрычніка 2016 }} {{Нобелеўская прэмія/мір 2001—2025}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністры абароны Калумбіі]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Калумбіі]] {{DEFAULTSORT:Сантас}} l7zvs1zhl9vtkg78bdawtq7vaiij390 Паданская раўніна 0 140906 5171960 4442836 2026-07-28T07:44:40Z Autumndancer 168015 5171960 wikitext text/x-wiki {{Раўніна |Назва = Паданская раўніна |Нацыянальная назва = {{lang-it|Pianura padana}} |Выява = Val padana.jpg |Подпіс = Від з космасу |lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 00|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 30|lon_sec = |CoordScale = |Вышыня над узроўнем моры = 400 |Працягласць з поўначы на поўдзень = 200 |Працягласць з захаду на ўсход = 500 |Плошча = 46 тыс. |Рэкі =рака По |Азёры = |Размяшчэнне = Італія |Пазіцыйная карта 1 = Італія |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Паданская (Падана-Венецыянская) раўніна''' (ад {{lang-la|Padanus}} — назва [[По (рака)|ракі По]] ў старажытных рымлян; італ. Pianura Padana або Val Padana, эміл.-рам. Pianûra Padâna) — раўніна на поўначы [[Італія|Італіі]]. Размешчана паміж [[Альпы|Альпамі]], [[Апеніны|Апенінамі]] і [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]], пераважна ў басейне ракі По. Даўжыня каля 500 км, шырыня да 200 км (на ўсходзе). == Прырода == Утварылася на месцы марскога заліва, размешчанага ў тэктанічным прагіне, у выніку запаўнення яго марскімі, рачнымі і флювіягляцыяльнымі адкладамі магутнасцю больш за 8 км. Паверхня пераважна плоская, паступова паніжаецца з захаду на ўсход ад 300—400 м да ўзроўню мора. У цэнтры Паданскай раўніны — гліністыя нізкія раўніны з урадлівымі алювіяльнымі глебамі, па краях — пясчана-галечныя высокія раўніны. У нізоўях ракі По асобныя ўчасткі ляжаць ніжэй за ўзровень мора. Клімат пераходны ад субтрапічнага да ўмеранага. Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] ад 0 да 4 °C, [[ліпень|ліпеня]] ад 22 да 24 °C. Ападкаў 600—1000 мм у год, максімумы вясной і ў пачатку лета, а таксама восенню. Устойлівае снежнае покрыва не ўтвараецца. Густая сетка рэк басейна По, [[Адыджэ]], [[рака Брэнта|Брэнта]] і інш. Важнейшая рака — [[По (рака)|По]]. Густая сетка арашальных, асушальных і суднаходных каналаў. [[Шырокалістыя лясы|Шырокалістыя]] ([[дуб]], [[каштан]], [[ліпа]], [[бук]], [[вяз]]) і [[Поймавыя лясы|поймавыя]] ([[таполя]], [[вярба]]) лясы, якія пакрывалі раней Паданскую раўніну, зараз высечаны. Лепш захавалася расліннасць [[Трысняговыя балоты|трысняговых балот]] і [[Тарфяное балота|тарфянішчаў]] (асабліва ў дэльтавых раёнах). == Насельніцтва і гаспадарка == Паданская раўніна — жытніца Італіі; асноўныя сельскагаспадарчыя культуры — [[пшаніца]], [[кукуруза]], [[рыс]]; [[вінаграднікі]], [[фруктовыя сады]]. Асноўныя гарады: [[Мілан]], [[Турын]], [[Венецыя]], [[Балоння]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паданская раўніна||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раўніны Еўропы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Італіі]] 1ak89ya5lh3uukb7eayixwfopc7r98i 5171971 5171960 2026-07-28T07:57:38Z Autumndancer 168015 /* Прырода */ вычытка 5171971 wikitext text/x-wiki {{Раўніна |Назва = Паданская раўніна |Нацыянальная назва = {{lang-it|Pianura padana}} |Выява = Val padana.jpg |Подпіс = Від з космасу |lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 00|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 30|lon_sec = |CoordScale = |Вышыня над узроўнем моры = 400 |Працягласць з поўначы на поўдзень = 200 |Працягласць з захаду на ўсход = 500 |Плошча = 46 тыс. |Рэкі =рака По |Азёры = |Размяшчэнне = Італія |Пазіцыйная карта 1 = Італія |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Паданская (Падана-Венецыянская) раўніна''' (ад {{lang-la|Padanus}} — назва [[По (рака)|ракі По]] ў старажытных рымлян; італ. Pianura Padana або Val Padana, эміл.-рам. Pianûra Padâna) — раўніна на поўначы [[Італія|Італіі]]. Размешчана паміж [[Альпы|Альпамі]], [[Апеніны|Апенінамі]] і [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]], пераважна ў басейне ракі По. Даўжыня каля 500 км, шырыня да 200 км (на ўсходзе). == Прырода == Утварылася на месцы марскога заліва, размешчанага ў тэктанічным прагіне, у выніку запаўнення яго марскімі, рачнымі і флювіягляцыяльнымі адкладамі магутнасцю больш за 8 км. Паверхня пераважна плоская, паступова паніжаецца з захаду на ўсход ад 300—400 м да ўзроўню мора. У цэнтры Паданскай раўніны — гліністыя нізкія раўніны з урадлівымі алювіяльнымі глебамі, па краях — пясчана-галечныя высокія раўніны. У нізоўях ракі По асобныя ўчасткі ляжаць ніжэй за ўзровень мора. Клімат пераходны ад субтрапічнага да ўмеранага. Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] ад 0 да 4 °C, [[ліпень|ліпеня]] ад 22 да 24 °C. Ападкаў 600—1000 мм у год, максімумы вясной і ў пачатку лета, а таксама восенню. Устойлівае снежнае покрыва не ўтвараецца. Густая сетка рэк басейна По, [[Адыджэ]], [[Брэнта (рака)|Брэнта]] і інш. Важнейшая рака — [[По (рака)|По]]. Густая сетка арашальных, асушальных і суднаходных каналаў. [[Шырокалістыя лясы|Шырокалістыя]] ([[дуб]], [[каштан]], [[ліпа]], [[бук]], [[вяз]]) і [[Поймавыя лясы|поймавыя]] ([[таполя]], [[вярба]]) лясы, якія пакрывалі раней Паданскую раўніну, зараз высечаны. Лепш захавалася расліннасць [[Трысняговыя балоты|трысняговых балот]] і [[Тарфяное балота|тарфянішчаў]] (асабліва ў дэльтавых раёнах). == Насельніцтва і гаспадарка == Паданская раўніна — жытніца Італіі; асноўныя сельскагаспадарчыя культуры — [[пшаніца]], [[кукуруза]], [[рыс]]; [[вінаграднікі]], [[фруктовыя сады]]. Асноўныя гарады: [[Мілан]], [[Турын]], [[Венецыя]], [[Балоння]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паданская раўніна||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раўніны Еўропы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Італіі]] l2vxmdbyhu4ut9mw840tr2s77jaakj6 Смык беларускі 0 145330 5171842 5166901 2026-07-27T17:41:20Z Нявідны 166654 5171842 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Публікацыя=1894|Асобнае выданне=1894|Мова арыгіналу=беларуская}} '''«Смык белару{{націск}}скі»''' — {{Не перакладзена 5|Паэтычны зборнік|паэтычны зборнік|uk|Збірка віршів}} [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], выдадзены ў [[1894 год у гісторыі літаратуры|1894]] годзе ў [[Познань|Познані]] пад новым псеўданімам «Сымон Рэўка з-пад Барысава». == Крытыка == «Смык беларускі» — вяршыня развіцця беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя разам з «[[Дудка беларуская|Дудкай беларускай]]». Для адраджэння беларускай літаратуры і нацыянальнай свядомасці Францішак Багушэвіч у канцы ХІХ стагоддзя зрабіў тое, што ў чэшскай — геніяльны містыфікатар [[Вацлаў Ганка]] сваім «Краледворскім рукапісам». Багушэвіч ''«жадаў уталіць духоўны голад народа, які чакаў свайго першага хлеба»''<ref>''Кісялёў Г.'' З думай пра Беларусь. — Мн., 1966. — С. 308.</ref>. == Прадмова да зборніка == Зборнік «Смык беларускі» адкрываецца прадмовай, у якой аўтар назваўся Сымонам Рэўкам з-пад Барысава, згадвае ''«ксёнжачкі… якогась пана [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Марцінкевіча]]»'' і ''«перапісаныя вершыкі якогасьці [[Фелікс Феліксавіч Тапчэўскі|Юркі]]»''. Напісаны яны нашай мовай, ''«але ўсе як бы смеючыся з нашага брата»''. Ёсць шмат друкаваных песняў народа, толькі ''«песні ўсе тыя не надта… харошыя, і нота наша плакучая, аднастайная, і песняў васолых не шмат, ды і тых ужо рэдка пачуць»''. Аўтар асуджае імкненне сучаснікаў да матэрыяльных набыткаў, калі яны становяцца сэнсам жыцця. У канцы Прадмовы аўтар выказвае спадзяванне, што загучыць беларускі паэтычны аркестр: ''«Граю трошкі на скрыпачцы, ну дык няхай і мая ксёнжачка завецца струмантам якім; вот я і назваў яе „Смык“. Смык ёсць, а хтось скрыпку, можа, даробе<ref>трэці зборнік Ф. Багушэвіча меў назву „Скрыпачка беларуская“</ref>, а там была „Дудка“ — вот і мы зробім музыку…»''<ref>{{Cite web|url=http://slovo.ws/izlog/bel/Frantsishak_Bagushevich/05.html|title=Архіўная копія|access-date=16 снежня 2012|archive-date=14 лістапада 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114021149/http://slovo.ws/izlog/bel/Frantsishak_Bagushevich/05.html|url-status=dead}}</ref>. == Вершы == Зборнік складаецца з наступных вершаў: «Смык», «Панская ласка», «Афяра», «Скацінная апека», «Балада», «Жыдок», «Не ўсім адна смерць», «Не цурайся», «Панскае ігрышча», «Адказ Юрцы на „Панскае ігрышча“», «Свая зямля», «Свіння і жалуды» і песень «Удава», «Гора», «Песня» («Аж смяялася сарока»), «Сватаны», «Сватаная», «Песня» («Чаго бяжыш, мужычок»), «Песня» («Гарцуй, танцуй, пане»), «Калыханка», «Песня» («Весяліся, рві з капыта»), «Хмаркі». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Францішак Багушэвіч]] [[Катэгорыя:Зборнікі вершаў]] [[Катэгорыя:Кнігі 1894 года]] pkyphqbji7tb0nzvhvasx3uxg0bblr9 Сяргей Аляксандравіч Трахімёнак 0 148293 5172053 5169940 2026-07-28T09:28:34Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне, пунктуацыя, катэгорыя 5172053 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Сяргей Аляксандравіч Трахімёнак'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Сергей Александрович Трахимёнок}}; {{ДН|7|2|1950}}, , [[СССР]]) — беларускі [[юрыст]], [[пісьменнік]] і [[сцэнарыст]]. [[Доктар юрыдычных навук]] (1999). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 лютага 1950 года ў г. [[Карасук (горад)|Карасук]] [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай вобласці]] [[РСФСР]]. Скончыў [[Свярдлоўскі юрыдычны інстытут]] (1977{{sfn|БелЭн|2002}}), [[Вышэйшыя курсы КДБ СССР]] (1981). З 1990 года — у [[Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Інстытуце нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. У 1996—1999 гадах — загадчык кафедры прававых дысцыплін Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. У 1999—2000 гадах — начальнік сітуацыйна-аналітычнага цэнтра Дзяржаўнга сакратарыята [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. З 2005 па 2007 год — намеснік дырэктара Інстытута дзяржаўнайслужбы, з 2008 года — дырэктар [[НДІ тэорыі і практыкі дзяржаўнага кіравання]] [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Прафесар]] (2003). Член [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] (1994) і [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (1996). == Творы == * Безопасность государства: Методологическо-правовые аспекты. ― Мн.: Бел. изд. товарищество «Хата», 1997. ISBN 985-6007-42-9. * Игры капризной дамы. Роман-трилогия. Для ст. шк. возраста. ― Мн.: Юнацтва. ― ПКИП «Асар», 1995. ― 288 с. — (Библиотека приключений и фантастики : ПФ). 10000 экз. ISBN 985-05-0186-3: Б.ц. * Груз небесный: Повести. ― Мн.: Изд. гос. предприятие «Маст. літ.», 1998. — 250, [2] с. 2300 экз. ISBN 985-02-0221-1 (в пер.): Б.ц. * Заказ на двадцать пятого: Роман. ― М.: Изд.-книготорговое об-ние «ЭМБ — Контур»: ТОО «Добросвет», 1999. — 296, [2] с. 5000 экз. ISBN 5-86065-071-X: Б.ц.. ― ISBN 5-7913-0030-1 * Женская логика: Пьесы и киносценарий. ― Мн.: РИФ «Ковчег», 2000. ― 163 с. 1000 экз. ISBN 985-6056-45-4: Б.ц. * Второй уровень: Повесть и рассказы. ― Мн.: ООО «Асар», 2001. ― 332, [2] с. 1000 экз. SBN 985-6572-58-4: Б.ц. * Миллениум в Авсюках: Святочный детектив. [Предисл. А.Письменкова]. ― Мн.: Технопринт, 2004, 1000 экз. ISBN 985-464-601-7: Б.ц. * Эхо забытой войны: повести, рассказы, очерки. ― Мн.: Асар, 2004. — 319 с. ISBN 985-6711-15-0 (в пер.). * Общая теория права: курс лекций. Мн., Академия управления при Президенте Республики Беларусь, 2006. ― 225 с. 250 экз. ISBN 985-457-660-4 * Синдром выгорания: роман, повесть. ― Минск : Мастацкая літаратура, 2007. — 364, [1] с. — (Современный белорусский детектив). ISBN 978-985-02-0892-7 * Беларусь — Турция: цивилизационные основы сотрудничества / Трахимёнок С. А. // Беларусь ― Турция: пути сотрудничества: материалы международной научно-практической конференции, 8 декабря 2009 года, г. Минск ― С. 38—42. * Диалектика игры: роман. ― Мн., Четыре четверти, 2009. — 393, [4] c. 2000 экз ISBN 978-985-6856-19-1. * Петля Морбут, или Господин Никто. ― Мн., Четыре четверти, 2009. — 99 с. ISBN 978-985-6856-47-4. * Родная крывинка. ― Мн., Харвест : Белорусский Дом печати, 2009. — 461, [3] с. — (Библиотека Союза писателей Беларуси = Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі). ISBN 978-985-16-7750-0. * Записки «черного полковника». ― Мн., Літаратура і Мастацтва, 2010. — 317, [1] с. ISBN 978-985-6941-15-6. * Российский триллер: трилогия. ― Мн., Мастацкая літаратура, 2010. — 269, [1] с. — (Современный белорусский детектив). ISBN 978-985-02-1184-2. * Чаша Петри, или Русская цивилизация: генезис и проблемы выживания. Роман. ― Мн., Літаратура і мастацтва, 2011. — 501, [2] с. — (Черная молния). ISBN 978-985-6994-63-3. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Трахімёнак Сяргей Аляксандравіч||522}} * {{крыніцы/Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя|7}} — С. 260. == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/literatura-ne-vrach-i-ne-uchitel-.html «Литература — не врач и не учитель…»]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * [https://philology.bsu.by/by/news/faculty-news/120-2015-05-01-06-56-32 Сустрэча з пісьменнікам Сяргеем Аляксандровічам Трахімёнкам] // Афіцыйны сайт [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] * [https://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&page=museum&id=95 Трахимёнок Сергей Александрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241214182634/https://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&page=museum&id=95 |date=14 снежня 2024 }}{{ref-ru}} // Сетка публічных бібліятэк горада Гомеля. Праект «Музей аўтогафа» * [https://op-soyuz.ru/комиссия-по-идеологическому-сотрудн/name/сергей-трахименок/ Сергей Александрович Трахименок. Член Международной Общественной Палаты созыва 2020—2025] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241214182611/https://op-soyuz.ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D0%BE-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD/name/%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BA/ |date=14 снежня 2024 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трахімёнак Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Расіі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] [[Катэгорыя:Палкоўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] cagkkl4ovs1a8ronvx8fg3wr7bxhfqq 5172063 5172053 2026-07-28T09:57:33Z Autumndancer 168015 5172063 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Сяргей Аляксандравіч Трахімёнак'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Сергей Александрович Трахимёнок}}; {{ВД-Прэамбула}})  — беларускі [[юрыст]], [[пісьменнік]] і [[сцэнарыст]]. [[Доктар юрыдычных навук]] (1999). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 лютага 1950 года ў г. [[Карасук (горад)|Карасук]] [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай вобласці]] [[РСФСР]]. Скончыў [[Свярдлоўскі юрыдычны інстытут]] (1977{{sfn|БелЭн|2002}}), [[Вышэйшыя курсы КДБ СССР]] (1981). З 1990 года — у [[Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Інстытуце нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. У 1996—1999 гадах — загадчык кафедры прававых дысцыплін Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. У 1999—2000 гадах — начальнік сітуацыйна-аналітычнага цэнтра Дзяржаўнга сакратарыята [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. З 2005 па 2007 год — намеснік дырэктара Інстытута дзяржаўнайслужбы, з 2008 года — дырэктар [[НДІ тэорыі і практыкі дзяржаўнага кіравання]] [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Прафесар]] (2003). Член [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] (1994) і [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (1996). == Творы == * Безопасность государства: Методологическо-правовые аспекты. ― Мн.: Бел. изд. товарищество «Хата», 1997. ISBN 985-6007-42-9. * Игры капризной дамы. Роман-трилогия. Для ст. шк. возраста. ― Мн.: Юнацтва. ― ПКИП «Асар», 1995. ― 288 с. — (Библиотека приключений и фантастики : ПФ). 10000 экз. ISBN 985-05-0186-3: Б.ц. * Груз небесный: Повести. ― Мн.: Изд. гос. предприятие «Маст. літ.», 1998. — 250, [2] с. 2300 экз. ISBN 985-02-0221-1 (в пер.): Б.ц. * Заказ на двадцать пятого: Роман. ― М.: Изд.-книготорговое об-ние «ЭМБ — Контур»: ТОО «Добросвет», 1999. — 296, [2] с. 5000 экз. ISBN 5-86065-071-X: Б.ц.. ― ISBN 5-7913-0030-1 * Женская логика: Пьесы и киносценарий. ― Мн.: РИФ «Ковчег», 2000. ― 163 с. 1000 экз. ISBN 985-6056-45-4: Б.ц. * Второй уровень: Повесть и рассказы. ― Мн.: ООО «Асар», 2001. ― 332, [2] с. 1000 экз. SBN 985-6572-58-4: Б.ц. * Миллениум в Авсюках: Святочный детектив. [Предисл. А.Письменкова]. ― Мн.: Технопринт, 2004, 1000 экз. ISBN 985-464-601-7: Б.ц. * Эхо забытой войны: повести, рассказы, очерки. ― Мн.: Асар, 2004. — 319 с. ISBN 985-6711-15-0 (в пер.). * Общая теория права: курс лекций. Мн., Академия управления при Президенте Республики Беларусь, 2006. ― 225 с. 250 экз. ISBN 985-457-660-4 * Синдром выгорания: роман, повесть. ― Минск : Мастацкая літаратура, 2007. — 364, [1] с. — (Современный белорусский детектив). ISBN 978-985-02-0892-7 * Беларусь — Турция: цивилизационные основы сотрудничества / Трахимёнок С. А. // Беларусь ― Турция: пути сотрудничества: материалы международной научно-практической конференции, 8 декабря 2009 года, г. Минск ― С. 38—42. * Диалектика игры: роман. ― Мн., Четыре четверти, 2009. — 393, [4] c. 2000 экз ISBN 978-985-6856-19-1. * Петля Морбут, или Господин Никто. ― Мн., Четыре четверти, 2009. — 99 с. ISBN 978-985-6856-47-4. * Родная крывинка. ― Мн., Харвест : Белорусский Дом печати, 2009. — 461, [3] с. — (Библиотека Союза писателей Беларуси = Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі). ISBN 978-985-16-7750-0. * Записки «черного полковника». ― Мн., Літаратура і Мастацтва, 2010. — 317, [1] с. ISBN 978-985-6941-15-6. * Российский триллер: трилогия. ― Мн., Мастацкая літаратура, 2010. — 269, [1] с. — (Современный белорусский детектив). ISBN 978-985-02-1184-2. * Чаша Петри, или Русская цивилизация: генезис и проблемы выживания. Роман. ― Мн., Літаратура і мастацтва, 2011. — 501, [2] с. — (Черная молния). ISBN 978-985-6994-63-3. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Трахімёнак Сяргей Аляксандравіч||522}} * {{крыніцы/Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя|7}} — С. 260. == Спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/literatura-ne-vrach-i-ne-uchitel-.html «Литература — не врач и не учитель…»]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * [https://philology.bsu.by/by/news/faculty-news/120-2015-05-01-06-56-32 Сустрэча з пісьменнікам Сяргеем Аляксандровічам Трахімёнкам] // Афіцыйны сайт [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] * [https://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&page=museum&id=95 Трахимёнок Сергей Александрович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241214182634/https://ggcbs.gomel.by/index.php?do=static&page=museum&id=95 |date=14 снежня 2024 }}{{ref-ru}} // Сетка публічных бібліятэк горада Гомеля. Праект «Музей аўтогафа» * [https://op-soyuz.ru/комиссия-по-идеологическому-сотрудн/name/сергей-трахименок/ Сергей Александрович Трахименок. Член Международной Общественной Палаты созыва 2020—2025] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241214182611/https://op-soyuz.ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D0%BE-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD/name/%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BA/ |date=14 снежня 2024 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трахімёнак Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Расіі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] [[Катэгорыя:Палкоўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] kfbc0cxklz7svb0tuxfiwq99kxin9k3 Харальд Эліят Вармус 0 152532 5171872 5026034 2026-07-27T22:25:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171872 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Харальд Эліят Вармус |Арыгінал імя = {{lang-en|Harold Elliot Varmus}} |Вядомы як = адкрыў механізм віруснай неаплазматычнай трансфармацыі }} '''Харальд Эліят Вармус''' ({{lang-en|Harold Elliot Varmus}}, {{ВД-Прэамбула}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[вучоны]] ў галіне [[вірусалогія|вірусалогіі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] ў [[1989]] годзе разам з [[Майкл Бішап|Майклам Бішапам]] «за адкрыццё клетачнай прыроды рэтравірусных анкагенаў». == Біяграфія == Харальд Вармус нарадзіўся ў сям’і Беатрыс і Фрэнка Вармуса. Маці — супрацоўнік сацыяльнай службы, бацька — урач.<ref name=Nobel>''Les Prix Nobel.'' The Nobel Prizes 1989, Editor Tore Frängsmyr, Nobel Foundation, Stockholm, 1990.</ref><ref>http://www.cancer.gov/aboutnci/director/biography {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140104202421/http://www.cancer.gov/aboutnci/director/biography |date=4 студзеня 2014 }}</ref> У [[1957]] годзе ён скончыў сярэднюю школу ў горадзе Фрыпорт, [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], і паступіў у Амхерстскі каледж, маючы намер пайсці па слядах свайго бацькі ў якасці ўрача, але ў выніку закончыў са ступенню бакалаўра па англійскай літаратуры.<ref name=Nobel/> Ён працягваў працаваць над навуковай ступенню ў галіне англійскай мовы ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] ў [[1962]] годзе, але перадумаў і падаў дакументы ў медыцынскую школу.<ref name=Wired>Jamie Shreeve. [http://www.wired.com/wired/archive/14.06/varmus.html «Free Radical»]. ''Wired Magazine''. June 2006. Issue 14.06.</ref> Яго дакументы двойчы былі адхіленыя ў Гарвардскай медыцынскай школе. У тым жа годзе ён паступіў у каледж Калумбійскага ўніверсітэта ўрачоў і хірургаў, а пазней працаваў у місіянерскай бальніцы ў Барэйлі, [[Індыя]] і ў Калумбійскім шпіталі ({{lang-en|Columbia-Presbyterian Hospital}}).<ref name=Nobel/> У якасці альтэрнатывы ваеннай службе ў [[В’етнам]]е, Вармус далучыўся да грамадскай службы аховы здароўя ў Нацыянальным інстытуце здароўя ў [[1968]] годзе.<ref name=Wired/> Працуючы пад началам амерыканскага вучонага [[Іра Пастан|Іры Пастана]], ён даследаваў, як цыклічны АМФ рэгуліруе экспрэсію бактэрыяльных генаў. У [[1970]] годзе ён пачаў пост-доктарскія даследаванні ў лабараторыі Бішапа ва ўніверсітэце Каліфорніі, [[Сан-Францыска]].<ref name=Nobel/> Там ён і Бішап рабілі даследаванні анкагенаў, за якія яны пазней атрымаюць [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію]]. Ён стаў выкладчыкам у Каліфарнійскім універсітэце ў [[1972]] годзе і прафесарам у [[1979]] годзе.<ref name=Nobel/> З [[1993]] па [[1999]] год ён займаў пасаду дырэктара Нацыянальнага інстытута здароўя. Займаючы пасаду дырэктара, Вармус амаль у два разы павялічыў бюджэт даследчага агенцтва.<ref name=Wired/> З [[2000]] па [[2010]] год прэзідэнт Мемарыяльнага анкалагічнага цэнтра Слоан-Кетэрынга ў [[Нью-Ёрк]]у. Ён атрымаў заработную плату ў памеры $ 2557403, якая з’яўляецца самай вялікай зарабатнай платай, выдадзенай дабрачыннай арганізацыяй свайму кіраўніку.<ref>Charity Rating Guide and Watchdog Report, Volume Number 59, December 2011</ref> Таксама быў старшынёй анкалагічнага навуковага цэнтра Джэфры Біна ў Мемарыяльным анкалагічным цэнтры Слоан-Кетэрынга . З [[2002]] па [[2005]] год займаў пасаду папячыцеля Калумбійскага універсітэта. Аўтар навуковых прац па вывучэнні пухлінародных вірусаў і іх узаемадзеяння з клеткамі. Выявіў (разам з інш.) клетачную прыроду рэтравірусных анкагенаў. Член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай АН ЗША]] ([[1984]]), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук ([[1988]]). == Асабістае жыццё == Вармус з’яўляецца заўзятым веласіпедыстам і членам кансультатыўнага камітэта Транспартнай Альтэрнатывы ў Нью-Ёрку, прапагандысцкай групы для пешаходаў і веласіпедыстаў. Ён таксама з’яўляецца бягуном, вясляром, і рыбаком. Ён жанаты на Канстанцыі Луізы Кейсі з [[1969]] года і мае двух сыноў, Якава і Крыстофера. Брат яго жонкі — раманіст [[Джон Кейсі]]. Вармус і яго сын, Якаў, трубач, правялі серыю канцэртаў пад назвай «Гены і Джаз» ў музеі Саламона Гугенхайма і ў [[Смітсанаўскі інстытут|Смітсанаўскім інстытуце]]. == Палітыка == Вармус падтрымаў тагачаснага сенатара Злучаных Штатаў [[Барак Абама|Барака Абаму]] на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года.<ref>Nicholas Thompson: [http://blog.wired.com/wiredscience/2008/02/harold-varmus-e.html Harold Varmus Endorses Obama] February 03, 2008</ref> Ён быў абраны ў якасці аднаго з сустаршыняў савета дарадцаў па навуцы і тэхналогіі на службу ў адміністрацыі Абамы. Член Савета па міжнародных адносінах.<ref>[http://www.cfr.org/about/membership/roster.html?letter=V Membership Roster — Council on Foreign Relations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170419082318/http://www.cfr.org/about/membership/roster.html?letter=V |date=19 красавіка 2017 }}. Cfr.org. Retrieved on 2012-02-17.</ref> == Узнагароды == * [[2012]] — ''Glenn T. Seaborg Medal'' * [[2011]] — ''CSHL Double Helix Medal Honoree''<ref>http://doublehelixmedals.cshl.edu/history_11.html {{Архівавана|url=https://archive.today/20130106101751/http://doublehelixmedals.cshl.edu/history_11.html |date=6 студзеня 2013 }}</ref> * [[2001]] — [[Нацыянальны навуковы медаль ЗША]] * [[1989]] — [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне]] * [[1984]] — [[Міжнародная прэмія Гайрднера]] * [[1984]] — Прэмія імя Альфрэда П. Слоўна малодшага ({{lang-en|Alfred P. Sloan, Jr. Prize}}) * [[1982]] — [[Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні]]<ref>http://www.laskerfoundation.org/awards/1982_b_description.htm#varmus {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150915045012/http://www.laskerfoundation.org/awards/1982_b_description.htm#varmus |date=15 верасня 2015 }}</ref> == Дачыненні з Беларуссю == 19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/375074|title=Нобелеўскія лаўрэаты папрасілі Трампа дамагчыся вызвалення беларускіх палітвязняў|website=Наша Ніва|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20}}</ref>. == Публікацыі == * {{cite book | url = https://archive.org/details/artpoliticsofs00varm | title = The Art and Politics of Science | author = Harold Varmus | publisher = W. W. Norton | year = 2009 | isbn = 978-0-393-06128-4 | oclc = 227016094 | url-access = registration }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||}} == Спасылкі == {{commons category|Harold E. Varmus}} * [http://nobelprize.org/medicine/laureates/1989/varmus-autobio.html Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце] {{ref-en}} {{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 1976-2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вармус Харальд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] [[Катэгорыя:Імунолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША]] [[Катэгорыя:Вірусолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША]] duo3a3de6ovj0prsqu28lqioa4buz4c Леанід Пракопавіч Падгайскі 0 154079 5172093 4611375 2026-07-28T10:38:30Z Autumndancer 168015 5172093 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} {{навуковец}} '''Леанід Пракопавіч Падгайскі''' ({{ДН|25|11|1934}}, {{МН|Ленінград|у Санкт-Пецярбургу|}} — {{ДС|4|8|1980}}) — беларускі [[мовазнаўца]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і рабочых-[[беларус]]аў, якія праз год вярнуліся на радзіму ў [[Мсціслаў]]. У 1953 г. скончыў [[Мсціслаўскае педвучылішча]]. Настаўнічаў. У 1962 г. скончыў [[Магілёўскі педагагічны інстытут]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1980). Працаваў у [[Мінскі педагагічны інстытут імя Горкага|Мінскім педагагічным інстытуце імя Горкага]] старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры беларускай мовы, намеснікам дэкана, дэканам, прарэктарам па вучэбнай рабоце. Даследаваў [[сінтаксіс]] [[беларуская мова|беларускай мовы]] і методыку яе выкладання ў пачатковых класах. У манаграфіі «Словазлучэнне ў беларускай мове: Дзеяслоўна-імянныя словазлучэнні з акалічнаснымі адносінамі» Л. П. Падгайскі разглядаў сістэму дзеяслоўна-іменных словазлучэнняў з прасторавымі, часовымі, прычыннымі і мэтавамі адносінамі, высвятляе ролю галоўнага і залежнага кампанентаў гэтых словазлучэнняў, а таксама прыназоўнікаў і суадноснасць іх з прыстаўкамі дзеясловаў прэфіксальнага ўтварэння. {{зноскі}} == Літаратура == * Падгайскі Л. П. // Беларуская мова: Энцыкл. — Мн., 1994. — С. 397. * Падгайскі Л. П. // Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 4. — Мн., 1987. — С. 134. {{DEFAULTSORT:Падгайскі}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Мсціслава]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] a4m1slsg8s3ymybeqax2jszxzaynskc Халькапірыт 0 154499 5171865 5128047 2026-07-27T20:39:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171865 wikitext text/x-wiki {{Мінерал |Назва = Халькапірыт |Выява = Chalkopyrite.jpg |Подпіс = Зростак крышталёў |Формула = CuFeS<sub>2</sub> |Колер = |Колер рысы = |Бляск = металічны |Празрыстасць= |Спайнасць = |Сінгонія = тэтраганальная |Параметры рашоткі = <!-- Напр.: a=123 b=123 c=123 Z=4 --> |Цвёрдасць = 3,5—4 |Злом = |Прымесь = Mn, As, Au, AgSe |Шчыльнасць = 4,1—4,3 |Паказчык пераламлення = <!-- n<sub>α</sub>=значэнне n<sub>β</sub>=значэнне n<sub>γ</sub>=значэнне --> }} '''Халькапіры́т, медны калчадан''' — [[мінерал]] класа [[Сульфіды|сульфідаў]], '''CuFeS<sub>2</sub'''>. У склад халькапрыту ўваходзяць да 34,6 [[Працэнт|%]] [[Медзь|медзі]], 30,5 % [[жалеза]], 34,9 % [[Сера|серы]]. Сустракаюцца прымешкі [[Марганец|марганцу]], [[мыш'як]]у, [[золата]], [[Серабро|серабра]], [[селен]]у і інш. Крышталізуецца ў тэтраганальнай сінгаллі, пры [[Тэмпература|тэмпературы]] вышэй за 700 [[Градус Цэльсія|°C]] у кубічнай. [[Колер]] зеленавата- ці латунна-жоўты з металічным бляскам. [[Шчыльнасць]] 4,1—4,3 [[Грам|г]]/[[Сантыметр|см]]³. Цвёрдасць па [[Шкала Моаса|шкале Моаса]] 3—4. Паўправаднік<ref name="bse" />. Халькапірыт — самы распаўсюджаны ў прыродзе мінерал медзі<ref name="bse">[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Халькопирит/ ''Воробьев Ю. К.'' Халькопирит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131222025641/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%82/ |date=22 снежня 2013 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}</ref>. Радовішчы халькапірыту распаўсюджаны ва ўсіх рэгіёнах [[свет]]у і з'яўляюцца галоўным [[Руда|рудным]] мінералам медзі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||533—534}} * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур |адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=5|старонкі=228|старонак=583|тыраж=10&nbsp;000}} == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Халькопирит/ ''Воробьев Ю. К.'' Халькопирит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131222025641/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%82/ |date=22 снежня 2013 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/HALKOPIRIT.html Халькопирит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130125191350/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/HALKOPIRIT.html |date=25 студзеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * {{Commons|Category:Chalcopyrite}} [[Катэгорыя:Сульфіды (мінералы)]] [[Катэгорыя:Мінералы жалеза]] [[Катэгорыя:Мінералы медзі]] b1nndnjyatvyw0na0m8dl1vttx8ez67 Хатынічы 0 155234 5171889 4379962 2026-07-28T00:19:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171889 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Хатынічы |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = 156 |насельніцтва = 2437 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1646 |паштовы індэкс = 225441 |аўтамабільны код = 1 |выява = |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ганцавіцкі |сельсавет = Хатыніцкі |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 38 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 18 |lon_sec = |OpenStreetMap = 1295673655 }} '''Хаты́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chatyničy}}, {{lang-ru|Хатыничи}}) — [[аграгарадок]] у [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Хатыніцкі сельсавет|Хатыніцкага сельсавета]]. Размешчаны на аўтадарозе Ганцавічы — Лагішын, за 17 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі [[Ганцавічы]] (на лініі Лунінец — Баранавічы). == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 1500 чалавек у 312 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4962 Хотыничи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140528024736/http://db.narb.by/search/4962 |date=28 мая 2014 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941-42 гадах гітлераўцамі было спалена 130 дамоў, забіта 73 чалавекі<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == * 2437 жыхароў (14.10.2009 г.). == Інфраструктура == Кавярня «На хвілінку». == Славутасці == * [[Свята-Успенская царква (Хатынічы)|Царква Успення Прасв. Багародзіцы]] (1992) ** Абраз «Уцяшэнне», «Замілаванне», «Спагнанне загінуўшых», «Супакой мой смутак» ([[ХІХ стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|123Ж000003}} === Страчаная спадчына === [[Файл:Chatyničy, Pračyścienskaja. Хатынічы, Прачысьценская (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|міні|злева|Царква ў Хатынічах. І. Сербаў, 1912]] * [[Свята-Успенская царква, Хатынічы|Свята-Успенская царква]] ([[1868]], разабрана ў [[1980-я|1980]]—[[1990-я|1990-х]] гг.) * Царква Св. Міхала Арханёла {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=brhakhat Хатынічы] на [[Radzima.org]] * [http://pda.weather-in.by/by/brestskaja/259 Прагноз надвор'я ў в. Хатынічы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160313135536/http://pda.weather-in.by/by/brestskaja/259 |date=13 сакавіка 2016 }} {{Хатыніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Хатыніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Хатынічы| ]] etcpnb4gvt5z4wqgqrvcxuqg1tvs8gg Хальказін 0 155312 5171864 5128046 2026-07-27T20:37:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171864 wikitext text/x-wiki {{Мінерал |Назва = |Выява = Chalcocite.jpg |Подпіс = |Формула = Cu<sub>2</sub>S |Колер = Сінявата-чорны, шэры, чорны, сера-чорны, стальны шэры |Колер рысы = Цёмна-шэры |Бляск = Металічны |Празрыстасць= Непразрысты |Спайнасць = Недасканалая |Сінгонія = [[Манаклінная сінгонія|манаклінная]] |Цвёрдасць = 2,5 — 3 |Залом = Ракавісты, няроўны |Прымешка = |Шчыльнасць = 5,5 — 5,8 |Паказчык пераламлення = }} '''Хальказі́н, халькацыт, медны блішчак''' ({{lang-grc|χαλκός}} — медзь;) — [[мінерал]], сульфід медзі Сu{{Sub|2}}S; адна з асноўных састаўных частак медных руд (змяшчае да 80 % медзі). Крохкі. Непразрысты. Утварае свінцова-шэрыя суцэльныя масы, зерні, налёты, скарынкі. Паходжанне яго гіпергеннае, радзей гідратэрмальнае. Утрыманне [[медзь|медзі]] (Сu) — 79,8 %, [[сера|серы]] (S) — 20,2 %, прымешкі [[Серабро|серабра]], [[жалеза]], [[кобальт]]у, [[Нікель|нікелю]], [[мыш'як]]у, [[золата]]. Крышталізуецца ў манакліннай сінганіі. Вядомы ў 2 паліморфных мадыфікацыях — рамбічнай і гексаганальнай. Колер свінцова-шэры да чорнага. Бляск металічны. Цвёрдасць — 2—3 па [[Шкала Моаса|шкале Моаса]]; [[шчыльнасць]] — 5,5—5,8 г/см³. Раствараецца ў [[Азотная кіслата|азотнай кіслаце]]. Выкарыстоўваецца для выплаўлення медзі. У Беларусі трапляецца ў [[гнейс]]ах і гранітоідах крышталічнага фундамента. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||533}} * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур |адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=5|старонкі=228|старонак=583|тыраж=10&nbsp;000}} == Спасылкі == * [http://www.webmineral.com/data/Chalcocite.shtml Хальказін у базе webmineral.com] {{ref-en}} * [http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/HALKOTSIT.html ХАЛЬКОЦИТ ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140723154025/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/HALKOTSIT.html |date=23 ліпеня 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * [http://www.catalogmineralov.ru/mineral/454.html# КаталогМинералов.Ru] {{ref-ru}} * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Халькозин/|title=Халькозин}} * {{Commons|Category:Chalcocite}} [[Катэгорыя:Мінералы медзі]] [[Катэгорыя:Сульфіды (мінералы)]] [[Катэгорыя:Руды]] k98uynxf6cdimidz0c0jbjnaea4sm58 Фікус 0 161306 5171812 5128039 2026-07-27T15:34:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171812 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Some figs.jpg |image title = Лісце і плады інжыра |image descr = Лісце і плады [[інжыр]]а (''Ficus carica'') |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Ficus |author = [[L.]] (1753) |syn = |typus = {{bt-latbel|Ficus carica|aut=[[L.]]|Інжыр}}<ref name="ING">{{ING|Ficus}}</ref> |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Ficus |commons = Category:Ficus |itis = 19081 |ncbi = 3493 |eol = 60627 |grin = 4665 |ipni = 327905-2 }} '''Фі́кус''' (''Ficus'') — род [[Кветкавыя расліны|кветкавых раслін]] сямейства [[Тутавыя|тутавых]] (''Moraceae''). Больш за 800 (больш за 2000<ref name="krug">[http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/FIKUS.html Фикус] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130730051608/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/FIKUS.html |date=30 ліпеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]]{{ref-ru}}</ref>) відаў. Пашыраны пераважна ў вільготных трапічных лясах [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], [[Малайскі архіпелаг|Малайскага архіпелага]], [[Востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], [[Саламонавы астравы|Саламонавых астравоў]]. == Апісанне == Вечназялёныя, зрэдку лістападныя [[дрэвы]], [[куст]]ы і [[Ліяна|ліяны]]. Вышыня некаторых дасягае 40 м пры дыяметры ствала 3—5 м. Многія віды фікусаў маюць паверхневыя карані. [[Ліст|Лісце]] суцэльнае або лопасцевае даўжынёй да 70 см. [[Кветка|Кветкі]] дробныя, пераважна аднаполыя. [[Плод|Плады]] падобныя да касцянкі. Усе часткі раслін утрымліваюць у сабе млечны сок. == Выкарыстанне == Фікусы вырошчваюць у якасці [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўных раслін]]. Плады многіх відаў фікусаў ядомыя ([[інжыр]], [[сікамор]] і інш.). Некаторыя віды маюць каштоўную драўніну. Сок лістоў можа выклікаць раздражненне і алергічныя рэакцыі<ref>[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сергей Бесараб]] [https://www.patreon.com/posts/pro-fikusy-ikh-i-57634675 Про фикусы, их обжигающий млечный сок и аэроаллергены] // Патрэон — patreon.com, 21 кастрчніка 2021, 01:39</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||382}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/FIKUS.html Фикус] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130730051608/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/FIKUS.html |date=30 ліпеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Фикус/ ''Моршихина С. С.'' Фикус]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * {{Commons|Category:Ficus}} [[Катэгорыя:Тутавыя]] ler5sfyy8vdn6byvxiw21bgfhi5kffx Scania 0 161759 5171793 5127713 2026-07-27T13:03:36Z DENAMAX 36236 5171793 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Scania AB''' — [[Швецыя|шведскі]] вытворца грузавых аўтамабіляў, [[аўтобус]]аў і індустрыяльных і марскіх рухавікоў. Штаб-кватэра размяшчаецца ў горадзе Сёдэртэлье, Швецыя. Вытворчасць знаходзіцца ў [[Швецыя|Швецыі]], [[Францыя|Францыі]], [[Нідэрланды|Галандыі]], [[Аргенціна|Аргенціне]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Расія|Расіі]]. == Гісторыя == [[11 снежня]] [[1891]] года, была ўтворана Vagnfabriks-Aktiebolaget I Södertelge — [[VABIS]]. Гэты дзень прынята адзначаць як дату заснавання кампаніі Scania<ref>http://www.scania.ru/about-scania/history/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120621110951/http://www.scania.ru/about-scania/history/ |date=21 чэрвеня 2012 }}</ref><ref>http://www.zr.ru/a/389891</ref>. У [[1900]] годзе у [[Мальмё]] была заснавана фабрыка Maskinfabriksaktiebolaget Scania («ТАА Машынабудаўнічы завод у Сконе») па вытворчасці [[ровар]]аў. У хуткім часе Scania таксама пачынае вырабляць аўтамабілі і грузавікі. У [[1901]] годзе з’явіўся першы легкавы аўтамабіль Scania, а ў [[1902]] годзе — быў сабраны першы грузавы аўтамабіль. У [[1911]] годзе адбылося зліццё Scania і Vabis. У сакавіку [[1911]] года шведскія заводы Vagnfabriks-Aktiebolaget з горада [[Сёдэртэлье]] і Scania Maskinfabriks AB з горада [[Мальмё]] аб’ядналіся ў акцыянернае таварыства AB Scania-Vabis са штаб-кватэрай у Мальмё. У [[1929]] годзе кампанія спыніла выпуск легкавых аўтамабіляў. У [[1969]] годзе адбылося зліццё Scania-Vabis са шведскім вытворцаў авіятэхнікі і аўтамабіляў [[SAAB]], што прывяло да стварэння канцэрна Saab-Scania. У [[1995]] годзе Scania зноў стала незалежнай кампаніяй. У [[2006]] годзе буйны пакет акцый Scania набывае вытворца цяжкіх грузавікоў — [[MAN SE]], а ў [[2008]] канцэрн [[Volkswagen AG|Volkswagen]] стаў асноўным уладальнікам Scania. == Уласнікі і кіраўніцтва == Найбуйнейшыя акцыянеры на кастрычнік 2011 года: [[Volkswagen AG]] (70,94 %), [[MAN]] (17,37 %). == Дзейнасць == У 2005 Scania выпусціла 52567 грузавікоў і 5816 аўтобусаў. Выручка за гэты год склала $ 7,97, чысты прыбытак — $ 587 млн. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} == Спасылкі == {{commonscat|Scania AB}} * [http://www.scania.com/ Афіцыйны сайт {{ref-en}}] * [http://www.zr.ru/a/297237 Хроніка: 100 гадоў Scania-Vabis] {{VW AG}} [[Катэгорыя:Кампаніі Швецыі]] [[Катэгорыя:Вытворцы грузавых аўтамабіляў]] [[Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў]] [[Катэгорыя:Volkswagen AG]] jwfr56z2xhp6g7guje5p9hpy4laaf7b Хэслехальм 0 162342 5172044 4761941 2026-07-28T09:10:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172044 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Хэслехальм |арыгінальная назва = {{lang-sv|Hässleholm}} |краіна = Швецыя |герб = Hässleholm vapen.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hässleholm Center.JPG |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg =13 |lon_min =46 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = правінцыя |рэгіён = правінцыя Сконэ |рэгіён у табліцы = Правінцыя Сконэ{{!}}Сконэ |від раёна = |раён = Лен Сконэ |раён у табліцы = Лен Сконэ{{!}}Сконэ |унутраны падзел = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12.03 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 18 500 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 1537 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hässleholm |сайт = http://www.hassleholm.se/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хэслехальм''' ({{lang-sv|Hässleholm}}) — горад у [[Швецыя|Швецыі]] ў лене [[Сконэ (лен)|Сконэ]]. Адміністрацыйны цэнтр Хэслехальмскай камуны. Насельніцтва — 18 500 жыхароў ([[2010]]).<ref name=scb>{{cite web |url=http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls |title=Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km<sup>2</sup> 2005 och 2010 |date=14 December 2011 |publisher=Statistics Sweden |language=Swedish |archiveurl=https://www.webcitation.org/64arqC15e?url=http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls |archivedate=10 студзеня 2012 |url-status=live |accessdate=10 January 2012 }}</ref> == Гісторыя == Хэслехальм паступова развіваўся з [[1860]] года ў сувязі з будаўніцтвам чыгуначнай лініі з [[Стакгольм]]а ў [[Мальмё]]. Да з’яўлення чыгункі не было ніякага паселішча. Станцыя атрымала сваю назву ад сядзібы, размешчанай у непасрэднай блізкасці ад чыгуначнага вузла. Хэслехальм атрымаў статус горада ў [[1914]] годзе. У [[20 стагоддзе|20 стагоддзі]] горад ператварыўся ў ваенны цэнтр. Пасля заканчэння [[халодная вайна|халоднай вайны]] большая частка ваенных устаноў была расфармавана або перамешчана ў іншыя месцы. У [[2002]] годзе быў адкрыты культурны цэнтр Хэслехальма (''«Kulturhus»''). Тут дзейнічаюць тэатр, бібліятэка, наведвальніцкі цэнтр і рэстараны. На усходзе цэнтра горада знаходзіцца парк (''«hembygdspark»'') са статуяй пад назвай ''«Snapphanen»'' (скульптар Аксель Эбэ). Статуя нагадвае пра гісторыю вобласці як цэнтра паўстанцаў у [[17 стагоддзе|17 стагоддзя]] падчас барацьбы паміж [[Швецыя]]й і [[Данія]]й. Некаторыя з самых цікавых і адметныя архітэктурных будынкаў горада размешчаны ўздоўж Першай авеню (''«Forsta Авенюн»''). Цэнтральны чыгуначны вакзал знаходзіцца на заходнім канцы вуліцы, у самым сэрцы горада. Царква Хэслехальма, пабудаваная ў [[1914]] годзе, знаходзіцца на ўсходнім канцы вуліцы. ''Hotell Statt'', галоўны і самы стары гатэль, размешчаны на паўночным боку, а на паўднёвым боку знаходзіцца найстарэйшы будынак горада, у якім ў цяперашні час размешчаны крамы, офісы і кватэры. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.hassleholm.se/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210219082340/http://www.hassleholm.se/ |date=19 лютага 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Швецыі]] r0a7a8ziwh9dp81tsufsff1msj84xyy Даўгінава 0 166449 5172144 5083387 2026-07-28T11:34:43Z Ілля Касакоў 21245 5172144 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Даўгінава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Даўгінава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет2 = Даўгінаўскі |насельніцтва = |год перапісу = |тэлефонны код = +375 1771 |паштовы індэкс = 231442 |выява = Daŭhinaŭ. Даўгінаў (23.08.2010).jpg |подпіс = Касцёл Св. Станіслава |катэгорыя ў Commons = }} '''Даўгі́нава''' — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Сярчыстая]]. Цэнтр [[Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)|Даўгінаўскага сельсавета]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Насельніцтва 1165 чал. (2008). Знаходзіцца за 47 км на паўночны ўсход ад [[Вілейка|Вілейкі]], за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]]. Вузел аўтамабільных шляхоў на [[Мінск]], [[Вілейка|Вілейку]], [[Будслаў]], [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]], [[Докшыцы]], [[Плешчаніцы]], [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]]. == Назва == Ёсць літоўскія двухасноўныя прозвішчы ''Dauginas, Daugynaitis'' (= ''Dau-gin-'')<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 469.</ref>. На думку беларускага географа [[Вадзім Жучкевіч|В. Жучкевіча]], тапонім ад прыметніка «доўгі» або ад прозвішчаў Доўгі, Даўгінаў<ref name="zuckievic">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 104—105.</ref>. == Гісторыя == Упершыню Даўгінава (пад назвай ''Даўгінавічы'') згадваецца ў 1440—1443 гадах як уладанне [[Ян Даўгірд|Яна Даўгірда]], ваяводы віленскага. Пазней маёнтак перайшоў да [[Івашка Манівідавіч|Івашкі Манівідавіча]], а ў 1485 годзе — да [[Багдан Саковіч|Багдана Саковіча]], ваяводы троцкага. У 1525 годзе Даўгінава знаходзілася ва ўладанні Альжбеты Саковіч<ref name="nosev">{{Крыніцы/Памяць/Докшыцкі раён|к}}</ref>. У пачатку XVI стагоддзя тут збудавалі царкву Святой Тройцы, у 1553 годзе — касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Даўгінава ўвайшло ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З 1567 года мясцінай валодаў [[Юрый Аляксандравіч Хадкевіч|Юрый Хадкевіч]], з 1622 года — [[Януш Кішка]], ваявода полацкі. У 1634 годзе апошні прадаў маёнтак [[Язэп Руцкі|Язэпу Руцкаму]], грэка-каталіцкаму мітрапаліту кіеўскаму, галіцкаму і ўсяе Русі. Пад 1643 годам Даўгінава згадваецца як мястэчка. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] (1654—1667) у яго ваколіцах адбыліся жорсткія баі, само паселішча спалілі [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі. З 1690 года Даўгінава знаходзілася ва ўладанні [[Кароль Міхал Друцкі-Сакалінскі|Караля Міхала Друцкага-Сакалінскага]]. У 1704 Караль і Эва Друцкія-Сакалінскія фундавалі тут новы касцёл. У 1746 годзе ў мястэчку размяшчаўся грэка-каталіцкі дэканат, які ахопліваў 26 парафій. У 1793 годзе святар Дамінік Марціноўскі збудаваў новую царкву. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Даўгінава апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Станам на 1800 год у мястэчку было 88 двароў, на 1866 год — 362 двары. У XIX стагоддзі тут рэгулярна праводзіліся славутыя кірмашы, да 1866 працавала суконная фабрыка з больш як 300 работнікамі (1850). Мануфактуру збудаваў уладальнік мястэчка граф С. Л. Каменскі. Станам на 1824 год прадпрыемства мела 2, на 1840 год — 28 ткацкіх станкоў, вадзяны і паравы рухавікі. Ткаліся тонкія сукны ўсіх колераў. Вырабы збываліся ў [[Рыга|Рыгу]], [[Вільня|Вільню]], [[Мітава|Мітаву]], [[Ромны]]. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Даўгінаве існавала школа, 60 крамаў, паштовая станцыя. У пачатку XX стагоддзя — царкоўнапрыходская школа, 2-класная народнае вучылішча (2 настаўнікі, 124 навучэнцы). У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскай мірным дагаворам]] (1921) Даўгінава апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр гміны [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] Віленскага ваяводства. Станам на 1938 год існавалі аднайменныя мястэчка (547 двароў) і паселішча (33 двары). У 1939 годзе Даўгінава ўвайшло ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета [[Крывіцкі раён|Крывіцкага раёна]] (з 25 снежня 1962 года ў Вілейскім раёне). 1 мая 1940 года паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года Даўгінава знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У гета ў Даўгінаве (лета 1941 — 5 чэрвеня 1942) былі забітыя каля 3000 габрэяў. 16 ліпеня 1954 года статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1971 год тут быў 501 двор, на 1993 год — 596 двароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Daŭhinaŭ, Śviatoha Stanisłava. Даўгінаў, Сьвятога Станіслава (1650).jpg|Фрагмент гравюры, 1650 Выява:Daŭhinaŭ. Даўгінаў (XIX).jpg|Касцёл Выява:Daŭhinaŭ. Даўгінаў (XIX, II).jpg|Царква-[[мураўёўкі|мураўёўка]] [[Маскоўскі патрыярхат|МП]] Выява:Daŭhinaŭ, Rynak. Даўгінаў, Рынак (1938).jpg|Парад, 1938 </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1800 — 305 чал. * '''XIX стагоддзе''': 1866 — 1439 чал.<ref>Dołhinów // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/106 106].</ref>; 1897 — 3551 чал. * '''XX стагоддзе''': 1921 — 2671 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II: Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; 1938 — 3181 чал. у ''мястэчку Даўгінава'' і 165 чал. у ''селішчы Даўгінава''; 1971 — 1477 чал.; 1993 — 1400 чал.<ref>Галіна Новікава. Даўгінава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 211.</ref> == Інфраструктура == У Даўгінаве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Славутасці == [[Файл:Памятны знак Змітраку Бядулю.jpg|thumb|Памятны знак у гонар Змітрака Бядулі]] * [[Гарадзішча (Даўгінава)|Гарадзішча]] VI стагоддзе да н.э. — VII стагоддзе н.э. * [[Даўгінаўскі ідал]] (цяпер захоўваецца ў Інстытуце геалогіі НАНБ) * [[Касцёл Святога Станіслава (Даўгінава)|Касцёл Святога Станіслава, Даўгінава]] (1853) * [[Свята-Троіцкая царква (Даўгінава)|Царква Св. Тройцы]] (1870) * Сінагога (канец ХІХ ст.) * Капліца прыдарожная * Могілкі: ваенныя часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] [[1920]]; яўрэйскія * Памятны знак у гонар беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі. == Галерэя == <center><gallery mode="packed" caption="Краявіды Даўгінава" heights="200px" widths="180px"> Выява:Daŭhinaŭ. Даўгінаў (2010).jpg|Касцёл Св. Станіслава Выява:Orthodox church in Daŭhinaŭ, Biełaruś.jpg|Царква Св. Тройцы Даўгінава. Сінагога.jpg|Сінагога Даўгінава. Капліца і вайсковыя могілкі (01).jpg|Капліца прыдарожная. Вайсковыя могілкі </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Змітрок Бядуля]] (сапраўднае імя — Самуіл Плаўнік; 1886—1941) — беларускі [[паэт]] і празаік, аўтар слоўнікаў. * [[Вульф Сосенскі]] (1883—1969) — збіральнік яўрэйскага беларускага фальклору. * [[Лявон Заяц|Леанард Іосіфавіч Заяц]] (1890—1935) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, мемуарыст. * [[Леанід Паўлавіч Валчэцкі]] (1913—1991) — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Алег Іосіфавіч Шадыра]] (нар. 1948) — вучоны, [[доктар хімічных навук]]. * [[Эйб Абельсон]] (1887-1965) — журналіст, жыў у [[Нью-Хэйвен (Канектыкут)|Нью-Хэйвене]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * [http://media.catholic.by/ave/index.htm?/ave/n96/art19.htm Урачыстасць у Даўгінаве] // «[[Ave Maria (часопіс)|Ave Maria]]» № 5—6 (96—97), 2003. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2|106|Dołhinów}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1|426|Dołhinów}} == Спасылкі == {{commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/dauginava.html Даўгінава] на [[Radzima.org]] * {{гб|http://globustut.by/dolginovo/index.htm}} * [http://www.mikolka.info/2007/07/23/dolginovo-vileyskiy-rayon-minskaya-oblast/ Даўгінава, Вілейскі раён, Мінская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081015165845/http://www.mikolka.info/2007/07/23/dolginovo-vileyskiy-rayon-minskaya-oblast/ |date=15 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.mikolka.info/2008/08/21/dolginovo-ya-tam-byil/ Даўгінава — я там быў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081121093609/http://www.mikolka.info/2008/08/21/dolginovo-ya-tam-byil/ |date=21 лістапада 2008 }}{{ref-ru}} * [http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~yizkor~lookup_pb~342 The Yizkor Book Database] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081227214804/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~yizkor~lookup_pb~342 |date=27 снежня 2008 }} * [http://www.rh.by/by/156/50/4246/ Даўгінаўскай школе − 150 гадоў!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120605053156/http://rh.by/by/156/50/4246/ |date=5 чэрвеня 2012 }} «[[Рэгіянальная газета]]» * [http://www.rh.by/by/109/220/2728/ Тайны адступаюць. Парад вядзе Юзаф Петражыцкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306102601/http://www.rh.by/by/109/220/2728 |date=6 сакавіка 2016 }} «[[Рэгіянальная газета]]» {{Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] [[Катэгорыя:Даўгінава| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] iy9j1hb1gls92u0lkpp0oip9kxg48v8 Фізіка Арыстоцеля 0 169352 5171810 5151901 2026-07-27T15:20:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171810 wikitext text/x-wiki '''Арыстоцелеўская фізіка''' — кірунак [[Натурфіласофія|натурфіласофіі]], выкладзены ў працах [[Старажытная Грэцыя|старжытнагрэчаскага]] філосафа [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] (384—322 гг. да н. э.), вучня [[Платон]]а. У сваім трактаце «[[Фізіка (Арыстоцель)|Фізіка]]» Арыстоцель імкнуўся ўстанавіць усеагульныя прынцыпы змен, што кіруюць усімі прыроднымі целамі: як жывымі, так і нежывымі, як нябеснымі, так і зямнымі. Сюды ён адносіў усе віды руху (прасторавае перамяшчэнне), колькасныя змены (рост і памяншэнне), якасныя змены, а таксама змены субстанцыяльныя — «узнікненне» (нараджэнне, [[Экзістэнцыя|станаўленне]]) і «знішчэнне» (гібель, спыненне існавання). Для Арыстоцеля «фізіка» была шырокім полем ведаў, якое ўключала дысцыпліны, што сёння мы аднеслі б да [[Філасофія свядомасці|філасофіі свядомасці]], пачуццёвага вопыту, [[Памяць|памяці]], [[Анатомія|анатоміі]] і [[Біялогія|біялогіі]]. Менавіта фізіка ўтварае той падмурак, на якім грунтуюцца многія ягоныя творы. Уласна да фізікі ставяцца творы «[[Фізіка (Арыстоцель)|Фізіка]]», «[[Пра неба (Арыстоцель)|Пра неба]]», «[[Пра ўзнікненне і знішчэнне (Арыстоцель)|Пра ўзнікненне і знішчэнне]]», «[[Метэаралогіка (Арыстоцель)|Метэаралогіка]]». Ключавыя канцэпцыі арыстоцелеўскай фізікі ўключаюць структуру Космасу як сістэму канцэнтрычных сфер, дзе Зямля знаходзіцца ў цэнтры, а вакол яе размяшчаюцца [[нябесныя сферы]]. Сфера Зямлі складалася з чатырох [[Элемент (стыхія)|элементаў]]: зямлі, паветра, агню і вады, падуладных зменам і распаду. Нябесныя ж сферы складаліся з пятага элемента — нязменнага [[Эфір (стыхія)|эфіру]]. Аб’ектам, створаным з гэтых элементаў, уласцівы «натуральны рух»: зямля і вада імкнуцца ўніз, а паветра і агонь — уверх. Хуткасць такога руху залежыць ад вагі целаў і шчыльнасці асяроддзя. Арыстоцель даводзіў, што [[Вакуум|прыродная пустата]] існаваць не можа, бо ў такім выпадку хуткасць руху стала б бясконцай. Арыстоцель вылучыў [[чатыры прычыны]] (альбо тлумачэнні) змен, што адбываюцца на зямлі: матэрыяльную, фармальную, дзейную і мэтавую. Што тычыцца жывых істот, то [[біялогія Арыстоцеля]] абапіралася на назіранне за тым, што ён лічыў «натуральнымі родамі» — як за базавымі адзінкамі, так і за групамі, да якіх ён іх прылічваў. Ён не праводзіў [[эксперымент]]аў у сучасным разуменні гэтага слова, а абапіраўся на збор звестак, метады назірання (напрыклад, [[ускрыццё]]) і высоўванне гіпотэз пра ўзаемасувязь вымяральных велічынь, такіх як памер цела і працягласць жыцця. == Метады == [[Файл:Aristotle Physica page 1.png|міні|Старонка з выдання 1837 года «Фізікі» старажытнагрэчаскага філосафа Арыстоцеля — кнігі, якая закранае мноства тэм, у тым ліку філасофію прыроды і пытанні, што сёння ўваходзяць у склад аднайменнай сучаснай навукі — фізікі.]] {{blockquote|«Прырода паўсюль ёсць прычынай парадку».{{sfn|Lang|2007|p=290}}|Арыстоцель|''Фізіка'' VIII.1}} Хоць прынцыпы Арыстоцеля і стасаваліся са звычайным чалавечым вопытам, яны не грунтаваліся на кантраляваных колькасных эксперыментах, а таму не апісваюць Сусвет з той дакладнасцю, якой патрабуе сучасная навука. Сучаснікі Арыстоцеля, такія як [[Арыстарх Самоскі]], адкідалі гэтыя прынцыпы на карысць [[геліяцэнтрызм]]у, аднак іхнія ідэі не мелі шырокага прызнання. Арыстоцелевы прынцыпы цяжка было абвергнуць простымі паўсядзённымі назіраннямі, але далейшае развіццё навуковага метаду паставіла іх пад сумнеў. Гэта стала магчымым дзякуючы эксперыментам і дбайным вымярэнням з выкарыстаннем усё больш дасканалых прылад, такіх як тэлескоп і вакуумная помпа. {{blockquote|Натурфілосафы XVII стагоддзя, распрацоўваючы «новую навуку» і прэтэндуючы на навізну сваіх дактрын, часта супрацьпастаўлялі «арыстоцелеўскую» фізіку сваёй уласнай. Яны сцвярджалі, што фізіка ранейшага кшталту аддавала перавагу якаснаму перад колькасным, грэбавала матэматыкай і яе роляй у фізіцы (асабліва пры аналізе руху), а таксама абапіралася на такія сумнеўныя прынцыпы, як мэтавыя прычыны і «патаемныя» сутнасці. Аднак у сваёй «Фізіцы» Арыстоцель вызначае фізіку, альбо «навуку пра прыроду», як вучэнне, што датычыцца велічынь (''megethê''), руху (або «працэсу», «паступовай змены» — ''kinêsis'') і часу (''chronon'') («Фізіка» III.4 202b30–1). Сапраўды, «Фізіка» ў значнай ступені прысвечана аналізу руху, асабліва руху прасторавага, і іншым паняццям, якія, на думку Арыстоцеля, неабходныя для гэтага аналізу. {{oq|en|In claiming novelty for their doctrines, those natural philosophers who developed the "new science" of the seventeenth century frequently contrasted "Aristotelian" physics with their own. Physics of the former sort, so they claimed, emphasized the qualitative at the expense of the quantitative, neglected mathematics and its proper role in physics (particularly in the analysis of local motion), and relied on such suspect explanatory principles as final causes and "occult" essences. Yet in his ''Physics'' Aristotle characterizes physics or the "science of nature" as pertaining to magnitudes (''megethê''), motion (or "process" or "gradual change" – ''kinêsis''), and time (''chronon'') (''Phys'' III.4 202b30–1). Indeed, the ''Physics'' is largely concerned with an analysis of motion, particularly local motion, and the other concepts that Aristotle believes are requisite to that analysis.}} |Майкл Дж. Уайт|«Арыстоцель пра бясконцасць, прастору і час»{{sfn|White|2009|p=260}} }} Паміж сучаснай і арыстоцелеўскай фізікай існуюць відавочныя адрозненні, галоўным з якіх з’яўляецца выкарыстанне матэматыкі, якая практычна адсутнічала ў Арыстоцеля. Тым не менш, некаторыя нядаўнія даследаванні пераацанілі фізіку Арыстоцеля, падкрэсліваючы як яе [[Эмпірызм|эмпірычную]] абгрунтаванасць, так і яе пераемнасць з сучаснай фізікай{{sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}. == Канцэпцыі == [[Файл:Ptolemaicsystem-small.png|400px|міні|Мадэль Сусвету [[Петэр Апіян|Петэра Апіяна]] (1524 г.), створаная пад моцным уплывам ідэй Арыстоцеля. Зямныя сферы вады і зямлі (адлюстраваныя ў выглядзе мацерыкоў і акіянаў) знаходзяцца ў цэнтры Сусвету. Іх непасрэдна акружаюць сферы паветра і агню — лічылася, што менавіта там бяруць свой пачатак [[метэарыт]]ы і [[Камета|каметы]]. Далей ідуць нябесныя сферы (ад унутраных да знешніх): Месяц, Меркурый, Венера, Сонца, Марс, Юпітэр і Сатурн, кожная з якіх пазначана астранамічным [[Планетарныя сімвалы|сімвалам планеты]]. Восьмая сфера — гэта [[нябеснае скляпенне]] (фірмамент) [[Нерухомыя зоркі|нерухомых зорак]], які ўключае бачныя [[Сузор’е|сузор’і]]. Паколькі праз [[Апярэджванне раўнадзенстваў|прэцэсію раўнадзенстваў]] узнікла разыходжанне паміж бачным і ўмоўным падзелам задыяка, сярэднявечныя хрысціянскія астраномы дадалі дзявятую сферу — Крыштальную (''Crystallinum''), якая ўтрымлівала нязменную версію задыяка<ref>{{Cite web | url=http://www.medievalastrologyguide.com/medieval-universe.html | title=Medieval Universe | access-date=2 студзеня 2026 | archive-date=7 лютага 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200207161125/http://www.medievalastrologyguide.com/medieval-universe.html | url-status=dead }}</ref><ref>[http://biologyclermont.info/wwwroot/courses/lect1/hist_sci.htm History of Science]</ref>. Дзясятая сфера належыць чароўнаму [[Першарухавік]]у, прапанаванаму Арыстоцелем (хоць меркавалася, што свайго «нерухомага рухавіка» мае кожная сфера). Вышэй за яе хрысціянскае багаслоўе змясціла «Імперыю Бога» (Эмпірэй). Аднак гэтая схема не паказвае, як Арыстоцель тлумачыў складаныя траекторыі руху планет па небе. Каб захаваць прынцып ідэальнага кругавога руху, ён прапанаваў ідэю, паводле якой кожная планета рухаецца некалькімі ўкладзенымі адна ў адну сферамі. Полюсы кожнай сферы злучаліся з наступнай, больш шырокай сферай, але восі вярчэння былі зрушаны адна адносна адной. Хоць Арыстоцель пакідаў пытанне колькасці сфер адкрытым для эмпірычнага ўдакладнення, ён прапанаваў дапоўніць шматсферныя мадэлі папярэдніх астраномаў. У выніку атрымалася сістэма з 44 або 55 нябесных сфер.]] Асноўныя пастулаты фізікі Арыстоцеля: # Натуральнае месца — кожны элемент імкнецца да свайго натуральнага месцы, нейкім чынам размешчанага адносна цэнтра Зямлі, а значыць і цэнтра Сусвету. # Гравітацыя/левітацыя — на аб’екты дзейнічае сіла, якая рушыць гэтыя аб’екты да іхняга натуральнага месца. # Прамалінейны рух — у адказ на гэтую сілу цела рухаецца па прамой лініі з пастаяннай [[Хуткасць|хуткасцю]]. # Залежнасць хуткасці ад [[Шчыльнасць|шчыльнасці]] — хуткасць зваротна прапарцыйная шчыльнасці асяроддзя. # Немагчымасць [[вакуум]]у — так як хуткасць руху ў вакууме была б бясконца вялікай. # Усёпранікальны [[Эфір (стыхія)|эфір]] — кожны пункт прасторы запоўнены матэрыяй. # Канчатковасць сусвету — мір канчатковы, г.зн. завершаны, такім чынам, дасканалы; свет нішто не ахоплівае, з чаго вынікае, што ў свету няма месца («месца — першая мяжа ўсеабдымную цела»). # Тэорыя кантынууму — паміж атамамі быў бы вакуум, такім чынам матэрыя не можа складацца з атамаў. # Эфір — аб’екты з надмесяцовага свету зроблены з іншай матэрыі, чым зямныя. # Нязменны і вечны [[космас]] — [[Сонца]] і [[Планета|планеты]] — дасканалыя, нязменлівыя [[Сфера|сферы]]. # Рух па [[Акружнасць|акружнасці]] — планеты здзяйсняюць кругавы рух. === Элементы і сферы === Арыстоцель падзяліў свой Сусвет на «зямныя сферы» — тленныя і зменлівыя, дзе жылі людзі, — і на рухомыя, але пры гэтым нязменныя нябесныя сферы. Арыстоцель лічыў, што ўсё ў межах зямных сфер складаецца з чатырох [[Элемент (стыхія)|класічных элементаў]]<ref name="utk">{{cite web |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/history/aristotle_dynamics.html |title=Physics of Aristotle vs. The Physics of Galileo |access-date=6 красавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411072007/http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/history/aristotle_dynamics.html |archive-date=11 красавіка 2009 |url-status=live}}</ref>: [[Зямля (стыхія)|зямлі]], [[Паветра (стыхія)|паветра]], [[Агонь (стыхія)|агню]] і [[Вада (стыхія)|вады]]<ref name="edu"/>. Ён таксама сцвярджаў, што нябёсы створаны з асаблівага бязважкага і нятленнага (нязменнага) пятага элемента, названага «[[Эфір (стыхія)|эфірам]]»<ref name="edu"/>. Эфір таксама мае назву «квінтэсенцыя», што літаральна азначае «пятая сутнасць»<ref name="ari"/>. Арыстоцель меркаваў, што цяжкая матэрыя, такая як [[жалеза]] і іншыя [[металы]], складаецца пераважна з элемента зямлі з невялікай прымессю трох іншых зямных элементаў. Больш лёгкія аб’екты, на ягоную думку, утрымліваюць менш зямлі ў адносінах да іншых трох элементаў у сваім складзе<ref name="ari"/>. Ідэя чатырох класічных элементаў не была вынаходніцтвам Арыстоцеля; першапачаткова яе вылучыў [[Эмпедокл]]. У часы [[Навуковая рэвалюцыя|Навуковай рэвалюцыі]] старажытная тэорыя класічных элементаў была прызнана памылковай і заменена эмпірычна праверанай канцэпцыяй [[Хімічны элемент|хімічных элементаў]]. === Нябесныя сферы === Згодна з Арыстоцелем, [[Сонца]], [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], планеты і зоркі замацаваныя ў ідэальна канцэнтрычныя «крыштальныя сферы», якія вечна верцяцца з нязменнай хуткасцю. Паколькі нябесныя сферы няздольныя да ніякіх змен, акрамя вярчэння, то менавіта зямная «[[сфера агню]]» мусіць быць крыніцай цяпла, святла зорак і выпадковых метэарытаў<ref>Арыстоцель, «[[Метэаралогіка (Арыстоцель)|Метэаралогіка]]» (''Meteorologica'')</ref>. Самая ніжняя, сфера Месяца — адзіная з нябесных сфер, якая непасрэдна кантактуе са зменлівай матэрыяй «падмесячнага свету», зацягваючы за сабой пры вярчэнні разрэджаны агонь і паветра{{sfn|Sorabji|2005|p=352}}. Падобна да [[Гамер]]авага «эфіру» ({{lang|grc|αἰθήρ}}) — «чыстага паветра» [[Алімп]]а, які быў боскім адпаведнікам паветра, якім дыхаюць смяротныя ({{lang|grc|άήρ}}, aer), — Арыстоцелевыя нябесныя сферы складаюцца з асаблівага элемента — эфіру. Ён вечны і нязменны, а ягонай адзінай уласцівасцю з’яўляецца раўнамерны кругавы рух. Гэтыя канцэнтрычныя эфірныя сферы шчыльна прылягаюць адна да адной, «нясуць» на сабе Сонца, Месяц і зоркі і рухаюцца вечна. Сферы ўкладзеныя ў іншыя сферы, каб растлумачыць паводзіны «блукаючых зорак» (гэта значыць планет, чый рух, у параўнанні з Сонцам, Месяцам і зоркамі, падаецца хаатычным). Меркурый, Венера, Марс, Юпітэр і Сатурн — адзіныя планеты (уключаючы [[Малая планета|малыя]]), якія былі бачныя да вынаходства тэлескопа, таму [[Уран (планета)|Уран]] і [[Нептун (планета)|Нептун]], як і астэроіды, у гэты спіс не ўваходзяць. Пазней ад пераканання, што ўсе сферы канцэнтрычныя, адмовіліся на карысць мадэлі [[Дэферэнт і эпіцыкл|дэферэнтаў і эпіцыклаў]] [[Клаўдзій Пталемей|Клаўдзія Пталамея]]. Арыстоцель спасылаўся на разлікі астраномаў датычна агульнай колькасці сфер; розныя крыніцы называюць лічбу каля пяцідзесяці. Для кожнай сферы прадугледжваўся свой «Нерухомы Рухавік», у тым ліку «[[Першарухавік]]» для сферы [[Нерухомыя зоркі|нерухомых зорак]]. Нерухомыя рухавікі не штурхаюць сферы (яны і не маглі б гэтага рабіць, будучы нематэрыяльнымі і пазбаўленымі працягласці), а з’яўляюцца мэтавай прычынай іхняга руху. Гэта значыць, яны тлумачаць гэты рух падобна таму, як тлумачыцца выказванне «душа прыводзіцца ў рух прыгажосцю». === Зямныя змены === [[Файл:Four elements representation ru.svg|міні|Чатыры зямныя элементы]] У адрозненне ад вечнага і нязменнага нябеснага эфіру, кожны з чатырох зямных элементаў здольны ператварацца ў адзін з двух іншых, з якімі мае агульную ўласцівасць. Напрыклад, халодная і вільготная вада можа ператварыцца ў гарачае і вільготнае паветра альбо ў халодную і сухую зямлю. Любая бачная змена халоднага і вільготнага ў гарачы і сухы агонь насамрэч з’яўляецца [[Код Грэя|двухступеньчатым]] працэсам: спачатку змяняецца адна ўласцівасць, потым другая. Гэтыя ўласцівасці вызначаюць рэальную субстанцыю адносна той працы, якую яна здольная выканаць: награваць ці астуджаць, [[Дэсікацыя|высушваць]] ці ўвільгатняць. Чатыры элементы існуюць толькі ў сувязі з гэтай здольнасцю і адносна пэўнага патэнцыяльнага дзеяння. Нябесны элемент — вечны, таму толькі чатыры зямныя элементы адказваюць за працэсы «станаўлення» і «знікнення» — ці, кажучы тэрмінамі трактата Арыстоцеля «Пра ўнікненне і знішчэнне» ({{lang|grc|Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς}}), за «генерацыю» і «карупцыю» (распад). === Натуральнае месца === Арыстоцелеўскае тлумачэнне гравітацыі заключаецца ў тым, што ўсе целы рухаюцца да свайго натуральнага месца. Для элементаў зямлі і вады гэта месца — цэнтр ([[Геацэнтрычная сістэма свету|геацэнтрычнага]]) Сусвету<ref>Арыстоцель, «[[Пра неба (Арыстоцель)|Пра неба]]» (''De Caelo'') II. 13-14.</ref>. Натуральнае месца вады — гэта канцэнтрычная абалонка вакол Зямлі, бо зямля цяжэйшая і таму апускаецца ў вадзе. Натуральнае месца паветра — такая ж канцэнтрычная абалонка, якая акружае сферу вады (менавіта таму бурбалкі ў вадзе падымаюцца). І нарэшце, натуральнае месца агню знаходзіцца вышэй за сферу паветра, але ніжэй за самую ўнутраную нябесную сферу (сферу Месяца). У кнізе «Дэльта» сваёй «Фізікі» (кніга 4, раздзел 5) Арыстоцель вызначае «топас» (τόπος, «месца») праз узаемадзеянне двух целаў, адно з якіх змяшчае другое: «месца» — гэта мяжа, дзе ўнутраная паверхня першага цела (ёмішчы) датыкаецца да цела, якое ў ім знаходзіцца. Гэтае вызначэнне панавала да пачатку XVII стагоддзя, хоць філосафы ставілі яго пад сумнеў і вялі спрэчкі наконт яго яшчэ з часоў [[Антычнасць|антычнасці]]<ref>Напрыклад, у працы [[Сімплікій Кілікійскі|Сімплікія]] «Следства пра месца» ({{lang-en|Corollaries on Place}}).</ref>. Найбольш значная раннія крытыка з пазіцый геаметрыі была выказана ў XI стагоддзі арабскім [[Універсальны чалавек|вучоным-энцыклапедыстам]] [[Ібн аль-Хайсам|Аль-Хасанам ібн аль-Хайсамам]] у ягоным «Трактаце пра месца»<ref>{{cite journal |last=El-Bizri |first=Nader |title=In Defence of the Sovereignty of Philosophy: al-Baghdadi's Critique of Ibn al-Haytham's Geometrisation of Place |url=https://archive.org/details/sim_arabic-sciences-and-philosophy_2007-03_17_1/page/56 |journal=Arabic Sciences and Philosophy |year=2007 |volume=17 |issue=1 |pages=57–80 |doi=10.1017/s0957423907000367|s2cid=170960993 }}</ref>. === Натуральны рух === Зямныя аб’екты падымаюцца або падаюць (у большай або меншай ступені) у адпаведнасці з прапорцыяй чатырох элементаў, з якіх яны складаюцца. Напрыклад, зямля (самы цяжкі элемент) і вада падаюць да цэнтра Космасу; таму планета Зямля і большая частка яе акіянаў ужо прыйшлі там у стан спакою. На супрацьлеглым полюсе знаходзяцца самыя лёгкія элементы — паветра і асабліва агонь, якія імкнуцца ўверх, прэч ад цэнтра<ref name="MaudlinPPST2"/>. У тэорыі Арыстоцеля элементы не з’яўляюцца паўнавартаснымі ''[[субстанцыя]]мі'' (у сучасным разуменні гэтага слова). Хутчэй, гэта [[Абстракцыя|абстракцыі]], якія выкарыстоўваюцца для тлумачэння рознай прыроды і паводзін рэальных матэрыялаў праз суадносіны гэтых элементаў у іхнім складзе. Рух і змены шчыльна звязаныя ў арыстоцелеўскай фізіцы. Рух, паводле Арыстоцеля, уключае пераход ад [[Магчымасць і рэчаіснасць|магчымасці]] (патэнцыі) да [[Магчымасць і рэчаіснасць|рэчаіснасці]] (акта){{sfn|Bodnár|2006}}. Ён прыводзіў прыклады чатырох тыпаў змен, а менавіта: змены паводле сутнасці, якасці, колькасці і месца{{sfn|Bodnár|2006}}. [[Файл:Aristotle's laws of motion be.svg|міні|'''Законы руху Арыстоцеля:''' У «Фізіцы» Арыстоцель сцвярджае, што хуткасць падзення аб’ектаў прама прапарцыянальная іхняй вазе і адваротна прапарцыянальная [[Шчыльнасць|шчыльнасці]] вадкасці (або іншага асяроддзя), у якую яны пагружаныя. Гэта карэктнае прыбліжэнне для аб’ектаў у гравітацыйным полі Зямлі, якія рухаюцца ў паветры ці вадзе{{sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}.]] Арыстоцель меркаваў, што хуткасць, з якой два аб’екты аднолькавай формы тонуць або падаюць, [[Прамая прапарцыянальнасць|прама прапарцыянальная]] іхняй вазе і [[Адваротная прапарцыянальнасць|адваротна прапарцыянальная]] шчыльнасці асяроддзя, скрозь якое яны рухаюцца{{sfn|Gindikin|1988|p=29}}. Разглядаючы іхнюю [[Гранічная хуткасць|канечную хуткасць]], філосаф быў вымушаны зрабіць агаворку: пры [[Свабоднае падзенне|падзенні ў пустаце]] (вакууме) хуткасць атамаў не мела б мяжы (яны маглі б рухацца бясконца хутка, бо ў пустаце няма пэўнага месца, дзе яны маглі б супакоіцца). Аднак сёння ёсць разуменне, што да моманту дасягнення канечнай хуткасці ў асяроддзі з малым супраціўленнем (як паветра) два такія аб’екты будуць мець амаль аднолькавую хуткасць. Гэта тлумачыцца тым, што на абодва целы дзейнічае [[сіла цяжару]], прапарцыянальная іхняй масе, з прычыны чаго яны паскараюцца амаль аднолькава. Гэта стала асабліва відавочным у XVIII стагоддзі, калі пачалі праводзіць эксперыменты з частковым вакуумам, хоць яшчэ за дзвесце гадоў да таго [[Галілеа Галілей]] прадэманстраваў, што аб’екты рознай вагі дасягаюць зямлі прыкладна за адзін і той жа час{{sfn|Lindberg|2008|p=}}. === Ненатуральны рух === Акрамя натуральнай схільнасці зямных выпарэнняў [[Плывучасць|падымацца ўверх]], а цяжкіх целаў — падаць уніз, існуе ненатуральны, або вымушаны, рух у бакі. Ён узнікае ў выніку хаатычных сутыкненняў і слізгання аб’ектаў, а таксама праз [[Ядзерная трансмутацыя|трансмутацыю]] (ператварэння) элементаў, пра што гаворыцца ў трактаце «Пра ўзнікненне і знішчэнне». Арыстоцель сфармуляваў гэты прынцып наступным чынам: «Усё, што рухаецца, прыводзіцца ў рух нечым іншым» ({{lang-la|«Omne quod movetur ab alio movetur»}}). Калі знікае прычына, знікае і вынік. Прычынай, паводле Арыстоцеля, павінна быць сіла, якая штурхае цела датуль, пакуль знешні чыннік (агент) знаходзіцца ў непасрэдным кантакце з ім. Далей Арыстоцель сцвярджаў, што хуткасць цела прама прапарцыянальная прыкладзенай сіле і адваротна прапарцыянальная супраціўленню асяроддзя, у якім адбываецца рух. У сучасным запісе гэты закон выглядае так: <blockquote><math>\text{хуткасць} \propto\frac{\text{прыкладзеная сіла}}{\text{супраціўленне}}</math></blockquote> Арыстоцель усведамляў, што гэты закон мае тры слабыя месцы (супярэчнасці): # Па-першае, калі прыкладзеная сіла меншая за супраціўленне, то ў рэальнасці цела не зрушыцца з месца, аднак формула Арыстоцеля паказвае, што рух павінен адбывацца (хай сабе і павольна). # Па-другое, што з’яўляецца крыніцай павелічэння сілы, неабходнай для росту хуткасці цела пры свабодным падзенні? # Па-трэцяе, якая сіла працягвае рухаць кінутае цела (снарад) пасля таго, як яно аддзялілася ад крыніцы кідання? У сваёй «Фізіцы» (кніга 8, раздзел 10, 267a 4) Арыстоцель прапанаваў рашэнне трэцяй праблемы на прыкладзе выпушчанай [[Страла|стралы]]. Ён сцвярджаў, што цеціва або рука перадае пэўную «здольнасць быць рухавіком» паветру, якое з імі кантактуе. Гэта сіла па ланцужку перадаецца наступнаму слою паветра і гэтак далей, падтрымліваючы рух стралы, пакуль першапачатковы імпульс паступова не рассеецца. ==== Выпадак ==== У сваёй «Фізіцы» Арыстоцель разглядае выпадковасці ({{lang|grc|συμβεβηκός}}, «сімбебэкос»), якія не маюць іншай прычыны, акрамя выпадку. Няма ніякай пэўнай прычыны для выпадковасці, а ёсць толькі выпадак ({{lang|grc|τύχη}}, «ціхэ»), гэта значыць прычына няпэўная ({{lang|grc|ἀόριστον}}, «аорыстан») («Метафізіка» V, 1025a25). {{blockquote|Відавочна, што існуюць пачаткі і прычыны, якія могуць узнікаць і знікаць па-за межамі ўласна працэсаў узнікнення і знішчэння. Бо калі гэта няпраўда, усё адбывалася б па неабходнасці: калі дапусціць, што для таго, што ўзнікае і гіне, абавязкова павінна існаваць нейкая прычына, акрамя выпадковай. Ці адбудзецца гэта, ці не? Так, калі здарыцца вось гэта; а калі не здарыцца — то не.|Арыстоцель|«[[Метафізіка (Арыстоцель)|Метафізіка]]» VI, 1027a29}} === Кантынуум і вакуум === Арыстоцель выступае супраць канцэпцыі непадзельных часціц [[Дэмакрыт]]а (якія значна адрозніваюцца ад гістарычнага і сучаснага вызначэння [[атам]]а). Ён адмаўляў магчымасць існавання пустаты ([[вакуум]]у), вызначаючы яго як месца, у якім нічога не існуе. Паколькі Арыстоцель лічыў, што хуткасць руху аб’екта прапарцыянальная прыкладзенай сіле (або, у выпадку натуральнага руху, вазе аб’екта) і адваротна прапарцыянальная шчыльнасці асяроддзя, ён рабіў выснову, што ў вакууме аб’екты рухаліся б бясконца хутка. Адпаведна, любыя прадметы вакол пустаты імгненна запоўнілі б яе. Такім чынам, вакуум ніколі не змог бы ўтварыцца{{sfn|Lang|2007|p=290}}. Цікава, што міжгалактычныя пустоты — [[войд]]ы, у сучаснай астраноміі (напрыклад, [[Мясцовы войд]], які мяжуе з галактыкай [[Млечны шлях]]) маюць адваротны эфект: у выніку целы, змешчаныя не ў цэнтры, выштурхваюцца з пустоты пад уздзеяннем гравітацыі матэрыі звонку<ref>{{cite journal |author=Tully |author2=Shaya |author3=Karachentsev |author4=Courtois |author5=Kocevski |author6=Rizzi |author7=Peel |year=2008 |title=Our Peculiar Motion Away From the Local Void |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-03-20_676_1/page/184 |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |number=1 |pages=184–205 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |arxiv=0705.4139|s2cid=14738309 }}</ref>. === Чатыры прычыны === Паводле Арыстоцеля, існуюць чатыры спосабы патлумачыць aitia, або прычыны змен. Ён піша: «мы не маем ведаў пра рэч, пакуль не спасцігнем яе „чаму“, гэта значыць яе прычыну». Арыстоцель вылучаў чатыры віды прычын. ==== Матэрыяльная прычына ==== Матэрыяльная прычына рэчы — гэта тое, з чаго яна зроблена. Для стала гэта можа быць дрэва, для статуі — [[бронза]] або [[мармур]]. {{blockquote|«У адным сэнсе мы называем прычынай тое, з чаго — калі яно існуе — нешта ўзнікае; напрыклад, медзь для статуі, срэбра для чашы і іхнія роды» (194b2 3–6). Пад словам «роды» Арыстоцель мае на ўвазе больш агульныя спосабы класіфікацыі матэрыі (напрыклад, «метал», «матэрыял»), і гэта важны момант. Крыху пазней ён пашырае дыяпазон паняцця матэрыяльнай прычыны, уключаючы туды літары (для складоў), агонь і іншыя элементы (для фізічных целаў), часткі (для цэлага) і нават пасылкі (для высноў: Арыстоцель паўтарае гэтае сцвярджэнне, крыху іншымі словамі, у «[[Другая аналітыка (Арыстоцель)|Другой аналітыцы]]» II. 11). {{oq|en|“In one way we say that the aition is that out of which. as existing, something comes to be, like the bronze for the statue, the silver for the phial, and their genera” (194b2 3–6). By “genera”, Aristotle means more general ways of classifying the matter (e.g. “metal”; “material”); and that will become important. A little later on, he broadens the range of the material cause to include letters (of syllables), fire and the other elements (of physical bodies), parts (of wholes), and even premises (of conclusions: Aristotle re-iterates this claim, in slightly different terms, in {{comment|An. Post|Analytica Posteriora}} II. 11).}}|Р. Дж. Ханкінсан|«Прычыны» (''Causes''), глава «Тэорыя фізікі» (''The Theory of the Physics''){{sfn|Hankinson|2009|p=216}} }} ==== Фармальная прычына ==== Фармальная прычына рэчы — гэта істотная ўласцівасць, якая робіць яе тым, чым яна ёсць. У кнізе «Альфа» «Метафізікі» Арыстоцель падкрэслівае, што форма цесна звязана з сутнасцю і вызначэннем. Напрыклад, ён кажа, што суадносіны 2:1, і лік увогуле, з’яўляюцца прычынай музыкальнай [[Актава|актавы]]. {{blockquote|Яшчэ адна [прычына] — гэта форма і ўзор: гэта формула (λόγος) [[Сутнасць|сутнасці]] (τὸ τί ἦν εἶναι) і яе роды, напрыклад, суадносіны 2:1 для актавы» («Фізіка» 11.3 194b26-8)… Форма — гэта не проста знешнія абрысы… Мы пытаемся (і ў гэтым сувязь з сутнасцю, асабліва ў яе кананічнай арыстоцелеўскай фармулёўцы), што значыць быць нейкай рэччу. І гэта ўласцівасць музычнай гармоніі (упершыню заўважаная [[Піфагарэйцы|піфагарэйцамі]], якія былі ёю здзіўлены), што [[Інтэрвал (музыка)|інтэрвалы]] гэтага тыпу сапраўды маюць такія суадносіны ў нейкай форме ў інструментах, што іх ствараюць (даўжыня труб, струн і г.д.). У пэўным сэнсе, гэтая прапорцыя тлумачыць, што агульнага маюць усе інтэрвалы і чаму яны атрымліваюцца аднолькавымі. {{oq|en|“Another [cause] is the form and the exemplar: this is the formula (logos) of the essence (to ti en einai), and its genera, for instance the ratio 2:1 of the octave” (Phys 11.3 194b26–8)… Form is not just shape… We are asking (and this is the connection with essence, particularly in its canonical Aristotelian formulation) what it is to be some thing. And it is a feature of musical harmonics (first noted and wondered at by the Pythagoreans) that intervals of this type do indeed exhibit this ratio in some form in the instruments used to create them (the length of pipes, of strings, etc.). In some sense, the ratio explains what all the intervals have in common, why they turn out the same.}}|Р. Дж. Ханкінсан|«Прычыны» (''Causes''), глава «Тэорыя фізікі» (''The Theory of the Physics''){{sfn|Hankinson|2009|p=217}}}} ==== Дзейная прычына ==== Дзейная прычына рэчы — гэта першасная сіла, дзякуючы якой матэрыя набыла сваю форму. Напрыклад, дзейная прычына дзіцяці — гэта бацька таго ж віду, а стала — цясляр, які ведае форму стала. У сваёй «Фізіцы» (II, 194b29-32) Арыстоцель піша: «ёсць тое, што з’яўляецца першакрыніцай змены і яе спынення, як, напрыклад, той, хто прымае рашэнне, адказны [за дзеянне], і бацька дзіцяці, і наогул стваральнік створанага і той, хто змяняе тое, што падлягае змене». {{blockquote|Прыклады Арыстоцеля тут павучальныя: адзін выпадак разумовай і адзін рэчыўнай прычыннасці, за якімі ідзе цалкам абагульненае вызначэнне. Але яны хаваюць (або, ва ўсякім разе, не робяць відавочнай) ключавую рысу арыстоцелеўскага паняцця дзейнай прычыны, якая адрознівае яе ад большасці сучасных [[амонім]]аў. Для Арыстоцеля любы працэс патрабуе пастаянна дзейнай прычыны, пакуль ён працягваецца. Гэтае перакананне найбольш выразна паўстае ў вачах сучаснага чалавека ў разважаннях Арыстоцеля пра рух кінутага цела: што прымушае снарад рухацца пасля таго, як ён пакінуў руку? «Імпэт», «[[імпульс]]» і тым больш «[[інерцыя]]» — гэта непрымальныя адказы. Павінен быць рухавік, адрозны (прынамсі ў пэўным сэнсе) ад таго, што рухаецца, які здзяйсняе сваю рухальную здольнасць у кожны момант палёту (гл. «Фізіка» VIII. 10 266b29–267a11). Падобным чынам, у кожным выпадку зараджэння жывёлы заўсёды ёсць нешта адказнае за бесперапыннасць гэтага працэсу, хоць яно можа дзейнічаць і праз нейкі прамежкавы інструмент (Phys II.3 194b35–195a3). {{oq|en|Aristotle’s examples here are instructive: one case of mental and one of physical causation, followed by a perfectly general characterization. But they conceal (or at any rate fail to make patent) a crucial feature of Aristotle’s concept of efficient causation, and one which serves to distinguish it from most modern homonyms. For Aristotle, any process requires a constantly operative efficient cause as long as it continues. This commitment appears most starkly to modern eyes in Aristotle’s discussion of projectile motion: what keeps the projectile moving after it leaves the hand? “Impetus”, “momentum”, much less “inertia”, are not possible answers. There must be a mover, distinct (at least in some sense) from the thing moved, which is exercising its motive capacity at every moment of the projectile’s flight (see Phys VIII. 10 266b29–267a11). Similarly, in every case of animal generation, there is always some thing responsible for the continuity of that generation, although it may do so by way of some intervening instrument (Phys II.3 194b35–195a3).}}|Р. Дж. Ханкінсан|«Прычыны» (''Causes''), глава «Тэорыя фізікі» (''The Theory of the Physics''){{sfn|Hankinson|2009|p=217}}}} ==== Мэтавая прычына ==== Мэтавая прычына — гэта тое, дзеля чаго нешта адбываецца, ягоная мэта або тэлеалагічнае прызначэнне: для прарослага зерня гэта дарослая расліна, для шара на версе рампы — супакой унізе, для вока — зрок, для нажа — рэзанне. {{blockquote|Мэты маюць тлумачальную функцыю: гэта збітая ісціна, прынамсі ў кантэксце апісання ўчынкаў. Менш відавочным з’яўляецца погляд, які адстойваў Арыстоцель: што мэтазгоднасць і прызначэнне ўласцівыя ўсёй прыродзе, якая для яго з’яўляецца царствам рэчаў, што ўтрымліваюць у сабе прынцыпы руху і спакою (г.зн. дзейныя прычыны). Такім чынам, мае сэнс прыпісваць мэты не толькі самім прыродным рэчам, але і іхнім часткам: часткі прыроднага цэлага існуюць дзеля гэтага цэлага. Як адзначае сам Арыстоцель, выразы «дзеля чагосьці» — двухсэнсоўныя: «А існуе дзеля Б» можа азначаць, што А існуе або робіцца, каб стварыць Б; альбо гэта можа азначаць, што А служыць на карысць Б («[[Другая аналітыка (Арыстоцель)|Др. ан.]]» II.4 415b2–3, 20–1). Але абодва тыпы мэтазгоднасці, на ягоную думку, іграюць ключавую ролю як у прыродных кантэкстах, так і ў кантэкстах прыняцця рашэнняў. Так, чалавек можа рабіць практыкаванні дзеля свайго здароўя: і тады «здароўе», а не проста надзея на ягонае дасягненне, з’яўляецца прычынай ягонага дзеяння (гэта адрозненне не дробязнае). Але павекі існуюць дзеля вока (каб абараняць яго: PA II.1 3), а вока — дзеля жывёлы ў цэлым (каб дапамагаць ёй нармальна функцыянаваць: пар. «[[Другая аналітыка (Арыстоцель)|Др. ан.]]» II.7). {{oq|en|Goals have an explanatory function: that is a commonplace, at least in the context of action-ascriptions. Less of a commonplace is the view espoused by Aristotle, that finality and purpose are to be found throughout nature, which is for him the realm of those things which contain within themselves principles of movement and rest (i.e. efficient causes); thus it makes sense to attribute purposes not only to natural things themselves, but also to their parts: the parts of a natural whole exist for the sake of the whole. As Aristotle himself notes, “for the sake of” locutions are ambiguous: “A is for the sake of B” may mean that A exists or is undertaken in order to bring B about; or it may mean that A is for B’s benefit (An II.4 415b2–3, 20–1); but both types of finality have, he thinks, a crucial role to play in natural, as well as deliberative, contexts. Thus a man may exercise for the sake of his health: and so “health”, and not just the hope of achieving it, is the cause of his action (this distinction is not trivial). But the eyelids are for the sake of the eye (to protect it: PA II.1 3) and the eye for the sake of the animal as a whole (to help it function properly: cf. An II.7).}}|Р. Дж. Ханкінсан|«Прычыны» (''Causes''), глава «Тэорыя фізікі» (''The Theory of the Physics''){{sfn|Hankinson|2009|p=218}}}} === Біялогія === {{main|Біялогія Арыстоцеля}} Згодна з Арыстоцелем, навука пра жывое пачынаецца са збору назіранняў пра кожны натуральны род жывёл, арганізацыі іх у роды і віды (''differentiae'' у трактаце «[[Гісторыя жывёл (Арыстоцель)|Гісторыя жывёл]]»), а затым пераходзіць да вывучэння прычын (у працах «[[Пра часткі жывёл (Арыстоцель)|Пра часткі жывёл]]» і «[[Пра ўзнікненне жывёл (Арыстоцель)|Пра ўзнікненне жывёл]]» — ягоных трох асноўных біялагічных творах). {{blockquote|Чатыры прычыны ўзнікнення жывёл можна падсумаваць наступным чынам. Маці і бацька прадстаўляюць матэрыяльную і дзейную прычыны адпаведна. Маці дае матэрыю, з якой утвараецца [[эмбрыён]], а бацька забяспечвае дзейны пачатак, які надае форму гэтай матэрыі і запускае яе развіццё. Фармальная прычына — гэта вызначэнне субстанцыяльнай сутнасці жывёлы («[[Пра ўзнікненне жывёл (Арыстоцель)|УЖ]]» I.1 715a4: ὁ λόγος τῆς οὐσίας). Мэтавая прычына — гэта дарослая форма, якая з’яўляецца той мэтай, дзеля якой адбываецца развіццё. {{oq|en|The four causes of animal generation can be summarized as follows. The mother and father represent the material and efficient causes, respectively. The mother provides the matter out of which the embryo is formed, while the father provides the agency that informs that material and triggers its development. The formal cause is the definition of the animal’s substantial being (GA I.1 715a4: ho logos tês ousias). The final cause is the adult form, which is the end for the sake of which development takes place.}}|Дэвін М. Генры|«Узнікненне жывёл» (''Generation of Animals''), глава «Месца УЖ у філасофіі Арыстоцеля» (''The Place of GA in Aristotle’s Philosophy''){{sfn|Devin|2009|p=368}} }} ==== Арганізм і механізм ==== {{main|Філасофія працэсу|Механізм (філасофія)}} Чатыры элементы ўтвараюць аднародныя матэрыялы, такія як [[кроў]], плоць і косці. Яны, у сваю чаргу, служаць матэрыяй для стварэння неаднародных органаў цела (напрыклад, [[сэрца]], [[Печань|печані]] і рук), «якія далей, як часткі, з’яўляюцца матэрыяй для функцыянавання цела як цэлага» («[[Пра часткі жывёл (Арыстоцель)|Пра часткі жывёл]]» II. 1 646a 13—24). {{blockquote|Існуе пэўная відавочная канцэптуальная стройнасць у поглядзе, што ў прыродных працэсах рэчы проста імкнуцца рэалізаваць у поўнай рэчаіснасці закладзеныя ў іхнія магчымасці (сапраўды, менавіта гэта і значыць для іх быць натуральнымі). З іншага боку, як не прамінулі заўважыць крытыкі арыстоцелізму пачынаючы з XVII стагоддзя, гэтая стройнасць дасягаецца коштам адсутнасці сур’ёзнага эмпірычнага зместу. Механіцызм, прынамсі ў тым выглядзе, як яго практыкавалі сучаснікі і папярэднікі Арыстоцеля, магчыма, быў недастатковым з тлумачальнага пункту гледжання. Але гэта была хаця б спроба даць агульнае апісанне свету ў рэдуктыўных тэрмінах заканамерных сувязей паміж рэчамі. Простае ўвядзенне паняццяў, з якіх пазнейшыя рэдукцыяністы будуць кпіць як з «патаемных якасцей», нічога не тлумачыць — яно толькі, у духу знакамітага жарту [[Мальер]]а, служыць для пераапісання эфекту іншымі словамі. Фармальныя разважанні, як кажуць, — пустыя. Аднак усё не так змрочна. Па-першае, няма сэнсу займацца рэдукцыянісцкай навукай, калі ў вас няма для гэтага неабходных сродкаў, як эмпірычных, так і канцэптуальных: навука не павінна быць проста галаслоўнай спекулятыўнай метафізікай. Але больш за тое, ёсць сэнс апісваць свет у такіх [[Тэлеалогія|тэлеалагічна]] нагружаных тэрмінах: гэта дазваляе асэнсаваць рэчы так, як гэтага не могуць зрабіць [[Атамістыка|атамістычныя]] спекуляцыі. І далей, разважанні Арыстоцеля пра відавыя формы не такія пустыя, як хацелі б паказаць ягоныя апаненты. Ён не проста кажа, што рэчы робяць тое, што робяць, бо «такая ўжо іхняя прырода». Сутнасць ягонай класіфікацыйнай біялогіі, найбольш ярка прадстаўленай у трактаце «Пра часткі жывёл», у тым, каб паказаць, якія функцыі спадарожнічаюць адна адной, якія перадумоўліваюць іншыя і якія падпарадкоўваюцца іншым. І ў гэтым сэнсе фармальная або функцыянальная біялогія дапускае пэўны тып [[рэдукцыянізм]]у. Ён кажа нам, што мы пачынаем з базавых родаў жывёл, якія ўсе мы распазнаем на да-тэарэтычным узроўні (хоць і не беспамылкова). Але затым мы пераходзім да таго, каб паказаць, як іхнія часткі суадносяцца адна з адной: чаму, напрыклад, толькі істоты з крывёю маюць лёгкія, і як пэўныя структуры ў аднаго віду з’яўляюцца аналагічнымі або гамалагічнымі структурам у іншага (як [[луска]] ў рыб, [[Пяро|пер’е]] ў птушак, [[поўсць]] у млекакормячых). І адказы для Арыстоцеля знаходзяцца ў эканоміі функцый і ў тым, як усе яны спрыяюць агульнаму дабрабыту жывёлы (што з’яўляецца мэтавай прычынай у гэтым сэнсе). {{oq|en|[There] is a certain obvious conceptual economy about the view that in natural processes naturally constituted things simply seek to realize in full actuality the potentials contained within them (indeed, this is what is for them to be natural); on the other hand, as the detractors of Aristotelianism from the seventeenth century on were not slow to point out, this economy is won at the expense of any serious empirical content. Mechanism, at least as practiced by Aristotle’s contemporaries and predecessors, may have been explanatorily inadequate – but at least it was an attempt at a general account given in reductive terms of the lawlike connections between things. Simply introducing what later reductionists were to scoff at as “occult qualities” does not explain – it merely, in the manner of Molière’s famous satirical joke, serves to re-describe the effect. Formal talk, or so it is said, is vacuous. Things are not however quite as bleak as this. For one thing, there’s no point in trying to engage in reductionist science if you don’t have the wherewithal, empirical and conceptual, to do so successfully: science shouldn't be simply unsubstantiated speculative metaphysics. But more than that, there is a point to describing the world in such teleologically loaded terms: it makes sense of things in a way that atomist speculations do not. And further, Aristotle’s talk of species-forms is not as empty as his opponents would insinuate. He doesn't simply say that things do what they do because that's the sort of thing they do: the whole point of his classificatory biology, most clearly exemplified in PA, is to show what sorts of function go with what, which presuppose which and which are subservient to which. And in this sense, formal or functional biology is susceptible of a type of reductionism. We start, he tells us, with the basic animal kinds which we all pre-theoretically (although not indefeasibly) recognize (cf. PA I.4): but we then go on to show how their parts relate to one another: why it is, for instance, that only blooded creatures have lungs, and how certain structures in one species are analogous or homologous to those in another (such as scales in fish, feathers in birds, hair in mammals). And the answers, for Aristotle, are to be found in the economy of functions, and how they all contribute to the overall well-being (the final cause in this sense) of the animal.}}|Р. Дж. Ханкінсан|«Прычыны» (''Causes''), глава «Сувязі паміж прычынамі» (''The Relations between the Causes''){{sfn|Hankinson|2009|p=222}} }} ==== Псіхалогія ==== Згодна з Арыстоцелем, успрыманне і мысленне падобныя, хоць і не тоесныя. Успрыманне тычыцца толькі знешніх аб’ектаў, якія ўздзейнічаюць на нашы органы пачуццяў у канкрэтны момант часу, тады як думаць мы можам пра што заўгодна. Мысленне скіравана на ўніверсальныя формы (наколькі яны былі паспяхова зразуметыя) і грунтуецца на нашай памяці пра непасрэдную сустрэчу з увасабленнямі гэтых формаў. {{blockquote|Тэорыя пазнання Арыстоцеля абапіраецца на два фундаментальныя складнікі: ягонае вучэнне пра ўспрыманне і вучэнне пра мысленне. Разам яны складаюць значную частку ягоных псіхалагічных прац, і ад іх крытычна залежыць разгляд іншых ментальных станаў. Больш за тое, гэтыя два віды дзейнасці разглядаюцца падобным чынам, прынамсі ў іхніх найбольш базавых формах. Кожны від дзейнасці запускаецца сваім аб’ектам — гэта значыць, кожны з іх скіраваны на тую самую рэч, якая яго выклікае. Гэтае простае прычыннае тлумачэнне паказвае надзейнасць пазнання: успрыманне і мысленне — гэта, па сутнасці, пераўтваральнікі, якія дастаўляюць інфармацыю пра свет у нашы кагнітыўныя сістэмы. Паколькі, прынамсі ў сваіх базавых формах, яны беспамылкова скіраваны на прычыны, якія іх выклікаюць. Іншыя, больш складаныя ментальныя станы далёкія ад беспамылковасці. Але яны ўсё роўна прывязаныя да свету, паколькі абапіраюцца на адназначны і прамы кантакт з аб’ектамі, якім валодаюць успрыманне і мысленне. {{oq|en|Aristotle’s theory of cognition rests on two central pillars: his account of perception and his account of thought. Together, they make up a significant portion of his psychological writings, and his discussion of other mental states depends critically on them. These two activities, moreover, are conceived of in an analogous manner, at least with regard to their most basic forms. Each activity is triggered by its object – each, that is, is about the very thing that brings it about. This simple causal account explains the reliability of cognition: perception and thought are, in effect, transducers, bringing information about the world into our cognitive systems, because, at least in their most basic forms, they are infallibly about the causes that bring them about (An III.4 429a13–18). Other, more complex mental states are far from infallible. But they are still tethered to the world, in so far as they rest on the unambiguous and direct contact perception and thought enjoy with their objects.}}|Віктар Кастан|«Фантазія і думка» (''Phantasia and Thought''){{sfn|Caston|2009|p=322}} }} == У гістарычным кантэксце == === Сярэднявечныя каментарыі === {{main|Тэорыя імпэту}} У эпоху [[Сярэднявечча]] арыстоцелеўская тэорыя руху падверглася крытыцы і перагляду. Пачатак зменам паклаў [[Іаан Філапон]] у VI стагоддзі. Ён часткова пагаджаўся з тэзісам Арыстоцеля, што «працяг руху залежыць ад пастаяннага дзеяння сілы», але мадыфікаваў яго. Філапон дадаў ідэю, што кінутае цела набывае пэўнае імкненне (або «рухальную сілу») для руху прэч ад таго, што прывяло яго ў рух; менавіта гэтае імкненне і забяспечвае далейшы палёт. Гэтая «укладзеная сіла», на ягоную думку, з’яўляецца часовай і вычэрпвальнай, а значыць, любы рух імкнецца вярнуцца да формы натуральнага руху паводле Арыстоцеля. У «[[Кніга вылячэння (Авіцэна)|Кнізе вылячэння]]» (1027 г.) персідскі вучоны-энцыклапедыст XI стагоддзя [[Авіцэна]] развіў ідэі Філапона ў першую цэласную альтэрнатыву арыстоцелеўскай тэорыі. У тэорыі руху Авіцэны імкненні не вычэрпваліся самі па сабе, а былі пастаяннымі сіламі, дзеянне якіх згасала толькі ў выніку знешніх чыннікаў, такіх як [[Лабавое супраціўленне|супраціўленне паветра]]. Гэта зрабіла яго «першым, хто сфармуляваў такі тып пастаяннай укладзенай сілы для ненатуральнага руху». Такі самарух (майл) «амаль супрацьлеглы арыстоцелеўскаму разуменню гвалтоўнага руху (як у выпадку са снарадам) і хутчэй нагадвае прынцып [[Інерцыя|інэрцыі]], г.зн. [[першы закон Ньютана]]»{{sfn|Sayili|1987|pp=477–482}}. Старэйшы з братоў [[Бану Муса]], Джафар Мухамад ібн Муса ібн Шакір (800—873), напісаў працы «Зорны рух» і «Сіла прыцягнення». Персідскі фізік [[Ібн аль-Хайсам]] (965—1039) разглядаў тэорыю прыцягнення паміж целамі. Верагодна, ён быў дасведчаны пра велічыню [[Паскарэнне|паскарэння]] пад дзеяннем гравітацыі і выявіў, што нябесныя целы «падпарадкоўваюцца [[Фізічны закон|законам фізікі]]»{{sfn|Duhem|1969|p=28}}. Падчас дэбатаў з Авіцэнам аль-Біруні таксама крытыкаваў арыстоцелеўскую тэорыю гравітацыі: па-першае, за адмаўленне існавання лёгкасці альбо цяжару ў нябесных сферах, і, па-другое, за ўяўленне пра [[Вярчальны рух|кругавы рух]] як пра прыроджаную ўласцівасць нябесных целаў<ref name="Berjak"/>. [[Абу-ль-Баракат Хібат Алах ібн Малка аль-Багдадзі]] (1080—1165) напісаў працу «Кітаб аль-Мутабар» (або «Кніга пра тое, што ўстаноўлена асабістым разважаннем») — крытыку арыстоцелеўскай фізікі. У ёй ён абверг ідэю Арыстоцеля пра тое, што пастаянная сіла спараджае раўнамерны рух, бо зразумеў: сіла, якая прыкладаецца бесперапынна, выклікае паскарэнне. Гэта стала фундаментальным законам [[Класічная механіка|класічнай механікі]] і раннім прадвеснікам [[Другі закон Ньютана|другога закона Ньютана]]<ref name="Pines"/>. Як і Ньютан, ён апісваў паскарэнне як хуткасць змены хуткасці<ref>{{cite book |last=Crombie |first=A. C. |date=1922 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459932/mode/2up |title=Augustine to Galileo |volume=2 |location=London |publisher=Mercury Book |page=67 }}</ref>. У XIV стагоддзі [[Жан Бурыдан]] распрацаваў тэорыю імпэту як альтэрнатыву арыстоцелеўскай тэорыі руху. Тэорыя імпэту стала папярэдніцай паняццяў інэрцыі і [[імпульс]]у ў класічнай механіцы{{sfn|Sayili|1987|pp=477–482}}. Бурыдан і [[Альберт Саксонскі (філосаф)|Альберт Саксонскі]] таксама спасылаліся на Абу-ль-Бараката, тлумачачы, што паскарэнне падаючага цела з’яўляецца вынікам нарастання ягонага імпэту{{sfn|Gutman|2003|p=193}}. У XVI стагоддзі [[Абд аль-Алі аль-Бірджандзі]] абмяркоўваў магчымасць вярчэння Зямлі. Аналізуючы, што магло б адбывацца, калі б Зямля сапраўды круцілася, ён вылучыў гіпотэзу, падобную да галілееўскага паняцця «кругавой інэрцыі»{{sfn|Ragep|Al-Qushji|2001|pp=63–64}}. Ён апісаў гэта праз наступны назіральны тэст{{sfn|Ragep|2001|pp=152–153}}: {{blockquote|Малы або вялікі камень упадзе на Зямлю па лініі, перпендыкулярнай да плоскасці (''sath'') гарызонту; гэта пацвярджаецца вопытам (''tajriba''). І гэты перпендыкуляр адыходзіць ад пункта дотыку зямной сферы і плоскасці бачнага (''hissi'') гарызонту. Гэты пункт рухаецца разам з рухам Зямлі, і таму не будзе ніякай розніцы ў месцы падзення двух камянёў. {{oq|en|The small or large rock will fall to the Earth along the path of a line that is perpendicular to the plane (sath) of the horizon; this is witnessed by experience (tajriba). And this perpendicular is away from the tangent point of the Earth’s sphere and the plane of the perceived (hissi) horizon. This point moves with the motion of the Earth and thus there will be no difference in place of fall of the two rocks.}}}} === Асэнсаванне і абвяржэнне арыстоцелеўскай фізікі === [[Файл:Rembrandt Harmensz. van Rijn 013.jpg|міні|Арыстоцель на карціне [[Рэмбрант]]а, 1653 г.]] Панаванне арыстоцелеўскай фізікі — самай ранняй вядомай спекулятыўнай фізічнай тэорыі — цягнулася амаль два тысячагоддзя. Толькі пасля прац такіх першапраходцаў, як [[Мікалай Капернік]], [[Ціха Брагэ]], [[Галілеа Галілей]], [[Іаган Кеплер]], [[Рэнэ Дэкарт]] і [[Ісаак Ньютан]], стала агульнапрынятым, што фізіка Арыстоцеля не з’яўляецца ні слушнай, ні жыццяздольнай<ref name="ari"/>. Нягледзячы на гэта, яна яшчэ доўга захоўвалася ў сценах універсітэтаў як прадмет [[Схаластыка|схаластычнага]] вывучэння — ажно да XVII стагоддзя, пакуль адукацыйныя праграмы не былі карэнным чынам перагледжаны. У Еўропе тэорыя Арыстоцеля была ўпершыню пераканаўча дыскрэдытавана даследаваннямі Галілея. Накіраваўшы тэлескоп у неба, ён убачыў, што [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] не з’яўляецца ідэальна гладкай сферай, як сцвярджалі перыпатэтыкі (паслядоўнікі Арыстоцеля), верыўшыя ў «боскую дасканаласць» нябесных целаў. Наадварот, паверхня спадарожніка была пакрыта [[Месяцовы кратэр|кратарамі]], [[Спіс гор на Месяцы|горамі]] і далінамі — зусім як зямная. Галілей падмацаваў гэтае назіранне тэарэтычным аргументам: калі б Месяц быў ідэальна гладкім (як паліраваны шар), ён адбіваў бы Сонца толькі ў адным пункце (утвараючы блік), а астатняя паверхня заставалася б цёмнай для назіральніка. Краі месяцавага дыска былі б цьмянымі. Аднак у прыродзе ўвесь дыск Месяца свеціцца прыкладна аднолькава ярка. Гэта магчыма толькі дзякуючы шурпатасці паверхні, якая рассейвае святло ва ўсе бакі (дыфузнае адбіццё)<ref name="GalileoTwoSystems"/>. Акрамя таго, Галілей адкрыў [[Спадарожнікі Юпітэра|прыродныя спадарожнікі]] [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] і апісаў [[Планетарная фаза|фазы]] [[Венера (планета)|Венеры]]. Гэта стала прамым доказам таго, што не ўсё ў Сусвеце верціцца [[Геацэнтрычная сістэма свету|вакол Зямлі]], і што планеты (у тым ліку Венера) [[Геліяцэнтрычная сістэма свету|абарочваюцца вакол Сонца]]. Паводле знакамітай легенды, Галілей скідваў шары рознай вагі з [[Пізанская вежа|Пізанскай вежы]] і выявіў, што лёгкія і цяжкія целы падаюць амаль з аднолькавай хуткасцю. Галілей разумеў, што свабоднае падзенне адбываецца занадта хутка для дакладных вымярэнняў тагачаснымі прыладамі. Таму ён выкарыстаў нахільныя плоскасці. Коцячы гладкія бронзавыя шары па жолабе, ён «запаволіў» гравітацыю, што дазволіла яму дакладна замяраць час і адлегласць. Арыстоцель лічыў, што хуткасць падзення залежыць ад вагі цела (цяжэйшае падае хутчэй) і шчыльнасці асяроддзя. З вопыту назірання за аб’ектамі ў вадзе ён зрабіў выснову, што вада прыкладна ў дзесяць разоў шчыльнейшая за паветра. Галілей жа, узважыўшы аб’ём [[Сціснутае паветра|сціснутага паветра]], паказаў, што гэтае меркаванне завышае шчыльнасць паветра ў сорак разоў<ref name="GalileoNewSciences"/>. Галілей зразумеў, што калі прыбраць супраціўленне паветра ([[трэнне]]) і чыннік [[Архімедавая сіла|архімедавай сілы]] (выштурхвання), то ўсе целы будуць падаць з аднолькавай хуткасцю. Арыстоцель бачыў прычыну запаволення толькі ў вазе, тады як Галілей правільна вылучыў ролю асяроддзя, фактычна прадказаўшы паводзіны целаў у вакууме. Галілей не толькі праводзіў доследы, але і надаў тэарэтычны аргумент праз доказ ад процілеглага. Ён прапанаваў уявіць сітуацыю, дзе цяжкі і лёгкі камяні звязаны паміж сабой вяроўкай: калі б цяжкія целы сапраўды падалі хутчэй, то больш лёгкі камень павінен быў бы «тармазіць» цяжкі, змяншаючы агульную хуткасць усёй звязкі, аднак адначасова з гэтым агульная вага аб’яднанай сістэмы стала б большай за вагу аднаго цяжкага каменя, што, паводле Арыстоцеля, мусіла б, наадварот, паскараць падзенне. Сутыкнуўшыся з гэтай невырашальнай супярэчнасцю, дзе звязка павінна падаць і павольней, і хутчэй адначасова, Галілей прыйшоў да адзінай лагічнай высновы — хуткасць падзення не залежыць ад вагі, і ўсе целы падаюць з аднолькавай хуткасцю<ref name=GalileoTwoSystems/>. Перыпатэтыкі ведалі, што целы пры падзенні паскараюцца, але лічылі, што хуткасць расце прапарцыянальна пройдзенай адлегласці. Галілей жа даказаў, што хуткасць расце прапарцыянальна часу: калі б хуткасць (<math>v</math>) залежала ад адлегласці (<math>y</math>), то ў пачатковы момант часу, калі пройдзеная адлегласць роўная нулю (<math>y=0</math>), хуткасць таксама была б роўная нулю. У выглядзе [[Дыферэнцыяльнае ўраўненне|дыферэнцыяльнага ўраўнення]]: : <math> {dy\over dt} \propto y </math> пры ўмове <math>y(0)=0</math>. Рашэннем гэтага ўраўнення з’яўляецца <math>y(t)=0</math>. Гэта значыць, што цела ніколі не зрушылася б з месца. У рэальнасці ж падзенне пачынаецца, і хуткасць расце лінейна ад часу (<math>v \propto t</math>), а пройдзеная адлегласць — як квадрат часу (<math>y \propto t^2</math>)<ref name=GalileoNewSciences/>. Кропку ў гэтай спрэчцы паставілі праз стагоддзі. У 1971 годзе астранаўт «[[Апалон-15|Апалона-15]]» [[Дэвід Скот]] правёў эксперымент Галілея ў ідэальных умовах — на паверхні Месяца, дзе няма паветра. Ён адначасова выпусціў з рук геалагічны малаток і сакалінае пяро. Без супраціўлення атмасферы абодва прадметы — цяжкі і лёгкі — крануліся месяцавага грунта зусім сінхронна<ref>{{Cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/apollo_15_feather_drop.html |title= Apollo 15 Hammer-Feather Drop |work=nasa.gov }}</ref>. Першай жа строгай матэматычнай тэорыяй, якая растлумачыла прычыну гэтага падзення, стаў [[закон сусветнага прыцягнення]] [[Ісаак Ньютан|Ісаака Ньютана]], які пазней быў удасканалены [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыяй адноснасці]] [[Альберт Эйнштэйн|Альберта Эйнштэйна]]. === Сучасныя ацэнкі === Сярод сучасных вучоных няма адзінага меркавання наконт таго, ці грунтавалася фізіка Арыстоцеля на эмпірычных назіраннях у дастатковай ступені, каб лічыцца навукай, ці ж яна вынікала пераважна з філасофскіх спекуляцый і таму не адпавядае патрабаванням [[Навуковы метад|навуковага метаду]]<ref name="rovelli">{{Cite journal |arxiv = 1312.4057|last1 = Rovelli|first1 = Carlo|title = Aristotle's Physics: A Physicist's Look|journal = Journal of the American Philosophical Association|year = 2013|volume = 1|issue = 1|pages = 23–40|doi = 10.1017/apa.2014.11|s2cid = 44193681}}</ref>. Карла Равэлі даводзіць, што фізіка Арыстоцеля ўяўляе сабой дакладнае і неінтуітыўнае апісанне пэўнай прадметнай вобласці (руху ў вадкасцях). Такім чынам, яна з’яўляецца настолькі ж навуковай, як і законы руху Ньютана, якія таксама дакладныя толькі ў пэўных межах і не працуюць у іншых (напрыклад, у выпадках, якія апісваюцца спецыяльнай і агульнай тэорыямі адноснасці)<ref name="rovelli"/>. == У Арыстоцелеўскім корпусе == {{Арыстоцелеўскі корпус|physics}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="edu">{{cite web |url=http://www.hep.fsu.edu/~wahl/Quarknet/pepperlect/aristogalnewt.pdf |title=hep.fsu.edu |access-date=26 сакавіка 2007}}</ref> <ref name="ari">{{cite web |url=http://aether.lbl.gov/www/classes/p10/aristotle-physics.html |title=Aristotle's physics |access-date=6 красавіка 2009}}</ref> <ref name="GalileoTwoSystems">{{cite book |author=Galileo Galilei |date=2001 |orig-date=1632 |title=Dialogue Concerning the Two Chief World Systems |url=https://archive.org/details/dialogueconcerni0000gali_z9e2 |translator-last1=Drake |translator-first1=Stillman |publisher=Random House Publishing Group |isbn=978-0375757662 }}</ref> <ref name="GalileoNewSciences">{{cite book |author=Galileo Galilei |date=1914 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.203974/mode/2up |title=Two New Sciences |translator-last1=Crew |translator-first1=Henry |translator-last2=De Salvio |translator-first2=Alfonso |location=New York |publisher=The Macmillan Company |isbn= }}</ref> <ref name="MaudlinPPST2">{{cite book |first=Tim |last=Maudlin |date=22 July 2012 |title=Philosophy of Physics: Space and Time |url=https://archive.org/details/philosophyofphys0000maud |publisher=Princeton University Press |edition=Kindle |pages=200 |isbn=0691165718 |quote=The element earth's natural motion is to fall— that is, to move downward. Water also strives to move downward but with less initiative than earth: a stone will sink though water, demonstrating its overpowering natural tendency to descend. Fire naturally rises, as anyone who has watched a bonfire can attest, as does air, but with less vigor. |trans-quote=Натуральны рух зямлі як элемента — гэта падзенне, інакш кажучы, рух уніз. Вада таксама імкнецца ўніз, аднак не так упарта, як зямля: камень тоне ў вадзе, што даказвае ягоную пераважную прыродную схільнасць да апускання. Агонь па сваёй прыродзе імкнецца ўверх — гэта пацвердзіць кожны, хто назіраў за вогнішчам; паветра робіць тое самае, але з меншым імпэтам.}}</ref> <ref name="Berjak">{{cite journal |author1=Rafik Berjak |author2=Muzaffar Iqbal |date=June 2003 |title=Ibn Sina—Al-Biruni correspondence |journal=Islam & Science }}</ref> <ref name="Pines">{{cite encyclopedia |last=Pines |first=Shlomo |author-link=Шлома Пінэс |title=Abu'l-Barakāt al-Baghdādī, Hibat Allah |encyclopedia=[[Dictionary of Scientific Biography]] |volume=1 |pages=26–28 |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York |year=1970 |isbn=0-684-10114-9}}<br/>(пар. {{cite journal |author=Abel B. Franco |date=October 2003 |title=Avempace, Projectile Motion, and Impetus Theory |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=4 |pages=521–546 [528] }})</ref> }} == Літаратура == ; Са зборніка ''A Companion to Aristotle (2009)'' выдання ''Blackwell Companions to Philosophy'' * {{Cite book |last=Hankinson |first=R.J. |date=2009 |chapter='''Causes''' |url=https://helixlibrary.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/02/20758698-blackwell-companion-to-aristotle.pdf |editor-last=Anagnostopoulos |editor-first=Georgios |title=A Companion to Aristotle |series=Blackwell Companions to Philosophy |publisher=Wiley-Blackwell |location=Malden, MA |pages=213-229 |doi=10.1002/9781444305661.ch13 |isbn=978-1-405-12223-8 }} * {{Cite book |last=White |first=Michael J. |date=2009 |chapter='''Aristotle on the Infinite, Space, and Time''' |url=https://helixlibrary.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/02/20758698-blackwell-companion-to-aristotle.pdf |editor-last=Anagnostopoulos |editor-first=Georgios |title=A Companion to Aristotle |series=Blackwell Companions to Philosophy |publisher=Wiley-Blackwell |location=Malden, MA |pages=260-276 |doi=10.1002/9781444305661.ch16 |isbn=978-1-405-12223-8 }} * {{Cite book |last=Caston |first=Victor |date=2009 |chapter='''Phantasia and Thought''' |url=https://helixlibrary.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/02/20758698-blackwell-companion-to-aristotle.pdf |editor-last=Anagnostopoulos |editor-first=Georgios |title=A Companion to Aristotle |series=Blackwell Companions to Philosophy |publisher=Wiley-Blackwell |location=Malden, MA |pages=322-334 |doi=10.1002/9781444305661.ch20 |isbn=978-1-405-12223-8 }} * {{Cite book |last=Devin |first=M. Henry |date=2009 |chapter='''Generation of Animals''' |url=https://helixlibrary.wordpress.com/wp-content/uploads/2010/02/20758698-blackwell-companion-to-aristotle.pdf |editor-last=Anagnostopoulos |editor-first=Georgios |title=A Companion to Aristotle |series=Blackwell Companions to Philosophy |publisher=Wiley-Blackwell |location=Malden, MA |pages=368-384 |doi=10.1002/9781444305661.ch23 |isbn=978-1-405-12223-8 }} ; Кнігі * {{кніга |аўтар=В.Ф. Асмус |частка=Физика и космология Аристотеля |спасылка частка=http://www.sno.pro1.ru/lib/asmus/5-4.htm |загаловак=Античная философия |спасылка=https://kmaecm.edu.ua/wp-content/uploads/2021/06/asmus-v.f.-antychna-filosofiya.pdf |адказны=науч. редакт. И.С. Нарский, рецензент М.Ф. Овсянников |месца=Москва |выдавецтва=Высшая школа |год=1976 |серыя= |старонак=543 |старонкі=288-304 }} * {{кніга |частка=Аристотель. Физика |спасылка частка=https://lib.ru/POEEAST/ARISTOTEL/physic.txt |загаловак=Философы Греции: Основы основ: логика, физика, этика |адказны=перевод В. П. Карпова |месца=Харьков |выдавецтва=Эксмо-Пресс |год=1999 |серыя=Анталогия мысли |старонак=1056 |старонкі= }} * {{кніга |частка=О небе |спасылка частка=http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000581/ |загаловак=Аристотель. Сочинения. В 4-х томах |том=3 |адказны=Перевод/статья и примеч. П. Д. Рожанский |месца=Москва |выдавецтва=Мысль |год=1981 |серыя=Филос. наследие. Т.83 |старонак=613 |старонкі=263-378 }} * {{cite book |last=Duhem |first=Pierre |author-link=П’ер Дзюэм |editor-last1=Jaki |editor-first1=Stanley L. |translator-last1=Doland |translator-first1=Edmund |translator-last2=Maschler |translator-first2=Chaninah |date=1969 |orig-date=1908 |title=To Save the Phenomena: An Essay on the Idea of Physical theory from Plato to Galileo |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |page=28 |isbn=0226169219 }} * {{cite book |last=Gindikin |first=S.G. |year=1988 |title=Tales of Physicists and Mathematicians |publisher=Birkh |isbn=9780817633172 |lccn=87024971 |url=https://books.google.com/books?id=Vhx--jfFN8IC&pg=PA29 |page=29}} * {{cite book |last=Gutman |first=Oliver |year=2003 |url=https://brill.com/display/title/8310 |title=Pseudo-Avicenna, Liber Celi Et Mundi |publisher=Brill Publishers |series=Aristoteles Semitico-Latinus |volume=14 |isbn=978-90-04-13228-3 }} * {{Cite book |last=Hankinson |first=R.J. |date=2009 |chapter=Natural, unnatural, and preternatural motions: Contrariety and argument for the elements in De caelo 1.2–4 |editor-last1=Bowen |editor-first1=Alan C. |editor-last2=Wildberg |editor-first2=Christian |title=New Perspectives on Aristotle's De caelo |location=Leiden-Boston |publisher=Brill |pages=83-118 }} * {{cite book |last=Lang |first=H.S. |year=2007 |title=The Order of Nature in Aristotle's Physics: Place and the Elements |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521042291 |url=https://books.google.com/books?id=me_pKWN2p_0C&pg=PA290 |page=290}} * {{cite book |last=Lindberg |first=David C. |date=2008 |title=The beginnings of western science: The European scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context, prehistory to AD 1450 |edition=2nd |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226482057 }} * {{cite book |last=Sorabji |first=Richard |year=2005 |title=The Philosophy of the Commentators, 200-600 AD: Physics |series=G – Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8988-4 |lccn=2004063547 |url=https://books.google.com/books?id=0QpQw8JDgQcC&pg=PA352 |page=352}} ; Артыкулы * {{cite encyclopedia |last=Bodnár |first=István M. |date=May 26, 2006 |title=Aristotle’s Natural Philosophy |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Spring 2012 |editor-last1=Zalta |editor-first1=Edward N. |editor-last2=Nodelman |editor-first2=Uri |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/aristotle-natphil/ }} * {{cite journal |last=Ragep |first=F. Jamil |year=2001 |title=Tusi and Copernicus: The Earth's Motion in Context |url=https://archive.org/details/sim_science-in-context_march-june-2001_14_1-2/page/145 |journal=Science in Context |volume=14 |issue=1–2 |pages=145–163 |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/s0269889701000060|s2cid=145372613 }} * {{cite journal |last1=Ragep |first1=F. Jamil |last2=Al-Qushji |first2=Ali |year=2001 |title=Freeing Astronomy from Philosophy: An Aspect of Islamic Influence on Science |journal=Osiris |series=2nd Series |volume=16 |issue=Science in Theistic Contexts: Cognitive Dimensions |pages=49–64 and 66–71 |bibcode = 2001Osir...16...49R |doi=10.1086/649338 |s2cid=142586786 |url=http://digitool.Library.McGill.CA:80/R/?func=dbin-jump-full&object_id=156332 }} * {{cite journal |last1=Rovelli |first1=Carlo |title=Aristotle's Physics: A Physicist's Look |journal=Journal of the American Philosophical Association |volume=1 |issue=1 |year=2015 |pages=23–40 |doi=10.1017/apa.2014.11 |arxiv=1312.4057 |s2cid=44193681 }} * {{cite journal |last=Sayili |first=Aydin |date=1987 |title=Ibn Sīnā and Buridan on the Motion of the Projectile |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=500 |issue=1 |pages=477–482 }} * {{cite journal |last=White |first=Michael J. |date=2022 |title=Unmoved Movers, Celestial Spheres, and Cosmoi: Aristotle’s Diremption of the Divine |journal=Apeiron |volume=55 |issue=1 |pages=97-118 |doi=10.1515/apeiron-2020-0063 }} == Спасылкі == * {{cite web |title=Каментары В. В. Шкоды да кніг Арыстоцеля «Фізіка» |url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0_(%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C)/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B8 |language=ru |work=ru.wikisource.org }} * {{cite web |title=Античная астрономия. Первые попытки описания устройства Вселенной-Мира |language=ru |work=Проект «Астрогалактика» |url=http://www.astrogalaxy.ru/554.html |date=2006-02-23 |accessdate=2009-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910035504/http://www.astrogalaxy.ru/554.html |archivedate=10 верасня 2013 |url-status=dead}} [[Катэгорыя:Арыстоцель]] [[Катэгорыя:Гісторыя фізікі]] [[Катэгорыя:Састарэлыя тэорыі ў фізіцы]] [[Катэгорыя:Тэорыі старажытнагрэчаскай філасофіі]] 35i08q1eorc303ulmcb9wlb647ex11b Хрысціянства ў Японіі 0 172234 5171968 4994319 2026-07-28T07:55:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171968 wikitext text/x-wiki '''[[Хрысціянства]]''' — адна з галоўных [[рэлігія ў Японіі|рэлігій]] у [[Японія|Японіі]], пасля [[сінтаізм]]у і [[будызм]]у. Яна аказала ўплыў на фарміраванне японскай адукацыі і грамадска-палітычную думку новага часу. Па стане на пачатак [[XXI]] стагоддзя ў Японіі дзейнічала звыш 9 тысяч хрысціянскіх абшчын, у якіх было зарэгістравана каля 2,5 млн вернікаў<ref>{{cite web |url = http://www.relnet.co.jp/relnet/brief/r3-1.htm |title = Рэлігійная статыстыка стану на 31 снежня 2000 |author = Карпарацыя Рэлнет (па даных статыстычных справаздач Міністэрства культуры Японіі) |language = японская |archiveurl = https://www.webcitation.org/66wgNGbsb?url=http://www.relnet.co.jp/relnet/brief/r3-1.htm |archivedate = 15 красавіка 2012 |accessdate = 27 жніўня 2013 |url-status = live }}</ref>, [[31 снежня]] [[2005]] — [[31 снежня]] [[2008]] года<ref>{{Cite web |url = http://www.mext.go.jp/b_menu/toukei/chousa07/shuukyou/1262852.htm |title = Рэлігійная статыстыка |author = Міністэрства культуры і навукі Японіі |language = японская |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130613144948/http://www.mext.go.jp/b_menu/toukei/chousa07/shuukyou/1262852.htm |archivedate = 13 чэрвеня 2013 |accessdate = 27 жніўня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Найбольшай хрысціянскай арганізацыяй Японіі з’яўляецца [[Рымска-Каталіцкая Царква]], якая аб’ядноўвае 442 тысяч чалавек<ref name="С2000">{{Cite web |url = http://www.relnet.co.jp/relnet/brief/r3-1.htm |title = Рэлігійная статыстыка па стане на 31 снежня 2000 года |author = Карпарацыя Рэлнет (па даных статыстычных справаздач Міністэрства культуры Японіі) |language = японская |archiveurl = https://www.webcitation.org/66wgNGbsb?url=http://www.relnet.co.jp/relnet/brief/r3-1.htm |archivedate = 15 красавіка 2012 |accessdate = 27 жніўня 2013 |url-status = live }}</ref>. == Гісторыя == === Пропаведзь === Хрысціянства з’явілася ў Японіі ў сярэдзіне [[XVI]] стагоддзя. Першым місіянерам, які прапаведаваў японцам [[Евангелле]] быў [[баскі|баск]] — [[езуіт]] [[Францыск Ксаверый]]. У [[1549]] годзе ён прыбыў у паўднёвы японскі горад [[Кагосіма (горад)|Кагосіма]], дзе заснаваў невялікую [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкую]] абшчыну. Пасля высілкамі езуіта з’явіліся хрысціянскія цэнтры ў [[Ямагуты (горад)|Ямагуты]] і [[Кіёта]]. На працягу [[1560-я|1560]] — [[1580-я|1580]]-х гадоў члены [[Таварыства Ісуса]] кіравалі хрысціянізацыяй Японскіх астравоў. Нягледзячы на моцную апазіцыю будысцкага духавенства і [[Імператар Японіі|Імператарскага]] двара, езуітаў падтрымлівалі японскія [[даймё|рэгіянальныя ўладары]], такія як [[Атома Сарын]] і [[Ода Набунага]]. Хрысціянская пропаведзь была асабліва паспяховай на востраве [[Кюсю]] і ў сталічным рэгіёне [[рэгіён Кінкі|Кінкі]]. Да канца XVI стагоддзя ў Японіі налічвалася каля 300 тысяч хрысціян<ref name="НП">Христианство в Японии // ''Энциклопедия Ниппоника'': в 26 т. 2-е издание. — Токио: Сьогаккан, 1994—1997.</ref>. === Забарона === У [[1587]] годзе аб’яднальнік [[Таётомі Хідэёсі]] [[загад аб выгнанні святароў|забараніў знаходжанне місіянераў]] у краіне і пачаў уціскі вернікаў{{efn|Прычыны гэтага рашэння дакладна не вядомыя. Японская антыхрысціянская прапаганда ранняга Новага часу, а таксама антыкаталіцкія гісторыкі злучалі забарону 1587 са спробай урада Хідэёсі спыніць імперыялістычны націск каталіцкіх краін [[Партугалія|Партугаліі]] і [[Іспанія|Іспаніі]] ў рэгіёне. Умераныя вучоныя тлумачылі забарону 1587 года тэмпамі росту хрысціянства ў Японіі і страхам Хідэёсі страты ўлады ў выніку меркаваных хрысціянскіх бунтаў. Пракаталіцкія вучоныя пераконвалі, што канфлікт паміж хрысціянамі і японскім урадам быў непазбежны з-за асаблівасцей японскага дзяржаўнага светапогляду, які патрабавала абажання кіраўніка. Зрэшты, тагачасныя езуіцкія дзеячы зазначаюць, што загад Хідэёсі быў следствам адмовы японак-хрысціянак з [[Нагасакі]] падзяліць з кіраўніком ложа<ref>Коваленко А. Ода Нобунага в японской антихристианской литературе на примере «Записей о расцвете и падении Храма южных варваров» // '' [[Усходні Свет, часопіс)|Восточный мир]]''. — Киев: Институт Востоковедения НАН Украины, 2009. — № 2 — с.10-19</ref>.}}. У [[1597]] годзе ён раскрыжаваў на крыжах [[26 японскіх мучанікаў з Нагасакі|26 хрысціян]] за парушэнне загаду. Рэпрэсіўную палітыку працягнуў і яго палітычны пераемнік [[Такугава Іэясу]], заснавальнік [[Сёгунат Такугава|сёгуната Эда]]. У [[1612]] годзе ён забараніў вызнаванне хрысціянства ў сваіх уладаннях, а ў [[1614]] годзе распаўсюдзіў гэту забарону на ўсю Японію{{efn|Выданню гэтай забароны спрыялі [[пратэстанты|пратэстанцкія]] краіны [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Галандыя]] і [[Англія]]. Абедзве краіны спрабавалі выцесніць з японскага рынку каталіцкіх купцоў з Партугаліі і Іспаніі, таму актыўна дэзінфармавалі японскія ўлады ў пытаннях, звязаных з каталіцтвам. Высілкамі пратэстантаў быў створаны негатыўны вобраз хрысціян як агентаў каланіяльных імперый, які пасля выкарыстоўваўся ў японскай прапагандзе.}}. Разбурэнне цэркваў і масавыя паказальныя пакаранні смерцю прымусілі хрысціян [[Крыптахрысціянства|перайсці ў падполле]]. У [[1637]] годзе частка падпольшчыкаў арганізавалі [[паўстанне ў Сімабары]], якое было жорстка падушана войскамі сёгуната. У [[1639]] годзе, пасля серыі ўказаў [[Такугава Хідэтада|Такугавы Хідэтады]] і [[Такугава Іэміцу|Такугавы Іэміцу]], Японія разарвала адносіны з еўрапейскімі краінамі і ўступіла ў эпоху [[Сакоку|ізаляцыі ад Захаду]]. З тых часоў забарона на хрысціянства ў Японіі дзейнічала больш за 250 гадоў. Большасць хрысціян былі пакараны смерцю ці звернуты ў [[будызм]] сілай<ref name="НП" />. === Аднаўленне === [[Файл:121223 Urakami Cathedral Nagasaki Japan01s.jpg|thumb|right|250px|[[Сабор Уракамі]] ў [[Нагасакі]], адбудаваны пасля [[Атамныя бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі|атамнай бамбардзіроўкі]].]] У [[1859]] годзе, пасля заключэння Японіяй [[Дагаворы Ансэй|Ансэйскіх дагавораў]], хрысціянскія місіянеры зноў атрымалі права наведваць краіну як замежныя грамадзяне. Аднак забарона на вызнаванне хрысціянства японцамі не была знята. Так, у [[1865]] годзе ў раёне Оўра горада [[Нагасакі]] [[Францыя|французская]] каталіцкая місія пабудавала [[Царква Оўра|царкву]], якую ўпотай наведвала некалькі падпольных хрысціян. Кантакт з вернікамі быў адноўлены, аднак мясцовыя ўлады выявілі іх і пакаралі смерцю<ref name="НП" />. Рэпрэсіі працягваліся нават пасля [[рэстаўрацыя Мэйдзі|рэстаўрацыі Мэйдзі]] ў [[1868]] годзе, калі Японія ўступіла на шлях [[мадэрнізацыя|мадэрнізацыі]] і [[вестэрнізацыя|вестэрнізацыі]]. У [[1868]] і [[1870]] гадах урад правёў паказальныя пакаранні смерцю японскіх хрысціян на астравах [[Гато]] і Нагасакі, што выклікала асуджэнне еўрапейскіх дзяржаў і [[ЗША]]. Толькі ў [[1873]] годзе, пад знешнім ціскам, японскія ўлады знялі забарону на хрысціянства, дазволіўшы свабодна прапаведаваць і вызнаваць яго<ref name="НП" />. У канцы [[XIX]] стагоддзя ў Японіі дзейнічалі [[Рымска-каталіцкая царква]], [[пратэстанты|пратэстанцкі]] [[Саюз хрысціянскіх цэркваў Японіі]], [[англіканская царква]] і [[Руская праваслаўная царква]]. Амаль усе прапаведнікі былі выхадцамі з Еўропы і ЗША. Пад уплывам пратэстанцкіх цячэнняў узніклі мясцовыя сектанцкія арганізацыі, якія ўвабралі ў сябе элементы хрысціянства<ref name="НП" />. === Унёсак === Хрысціянства аказала вялікі ўплыў на фарміраванне японскай грамадска-палітычнай думкі Новага часу. У прыватнасці, хрысціянскія ідэі [[любоў|любові]], [[міласэрнасць|міласэрнасці]] да бліжняга, [[свабода|свабоды]] і [[роўнасць|роўнасці]] спрыялі ўзнікненню японскага [[лібералізм]]у, а затым — [[парламентарызм]]у. Высілкамі хрысціянскіх прапаведнікаў з’явілася найноўшая японская сістэма адукацыі. Японскія хрысціяне былі асноўным рухавіком у грамадскіх рухах за забарону [[алкагалізм|п’янства]] і [[прастытуцыя|прастытуцыі]]. Дзякуючы хрысціянскім арганізацыям у Японіі былі створаны шматлікія дабрачынныя таварыствы, бальніцы, цэнтры інвалідаў, дзіцячыя дамы і г.д.<ref name="НП" /> == Гл. таксама == * [[Нагасакі]] — «маленькі Рым Японіі». * [[Фумі-э]] — выявы Ісуса і Багародзіцы для выяўлення тайных хрысціян. * [[Таварыства Ісуса]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ref-jp}} Христианство в Японии // Энциклопедия Ниппоника: в 26 т. 2-е издание. — Токио: Сьогаккан, 1994—1997. * Коваленко А. Ода Нобунага в японской антихристианской литературе на примере «Записей о расцвете и падении Храма южных варваров» //''Восточный мир''. — Киев: Институт Востоковедения НАН Украины, 2009. — № 2 — с.10-19. * [[Вадзім Анатолевіч Рубель|Рубель В. А.]] Японская цивилизация: традиционное общество и государственность. — Киев: «Аквилон-Пресс», 1997. == Спасылкі == {{Commonscat|Christianity in Japan}} * {{ref-en}} [http://www.cbcj.catholic.jp/eng/index.htm Савет каталіцкіх біскупаў Японіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071009172852/http://www.cbcj.catholic.jp/eng/index.htm |date=9 кастрычніка 2007 }} * {{ref-en}} [http://www.gcatholic.com/dioceses/data/countryJP.htm Інфармацыя пра Рымска-Каталіцкую Царкву ў Японіі] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Японіі| ]] py5ju592gcfa7blnu5b3gximkru1bas Уладзімір Анатольевіч Гошын 0 186227 5172047 4915605 2026-07-28T09:13:38Z DobryBrat 5701 дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5172047 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Уладзімір Гошын | жанчына = | выява = | подпіс = | тытул_3 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя | перыядпачатак_3 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыядканец_3 = [[13 снежня]] [[2011]] | віцэ-прэзідэнт_3 = | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер_3 = [[Міхаіл Мясніковіч]] | папярэднік_3 = [[Алег Лапцёнак]] | пераемнік_3 = [[Віталь Прыма]] | тытул_2 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам | перыядпачатак_2 = [[13 чэрвеня]] [[2016]] | перыядканец_2 = [[10 лютага]] [[2022]] | папярэднік_2 = [[Валерый Яўгенавіч Садоха|Валерый Садоха]] | пераемнік_2 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Баравікоў|Уладзімір Баравікоў]] | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = 31.8.1962 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | выбарчая_акруга = | нацыянальнасць = | партыя = | адукацыя = [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]] ([[1984]])<br/>Расійская мытная акадэмія ([[1999]]) | жонка = | прафесія = | рэлігія = | аўтограф = | каментар = |званне={{РБ, Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу}}Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу}} '''Уладзі́мір Анато́льевіч Го́шын''' (нар. [[31 жніўня]] 1962, сяло Джурун Мугалжарскага раёна Акцюбінскай вобласці, Казахстан) — беларускі дзяржаўны дзеяч і [[дыпламат]]. == Біяграфія == Працаваў настаўнікам англійскай мовы Сольскай сярэдняй школы [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. З 1988 года паступіў на службу ў мытныя органы. Праходзіў службу ў Мінскай рэгіянальнай мытні, ДМК Беларусі, Упраўленні знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці Кіраўніцтва справамі Савета Міністраў Беларусі. У 1994—1997 гадах — начальнік аддзела, намеснік начальніка Мінскай рэгіянальнай мытні. У 1997—1998 гадах — галоўны спецыяліст Дзяржаўнага сакратарыята Савета бяспекі Беларусі. Быў намеснікам Старшыні [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь]]. [[26 лютага]] [[2008]] года атрымаў пасаду першага намесніка<ref>[http://pravo.by/webnpa/text.asp?start=1&RN=P30800117 Указ Президента Республики Беларусь от 26 февраля 2008 г. № 117 «О назначении В.А.Гошина первым заместителем Председателя Государственного таможенного комитета Республики Беларусь»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. [[30 чэрвеня]] [[2011]] года сыйшоў у адстаўку з гэтай пасады і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Індыя|Рэспубліцы Індыя]]<ref>[http://pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31100291 Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2011 г. № 291 «О назначении В. А. Гошина»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>, адстаўлены быў 13 снежня 2011 года<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-140/2011-140%28008-010%29.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 13 декабря 2011 г. № 582 «Об освобождении от должности В.А.Гошина» (1/13148)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924103141/http://www.pravo.by/pdf/2011-140/2011-140%28008-010%29.pdf |date=24 верасня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. З [[1 лютага]] 2012 года па [[31 студзеня]] 2016 года — член Калегіі (Міністр) па мытным супрацоўніцтве Еўразійскай эканамічнай камісіі. [[13 чэрвеня]] [[2016]] года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Камбоджа па сумяшчальніцтве<ref>{{cite web|url = http://president.gov.by/by/news_by/view/aljaksandr-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-13821/|title = Аляксандр Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні|date = 13.06.2016|publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь}}</ref>. 15 снежня таго ж года прызначаны амбасадарам у Лаосе, М'янме і Тайландзе па сумяшчальніцтве<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2016/december/22269/ Президент Республики Беларусь Александр Лукашенко рассмотрел кадровые вопросы]</ref>. Вызвалены ад гэтых пасад 10 лютага 2022 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32200041 Указ Президента Республики Беларусь от 10 февраля 2022 г. № 41]</ref>. {{зноскі}} {{Паслы Беларусі ў В'етнаме}} {{Паслы Беларусі ў Індыі}} {{DEFAULTSORT:Гошын, Уладзімір}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Камбоджы]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Лаосе]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў М’янме]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Тайландзе]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] mq8y0jag0a6xihjm0uzsdvjip3ombo7 5172048 5172047 2026-07-28T09:17:12Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, стыль, дапаўненне, афармленне 5172048 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Уладзімір Гошын | жанчына = | выява = | подпіс = | тытул_3 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя | перыядпачатак_3 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыядканец_3 = [[13 снежня]] [[2011]] | віцэ-прэзідэнт_3 = | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер_3 = [[Міхаіл Мясніковіч]] | папярэднік_3 = [[Алег Лапцёнак]] | пераемнік_3 = [[Віталь Прыма]] | тытул_2 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам | перыядпачатак_2 = [[13 чэрвеня]] [[2016]] | перыядканец_2 = [[10 лютага]] [[2022]] | папярэднік_2 = [[Валерый Яўгенавіч Садоха|Валерый Садоха]] | пераемнік_2 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Баравікоў|Уладзімір Баравікоў]] | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = 31.8.1962 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | выбарчая_акруга = | нацыянальнасць = | партыя = | адукацыя = [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]] ([[1984]])<br/>Расійская мытная акадэмія ([[1999]]) | жонка = | прафесія = | рэлігія = | аўтограф = | каментар = |званне={{РБ, Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу}}Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу}} '''Уладзі́мір Анато́льевіч Го́шын''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч і [[дыпламат]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 31 жніўня 1962 года ў сяля Джурун Мугалжарскага раёна Акцюбінскай вобласці Казахскай ССР. Працаваў настаўнікам англійскай мовы Сольскай сярэдняй школы [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. У 1988 годзе паступіў на службу ў мытныя органы. Праходзіў службу ў [[Мінская рэгіянальная мытня|Мінскай рэгіянальнай мытні]], ДМК Беларусі, Упраўленні знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці Кіраўніцтва справамі Савета Міністраў Беларусі. У 1994—1997 гадах — начальнік аддзела, намеснік начальніка Мінскай рэгіянальнай мытні. У 1997—1998 гадах — галоўны спецыяліст Дзяржаўнага сакратарыята [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. Быў намеснікам Старшыні [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь]]. 26 лютага 2008 года атрымаў пасаду першага намесніка<ref>[http://pravo.by/webnpa/text.asp?start=1&RN=P30800117 Указ Президента Республики Беларусь от 26 февраля 2008 г. № 117 «О назначении В.А.Гошина первым заместителем Председателя Государственного таможенного комитета Республики Беларусь»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. [[30 чэрвеня]] [[2011]] года сыйшоў у адстаўку з гэтай пасады і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Індыя|Рэспубліцы Індыя]]<ref>[http://pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31100291 Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2011 г. № 291 «О назначении В. А. Гошина»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>, адстаўлены быў 13 снежня 2011 года<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-140/2011-140%28008-010%29.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 13 декабря 2011 г. № 582 «Об освобождении от должности В.А.Гошина» (1/13148)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924103141/http://www.pravo.by/pdf/2011-140/2011-140%28008-010%29.pdf |date=24 верасня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. З 1 лютага 2012 года па 31 студзеня 2016 года — член Калегіі (Міністр) па мытным супрацоўніцтве Еўразійскай эканамічнай камісіі. 13 чэрвеня 2016 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Камбоджа па сумяшчальніцтве<ref>{{cite web|url = http://president.gov.by/by/news_by/view/aljaksandr-lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-13821/|title = Аляксандр Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні|date = 13.06.2016|publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь}}</ref>. 15 снежня таго ж года прызначаны амбасадарам у Лаосе, М'янме і Тайландзе па сумяшчальніцтве<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2016/december/22269/ Президент Республики Беларусь Александр Лукашенко рассмотрел кадровые вопросы]</ref>. Вызвалены ад гэтых пасад 10 лютага 2022 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32200041 Указ Президента Республики Беларусь от 10 февраля 2022 г. № 41]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Паслы Беларусі ў В'етнаме}} {{Паслы Беларусі ў Індыі}} {{DEFAULTSORT:Гошын Уладзімір Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Камбоджы]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Лаосе]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў М’янме]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Тайландзе]] tcip0ryorsjwadce7vykz5xazwzv1et Мацьяш I Корвін 0 187750 5172067 4437288 2026-07-28T10:08:53Z Ueschar 151377 афармленне 5172067 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Мацьяш I Корвін | арыгінал імя = Matei Corvin / Hunyadi Mátyás | выява = Matthias Corvinus.jpg | шырыня = | апісанне выявы = | пасада = [[Кароль Венгрыі]] | сцяг = | перыядпачатак = [[24 студзеня]] [[1458]] | перыядканец = [[6 красавіка]] [[1490]] | каранацыя = [[29 сакавіка]] [[1464]] | папярэднік = [[Ласла V]] | пераемнік = [[Уласла II]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | маці = | бацька = | дзеці = | жонка = }} '''Ма́цьяш I Ко́рвін''' ('''Мацьяш Хуньядзі''' ({{lang-ro|Matei Corvin}}, {{lang-hu|Hunyadi (Corvin) Mátyás}} альбо ''Mátyás király'', {{lang-de|Matthias Corvinus}}, {{lang-hr|Matija/Matijaš Korvin}}, {{lang-cs|Matyáš Korvín}}; {{ДН|23|2|1443}}, {{Месца нараджэння|Калажвар|у Клуж-Напоцы}}, Трансільванія — {{ДС|6|4|1490}}, {{МС|Вена||}}, [[эрцгерцагства Аўстрыя]], [[Свяшчэнная Рымская імперыя]]) — [[Каралеўства Венгрыя|кароль венгерскі]] і харвацкі ([[1458]]—[[1490]]), антыкароль чэшскі (ад [[1469]]), герцаг аўстрыйскі (ад [[1486]]). == Біяграфія == [[Выява:Matei Corvin Johannes de Thurocz f137.jpg|thumb|злева|Выява Мацьяша Корвіна ў [[Хроніка венграў|Хроніцы венграў]] [[Ян з Турца|Яна з Турца]] ([[1488]])]] Мацьяш Корвін быў малодшым сынам [[Янаш Хуньядзі|Янаша]] з роду [[Хуньядзі]]. Бацька, венгерскі губернатар і славуты [[ваявода]], быў найбагацейшым вяльможам у [[Венгрыя|Венгрыі]]; маці, [[Эржэбет Сіладзі]], паходзіла са знатнай венгерскай сям'і. Бацька паклапаціўся пра адукацыю сына, запрасіўшы для яго [[біскуп]]а [[Янаш Вітэз|Янаша Вітэза]] і польскага гуманіста [[Грэгар з Санака|Грэгара з Санака]]. З дванаццацігадовага ўзросту сын браў удзел у ваенных выправах бацькі, у 1456 падчас [[Аблога Бялграда (1456)|аблогі Бялграда]] ён быў пасвечаны ў рыцары. Бацька таксама знайшоў для сына годную нявесту з магутнага роду [[Графы Цэльскія|графаў Цэльскіх]]. Эржэбет была адзінай дачкой {{нп3|Ульрых II Цылейскі|Ульрыха II||Ulrich II, Count of Celje}} і {{нп3|Ірына Кантакузіна|Ірыны Кантакузіны|ru|Ирина Кантакузина}}. Аднак Эржэбет памерла ў пятнаццацігадовым узросце, яшчэ да шлюбу. Пасля смерці Янаша Хуньядзі паміж венгерскімі баронамі і каралём [[Ладзіслаў Постум|Ладзіславам Постумам]] пачаўся двухгадовы канфлікт. Старэйшы брат Мацьяша [[Уладзіслаў Хуньядзі|Уладзіслаў]] меў намер сесці на прастол, аднак у 1457 годзе ён быў падманам схоплены і абезгалоўлены, а ў лістападзе таго ж года неспадзявана памёр і кароль. 20 студзеня 1458 парламент у [[Буда (Будапешт)|Будзе]] абраў Корвіна каралём пры падтрымцы войскаў дзядзькі Мацьяша графа [[Міхай Сілагі|Міхая Сілагі]], супернікі якога не здолелі сабраць дастаткова моцнае войска. 24 студзеня 40 000 венгерскіх шляхцічаў адзінагалосна прагаласавалі за Мацьяша, пасля чаго 14 лютага ён здзейсніў каралеўскі ўезд у Буду. Падчас узыходу Мацьяша Хуньядзі на прастол каралеўства знаходзілася ў акружэнні ворагаў: з поўдню пагражалі [[Асманская імперыя|асманы]] і [[Венецыянская рэспубліка|венецыянцы]], з захаду — [[Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператар]] [[Фрыдрых III Габсбург|Фрыдрых III]], з поўначы — [[Казімір Ягелончык]], абодва дамагаючыся заняць прастол. Чэшскія найміты пад камандаваннем [[Ян Іскра|Іскры]] аселі ў паўночных рэгіёнах, адкуль рабілі наезды на цэнтральныя. Мацьяш адбіў у асманаў [[Голубацкая крэпасць|Голубацкую крэпасць]], паспяхова ўварваўся ў [[Сербія|Сербію]], пацвердзіў сюзерэнітэт Венгерскай кароны над [[рэгіён Боснія|Босніяй]]. Здзейсніў таксама некалькі ваенных кампаній супраць [[Іржы з Падэбрадаў]] і [[Фрыдрых III Габсбург|Фрыдрыха III]], заваяваў [[Сілезія|Сілезію]], Лужыччыну і [[Маравія|Маравію]], быў каранаваны на чэшскага караля (як антыкароль). Здабыў таксама [[Ніжняя Аўстрыя|Ніжнюю Аўстрыю]] і зрабіў сваёй рэзідэнцыяй [[Вена|Вену]]. 1 мая 1461 ажаніўся з дачкой Іржы з Падэбрадаў. Падчас валадарання Мацьяша Корвіна адбываўся эканамічны і культурны росквіт краіны. У [[1465]] годзе заклаў у [[Браціслава|Браціславе]] [[Істрапалітанскі ўніверсітэт]], а ў [[1480]] — універсітэт у [[Пешт|Пешце]]. Сваёй першачарговай задачай паставіў ліквідацыю {{Не перакладзена 3|Братрыцы|братэрскіх суполак|sk|Bratríci}} у [[Славакія|Славакіі]]. У маі [[1458]] на Блатным Патоку братрыкі былі разбіты каралеўскім войскам. Апошні іх лагер быў знішчаны ў [[1467]] годзе пад [[Вялікія Касталяны|Вялікімі Касталянамі]]. Пасля ліквідацыі ўнутранага ворага ўчыніў тры выправы супраць [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], у якіх дасягнуў толькі частковага поспеху. Да развіцця пісьменнасці падчас яго ўлады значна спрычынілася жонка [[Беатрыса Арагонская]], дачка неапальскага караля. Сужэнцы былі вельмі адукаваныя і ўсяляк падтрымлівалі адукацыю. Запрашалі ў дзяржаву замежных, найперш італьянскіх майстроў, будаўнікоў і вучоных. У часы Мацьяша Корвіна ў Венгерскае каралеўства пачалі пранікаць ідэі [[гуманізм]]у і [[Адраджэнне|Адраджэння]]. У рэнесансным стылі была збудавана знакамітая ''[[Bibliotéka Corviniana]]'' ў Будзе. Мацьяш так клапаціўся пра нашчадкаў, што з аўстрыйскаю мяшчанкай Барбарай Эдэльпак меў пазашлюбнага сына [[Янаш Корвін|Янаша Корвіна]]. Мацьяш памёр [[6 красавіка]] [[1490]] у Вене ад нервовага разладу, калі прыслуга прынесла яму непамытыя фігі. З ім здарыўся інсульт, і праз два дні Корвін сканаў. Стаў адным з нямногіх венгерскіх валадароў, які захаваўся ў паданнях і памяці як добры кароль. == Цікавосткі == * Мацьяшу Корвіну прысвяціў свой славуты твор «Detvan» паэт-[[Штураўцы|штуравец]] [[Андрэй Сладкавіч]]. * Існуе легенда, паводле якой менавіта Мацьяш Корвін застрэліў апошняга [[Зубр еўрапейскі|зубра]] ў Славакіі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Matthias Corvinus}} {{start box}} {{succession box |before = [[Ладзіслаў Постум]] |title = [[Спіс валадароў Венгрыі|Кароль венгерскі]] |years = [[1458]]—[[1490]] |after = [[Уласла II]] }} {{succession box |before = [[Іржы з Падэбрадаў]] |title = [[Спіс валадароў Чэхіі|Антыкароль багемскі]] |years = [[1469]]—[[1490]] |after = [[Уласла II]] }} {{end box}} {{Кіраўнікі Венгрыі}} {{Князі і каралі Чэхіі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Корвін, Мацьяш}} [[Катэгорыя:Каралі венгерскія]] [[Катэгорыя:Каралі чэшскія]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Харватыі]] [[Катэгорыя:Род Хуньядзі|Мацьяш]] o599dylu14oi373ios0p962b2fuld8f Бацьяні 0 191629 5171844 4521230 2026-07-27T17:44:06Z Carsten Steger 108362 Aerial image of Batthyány-Strattmann Castle inserted. 5171844 wikitext text/x-wiki [[Выява:Wien Palais Batthyány-Strattmann Wappen.jpg|thumb|150px|Герб роду Бацяні над уваходам у іх венскі палац]] '''Бацьяні''' ці '''Бацяні''' (''Batthyány'') — адна з найбагацейшых [[Магнаты|магнацкіх]] сем'яў [[Венгрыя|Венгрыі]], якая прэтэндавала на паходжанне ад аднаго з правадыроў [[Арпад]]а пры ўварванні мадзьяраў у [[Панонія|Панонію]] ў IX стагоддзі. Упершыню згадваецца ў дакументах, датаваных [[1398]] годам. З 1524 года старэйшая галіна асталяваліся ў [[Гюсінг|Неметуйвар]]ы, у 1603 г. узведзена ў ранг імперскіх [[Граф|графаў]]. З пачатку XVI стагоддзя, які наогул у гісторыі Бацьяні стаў залатой старонкай, гэты род даў [[Каралеўства Венгрыя|Венгерскаму каралеўству]] нямала [[Харвацкая банавіна|харвацкіх банаў]]. У [[1570]] годзе [[Балтазар Бацьяні]] ператварыў радавое гняздо, Неметуйвар, у цэнтр [[пратэстанцтва]] на захадзе Венгрыі. Адзін з яго нашчадкаў, [[Адам Бацьяні]] ''(1610-59)'', быўшы [[Каталіцтва|каталіком]], заснаваў у Неметуйвары францысканскі кляштар. Ад яго старэйшага сына Крыстафа бярэ пачатак старэйшая лінія роду, Бацьяні-Штратман (''Batthyány-Strattmann''), ад малодшага Пала — значна больш шматлікая лінія, якая працягвала валодаць Неметуйварам. У 1764 г. адзін з паплечнікаў [[Яўген Савойскі|Яўгенія Савойскага]], імперскі фельдмаршал [[Карл Іозеф Бацьяні]], які за 20 гадоў да таго атрымаў гістарычную [[бітва пры Пфафенхофене|перамогу пры Пфафенхофене]], быў ганараваны імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзіяй]] [[фюрст|княжацкім тытулам]]. Паколькі ўсе дзевяць дзяцей, народжаных ім у трох шлюбах, памерлі ў маленстве, пасля смерці фельдмаршала княжацкі тытул перайшоў да яго пляменніка, а затым — да яго дзяцей і ўнукаў. Галоўнай рэзідэнцыяй княжацкай (старэйшай) лініі быў барочны палац у [[Кёрменд]]зе, пабудаваны ў 1730-45 гг. Апошні яе прадстаўнік памёр у Кёрмендскім палацы ў 1914 годзе, пасля чаго княжацкі тытул атрымаў у спадчыну вельмі далёкі кузен з ліку нашчадкаў Пала. [[Выява:Jean Pierre Sauvage Porträt Karl Fürst Batthyany im HGM.jpg|thumb|150px|Першы князь Бацьяні]] Калі іх супернікі за ўплыў у [[Бургенланд]]зе, магнаты [[Эстэрхазі]], спрыялі жывапісу і музыцы, то князі і графы Бацьяні праславіліся збіраннем кніг. У 1838 г. князь Густаў Бацьяні паднёс у дар [[Венгерская акадэмія навук|Венгерскай акадэміі навук]] свой кніжны збор, у які ўваходзіў такі ўнікум, як дагэтуль не расшыфраваны [[кодэкс Роханці]], названы так па замку Бацьяні ў [[Рэхніц]]ы, дзе ён захоўваўся. Іншы вельмі каштоўны манускрыпт, [[Залаты кодэкс з Лорша]], захоўваецца ў бібліятэцы Бацьяні ў румынскім горадзе [[Алба-Юлія]]. [[Лаяш Бацьяні]] падчас [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Аўстрыйскай імперыі|рэвалюцыі ў 1848]] стаў першым прэм'ер-міністрам Венгрыі; ён быў пакараны смерцю ў [[Пешт (Будапешт)|Пешце]] і шануецца як нацыянальны герой. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўласнасць сям'і Бацьяні была большай часткай канфіскавана ў тагачасных сацыялістычных краінах, хоць у іх засталася буйная нерухомасць у Бургенландзе, уключаючы [[крэпасць у Гюсінгу|Неметуйварскую крэпасць]], набытую яшчэ ў 1524 годзе. == Члены сям'і == * [[Балтазар Бацьяні]] (1543—1590), барон, высокаадукаваны гуманіст, стаў пратэстантам у 1570 * [[Адам Бацьяні]] (1610—1659), граф, заснавальнік францысканскага кляштара ў Гюсінгу * [[Караль Іозеф Бацьяні]] (1698—1772), аўстрыйскі фельдмаршал і апошні педагог [[Іосіф II Габсбург|Іосіфа II]] * [[Іозеф Бацьяні]] (1727—1799), біскуп * [[Ігнац Бацьяні]] (1741—1798), біскуп * [[Лаяш Бацьяні]] (1807—1849), пакараны смерцю, першы венгерскі прэм'ер-міністр * [[Казімір Бацьяні]] (1807—1854), міністр замежных спраў ва ўрадзе папярэдняга * [[Густаў Бацьяні]] (1803—1883), англійскі спартсмен, конезаводчык * [[Ласла Бацьяні-Стратман]] (1870—1931), акуліст, прылічаны да ліку блажэнных у 2003 * [[Маргіт Бацьяні]] (1914—1959), жыла ў Францыі і была гаспадыняй конезавода {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Выява:Ruine der Festung Güssing.jpg|center|250px]] | width="5%"| | width="29%"|[[Выява:Batthyány-Montenuovo Mausoleum Bóly b.JPG|center|240px]] | width="5%"| | [[Выява:Aerial image of Batthyány-Strattmann Castle (view from the southeast).jpg|center|250px]] |- | align="center"|Цвярдыня Бацьяні ў Немет-Уйвары ([[Гюсінг]]у) | | align="center"|Маўзалей Бацьяні-Монтэнуова | | align="center"|Кёрмендская рэзідэнцыя Бацьяні |} == Спасылкі == {{commonscat|Batthyány family}} * [http://genealogy.euweb.cz/hung/batth2.html Поўны радавод] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503134058/http://genealogy.euweb.cz/hung/batth2.html |date=3 мая 2012 }} * {{ВТ-ЭСБЕ|Батьяни, род}} * [http://www.batthyany.org Сямейны вэб-сайт] {{ref-en}}, {{ref-de}}, {{ref-hu}} {{Венгерскія магнаты}} [[Катэгорыя:Венгерская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Графскія роды]] [[Катэгорыя:Княжацкія роды Венгрыі]] ru93ma8ajx53m9d9so9u9rl2c5ld8h2 Хары 0 192544 5171878 3802796 2026-07-27T23:27:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171878 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Хары |Арыгінальная назва = |Выява = Jambi-indonesia-swamp.jpg |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = каля 600 (800) |Плошча басейна = каля 40 000 |Басейн = |Басейн рэк = [[Паўднёва-Кітайскае мора]] → [[Ціхі акіян]] |Расход вады = 1500 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Паўднёва-Кітайскае мора]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = |Краіна = Інданезія |Рэгіён = |Раён = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ха́ры, Джамбі''' — [[рака]] ў [[Інданезія|Інданезіі]], на востраве [[Суматра]]. Даўжыня ракі каля 600 (800<ref>[http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/INDONEZIYA.html Индонезия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140414232049/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/INDONEZIYA.html |date=14 красавіка 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}}</ref>) км, плошча [[вадазбор]]у каля 40 000 км². Пачынаецца на ўсходніх схілах [[Горны хрыбет|горнага хрыбта]] [[Барысан]], упадае у [[праліў]] Берхала ([[Паўднёва-Кітайскае мора]]). На рацэ размешчаны горад [[Тэлайнапура|Тэлайнапура (Джамбі)]]. Ад яго пачынаецца марское [[суднаходства]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|Хары||555}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Інданезіі]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян]] [[Катэгорыя:Суматра]] kuhxs8xg5wx8d9038043utsx7d6c3an Партал:Біялогія/Новыя артыкулы 100 193297 5171818 5171323 2026-07-27T15:51:08Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5171818 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пагонічы|2026-07-27T12:00:02Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арэхавыя|2026-07-26T15:35:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вялікі Лес (балота)|2026-07-24T13:01:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грычын|2026-07-24T12:52:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганянскае балота|2026-07-24T12:48:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганафоры|2026-07-24T12:38:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гвінейскі павіян|2026-07-24T08:44:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мядзведжы павіян|2026-07-24T06:34:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Павіян анубіс|2026-07-23T13:53:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Інтэлект|2026-07-23T09:41:04Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Паліналогія|2026-07-22T08:18:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ганна Мікалаеўна Палілава|2026-07-22T08:03:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Карнеліс Калкман|2026-07-22T06:33:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Адольф Карнеліс ван Бруген|2026-07-22T06:19:04Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пітэр Хартынг|2026-07-22T06:11:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ёхан ван Шыпен|2026-07-22T06:05:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Альберт Себа|2026-07-22T05:54:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Colobus congoensis|2026-07-19T16:13:35Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Юзаф Семірадскі|2026-07-17T13:31:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Саркома Капашы|2026-07-16T09:21:43Z|DzBar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> e4be8cx9eakxggdo8ud6gujmd9gugdx Партал:Футбол/Новыя артыкулы 100 193443 5171821 5169848 2026-07-27T15:51:54Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5171821 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пасляматчавыя пенальці|2026-07-26T16:55:36Z|~2026-41609-83}} {{Новы артыкул|Амкар|2026-07-23T12:21:11Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Армат (футбольны клуб)|2026-07-18T07:20:32Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Колас (футбольны клуб, Барвінкава)|2026-07-17T16:21:57Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|2026-07-16T13:33:56Z|~2026-40184-13}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|2026-06-30T08:56:22Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1964|2026-06-30T08:45:56Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|2026-06-30T08:32:02Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1972|2026-06-29T16:38:50Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1976|2026-06-29T14:44:19Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|2026-06-29T14:13:44Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|2026-06-29T10:25:06Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|2026-06-29T08:37:38Z|~2026-37208-86}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 6vacx4qrq8ddigk7f5vu6p1rbo4cel3 Храм Магілы Гасподняй 0 196239 5171930 5124949 2026-07-28T05:19:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171930 wikitext text/x-wiki {{Храм | Выява = Головний фасад Храму Гроба Господнього Єрусалим.JPG | Подпіс выявы = Галоўны [[фасад]] Храма Магілы Гасподняй, [[Іерусалім]]. |Краіна = Ізраіль |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Іерусалім |lat_dir = |lat_deg = 31|lat_min =46 |lat_sec =42.4 |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 13|lon_sec = 47.1 |region = IL |CoordScale = 5000 |Канфесія = выкарыстоўваецца 6 [[Хрысціянства|хрысціянскімі]] цэрквамі |Архітэктурны стыль = [[Раманскі стыль|раманскі]], [[барока]] |Асноўныя даты = быў разбураны ў [[614]], [[1009]], [[1244]] гадах<br /> адбудоўваўся ў 616—626<br />пач. ХІ стагоддзя<br />1130—1147 (перабудова)<br />1555 (аднаўленне)<br />1809—1810 (частковае аднаўленне) |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 335 год }} '''Храм Магі́лы Гаспо́дняй''' ({{lang-la|Sanctum Sepulchrum}}), вядомы таксама (ва ўсходняй хрысціянскай традыцыі) пад назваю '''Храм Уваскрэсення Хрыстовага''' ({{lang-el|Ναός της Αναστάσεως}}, ''Naos tis Anastaseos''; {{lang-ar|كنيسة القيامة}}, ''Kanīsat al-Qiyāma''; {{lang-hy|Սուրբ Հարություն}}, ''Surp Harutyun'') — [[Хрысціянства|хрысціянская]] [[Царква (збудаванне)|царква]], на месцы якой, паводле хрысціянскае традыцыі, распялі і пахавалі [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], і дзе ён потым уваскрэс. Храм з’яўляецца мемарыялам Хрыста, тут усё звязана з яго імем. Здаўна, прынамсі з IV стагоддзя, ён з’яўляецца месцам багамолля хрысціян, тут сыходзіць [[жыватворны агонь]] на [[Вялікдзень]]. Храм Магілы Гасподняй з’яўляецца галоўным храмам патрыярхіі [[Іерусалімская Праваслаўная Царква|Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы]], а сама ўнутранасць храма падзелена на асобныя прытворы, што належаць некалькім хрысціянскім цэрквам. == Апісанне == [[Файл:Golgotha_cross-section-uk.svg|міні|300пкс|Структура Храма Магілы Гасподняй]] Храм Магілы Гасподняй — вялікі рэлігійны і архітэктурны комплекс, які ўключае ў сябе [[Галгофа|Галгофу]] з месцам Распяцця, даволі вялікую [[Ратонда|ратонду]] з вялікім [[купал]]ам, пад якім непасрэдна размешчаны ''Кувуклія'', ''Кафалікон'' або саборны Храм, які з’яўляецца кафедральным для Патрыярхаў Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы, падземны храм Здабыцця Жыватворнага Крыжа, храм святой роўнаапостальнай Алены і некалькі прытвораў. У межах Храма Магілы Гасподняй таксама размешчана некалькі дзеючых [[манастыр]]оў, ён уключае рад дапаможных пабудоў і галерэй. Пры ўваходзе ў Храм знаходзіцца ''камень Памазання'' — даўгаватая нізкая пліта, абліцаваная [[мармур]]ам. Згодна з паданнем, на гэту пліту палажылі цела Ісуса, знятае з крыжа, для націрання яго, згодна з іўдзейскім звычаем, араматычнымі алеямі перад пахаваннем і тут жа загарнулі яго ў [[Плашчаніца|плашчаніцу]]. У цэнтры храмавай залы-[[ратонда|ратонды]] месціцца невялікая [[капліца]] з ружовага мармуру, збудаваная ў 1910 годзе над пячораю Магілы Гасподняй (''Кувуклія''). У грабніцу вядзе вузкі праход. Грабніца асветлена лампадамі, у ёй размяшчаецца мармуровае надмагілле. Памер грабніцы — 2 х 1,5 м. Перад капліцаю — кафалікон [[Іерусалімская Праваслаўная Царква|Іерусалімскай праваслаўнай царквы]]. У ім, сярод іншага, месцяцца мармуровая паўсфера «мезамфалас», якая сімвалізуе «цэнтр зямлі», размешчаны ў [[Іерусалім]]е (т. зв. ''«пуп Зямлі»''), і трон патрыярха. У заходняй частцы да Кувукліі прыбудавана капліца Главы, якая належыць Копцкай царкве. Пры ўваходзе ў храм, недалёка ад каменя Памазання, двое сходцаў вядуць угору — да [[Галгофа|Галгофы]], месца, дзе, паводле падання, стаяў крыж, на яком быў распяты Ісус Хрыстос. Каланада дзеліць гэту прастору на дзве часткі: адна належыць Іерусалімскай праваслаўнай царкве, другая — рымска-каталіцкай. [[Файл:Розпис у Храмі Гроба Господнього.JPG|міні|250пкс|Адзін з роспісаў у Храме Магілы Гасподняй]] У глыбіні грэчаскага прытвора — распяцце над адкрытым прастолам. У падлозе пад прастолам знаходзіцца сярэбраны дыск з вечкам, які пазначае месца, куды быў устаноўлены крыж, яшчэ двума чорнымі коламі абазначаны месцы крыжоў, на якіх адначасова з Хрыстом катавалі двух злачынцаў. Каталіцкі прытвор упрыгожаны [[Мазаіка|мазаічнымі]] карцінамі на [[Біблія|біблейскія]] сюжэты. Тут размяшчаецца алтар «Прыгвазджэнне да крыжа». Каля аднае з калон, якія раздзяляюць прытворы, ёсць скульптурная выява Прасвятой [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]], аздобленая золатам і каштоўнымі камянямі — яна была падаравана [[Партугалія|партугальскаю]] каралеваю [[Марыя I (каралева Партугаліі)|Марыяю Набожнаю]] у другой палавіне XVIII стагоддзя<ref>Путешествие в Святую Землю, Иерусалим (б.г.). С. 166 {{ref-ru}}</ref>. Ступаючы галерэяй уздоўж сцяны Храма і спусціўшыся на 30 прыступак, можна трапіць у грэчаскую праваслаўную царкву Святой Алены. Гэтая царква, у сваю чаргу, вядзе да пячоры ''Здабыцця Крыжа''. Мармуровая пліта ў пячоры пазначае месца, дзе, паводле падання, быў знойдзен крыж, на якім распялі Ісуса. Справа ад каменя Памазання, пад Галгофаю, знаходзіцца ўваход у ''капліцу праайца Адама'', які, згодна з паданнямі, пасля выгнання з [[Рай|раю]] жыў у Іерусаліме. Адам, згодна з легендаю, прадрок, што як Хрыстос будзе распяты, каменны падмурак Галгофы расколецца. Праз шкляное акенца ў глыбіні капліцы паказваюць расколіну, якая, як мяркуюць, утварылася ад землетрасення ў час распяцця Хрыста. == Гісторыя == === Заснаванне Храма, будаўніцтва імператара Канстанціна === Шанаваць месца распяцця, пахавання і ўваскрэсення Ісуса Хрыста пачалі яшчэ першыя хрысціяне. Тады яно было яшчэ за гарадскою мяжою Іерусаліма. Імаверна, памяць пра гэта месца не згубілася і пасля таго, як горад быў дашчэнту зруйнаваны імператарам [[Ціт Флавій Веспасіан|Цітом]] у 70 годзе. Згодна з паведамленнем [[Еўсевій Кесарыйскі|Еўсевія Кесарыйскага]], у час будаўніцтва пад кіраўніцтвам імператара [[Адрыян]]а новага рымскага горада [[Элія Капіталіна]] (135 год) на месцы пячоры Магілы быў узведзены [[Язычніцтва|язычніцкі]] храм [[Венера (багіня)|Венеры]]. Першую ж хрысціянскую царкву на месцы Магілы Гасподняй заклала [[Святая Алена]], і будавалася яна пад кіраўніцтвам ''Макарыя Іерусалімскага'' адначасова з часткова ўцалелым [[Храм Раства Хрыстовага|Храмам Раства Хрыстовага]] ў [[Віфлеем]]е. Акрамя ўласна Магілы Гасподняй, у склад храмавага комплекса ўвайшлі месца [[Галгофа|Галгофы]] і месца знаходкі Жыватворнага Крыжа. У выніку быў збудаваны комплекс пабудоў, агульны выгляд якіх вырысоўваецца пры супастаўленні археалагічных даследаванняў сучаснага збудавання з апісаннямі раннехрысціянскіх аўтараў і выяваю на [[Мазаіка|мазаічнай]] ''[[карта-мазаіка, Мадаба|карце з Мадабы]]'' (сярэдзіна V ст.). [[Файл:Anastasia Rotonda 4th century floor plan 2.png|міні|250пкс|План Храма ў IV ст.]] Храмавы комплекс складаўся з некалькіх частак, выцягнутых з захаду на ўсход: круглага ў плане храма-[[Маўзалей|маўзалея]], названага ''Анастасіс'' (ад грэчаскага «[[Уваскрэсенне Хрыста|Уваскрэсенне]]»), унутры якога знаходзілася Магіла Гасподняя, пад шасцігранным шатровым навесам, далей размяшчалася [[базіліка]] — ''Вялікая царква'', павернутая [[алтар]]ом у бок Анастасіса. Унутры базілікі была ўладкавана [[крыпта]], якая паказвала месца знаходкі Крыжа. Паміж Анастасісам і базілікаю, а таксама каля ўсходняга ўвахода ў храм было зроблена [[перыстыль]]нае падвор’е. Галоўны ўваход быў з усходняга боку, з аднае з асноўных вуліц, і з поўдня, з боку гарадскога [[Форум, плошча|форума]]. Збудаванне было багата аздоблена рознымі пародамі [[мармур]]у, [[мазаіка]]мі і каштоўным ліццём. Велічны комплекс храма Уваскрэсення быў урачыста асвечаны і адкрыты ў прысутнасці імператара [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна Вялікага]] і прадстаўнікоў вышэйшага духавенства з розных краёў [[13 верасня]] [[335]] года. Гэту падзею [[Праваслаўе|Праваслаўная царква]] і дагэтуль адзначае ў гэты дзень як свята ''Абнаўлення Храма''. === Храм у час персідскіх і арабскіх заваяванняў === Храмавы комплекс існаваў без істотных змен да ўзяцця ў 614 годзе Іерусаліма персідскім царом ''Хасровам II''. Будынкі комплекса былі моцна пашкоджаны, але пад кіраўніцтвам [[Манах|інака]] ''Мадэста'' (у будучыні патрыярха іерусалімскага) за кошт імператара [[Іраклій|Іраклія]] і жонкі Хасрова Марыі, хрысціянкі па веравызнанню, усё зруйнаванае было адноўлена на працягу 616—626 гадоў. Пасля захопу горада іншым халіфам [[Умар ібн Хатаб|Умарам]] у 637 годзе [[Святы Сафроній|патрыярх Сафроній]], баючыся паўтарэння кровапраліцця, як пры персідскай навале, прыказаў здаць горад і храм Магілы, аднак асноўныя хрысціянскія святыні Іерусаліма не былі пашкоджаны. У 1009 годзе халіф [[Аль-Хакім]], пад уплывам чутак і паклёпаў на хрысціян, аднаасобна парушыў таемнае пагадненне аб рэлігійным перамір’і, устаноўленае яшчэ ў часы Сафронія і халіфа Умара, і сваёю воляю санкцыянаваў масавыя забойствы і знішчэнне хрысціянскага насельніцтва Іерусаліма і руйнаванне хрысціянскіх храмаў у горадзе і яго ваколіцах. У выніку гэтых гвалтаў базіліка была страчана беззваротна. Імператар [[Канстанцін VIII]] вытаргаваў у сына Аль-Хакіма права на аднаўленне храма (у абмен на такія ўчынкі, як адкрыццё [[мячэць|мячэці]] ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]). Будаўнічыя работы працягваліся і пры праўленні імператара [[Канстанцін IX Манамах|Канстанціна Манамаха]], але па размаху і велічы значна саступалі сваім папярэднікам антычнага часу. Было ўзведзена некалькі дадатковых пабудоў на ўзор [[Капліца|капліц]]. Роля галоўнай царквы была аддадзена [[Ратонда|ратондзе]] Уваскрэсення, якая захавалася на той час лепш за іншыя збудаванні, і ў яе ўсходняй частцы зрабілі невялікую [[апсіда|апсіду]] (т. зв. ''«Манамахас»'', 1020—1037 гады). === Храм у часы крыжовых паходаў і праўлення мамелюкаў === [[Файл:Holy Sepulchre.jpg|міні|190пкс|На малюнку храма ў кнізе «Ілюстраваная гісторыя свету», выданай у [[Стакгольм]]е ў 1882 годзе, добра відаць [[раманскі стыль]] пабудовы]] У сярэдзіне XII стагоддзя [[крыжаносцы]] з размахам адбудавалі храм у велічным [[Раманскі стыль|раманскім стылі]], надаўшы Храму аблічча, па якім, у асноўным, ён вядомы і да цяперашняга часу (пазней іменна на ўзор гэтага Храма Магілы Гасподняй ў Іерусаліме будавалі храмы ў некаторых хрысціянскіх краінах — Італіі, Расіі). Будаўніцтва, якое апісаў храніст [[Вільгельм Цірскі]], было завершана ў час праўлення каралевы ''[[Мелісенда Іерусалімская|Мелісенды Іерусалімскай]]'' узвядзеннем [[званіца|званіцы]]. Пасля ўзяцця Іерусаліма мусульманамі [[Салах ад-Дзін]] дазволіў хрысціянскае [[паломніцтва]] да храма, а ў XIII стагоддзі храмам некаторы час валодаў [[Анафема|адлучаны ад царквы]] імператар [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II]]. Адбудованы ў 1130—1147 гадах храм Уваскрэсення зноў аб’яднаў пад адным дахам усе святыні, звязаныя са смерцю і [[Уваскрэсенне Хрыста|Уваскрэсеннем Ісуса Хрыста]]. Крыжаносцы не сталі істотна мяняць будову заходняй часткі збудавання, круглага Анастасіса, што захаваў планаванне і ў цэлым аздабленне, якія датуюцца яшчэ часам Канстанціна Вялікага. Гэтыя часткі, уласна, можна бачыць і зараз — гэта кальцавыя апоры ратонды, аформленыя як калоны ''[[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]]'' на масіўных каменных тумбах, якія паводле мясцовай традыцыі называюцца дагэтуль «слупамі Алены». Асноўнай справай крыжаносцаў стала ўзвядзенне новай Вялікай царквы (''[[Кафалікон]]а''), які прымкнуў да ратонды з усходняга боку. Збудаванне мела «Т»-падобнае планаванне ў форме крыжа з мноствам прытвораў. Арыгінальна ў архітэктурных адносінах была вырашана ўсходняя частка збудавання — за галоўным [[алтар]]ом быў зроблен своеасаблівы абход з групаю капел. Такі архітэктурны прыём (т. зв. ''[[Дэамбулаторый]]'') пазней быў узяты за аснову пры будаўніцтве культавых кампазіцый у [[Сярэдневякоўе|сярэдневяковай]] еўрапейскай архітэктуры. У стылістычным афармленні інтэр’ераў і вонкавага аздаблення храма заўважаюцца элементы ранняй [[Готыка|готыкі]]. Заключным акордам усяго ансамбля стала ўзвядзенне пяціяруснай званіцы са стрэльчатым завяршэннем, здзейсненае ў канцы існавання хрысціянскага каралеўства ў [[Палесціна|Палесціне]] (1160—1180 гады). У 1244 годзе храм, як і горад у цэлым, пацярпелі ад набегу цюркаў-''[[харэзм]]ійцаў'', якія амаль поўнасцю вынішчылі хрысціянскае насельніцтва<ref>Martin Gilbert. ''Jerusalem: Illustrated History Atlas''. New York, Macmillan Publishing, 1978. P. 25 {{ref-en}}</ref>, але ўжо праз тры гады (1247 год) самі былі выгнаныя егіпцянамі. У перыяд з 1250 па 1517 год горадам кіравалі [[мамелюкі]], гэта стала часам пастаянных сутычак паміж імі і крыжаносцамі, якія безнадзейна дабіваліся вяртання святога для хрысціян горада, і манголамі, якія пастаянна ажыццяўлялі набегі на Іерусалім. Таксама горад не раз цярпеў ад прыродных катаклізмаў ([[землетрасенне|землетрасенняў]]) і мору. Храм Магілы Гасподняй у гэты час занепадае. === Храм у часы асманскага праўлення === У [[1517]] годзе Іерусалім разам з ваколіцамі трапіў пад уладу [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] і заставаўся пад ёю фактычна да распаду імперыі ў [[1917]] годзе<ref>[http://www.centuryone.com/hstjrslm.html Асноўныя падзеі гісторыі Іерусаліма на ''www.centuryone.com'' {{ref-en}}]</ref>. Горад перажывае сапраўдны ўздым будаўніцтва (аднаўлення) і адноснай рэлігійнай цярпімасці пры турэцкім султане [[Сулейман I|Сулеймане Велічным]] ([[1520]]—[[1566]]). У гэты час павялічваецца прыток паломнікаў у Іерусалім. Аднак разбурэнні, выкліканыя землетрасеннем [[1545]] года, патрабавалі аднаўленчых работ (адным з вынікаў землятрусу таксама было зніжэнне званіцы да сучаснага ўзроўню). Так, у [[1555]] годзе храм пачалі адбудоўваць і пашыраць, гэтым займаўся ордэн манахаў-[[францысканцы|францысканцаў]]; пад іх наглядам таксама была аформлена Кувуклія. [[Файл:Jerusalem Church of the Holy Sepulchre 1898.jpg|міні|150пкс|Натоўп паломнікаў перад уваходам у храм, 1898 год]] [[Файл:Floorplan of the CotHS.JPG|міні|злева|205пкс|План храма пасля аднаўленчых работ у пачатку XIX стагоддзя]] Пасля аднаўлення Храма Магілы Гасподняй ў [[1555]] годзе за кантроль над ім вядзецца пастаянна барацьба паміж тымі ж францысканцамі (і ўвогуле католікамі) і праваслаўнымі, перамога ў ёй даставалася то аднаму, то другому боку і залежала ад атрымання і пацвярджэння дазволу-''фірмана'' ад [[Асманская імперыя|Порты]]. Нарэшце, у [[1767]] годзе міжцаркоўныя спрэчкі прыводзяць да таго, што Порта выдае фірман на супольнае валоданне храмам цэрквамі-саперніцамі, што фактычна стала асноваю для сучаснага канфесійнага становішча ў кіраванні Храмам Магілы Гасподняй. Гэта ж становішча пацверджана іншым фірманам ад [[1852]] года, які ўжо канчаткова вызначыў ''[[status quo]]'' тэрытарыяльнага і адміністрацыйнага падзелу святыні паміж канфесіямі. У [[1808]] годзе моцны пажар значна пашкодзіў храм і стаў прычынаю падзення [[купал]]а ратонды. Іменна таму ў 1809—1810 гады група работнікаў пад кіраўніцтвам архітэктара ''Камінаса з Метылена'' праводзіла аднаўленчыя работы, якія закранулі скляпенні і купал Кафалікона, надаўшы ім рысы тагачаснага асманскага [[барока]]. Інтэр’ераў пажар не зачапіў, і, такім чынам, яны засталіся такімі ж, як і пасля работ у [[1555]] годзе. Шэраг перабудоў на працягу XIX стагоддзя, а іменна збудаванне ў 1860-х гадах паўсферычнага купала над ратондаю з металаканструкцый, які нагадвае сваёю формаю першапачатковае завяршэнне ''Анастасіса'' часоў Канстанціна Вялікага, вызначылі канчатковы выгляд Храма Магілы Гасподняй — ён застаецца нязменным прыблізна з 1870 года. У тым жа XIX стагоддзі, акрамя Усходняй праваслаўнай, Каталіцкай і Армянскай апостальскай цэркваў, свае правы на храм заявілі прадстаўнікі Сірыйскай і Эфіопскай праваслаўных цэркваў і [[копты]]. === Храм Магілы Гасподняй у сучаснасці === [[Файл:Golgothakreuz.jpg|міні|злева|140пкс|Крыж на купале храма]] Сучасны Храм Магілы Гасподняй падзелены паміж шасцю канфесіямі хрысціянскай царквы: Грэка-праваслаўнаю, Каталіцкаю, Армянскаю, Копцкаю, Сірыйскаю і Эфіопскаю, кожнай з якіх вызначаны свае межы і гадзіны (расклад) для [[Малітва|малітвы]]. Так, царква францысканцаў і ''Алтар гваздоў'' належаць каталіцкай царкве, храм роўнаапостальнай Алены і прытвор «Тры Марыі» — Армянскай апостальскай царкве, магіла св. Іосіфа Арымафейскага, алтар на заходнім баку Кувукліі — Эфіопскай / Копцкай цэрквам. Галоўныя ж святыні Храма — Галгофа, Кувуклія, Кафалікон, як і агульнае кіраванне царкоўнымі [[служба]]мі, належаць Іерусалімскай Праваслаўнай Царкве. [[Файл:Holy Sepulchre Jerusalem.jpg|міні|230пкс|Сучасны від верхняй часткі Храма Магілы Гасподняй з купаламі]] Нярэдка такі падзел прыводзіць да непаразуменняў і нават сутычак паміж прадстаўнікамі розных канфесій. Так, летам [[2002]] года падзел адведзенага месца на даху Храма стаў прычынай бойкі паміж коптамі і манахамі Эфіопскай праваслаўнай царквы<ref>''Chris Armstrong''. [http://www.christianitytoday.com/ct/2002/129/52.0.html Куток хрысціянскай гісторыі: ''эмоцыі раздзіраюць хрысціян, якія спрачаюцца за бліжэйшае месца да Магілы Гасподняй'', артыкул на ''www.christianitytoday.com''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211021171724/http://www.christianitytoday.com/ct/2002/129/52.0.html |date=21 кастрычніка 2021 }} {{ref-en}}</ref>, у [[2004]] годзе пад час святкавання [[Уздзвіжанне Крыжа Гасподняга|Узвіжання Крыжа Гасподняга]] ўзнік канфлікт паміж католікамі і праваслаўнымі<ref>''Allyn Fisher-Ilan''. [http://www.guardian.co.uk/religion/Story/0,2763,1314466,00.html Punch-up at tomb of Jesusа] // электронная версія газеты «[[Guardian]]» за [[28 верасня]] [[2004]] года {{ref-en}}</ref>. Нярэдка падобныя сітуацыі ўзнікаюць пры вялікім сцячэнні народу, асабліва ў час свят, найперш [[Вялікдзень|Велікодных]], — бойка між армянамі і грэкамі на [[Вербная нядзеля|Вербную нядзелю]] [[2008]] года<ref>[http://ua.korrespondent.net/world/440006 У Храмі гробу Господнього побилися віруючі] // інф. на [http://ua.korrespondent.net/ ''ua.korrespondent.net''] ад [[20 красавіка]] [[2008]] года {{ref-uk}}</ref>, або ўнутрыканфесійных — пад час падрыхтоўкі ў пачатку лістапада [[2008]] года прадстаўнікамі Армянскай праваслаўнай царквы штогадовай святочнай цырымоніі ў гонар знаходкі ў IV стагоддзі крыжа, на якім, як яны лічаць, быў распяты Ісус, таксама адбыліся сутычкі з грэкамі-хрысціянамі<ref>[http://ua.korrespondent.net/world/641593 Греки й вірмени влаштували масову бійку в Храмі у Господнього] // інф. на [http://ua.korrespondent.net/ ''ua.korrespondent.net''] ад [[9 лістапада]] [[2008]] года {{ref-uk}}</ref>. У сярэдзіне XX стагоддзя планавалася істотная перабудова храма пад кіраўніцтвам італьянскага архітэктара [[Антоніа Барлуццы]], аднак яе здзяйсненню перашкодзіла [[Другая сусветная вайна]]. Шырокія аднаўленчыя работы праводзіліся ў 1959 годзе. Апошняя вялікая рэстаўрацыя, у тым ліку і купала асноўнага храма, праводзілася ў перыяд 1994—1997 гадоў. Храм Магілы Гасподняй з’яўляецца адною з самых наведвальных святынь хрысціянства і належыць да агульначалавечай спадчыны. == Цікавыя факты пра Храм Магілы Гасподняй == [[Файл:Aethiopian jerusalem1.jpg|міні|130пкс|злева|Эфіопскі манах на даху Храма, 2008 год]] За сваю больш чым паўтаратысячагадовую гісторыю Храм Магілы Гасподняй «аброс» некаторымі цікавымі фактамі, у праўдзівасць якіх іншы раз нават цяжка паверыць. * У Велікодную Суботу ў Кувукліі Храма Магілы Гасподняй адбываецца цуд сыходжання Жыватворнага агню<ref>[http://ua.korrespondent.net/world/445739 У Єрусалимі відбулося диво сходження Благодатного вогню] // інф. на [http://ua.korrespondent.net/ ''ua.korrespondent.net''] ад [[26 красавіка]] [[2008]] года {{ref-uk}}</ref>. * Як вядома, ні адна з канфесій, якія правяць службы ў самім храме, не кантралюе галоўнага ўваходу ў Храм. Яшчэ ў далёкім [[1192]] годзе [[Саладзін]] усклаў адказнасць за яго на два [[Мусульмане|мусульманскія]] роды. Прадстаўнікам роду ''Джудэхаў'' давераны ключы ад Храма, а роду ''Нусейбехаў'', члены якога ахоўвалі Храм з часоў праўлення Умара ў 637 годзе, — храмавыя дзверы. Цікава, што гэта традыцыя непарыўна захоўваецца і да цяперашняга часу. Двойчы на дзень член роду Джудэхаў прыносіць ключы ад дзвярэй, якія адчыняе і зачыняе член сям’і Нусейбехаў. * Яшчэ ў часы да пачатку дзеяння статусу-кво між канфесіямі не раз бывалі сітуацыі, калі члены аднае з іх не пускалі прадстаўнікоў іншых у сярэдзіну храма, таму звычайнаю справаю было выкарыстанне разнастайных сходцаў і вяровачных лесвіц. Лічыцца, што нехта яшчэ да 1852 года прыставіў да аднаго з акон Храма драўляныя драбіны, якія захаваліся дагэтуль у тым самым становішчы, як і тады. Выявы гэтай лесвіцы можна бачыць як на зарысоўках і гравюрах стагадовай даўнасці, так і на сучасных фотаздымках. * Манахі Эфіопскай праваслаўнай царквы і копты, акрамя прытвора ўнутры Храма, размяшчаюцца на яго даху, уладкаваўшы там штось падобнае да пасялення. == Галерэя == <center><gallery perrow="5"> Файл:5276-20080123-jerusalem-stone-of-anointing.jpg|Камень Памазання Файл:Tomb of christ sepulchre.jpg|Кувуклія пад скляпеннем купала ратонды Файл:Tomb of christ sepulchre1.jpg|Кувуклія Храма Магілы Гасподняй Файл:5291-20080123-jerusalem-holy-sepulchre-catholicon.jpg|Кафалікон, на пярэднім плане — «пуп Зямлі», на фоне — патрыяршы трон Файл:5286-20080123-jerusalem-holy-sepulchre-stairway-golgotha.jpg|Лесвіца на Галгофу Файл:Вид на Голгофу знизу в Храмі а Господнього.JPG|Від на Галгофу знізу Файл:Jerusalem Holy Sepulchre BW 4.JPG|[[Галгофа]] — месца, дзе распялі Хрыста Файл:Calvary Altar.jpg|Алтар Грэчаскай праваслаўнай царквы на Галгофе Файл:5208-20080122-1255UTC--jerusalem-calvary.jpg|Месца, дзе, як лічыцца, памёр Ісус, — цяпер праваслаўны алтар Файл:Church of the Holy Sepulchre-07-St Helen Chapel.jpg|Капліца [[Святая Алена|св. Алены]] </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Галгофа]] * [[Спіс цэркваў Іерусаліма]] == Зноскі == {{reflist|2}} == Крыніцы, спасылкі і літаратура == {{Commons|Category:Holy Sepulchre}} * Путешествие в Святую Землю, Иерусалим (б.г.). С. 162—169 {{ref-ru}} * Израиль. Справочник-путеводитель. Ростов: «Феникс», 2000. С. 214—217 {{ref-ru}} * {{Праваслаўная энцыклапедыя|168155|А ГОСПОДНЯ (ВОСКРЕСЕНИЯ ХРИСТОВА) ХРАМ В ИЕРУСАЛИМЕ|13|124-136|Л. А. Беляев, Н. Н. Лисовой}} * [http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm Пра Храм Магілы Гасподняй на ''www.sacred-destinations.com''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090903004043/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |date=3 верасня 2009 }} {{ref-en}} * ''Новак А. В.'' [http://turizm.lib.ru/n/nowak_a_w/1-1-israel.shtml Отчет: Израиль. По Святой Земле. Часть 2-я: Подняться в Иерусалим. ''День третий — Суббота, 13 октября 2007 года. Иерусалим христианский''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091029095008/http://turizm.lib.ru/n/nowak_a_w/1-1-israel.shtml |date=29 кастрычніка 2009 }} {{ref-ru}} * Morris, Colin. The Sepulchre of Christ and the Medieval West. Oxford Oxfordshire: Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-826928-5 {{ref-en}} * Lev, Yaacov. State and Society in Fatimid Egypt. Boston: Brill Academic Publishers, 1991. ISBN 978-90-04-09344-7 {{ref-en}} * Fergusson, James. [http://books.google.be/books?id=8X8PAAAAYAAJ History of Architecture in All Countries], 1865 {{ref-en}} * Gold, Dore. The Fight for Jerusalem. Washington: Regnery Publishing, Inc, 2007. ISBN 1-59698-029-X {{ref-en}} * ''McMahon, Arthur L.'' [http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Holy_Sepulchre Магіла Гасподня ў «Каталіцкай Энцыклапедыі»], New York: Robert Appleton Company, 1913. * Coüasnon, Charles. The Church of the Holy Sepulchre in Jerusalem. London: Oxford University Press for the British Academy, 1974. ISBN 0-19-725938-3 {{ref-en}} * Bokenkotter, Thomas. A Concise History of the Catholic Church. Doubleday, 2004. 155 p. ISBN 0-385-50584-1 {{ref-en}} * Foakes-Jackson, Frederick John. [http://www.archive.org/details/introductiontohi00foak An Introduction to the History of Christianity]. Macmillan Company, 1921 {{ref-en}} * ''Bahat, Dan''. «Does the Holy Sepulchre church mark the burial of Jesus?», ''Biblical Archaeology Review'' 12 (3), 1986, p. 26-45 {{ref-en}} <!-- {{Святая зямля}} {{Ісус Хрыстос}} --> [[Катэгорыя:Храм Магілы Гасподняй| ]] [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Ратонды]] [[Катэгорыя:Месцы паломніцтва]] [[Катэгорыя:Біблейскія месцы]] [[Катэгорыя:Біблейская археалогія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Іерусаліма]] 0qi0u1o1ecnxjvvevvvdqcfa6tpgohf Фюрар 0 201590 5171792 4754371 2026-07-27T13:02:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171792 wikitext text/x-wiki {{Скасаваная дзяржпасада | political_office = Фюрар і рэйхсканцлер нямецкага народа</br><small>{{lang-de|Führer und Reichskanzler des deutschen Volkes}}</small> | country = {{сцягафікацыя|Трэці рэйх}} | insignia = Standarte Adolf Hitlers.svg | insigniasize = | insigniacaption = Штандар фюрара і рэйхсканцлера | image = Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg | caption = | predecessor = [[Рэйхспрэзідэнт]] | successor = [[Рэйхспрэзідэнт]] | first_politician = [[Адольф Гітлер]] | last_politician = [[Адольф Гітлер]] | style = | residence = [[Берлін]], [[Рэйхсканцылярыя]] | appointer = | began = [[2 жніўня]] [[1934]] | ended = [[30 красавіка]] [[1945]] }} '''Фю́рар'''<ref>{{крыніцы/Слоўнік беларускай мовы|}}</ref> ({{lang-de|Führer}}) — [[нямецкая мова|нямецкае]] слова, якое азначае «правадыр» або «лідар». У [[Трэці рэйх|Германіі]] у [[1934]]—[[1945]] гадах афіцыйны тытул [[глава дзяржавы|главы дзяржавы]] і [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі]] ([[1921]]—[[1945]]), а таксама складовая частка званняў і пасад у [[СС]] ([[штурмбанфюрар]], [[Групенфюрар, СС і СА|групенфюрар]] і інш.). Як правіла, слова выкарыстоўваецца ў якасці абазначэння [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]], які афіцыйна насіў гэты тытул. == Гісторыя == Тытул «фюрар» быў атрыманы Гітлерам [[9 жніўня]] [[1934]] года пасля смерці [[рэйхспрэзідэнт]]а [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікі]] [[Паўль фон Гіндэнбург|Гіндэнбурга]]. Паводле закона, новая пасада фюрара і рэйхсканцлера аб'яднала пасады прэзідэнта і канцлера, зрабіўшы Гітлера аднаасобным кіраўніком [[Германія|Германіі]]<ref name="bdp_2003">{{cite web|url=http://www.bpb.de/publikationen/02735619745887542775109928829773,5,0,Beginn_der_nationalsozialistischen_Herrschaft_%28Teil_2%29.html#art5|title=Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft (Teil 2)|first=Hans-Ulrich|last=Thamer|year=2003|work=Nationalsozialismus I|publisher=Federal Agency for Civic Education|location=Bonn|language=german|accessdate=4 October 2011|quote=President [[Paul von Hindenburg|von Hindenburg]] died on August 2nd, 1934. The day before, the cabinet had approved a submission making Hitler his successor. The role of the president was to be dissolved and united with that of the chancellor under the title „Führer und Reichskanzler“. However, this was in breach of the Enabling Act. (shortened & paraphrased)|archiveurl=https://www.webcitation.org/684cWqa3l?url=http://www.bpb.de/izpb/7410/beginn-der-nationalsozialistischen-herrschaft-teil-2#art5|archivedate=31 мая 2012|url-status=live}}</ref> <ref name="winkler_germany">{{cite book|last = Winkler| first = Heinrich August|authorlink = Heinrich August Winkler| title = Germany: The Long Road West vol. 2: 1933-1990| url = http://books.google.com/books/about/Germany.html?id=gXflC2Ipo_QC| accessdate = 28 October 2011 | isbn = 978-0199265985| pages = 38–39 | chapter = The German Catastrophe 1933-1945}}</ref>. «[[Правадырызм|Прынцып фюрарства]]» ({{lang-de|Führerprinzip}}) шырока прапагандаваўся [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацысцкай партыяй]], адным з самых вядомых лозунгаў якой быў «[[Адзін народ, адна дзяржава, адзін правадыр]]» ({{lang-de|Ein Volk, ein Reich, ein Führer}}). == Сучаснае выкарыстанне == У наш час слова можа ўжывацца (іранічна) у дачыненні да любога правадыра [[ахлакратыя|ахлакратыі]]. Слова з'яўляецца складовай часткай шматлікіх слоў. Напрыклад: Lokführer (машыніст), Spielführer (капітан каманды), Führerschein (пасведчанне вадзіцеля) і г.д. У перакладзе [http://e71.bibeltext.com/matthew/23.htm Elberfelder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120828221134/http://e71.bibeltext.com/matthew/23.htm |date=28 жніўня 2012 }}, выдадзеным у 1871 годзе, а таксама ў перакладзе Новага свету (афіцыйным перакладзе, які выдаецца [[Сведкі Іеговы|Сведкамі Іеговы]]) — [[Евангелле паводле Матфея|Евангелля паводле Матфея]] на [[нямецкая мова|нямецкую мову]] слова «Führer» выкарыстоўваецца ў якасці аднаго з тытулаў [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] (адпавядае {{lang-grc|καθηγητὴς}}, [[беларуская мова|беларускаму]] «Правадыр» ці «Настаўнік»; {{Біблія|Мф|23:10}})<ref>[http://scripturetext.com/matthew/23-10.htm Matthew 23:10]</ref><ref>[http://www.watchtower.org/x/bibel/mt/chapter_023.htm?bk=mt;chp=23;vs=10;citation#bk10 Matthäus 23:10]{{Недаступная спасылка}}, [[Свяшчэннае Пісанне — Пераклад новага свету|NW]]</ref>. == Гл. таксама == * [[Правадырызм]] * [[Дучэ]] * [[Каўдылья]] * [[Кандукэтор]] * [[Паглаўнік]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда]] [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Тытулы]] g31004xcg08vdn4ykfith66jhxrfxfz Лукашэнка 0 201865 5171811 4901450 2026-07-27T15:28:49Z ~2026-41963-95 171763 5171811 wikitext text/x-wiki '''Лукашэ́нка''' — беларускае і ўкраінскае прозвішча. Паходзіць ад імя Лукаш. Вядомыя носьбіты: * [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] (нар. 1954) — [[Прэзідэнт Беларусі]] (з 1994 года). * [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка]] (нар. 1975) — старэйшы сын Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. * [[Віктар Аўрамавіч Лукашэнка]] (1937—2022) — савецкі футбаліст, трэнер. * [[Галіна Радзівонаўна Лукашэнка]] (нар. 1955) — жонка Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка]] (нар. 1980) — сын Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. * [[Меліса Лукашэнка]] (нар. 1967) — [[Абарыгены Аўстраліі|карэнная аўстралійская]] пісьменніца мастацкай літаратуры. * [[Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка]] (нар. 2004) — сын Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. * [[Фёдар Уладзіміравіч Лукашэнка]] (нар. 1974) — беларускі футбаліст. == Гл. таксама == * [[Лукашоў]] * [[Лукашэвіч]] {{неадназначнасць}} 1ggo1oay6q18j62nfess1s6m4qqfhxp Фёдар Аскаравіч Гаўсман 0 205010 5171804 5099034 2026-07-27T13:54:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171804 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гаўсман}} {{Навуковец}} '''Фёдар (Тодар<ref>{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/minsk-main-street?page=17&letter= |title=Галоўная вуліца Мінска. 1880—1940 / Кніга 1 |access-date=30 ліпеня 2014 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021101/http://www.marakou.by/by/davedniki/minsk-main-street?page=17&letter= |url-status=dead }}</ref>, Тэадор<ref name="ГФО">[http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4484 ГАУСМАН Федор Оскарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181212155300/http://rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=4484 |date=12 снежня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>) Аскаравіч Гаўсман''' ({{lang-de|Theodor Hausmann}}; {{ДН|1|11|1868|20|10}}, в. [[Броўск]], {{МН|Свіслацкі раён|ў Свіслацкім раёне|}}, [[Гродзенская вобласць|ў Гродзенскай вобласці]] — {{ДС|||1944}}, паводле іншых звестак — 1943<ref>[http://www.bbl-digital.de/eintrag/Hausmann-Theodor-1868-None/ Hausmann, Theodor] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027115957/http://www.bbl-digital.de/eintrag/Hausmann-Theodor-1868-None/ |date=27 кастрычніка 2014 }} {{ref-de}}</ref>) — беларускі савецкі тэрапеўт. [[Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Акадэмік АН БССР]] (1933), [[доктар медыцынскіх навук]] (1912), прафесар. [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1931)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гаусман Фёдор Оскарович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 141 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Броўскім лясніцтве Гродзенскай губерні ў сям’і ляснічага — [[Балтыйскія немцы|балтыйскага немца]]<ref name="a">[http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=72448 Гаусман Фёдор Оскарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200926173316/http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=72448 |date=26 верасня 2020 }} Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси</ref>. Сярэднюю школу скончыў у [[Талін|Рэвелі]], пасля чаго паступіў на {{нп3|Медыцынскі факультэт Тартускага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт|et|Tartu Ülikooli arstiteaduskond}} [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскага ўніверсітэта]], які скончыў у 1894 годзе<ref name="a" /><ref name="b">[http://nasb.gov.by/rus/members/pamyati-uchenogo/gausman.php Памяти учёного: Гаусман Фёдор Оскарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200706210755/http://nasb.gov.by/rus/members/pamyati-uchenogo/gausman.php |date=6 ліпеня 2020 }} Национальная академия наук Беларуси</ref><ref name="ФЁОГ">[http://www.zdrav.by/fedor-oskarovich-gausman-1868-1944 Федор Оскарович Гаусман (1868—1944)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141011093528/http://www.zdrav.by/fedor-oskarovich-gausman-1868-1944 |date=11 кастрычніка 2014 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1901—1902 гадах працаваў у [[Берлін]]е звышштатным асістэнтам у прафесара {{нп3|Карл Антон Эвальд|К. Эвальда|ru|Эвальд, Карл Антон}} — аднаго з заснавальнікаў [[Гастраэнтэралогія|гастраэнтэралогіі]]. У 1903—1909 гадах працаваў у [[Арол (горад)|Арле]]. У час [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]] (1904—1905 гады) знаходзіўся ў рускай арміі<ref name="a" />. У 1909—1911 гадах Гаўсман працаваў {{нп3|Празектар|празектарам|ru|Прозектор}} і загадчыкам хіміка-бактэрыялагічнага кабінета ў {{нп3|Земская медыцына|земскай бальніцы|ru|Земская медицина}} ў [[Тульская губерня|Тульскай губерні]]<ref name="a" />. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Гаўсману давялося пакінуць [[Германія|Германію]] і вярнуцца ў Расію, дзе яго прызвалі на ваенную службу — і ён працаваў тэрапеўтам у ваенных шпіталях. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года Гаўсман уладкаваўся [[прыват-дацэнт]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1918—1924 гады працаваў на кафедры прыватнай [[Паталогія|паталогіі]] і [[Унутраныя хваробы|тэрапіі]], а таксама кансультантам у Дзяржаўным інстытуце скурных і венерычных хвароб{{sfn|«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|2016|с=96}}<ref name="a" /><ref name="b" />.. У 1924 годзе Гаўсман узначаліў арганізаваную ў [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце]] (МДМІ) кафедру ўнутраных хвароб № 1 (у той час кафедра 2-й тэрапеўтычнай клінікі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага універсітэта]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bsmu.by/page/3/355/ |title=История. Кафедра внутренних болезней № 1 |access-date=2020-08-15 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104173615/http://www.bsmu.by/page/3/355/ |url-status=live }}</ref>. З 1924 года да 1941 года быў прафесарам і загадчыкам клінікай шпітальнай тэрапіі медыцынскага факультэта Белдзяржуніверсітэта (з 1930 года — Мінскага медыцынскага інстытута)<ref name="БС"/><ref name="a" /><ref name="b" />. З 1931 года — [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]]. З 1933 года — Акадэмік Беларускай Акадэміі навук<ref name="a" />. У 1934 годзе быў намінаваны на [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію]] па фізіялогіі ці медыцыне.<ref>{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3952 |title=The Nobel Prize. Nomination Archive. Theodor Hausmann |access-date=2020-08-10 |archive-date=2014-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009082327/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3952 |url-status=live }}</ref>. Адначасова ў 1936—1941 загадчык [[Медыцынскі кабінет АН БССР|Медыцынскага навукова-даследчага кабінета АН БССР]]<ref name="a" /><ref name="b" />. === Падчас нацысцкай акупацыі (1941—1944 гады) === Падчас {{нп3|Акупацыі тэрыторыі СССР войскамі нацысцкай Германіі і яе саюзнікаў|акупацыі тэрыторыі Беларусі|ru|Оккупация территории СССР войсками нацистской Германии и её союзников}} войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] Гаўсман адразу пачаў актыўна супрацоўнічаць з гітлераўцамі. Акадэмія навук і медыцынскі факультэт, дзе ён працаваў, закрыліся з-за вайны, але яму далі пасаду і аклад кансультанта гарадской бальніцы. Будучы [[фольксдойчэ]], Гаўсман спадзяваўся перабрацца ў [[Нацысцкая Германія|нацысцкую Германію]], але ў гэтым акупацыйныя ўлады яму адмовілі{{sfn|«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|2016|с=100f}}. Калі ў Гаўсмана з’явіліся праблемы са здароўем, ён у 1942 годзе паехаў у [[Берлін]] і зрабіў там аперацыю на мачавым пузыры{{sfn|«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|2016|с=100f}}. Вярнуўшыся пасля лячэння ў [[Мінск]], Гаўсман працягнуў сваю навуковую дзейнасць. Напрыклад, у 1943 годзе ў нямецкім медыцынскім часопісе быў апублікаваны яго артыкул пра [[туберкулёз]]<ref>[http://link.springer.com/article/10.1007/BF02139384 Die okkulte Tuberkulose (Bronchadenitis) als Kausalfaktor beim Entstehen einer Psoriasis und die Heilwirkung der Tuberkulintherapie] {{ref-ru}}</ref>, а ў раздзеле пра аўтара паведамлялася, што ён былы дырэктар першай медклінікі Мінска, а цяпер працуе ў ваенным шпіталі 2/609<ref>[http://www.sgvavia.ru/forum/259-2465-334597-16-1376639556 Из описания статьи о туберкулезе, поступившей в редакцию немецкого медицинского журнала в ноябре 1942 г.] {{ref-ru}}</ref>. Гаўсман цалкам падзяляў нацысцкую {{нп3|Канчатковае вырашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў|ru|Окончательное решение еврейского вопроса}}, і добраахвотна педантычна паведамляў нацыстам аб выяўленых ім яўрэях. Адразу пасля акупацыі ён выдаў нацыстам усіх вядомых яму ўрачоў-яўрэяў. Ужо 5 ліпеня 1941 года па спісе, складзеным Гаўсманам, былі звольненыя з гарадскіх бальніц дзясяткі ўрачоў-яўрэяў і медсясцёр, сярод якіх: прафесар [[Лазар Якаўлевіч Сітэрман]], [[Макс Аляксандравіч Дворжац]], вядомы мінскі неўрапатолаг Яўхім Маркавіч Бяркоўскі, загадчыкі аддзяленнямі Майсей Сямёнавіч Берман, Любоў Маркаўна Лапатко і іншыя. Гаўсман асабіста пераследваў вядомага мінскага неўрапатолага Сяргея Міхайлавіча Афонскага, неаднаразова нагадваючы немцам пра тое, што жонка гэтага лекара — яўрэйка. Афонскі не жадаў адмаўляцца ад сваёй жонкі і нават пагадзіўся з патрабаваннем нацыстаў на бессэнсоўную і здзеклівую {{нп3|Прымусовая стэрылізацыя|прымусовую стэрылізацыю|ru|Принудительная стерилизация}} сваёй пажылой і бяздзетнай жонкі, каб выратаваць ёй жыццё. Але затым ад Афонскага ўсё роўна запатрабавалі ўласнаручна забіць сваю жонку, і тады муж і жонка здолелі бегчы ў [[Гродна]], спадзеючыся там згубіцца. Але Гаўсман арганізаваў праз сваіх гродзенскіх калег-медыкаў сачэнне і злоў сям’і Афонскіх, якіх у снежні 1941 года расстралялі<ref>[http://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Afonski.htm Афонский Сергей Михайлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200115221002/http://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Afonski.htm |date=15 студзеня 2020 }}, Виртуальный [http://slonimsmc.grodno.by/museum/muzei/ музей Слонимского государственного медицинского колледжа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200717141555/http://slonimsmc.grodno.by/museum/muzei/ |date=17 ліпеня 2020 }}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Эренбург И. Г., Алигер М. И., Гроссман В. С.|загаловак=Черная книга|месца=М.|выдавецтва=Corpus|год=2015|старонак=768|isbn=978-5-17-085233-8}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://booknik.ru/today/non-fiction/i-nashi-prishli/ |title=И наши пришли… (выдержки из «Черной книги») |access-date=2020-08-10 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126064959/http://booknik.ru/today/non-fiction/i-nashi-prishli/ |url-status=live }}</ref>. Перад вызваленнем Беларусі савецкімі войскамі ў 1944 годзе Гаўсман з жонкай бег разам з немцамі, якія адступалі. У гэтым жа годзе ў [[Інсбрук]]у ён памёр падчас аперацыі на жоўцевым пузыры ў выніку [[перытаніт]]у{{sfn|«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|2016|с=102f}}. Аднак ёсць яшчэ некалькі непацверджаных версій года, месца і прычыны смерці Гаўсмана, паводле якіх ён памёр у 1943 годзе, і не ў Інсбруку, а ў [[Чэхія|Чэхіі]]. Таксама ёсць непацверджаныя сведчанні, што ён памёр не ад хваробы, а быў пакараны [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|савецкімі партызанамі]] за актыўнае супрацоўніцтва з нацыстамі<ref name="d">[http://drw.saw-leipzig.de/30360 Hausmann, Theodor Georg / Гаусман, Фёдор Оскарович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200113005449/http://drw.saw-leipzig.de/30360 |date=13 студзеня 2020 }} у базе персанальных даных [[Саксонская акадэмія навук|Саксонскай акадэміі навук]]{{ref-de}}</ref>. Пасля вайны дзейнасць Гаўсмана ў акупаваным Мінску была прызнана злачынствам, і ў лістападзе 1947 года яго пасмяротна пазбавілі звання акадэміка, яго кнігі былі канфіскаваныя з фондаў бібліятэк, а яго імя больш не значылася ў энцыклапедыях да 1981 года. Аднак пасля па не апублікаваных да гэтага часу (2020 год) меркаваннях ён быў рэабілітаваны і пасмяротна адноўлены ў акадэмічных і навуковых званнях.{{sfn|«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|2016|с=103}}<ref name="d" />. == Навуковая дзейнасць == Праводзіў даследаванні ў галіне {{нп3|Пальпацыя|пальпацыі|ru|Пальпация}} [[страўнікава-кішачны тракт|страўнікава-кішачнага тракту]]. Прапанаваў шэраг лабараторных метадаў даследавання: рэакцыю на {{нп3|урабілін||ru|Уробилин}}<ref>{{кніга |аўтар = Hausmann Th. |частка = Über Urobilin und seinen Nachweis mit Hülfe der Chloroformextraction des mit Kupfersulfat versetzten Harnes |загаловак = Zeitscbr. f. experimented Patnologie u. Therapie |адказны = |спасылка = http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF02622456#page-1 |месца = |выдавецтва = |год = 1913 |том = Band XIII |старонак = |старонкі = |isbn = }}</ref><ref>Hausmann Th., Die polychemische Urobilinreaction, Ztechr. 1. klin. Med., B. XCIX, 1922</ref>, метад дыягностыкі схаваных захворванняў нырачных лаханак, метад праслухвання глытальных шумоў і іншае<ref name="БС"/>. === Навуковыя працы === Аўтар больш 210 навуковых прац, у т. л. 5 манаграфій<ref name="АГФ">[http://nasb.gov.by/bel/members/academicians/gausman.php Акадэмік ГАЎСМАН Фёдар Аскаравіч] {{ref-ru}}</ref>. Асноўныя працы<ref name="АГФ"/>: * Theodor Hausmann. Die methodische Intestinalpalpation mittels der topographischen Gleit- und Tiefenpalpation, und ihre Ergebnisse mit Einschluss der Ileocoecalgegend, und mit Berücksichtigung der Lageanomalien des Darmes, 1910 * Основы методического прощупывания желудочно-кишечного тракта с помощью топографической скользящей глубокой пальпации. М.: А. А. Карцевъ, 1912. * Этиология и лечение цинги. М., 1917. * Проблема внелегочного туберкулеза, патогенез и профилактическое лечение его с помощью туберкулина. Мн.: Гизбел, 1939. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Вопросы истории медицины и здравоохранения. Мн.: Полымя, 1968. * Зборнік прац прысвечаны 35-гадоваму юбілею заслужанага дзеяча навукі акадэміка Ф. А. Гаўсмана, дырэктара 2-ой тэрапеўтычнай клінікі Беларускага Медычнага Інстытута / Fertschrift für prof. Theodor Hausmann, mitglied D. Weissrussischen Akademie der wissenschaften. Т.1. Менск, 1934. — 287 с. * {{кніга|аўтар=Andrei Zamoiski, Juhannes Wiggering|загаловак=Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann|месца=Stuttgart|выдавецтва=|год=2016|isbn=|ref=«Zwischen sowjetischer Medizin und Volksdeutschtum: Der Internist Theodor Hausmann»|мова=de}} == Спасылкі == * [https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/gausman.php Акадэмік ГАЎСМАН Фёдар Аскаравіч] {{ref-ru}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/72448/gausman-fedor-oskarovich/ Фёдар Аскаравіч Гаўсман] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаўсман Фёдар Аскаравіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты Беларусі]] [[Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ]] 1mjwun1f01ig3w0z3u0jxn6jg1y1djm Фіджыйцы 0 207148 5171807 4831305 2026-07-27T14:57:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171807 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Фіджыйцы<br /> (''iTaukei'') | image = [[Выява:Music show in Fiji.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 437400 (2022 г.) | popplace = [[Фіджы]] | langs = [[фіджыйская мова]] | rels = [[татэмізм]], [[культ продкаў]], [[хрысціянства]] | related = [[канакі Новай Каледоніі]], [[Ратума (народ)|ратума]] }} '''Фіджы́йцы''' (саманазва '' iTaukei'') — [[меланезійцы|меланезійскі]] народ, карэннае насельніцтва [[Фіджы]]. У выніку эміграцыі сталыя абшчыны фіджыйцаў таксама ўзніклі ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[ЗША]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Саламонавы Астравы|Саламонавых Астравах]] і г. д. Агульная колькасць (2022 г.) — 437 400 чал.<ref>[http://joshuaproject.net/people_groups/11200 Fijian]</ref> == Паходжанне == У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. еўрапейскія місіянеры стварылі [[міф]] аб [[афрыка]]нскай прарадзіме фіджыйцаў<ref>[https://www.ultimatefijivacations.com/fiji-facts/fiji-history/ FIJI HISTORY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220214234715/https://www.ultimatefijivacations.com/fiji-facts/fiji-history/ |date=14 лютага 2022 }}</ref>. Ён шырока прадстаўлены ў нашы дні, нават выкладаецца ў фіджыйскіх падручніках па [[гісторыя|гісторыі]], аднак не адпавядае [[навука|навуковым]] звесткам. Найбольш старажытнае сведчанне прысутнасці чалавека на Фіджы было выяўлена ў [[2007]] г., калі на ўзбярэжжы [[Віці-Леву|вострава Віці-Леву]] [[археалогія|археолагі]] знайшлі паселішча [[1100 да н.э.|1100]] г. да н. э. — [[550 да н.э.|550]] г. да н. э., заснаванае носьбітамі [[археалагічная культура|культуры]] [[Лапіта]]. Мяркуецца, што першапасяленцы прыбылі з [[Архіпелаг Бісмарка|архіпелага Бісмарка]]. За перыяд існавання іх паселішча адбылося 2 хвалі міграцыі<ref>[http://www.world-archaeology.com/more/migration-period-lapita-settlement-found-in-fiji.htm Migration period Lapita settlement found in Fiji]</ref>. Раней, да [[2000]] гг. археолагі выявілі 14 дагістарычных паселішчаў, самыя старажытныя з якіх таксама былі заснаваны ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э.<ref>[http://books.google.by/books?id=KmjvFXKtADUC&source=gbs_navlinks_s Geoffrey Richard Clark, Atholl Anderson, Site chronology and a review of radiocarbon dates from Fiji. // The Early Prehistory of Fiji. — ANU E Press, 2009.] P. 153—182</ref> Лічыцца, што прадстаўнікі культуры Лапіта дамінавалі на астравах Фіджы да канца 1 тысячагоддзя да н. э. Дакладна не вядома, ці было знікненне культуры выклікана міграцыяй [[меланезійцы|меланезійцаў]], прамых продкаў сучасных фіджыйцаў. Меланезійцы маглі перасяліцца на астравы яшчэ ў перыяд росквіту Лапіта і паступова [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляваць]] старажытнае насельніцтва. Дакладна невядома, адкуль ішло перасяленне меланезійцаў. Згодна паданням саміх фіджыйцаў, іх продкі прыбылі з захаду на адзіным [[каноэ]] «''Каўнітоні''» і спярша спыніліся на Віці-Леву<ref>[http://crosbiew.blogspot.com/2011/01/kaunitoni-migration.html The Kaunitoni Migration]</ref>. У перыяд [[сярэднявечча]] на Фіджы склалася стракатае грамадства, якое падзялялася на мноства плямён, мела свае [[культура|культурныя]] асаблівасці і размаўляла на розных [[мова]]х. Яны актыўна кантактавалі з [[палінезійцы|палінезійцамі]]. Да сярэдзіны [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Фіджы з’яўляліся адным з цэнтраў экспансіі [[танганцы|танганцаў]]. Узаемадзеянне з палінезійцамі аказала значны ўплыў. Даследаванні сведчаць, што фіджыйцы маюць прыкладна роўную прапорцыю [[ген]]аў меланезійцаў і палінезійцаў<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/213398949.pdf Diana A. Taylor, Mitochondrial DNA variation in the Fijian Archipelago] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220523224041/https://core.ac.uk/download/pdf/213398949.pdf |date=23 мая 2022 }}</ref>. Прычым, палінезійская генетычная спадчына часам пераважае, асабліва сярод жыхароў [[Астравы Лау|астравоў Лау]], якія бліжэй да танганцаў, чым да астатніх фіджыйцаў. == Гісторыя == [[File:People gathering at the wharf of Suva, Fiji, c. 1900.jpg|thumb|Сува, каля 1900 г.]] [[Еўропа|Еўрапейскім]] першаадкрывальнікам астравоў [[Фіджы]] лічыцца [[Абел Янсзан Тасман]], які ў [[1643]] г. выявіў месцазнаходжанне некалькіх [[востраў|астравоў]]. Еўрапейскія даследаванні працягваліся да пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] ст.<ref>[http://www.cerberus-protection.com/1greatresort/history_of_fiji.htm History of Fiji] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310101748/http://www.cerberus-protection.com/1greatresort/history_of_fiji.htm |date=10 сакавіка 2016 }}</ref> і часцяком сканчаліся ўзаемнымі ваеннымі сутычкамі. Насельнікі Фіджы ўспрымаліся еўрапейскімі мараплаўцамі як ваяўнічыя дзікуны і [[канібалізм|людаеды]]. Палітычная раз’яднанасць вяла да сталых войн і ўмяшанню з боку [[Тонга]], якая кантралявала частку ўсходніх астравоў. Сітуацыя змянілася ў першай палове XIX ст. У [[1801]] г. на Фіджы еўрапейскімі даследчыкамі былі адкрыты [[сандал]]авыя [[лес|лясы]]. Сандалавая драўніна дорага каштавала ў краінах [[Азія|Азіі]], і гэта прыцягнула еўрапейскіх [[гандаль|гандляроў]]. Пасля хуткага знішчэння сандалавых лясоў гандляры пераарыентаваліся на вываз [[жэмчуг]]у, [[кітовы вус|кітовага вусу]], [[копра|копры]] і г. д. Некаторыя еўрапейцы сяліліся на астравах, заключалі пагадненні з мясцовымі правадырамі, аказвалі дапамогу ў канфліктах, пастаўлялі [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]]. Галоўным ганлёвым цэнтрам стаў [[востраў Авалау]]. З [[1830]] г. на Фіджы працавалі [[пратэстантызм|пратэстанцкія]] місіянеры. Аднымі з найбольш паспяховых у заваяванні іншых тэрыторый сталі правадыры невялікага [[востраў Мбау|вострава Мбау]], якія дзякуючы [[Вялікабрытанія|брытанскаму]] авантурысту [[шведы|шведскага]] паходжання Чарльзу Сэвіджу атрымалі зброю для вайны супраць суседзяў. Вярхоўны правадыр Мбау, [[Сэру Эпеніса Такамбау]] ([[1815]]—[[1883]] гг.), быў вымушаны прытрымлівацца саюзу з [[танганцы|танганцамі]] і еўрапейцамі для заваявання заходняй часткі астравоў. У [[1857]] г. у выніку ваенных паражэнняў і ціску з боку ўжо хрысціянізаваных танганцаў ён прыняў пратэстантызм і адмовіўся ад канібалізму. У [[1865]] г. па ініцыятыве брытанцаў была створана ''Тавата'', канфедэрацыя правадыроў Фіджы на чале Такамбау<ref>[http://www.hubert-herald.nl/Fiji.htm FIJI]</ref>. У [[1867]] г. у процівагу ''Тавата'' пад эгідай танганцаў была створана канфедэрацыя правадыроў поўначы і ўсходу Фіджы. У [[1871]] г. Такамбау быў афіцыйна абвешчаны каралём Фіджы<ref>[http://www.justpacific.com/fiji/fijiphotos/books/cannibalIsles/index.html Photographs from «King of the Cannibal Isles» by A.B.Brewster]</ref>. Парадкаванне ўлады дазволіла еўрапейцам пачаць стварэнне плантацый [[бавоўна|бавоўніку]] і [[цукровы трыснёг|цукровага трыснягу]], а таксама ўвоз іншаземнай рабочай сілы. Цікавасць еўрапейцаў да астравоў таксама ўзмацнілася ў сувязі з адкрыццём радовішчаў [[золата]]. У [[1874]] г. Такамбау падпісаў акт аб перадачы сваіх валоданняў Вялікабрытаніі<ref>[http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/13334612 CESSION OF FIJI TO GREAT BRITAIN]</ref>. Былы кароль наведаў разам з прадстаўнікамі сваёй сям’і [[Аўстралія|Аўстралію]], дзе ў той перыяд знаходзілася брытанская адміністрацыя. Падчас візіту некалькі яго сыноў заразіліся [[:be-x-old:Адзёр|адзёрным]] [[Вірусы|вірусам]]. [[Эпідэмія]] распаўсюдзілася на Фіджы і прывяла да паўстанняў правадыроў супраць улад. У выніку, захворванне і ваенныя сутычкі прывялі да смерці каля 50 тысяч чалавек, трэці ўсіх насельнікаў краіны<ref>{{Cite web |url=http://nihrecord.nih.gov/newsletters/11_16_99/story01.htm |title=Carla Garnett, NLM History Lecture Examines 'Death in the Cannibal Islands' |access-date=20 верасня 2014 |archive-date=10 мая 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510065637/http://nihrecord.nih.gov/newsletters/11_16_99/story01.htm |url-status=dead }}</ref>. Брытанская [[калонія|каланіяльная]] адміністрацыя была вымушана правесці рэформы, якія стваралі абшчынныя землеўладанні і абмежавалі продаж зямлі некарэнным жыхарам. Пры адміністрацыі быў сфарміраваны дарадчы орган, што складаўся з правадыроў. Гэта ў значнай ступені кансервавала фіджыйскае грамадства. На Фіджы ствараліся буйныя плантацыі цукровага трыснягу<ref>[http://gohawaii.about.com/cs/fiji/a/fiji_islands_2.htm John Fischer, Fiji Islands. A look at the history and culture of the Fiji Islands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140710105318/http://gohawaii.about.com/cs/fiji/a/fiji_islands_2.htm |date=10 ліпеня 2014 }}</ref>. Недахоп таннай працоўнай сілы прывёў да ўвозу закантрактаваных рабочых з [[Індыя|Індыі]]. У [[1879]]—[[1916]] гг. на Фіджы прыбыло каля 60 тысяч індыйцаў. Акрамя таго, існавала міграцыя з іншых краін Азіі<ref>[http://press.anu.edu.au/ssgm/global_gov/mobile_devices/ch06s06.html The changing nature of labour migration in Fiji]</ref>. На працягу [[20 стагоддзе|XX]] ст. індыйская абшчына хутка расла і пашырала свой [[эканоміка|эканамічны]] ўплыў<ref>[http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Fiji-Indians~-Trapped-in-the-Gulag-of-the-Pacific-1.aspx Rakesh Krishnan Simha, Fiji Indians — Trapped In The Gulag Of The Pacific]</ref>. Да [[1996]] г. колькасць індыйцаў дасягнула 338 818 чал., калі колькасць карэнных фіджыйцаў і [[Ратума (народ)|ратума]] склала 393 575 чал. Прычым, у [[горад|гарадах]] індыйцаў было больш, чым фіджыйцаў<ref>{{Cite web |url=http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/2007-census-of-population |title=statsfiji.gov.fj |access-date=20 верасня 2014 |archive-date=5 лютага 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205023138/https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/2007-census-of-population |url-status=dead }}</ref>. У [[1989]] г. сітуацыя была яшчэ больш складанай. Згодна заявам тагачаснага ўрада, індыйскае насельніцтва нават перавышала індыйскае. У эпоху каланіялізму фіджыйская і індыйская абшчыны існавалі ў розных умовах, не былі пазбаўлены кантактаў, аднак каланіяльная адміністрацыя выступала ў якасці распарадчыка ўзаемных адносін. У 1960-ых гг., калі ўзнік рух за незалежнасць Фіджы, ён з самога пачатку не меў адзінства, бо розныя па паходжанню лідары арыентаваліся на розныя этнічныя групы<ref>[http://www.observatori.org/paises/pais_52/documentos/SK-Ramesh-2010-thesis.pdf SANJAY RAMESH, History of Inter-Group Conflict and Violence in Modern Fiji]</ref>. [[10 кастрычніка]] [[1970]] г. Фіджы набылі незалежнасць. Хаця [[палітыка|палітычныя]] лідары дзвюх абшчын намагаліся знайсці згоду, міжэтнічны канфлікт прывёў да [[Канстытуцыя|канстытуцыйнага]] крызіса [[1977]] г. і ваенных пераваротаў [[1987]] г. У [[1987]]—[[1989]] гг. каля 12 тысяч чалавек, пераважна індыйцаў, былі вымушаны пакінуць Фіджы. Складаныя міжэтнічныя стасункі аказвалі непасрэдны ўплыў на палітычныя крызісы [[2000]] г. і [[2006]] г.<ref>[http://www.theguardian.com/world/2006/dec/05/fiji.travel1 Fiji’s history of coups]</ref> == Культура == === Гаспадарка === [[File:FijiCanoe2.jpg|thumb|Фіджыйскі катамаран]] Адным з галоўных традыцыйных заняткаў фіджыйцаў з’яўляецца [[земляробства]]. У мінулым практыкавалася апрацоўка надзелаў, якія вызвалялі ад [[лес]]у шляхам рубкі або выпальвання. Іх выкарыстоўвалі некалькі гадоў, а потым пакідалі. У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. брытанская адміністрацыя прыняла акт аб так званых нацыянальных землях. Імі могуць карыстацца толькі карэнныя жыхары [[Фіджы]]. Да нашых дзён каля 82 % тэрыторыі краіны ўваходзяць у склад нацыянальных<ref>[http://www.everyculture.com/Cr-Ga/Fiji.html everyculture.com]</ref>. Далёка не ўсе яны прыдатны для культывацыі, аднак гарантуюць адсутнасць недахопу сельскагаспадарчых надзелаў. Больш за тое, фідждыйцы маюць магчымасць здаваць значную частку сваіх валоданняў у арэнду мясцовым [[індыйцы|індыйцам]]. Здаўна падрыхтоўка надзела і апрацоўка [[глеба|глебы]] лічылася мужчынскім заняткам. Зямлю апрацоўвалі завостранымі каламі, вырошчвалі [[клубень|клубневыя]] культуры, [[бананы]], [[какосавая пальма|какосы]], [[хлебнае дрэва|хлебныя дрэвы]]. У другой палове XIX ст. з’явіліся таварныя плантацыі [[бавоўна|бавоўны]], [[цукровы трыснёг|цукровага трыснягу]], [[кафейнае дрэва|кавы]], [[тытунь|тытуню]]. Фіджыйцы звычайна не працавалі на плантацыях, аднак таксама былі вымушаны саджаць гэтыя расліны ў камерцыйных мэтах. У наші дні папулярнымі культурамі сталі [[рыс]], [[проса]], [[кукуруза]]. На многіх [[востраў|астравах]] працягваюць вырошчваць какосавую пальму для атрымання [[копра|копры]]. Нават на буйных астравах большасць фіджыйцаў аддаюць перавагу жыццю каля [[мора]]. З аднаго боку, гэта садзейнічае захаванню [[гара|горных]] лясоў і традыцыйнага [[паляванне|палявання]]. З другога, робіць важным здабычу марской [[рыбы]] і [[малюскі|малюскаў]]. У адрозненні ад большасці [[меланезійцы|меланезійцаў]], фіджыйцы ў мінулым былі выдатнымі караблебудаўнікамі. [[Еўропа|Еўрапейскія]] мараплаўцы са здзіўленнем пісалі, што фіджыйскія судны дасягалі 33 метраў у даўжыню і змяшчалі некалькі дзесяткаў чалавек. Для далёкіх вандровак і ваеннай справы будавалі [[катамаран]]ы. Яны складаліся з дзвюх лодак, адна з якіх была меншай па даўжыні, паміж лодкамі перакідвалі дашчаны масток, у якасці [[ветразь|ветразяў]] выкарыстоўвалі плеценыя [[салома|саламяныя]] цыноўкі<ref>[http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-BesCano-t1-body-d6-d3-d2.html CANOES OF FIJI]</ref>. Фіджыйскія караблебудаўнікі складалі асобы пласт насельніцтва са сваімі правадырамі. Іх паслугамі ахвотна карысталіся [[танганцы]]. Распаўсюджанымі рамёствамі былі таксама апрацоўка [[драўніна|драўніны]], пляценне цыновак і кошыкаў, выраб [[кераміка|керамікі]] і [[Тапа (тканіна)|тапы]]. Калі разьбярства па дрэве лічылася мужчынскай справай, то астатнія — чыста жаночымі. Асаблівага майстэрства дасягнула вытворчасць драўляных [[булава|булаў]]. Вылучаліся выцягнутыя цяжкія булавы ''баваі'' і ''вака'', якімі ламалі косткі праціўнікаў, малыя кідальныя булавы ''і ўла'' і булавы ''талі'' з завостранымі навершамі. Усе яны багата ўпрыгожваліся арнаментам<ref>{{Cite web |url=http://www.polynesia.com/polynesian_culture/fiji/village-life.html#.VCCqvpSnySo |title=Fiji: Village Life |access-date=22 верасня 2014 |archive-date=30 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730071345/http://www.polynesia.com/polynesian_culture/fiji/village-life.html#.VCCqvpSnySo |url-status=dead }}</ref>. Ганчарства развівалася толькі ў асобных раёнах, дзе меліся радовішчы [[гліна|гліны]]. Жанчыны-ганчары здабывалі гліну, змешвалі яе з [[пясок|пяском]], апрацоўвалі без ганчарнага кола на шырокіх камянях з дапамогай драўлянага мяла і какосавых валокнаў<ref>{{Cite web |url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_49_1940/Volume_49%2C_No._194/The_native_pottery_of_the_Fiji_islands%2C_by_R._R._C._Maclachlan%2C_p_243-271/p1 |title=R. R. C. MACLACHLAN, THE NATIVE POTTERY OF THE FIJI ISLANDS |access-date=22 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180212100853/http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_49_1940/Volume_49%2C_No._194/The_native_pottery_of_the_Fiji_islands%2C_by_R._R._C._Maclachlan%2C_p_243-271/p1 |archivedate=12 лютага 2018 |url-status=dead }}</ref>. === Жытло === [[File:BureNavala2.jpg|thumb|Фіджыйская вёска]] Традыцыйны тып паселішча — вялікая [[вёска]], якая складалася з хацін ''вале'' і ''бурэ''<ref>[http://www.goeringo.com/2011/01/19/fijian-bure-a-modern-interpretation-2/ Fijian Bure: A Modern Interpretation — LivingMini] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141028100009/http://www.goeringo.com/2011/01/19/fijian-bure-a-modern-interpretation-2/ |date=28 кастрычніка 2014 }}</ref><ref>[http://babasiga.blogspot.com/2006/07/status-and-fijian-houses.html Status and Fijian houses]</ref>. ''Бурэ'' звычайна называлі сямейныя хаціны, ля якіх выкопвалі яму для прыгатавання ежы, а ''вале'' — грамадскія пабудовы для сустрэч дарослых мужчын і прэстыжныя хаты. Асновай пабудовы з’яўляўся [[драўніна|драўляны]] [[каркас]]. Яго абвязвалі пукамі [[салома|саломы]], галля або [[трыснёг|трыснягу]]. У нашы дні можна бачыць традыцыйныя хаціны, абмазаныя сумессю [[гліна|гліны]] і [[вапна|вапны]]. Знутры хацін на [[падлога|падлогу]] клалі цыноўкі. Спалі на [[бамбук]]авых [[ложак|ложках]], прычым гаспадар размяшчаўся на самім высокім ложку асобна ад жонак і дзяцей, якія спалі на нізкіх ложках або нават цыноўках. Фіджыйскія вёскі будаваліся ў адпаведнасці з пэўнымі правіламі<ref>{{Cite web |url=http://www.polynesia.com/polynesian_culture/fiji/fijian-houses.html |title=Fiji: Fijian Houses |access-date=23 верасня 2014 |archive-date=19 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141119043642/http://www.polynesia.com/polynesian_culture/fiji/fijian-houses.html |url-status=dead }}</ref>. Афіцыйным уваходам лічыўся навес ''лалі'', пад якім знаходзіўся сродак для абвестак вясковай абшчыны — [[гонг]], [[барабан]] або звычайная [[Ракавіна малюскаў|ракавіна]]. На бачных месцах знаходзіліся хаціны ''бурэ калоў'', ''вале леву'', ''валі ні босэ'' і ''вале ні касе''. ''Бурэ калоў'' (літаральна "хаціна духаў) з’яўлялася вясковым [[храм]]ам, заўсёды мела самы высокі [[дах]], уваход простым абшчыннікам сюды забараняўся. У ''вале леву'' жыў правадыр з [[сям'я|сям’ёй]], але яна таксама магла служыць для ваенных збораў. Вялікая хаціна ''валі ні босэ'' выкарыстоўвалася для супольных [[рэлігія|рэлігійных]] абрадаў. У ''вале ні касе'' бавілі сумесны час дарослыя мужчыны. === Кухня === Традыцыйная [[кулінарыя|кухня]] фіджыйцаў характарызуецца ўжываннем пераважна свежых [[садавіна|садавіны]] і [[гародніна|гародніны]], а таксама [[мяса]] і [[рыбы]]<ref>{{Cite web |title=FIJI FOOD: DELICIOUS AND NATURAL TRADITIONAL ISLAND CUISINE |url=http://www.worldette.com/ignite-your-travel-life/travel/2012/fiji-food-delicious-natural-traditional/ |accessdate=22 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141122043836/http://www.worldette.com/ignite-your-travel-life/travel/2012/fiji-food-delicious-natural-traditional/ |archivedate=22 лістапада 2014 |url-status=dead }}</ref>. Пад уплывам [[індыйцы|індыйцаў]] на Фіджы шырока распаўсюдзіліся [[спецыі]] і [[рыс]]<ref>{{Cite web |url=http://ifood.tv/oceanian/fijian/about |title=ifood.tv |access-date=22 верасня 2014 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305132417/http://ifood.tv/oceanian/fijian/about |url-status=dead }}</ref>. Папулярныя фіджыйскія стравы — ''какода'' (сырая рыба з [[какосавая пальма|какосавай]] падлівай), ''лова'' (гародніна, запечаная з мясам і рыбай у земляной [[печ|пячы]]) і ''палусамі'' (гародніна, запечаная з мясам і рыбай у лісці [[Colocasia esculenta|тара]]). Да прыняцця [[хрысціянства]] фіджыйцы практыкавалі [[рытуал]]ьны [[канібалізм]]. === Вопратка і ўпрыгожванні цела === [[File:Fijian policemen, Suva July 67.jpg|thumb|Фіджыйская паліцыя ў ''сулу'']] Фіджыйская традыцыйная [[вопратка]] рабілася з [[Тапа (тканіна)|тапы]], пукоў сухой [[трава|травы]] або [[Валасы|валасяных]] плеценых цыновак ''кута''<ref>[http://www.fiji.resortspacific.com/tourism/culture.cfm People & Culture of Fiji Islands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103050530/http://www.fiji.resortspacific.com/tourism/culture.cfm |date=3 лістапада 2013 }}</ref>. Мужчыны і жанчыны апраналі [[Саронг (вопратка)|саронг]] ''сулу''<ref>{{Cite web |url=http://www.go-fiji.com/clothing.html |title=Clothing and dress in Fiji |access-date=23 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903150118/http://www.go-fiji.com/clothing.html |archivedate=3 верасня 2011 |url-status=dead }}</ref>. У мужчын і дарослых жанчын без [[сям'я|сям’і]] ён быў кароткі, а ў замужніх жанчын — доўгі. Маладыя дзяўчыны затулялі толькі лабок, вакол якога наносілі [[татуіроўка|татуіроўку]]. Татуіроўка з’яўлялася ўпрыгожваннем выключна жанчын, рабілася таксама жанчынамі. Працэс нанясення татуіроўкі быў дастаткова доўгім і суправаджаўся рознымі рытуаламі<ref>[http://larskrutak.com/the-art-of-nature-tattoo-history-of-western-oceania/ The Art of Nature: Tattoo History of Western Oceania]</ref>. Вопратка правадыра магла ўключаць травяныя повязі на руках і іншых частках цела. Ён упрыгожваўся складанай высокай прычоскай, абсыпаў валасы духмяным сандалавым пылам. У нашы дні пераважае еўрапейскі тып адзення, хаця пасля падзей [[1987]] г. ''сулу'' зноў набыў папулярнасць. Старыя жанчыны імкнуцца апранаць доўгія [[спадніца|спадніцы]]. Фіджыйцы-мужчыны не носяць шорты. === Грамадства === Традыцыйнае фіджыйскае грамадства не ведала роўнасці і было заснавана на жорсткай [[Іерархія|іерархічнай]] сістэме, калі правы кожнага чальца вызначаліся яго рангам. Асновай гэтага грамадства была пашыраная [[сям’я]]. Пасля жаніцьбы маладыя фіджыйцы прыводзілі жонку ў дом свайго бацькі. Да прыняцця [[хрысціянства]] шырока практыкавалася [[палігінія]], прычым мець некалькі жонак дазвалялася ў першую чаргу людзям з высокім рангам. Главой сям’і заўсёды з’яўляўся старэйшы мужчына, але ў пэўных выпадках яго аўтарытэт мог аспрэчваецца больш спрытным маладым сваяком. Пашыраная сям’я мела ўнутраную іерархію, што добра бачна на прыкладзе ўжывання ежы. Першымі сняданак пачыналі старэйшыя, ніхто не маў права есці страву, якую пакуль не паспрабаваў вышэйшы па рангу. Жонка лічылася залежнай ад мужа, аднак на [[Фіджы]] адносна лёгка арганізоўваліся разводы. Калі жонка паходзіла з сям’і вышэйшага рангу, то магла абараніць свае правы праз сваякоў, асабліва родных братоў, і нават браць на сябе рэчаіснае кіраўніцтва сямейнымі справамі. Бацькі амаль не займаліся выхаваннем дзяцей, бо працавалі ў полі. Гэты клопат пераносіўся на дзядуль і бабуль<ref>[http://www.fijibure.com/tradition.htm The traditional Fijian] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181008073317/http://www.fijibure.com/tradition.htm |date=8 кастрычніка 2018 }}</ref>. Сем’і ўваходзілі ў склад [[вёска|вясковай]] абшчыны. Абшчыны існуюць да нашых дзён і адыгрываюць вельмі вялікую ролю ў жыцці фіджыйцаў, паколькі з’яўляюцца карыстальнікамі і размеркавальнікамі нацыянальнага зямельнага фонду (каля 82 % усіх тэрыторый Фіджы). Сем’і знутры абшчыны таксама не маюць роўнасці, кожнай належыць пэўны статус. Адметнымі асобамі ў абшчыне здаўна былі правадыры і святары. Іх грамадскае становішча ахоўваецца верай ў [[мана|ману]], якая перадаецца па спадчыне, таму і статус лідара звычайна вызначаецца яго паходжаннем. Правадыры мелі права накладваць [[табу]], [[суд]]зіць і караць іншых. Падвышэнне маны пэўнай асобы і ўсёй сям’і было магчыма праз спаборніцтва з прадстаўнікамі іншых родаў, галоўным чынам на [[вайна|вайне]]. На ўсходзе Фіджы многія правадыры паходзілі з [[Тонга]]. На ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы стаялі [[рабства|рабы]]. У [[18 стагоддзе|XVIII]] — [[19 стагоддзе|XIX]] стст. ствараліся сваяцкія саюзы ''матаніту''<ref>[http://archives.pireport.org/archive/2003/may/05-13-chiefs.htm Sanjay Ramesh, TRADITIONAL CHIEFS REMAIN CORNERSTONE IN CHANGING FIJI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160507225001/http://archives.pireport.org/archive/2003/may/05-13-chiefs.htm |date=7 мая 2016 }}</ref>. Яны высоўвалі сваіх правадыроў і захоплівалі тэрыторыі, што ў выніку прывяло да з’яўлення першых [[дзяржава|дзяржаўных]] супольнасцяў. Паміж правадырамі ''матаніту'' таксама ішла жорсткая барацьба, ўзаемныя дынастычныя [[шлюб]]ы і забойствы. Пераход Фіджы пад кантроль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. спыніў ваенную актыўнасць правадыроў. Спробы выступаць супраць каланіяльнай адміністрацыі прыводзілі да рэпрэсій у адказ. Але брытанскія ўлады захавалі інстытут правадыроў, а стварэнне нацыянальнага зямельнага фонда, якім распараджаліся абшчыны, нават садзейнічала іх [[эканоміка|эканамічнаму]] ўплыву, бо менавіта правадыры канчаткова вырашалі як размяркоўваць зямлю паміж сем’ямі, здачу зямлі ў арэнду і выдаткоўванне абшчынных фінансаў. Пасля набыцця незалежнасці Фіджы правадыры таксама атрымалі адмысловыя [[палітыка|палітычныя]] правы. У наш час сярод фіджыйцаў, нават тых, хто жыве за межамі Фіджы, акрамя традыцыйнага падзелу на рангі, існуе падзел на карэнных жыхароў ''таўкеі'' і нашчадкаў імігрантаў ''вулагі''<ref>[http://www.fijibure.com/history2.htm The history of Fiji — to date] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060905102940/http://fijibure.com/history2.htm |date=5 верасня 2006 }}</ref>. Статус ''таўкеі'' ў грамадскай адзнацы заўсёды перавышае статус ''вулагі''. === Фальклор === Фіджыйскі [[фальклор]] надзвычай багаты [[міф]]амі, [[легенда]]мі, [[казка]]мі і [[гісторыя|гістарычнымі]] паданнямі, прысвечанымі розным бакам жыцця. Адметным з’яўляецца [[танец]] ''меке'', які суправаджаецца легендарнымі апавяданнямі і [[музыка]]й<ref>{{Cite web |url=http://www.go-fiji.com/dances.html |title=Fiji Dances |access-date=25 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140829150507/http://www.go-fiji.com/dances.html |archivedate=29 жніўня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Распаўсюджаныя традыцыйныя [[Музычны інструмент|музычныя інструменты]] — насавыя [[флейта|флейты]] і [[барабан]]ы. Жыхары [[востраў Мбенга|вострава Мбенга]] вядомы хаджэннем басанож па распаленым камяням. У мінулым гэта быў [[рэлігія|рэлігійны]] абрад, але ў нашы дні ён арганізуецца разам з танцамі для забаў [[турызм|турыстаў]]. == Мова == Здаўна на [[Фіджы]] былі пашыраны 2 групы меланезійскіх моў [[аўстранезійскія мовы|аўстранезійскай]] сям’і — усходнія фіджыйскія мовы і заходнія фіджыйскія мовы, якія ў сваю чаргу падзяляліся на шматлікія [[дыялект]]ы. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. [[Вялікабрытанія|брытанскі]] місіянер Дэвід Каргіл распрацаваў [[граматыка|граматыку]] на аснове ўсходнефіджыйскага дыялекта [[востраў Мбау|вострава Мбау]]. Яна легла ў аснову сучаснай [[фіджыйская мова|фіджыйскай мовы]], што мае афіцыйны статус на Фіджы. Некалькі тысяч чалавек працягваюць размаўляць на розных дыялектах заходнефіджыйскай мовы. == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == * [http://www.island-spirit.org/fijian-culture/ Fijian Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141022220213/http://www.island-spirit.org/fijian-culture/ |date=22 кастрычніка 2014 }} * [http://www.travelonline.com/fiji/culture-and-religion.html Fiji Culture & Religion] * [http://www.everyculture.com/wc/Costa-Rica-to-Georgia/Fijians.html Countries and Their Cultures: Fijians] * [http://bestfijiguide.com/brief-fiji-history-timeline/ Brief Fiji History Timeline] * [http://bonesdontlie.wordpress.com/2012/10/04/the-feast-of-men-cannibalism-in-fiji/ THE FEAST OF MEN: CANNIBALISM IN FIJI] * [http://www.go-fiji.com Go Fiji] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Меланезійскія народы]] [[Катэгорыя:Фіджы]] 1srnxbxro4q0ef3hs0naxbr47cjy72j Харан 0 207195 5171873 4646502 2026-07-27T22:31:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171873 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Кары}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Харан |арыгінальная назва = {{lang-tr|Harran}} |падпарадкаванне = раённы цэнтр |краіна = Турцыя |герб = |lat_deg= 36|lat_min= 51|lat_sec= 52 |lon_deg= 39|lon_min= 1|lon_sec= 58 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |памер карты краіны = 300 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Турцыі{{!}}Правінцыя |рэгіён = Шанлыўрфа |рэгіён у табліцы = Шанлыўрфа (правінцыя){{!}}Шанлыўрфа |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = |від главы = каймакам |глава = Серкан Кечэлі |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 1.054 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = турэцкая |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7370 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = |агламерацыя = 61520 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = 414 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 63 XXX |аўтамабільны код = 63 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Harran, Şanlıurfa |сайт = http://www.harran.gov.tr/ |мова сайта = tr |мова сайта 2 = |add1n = |add1 = }} '''Харан''', або '''Ка́ры''' ({{lang-akk|Harrânu}} — «скрыжаванне»; {{lang-la|Carrhae}}) — старажытны [[горад]] у паўночнай [[Месапатамія|Месапатаміі]], упершыню згаданы ў [[хеты|хецкіх]] дакументах з [[Багазкёй|Багазкёя]], а затым у [[Стары Запавет|Старым Запавеце]] і [[Асірыя|асірыйскіх]] царскіх надпісах. У наш час — адміністрацыйны цэнтр аднайменнага [[Раёны Турцыі|раёна]] ў турэцкай [[Шанлыўрфа (правінцыя)|правінцыі Шанлыўрфа]]. == Гісторыя == Харан — адзін з найстаражытных гарадоў свету. Не раз згадваецца ў біблейскай [[кніга Быццё|кнізе Быццё]]. Там памёр і быў пахаваны бацька [[Аўраам]]а [[Фара]] ({{Біблія|Быццё|11:32}}). У гэтай зямлі таксама жыў [[Лаван (Біблія)|Лаван]], брат [[Рэвека|Рэвекі]] ({{Біблія|Быццё|27:43}}). Зямля Харан мела гандлёвыя зносіны з [[Тыр]]ам ({{Біблія|Ез|27:3}}) і была заваявана [[Асірыя|асірыйцамі]] ({{Біблія|4Цар|19:12}}). У апошняй траціне II тысячагоддзя да н.э. Харан быў заваяваны асірыйцамі, якія прасоўваліся на захад, і, стаўшы пры [[Сарган II|Саргане II]] неад’емнай часткай [[Асірыя|Асірыі]], не саступаў па значэнні старажытным асірыйскім гарадам у цэнтральных абласцях краіны. Горад быў вядомы храмам бога Месяца [[Сін, міфалогія|Сіна]], храм якому быў выбудаваны пры вавілонскім цары [[Набанід]]зе. З 3-га тысячагоддзя да н.э. і аж да [[Сярэднявечча]] Харан быў важным гандлёвым пунктам, да канца [[VII стагоддзе да н.э.|VII стагоддзя да н.э.]] — правінцыйнай сталіцай у [[Асірыя|Асірыі]]. Пад Харанам [[вавілон]]скі цар [[Набапаласар]] [[25 ліпеня]] [[616 да н.э.]] перамог асірыйскую армію на беразе [[Еўфрат]]а. У чэрвені [[609 да н.э.]] новы асірыйскі цар [[Ашур-убаліт II|Ашур-убаліт]] разам з [[фараон]]ам [[Нехо]] беспаспяхова паспрабавалі адбіць Харан. З кастрычніка [[539 да н.э.]] Харан увайшоў у склад [[Ахеменідская імперыя|Ахеменідскай імперыі]], а з [[323 да н.э.]] — [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]]. Пасля гэтага ў Карах былі паселены ветэраны арміі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]], пазней горад патрапіў пад уладу [[Парфія|Парфіі]]. У перыяд першага непасрэднага кантакту з [[Старажытны Рым|рымлянамі]] падчас парфянскай кампаніі [[Марк Ліцыній Крас|Краса]] ў [[53 да н.э.]] Кары ўваходзілі ў кліенцкае царства Парфіі [[Асраена|Асраену]], менавіта пры Карах Рым пацярпеў [[Бітва пры Карах|адно з найвялікшых паражэнняў у сваёй гісторыі]]. У [[214]] г. [[Каракала]] прысвоіў Карам статус калоніі і наведаў іх у красавіку 217 г., аднак быў там забіты [[прэфект прэторыя|прэфектам прэторыя]] [[Макрын]]ам. Кары акружалі старажытныя гарадскія сцены 4 км даўжынёй. У позняй антычнасці і ў часы [[Багдадскі халіфат|Багдадскага халіфата]] Харан быў цэнтрам [[сабеізм]]у — рэлігіі, заснаванай на пакланенні зоркам. У XIII ст. арабскі гісторык Абуэль-Фіда апісвае горад у руінах. З Султантэпэ, вялікага ўзгорка на раўніне Харана, выняты значны збор літаратурных тэкстаў. == Гл. таксама == * [[Бітва пры Харане]] == Спасылкі == * [http://www.harran.gov.tr/ Афіцыйны сайт раёна] * [http://www.harran.bel.tr/ Афіцыйны сайт горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110906034844/http://www.harran.bel.tr/ |date=6 верасня 2011 }} [[Катэгорыя:Гарады Месапатаміі]] [[Катэгорыя:Біблейскія месцы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Гарады Турцыі]] nxprwb0kdo74va1mxpjxjtusi3ckllk Хвоя сібірская кедравая 0 207576 5171903 5042206 2026-07-28T02:01:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171903 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Pinus sibirica PAN.JPG | image title = | image descr = Маладыя дрэвы ў {{нп3|Батанічны сад, Варшава|Варшаўскім батанічным садзе|pl|Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie}}, [[Варшава]] | regnum = Расліны | parent = Strobus | ref = | comment = | rang = Від | latin = Pinus sibirica | author = [[Du Tour]], 1803 | syn = * {{bt|Pinus arolla|[[Petrov]]}} * {{bt|Pinus cembra|f=coronans|([[Litv.]]) [[Krylov]]}} * {{bt|Pinus cembra|subsp=sibirica|(Du Tour) [[A.E.Murray]]}} * {{bt|Pinus cembra|var=sibirica|(Du Tour) A.E.Murray}} * {{bt|Pinus cembra|var=sibirica|(Du Tour) [[G.Don]]}} * {{bt|Pinus cembra|subsp=sibirica|(Du Tour) Krylov}} * {{bt|Pinus coronans|[[Litv.]]}} * {{bt|Pinus hingganensis|[[H.J.Zhang]]}} * {{bt|Pinus sibirica|var=hingganensis|(H.J.Zhang) [[Silba]]}} | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = lc | iucn = 42415 | wikispecies = Pinus sibirica | commons = Pinus sibirica | ictv = | grin = 28543 }} '''Хвоя сібірская кедравая'''<ref>Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979. — С. 680.</ref>, '''Хвоя кедравая сібірская'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|98}}</ref> (''Pinus sibirica'') — адзін з [[Біялагічны від|відаў]] [[род]]у [[Хвоя]]; [[вечназялёныя расліны|вечназялёнае]] [[дрэва]], дасягае 35-44 м у вышыню і 2 м у дыяметры ствала<ref name="НИЖ1">{{артыкул|аўтар=Бобров Р.|загаловак=Кедр — дерево хлебное|выданне=Наука и жизнь|тып=часопіс|год=1986|нумар=7|старонкі=33—36}}</ref>. Максімальная працягласць жыцця — 500 (па некаторых дадзеных 800—850) гадоў. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Pinus sibirica Urals1.jpg|right|ш=250|Ігліца і шышкі сібірскай хвоі|color=lightgreen}} Хвоя сібірская кедравая адрозніваецца густой, канічнай, часта шматверхавінавай [[Дрэва|кронай]] з тоўстымі [[Галіна (батаніка)|сукамі]]. === Кара і ствол === [[Кара (біялогія)|Кара]] гладкая, шэрая, тонкая, што робіць дрэва адчувальным да механічных пашкоджанняў (асабліва падчас нарыхтоўкі [[Насенне|насення]]), у старых дрэў кара шэра-бурая, патрэсканая лускаватая. [[Парасткі]] апошняга года карычневыя, пакрытыя густым рудым пухам. Дыяметр [[Ствол дрэва|ствала]] — да 2 метраў. Галінаванне [[мутоўка]]вае. === Корань === [[Корань расліны|Каранёвая сістэма]] магутная, паліморфная, яе будова залежыць ад асаблівасцяў [[глеба|глебы]]. Складаецца з кароткага стрыжневага кораня, ад якога адыходзяць бакавыя. Апошнія сканчаюцца дробнымі каранёвымі валасінкамі, на канцах якіх развіваецца [[мікарыза]]. 30 % усіх каранёў размешчаны на глыбіні 20 см, іншыя сыходзяць на глыбіню 1-1,5 м. На глебах, якія позна растаюць, каранёвая сістэма павярхоўная, але {{нп3|Буралом|ветравальным|ru|Бурелом}} дрэва ад гэтага не становіцца. У такіх умовах карані вельмі доўгія і ствараюць вялікую плошчу супраціву; карані суседніх дрэў зрастаюцца, што значна павышае іх ветраўстойлівасць. У пераўвільготненых глебах, дзе добра развіта [[мох]]авае покрыва, нярэдка ўтвараюцца [[Даданыя органы|Даданыя карані]]. На добра [[дрэнаж]]аваных, асабліва лёгкіх па механічным складзе [[глеба]]х пры кароткім стрыжневым корані (да 40-50 сантыметраў) у дрэва развіваюцца магутныя якарныя карані, якія пранікаюць на глыбіню да 2-3 метраў. Якарныя карані разам з прыкаранёвымі лапамі забяспечваюць устойлівасць ствала і кроны<ref name="ДПЯ">{{кніга |аўтар = Митюков А. Д., Налетько Н. Л., Шамрук С. Г. |частка = Кедр сибирский |загаловак = Дикорастущие плоды, ягоды и их применение |месца = Мн |выдавецтва = Ураджай |год = 1975 |старонкі = 60-61 |старонак = 200 |тыраж = 130 000 }}</ref>. Каранёвая сістэма завяршае фарміраванне да 40 гадоў, затым яна толькі павялічваецца і патаўшчаецца. === Ігліца === [[Ігліца]] шчыльная, 6-13 см у даўжыню, цёмна-зялёная з шызым налётам, шырокая (1-2 мм), даўжынёй 6-14 см, у разрэзе трохграневая, злёгку вышчэрбленая, мяккая, сабраная ў пучкі па 5. Працягласць жыцця ігліцы — 5-11 гадоў. Сібірская хвоя вельмі падобная на {{bt-bellat||Pinus cembra}} і {{bt-bellat|хвоя звычайная|Pinus sylvestris}}. Адрозніць ад апошняй можна з ігліцай — у сібірскай хвоі хваінкі сабраны ў пучкі па 5 штук, у звычайнай хвоі — па 2. === Шышкі === Хвоя сібірская кедравая — [[аднадомныя расліны|аднадомная]], раздзельнаполая расліна, гэта значыць мужчынскія і жаночыя шышкі размяшчаюцца на адным дрэве. Расліна анемафільная: апыленне адбываецца [[Анемахорыя|пры дапамозе ветру]]. Мужчынскія [[шышка|шышкі (мікрастробілы)]] сабраны ля аснавання парасткаў (прыросту бягучага года), жаночыя (мегастробілы) утвараюцца на канцах роставых парасткаў, калі апошнія сканчаюць свой рост, каля верхавіннай [[Пупышка|пупышкі]]. Пупышкі канічныя, паступова звужваюцца, 6-10 мм даўжыні, не смалістыя; пупышкавыя лускі доўга і паступова завостраныя, ланцэтныя. Пылковыя стробілы на сваёй восі нясуць [[Спарафіл|мікраспарафілы]], больш буйныя ля аснавання, чым у вяршыні. На восі жаночых гузоў размешчаны крыючыя лускі. У іх [[пазуха ліста|пазухах]] знаходзяцца насенныя лускі з двума [[семязавязь|семазавязямі]]. Насенныя лускі ля аснавання шышак таксама больш буйныя, чым ля вяршыні. Спелыя [[Шышка|шышкі]] буйныя, выцягнутыя, яйкападобнай формы, спачатку фіялетавыя, а потым карычневыя, 5-8 сантыметраў шырынёй, у даўжыню да 13 сантыметраў; лускі іх шчыльныя, прыціснутыя, на паверхні пакрытыя кароткімі цвёрдымі валасінкамі. Шчыткі патоўшчаныя, шырока ромбападобныя, буйныя, да 2 см шырынёй з невялікім белым пупком. Шышкі выспяваюць на працягу 14-15 месяцаў. === Насенне === Кожная шышка ўтрымлівае ад 30 да 150 [[насенне|сямянак]] — [[Кедравы арэх|кедравых «арэшкаў»]]. Насенне буйное, 10-14 мм даўжыні і 6-10 мм шырыні, косазваротна-яйкападобнае, цёмна-бурае, без крылаў. Маса 1000 семачак — 100—400 грамаў. Спелыя шышкі лёгка лушчацца. З аднаго дрэва можна атрымаць да 12 кілаграмаў «арэхаў» за сезон. Плоданасіць хвоя сібірская кедравая пачынае ў сярэднім праз 60 гадоў, часам і пазней. Шышкі ўтвараюцца толькі ў верхняй частцы [[крона дрэва|кроны]] — вышынёй 1-1,5 м (рэдка — 2 м). Насенне пачынае з’яўляцца на асобных садовых дрэвах у 15-30 гадоў, калі яны маюць належны догляд і падкорм. У густых лясных насаджэннях — у 40-50 гадоў<ref name="ДПЯ"/>. Добрыя ўраджаі бываюць кожныя 4-5 гадоў, выдатныя — кожныя 10-15. Ва ўраджайныя гады на дарослым дрэве бывае да 80-100 шышак, рэдка — 140. Узмоцненае размнажэнне доўжыцца з 160 да 260 гадоў, пасля чаго паступова згасае. == Экалогія і размнажэнне == {{Біяфота|Two month age sprouts of siberian pine.jpg|right|ш=250|Сеянцы сібірскай хвоі|color=lightgreen}} [[Вегетацыйны перыяд]] вельмі кароткі (40-45 дзён у годзе). Па гэтай прычыне кедр адносяць да маруднарослых парод. Яшчэ адно следства — прамы, роўны ствол. Сібірская хвоя аддае перавагу ўрадлівым, добра дрэнаваным, свежым, глыбокім, лёгкім [[суглінкі|суглінкам]]. Дрэва святлалюбнае, але ў маладосці досыць ценевынослівае — нармальна развіваецца пад полагам матчыных раслін. Зімаўстойлівасць вельмі высокая — без пашкоджанняў вытрымлівае маразы да — 50&nbsp;°C. Сібірская хвоя патрабавальная да вільготнасці глебы і [[адносная вільготнасць паветра|адноснай вільготнасці паветра]], асабліва ў зімовы перыяд. Калі вільготнасць будзе недастатковай — насенне не ўтворыцца, таму ў месцах з сухім кліматам расці не можа, што абмяжоўвае яе рассялення ў [[лесастэп]]е. Размнажаецца сібірская хвоя [[насенне]]м. Усходы магчымыя і пасля 4 гадоў адлёжвання. Шышкі спеюць у канцы жніўня — у пачатку верасня наступнага пасля цвіцення года і падаюць разам з насеннем на зямлю. Для садовых насаджэнняў насенне дрэва лепш сеяць у год збору, у канцы верасня — у пачатку кастрычніка, за месяц да замярзання [[глеба|глебы]]. Першыя 20 гадоў хвоя расце вельмі павольна — сантыметраў на 10 у год. Далей — ужо на 30-40 см у год. У дарослым узросце дрэва дрэнна пераносіць перасадку. У 4-5 гадоў яго вышыня складае 15 см, у 10 гадоў — да 1,5 м, у 20 — 2,5 м, у 30 — да 9 м, дыяметр кроны — 3 м. У 70 гадоў сібірская хвоя дасягае 23 м вышынёй, дыяметр ствала — 0,5 м. У 100 гадоў вышыня дрэва складае каля 27 м. Працягласць жыцця хвоі можа складаць да 800—850 гадоў. Штучна дрэва разводзяць і [[Вегетатыўнае размнажэнне раслін|вегетатыўна]] — тронкамі, якія прышчапляюць на іншых відах хвоі — напрыклад, на хвоі звычайнай. Тронак верхавіны дарослага кедра, прышчэплены на падлеткавае дрэва, добра прыжываецца, хутка галінуецца і ўжо праз 3-4 гады дае шышкі<ref name="Чивилихин">''Чивилихин Владимир''. [http://bookz.ru/authors/4ivilihin-vladimir/chiviv03/1-chiviv03.html Слово о кедре.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304190708/http://bookz.ru/authors/4ivilihin-vladimir/chiviv03/1-chiviv03.html |date=4 сакавіка 2016 }}&nbsp;— М., 1968.</ref>. Лепшы час прышчэпкі — першая палова мая, калі ў шчэпа (невялікага дрэўца хвоі або кедру) пачынаюць гнаць смолы. Прышчапляюць невялікі кедравы тронак з пупышкай на галоўны верхавінны леташні парастак<ref name="Чивилихин"/>. == Кедравы промысел == Нарыхтоўка кедравых арэхаў — даўні традыцыйны промысел сібіракоў. У дарэвалюцыйныя гады ў многіх раёнах Заходняга [[Сібір]]s ён меў вельмі важнае значэнне ў гаспадарчай дзейнасці насельніцтва, а месцамі быў асноўнай крыніцай грашовых даходаў. Да гэтага часу сярод насельніцтва тайговых пасёлкаў існуюць выказванні, звязаныя з тэрміналогіяй зборшчыкаў кедру, захаваліся прылады промыслу<ref>''Бех И. А.'' [http://forest.ru/rus/publications/kedr3/2.html Проблемы неистощительного использования припоселковых кедровников. Пособие для студентов и школьных лесничеств.&nbsp;— Томск, 2006.&nbsp;— 20 с.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Да рэвалюцыі ўраджаі кедравых арэхаў часта збіралі неабдумана: проста секлі здаровыя дрэвы. З [[1930-я|30-х гадоў]] да гэтага часу зборшчыкі — шышкары — залазяць на дрэвы і адмысловымі шастамі збіваюць з іх шышкі<ref name=Gaveman>''Гавеман А. В.'' [http://forest.geoman.ru/books/item/f00/s00/z0000003/st038.shtml Лес. Беседы лесовода.]&nbsp;— М.: Государственное издательство детской литературы, 1959.&nbsp;— 250 с.</ref>. На пачатку [[1960-я|60-х гадоў]] мінулага стагоддзя ў [[СССР]] кедравыя хвоі ахоплівалі больш 25 мільёнаў гектараў<ref name=Gaveman/>. == Распаўсюджанне і экалогія == {{Біяфота|Кедровая роща г.Коряжма (06).JPG|left|ш=250|Кедравы гай, [[Каражма]]|color=lightgreen}} Сібірская хвоя мае вельмі вялікі [[арэал]] — ад вярхоўя ракі [[Вычагда|Вычагды]] на паўночным усходзе еўрапейскай часткі [[Расія|Расіі]] і ў вярхоўі ракі [[Алдан (рака)|Алдан]] ва Усходняй [[Сібір]]ы. Да поўначы гэтая хвоя даходзіць да 68° 30' паўночнай шыраты ўздоўж ракі [[Енісей]], на поўдні — да паўночы [[Манголія|Манголіі]]. Лясы сібірскай хвоі растуць у іглічна-тайговай зоне, паўночнай часткі [[Еўразія|Еўразіі]], у цэнтры [[Кітай|Кітая]], у [[Японія|Японіі]], [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэі]], Манголіі, а таксама ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Кедр вельмі распаўсюджаны ў [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]] ад 48 да 66 ° з. ш., ва [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]] і на {{нп3|Урал, рэгіён|Урале|ru|Урал}}. На захад ад Урала распаўсюджваецца толькі да [[Ціманскі краж|Ціманскага кража]]. У Цэнтральным [[Алтай|Алтаі]] верхняя мяжа распаўсюджвання кедра ляжыць на вышыні 1900—2000 метраў над узроўнем мора, а ў паўднёвых раёнах яна падымаецца да вышыні 2400 метраў. Сібірскі кедр расце таксама і на тэрыторыі [[Манголія|Манголіі]] і Паўночнага [[Кітай|Кітая]]. Сустракаецца таксама ў гарах [[Сіхатэ-Алінь]] (разам з {{bt-bellat||Pinus koraiensis}}). У мінулым від быў распаўсюджаны яшчэ шырэй і гусцей, але яго вынішчылі лясныя пажары і масавыя высечкі — для збору кедравых арэхаў і атрымання каштоўнай драўніны. Вядома, што продкі гэтага віду — родам з [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]] — у [[трацічны перыяд]] (каля 66-2,5 млн гадоў таму) ахоплівалі вялікую тэрыторыю ад Азіі да [[Еўропа|Еўропы]]<ref>[http://www.mgul.ac.ru/info/lf/drozdov/kedr12.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318155802/http://www.mgul.ac.ru/info/lf/drozdov/kedr12.html |date=18 сакавіка 2009 }} Сосна кедровая сибирская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318155802/http://www.mgul.ac.ru/info/lf/drozdov/kedr12.html |date=18 сакавіка 2009 }} ''Московский институт леса''</ref>. === Штучныя насаджэнні === На тэрыторыі Еўрапейскай Поўначы Расіі існуюць пасадкі сібірскага кедра. Гэта старыя «дарэвалюцыйныя» кедравыя гаі: у [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]] гэта Каражменскі, Чараўкоўскі, Саязерскі, Сійскі і два Салавецкіх; у Валагодскай вобласці — Чагрынскі пад [[Гразавец|Гразаўцам]], Катаеўскі і Пятраеўскі паблізу [[Вялікі Усцюг|Вялікага Усцюга]]. У XVI стагоддзі на землях {{нп3|Толгскі манастыр|Толгскага манастыра|ru|Толгский монастырь}} пад [[Яраслаўль|Яраслаўлем]] быў закладзены гай сібірскага кедра плошчай у дзесяціну; каля пяцідзесяці дрэў жывыя да гэтага часу і багата плоданасяць<ref name="НИЖ1" />. У 1957—1973 гадах зроблены пасадкі кедру ва [[Усцюжна|Усцюжанскім]] спецнаслясгасе<ref>''Ипатов Л. Ф.'' [http://www.booksite.ru/fulltext/kedr/nav/olo/gde/1.htm Кедр на вологодской земле]. — Архангельск, 2007.</ref>. Сібірскі кедр часта блытаюць з {{bt-bellat||Pinus koraiensis}}, {{bt-bellat||Pinus pumila}} і {{bt-bellat||Pinus cembra}}. == Кансарцыйныя сувязі == {{Біяфота|Two weeks age sprout of siberian pine.jpg|right|ш=250|Двухтыднёвы праростак сібірскага кедру|color=lightgreen}} Паміж сібірскай хвояй і птушкамі віду {{bt-bellat|арэхаўка, птушка{{!}}кедраўка (арэхаўка)|Nucifraga caryocatactes}} гістарычна склаліся ўзаемна карысныя міжвідавыя {{нп3|Кансорцыя, біялогія|кансарцыйныя сувязі|ru|Консорция (биология)}}. Насенне кедра служыць арэхаўкам асноўным кормам і, як вынік, у працэсе эвалюцыі гэта адбілася на будове некаторых яе органаў і ладзе жыцця, а інстынкт запасання арэхаўкамі корму на зіму апынуўся карысным для натуральнага аднаўлення і фарміравання насаджэнняў сібірскай хвоі. Ствараючы запасы насення, арэхаўка хавае іх невялікімі (да 30 арэшкаў) порцыямі ў шматлікіх месцах, больш-менш раўнамерна размешчаных на непакрытых і пакрытых лесам плошчах ў верхніх гарызонтах глебы і ў мохавым покрыве. Дзякуючы гэтаму ў месцах, дзе насенне арэхаўкай было згублена або па якіх-небудзь іншых прычынах не выкарыстана, утвараюцца адзінкавыя або групавыя ўсходы хвоі{{sfn|Кирсанов|1976}}. Акрамя кедраўкі насеннем кедра сібірскага сілкуюцца [[Бурундукі|бурундук]], [[Вавёркі|вавёрка]], [[собаль]], [[Мядзведзевыя|мядзведзь]], [[Дзятлападобныя|дзяцел]], [[попаўзень]] і інш., Але аблігатнымі кансортамі сібірскай хвоі іх назваць нельга: у рацыёне гэтых жывёл насенне кедра не з’яўляюцца абавязковым. Толькі {{bt-bellat|собаль{{!}}собалю|Martes zibellina}}, як паказалі даследаванні Г. Дулькейт<!--<ref>{{артыкул|аўтар=Дулькейт Г. |выданне=Тр. Томского обл. краеведческого музея|месца=Томск|год=1962|том=6}}</ref> і Г. А. Сакалоў<ref>{{артыкул|аўтар=Соколов Г. А.|выданне=Фауна кедровых лесов Сибири и её использование|месца=М|выдавецтва=«Наука»|год=1965}}</ref>--> для нармальнай жыццядзейнасці і ўзнаўлення патрабуецца некаторая колькасць насення гэтай пароды. Сярод жывёл, якія сілкуюцца іншымі часткамі кедра (ігліцай, драўнінай, лубам і г. д.) аблігатныя кансорты, відаць, адсутнічаюць. Няма аблігатных кансортаў у сібірскай хвоі, верагодна, і сярод [[грыбы|грыбоў]], у тым ліку якія ўтвараюць [[мікарыза|мікарызу]]. Хоць сібірская хвоя — расліна ў моцнай ступені мікатрофная і пры адсутнасці мікарызы расці не можа, звязаныя толькі з кедрам грыбы-мікарызаўтваральнікі да гэтага часу не выяўлены. Вядома пакуль толькі адно: кедр развівае мікарызу з тымі ж відамі грыбоў, што і іншыя {{нп3|лесаўтваральная парода|лесаўтваральныя пароды|ru|Лесообразующая порода}}{{sfn|Кирсанов|1976}}. === Хваробы і шкоднікі === Віды грыбоў {{bt-bellat|губа яловая|Heterobasidion annosum}} і {{bt-bellat||Phaeolus schweinitzii}} шкодзяць караням дрэва, што спрыяе буралому. Таксама кедр вельмі ўспрыяльны да [[Іржаўныя грыбы|іржаўнага грыбу]] віду {{bt-bellat||Cronartium ribicola}}. == Фармакалагічныя ўласцівасці == Алей кедровага арэха нармалізуе ліпідны спектр крыві, зніжае ўзровень халестэрыну, спрыяе памяншэнню залішняй масы цела. Шэраг фізіялагічных эфектаў кедровага алею звязаны з наяўнасцю ў ім выяўленых тэрпенаў. == Значэнне і ўжыванне == {{main|Кедравы арэх}} {{main|Кедравы тлусты алей}} {{Біяфота|Siberian pine nuts-2.jpg|right|ш=250|{{нп3|Кедравы арэх|Кедравыя арэшкі|ru|Кедровый орех}}|color=lightgreen}} === Драўніна === Каштоўная [[драўніна]] сібірскай хвоі мяккая, з прыемным пахам, высока цэніцца. Яна ўстойлівая да гніення і парэпання, лёгка апрацоўваецца, мае прыгожую тэкстуру і бактэрыцыдныя ўласцівасці. З яе вырабляюць мэблю. У шафах, зробленых з сібірскай хвоі, не заводзіцца [[моль]]. Драўніна валодае [[рэзананс]]нымі ўласцівасцямі, з яе робяць [[Раяль|раялі]], [[Арфа|арфы]], [[Гітара|гітары]]<ref name="НИЖ1" />. Таксама яна мае меншую шчыльнасць і лягчэй у апрацоўцы, чым, напрыклад, драўніна хвоі звычайнай, з яе вырабляюць [[аловак|алоўкі]] і акумулятарны [[шпон]]. [[Вулей|Вуллі]], вырабленыя з драўніны сібірскай хвоі, добра засяляюцца [[пчала|пчоламі]]. Малако ў такім драўляным посудзе доўга не кісне, мае прыемны смак. У традыцыйных рамёствах, акрамя драўніны, выкарыстоўваюцца тонкія карані кедра. З іх плятуць посуд розных формаў і памераў — {{нп3|карнявацік|карнявацікі|ru|Корневатик}}. === Азеляненне === Сібірская хвоя дае шмат пылка і ўжываецца як дэкаратыўнае расліна — у адзінкавых і групавых пасадках. Вылучаючы [[фітанцыды]], дрэва ачышчае паветра. У лесе сібірскай хвоі [[мікрафлора|мікрафлоры]] ў 2-3 разы менш, чым, напрыклад, у бярозавым. Паветра ў такіх насаджэннях амаль стэрыльнае<ref name="pomestye">[http://info.sotvorenie.kiev.ua/content/family_estate/plants/kinds/trees/pinus_sibirica/pinus_sibirica.html Сосна сибирская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081120192529/http://www.info.sotvorenie.kiev.ua/content/family_estate/plants/kinds/trees/pinus_sibirica/pinus_sibirica.html |date=20 лістапада 2008 }} на сайте ''Родовое поместье'' {{ref-ru}}</ref>, а драўніна адпуджвае [[Молі|моль]], [[камары|камароў]] і мошак. Аднак сібірская хвоя вельмі адчувальная да забруджанасці паветра шкоднымі газамі. Таму яе непажадана саджаць паблізу буйных прамысловых прадпрыемстваў. === Ужыванне ў ежу === Жыхары [[тайга|тайгі]] называюць сібірскую хвою «хлебным дрэвам». {{нп3|Кедравы арэх|Кедравыя арэшкі|ru|Кедровый орех}} — каштоўны харчовы прадукт, могуць ужывацца ў ежу як у сырым выглядзе, так і пасля тэрмаапрацоўкі. Па колькасці фасфатыднага [[фосфар]]у кедравыя арэхі пераўзыходзяць усе іншыя віды арэхаў і насенне алейных культур і раўнацэнныя [[соя|соі]] — найбольш багатай крыніцы [[лецыцін]]у сярод расліннай сыравіны. Сутачную патрэбнасць чалавека ў такіх дэфіцытных [[мікраэлемент]]ах, як [[марганец]], [[медзь]], [[цынк]] і [[кобальт]], забяспечваюць 100 г ядра арэхаў. Яны ж з’яўляюцца багатай крыніцай [[ёд]]у. Сярод [[вуглявод]]аў у насенні кедра змяшчаецца (%): [[крухмал]]у — 5,80; [[глюкоза|глюкозы]] — 2,83; [[дэкстрыны|дэкстрыну]] — 2,26; [[клятчатка|клятчаткі]] — 2,21. [[Фруктоза]] і [[цукроза]] складаюць толькі 0,25 і 0,44 %. [[Бялок]] кедравых арэхаў адрозніваецца высокім утрыманнем [[лізін]]у, [[метыянін]]у і [[трыптафан]]у — найбольш дэфіцытных [[Незаменныя амінакіслоты|незаменных амінакіслот]], якія звычайна лімітуюць біялагічную каштоўнасць бялкоў. Арэхі ідуць на выраб {{нп3|кедравы тлусты алей|кедравага тлустага алею|ru|Кедровое жирное масло}}<ref name="ДПЯ"/>. Ён утрымлівае ў два разы больш [[вітамін Е|вітаміну Е]] у параўнанні з [[грэцкі арэх|грэцкім арэхам]] і [[міндаль|міндалем]], а таксама [[вітамін P|вітаміну Р]] (незаменныя [[тлустыя кіслоты]]). Па суме тлустых кіслот кедравы алей пераўзыходзіць [[Арахісавы алей|арахісавы]], [[Соевы алей|соевы]], [[сланечнікавы алей|сланечнікавы]], [[кукурузны алей|кукурузны]] і [[баваўняны алей]]. [[Макуха|Макуху]] ўжываюць як харчовы прадукт для людзей і жывёл, а з канца XX стагоддзя — і ў вытворчасці [[Біялагічна актыўныя дабаўкі|біялагічна актыўных дабавак]]. Макуха, што застаецца пасля вырабу алею, выкарыстоўваецца для вырабу [[халва|халвы]], тартоў, пірожных і печыва<ref name="ДПЯ"/>. Вельмі тонка расціраючы арэхі з вадой атрымліваюць кедравае малако. Гэтак жа робяць і вяршкі, толькі колькасць вады ў іх мінімальная<ref name="ДПЯ"/><ref name=Fedotov>''Федотов Г.'' [http://woodtools.10gb.ru/books/fedotov/fedotov_derevo.htm#chapter3 Дерево. Практическое руководство.&nbsp;— М.: Эксмо, 2005.&nbsp;— 272 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090421185400/http://woodtools.10gb.ru/books/fedotov/fedotov_derevo.htm#chapter3 |date=21 красавіка 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. Можна вырабляць кандытарскія вырабы, узбагачаныя бялковымі прадуктамі з ядраў арэхаў кедравай сібірскай хвоі, якія могуць быць рэкамендаваныя для функцыянальнага і лячэбна-прафілактычнага харчавання<ref>Росляков и др., 2007</ref>. На аснове кедравага алею распрацаваны рэцэптуры трохкампанентавых сумесяў раслінных алеяў, аптымізаваных па складзе кіслот ω-3 і ω-6 і прызначаных для функцыянальнага харчавання. Распрацаваны камбінаваныя прадукты з кедравай макухай: сыры, [[маянэз]]ы, кандытарскія пасты, крупы хуткага прыгатавання, харчовыя канцэнтраты — паўфабрыкаты мучных кандытарскіх вырабаў, хлебабулачныя вырабы<ref name=autogenerated7 />. === Ужыванне ў медыцыне === {{Біяфота|1980. Кедр сибирский.jpg|right|ш=250|Паштовая марка СССР|color=lightgreen}} Ігліца дрэва багатая на [[вітамін C]]<ref name="ДПЯ"/>, [[каратын]], а таксама [[кальцый]], [[фосфар]], [[марганец]], [[жалеза]], [[медзь]], [[кобальт]], ёю лечаць [[Цынга|цынгу]]. У народнай медыцыне настой шкарлупіны свежых арэхаў п’юць пры глухаце, нервовых засмучэннях, хваробах печані і нырак, ад гемарою, адварам шкарлупіны мыюць рукі і ногі для выдалення валасатасці<ref>Сурина и др., 1974</ref>. Алей кедравага арэха з’яўляецца паўнавартаснай крыніцай поліненасычаных тлустых кіслот (ПНТК). Для задавальнення сутачнага запатрабавання незаменных [[Тлустыя кіслоты|тлустых кіслот]] неабходна штодня ўжываць каля 20 мл алею ў дзень. Аказвае халестэрынапаніжаючае дзеянне, спрыяе нармалізацыі ліпіднага спектру крыві (узровень халестэрыну ЛПВП павысіўся на 29 %, а ўзровень ЛПНП знізіўся на 21 %, індэкс атэрагеннасці панізіўся на 40 %), зніжэння сісталічнага артэрыяльнага ціску і памяншэння залішняй масы цела<ref>Бахтин и др., 2006</ref>. Пацверджана прафілактычная эфектыўнасць кедровага алею пры яго ўключэнні ў дыетычнае харчаванне хворых з сардэчна-сасудзістай паталогіяй<ref name=autogenerated7>Егорова, 2012</ref>. Кедравыя арэхі ўтрымліваюць [[вітамін А]] (рэтынол), [[вітамін|вітаміны групы В]], якія паляпшаюць сардэчную дзейнасць і неабходныя для нармальнай дзейнасці нервовай сістэмы. Здробненыя кедравыя арэхі прыгнятаюць страўнікавую сакрэцыю, памяншаецца выпрацоўка страўнікавага соку і зніжаецца яго кіслотнасць. 100 г кедравых арэхаў пакрывае сутачную патрэбнасць чалавека ў [[Вітамін E|вітаміне Е]] ([[такаферол]]е, які ў перакладзе з грэчаскай мовы азначае «нясу нашчадства»)<ref name=autogenerated2>Каретников, 1967</ref>. Нездарма ў гады добрых ураджаяў насення значна ўзрастае і пладавітасць [[собаль|собаля]] і [[Вавёрка звычайная|вавёрак]]<ref name="ignatenko">''Игнатенко М.'' [http://flower.onego.ru/conifer/pinus_s.html Сосна кедровая сибирская или сибирский кедр: Энциклопедия декоративных садовых растений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190722161208/http://flower.onego.ru/conifer/pinus_s.html |date=22 ліпеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>. Медыкі сцвярджаюць, што кедравыя арэхі здольныя папярэджваць [[туберкулёз]] і [[малакроўе]]<ref name="ignatenko"/>. [[Смала]] дрэва — [[жывіца]] — мае бальзаміруючыя ўласцівасці. Здаўна жыхары [[Сібір]]ы і [[Урал]]у выкарыстоўвалі яе для лячэння гнойных ран, парэзаў, апёкаў. У часы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] кедравую жывіцу паспяхова выкарыстоўвалі ў [[шпіталь|шпіталях]] для лячэння параненых салдат. Яна засцерагае раны ад заражэння, спыняе [[гангрэна|гангрэнозныя працэсы]]<ref name="ignatenko"/>. Таксама жывіца ўтрымлівае да 19 % [[шкіпінар]]у<ref>''Шиманюк А. П.'' [http://forest.geoman.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st016.shtml Дендрология.&nbsp;— М.: Лесная промышленность, 1974.&nbsp;— 264 с]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Атлас лесов СССР. — М., 1973. * {{ФлораСССР|аўтар=|частка=Pinus sibirica (Rupr.) Mayr — Сибирский кедр|том=1|стар=163—164}} * ''Бобров Е. Г.'' Лесообразующие хвойные СССР. — Л.: Наука, 1978. * ''Бахтин, Ю. В., В. В. Будаева, А. Л. Верещагин, Е. Ю. Егорова, Е. Е. Жукова, А. С. Саратиков ''Эффективность использования кедрового масла в комплексном лечении больных с артериальной гипертонией // Вопросы питания. — 2006. — № 1. — С. 51-53. * ''Воробьёв Д. П.'' Дикорастущие деревья и кустарники Дальнего Востока. — М.: Наука, 1968. * ''Громова А. С., Луцкий В. И., Тюкавкина Н. И.'' Аромадендрин, апигенин и кемпферол из древесины Pinus sibirica.//Химия природных соединений, 1971, № 2, с.203-204 * {{публікацыя|кніга|аўтар=Кирсанов В. А.|частка=Консорты кедра сибирского|аўтар выдання=Пермский гос. пед. ин-т. Каф. ботаники|загаловак=Значение консортивных связей в организации биогеоценозов|падзагаловак=Мат-лы II Всес. совещания по проблеме изучения консорций (Пермь, 4-8 февраля 1975 г.)|месца=Пермь|выдавецтва=ПГПИ|год=1976|том=150|старонкі=47—48|мова=ru|ref=Кирсанов}} == Спасылкі == * [http://www.mgul.ac.ru/info/lf/drozdov/kedr12.html Сосна кедровая сибирская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090318155802/http://www.mgul.ac.ru/info/lf/drozdov/kedr12.html |date=18 сакавіка 2009 }} * [http://kedr.forest.ru/5.html Всё о сибирском кедре, его близких и дальних родственниках] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хвоя]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Алейныя культуры]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1803 годзе]] pgi56n1bdskg5qgn15dduigkz2qu8pa Хаймэ Мендоса Гансалес 0 210589 5171854 4734389 2026-07-27T19:09:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171854 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Хаймэ Мендоса Гансалес |арыгінал_імя = {{lang-es|Jaime Mendoza Gonzáles}} |партрэт = Jaime Mendoza.png |памер = 300 px |подпіс = Фотаздымак Хаймэ Мендосы |апісанне = |імя пры нараджэнні= Хаймэ Мендоса Гансалес |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{BOL}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Хасэ Марыя Мендоса |маці = Габіна Гансалес |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі= Атрымаў некалькі ўзнагарод і прэмій як пры жыцці, так і пасля смерці. |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Ха́ймэ Мендо́са Ганса́лес''' ({{lang-es|Jaime Mendoza Gonzáles}}; {{ДН|25|7|1874}}, {{МН|Сукрэ||}}, [[Балівія]] — {{ДС|26|1|1939}}) — [[Балівія|балівійскі]] [[урач|ўрач]], [[паэт]], філантроп, [[пісьменнік]] і географ. Скончыўшы [[універсітэт Святога Франсіска Хаўера]] ({{lang-es|Universidad Mayor Real y Pontificia San Francisco Xavier de Chuquisaca}}) у 1901 годзе і стаўшы ўрачом, Мендоса заўсёды вылучаўся гуманістычным аспектам у сваёй дзейнасці. Гэта праявілася ў працы, якую ён выконваў у некалькіх горных раёнах краіны, дзе акрамя сваёй медыцынскай працы ён праводзіў і дадатковую сацыяльную работу. Апроч таго, ён бесперапынна дапаўняў свае медыцынскія даследванні падчас паездак у іншыя краіны. Хаймэ Мендоса таксама служыў у такіх галінах, як ваенная (быў хірургам батальёна), выкладчыцкая (быў [[прафесар]]ам, дэканам і рэктарам універсітэта), палітычная (быў намеснікам [[Парламент Балівіі|сенатара Рэспублікі]] і кандыдатам у [[Прэзідэнт Балівіі|прэзідэнты]]) і карэспандэнцкая (працаваў у некаторых газетах). Мендоса зрабіў вялікую колькасць публікацый як літаратурнага, так і навуковага характару (напрыклад, «У зямлі Патасі» ({{lang-es|En las tierras de Potosí}}) і «Запіскі лекара» ({{lang-es|Apuntes de un médico}})). Ён лічыцца папярэднікам апісальнага рэалізму, які стаў папулярным у ХХ стагоддзі. За сваю працу Хаймэ Мендоса атрымаў некалькі ўзнагарод і прэмій як пры жыцці, так і пасмяротна. == Біяграфія == Хаймэ Мендоса нарадзіўся 25 ліпеня 1874 года ў [[Сукрэ]]. Сын Хасэ Марыі Мендосы, які быў [[адвакат]]ам і [[паэт]]ам, і Габіны Гансалес<ref name="revistasbolivianas">{{cite web|url=http://www.revistasbolivianas.org.bo/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1652-67762007000200019|title=Славуты доктар Хаймэ Мендоса Гансалес|author=Амар Кампахермоза і Вайлдар Сільва|lang=es|access-date=7 кастрычніка 2014|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185617/http://www.revistasbolivianas.org.bo/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1652-67762007000200019|url-status=dead}}</ref>. Ён атрымаў ступень доктара медыцыны ва [[Універсітэт Святога Франсіска Хаўера|ўніверсітэце Святога Франсіска Хаўера]] 2 ліпеня 1901 года. Яго дысертацыя на тэму «Туберкулёз у Сукрэ» ({{lang-es|«La Tuberculosis en Sucre»}}), якая была напісана 22 чэрвеня, была выдатнай работай як з медыцынскай, так і з сацыяльнай кропак гледжання<ref name="revistasbolivianas" />. Пасля гэтага Мендоса пераехаў у [[Горная справа|шахцёрскія гарады горнага раёна]]ː [[Унцыя, шахта|Унцыю]] і [[Лалагуа|Лалагуу]], дзе ён пачаў практыку ў якасці бальнічнага лекара. Яго праца была цесна звязана з барацьбой супраць [[туберкулёз]]у. Знаходзячыся там, ён заснаваў некалькі школ, бальніц і спартыўных цэнтраў<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="enciclopediagesta">{{Cite book|surname‍=Бланка Мамані|name=Эліяс |title=Энцыклапедыя балівійскай літаратуры |year= 2005 |pages= 115-116|lang=es}}</ref><ref name="indiceinformativo">{{Cite book |surname=Кол |name=Эдна |title=Інфармацыйны індэкс лацінаамерыканскіх раманаў, частка 5 |year= 1992 |pages= 90-93|lang=es}}</ref>. Гэты вопыт натхніць яго на публікацыю «У зямлі Патасі» ({{lang-es|«En las tierras de Potosí»}}) некалькімі гадамі пазней<ref name="mcnbiografias">{{cite web |url=http://mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=mendoza-jaime |title=Мендоса, Хаймэ (1874-1939) |date access=2011 |author=MCN Biografías|lang=es}}</ref>. У [[1903]] годзе ён далучыўся да ваеннага жыцця сваёй краіны ў якасці хірурга экспедыцыйнага батальёна падчас [[Вайна за Акры|вайны за Акры]] супраць [[Бразілія|Бразіліі]]<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="enciclopediagesta" />. У [[1906]] годзе Мендоса адправіўся ў [[Чылі]] з мэтай дапоўніць свае медыцынскія даследаванні. Па дарозе туды ён пазнаёміўся і пасябраваў з пісьменнікам [[Габрыэль Рэнэ Марэна|Габрыэлем Рэнэ Марэнам]].<ref name="revistasbolivianas" /> Праз некалькі гадоў, з 1911 па 1914, ён падарожнічаў па розных [[Еўропа|еўрапейскіх]] краінах — [[Іспанія|Іспаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]] і [[Англія|Англіі]] — каб працягнуць вывучэнне сваёй прафесіі. У гэтых падарожжах ён сустрэў шмат пісьменнікаў, амерыканскіх і еўрапейскіх, такіх як [[Рубэн Дарыа]], [[Эмілія Бабадылья]], [[Руфіна Бланка Фамбона]] і іншыя<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="enciclopediagesta" />. Вярнуўшыся ў [[Балівія|Балівію]], Мендоса быў дэканам медыцынскага факультэта [[Універсітэт Святога Франсіска Хаўера|ўніверсітэта Святога Франсіска Хаўера]], у якім вучыўся сам, а таксама быў там прафесарам агульнай [[Паталогія|паталогіі]], унутранай [[Паталогія|паталогіі]] і [[Псіхіятрыя|псіхіятрыі]]. Ён таксама з'яўляўся прафесарам [[Судовая медыцына|судовай медыцыны]] ў юрыдычнай школе, а пасля стаў рэктарам універсітэта<ref name="revistasbolivianas" />. Пазней Хаймэ Мендоса заняўся палітыкай, дзе заняў пасаду намесніка, а пазней [[Парламент Балівіі|сенатара Рэспублікі]], прадстаўляючы [[дэпартамент Чукісака]] ў [[1931]] годзе. У парламенце ён вылучаўся актыўнымі спробамі знайсці рашэнне [[Чакская вайна|чакскага канфлікту]] з [[Парагвай|Парагваем]]<ref name="indiceinformativo" />. Пазней ён таксама балаціраваўся ў [[Прэзідэнт Балівіі|прэзідэнты]], але не быў абраны<ref name="revistasbolivianas" />. Мендоса таксама меў журналісцкі вопыт, працуючы ў газетах «Рэспубліка» ({{lang-es|«La República»}}) і «Новыя маршруты» ({{lang-es|«Nuevas Rutas»}}) у 1917 і 1919 гадах адпаведна<ref name="editorialpasanaku">{{cite web |url=http://editorialpasanaku.blogspot.com/2010/05/coleccion-bicentenario.html |title=Двухсотгадовая калекцыя| year=2011 |author=Editorial Pasanaku|lang=es}}</ref>. Апроч таго, ён пісаў і для іншых газет у [[Ла-Пас]]е («El Diario», «La Razón», «La Opinión y Fígaro») і ў [[Сукрэ]] («La Mañana», «La Prensa y El País»)<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="editorialpasanaku" /><ref name="revistamedica">{{cite web |url=http://www.revistamedica.8m.com/ListasMedicos/biografia25.htm |title=Мендоса Гансалес Хаймэ |year=2011 |author=Антоніа Дубравчыч Лукшыч |archive url=http://web.archive.org/web/20080723193757/http://www.revistamedica.8m.com/ListasMedicos/biografia25.htm aquí |lang=es |access-date=7 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723193757/http://www.revistamedica.8m.com/ListasMedicos/biografia25.htm |archive-date=23 ліпеня 2008 |url-status=dead }}</ref>. == Літаратурная праца == {{цытата|аўтар=Хаймэ Мендоса|Балівійскую тэрыторыю можна параўнаць з вялікай сілай, чые вежы падымаюцца вакол плато, але чые ногі з аднаго боку тонуць у моры, а з другога — абапіраюцца на цэнтральныя раўніны кантынента. / Такім чынам, Балівія з'яўляецца простым кангламератам. Аднак, гэты захапляльны сінтэз фізічных фактараў робіць балівійскую тэрыторыю прыдатнай для таго, каб пабудаваць вялікую нацыю. ({{lang-es|Se podría comparar el territorio boliviano con una gran fortaleza cuyos torreones se levantan en torno de la altiplanicie, pero cuyos pies llegan por un lado a mojarse en el mar, y por otro a apoyarse en las llanuras centrales del continente. / No es, pues, Bolivia un simple 'conglomerado'. Es, por el contrario, una admirable síntesis de factores físicos que hacen de su territorio un terreno apropiado para construir, con él, una gran nación.}})<ref name="enciclopediagesta" />.}} Хаймэ Мендоса лічыцца адным з асноўных папярэднікаў апісальнага рэалізму, які ў ХХ стагоддзі меў вялікі поспех ў [[Лацінаамерыканская літаратура|лацінаамерыканскай літаратуры]]<ref name="mcnbiografias" />. [[Рубэн Дарыа]] называў яго «балівійскі Горкі», намякаючы на ўплыў [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] на яго творы<ref name="revistasbolivianas" />. Некаторыя з яго літаратурных твораў ніколі не былі апублікаваныя<ref name="indiceinformativo" />. === «У зямлі Патасі» === Мендоса апублікаваў «У зямлі Патасі» ў [[1911]] годзе. Назву да гэтай працы яму прапанаваў пісьменнік [[Альсідэс Аргедас]], які таксама напісаў прадмову да твора, які першапачаткова меў назву «Марцін Марцінэс» ({{lang-es|Martín Martínez}})<ref name="indiceinformativo" />. Твор з'яўляецца хронікай жыцця Марціна Марцінэса, студэнта юрыдычнага факультэта, які адпраўляецца ў [[Лалагуа|Лалагуу]] працаваць у шахтах, у якіх, паводле чутак, знаходзіцца вельмі шмат каштоўных металаў. Аднак, там ён сутыкаецца з цяжкім жыццём, поўным няшчасных выпадкаў, хвароб, наркаманіі, несправядлівасці і карупцыі<ref name="indiceinformativo" />. Раман уключае ў сябе некалькі цікавых персанажаў, такіх як Лукас, хлопчык, які крадзе волава і перапрадае яго, каб дапамагчы бедным, Кладзіна, метыска, з якой Марцін заводзіць раман, але ў выніку здраджвае ёй і ўцякае з палюбоўніцай, а таксама лекар на шахце, які, відавочна, з'яўляецца правобразам аўтара твора<ref name="indiceinformativo" />. Асноўным лейтматывам рамана з'яўляецца публічная дэманстрацыя промыслу ў балівійскіх шахтах і існавання, якое павінны былі цягнуць шахцёры, у асноўным індзейцы, якія падвяргаліся бесчалавечным умовам працы без годнай аплаты і гарантый. Раман фактычна быў папераджальным сігналам аб гэтай праблеме да грамадскасці і стаў адпраўной кропкай балівійскай «горнай літаратуры» і кампаніі па паляпшэнню ўмоў працы індзейцаў<ref name="revistasbolivianas" />. Ён лічыцца «адным з самых надзейных гісторыка-літаратурных дакументаў, калі-небудзь напісаных пра балівійскіх шахцёраў»<ref name="mcnbiografias" />. Раман «У зямлі Патасі» атрымаў змешаныя водгукі. Гісторык [[Энрыке Фіна]] назваў працу пасрэднай, але цяжкай і рэалістычнай, сцвярджаючы, што «твор з'яўляецца анты-літаратурным, але моцна выклікае спачуванні». Паэт [[Франц Тамая]] заявіў, што яму не спадабалася кніга з-за тэмы апісання, але адзначыў, што жыццё апісана ў творы вельмі балюча. У сваю чаргу, [[Альсідэс Аргедас]] сказаў, што раман з'яўляецца вельмі аб'ектыўным, а яго рэалізм, магчыма, не быў перасягнуты ні ў адным лацінаамерыканскім літаратурным творы, у той час як [[Фернанда Діез дэ Медзіна]] назваў працу раманам, узятым з рэальнасці, а стыль моцным і прамым і толькі трохі мастацкім<ref name="revistasbolivianas" />. Увогуле, асноўная сіла кнігі заключаецца ў апісаннях балівійскай прыроды, для якіх Мендоса меў выдатны патэнцыял<ref name="mcnbiografias" />. У рамане супастаўляюцца суб'ект і драматычная інтэнсіўнасць, але адсутнічае эмацыйнасць і мастацкая вышыня<ref name="biografiasyvidas">{{cite web |url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/m/mendoza_jaime.htm |title=Біяграфія Хаймэ Мендосы |year=2011 |author=Biografías y Vidas|lang=es}}</ref>. === «Балівійская моц» === Пра характар самога Мендосы можна судзіць па яго твору «Балівійская моц» ({{lang-es|El macizo boliviano}}), які быў апублікаваны ў 1935 годзе. Па ім можна сказаць, што нацыяналізм Мендосы быў хутчэй вынікам яго інтэлекта, а не эмоцый, і быў заснаваны на ідэі таго, што сутнасць балівійскай ідэнтычнасці складаецца з адносін паміж людзьмі з [[Кардыльера-Аксідэнталь, Балівія|Кардыльеры-Аксідэнталі]], [[Ціўанакі]], [[Верхні Перу|Верхняга Перу]] і [[Сукрэ]]<ref name="mcnbiografias" />. Сярод іншага, у «Балівійскай моцы» Мендоса заяўляе, што «асяроддзе робіць чалавека», і што горная мясцовасць з'яўляецца важным фактарам у стварэнні [[Балівія|Балівіі]], а таксама ва ўвасабленні яе гістарычнага лёсу<ref name="historiacritica">{{cite book |surname=Паз Салдан |name=Ана Марыя |surname2=Вайхюхтэр |name2=Бланка |surname3=Орціц |name3=Радольфа |surname4=Роха |name4=Амар |title=На шляху да крытычнай гісторыі літаратуры ў Балівіі, частка 2 |year=2002 |pages= 69|lang=es}}</ref>. У тэксце кнігі таксама моцны акцэнт робіцца на праблеме дарожнай сувязі ў [[Балівія|Балівіі]], пра якую аўтар заяўляе, што адсутнасць сродкаў сувязі была галоўнай праблемай краіны<ref name="prologocalvo">{{cite book |surname=Кальва |name=Р. Альберта |title= Прадмова да рамана «Балівійская моц» |year=1957|lang=es }}</ref>. === Іншыя літаратурныя творы === * «Варварскія старонкі» ({{lang-es|Páginas bárbaras}}, 1914), дзеянне рамана адбываецца ў [[сельва]]х, а сюжэт канцэнтруецца на жыцці сялян, якія працуюць на здабычы каўчука ў [[Дэпартамент Бені|рэгіёне Бені]]. Асноўнымі персанажамі з'яўляюцца доктар Вердуга, ваенны ганізонны лекар, які адказвае за абарону гуму, і Лалан, прагны і беспрынцыпны начальнік і кіраўнік здабычы, які занявольвае індзейцаў, вымушаючы іх працаваць<ref name="indiceinformativo" />. * «Вершы» ({{lang-es|Poesías}}, 1916), зборнік вершаў. * «Благія думкі» ({{lang-es|Los malos pensamientos}}, 1916), пратаганістам рамана з'яўляецца Нара, малады святар, які закахаўся ў дачку ўладальніка дома. Твор змяшчае шмат апісанняў жыцця сярэдняга класа і погляды аўтара па розных пытаннях<ref name="indiceinformativo" />. * «Мемуары студэнта» ({{lang-es|Memorias de un estudiante}}, 1918), складаецца з трох навел: «Гісторыя хваробы» ({{lang-es|Una historia clínica}}), вывад якой у тым, што медыцына не можа вырашаць некаторыя праблемы псіхалагічнага характару, «Каханне маладой Кандзіды» ({{lang-es|Los amores de un joven cándido}}), эратычнае апавяданне, і «Студэнты» ({{lang-es|Los estudiantes}}), якая апісвае студэнцкае жыццё ў час незалежнасці<ref name="indiceinformativo" />. * «Грыгорыя Пачэка» ({{lang-es|Gregorio Pacheco}}, 1924), біяграфія [[Грэгорыя Пачэка|балівійскага экс-прэзідэнта]]. * «Чаркаскі ўніверсітэт і ідэя рэвалюцыі» ({{lang-es|La Universidad de Charcas y la idea revolucionaria}}, 1924) * «Аякуча і Верхняе Перу» ({{lang-es|Ayacucho y el Alto Perú}}, 1925) * «Роля геаграфічнага фактару ў балівійскай нацыянальнасці» ({{lang-es|El factor geográfico en la nacionalidad boliviana}}, 1925) * «Паўднёвае мора» ({{lang-es|El mar del Sur}}, 1926) * «Атлантычны маршрут» ({{lang-es|La ruta atlántica}}, 1927) * «Ананімныя героі» ({{lang-es|Los héroes anónimos}}, каля 1928), раман, які вядзе хроніку ходу балівійскага батальёна па нязведаных джунглях. * «Тэзіс альпініста: Балівія і Парагвай» ({{lang-es|La tesis andinista: Bolivia y el Paraguay}}, 1933) * «Трагедыя Чака» ({{lang-es|La tragedia del Chaco}}, 1933) * «Загадкавае возера» ({{lang-es|El lago enigmático}}, 1936), трагічны раман, дзеянне якога адбываецца на [[Возера Паапо|возеры Паапо]]<ref name="indiceinformativo" />. * «Чака напярэдадні заваёвы» ({{lang-es|El Chaco en los albores de la conquista}}, 1937) * «Галасы мінулага» ({{lang-es|Voces de antaño}}, 1938) * «Чукісака» ({{lang-es|Chuquisaca}}, 1939) == Медыцына == Медыцынская філасофія Хаймэ Мендосы адпавядае яго гуманістычнай асобе і лічыцца рухам да [[Сацыяльная медыцына|сацыяльнай медыцыны]]. Гэта моцна кантрастуе са звычаямі таго часу, у якім медыцына разглядалася са строга біялагічнай і навуковай кропак гледжання<ref name="saludpublica">{{cite web |url=http://saludpublica.bvsp.org.bo/textocompleto/rnabhm98422.pdf |title=Уплыў мыслення Хаймэ Мендосы ў пачатку стагоддзя |year=2011 |author=Альфонса Гамара Дзюрана - Архівы гісторыі балівійскай медыцыны |lang=es |access-date=8 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305080636/http://saludpublica.bvsp.org.bo/textocompleto/rnabhm98422.pdf |archive-date=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>. Сапраўды, Мендоса цвёрда верыў, што лекары павінны спалучаць навуковы і сацыяльны фактары, каб не забывацца на пакуты хворага і псіхалагічныя наступствы, да якіх хвароба можа прывесці самога хворага і членаў яго сям'і. Ён асабліва падкрэсліваў гэта ў дачыненні да псіхічнай сферы, дзе, на яго думку, хваробы варта вывучаць з яшчэ большым акцэнтам на біялагічныя і сацыякультурныя фактары<ref name="saludpublica" />. У 1923 годзе Мендоса быў прызначаны дырэктарам вар'ятні ў [[Сукрэ]]. У адпаведнасці з сваім мысленнем ён скасаваў розныя сілавыя метады, якія выкарыстоўваліся ў дачыненні да пацыентаў. Замест іх, ён аддаваў перавагу [[Псіхатэрапія|псіхатэрапіі]]<ref name="saludpublica" />. Будучы ў сенаце, Мендоса спрабаваў данесці там важнасць грамадскай аховы здароўя, але гэта атрымлівалася ў яго з цяжкасцю, бо ён быў там адзіным лекарам<ref name="saludpublica" />. Мендоса распрацаваў канцэпцыю «псіхічны штатыў» ({{lang-es|trípode psíquico}}), у якой прадставіў трохпавярховую схему, размясціўшы ў ёй знізу ўверх інстынкт, эмоцыі і інтэлект. Гэтая схемы дапамагала яму аналізаваць і даследваць некаторыя захворванні. Ён таксама ўзняў паняцце «маральнай інтаксікацыі», калі саматычныя або псіхічныя траўмы маюць фізічныя праявы і могуць прывесці нават да сур'ёзных пашкоджанняў цела<ref name="saludpublica" />. Такім чынам, улічваючы накіраванасць некаторых яго публікацый, Хаймэ Мендоса можа лічыцца адным з першапачынальнікаў [[Геамедыцына|геамедыцыны]] — навукі, якая займаецца праблемай распаўсюджвання захворванняў у свеце<ref name="saludpublica" />. === Медыцынскія публікацыі === У часопісе медыцынскага інстытута Сукрэ Мендоса апублікаваў каля 17 эсэ, некаторыя з якіх былі прысведчаны [[туберкулёз]]у і псіхіятрычным праблемам. У 1936 годзе ён апублікаваў «Запіскі лекара» ({{lang-es|Apuntes de un médico}}). У гэтую кнігу ўвайшлі нарысы «Туберкулёз у Балівіі» ({{lang-es|La tuberculosis en Bolivia}}), «Балівійская медыцына» ({{lang-es|La medicina boliviana}}), «Эпідэмія туберкулёзу» ({{lang-es|Epidemia tuberculosa}}), «Псіхічны штатыў» ({{lang-es|El trípode psíquico}}), «Маральная інтаксікацыя» ({{lang-es|La intoxicación moral}}) і «Псіхіятрычныя нататкі» ({{lang-es|Notas psiquiátricas}})<ref name="saludpublica" />. Як і ў выпадку з літаратурнымі творамі, некаторыя навуковыя працы Мендосы былі апублікаваныя ўжо пасля яго смерці<ref name="revistasbolivianas" />. == Узнагароды == Хаймэ Мендоса атрымаў шмат розных прэмій і ўзнагарод як пры жыцці, так і пасмяротна. Ніжэй прадстаўленыя некаторыя з іх: * Атрымаў званне «Майстар моладзі» ад балівійскіх студэнтаў<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="editorialpasanaku" />. * Выйграў «Залатыя кветкі» за свае работы «Ціўанака» ({{lang-es|Tiahuanacu}}), «Дотык цішыні» ({{lang-es|El toque del silencio}}) і «Трагедыя Чака» ({{lang-es|La tragedia del Chaco}})<ref name="revistasbolivianas" />. * «Залатая ружа» ад кружка выяўленчага мастацтва<ref name="revistasbolivianas" />. * Медаль [[Арура|горада Арура]]<ref name="revistasbolivianas" />. * Медаль [[Універсітэт Святога Франсіска Хаўера|універсітэта Святога Франсіска Хаўера]]<ref name="revistasbolivianas" />. * У 1926 і 1927 гадах быў лаўрэатам [[Кветкавыя гульні ў Балівіі|Кветкавых гульняў у Аруры і Сукрэ]] адпаведна<ref name="revistasbolivianas" /><ref name="editorialpasanaku" />. * У гонар Хаймэ Мендосы ў [[Сукрэ]] быў названы праспект<ref name="revistamedica" />. * Нацыянальны фонд аховы здароўя назваў у яго гонар бальніцы ў [[Сукрэ]] і [[Горад Унцыя|Унцыі]]<ref name="revistamedica" />. == Зноскі == {{reflist|2}} {{Добры артыкул|Вучоны|Пісьменнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мендоса Гансалес Хаймэ}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балівіі]] [[Катэгорыя:Філантропы Балівіі]] [[Катэгорыя:Медыкі Балівіі]] [[Катэгорыя:Сенатары Балівіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вучоныя Балівіі]] is0mqrjh9nx7drcm92tabypsfmrwc9g Хэтчбэк 0 216144 5172045 4347678 2026-07-28T09:11:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172045 wikitext text/x-wiki '''Хэтчбэ́к''' ({{lang-en|hatchback}} ад {{langi|en|hatch}} — люк і {{langi|en|back}} — сзаду) — назва [[кузаў|кузава]] [[Легкавы аўтамабіль|легкавога аўтамабіля]] з адным ці двума радамі сядзенняў, дзвярыма ў задняй сценцы і скарочанай задняй навіссю. [[Выява: Renault 16 TS 002.JPG|thumb|right|220px|Renault 16 - адзін з першых еўрапейскіх хэтчбэкаў.]] Ад універсала адрозніваецца больш пакатым вуглом нахілу задняй плоскасці, то ёсць аб'ёмам багажніка, а ад [[мінівэн|мінівэна]] - меншай вышынёй. У большасці хэтчбэкаў кузаў складаецца з двух каробак, дзе грузавое аддзяленне і пасажырскае аддзяленне складаюць адно цэлае. Заднія сядзенні часта можна скласці, каб павялічыць даступную грузавую плошчу. Стыль кузава быў прададзены ва ўсім свеце на аўтамабілях памерам ад суперміні да невялікіх сямейных аўтамабіляў, а таксама аўтамабіляў прадстаўніцкага класа і некаторых спартыўных аўтамабіляў.<ref>{{cite web |url=https://www.clearvin.com/blog/car-body-styles/ |title=Car body styles |author= |website=clearvin.com |date=May 19, 2021 |url-status=dead }}</ref> == Прыклады аўтамабіляў == ''Прыведзены толькі мадэлі, для якіх хэтчбэк з'яўляецца адзіным тыпам кузава.'' {{col-begin}} {{col-3}} * [[Chevrolet Spark]] * [[Daewoo Matiz]] * [[Fiat Bravo]] * [[Fiat Grande Punto]] * [[Honda Jazz]] * [[Honda Fit]] * [[Hyundai Getz]] {{col-3}} * [[Kia Picanto]] * [[Mazda 2]] * [[Mazda Demio]] * [[Mazda Verisa]] * [[Mercedes-Benz A-класс]] * [[Mitsubishi Colt]] * [[Nissan Micra]] {{col-3}} * [[Peugeot 107]] * [[SEAT Ibiza]] * [[SEAT Leon]] * [[Suzuki Swift]] * [[Toyota Yaris]] * [[Toyota Auris]] {{col-end}} {{зноскі}} {{Тыпы аўтамабільных кузаваў}} [[Катэгорыя:Тыпы аўтамабільных кузаваў]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] f3wvcgpy8x412k8c4us4xw84xfspirp Філіт 0 218204 5171833 5128040 2026-07-27T16:50:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171833 wikitext text/x-wiki '''Філі́т''' (ад {{lang-el|phýllon}} — ліст) — [[Сланец|сланцаватая]] метамарфічная [[горная парода]], пераходная ад гліністага ([[Аспідны сланец|аспіднага]]) сланца да слюдзянога. [[File:Muzeum Złota w Złotoryi fyllit Panenska Hůrka 21.07.2011 p.jpg|thumb|Філіт у Музеі золата ў горадзе Златорыя ([[Польшча]])]] Філіт складаецца з тонкіх пласцінак або лускавінак [[серыцыт]]у і [[хларыт]]у з уключэннямі гліністых часцінак, [[Крышталь|крышталёў]] і зерняў [[кварц]]у, біятыту, [[графіт]]у, [[кальцыт]]у, [[даламіт]]у, [[магнетыт]]у, [[пірыт]]у і інш. Мае дробназярністую цвёрдую структуру. [[Колер]] ад светла-шэрага да чорнага. Характэрны шаўкавісты бляск на паверхнях сланцаватасці (у адрозненне ад гліністых сланцаў)<ref name="krug">[http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/FILLIT.html Филлит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121023130231/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/FILLIT.html |date=23 кастрычніка 2012 }}{{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]]</ref> і здольнасць расколвацца на тонкія пласцінкі<ref name="krug" />. [[Шчыльнасць]] 2,75—2,77<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|16|||397}}</ref> г/см². == Паходжанне і радовішчы == Філіт утвараецца пры рэгіянальным метамарфізме пясчана-гліністых [[Асадкавыя горныя пароды|асадкавых парод]], [[туф]]аў<ref name="eco" />, туфітаў<ref name="eco" /> і туфагенных<ref name="eco" /> парод ва ўмовах зеленасланцавай фацыі<ref name="bel" />. Філіты шырока распаўсюджаны ў многіх рэгіёнах. Характэрны верхняй частцы старажытных [[дакембрый]]скіх платформ і краявых зон складкавых горных абласцей<ref name="bel" />. Радовішчы ў [[Францыя|Францыі]] ([[Брэтань]], [[Ардэны]]), [[Англія|Англіі]] ([[крафства Дэваншыр]]), [[Германія|Германіі]], Польшчы, [[Чэхія|Чэхіі]] ([[Судэты]]), [[ЗША]], [[Расія|Расіі]] ([[Усходняя Сібір]])<ref name="krug" /> і інш. Са з'явай пірытызацыі філітаў (наяўнасць рассеяных уключэнняў пірыту) звязаная іх залатаноснасць і наяўнасць вялікіх і багатых россыпаў, з якіх дабываецца значная колькасць [[золата]] (басейны рэк [[Віцім]] і [[Алдан (рака)|Алдан]])<ref name="eco">[http://www.ecosystema.ru/08nature/min/2_5_4_1.htm Филлит: описание и изображения горной породы // Экологический центр "Экосистема"™]{{ref-ru}}</ref>. == Сінонімы == Дробназярністы слюдзяны сланец, мікракрышталічны сланец, слюдзяны шыферны сланец, крышталічны шыферны сланец<ref name="krug" />. == Выкарыстанне == Феліты выкарыстоўваюцца ў вытворчасці сланцавай мукі. Некаторыя з філітаў выкарыстоўваюцца ў [[Будаўніцтва|будаўніцтве]] ў якасці дахавага матэрыялу. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||397}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/FILLIT.html Филлит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121023130231/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/FILLIT.html |date=23 кастрычніка 2012 }}{{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] * [http://www.ecosystema.ru/08nature/min/2_5_4_1.htm Филлит: описание и изображения горной породы // Экологический центр "Экосистема"™]{{ref-ru}} {{Commonscat|Phyllite}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метамарфічныя горныя пароды]] [[Катэгорыя:Дахавыя матэрыялы]] f7b44xs9s4ityet529ze0l5hycibth7 Хогвартс 0 218223 5171911 4841634 2026-07-28T03:46:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171911 wikitext text/x-wiki {{Цыкл артыкулаў пра Гары Потэра}} {{Картка ўніверсітэта |назва = Школа Чарадзейства і Чараўніцтва «Хогвартс» |скарачэнне = Хогвартс |эмблема = |выява = |арыгінал = Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = {{lang-la|Draco dormiens nunquam titillandus!}} <br /> {{lang-be|Не будзіце спячага дракона!}}<ref>{{Cite web |url=http://forum.lingvo.ru/actualthread.aspx?tid=19857 |title={{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140927182833/ |date=27 верасня 2014 }} Draco dormiens nunquam titillandus / Іншыя моўныя пары &#91;ActualForum&#93;<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=30 снежня 2014 |archive-date=27 верасня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927182833/http://forum.lingvo.ru/actualthread.aspx?tid=19857 |url-status=dead }}</ref> |заснаваны = больш за 1000 гадоў назад |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = школа магіі |найменне пасады = Рэктар |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = |кампус = |адрас = |сайт = |узнагароды = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |nocat=1 }} '''Хо́гвартс''' — выдуманая навучальная ўстанова чараўнікоў з [[Серыя раманаў пра Гары Потэру|сусвету «Гары Потэра»]]. Афіцыйная назва ''Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry'' або, радзей, ''Hogwarts Academy of Witchcraft and Wizardry'', у перакладах — ''Школа/Акадэмія Чарадзейства і Чараўніцтва «Хогвартс»''. У [[Гары Потэр і Тайны пакой|другой кнізе]] ўдакладняецца, што «Хогвартс» у перакладзе на «маглаўскую» мову — гэта «вяпрук». Калі пераставіць склады англійскай назвы (Hogwarts), то атрымаецца слова «warthog», якое азначае афрыканскі дзік, барадавачнік. Паводле слоў выкладчыка гісторыі магіі, [[Катберт Бінс|Катберта Бінса]], Хогвартс быў заснаваны каля тысячы гадоў назад чатырма чараўнікамі: чараўнікамі [[Годрык Грыфіндор|Годрыкам Грыфіндорам]] ({{lang-en|Godric Gryffindor}}), [[Салазар Слізерын|Салазарам Слізерынам]] ({{lang-en|Salazar Slytherin}}), і чараўніцамі [[Кандыда Кагтэўран|Кандыдай Кагтэўран]] ({{lang-en|Rowena Ravenclaw}}) і [[Пенелопа Пуфендуй|Пенелопай Пуфендуй]] ({{lang-en|Helga Hufflepuff}}). Мэтай заснавальнікаў было навучанне і выхаванне дзяцей з магічным патэнцыялам. Гэтых дзяцей збіралі па ўсёй краіне. Аднак з часам сярод заснавальнікаў адбыўся раскол. Салазар Слізерын лічыў, што ў школе не варта навучаць дзяцей, бацькі якіх [[магл]]ы, а прымаць варта дзяцей толькі з сем'яў, дзе абодва бацькі чараўнікі. Рознагалоссі паміж Слізерынам і астатнімі заснавальнікамі прывялі да таго, што Салазару Слізерыну прыйшлося пакінуць сцены школы. Хогвартс, верагодна, з'яўляецца адзінай школай магіі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Навучанне доўжыцца 7 гадоў. У канцы кожнага года здаюцца экзамены, але асабліва важныя для будучыні вучняў экзамены ў канцы 5-га і 7-га года. Колькасць вучняў Хогвартса дакладна невядомая, але хутчэй за ўсё, туды прымаюцца абсалютна ўсе дзеці-чараўнікі з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Кіруюць школай дырэктар і намеснік дырэктара. Да моманту пачатку дзеяння дырэктарам школы з'яўляецца [[Альбус Дамблдар]], яго намеснікам — [[Мінерва Мак-Гонагал]]. Дырэктар адчытваецца перад Саветам Апекуноў, якія складаюцца з 12 чалавек. Навучанне ў школе бясплатнае, але кнігі і школьны інвентар навучэнцы звычайна купляюць самі. Аднак ёсць спецыяльны фонд для куплі падручнікаў і школьнага інвентара маламаёмасным вучням. == Месцазнаходжанне школы і агульныя звесткі == У другой кнізе апавядаецца, што [[Гары Потэр|Гары]] з [[Рон Уізлі|Ронам]] падчас палёту ў Хогвартс на зачараванай машыне містара Уізлі рухаліся строга на поўнач, а значыць, Хогвартс размешчаны на поўнач ад Лондана. Паводле іншага інтэрв'ю, Хогвартс знаходзіцца недзе ў [[Шатландыя|Шатландыі]]<ref name="fraser-scotland">''«Hogwarts … Logically it had to be set in a secluded place, and pretty soon I settled on Scotland in my mind.»'' Fraser, L., ''An interview with J.K.Rowling'', Mammoth, London, 2000. ISBN 0-7497-4394-8. pp 20-21.</ref><ref name="johnstone-herald">{{cite news|url=http://www.accio-quote.org/articles/1997/0697-herald-johnstone.html|title=Happy ending, and that's for beginners|date=1997-06-24|accessdate=2007-10-05|publisher=The Herald via AccioQuote!}}</ref>. Шматлікія заклінанні ў школе і вакол яе не дазваляюць маглам убачыць яе: усё, што можа ўбачыць магл — гэта разваліны і шыльду «Keep out» (Небяспечна)<ref>«Гары Потэр і Кубак агню», гл. 11</ref>. На тэрыторыі школы, акрамя замка, ёсць горнае возера, вялікі лес, празваны Забароненым з-за небяспечных істот (у прыватнасці, [[Акрамантул|гіганцкіх павукоў]] (Акрамантулаў) і [[Кентаўры|кентаўраў]]), якія жывуць там, аранжарэі, савятнік, леснікова хатка і поле для гульні ў [[квідыч]]. Замак акружаны горамі. Сходы (якіх у замку 142) і школьныя памяшканні рухаюцца<ref>«Былі лесвіцы, якія ў пятніцу прыводзілі Гары зусім не туды, куды вялі ў чацвер» — «Гары Потэр і філасофскі камень», глава 8, стар. 165—166</ref><ref>[http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=108 How do you remember everything from different books when you are still writing the HP series?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205111505/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=108 |date=5 лютага 2012 }} from JKRowling.com.</ref>. Усярэдзіне замак абвешаны карцінамі, персанажы якіх ходзяць адзін да аднаго ў госці. Некаторыя дзверы ў замку адчыняюцца, толькі калі дакрануцца да іх у пэўным месцы, другія — калі іх ветліва папрасіць, трэція дзверы наогул фальшывыя<ref>«Гары Потэр і філасофскі камень», глава 8, стар. 166</ref>. [[Чараўніцтва свету Гары Потэра#Віды перамяшчэння ў прасторы|Трансгрэсія]] ў Хогвартс і з Хогвартса немагчымая<ref>Гары Потэр і Кубак агню, гл.28</ref>, але гэта забарона можа быць знята на абмежаваны час у абмежаванай прасторы<ref>Гары Потэр і Прынц-паўкроўка</ref>. Электронныя прыборы на тэрыторыі Хогвартса не працуюць. У кнізе ''[[Гары Потэр і Кубак агню]]'', [[Герміёна Грэйнджэр|Герміёна]] тлумачыць, што прычына ў высокім узроўні магіі на тэрыторыі школы. Аднак у школе ёсць радыё для чараўнікоў, якое працуе ад магіі, а не ад электрычнасці. Акрамя таго, прафесар Слізнарт у вольны час слухае ў сябе ў кабінеце старэнькі [[грамафон]]. Найбліжэйшым населеным пунктам з'яўляецца вёска [[Хогсмід]] — адзіная ў Вялікабрытаніі, дзе жывуць толькі чараўнікі. Таксама Хогсмід назва не толькі вёскі, але і найбліжэйшай да Хогвартса чыгуначнай станцыі, на якую прыбывае цягнік «[[Хогвартс Экспрэс]]» (гл. ніжэй). На карце, якую Дж. К. Роўлінг намалявала для здымкі фільмаў паводле сваіх кніг, станцыя знаходзіцца на паўднёвым ўсходзе ад школы, а вёска Хогсмід — на паўночным захадзе. Дэвіз Хогвартса — ''«Draco dormiens nunquam titillandus!»'', што на [[латынь|латыні]] азначае ''« Не будзіце спячага цмока!»''<ref>{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/1101-torontostar.htm|title=2001: Accio Quote!, the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web|accessdate=2013-02-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ELUeQdPE?url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/1101-torontostar.htm|archivedate=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref>. Роўлінг так растлумачыла паходжанне дэвізу:<ref>[http://www.accio-quote.org/articles/2000/0700-bloomsbury-fry.html Fry, Stephen. "Launch Day interview aboard the Hogwarts Express, " Bloomsbury Press, July 8, 2000.]</ref> {{пачатак цытаты}}All the schools I've ever been to or taught in have mottos: «Persevere», «Onwards and Upwards». I wanted good solid practical advice for Hogwarts.{{канец цытаты}} У Хогвартса ёсць і гімн, які прыводзіцца ў сёмым раздзеле («Сартавальны капялюш») кнігі «[[Гары Потэр і філасофскі камень]]». Звесткі пра колькасць студэнтаў у Хогвартсе супярэчлівыя. У адным інтэрв'ю Роўлінг сказала, што іх недзе з 1000<ref name=1000s>[http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-scholastic-chat.htm 2000: Accio Quote!, the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>, у другім — што іх каля 600<ref name=600s>[http://www.accio-quote.org/articles/2005/0705-tlc_mugglenet-anelli-2.htm 2005: Accio Quote!, the largest archive of J.K. Rowling interviews on the web<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. Паводле інтэрв'ю Роўлінг, школа з'яўляецца мультыканфесійнай (multifaith)<ref>[http://www.accio-quote.org/articles/list2007.html 2007: Accio Quote!, the Largest Archive of J.K. Rowling quotes on the web<!-- Bot generated title -->]</ref>. У рамане згадваюцца аналагічныя школы ў іншых краінах — [[Шармбатон]] у [[Францыя|Францыі]] і [[Дурмстранг]], месцазнаходжанне якога не называецца. У чацвёртай кнізе Герміёна расказвае сябрам, што школа Дурмстранг, верагодна, знаходзіцца дзесьці на поўначы, таму што ў спіс неабходных рэчаў для студэнтаў уваходзіць футравае адзенне. Акрамя таго, згадваецца Інстытут [[Судовы працэс над салемскімі ведзьмамі|Салемскіх Ведзьмаў]]. З тэксту незразумела, ці з'яўляецца гэты інстытут школай магіі, але Роўлінг пацвердзіла, што гэта сапраўды так. У чацвёртай кнізе згадваецца таксама школа магіі ў [[Бразілія|Бразіліі]]. Паводле Джаан Роўлінг, школа вядзьмарства Хогвартс — «бяспечнае месца для ЛГБТ». Сярод вучняў Хогвартса шмат лесбіянак, геяў, бісексуалаў і трансгендараў, а таксама створаны вучнёўскі ЛГБТ-клуб.<ref>[http://www.gay.ru/news/rainbow/2014/12/18-30365.htm Джаан Роўлінг паведаміла, што школа вядзьмарства Хогвартс — «бяспечнае месца для ЛГБТ» ]</ref> == Паступленне == Чароўнае пяро ў Хогвартсе рэгіструе нараджэнне магаў і запісвае іх імёны на вялікі скрутак пергаменту<ref>[http://www.accio-quote.org/articles/2000/0200-scholastic-chat.htm] ''accio-quote.org.''</ref>. Кожны год світак чытаецца і запрашэнні ў Хогвартс высылаюцца ўсім брытанскім дзецям. Прымаць запрашэнне не абавязкова: некаторыя бацькі аддаюць перавагу хатняму навучанню. Запрашэнне павінна быць прынята ці адпрэчана не пазней 31 ліпеня. У выпадку, калі дзіця расце ў маглаў, хто-небудзь з персанала школы прыязджае, каб пагаварыць з дзіцем і яго бацькамі ці апекунамі і дапамагчы яму з купляй падручнікаў і інвентара. Разам з пісьмом высылаецца спіс падручнікаў, формы і інвентара. У першай кнізе спіс уключае 8 падручнікаў, а таксама: * Тры простыя рабочыя мантыі (чорныя) * Адзін просты востраканцовы капялюш (чорны) на кожны дзень * Адна пара ахоўных пальчатак (са скуры дракона ці аналагічнага па ўласцівасцях матэрыялу) * Адзін зімовы плашч (чорны, зашпількі сярэбраныя) * 1 чарадзейную палачку * 1 кацёл (алавяны, стандартны памер № 2) * 1 камплект шкляных ці крыштальных флаконаў * 1 тэлескоп * 1 медныя шалі Студэнты могуць прывезці з сабой саву, кошку, жабу (хоць на працягу дзеяння трох першых кніг Рон прывозіў з сабой пацука [[Пітэр Петыгру|Каросту]], у кнізе «[[Гары Потэр і вязень Азкабана]]» Герміёна прывезла рудога ката Жываглота, а ў 6 кнізе «[[Гары Потэр і Прынц-паўкроўка]]» [[Джыні Уізлі]] прывезла з сабой ''карлікавага пухнаціка ''Арнольда. Першакурснікам забаронена браць з сабой [[Мётлы, Гары Потэр|мётлы]]. Усё гэта можна купіць у [[Касы завулак, Гары Потэр|Касым завулку]], патаемнай вуліцы, уваход у якую знаходзіцца каля бара «[[Дзіравы Кацёл]]». Кнігі і школьны інвентар навучэнцы звычайна купляюць самі. У шостай кнізе згадваецца спецыяльны фонд для куплі падручнікаў і школьнага інвентара маламаёмасным вучням. У кнігах няма звестак пра тое, як дзеці да 11 гадоў навучаюцца чытанню, пісьму і ліку. Дзеці, чые бацькі ці апекуны — маглы, хутчэй за ўсё, вучацца ў звычайных маглаўскіх пачатковых школах, як гэта было з Гары Потэрам і, верагодна, з [[Герміёна Грэйнджэр|Герміёнай Грэйнджэр]]. Дзяцей з магічных сем'яў, магчыма, вучаць бацькі або для іх навучання праграме пачатковай школы выкарыстоўваецца нейкі від магіі. == Факультэты == Хогвартс падзлены на 4 факультэты (houses), кожны названы па прозвішчы свайго заснавальніка: [[Грыфіндор]], [[Слізерын]], [[Кагтэўран]] і [[Пуфендуй]]. Кожны факультэт мае свой талісман, свае колеры і свайго прывіда. На працягу навучальнага года факультэты спаборнічаюць за кубак факультэтаў, набіраючы і губляючы балы. Кожны факультэт мае сваю каманду па квідычы, якія спаборнічаюць за кубак школы па гэтым чарадзейным відзе спорту. Гэтыя два спаборніцтвы спараджаюць суперніцтва паміж факультэтамі. На чале факультэта стаіць [[дэкан]] (Head), які ў мінулым вучыўся на гэтым факультэце. На сваім факультэце дэкан адказвае за данясенне важнай інфармацыі да ведама студэнтаў, пакаранні студэнтаў за сур'ёзныя правіны, рэагаванне на аварыйныя сітуацыі. Кожны факультэт мае ўласныя спальні і сваю гасціную. За рэдкімі выключэннямі, спальні і гасціная факультэта недаступныя для студэнтаў іншых факультэтаў і ахоўваюцца карцінамі, дзвярамі або суцэльнай сцяной, якія патрабуюць разгадаць загадку (гасціная Кагтэўрана), пастукаць па дзвярах у асобым рытме (гасціная Пуфендуя) ці назваць пароль (гасціныя Грыфіндора і Слізерына). На сваім факультэце хлопчыкі не маюць правы ўваходзіць у спальні для дзяўчынак, а дзяўчынкі ў спальні для хлопчыкаў уваходзіць могуць. Гэта правіла ўсталявалі заснавальнікі, якія лічылі дзяўчынак больш прыстойнымі. У першыя гады існавання Хогвартса яго заснавальнікі асабіста адбіралі студэнтаў для сваіх факультэтаў. У далейшым з-за турботы пра адбор студэнтаў пасля смерці заснавальнікаў Годрык Грыфіндор зняў свой капялюш, і кожны заснавальнік дадаў туды свае веды. З тых часоў студэнтаў размяркоўвае Размеркавальны Капялюш. === Размеркаванне па факультэтах === Размеркаванне вучняў па факультэтах адбываецца на 1-м курсе перад самым пачаткам навучання. Працэсам размеркавання займаецца спецыяльны чароўны [[Размеркавальны Капялюш]]. Вучань павінен надзець Капялюш на галаву, і тады ён дасць адказ — на які факультэт варта паступіць гэтаму вучню. Пры гэтым Капялюш зыходзіць з асабістых якасцяў вучня: храбрых і высакародных яна адпраўляе ў Грыфіндор, разумных і цямлівых — у Кагтэўран, упартых і сумленных — у Пуфендуй, а хітрых і вёрткіх (да перамогі над Валдэмортам — галоўным чынам, чыстакроўных) — у Слізерын. Калі вучань па сваіх якасцях падыходзіць розным факультэтам, Капялюш прапануе выбраць яму сабе. Так, Гары Потэр пры размеркаванні паўтараў пра сябе: «Толькі не Слізерын», — і капялюш, прыслухаўшыся да яго жадання выкрыкнуў: «Грыфіндор». Але Альбус Дамблдар гаворыць Гары Потэру пра тое, што рашэнне Капялюша залежыць не ад прыроджаных якасцей вучня, а толькі ад яго жадання. Рашэнне Капялюша прымаецца ўсімі з павагай, абскарджанню не падлягае і выконваецца няўхільна. Не вядома ніводнага выпадку наступнага пераходу вучняў з аднаго факультэта на іншы, незадаволенасці вучня сваім размеркаваннем ці прыкладаў навучання аднаго чалавека на некалькіх факультэтах. Хоць падчас Бітвы за Хогвартс Валдэморт падпаліў Капялюш, ён не згарэў і працягваў функцыянаваць.<ref>У эпілогу Гары Потэр кажа сыну: «Але калі гэта важна для цябе, ты можаш выбіраць паміж Грыфіндорам і Слізерынам. Размеркавальны Капялюш улічыць тваё жаданне.»</ref> === Балы === Штогод праходзіць спаборніцтва паміж факультэтамі, які з іх атрымае больш балаў. За дасягненні і прамашкі кожнага студэнта — як акадэмічныя, так і дысцыплінарныя — могуць быць налічаны ці зняты балы з яго факультэта. Такім чынам, у Хогвартсе выкарыстоўваюцца групавыя заахвочванні і пакаранні. У першай кнізе грыфіндорцы аб'яўляюць калектыўны байкот Гары Потэру і яго сябрам за страту 150 балаў. Здымаць ці дадаваць балы факультэтам мае права любы выкладчык, а таксама факультэцкі стараста. Здаецца, што няма правіл наконт таго, якая колькасць балаў здымаецца ці дадаецца ў якіх выпадках (акрамя няпісаных традыцый: напрыклад, за правільны адказ на ўроку налічаюць 5-10 балаў, столькі ж здымаюць за дробную правіну). Таксама балы налічаюцца за высокія вынікі ў штогадовым турніры па квідычы паміж чатырма факультэтамі. Адмяраюць балы вялікія зачараваныя пясочныя гадзіннікі ў холе. Іх чатыры: па адным на кожны факультэт. Замест пясчынак у іх — каштоўныя камяні колеру факультэта: [[рубін]]ы ў грыфіндорскіх гадзінах, жоўтыя [[тапаз]]ы — у пуфендуйскіх, [[сапфір]]ы — у кагтэўранскіх, [[смарагд]]ы — у слізерынскіх. Калі балы дадаюцца ці здымаюцца з факультэта, у адпаведных гадзінніках такая ж колькасць камянёў падае ў ніжнюю палову ці, наадварот, падымаецца ў верхнюю. У канцы кожнага года факультэт, які набраў найбольшую колькасць ачкоў, выйграе кубак школы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://hp-lexicon.org/essays/essay-hogwarts-how-many.html How Many Students Are There At Hogwarts? By Steve Vander Ark.] {{Гары Потэр}} [[Катэгорыя:Выдуманыя навучальныя ўстановы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя замкі]] [[Катэгорыя:Хогвартс| ]] bqe3739zjcg7tnfb7rvnzb7tu10qe7g Футбаліст года Беларусі 0 218897 5171787 5048256 2026-07-27T12:43:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171787 wikitext text/x-wiki Найлепшы '''футбаліст года Беларусі''' — узнагарода найлепшаму футбалісту Беларусі, якая ўручаецца ў канцы календарнага года. З 1983 года і да 1990 года пераможцу вызначала газета «Физкультурник Белоруссии», а з 1991 года — газета «[[Прессбол]]». == Уладальнікі ўзнагароды == * 1983: [[Сяргей Гоцманаў]] * 1984: [[Сяргей Яўгенавіч Алейнікаў|Сяргей Алейнікаў]] * 1985: [[Сяргей Гоцманаў]] * 1986: [[Сяргей Яўгенавіч Алейнікаў|Сяргей Алейнікаў]] * 1987: [[Сяргей Гоцманаў]] * 1988: [[Сяргей Яўгенавіч Алейнікаў|Сяргей Алейнікаў]] * 1989: [[Сяргей Гоцманаў]] * 1990: [[Аляксандр Мятліцкі]] * 1991: [[Юрый Аляксеевіч Курбыка|Юрый Курбыка]] * 1992: [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] * 1993: [[Сяргей Герасімец]] * 1994: [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] * 1995: [[Валянцін Бялькевіч]] * 1996: [[Уладзімір Міхайлавіч Макоўскі|Уладзімір Макоўскі]] * 1997: [[Андрэй Лаўрык]] * 1998: [[Аляксандр Мікалаевіч Хацкевіч|Аляксандр Хацкевіч]] * 1999: [[Сяргей Гурэнка]] * 2000: [[Аляксандр Мікалаевіч Хацкевіч|Аляксандр Хацкевіч]] * 2001: [[Генадзь Туміловіч]] * 2002: [[Аляксандр Глеб]] * 2003: [[Аляксандр Глеб]] * 2004: [[Максім Рамашчанка]] * 2005: [[Аляксандр Глеб]] * 2006: [[Аляксандр Глеб]] * 2007: [[Аляксандр Глеб]] * 2008: [[Аляксандр Глеб]] * 2009: [[Аляксандр Кульчы]] * 2010: [[Юрый Жаўноў]] * 2011: [[Аляксандр Гутар]] * 2012: [[Рэнан Брэсан]] * 2013: [[Цімафей Калачоў]] * 2014: [[Сяргей Вячаслававіч Крывец|Сяргей Крывец]] * 2015: [[Ігар Стасевіч]] * 2016: [[Цімафей Калачоў]] * 2017: [[Міхаіл Гардзяйчук]] * 2018: [[Ігар Стасевіч]] * 2019: [[Ігар Стасевіч]] * 2020: [[Максім Скавыш]] * 2021: [[Андрэй Салавей]] * 2022: [[Уладзімір Хвашчынскі]] * 2023: [[Макс Эбонг]] == Спасылкі == * [https://www.kick-off.by/abff/blr_bestplayer.htm kick-off.by] * [https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/belarus/ worldfootball.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250929182008/https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/belarus/ |date=29 верасня 2025 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Футбаліст года ў Беларусі}} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Футбол у Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя ўзнагароды]] a11ep131z9gycyyg2f9hr43wzfk33bm Шаблон:Тлушчы і алеі 10 222973 5172090 4870173 2026-07-28T10:37:39Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя, дапаўненне 5172090 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Тлушчы і алеі | загаловак = [[Тлушчы|Тлушчы]] і [[Алеі|алеі]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | загаловак1 = [[Жывёльныя тлушчы]] | выява = | стыль_целы = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_няцотных = | стыль_цотных = background:#F0F0F0 | спіс1 = {{Navbox subgroup |group1 = Птушыныя тлушчы |list1 = {{нп3|Гусіны тлушч||d|Q1129838}}{{·}} {{нп3|Індычны тлушч||d|Q102318348}}{{·}} {{нп3|Курыны тлушч|||Chicken fat}}{{·}} {{нп3|Качыны тлушч||ko|오리기름}}{{·}} {{нп3|Масла эму|||Emu oil}}{{·}} {{нп3|Шмалец||ru|Смалец}} (<small>{{нп3|Гусіны смалец||ru|Гусиный смалец}}</small>) |group2 = Малочныя тлушчы |list2 = [[Казінае масла]]{{·}}[[Сметанковае масла|Каровіна масла]]{{·}} [[Топленае масла|Топленае масла]] |group3 = Тлушчы наземных жывёл |list3 = '''{{нп3|Свіны тлушч|||Pig fat}}''' — [[Лярд]]{{·}} [[Здор]]{{·}} [[Бекон]]{{·}} [[Сала]] '''{{нп3|Ялавічны тлушч|Ялавічны|cs|Hovězí lůj}} і {{нп3|Барановы тлушч|барановы|ko|양기름}} тлушч''' — {{нп3|Лой||uk|Лій}}{{·}} [[Курдзюк|Курдзючны тлушч]] '''Тлушчы іншых с/г жывёльных''' — [[Аленевы тлушч]]{{·}} {{нп3|Казіны тлушч||d|Q104443985}}{{·}} {{нп3|Конскі тлушч||de|Pferdefett}} (<small>{{нп3|Жал||uk|Жал}}</small>){{·}} [[Нутрыевы тлушч]] '''Тлушчы дзікіх жывёл''' — [[Барсучыны тлушч]]{{·}} {{нп3|Масла норкавае|Норкавае масла|pl|Olej norkowy}}{{·}} [[Сабачы тлушч]]{{·}} [[Мядзведжы тлушч]] |group4 = Тлушчы водных жывёл |list4 = [[Варволь|Кітовы тлушч]]{{·}} [[Цюленевы тлушч]] — [[Варволь]] |group5 = Тлушчы рыб |list5 = [[Трасковы пячоначны тлушч]]{{·}} [[Рыбін тлушч]]{{·}} {{нп3|Ласосевы тлушч||de|Lachsöl}} }} | загаловак2 = [[Алеі|Раслінныя тлушчы]] | спіс2 = {{Navbox subgroup |group1 = З насення |list1 = [[Алей вінаградных костачак]]{{·}} [[Алей костачак вішні]]{{·}} [[Алей зародкаў пшаніцы]]{{·}} [[Алей рысавага вотруб'я]]{{·}} [[Алей растаропшы]]{{·}} [[Абрыкосавы алей]]{{·}} [[Арахісавы алей]]{{·}} [[Арэхавы алей]]{{·}} [[Гарчычны алей]]{{·}} [[Какава-алей]]{{·}} [[Кедравы тлусты алей|Кедравы алей]]{{·}} [[Канапляны алей]]{{·}} [[Кукурузны алей]]{{·}} [[Кунжутны алей]]{{·}} [[Ільняны алей]]{{·}} [[Міндальны алей]]{{·}} [[Пальмавы алей]]{{·}} [[Перылавы алей]]{{·}} [[Сланечнікавы алей]]{{·}} [[Рапсавы алей]]{{·}} [[Рыжакавы алей]]{{·}} [[Соевы алей]]{{·}} [[Гарбузовы алей]]{{·}} [[Баваўняны алей]]{{·}} [[Тунгавы алей]]{{·}} [[Алей жажаба]]{{·}} [[Рыцына]]{{·}} [[Алей кеш'ю]]{{·}} [[Фісташкавы алей]]{{·}} [[Алей фундука]]{{·}} [[Макавы алей]]{{·}} [[Алей насення кавуна]]{{·}} [[Алей камеліі]] |group2 = З мякаці |list2 = [[Алей авакада]]{{·}} [[Арганавы алей]]{{·}} [[Какосавы алей]]{{·}} [[Чырвонае пальмавы алей]]{{·}} [[Сафлоравы алей]]{{·}} [[Абляпіхавы алей]]{{·}} [[Аліўкавы алей]]{{·}} [[Алей макадаміі]] }} | загаловак3 = [[Мадыфікаваныя тлушчы]] | спіс3 = [[Гідрагенізаваныя тлушчы]]{{·}} [[Маргарын]]{{·}} [[Камбінаваны тлушч]]{{·}} [[Кулінарны тлушч]]{{·}} [[Кандытарскі тлушч]]{{·}} [[Пякарны тлушч]]{{·}} [[Касцявы тлушч]]{{·}} [[Алеамаргарын]] | загаловак4 = Гл. таксама: [[Спіс алеяў]]{{·}} [[Алеі|Алей]]{{·}} [[Эфірныя алеі|Эфірны алей]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Ежа і напоі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9lzr8rgryahgn6x881cwcxjptztdmkl 5172097 5172090 2026-07-28T10:44:13Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя, дапаўненне 5172097 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Тлушчы і алеі | загаловак = [[Тлушчы|Тлушчы]] і [[Алеі|алеі]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | загаловак1 = [[Жывёльныя тлушчы]] | выява = | стыль_целы = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_няцотных = | стыль_цотных = background:#F0F0F0 | спіс1 = {{Navbox subgroup |group1 = Птушыныя тлушчы |list1 = {{нп3|Гусіны тлушч||d|Q1129838}}{{·}} {{нп3|Індычны тлушч||d|Q102318348}}{{·}} {{нп3|Курыны тлушч|||Chicken fat}}{{·}} {{нп3|Качыны тлушч||ko|오리기름}}{{·}} {{нп3|Масла эму|||Emu oil}}{{·}} {{нп3|Шмалец||ru|Смалец}} (<small>{{нп3|Гусіны смалец||ru|Гусиный смалец}}</small>) |group2 = Малочныя тлушчы |list2 = [[Казінае масла]]{{·}}[[Сметанковае масла|Каровіна масла]]{{·}} [[Топленае масла|Топленае масла]] |group3 = Тлушчы наземных жывёл |list3 = '''{{нп3|Свіны тлушч|||Pig fat}}''' — [[Лярд]]{{·}} [[Здор]]{{·}} [[Бекон]]{{·}} [[Сала]] '''{{нп3|Ялавічны тлушч|Ялавічны|cs|Hovězí lůj}} і {{нп3|Барановы тлушч|барановы|ko|양기름}} тлушч''' — {{нп3|Лой||uk|Лій}}{{·}} [[Курдзюк|Курдзючны тлушч]] '''Тлушчы іншых с/г жывёльных''' — {{нп3|Аленевы тлушч||d|Q104889748}}{{·}} {{нп3|Казіны тлушч||d|Q104443985}}{{·}} {{нп3|Конскі тлушч||de|Pferdefett}} (<small>{{нп3|Жал||uk|Жал}}</small>){{·}} [[Нутрыевы тлушч]] '''Тлушчы дзікіх жывёл''' — [[Барсучыны тлушч]]{{·}} {{нп3|Масла норкавае|Норкавае масла|pl|Olej norkowy}}{{·}} [[Сабачы тлушч]]{{·}} [[Мядзведжы тлушч]] |group4 = Тлушчы водных жывёл |list4 = [[Варволь|Кітовы тлушч]]{{·}} [[Цюленевы тлушч]] — [[Варволь]] |group5 = Тлушчы рыб |list5 = [[Трасковы пячоначны тлушч]]{{·}} [[Рыбін тлушч]]{{·}} {{нп3|Ласосевы тлушч||de|Lachsöl}} }} | загаловак2 = [[Алеі|Раслінныя тлушчы]] | спіс2 = {{Navbox subgroup |group1 = З насення |list1 = [[Алей вінаградных костачак]]{{·}} [[Алей костачак вішні]]{{·}} [[Алей зародкаў пшаніцы]]{{·}} [[Алей рысавага вотруб'я]]{{·}} [[Алей растаропшы]]{{·}} [[Абрыкосавы алей]]{{·}} [[Арахісавы алей]]{{·}} [[Арэхавы алей]]{{·}} [[Гарчычны алей]]{{·}} [[Какава-алей]]{{·}} [[Кедравы тлусты алей|Кедравы алей]]{{·}} [[Канапляны алей]]{{·}} [[Кукурузны алей]]{{·}} [[Кунжутны алей]]{{·}} [[Ільняны алей]]{{·}} [[Міндальны алей]]{{·}} [[Пальмавы алей]]{{·}} [[Перылавы алей]]{{·}} [[Сланечнікавы алей]]{{·}} [[Рапсавы алей]]{{·}} [[Рыжакавы алей]]{{·}} [[Соевы алей]]{{·}} [[Гарбузовы алей]]{{·}} [[Баваўняны алей]]{{·}} [[Тунгавы алей]]{{·}} [[Алей жажаба]]{{·}} [[Рыцына]]{{·}} [[Алей кеш'ю]]{{·}} [[Фісташкавы алей]]{{·}} [[Алей фундука]]{{·}} [[Макавы алей]]{{·}} [[Алей насення кавуна]]{{·}} [[Алей камеліі]] |group2 = З мякаці |list2 = [[Алей авакада]]{{·}} [[Арганавы алей]]{{·}} [[Какосавы алей]]{{·}} [[Чырвонае пальмавы алей]]{{·}} [[Сафлоравы алей]]{{·}} [[Абляпіхавы алей]]{{·}} [[Аліўкавы алей]]{{·}} [[Алей макадаміі]] }} | загаловак3 = [[Мадыфікаваныя тлушчы]] | спіс3 = [[Гідрагенізаваныя тлушчы]]{{·}} [[Маргарын]]{{·}} [[Камбінаваны тлушч]]{{·}} [[Кулінарны тлушч]]{{·}} [[Кандытарскі тлушч]]{{·}} [[Пякарны тлушч]]{{·}} [[Касцявы тлушч]]{{·}} [[Алеамаргарын]] | загаловак4 = Гл. таксама: [[Спіс алеяў]]{{·}} [[Алеі|Алей]]{{·}} [[Эфірныя алеі|Эфірны алей]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Ежа і напоі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ondqhbwmjxs8lwi9etjm6qw07q0k9jw 5172166 5172097 2026-07-28T11:55:24Z Ciepiersia 162280 арфаграфія 5172166 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Тлушчы і алеі | загаловак = [[Тлушчы|Тлушчы]] і [[Алеі|алеі]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | загаловак1 = [[Жывёльныя тлушчы]] | выява = | стыль_целы = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_няцотных = | стыль_цотных = background:#F0F0F0 | спіс1 = {{Navbox subgroup |group1 = Птушыныя тлушчы |list1 = {{нп3|Гусіны тлушч||d|Q1129838}}{{·}} {{нп3|Індычны тлушч||d|Q102318348}}{{·}} {{нп3|Курыны тлушч|||Chicken fat}}{{·}} {{нп3|Качыны тлушч||ko|오리기름}}{{·}} {{нп3|Масла эму|||Emu oil}}{{·}} {{нп3|Шмалец||ru|Смалец}} (<small>{{нп3|Гусіны смалец||ru|Гусиный смалец}}</small>) |group2 = Малочныя тлушчы |list2 = [[Казінае масла]]{{·}}[[Сметанковае масла|Каровіна масла]]{{·}} [[Топленае масла|Топленае масла]] |group3 = Тлушчы наземных жывёл |list3 = '''{{нп3|Свіны тлушч|||Pig fat}}''' — [[Лярд]]{{·}} [[Здор]]{{·}} [[Бекон]]{{·}} [[Сала]] '''{{нп3|Ялавічны тлушч|Ялавічны|cs|Hovězí lůj}} і {{нп3|Барановы тлушч|барановы|ko|양기름}} тлушч''' — {{нп3|Лой||uk|Лій}}{{·}} [[Курдзюк|Курдзючны тлушч]] '''Тлушчы іншых с/г жывёл''' — {{нп3|Аленевы тлушч||d|Q104889748}}{{·}} {{нп3|Казіны тлушч||d|Q104443985}}{{·}} {{нп3|Конскі тлушч||de|Pferdefett}} (<small>{{нп3|Жал||uk|Жал}}</small>){{·}} [[Нутрыевы тлушч]] '''Тлушчы дзікіх жывёл''' — [[Барсучыны тлушч]]{{·}} {{нп3|Масла норкавае|Норкавае масла|pl|Olej norkowy}}{{·}} [[Сабачы тлушч]]{{·}} [[Мядзведжы тлушч]] |group4 = Тлушчы водных жывёл |list4 = [[Варволь|Кітовы тлушч]]{{·}} [[Цюленевы тлушч]] — [[Варволь]] |group5 = Тлушчы рыб |list5 = [[Трасковы пячоначны тлушч]]{{·}} [[Рыбін тлушч]]{{·}} {{нп3|Ласосевы тлушч||de|Lachsöl}} }} | загаловак2 = [[Алеі|Раслінныя тлушчы]] | спіс2 = {{Navbox subgroup |group1 = З насення |list1 = [[Алей вінаградных костачак]]{{·}} [[Алей костачак вішні]]{{·}} [[Алей зародкаў пшаніцы]]{{·}} [[Алей рысавага вотруб'я]]{{·}} [[Алей растаропшы]]{{·}} [[Абрыкосавы алей]]{{·}} [[Арахісавы алей]]{{·}} [[Арэхавы алей]]{{·}} [[Гарчычны алей]]{{·}} [[Какава-алей]]{{·}} [[Кедравы тлусты алей|Кедравы алей]]{{·}} [[Канапляны алей]]{{·}} [[Кукурузны алей]]{{·}} [[Кунжутны алей]]{{·}} [[Ільняны алей]]{{·}} [[Міндальны алей]]{{·}} [[Пальмавы алей]]{{·}} [[Перылавы алей]]{{·}} [[Сланечнікавы алей]]{{·}} [[Рапсавы алей]]{{·}} [[Рыжакавы алей]]{{·}} [[Соевы алей]]{{·}} [[Гарбузовы алей]]{{·}} [[Баваўняны алей]]{{·}} [[Тунгавы алей]]{{·}} [[Алей жажаба]]{{·}} [[Рыцына]]{{·}} [[Алей кеш'ю]]{{·}} [[Фісташкавы алей]]{{·}} [[Алей фундука]]{{·}} [[Макавы алей]]{{·}} [[Алей насення кавуна]]{{·}} [[Алей камеліі]] |group2 = З мякаці |list2 = [[Алей авакада]]{{·}} [[Арганавы алей]]{{·}} [[Какосавы алей]]{{·}} [[Чырвонае пальмавы алей]]{{·}} [[Сафлоравы алей]]{{·}} [[Абляпіхавы алей]]{{·}} [[Аліўкавы алей]]{{·}} [[Алей макадаміі]] }} | загаловак3 = [[Мадыфікаваныя тлушчы]] | спіс3 = [[Гідрагенізаваныя тлушчы]]{{·}} [[Маргарын]]{{·}} [[Камбінаваны тлушч]]{{·}} [[Кулінарны тлушч]]{{·}} [[Кандытарскі тлушч]]{{·}} [[Пякарны тлушч]]{{·}} [[Касцявы тлушч]]{{·}} [[Алеамаргарын]] | загаловак4 = Гл. таксама: [[Спіс алеяў]]{{·}} [[Алеі|Алей]]{{·}} [[Эфірныя алеі|Эфірны алей]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Ежа і напоі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 99hpb2dzt093l0ljfp6gth2y5udgxdl Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь 0 231344 5172002 5090236 2026-07-28T08:26:33Z 5172002 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = СК РБ |краіна = Беларусь |тэкст_поля_краіна = |эмблема = |подпіс эмблемы = |пячатка = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Следчы камітэт.jpg |шырыня выявы = 300px |подпіс выявы = Цэнтральны апарат Следчага камітэта |дата стварэння = [[12 верасня]] [[2011]] |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра = 220034, [[Мінск]], [[вуліца Фрунзэ (Мінск)|вул. Фрунзэ]], д.&nbsp;19 |lat_dir = |lon_dir = |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = |імя главы1 = [[Канстанцін Фёдаравіч Бычак]] |пасада главы1 = Старшыня |імя главы2 = [[Алег Станіслававіч Шандаровіч]], [[Сяргей Якаўлевіч Аземша]], [[Анатоль Іванавіч Васільеў]] |пасада главы2 = Намеснік старшыні |дакумент1 = |сайт = http://sk.gov.by/by |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Сле́дчы камітэ́т Рэспу́блікі Белару́сь''' (''Следчы камітэт'') — адзіная і цэнтралізаваная сістэма дзяржаўных праваахоўных органаў, якія з’яўляюцца органамі папярэдняга следства і ажыццяўляюць паўнамоцтвы ў сферы вядзення дасудовага крымінальнага працэсу. Следчы камітэт з’яўляецца ваенізіраванай арганізацыяй, мае афіцыйныя геральдычныя сімвалы. Следчы камітэт падпарадкоўваецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя == [[File:1147 (Dzień supracoŭnika orhanaŭ papiaredniaha śledstva).jpg|thumb|left|Паштовая марка Рэспублікі Беларусь, прысвечаная Следчаму камітэту.]] Папярэдняе расследаванне ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўлялася следчымі пракуратуры, органаў унутраных спраў, дзяржаўнай бяспекі і фінансавых расследаванняў. Усе яны ўваходзілі ў структуру адпаведных ведамстваў. Рашэнне аб стварэнні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь было прынята 2 жніўня 2011 года на праведзенай пад кіраўніцтвам Кіраўніка дзяржавы нарадзе па пытанні ўдасканалення сістэмы органаў папярэдняга расследавання. 12 верасня 2011 года Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Р. Лукашэнка]] падпісаў Указ № 409 «Аб утварэнні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь». Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 чэрвеня 2016 года № 229 устаноўлена прафесійнае свята «Дзень супрацоўніка органаў папярэдняга расследавання», якое адзначаецца штогод 12 верасня. == Структура == Сістэму Следчага камітэта складаюць: * Цэнтральны апарат Следчага камітэта: ** Аддзел інфармацыі і сувязі з грамадскасцю цэнтральнага апарата Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь; ** Упраўленне кадраў і ідэалагічнай працы цэнтральнага апарата Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь; ** Аддзел па працы са зваротамі грамадзян цэнтральнага апарата Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь * Упраўленні Следчага камітэта па абласцях і горадзе Мінску; * Раённыя (міжраённыя), гарадскія, раённыя ў гарадах аддзелы Следчага камітэта. == Задачы == * Усебаковае, поўнае, аб’ектыўнае і аператыўнае расследаванне злачынстваў у адпаведнасці з паслядоўнасцю, устаноўленай крымінальна-працэсуальным заканадаўствам; * Абарона правоў і законных інтарэсаў грамадзян, арганізацый, абарона дзяржаўных і грамадскіх інтарэсаў, захаванне законнасці пры праверцы заяў і паведамленняў аб злачынствах, распачынанні крымінальных спраў, ажыццяўленні папярэдняга следства; * Удасканаленне следчай працы, укараненне ў практыку дасягненняў навукі і тэхнікі, карыснага вопыту, прагрэсіўных формаў і метадаў арганізацыі папярэдняга следства; * Выяўленне парушэнняў закона, прычын і ўмоў, якія садзейнічалі здзяйсненню злачынстваў, прыняцце захадаў па іх ліквідацыі; * Удзел у межах сваёй кампетэнцыі ў рэалізацыі дзяржаўнай крымінальнай палітыкі, распрацоўка прапаноў па ўдасканаленні прававога рэгулявання ў сферы праваахоўнай дзейнасці; * Ажыццяўленне ў межах сваёй кампетэнцыі міжнароднага супрацоўніцтва ў сферы вядзення дасудовага крымінальнага працэсу. == Паўнамоцтвы == Цэнтральны апарат Следчага камітэта ў адпаведнасці з ускладзенымі на яго задачамі<ref>[http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31100518 Указ Президента Республики Беларусь от 10 ноября 2011 г. № 518 «Вопросы Следственного комитета Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170629112323/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31100518 |date=29 чэрвеня 2017 }}</ref>: * арганізуе і ажыццяўляе праверку заяў і паведамленняў аб злачынствах, усталёўвае парадак іх прыёму, рэгістрацыі і разгляду ў Следчым камітэце; * ажыццяўляе папярэдняе следства па крымінальных справах; * устанаўлівае сумесна з Міністэрствам унутраных спраў Рэспублікі Беларусь і Міністэрствам аховы здароўя Рэспублікі Беларусь парадак разгляду інфармацыі, заяў (паведамленняў) аб смерці (гібелі) грамадзян, выезду на месцы здарэнняў па ўказаных фактах і напрамку трупаў на даследаванне; * забяспечвае кіраўніцтва падначаленымі органамі папярэдняга следства, ажыццяўляе кантроль за іх дзейнасцю; * вызначае парадак ажыццяўлення працэсуальнага кантролю ў Следчым камітэце; * ажыццяўляе мерапрыемствы па падтрыманню на належным узроўні якасці папярэдняга следства, арганізуе кантроль за іх рэалізацыяй, вызначае крытэрыі ацэнкі эфектыўнасці следчай працы. Пры гэтым паказчыкі, звязаныя са станам і дынамікай злачыннасці, для ацэнкі эфектыўнасці следчай працы не прымяняюцца; * вызначае асноўныя напрамкі ўдасканалення следчай працы, прымае меры па іх рэалізацыі, укараненню ў практыку дасягненняў навукі і тэхнікі, станоўчага вопыту, прагрэсіўных форм і метадаў арганізацыі папярэдняга следства; * удзельнічае ў межах сваёй кампетэнцыі ў рэалізацыі дзяржаўнай крымінальнай палітыкі, дзяржаўных праграм у сферы забеспячэння нацыянальнай бяспекі; * выкарыстоўвае на бязвыплатнай аснове з выкананнем патрабаванняў заканадаўства аб забеспячэнні абароны інфармацыі інфармацыйныя сістэмы, базы і банкі даных, у тым ліку іншых дзяржаўных органаў і іншых арганізацый; * набывае, мае і выкарыстоўвае ў адпаведнасці з заканадаўствам зброю, боепрыпасы да яе, спецыяльныя сродкі, транспартныя сродкі, у тым ліку аператыўнага прызначэння, сродкі сувязі, арганізацыйную тэхніку, сродкі і сістэмы аховы, будынкі, збудаванні і іншую маёмасць, а таксама рэалізуе ў адпаведнасці з заканадаўствам права на валоданне, карыстанне і распараджэнне маёмасцю, што знаходзіцца ва ўласнасці Рэспублікі Беларусь і замацаваных на праве аператыўнага кіравання за Следчым камітэтам; * арганізуе і праводзіць мерапрыемствы па забеспячэнню ў Следчым камітэце ўласнай бяспекі і абароны дзяржаўных сакрэтаў; * ажыццяўляе ўлік і захоўванне крымінальных спраў, матэрыялаў праверак па заявах і паведамленнях аб злачынствах, іншых матэрыялаў, якія адносяцца да дзейнасці Следчага камітэта, ўсталёўвае парадак іх уліку і захоўвання; * прымае меры па забеспячэнню прававой і сацыяльнай абароны супрацоўнікаў Следчага камітэта, грамадзян Рэспублікі Беларусь, звольненых са службы ў Следчым камітэце ў запас (адстаўку), членаў іх сем’яў, грамадзянскага персаналу Следчага камітэта, а таксама членаў сем’яў загінуўшых (памерлых) супрацоўнікаў Следчага камітэта; * арганізуе і праводзіць ідэалагічную працу, ажыццяўляе мерапрыемствы па ўмацаванні выканальніцкай, службовай і працоўнай дысцыпліны ў Следчым камітэце; * разглядае ў адпаведнасці з заканадаўствам звароты грамадзян, у тым ліку індывідуальных прадпрымальнікаў, і юрыдычных асоб, арганізуе асабісты прыём грамадзян, у тым ліку індывідуальных прадпрымальнікаў, і прадстаўнікоў юрыдычных асоб; * удзельнічае ў забеспячэнні выканання грамадзянамі Рэспублікі Беларусь воінскага абавязку; * арганізуе і праводзіць семінары, нарады, вучэбныя зборы, конкурсы, навукова-практычныя канферэнцыі, у тым ліку міжнародныя, стварае рабочыя групы, камісіі, саветы, уключаючы міжведамасныя; * ажыццяўляе міжнароднае супрацоўніцтва, удзельнічае ў заключэнні міжнародных дагавораў Рэспублікі Беларусь, у тым ліку міжведамаснага характару; * прымае (узгадняе) ў межах сваёй кампетэнцыі нарматыўныя прававыя акты і робіць іншыя юрыдычна значныя дзеянні ад імя Следчага камітэта, ажыццяўляе кантроль за выкананнем прынятых нарматыўных прававых актаў Следчага камітэта; * распрацоўвае прапановы па ўдасканаленні заканадаўства, удзельнічае ў падрыхтоўцы праектаў заканадаўчых і іншых нарматыўных прававых актаў, распрацоўцы дзяржаўных праграм у сферы забеспячэння нацыянальнай бяспекі; * ажыццяўляе цэнтралізаванае інфармацыйна-аналітычнае забеспячэнне Следчага камітэта; * стварае інфармацыйныя сістэмы, базы, банкі даных і забяспечвае іх эксплуатацыю; * устанаўлівае адзіны парадак фарміравання і прадстаўлення формаў ведамаснай справаздачнасці аб следчай працы, працэсуальным кантролю, разглядзе заяў і паведамленняў аб злачынствах, разглядзе зваротаў грамадзян, у тым ліку індывідуальных прадпрымальнікаў, і юрыдычных асоб, фінансавай і кадравай дзейнасці, матэрыяльна-тэхнічным забеспячэнні Следчага камітэта; * ажыццяўляе мерапрыемствы па арганізацыі мабілізацыйнай работы ў Следчым камітэце; * усталёўвае парадак накіравання ў службовыя камандзіроўкі супрацоўнікаў і грамадзянскага персаналу Следчага камітэта ў межах Рэспублікі Беларусь; * арганізуе матэрыяльнае, пенсійнае, сацыяльнае і іншае забеспячэнне, медыцынскае абслугоўванне, санаторна-курортнае лячэнне і аздараўленне супрацоўнікаў Следчага камітэта, грамадзян Рэспублікі Беларусь, звольненых са службы ў Следчым камітэце ў запас (адстаўку), членаў іх сем’яў, грамадзянскага персаналу Следчага камітэта, а таксама членаў сем’яў загінуўшых (памерлых) супрацоўнікаў Следчага камітэта; * сцвярджае нарматывы эксплуатацыі і парадку спісання матэрыяльных каштоўнасцяў у Следчым камітэце; * арганізуе работу па рэалізацыі дзяржаўнай кадравай палітыкі ў Следчым камітэце, у якую ўваходзяць арганізацыю падбору, расстаноўкі, падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і атэстацыі супрацоўнікаў, грамадзянскага персаналу Следчага камітэта, фарміраванне рэзерву кіруючых кадраў; * распрацоўвае парадак матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння Следчага камітэта, нормы забеспячэння Следчага камітэта ўзбраеннем і спецыяльнымі сродкамі, нормы забеспячэння супрацоўнікаў Следчага камітэта прадметамі формы адзення, знакамі адрознення па спецыяльных званняў і іншай рэчавай маёмасцю; * устанаўлівае парадак вядзення справаводства ў Следчым камітэце; * ажыццяўляе ў межах сваёй кампетэнцыі працу з маёмасцю, выключанай, арыштаванай або накіраванай у даход дзяржавы; * ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадугледжаныя заканадаўчымі актамі. == Навукова-практычны часопіс «Папярэдняе расследаванне» == {{main|Папярэдняе расследаванне (часопіс)}} У 2017 годзе Следчым камітэтам заснаваны навукова-практычны часопіс «Папярэдняе расследаванне». Выходзіць 1 раз у паўгоддзе. У часопісе публікуюцца навуковыя артыкулы, якія датычаць праблем праваахоўнай дзейнасці і супрацьдзеяння злачыннасці. Працоўныя мовы часопіса: беларуская, руская, англійская. Аўтарамі часопіса сталі даследчыкі з Арменіі, Беларусі, Расіі і Украіны.<ref>{{Cite web |title=Официальный сайт научно-практического журнала «Предварительное расследование» |url=http://pr.gov.by/ |accessdate=12 сакавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419232516/http://pr.gov.by/ |archivedate=19 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref> == Санкцыі ЕС, ЗША, іншых краін == 9 жніўня 2021 года Следчы камітэт быў унесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] як урадавая арганізацыя, якая стала на чале [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|паслявыбарчых]] рэпрэсій і што працягнула адкрываць і расследаваць палітычна матываваныя крымінальныя справы супраць праваабарончых арганізацый, а таксама супраць беларускага журналіста-дысідэнта [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]] і [[Соф’я Андрэеўна Сапега|Соф’і Сапегі]]<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-08-09|title=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|work=|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref><ref name="расширили">{{Cite web|date=2021-08-09|title=США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список|url=https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809213314/https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|publisher=[[ZERKALO.IO]]|language=ru}}</ref>. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША былі ўнесены<ref name=":0" /> старшыня камітэта [[Дзмітрый Юр’евіч Гара|Дзмітрый Гара]] (дагэтуль ужо ўнесены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|чорны спіс]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|last=Шейко|first=Юрий|date=2021-06-21|title=ЕС опубликовал список новых санкций против Минска|url=https://www.dw.com/ru/es-opublikoval-spisok-novyh-sankcij-protiv-minska/a-57983878|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808082247/https://www.dw.com/ru/es-opublikoval-spisok-novyh-sankcij-protiv-minska/a-57983878|archive-date=2021-08-08|access-date=2021-08-12|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=ru}}</ref> і санкцыйны спіс [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archivedate=2021-07-07|accessdate=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>), разам з намеснікамі [[Алег Станіслававіч Шандаровіч|Алегам Шандаровічам]], [[Сяргей Якаўлевіч Аземша|Сяргеем Аземшам]] (у канцы 2020 года патрапілі пад санкцыі [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://naviny.online/new/20201106/1604675539-evrosoyuz-vvel-sankcii-protiv-lukashenko-i-ryada-belorusskih-chinovnikov|title=Евросоюз ввел санкции против Лукашенко и ряда белорусских чиновников|work=[[naviny.by]]|date=2020-11-06|access-date=2021-09-09|accessdate=20 верасня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210407154706/https://naviny.online/new/20201106/1604675539-evrosoyuz-vvel-sankcii-protiv-lukashenko-i-ryada-belorusskih-chinovnikov|archivedate=7 красавіка 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210621|title=Consolidated text: Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|publisher=[[EUR-Lex]]}}</ref>, [[Канада|Канады]]<ref>{{cite web|title=Belarus sanctions|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2020/11/belarus-sanctions.html|work={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|date=2020-11-06|accessdate=2021-09-08|language=en}}</ref>, [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{cite web|title=Consolidated List of Financial Sanctions Targets in the UK|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1010452/Belarus.pdf|publisher=[[Урад Вялікабрытаніі]]|accessdate=2021-09-08|lang=en}}</ref>, [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>) і [[Анатоль Іванавіч Васільеў|Анатолем Васільевым]]. Акрамя таго, ў канцы 2020 года пад санкцыі ЕС, Канады, Вялікабрытаніі, Швейцарыі патрапілі тагачасны старшыня СК [[Іван Данілавіч Наскевіч|Іван Наскевіч]], былы намеснік старшыні [[Аляксей Аляксандравіч Волкаў|Аляксей Волкаў]] і тагачасны намеснік старшыні [[Андрэй Фёдаравіч Смаль|Андрэй Смаль]]. == Старшыні == * [[Дзмітрый Юр’евіч Гара]] (з 11 сакавіка 2021)<ref>{{Cite web |url=https://blr.belta.by/president/view/gara-naznachany-starshynej-sledchaga-kamiteta-belarusi-97666-2021/ |title=Архіўная копія |access-date=11 сакавіка 2021 |archive-date=19 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919100949/https://blr.belta.by/president/view/gara-naznachany-starshynej-sledchaga-kamiteta-belarusi-97666-2021/ |url-status=dead }}</ref>. * [[Канстанцін Фёдаравіч Бычак]] (з 25 снежня 2025)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500451 Указ Президента Республики Беларусь от 23 декабря 2025 года № 451 «О К. Ф. Бычеке»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://sk.gov.by/by Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150406014217/http://sk.gov.by/by/ |date=6 красавіка 2015 }} * [http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11200403&p1=1 Закон Рэспублікі Беларусь ад 13 ліпеня 2012 года «Аб Следчым камітэце Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924081146/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H11200403&p1=1 |date=24 верасня 2015 }}{{ref-ru}} {{Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] 2rkwpezfv5i8ffmgoe5j7insdy2dd5y Футбол для сяброўства 0 231681 5171788 5142523 2026-07-27T12:47:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171788 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Футбол для сяброўства''' ({{lang-en|link=no|Football for Friendship}}) — штогадовая міжнародная дзіцячая сацыяльная праграма, якую рэалізуе ПАТ «Газпрам». Мэта праграмы — праз футбол выхаваць павагу да розных культур і нацыянальнасцяў у дзяцей з розных краін, прышчапіць маладому пакаленню актуальныя каштоўнасці і цікавасць да здаровага ладу жыцця.<ref>http://naviny.by/rubrics/sport/2016/03/25/ic_articles_125_191281/</ref> У рамках праграмы футбалісты ва ўзросце 12 гадоў з розных краін свету<ref>http://www.sb.by/sport/news/bate-predstavit-belarus-v-globalnom-proekte-futbol-dlya-druzhby.html</ref> бяруць удзел у штогадовым міжнародным дзіцячым форуме, чэмпіянаце свету па «Футболе для сяброўства», міжнародным Дне футбола і сяброўства.<ref>http://www.belta.by/sport/view/junosheskaja-komanda-bate-posetit-final-futbolnoj-ligi-chempionov-v-milane-186915-2016/</ref> Праграму падтрымваюць ФІФА, УЕФА, ААН, Алімпійскі і Паралімпійскі Камітэты, кіраўнікі дзяржаў, урады і футбольныя федэрацыі розных краін, міжнародныя дабрачынныя фонды, таварыствы, што вядучыя футбольныя клубы планеты<ref>https://www.sport-express.ru/football/gazprom/reviews/futbol-dlya-druzhby-2018-obyavleny-imena-uchastnikov-programmy-ot-rossii-1401229/</ref>. Глабальным аператарам праграмы з’яўляецца Камунікацыйная група АГТ (Расія)<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=717155&sec=1725 </ref> == Гісторыя == === Футбол для сяброўства 2013 === Першы міжнародны дзіцячы форум «Футбол для сяброўства» адбыўся 25 мая 2013 года ў [[Лондан]]е. У ім прынялі ўдзел 670 дзяцей з 8 краін: [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Германія|Германіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Расія|Расіі]], [[Сербія|Сербіі]] і [[Славенія|Славеніі]].<ref>[http://www.london24.com/sport/football/clubs/chelsea/chelsea_and_minister_for_sport_hugh_robertson_back_football_for_friendship_programme_1_2192621 Chelsea and Minister for Sport Hugh Robertson back ‘Football for Friendship’ programme]</ref> У форуме ўдзельнічалі юнацкія каманды клубаў «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт]]», «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]», «[[ФК Шальке 04|Шальке 04]]», «[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда]]», пераможцы дзіцячай спартакіяды ААТ «Газпрам», лаўрэаты фестывалю «Факел».<ref name="fcbusiness.co.uk">[http://fcbusiness.co.uk/news/article/newsitem=2379/title=franz+beckenbauer+kicks+off+gazprom%92s+%91football+for+friendship%92+campaign Franz Beckenbauer Kicks Off Gazprom’s ‘Football for Friendship’ Campaign]{{Недаступная спасылка}}</ref> Падчас форуму дзеці мелі зносіны з аднагодкамі з іншых краін, вядомымі футбалістамі, а таксама наведалі фінал [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] 2012/2013 на стадыёне «[[Уэмблі]]».<ref>[http://www.talkingsports.co.uk/football/creating-legacy-gazproms-football-friendship-plays-host-der-kaiser Creating a Legacy: Gazprom’s «Football for Friendship» plays host to ‘Der Kaiser'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200811/http://www.talkingsports.co.uk/football/creating-legacy-gazproms-football-friendship-plays-host-der-kaiser |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> Вынікам форуму стаў адкрыты ліст, у якім дзеці сфармулявалі восем каштоўнасцяў праграмы: сяброўства, роўнасць, справядлівасць, здароўе, мір, адданасць, перамога і традыцыі. Пазней ліст быў адпраўлены кіраўнікам [[УЕФА]], [[ФІФА]] і МАК.<ref>[http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html FIFA partners. Gazprom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180127011006/http://www.fifa.com/about-fifa/marketing/sponsorship/partners/gazprom.html |date=27 студзеня 2018 }}</ref> У верасні 2013 [[Іозеф Блатэр]] падчас сустрэчы з [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]] і Віталем Мутко пацвердзіў атрыманне ліста і заявіў, што гатовы падтрымліваць «Футбол для сяброўства». «''Гэта праўда, што асноўныя прынцыпы, пералічаныя ў лісце, павінны мець важную ролю для ўсіх футбалістаў і для ўсіх аматараў футболу. Я ганаруся тым, што атрымаў гэты ліст і я буду прытрымлівацца гэтых прынцыпаў з вялікім задавальненнем''».<ref>[http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222 Vladimir Putin und FIFA-Präsident Joseph S. Blatte bei "Football for Friendship] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150522173321/http://www.epochtimes.de/service/vladimir-putin-und-fifa-praesident-joseph-s-blatte-bei-football-for-friendship-222 |date=22 мая 2015 }}</ref> === Футбол для сяброўства 2014 === Другі міжнародны дзіцячы форум «Футбол для сяброўства» прайшоў у [[Лісабон]]е 23-25 мая 2014 года. У ім прынялі ўдзел 450 футбалістаў з 16 краін: [[Беларусь|Беларусі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Германія|Германіі]], [[Італія|Італіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Польшча|Польшчы]], [[Партугалія|Партугаліі]], [[Расія|Расіі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Славенія|Славеніі]], [[Турцыя|Турцыі]], [[украіна|Украіны]], [[Францыя|Францыі]] і [[Харватыя|Харватыі]]. Падчас Форуму дзеці прынялі ўдзел у турніры па вулічным футболе і наведалі фінал [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] 2013/2014.<ref name=":2">[http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football Football for Friendship: Teaching values through football] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170928161857/http://www.euronews.com/2014/05/27/football-for-friendship-teaching-values-through-football |date=28 верасня 2017 }}</ref> Вынікам другога форуму стала абранне лідара руху «Футбол для сяброўства». Ім стаў Філіпэ Суарэс з [[Партугалія|Партугаліі]].<ref>[http://www.lazionews.eu/2014/05/27/oltre-450-ragazzi-riuniti-da-gazprom-in-occasione-del-secondo-forum-internazionale-football-for-friendship Del Secondo Forum Internazionale FOOTBALL FOR FRIENDSHIP]</ref> === Футбол для сяброўства 2015 === 6 чэрвеня 2015 года ў [[Берлін]]е адбыўся Трэці міжнародны дзіцячы форум, арганізаваны ў межах сацыяльнай праграмы «Газпрама» «Футбол для сяброўства». Праграма скіравана на развіццё дзіцячага футбола і прасоўванне агульначалавечых каштоўнасцяў да дзяцей і падлеткаў. У мерапрыемстве ўдзельнічалі юныя гульцы вядучых футбольных клубаў з 24-х краін Еўропы і Азіі — [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Кітай|Кітая]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Італія|Італіі]], [[Японія|Японіі]], [[Казахстан]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Славакія|Славакіі]], [[Славенія|Славеніі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Турцыя|Турцыі]], [[Украіна|Украіны]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>[http://www.noodls.com/viewNoodl/28582380/oao-gazprom/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia- Young football players from 24 countries of Europe and Asia meet at Third International Children’s Football for Friendship Forum]</ref>. Падчас форуму дзеці ўдзельнічалі ў турніры па вулічным футболе і наведалі фінал [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015]] у Берліне. Кульмінацыяй Форуму стала цырымонія ўзнагароджання Кубкам «Дзевяці каштоўнасцяў», які юныя ўдзельнікі «Футбола для сяброўства» ўручаюць прафесійным клубам Лігі чэмпіёнаў УЕФА за рэалізацыю сацыяльных праектаў, якія ўвасабляюць у жыццю каштоўнасці праграмы — сяброўства, роўнасць, справядлівасць, здароўе, мір, адданасць, перамогу, традыцыі і гонар. Гэты ўнікальны трафей, які не мае аналагаў у спартыўнай супольнасці, уручаўся ўпершыню. Пераможцу вызначылі дзеці, якія напярэдадні Форуму прынялі ўдзел у глабальным галасаванні, якое праходзіла ва ўсіх 24 краінах-удзельніцах. Уладальнікам Кубка стаў футбольны клуб «[[ФК Барселона|Барселона]]». Дзеці адзначылі ініцыятывы клуба па падтрымцы і развіцці дзіцячага футболу, а таксама яго дапамогу юным футбалістам з краін на шляху развіцця.<ref>[http://sputniknews.com/sport/20150610/1023169435.html Young football players from 24 countries of Europe and Asia meet at Third International Children’s Football for Friendship Forum]</ref> Па завяршэнні Форуму ўсе ўдзельнікі традыцыйна наведалі [[Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2015|фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА]].<ref>[http://www.prnewswire.com/news-releases/young-football-players-from-24-countries-of-europe-and-asia-meet-at-third-international-childrens-football-for-friendship-forum-506472841.html Young Football Players From 24 Countries of Europe and Asia Meet at Third International Children’s Football for Friendship Forum]</ref> === Футбол для сяброўства 2016 === Старт чацвёртага сезона<ref>http://ej.by/news/sport/2015/03/23/belarus-primet-uchastie-v-proekte-futbol-dlya-druzhby.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508001558/https://ej.by/news/sport/2015/03/23/belarus-primet-uchastie-v-proekte-futbol-dlya-druzhby.html |date=8 мая 2021 }} </ref> міжнароднай дзіцячай сацыяльнай праграмы «Футбол для сяброўства» быў дадзены ў рамках анлайн Hangouts прэс-канферэнцыі<ref>https://www.youtube.com/watch?v=ZhOPARx9Lko&ebc=ANyPxKrvVtcwcH9jri5yZlDYu3Oz8gjiQSs-_JdHR04yPPX6STY0qUKkmMqBxBqNHhtknqxzPoQu_9MH7gROEKUPGf_5XZDygQ&nohtml5=False</ref>, (прайшла 24 сакавіка 2016 г. у Мюнхене пры ўдзеле глабальнага амбасадара праграмы Франца Бекенбаўэра<ref>http://belapan.com/archive/2015/03/19/766210/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713043037/http://belapan.com/archive/2015/03/19/766210/ |date=13 ліпеня 2015 }}</ref>. Чацвёрты міжнародны дзіцячы форум «Футбол для дружбы» адбыўся 26-29 мая 2016 года ў Мілане.<ref>http://www.interfax.by/news/belarus/1203269 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160413025153/http://www.interfax.by/news/belarus/1203269 |date=13 красавіка 2016 }}</ref> У гэтым годзе да праграмы далучыліся 8 юнацкіх каманд з Азербайджана, Алжыра, Арменіі, Аргенціны, Бразіліі, В’етнама, Кыргызстана, Сірыі.<ref>http://www.pressball.by/news/football/228391</ref> Напярэдадні Форуму 5 красавіка 2016 г. пачалося галасаванне за унікальны трафей — Кубак «Дзевяці каштоўнасцяў»<ref>{{Cite web |url=http://www.diva.by/news/sport/bate-predstavit-belarus-v-mezhdunarodnom-proekte-futbol-dlya-druzhby.html |title=Архіўная копія |access-date=6 мая 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121083754/https://www.diva.by/news/sport/bate-predstavit-belarus-v-mezhdunarodnom-proekte-futbol-dlya-druzhby.html |archivedate=21 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. У выбары пераможцы ўдзельнічалі заўзятары з усяго свету, але канчатковае рашэнне сфармулявалі ўдзельнікі праграмы «Футбол для сяброўства» шляхам галасавання. У гэтым годзе уладальнікам Кубка стаў футбольны клуб «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя]]» (Мюнхен). Удзельнікі «Футбола для сяброўства» адзначылі дзейнасць клуба па падтрымцы дзяцей з адмысловымі патрэбамі, а таксама ініцыятывы ў галіне лячэння дзяцей у розных краінах і дапамогу людзям, якія жывуць у нястачы<ref>http://www.gazeta.ru/sport/news/2016/04/05/n_8462843.shtml</ref>. Завяршыўся Форум праграмы «Футбол для дружбы» фінальнай гульнёй дзіцячага міжнароднага турніру па вулічным футболе. Пераможцам стала каманда са Славеніі «[[ФК Марыбар|Марыбар]]»<ref>https://people.onliner.by/2016/05/30/ne-pobedili-no-pomogli</ref>. Па заканчэнні Форуму ўдзельнікі традыцыйна наведалі фінальны матч Лігі чэмпіёнаў УЕФА<ref>http://naviny.by/rubrics/sport/2016/05/29/ic_articles_125_191771/</ref>. Падзеі Форуму асвятлялі больш за 200 журналістаў вядучых СМІ свету, а таксама Дзіцячы міжнародны прэс-цэнтр, у які ўвайшлі юныя журналісты з краін-удзельніц праграмы<ref>http://borisovnews.by/yunyie-sportsmenyi-trex-kontinentov-sobralis-na-vi-mezhdunarodnom-forume-%C2%ABfutbol-dlya-druzhbyi%C2%BB.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170108215640/http://borisovnews.by/yunyie-sportsmenyi-trex-kontinentov-sobralis-na-vi-mezhdunarodnom-forume-%C2%ABfutbol-dlya-druzhbyi%C2%BB.html |date=8 студзеня 2017 }}</ref>. === Футбол для сяброўства 2017 === Месцам правядзення Пятага сезона Міжнароднага дзіцячага сацыяльнага праекту<ref><nowiki>http://nsn.fm/hots/startoval-pyatyy-sezon-detskogo-sotsproekta-futbol-dlya-druzhby.php</nowiki> </ref> «Футбол для сяброўства»<ref>http://tass.ru/press-relizy/4103645</ref> быў выбраны Санкт-Пецярбург (Расія) з 26 чэрвеня па 3 ліпеня<ref><nowiki>https://lenta.ru/news/2017/03/22/gazpromdruzhba/</nowiki> </ref>.  У 2017 годзе колькасць краін-удзельніц павялічылася з 32 да 64<ref><nowiki>http://tass.ru/press-relizy/4103645</nowiki> </ref>. Упершыню ў «Футболе для сяброўства» прымуць удзел дзеці з Мексікі<ref><nowiki>http://www.sportsdaily.ru/news/pryamaya-translyacziya-otkrytaya-zherebevka-2017-goda-mezhdunarodnoj-progarmmy-gazproma-futbol-dlya-druzhby</nowiki></ref> і ЗША<ref><nowiki>http://www.sport-express.ru/football/news/futbol-dlya-druzhby-2017-otkrytaya-zherebevka-1230734/</nowiki> </ref>. Такім чынам, праект аб’яднаў юных футбалістаў чатырох кантынентаў<ref><nowiki>https://www.raso.ru/news/23454/</nowiki> </ref> — Афрыкі, Еўразіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. У пятага сезона праграмы зацверджана новая канцэпцыя: у 2017 годзе выбіраецца па 1 маладым футбалісце, які прадстаўляе сваю краіну. Удзельнікі аб’ядноўваюцца ў восем інтэрнацыянальных зборных<ref><nowiki>http://ugs.gazprom.ru/press/news/2017/03/76/</nowiki> </ref> — Зборных Сяброўства<ref>https://www.sport-express.ru/football/news/futbol-dlya-druzhby-2017-otkrytaya-zherebevka-1230734/</ref>, якія фарміруюцца з хлопцаў і дзяўчат, у тым ліку з абмежаванымі магчымасцямі, ва ўзросце 12 гадоў<ref><nowiki>http://re-port.ru/pressreleases/nachinaetsja_pjatyi_sezon_mezhdunarodnogo_detskogo_proekta_gazproma_futbol_dlja_druzhby/</nowiki></ref>.  Падчас адкрытай жараб’ёўкі быў акрэслены краінавы склад зборных і гульнявыя пазіцыі для прадстаўнікоў краін-удзельніц. Жараб’ёўка прайшла ў рэжыме інтэрнэт-канферэнцыі<ref name=":3">http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190327143529/http://www.newswit.com/.gen/2017-03-17/bafb838790ea60129b53d1add5e4ee99/ |date=27 сакавіка 2019 }}</ref>. На чале васьмі каманд сяброўства сталі юныя трэнеры: Рэнэ Ламперт (Славенія), Стэфан Максімавіч (Сербія), Брэндан Шабані (Вялікабрытанія), Чарлі Суй (Кітай), Анатоль Чэнтулоеў (Расія), Багдан Кралевецкі (Расія), Антон Іваноў (Расія), Эмме Хеншэн (Нідэрланды)<ref name=":3" />. У жараб’ёўцы таксама прыняла ўдзел прадстаўніца міжнароднага прэс-цэнтру «Футбол дзеля сяброўства» Лілія Мацумота (Японія)<ref name=":3" />.  Міжнародны дзіцячы Форум «Футбол для сяброўства» 2017 наведалі Віктар Зубкоў (старшыня савету дырэктараў ПАТ «Газпрам»), Фатма Самура (генеральны сакратар FIFA), Філіп Ле Флок (генеральны камерцыйны дырэктар FIFA), Джуліа Баптыста (вядомы бразільскі [[Футбол|футбаліст]]), Іван Замарана (чылійскі форвард), Аляксандр Кержакоў (расійскі футбаліст) і іншыя госці, якія заклікалі прасоўваць ключавыя агульначалавечыя каштоўнасці сярод маладога пакалення<ref name=":4"><nowiki>http://www.euronews.com/2017/07/06/football-brings-kids-together</nowiki> </ref>. У 2017 годзе праект аб’яднаў больш за 600 тысяч чалавек, на фінальных мерапрыемствах у Санкт-Пецярбурзе прысутнічала больш за 1000 дзяцей і дарослых з 64 краін свету<ref name=":4" />. === Футбол для сяброўства 2018 === В 2018 годзе шосты сезон праграмы «Футбол для сяброўства» прайшоў с 15 лютага па 15 чэрвеня. Фінальныя мерапрыемствы адбыліся в Маскве напярэдадні Чэмпіянату свету FIFA 2018. Удзельнікамі праграмы сталі юныя футбалісты і журналісты, якія прадстаўляюць 211 краін і рэгіёнаў свету <ref>http://www.euronews.com/2018/02/16/football-for-friendship-sets-stage-for-2018-world-cup</ref>. Афіцыйны старт праграмай 2018 года дала Адкрытая жараб’ёўка «Футбола для Сяброўства» в прамым эфіры, па выніках якой была сфармаваны 32 футбольныя каманды — Міжнародныя зборныя Сяброўствы <ref name=":7">http://www.thedailystar.net/sports/football/time-defender-bangladesh-1543027</ref>. У 2018 годзе ў рамках экалагічнай місіі Міжнародныя зборныя Сяброўствы былі названы ў гонар рэдкіх і знікаючых відаў жывёл.<ref name=":7" /> Міжнародныя зборныя Сяброўства праграмы «Футбол для сяброўства» у 2018 годзе [[:en:African elephant|African Elephant]] [[:en:Komodo dragon|Komodo Dragon]] [[:en:Kipunji|Kipunji]] [[:en:Giant tortoise|Big Turtle]] [[:en:Dama gazelle|Dama Gazelle]] [[:en:Cheetah|Cheetah]] [[:en:Rhinoceros|Rhinoceros]] [[:en:Angelshark|Angel Shark]] [[:en:Polar bear|Polar Bear]] [[:en:Lemur|Lemur]] [[:en:Grizzly bear|Grizzly Bear]] [[:en:Whale shark|Whale Shark]] [[:en:Three-toed sloth|Three-Toed Sloth]] [[:en:King cobra|King Cobra]] [[:en:Chimpanzee|Chimpanzee]] [[:en:Gharial|Gharial]] [[:en:Western gorilla|Western Gorilla]] [[:en:Imperial woodpecker|Imperial Woodpecker]] [[:en:Saiga antelope|Saiga]] [[:en:Blond capuchin|Blond Capuchin]] [[:en:Koala|Koala]] [[:en:Siberian tiger|Siberian Tiger]] [[:en:Grévy's zebra|Grévy’s Zebra]] [[:en:Orangutan|Orangutan]] [[:en:Giant panda|Giant Panda]] [[:en:Magellanic penguin|Magellanic Penguin]] [[:en:Rothschild's giraffe|Rothschild’s Giraffe]] [[:en:Humpback whale|Humpback Whale]] [[:en:African wild dog|African Wild Dog]] [[:en:Lion|Lion]] [[:en:Hippopotamus|Hippopotamus]] [[:en:Galápagos sea lion|Galápagos Sea Lion]] Таксама ў рамках экалагічнай місіі 2018 года 30 траўня была запушчана міжнародная акцыя Happy Buzz Day, што заклікае сусветную супольнасць падтрымаць арганізацыі па выратаванні рэдкіх відаў жывёл. Да акцыі далучыліся нацыянальныя паркі і запаведнікі Расіі, ЗША, Непала і Вялікабрытаніі.<ref>http://www.chronicle.co.zw/russia-opportunity-for-zim-youngsters/</ref> Таксама падчас фінальных мерапрыемстваў праграмы «Футбол для сяброўства» у Маскве ўдзельнікі перасоўваліся на экалагічных аўтобусах з палівам на прыродным газе.<ref name=":8">{{Cite web |url=http://www.africanews.com/2018/02/17/football-for-friendship-draw-held-ahead-of-the-2018-world-cup// |title=Архіўная копія |access-date=10 сакавіка 2021 |archive-date=6 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706022534/http://www.africanews.com/2018/02/17/football-for-friendship-draw-held-ahead-of-the-2018-world-cup/ |url-status=dead }}</ref>. Краіны і рэгіёны, якія прымаюць удзел у праграме «Футбол для Сяброўства» у 2018 годзе:<ref name=":8" /> # Аўстралійскі саюз # Аўстрыйская Рэспубліка # Азербайджанская Рэспубліка # Алжырская Народная Дэмакратычная Рэспубліка # Амерыканскія Віргінскія астравы # Амерыканскае Самоа # Ангілья # Антыгуа і Барбуда # Арабская Рэспубліка Егіпет # Аргентынская Рэспубліка # Аруба # Барбадос # Беліз # Бермудскія Астравы # Баліварыянская Рэспубліка Венесуэла # Боснія і Герцэгавіна # Брытанскія Віргінскія астравы # Буркіна-Фасо # Вялікае Герцагства Люксембург # Венгрыя # Усходняя Рэспубліка Уругвай # Габонская Рэспубліка # Гвінейская Рэспубліка # Гібралтар # Дзяржава Бруней-Даруссалам # Дзяржава Ізраіль # Дзяржава Катар # Дзяржава Кувейт # Дзяржава Лівія # Дзяржава Палестына # Грэнада # Грэчаская Рэспубліка # Грузія # Дэмакратычная Рэспубліка Усходні Тымор # Дэмакратычная Рэспубліка Конга # Дэмакратычная Рэспубліка Сан-Тамэ і Прынсіпі # Дэмакратычная Сацыялістычная Рэспубліка Шры-Ланка # Дамініканская Рэспубліка # Іарданскае Хашымітскае Каралеўства # Ісламская Рэспубліка Афганістан # Ісламская Рэспубліка Іран # Ісламская Рэспубліка Маўрытанія # Італьянская Рэспубліка # Еменская Рэспубліка # Кайманавы астравы # Канада # Кітайская Народная Рэспубліка # Кітайскі Тайбэй (Тайвань) # Княства Андора # Княства Ліхтэнштэйн # Кааператыўная Рэспубліка Гаяна # Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка # Каралеўства Бахрэйн # Каралеўства Бельгія # Каралеўства Бутан # Каралеўства Данія # Каралеўства Іспанія # Каралеўства Камбоджа # Каралеўства Лесота # Каралеўства Марока # Каралеўства Нідэрланды # Каралеўства Нарвегія # Каралеўства Саўдаўская Аравія # Каралеўства Свазілэнд # Каралеўства Таіланд # Каралеўства Тонга # Каралеўства Швецыя # Кыргызская Рэспубліка # Кюрасао # Лаоская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка # Латвійская Рэспубліка # Ліванская Рэспубліка # Літоўская Рэспубліка # Малайзія # Мальдзіўская Рэспубліка # Мексіканскія Злучаныя Штаты # Шматнацыянальная Дзяржава Балівія # Манголія # Мантсерат # Народная Рэспубліка Бангладэш # Незалежная Дзяржава Папуа Новая Гвінея # Незалежная Дзяржава Самоа # Новая Зеландыя # Новая Каледонія # Аб’яднаная Рэспубліка Танзанія # Аб’яднаныя Арабскія Эміраты # Астравы Кука # Астравы Тэркс і Кайкос # Рэспубліка Албанія # Рэспубліка Ангола # Рэспубліка Арменія # Рэспубліка Беларусь # Рэспубліка Бенін # Рэспубліка Балгарыя # Рэспубліка Батсвана # Рэспубліка Бурундзі # Рэспубліка Вануату # Рэспубліка Гаіці # Рэспубліка Гамбія # Рэспубліка Гана # Рэспубліка Гватэмала # Рэспубліка Гвінея-Бісаў # Рэспубліка Гандурас # Рэспубліка Джыбуці # Рэспубліка Замбія # Рэспубліка Зімбабвэ # Рэспубліка Індыя # Рэспубліка Інданэзія # Рэспубліка Ірак # Рэспубліка Ірландыя # Рэспубліка Ісландыя # Рэспубліка Казахстан # Рэспубліка Кенія # Рэспубліка Кіпр # Рэспубліка Калумбія # Рэспубліка Конга # Рэспубліка Карэя # Рэспубліка Косава # Рэспубліка Коста-Рыка # Рэспубліка Кот-д’Івуар # Рэспубліка Куб # Рэспубліка Ліберыя # Рэспубліка Маўрыкій # Рэспубліка Мадагаскар # Рэспубліка Македонія # Рэспубліка Малаві # Рэспубліка Малі # Рэспубліка Мальта # Рэспубліка Мазамбік # Рэспубліка Малдова # Рэспубліка Намібія # Рэспубліка Нігер # Рэспубліка Нікарагуа # Рэспубліка Астравы Зялёнага Мыса # Рэспубліка Пакістан # Рэспубліка Панама # Рэспубліка Парагвай # Рэспубліка Перу # Рэспубліка Польшча # Рэспубліка Партугалія # Рэспубліка Руанда # Рэспубліка Сан-Марына # Рэспубліка Сейшэльскія астравы # Рэспубліка Сенегал # Рэспубліка Сербія # Рэспубліка Сінгапур # Рэспубліка Славенія # Рэспубліка Саюз М’янма # Рэспубліка Судан # Рэспубліка Сурынам # Рэспубліка Сьера-Леоне # Рэспубліка Таджыкістан # Рэспубліка Трынідад і Табага # Рэспубліка Туркменістан # Рэспубліка Уганда # Рэспубліка Узбекістан # Рэспубліка Фіджы # Рэспубліка Філіпіны # Рэспубліка Харватыя # Рэспубліка Чад # Рэспубліка Чарнагорыя # Рэспубліка Чылі # Рэспубліка Эквадор # Рэспубліка Экватарыяльная Гвінея # Рэспубліка Эль-Сальвадор # Рэспубліка Паўднёвы Судан # Рэспубліка Камерун # Расійская Федэрацыя # Румынія # Спецыяльны адміністрацыйны раён Гонконг Кітайскай Народнай Рэспублікі # Свабодна асацыяваная дзяржава Пуэрта-Рыка # Паўночная Ірландыя # Сэнт-Вінсэнт і Грэнадзіны # Сэнт-Люсія # Сірыйская Арабская Рэспубліка # Славацкая Рэспубліка # Садружнасць Багамскіх Астравоў # Садружнасць Дамінікі # Аб’яднанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі # Злучаныя Штаты Амерыкі # Саламонавы Астравы # Сацыялістычная Рэспубліка В’етнам # Саюз Каморскіх Астравоў # Спецыяльны адміністрацыйны раён Макао Кітайскай Народнай Рэспублікі # Султанат Аман # Таіці # Тэрыторыя Гуам # Тагалезская Рэспубліка # Туніская Рэспубліка # Турэцкая Рэспубліка # Украіна # Уэльс # Фарэрскія астравы # Федэратыўная Дэмакратычная Рэспубліка Непал # Федэратыўная Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія # Федэратыўная Рэспубліка Бразілія # Федэратыўная Рэспубліка Германія # Федэратыўная Рэспубліка Нігерыя # Федэратыўная Рэспубліка Самалі # Федэрацыя Сэнт-Кітс і Нэвіс # Фінляндская Рэспубліка # Французская Рэспубліка # Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка # Чэшская Рэспубліка # Швейцарская Канфедэрацыя # Шатландыя # Эрытрэя # Эстонская Рэспубліка # Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка # Ямайка # Японія У Чэмпіянаце свету па «Футболе для сяброўства» 2018 узялі ўдзел 32 Міжнародныя зборныя Сяброўства. Упершыню ў гісторыі праекта фінальную гульню каментаваў Юны каментатар з Сірыі Язн Таха,<ref name=":5"/> а судзіў матч Юны рэферы з Расіі Богдан Баталін<ref>https://www.sovsport.ru/others/lifestyle/articles/1058343-ih-podruzhil-futbol</ref>. Пераможцам Чэмпіянату свету па «Футболе для сяброўства» 2018 стала каманда «Шымпанзэ», у якую ўвайшлі Юныя футбалісты з Дамінікі, Сэнт-Кітс і Невіса, Малаві, Калумбіі, Беніна і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Трэнераваў зборную юны ўдзельнік з Саранска Уладзіслаў Палякоў<ref>https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/yunyy-trener-iz-rossii-stal-chempionom-mira-po-futbolu-dlya-druzhby-1420530/</ref>. Фінальным мерапрыемствам шостага сезона праграмы стаў Міжнародны дзіцячы форум «Футбол для сяброўства», які адбыўся 13 чэрвеня в Цэнтры акіянаграфіі і марской біялогіі «Маскварыум». Яго наведалі Віктар Зубкоў (старшыня рады дырэктараў ПАТ «Газпрам»), Вольга Галадзец (намеснік старшыні Ўрада Расійскай Федэрацыі), Ікер Касільяс (іспанскі футбаліст, экс-капітан нацыянальнай зборнай), Аляксандр Старавераў (расійскі футбаліст, трэнер юнацкай зборнай Расіі па футболу), а таксама прадстаўнікі 54 амбасад з усяго свету і іншыя госці<ref name="sport-express.ru">https://www.sport-express.ru/football/gazprom/reviews/more-schastya-druzhby-i-futbola-1428124/</ref>. На Форуме былі ўзнагароджаны лепшыя Юныя футбалісты шостага сезона: Део Каленга Мвензе з Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (лепшы нападнік), Яміру Оуру з Беніна (лепшы паўабаронца), Іван Валынкін з Ўэльса (лепшы варатар) і Густава Сінтра Роча з Бразіліі (MVP)<ref name=":5">https://www.sovsport.ru/others/lifestyle/articles/1059219-shikarnyj-futbol-krepkaja-druzhba</ref>. Лепшым Юным журналістам праграмы «Футбол для сяброўства» у 2018 годзе стала Шейкалі Асенсьён з Арубы. Дзяўчынка вядзе блог, заклікаючы моладзь Акіяніі да экалагічнай усвядомленасці<ref name=":5" />. На Форуме адбылася прэзентацыя кнігі і аўтограф-сесія ўдзельніцы папярэдняга сезона з Індыі Ананьі Камбодж<ref name="sport-express.ru"/>. Пасля завяршэння пятага сезона «Футбола для сяброўства» у 2017 годзе Ананья напісала кнігу «My journey from Mohali to St. Petersburg» пра свой досвед удзелу ў якасці Юнага журналіста. Там яна расказала аб Дзевяці каштоўнасцях праграмы, што дапамагаюць змяняць свет да лепшага. 14 чэрвеня, пасля завяршэння Міжнароднага дзіцячага форума «Футбол для сяброўства», Юныя футбалісты і журналісты ўзялі ўдзел у цырымоніі адкрыцця Чэмпіянату свету FIFA 2018 у Расіі. На стадыёне «Лужнікі» дзеці ўрачыста паднялі сцягі ўсіх 211 краін і рэгіёнаў, што ўдзельнічалі ў праграме сёлета<ref>https://rsport.ria.ru/russia2018_news/20180615/1138055010.html</ref>. Пасля гэтага юныя ўдзельнікі «Футбола для сяброўства» паглядзелі матч адкрыцця паміж зборнымі Расіі і Саудаўскай Аравіі. Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін запрасіў Юнага пасла «Футбола для сяброўства» з Расіі Альберта Зннатова ў сваю ложу, каб разам паглядзець матч-адкрыццё. Там юнак пагаварыў з чэмпіёнам свету па футболе з Бразіліі Рабертам Карласам, а таксама з іспанскім футбалістам Ікерам Касільясам<ref>https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/yunyy-posol-futbola-dlya-druzhby-vstretilsya-s-prezidentom-rossii-na-chm-v-moskve-1424143/</ref>. Удзельнікамі фінальных мерапрыемстваў у Маскве сталі больш 1500 дзяцей і падлеткаў з 211 краін і рэгіёнаў. Усяго ў рамках Шостага сезона ў розных рэгіёнах свету была арганізавана звыш 180 мерапрыемстваў, у якіх узялі ўдзел больш 240 тысяч дзяцей<ref>https://www.sport-express.ru/football/gazprom/news/uchastniki-futbola-dlya-druzhby-iz-211-stran-i-regionov-pribyli-v-moskvu-1419265/</ref>. У 2018 годзе праект падтрымалі прадстаўнікі ўлады. Намеснік старшыні Ўрада РФ Вольга Галадзец зачытала вітальны звяртанне Прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна да ўдзельнікаў і гасцей Міжнароднага дзіцячага форума<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/2430800.html |title=Архіўная копія |access-date=10 красавіка 2019 |archive-date=10 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410114206/https://regnum.ru/news/2430800.html |url-status=dead }}</ref>. Старшыня Ўрада Расійскай Федэрацыі Дзмітрый Мядзведзеў адправіў вітальную тэлеграму ўдзельнікам і гасцям шостага Міжнароднага дзіцячага форума «Футбол для сяброўства»<ref>http://government.ru/gov/persons/183/telegrams/32841/</ref>. Афіцыйны прадстаўнік МЗС Расіі Марыя Захарава падчас брыфінгу 23 траўня адзначыла, што сёння праграма «Футбол для сяброўства» успрымаецца ў сусветнай супольнасці як важны гуманітарны складнік міжнароднай сацыяльнай палітыкі Расіі<ref>http://www.mid.ru/ru/press_service/spokesman/briefings/-/asset_publisher/D2wHaWMCU6Od/content/id/3231268##23</ref>. Традыцыйна падтрымалі праграму «Футбол для сяброўства» у FIFA. У арганізацыі адзначылі, што агульная колькасць удзельнікаў і гасцей фінальных мерапрыемстваў у Маскве дасягнула 5000 челавека<ref>https://www.fifa.com/worldcup/news/211-countries-and-regions-took-part-in-the-sixth-international-football-for-frie</ref>. === Футбол для Сяброўства 2019 === Запуск сёмага сезона міжнароднай дзіцячай сацыяльнай праграмы «Футбол для сяброўства» адбыўся 18 сакавіка 2019 года, фінальныя мерапрыемствы праграмы прайшлі ў Мадрыдзе з 28 мая па 2 чэрвеня.<ref>{{Cite web |url=http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season |title=Архіўная копія |access-date=17 снежня 2020 |archive-date=19 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219130508/http://business.dailytimesleader.com/dailytimesleader/news/read/37931695/Football_for_Friendship_Launches_Its_Seventh_Season |url-status=dead }}</ref> Міжнародны дзень Футбола і сяброўства 25 красавіка адзначылі ў больш чым 50-ці краінах Еўропы, Азіі, Афрыкі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. Да святкавання таксама далучыўся Расійскі футбольны саюз (РФС).<ref>https://www.prnewswire.com/news-releases/international-day-of-football-and-friendship-celebrated-in-schools-around-the-world-300837486.html#:~:text=Gazprom%20Football%20for%20Friendship&text=MOSCOW%2C%20April%2025%2C%202019%20%2F,Africa%2C%20North%20and%20South%20America.</ref> 30 мая ў Мадрыдзе адбыўся міжнародны форум дзіцячай сацыяльнай праграмы ПАТ «Газпрам» «Футбол для сяброўства» 2019. Форум аб’яднаў экспертаў з усяго свету — футбольных трэнераў, урачоў дзіцячых каманд, зорак, журналістаў вядучых міжнародных СМІ, прадстаўнікоў міжнародных футбольных акадэмій і федэрацый.<ref>https://sputniknews.com/agency_news/201905301075473427-forum-children-experts/</ref> 31 мая ў Мадрыдзе адбылася самая шматнацыянальная футбольная трэніроўка ў свеце. Па выніках трэніроўкі «Футбол для сяброўства» атрымаў афіцыйны сертыфікат GUINNESS WORLD RECORDS®.<ref>https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/547224-most-nationalities-in-a-football-soccer-training-session</ref> У рамках сёмага сезона 32 юныя журналісты з Еўропы, Афрыкі, Азіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі сфарміравалі склад міжнароднага дзіцячага прэс-цэнтра праграмы «Футбол для сяброўства», які асвятляў фінальныя мерапрыемствы праграмы і ўдзельнічаў у падрыхтоўцы матэрыялаў сумесна з міжнароднымі і нацыянальнымі СМІ.<ref>https://tass.com/press-releases/1061492</ref> Удзельнікі сёмага сезона ўручылі кубак «Дзевяці каштоўнасцяў» (узнагароду міжнароднай дзіцячай сацыяльнай праграмы «Футбол для сяброўства») футбольнаму клубу «[[ФК Ліверпул|Ліверпул]]» як самой сацыяльна адказнай камандзе.<ref>https://sputniknews.com/society/201906041075611076-football-friendship-madrid/</ref> 1 чэрвеня на футбольным полі UEFA Pitch у Мадрыдзе адбылася кульмінацыя сёмага сезона — фінальны матч Чэмпіянату свету па «Футболе для сяброўства». Па яго выніках зборная «Антыгуанскі Полаз» згуляла з «Тасманскім Д’яблам» з лікам 1:1 у асноўны час, а затым выйграла па выніках серыі пенальці і заваявала галоўны прыз.<ref>https://www.euronews.com/2019/06/06/football-for-friendship-international-programme-for-kids-breaks-records-and-teaches-sports</ref> === Футбол для Сяброўства 2020 === У 2020 годзе фінальныя мерапрыемствы восьмага сезона «Футбола для сяброўства» прайшлі ў анлайн-фармаце на лічбавай платформе з 27 лістапада па 9 снежня 2020 года. Больш за 10 000 удзельнікаў з больш за 100 краін свету далучыліся да ключавых мерапрыемстваў.<ref>https://footballforfriendship.com/</ref> Для восьмага сезона праграмы быў распрацаваны шматкарыстальніцкі футбольны анлайн-сімулятар Football for Friendship World, на базе якога прайшоў сусветны анлайн-чэмпіянат па «Футболе для сяброўства» 2020. Для спампавання ва ўсім свеце гульня даступна з 10 снежня 2020 года — Сусветны дзень футбола. Карыстальнікі атрымалі магчымасць удзельнічаць у матчах па правілах «Футбола для сяброўства», аб’ядноўваючыся ў міжнародныя зборныя. Шматкарыстальніцкая гульня заснавана на найважнейшых каштоўнасцях праграмы, такіх як сяброўства, мір і роўнасць.<ref>https://sputniknews.com/sport/202011051081023614-new-football-simulator-football-for-friendship-to-be-released-on-world-football-day/</ref> 27 лістапада адбылася адкрытая жараб’ёўка сусветнага анлайн-чэмпіянату па «Футболе для сяброўства».<ref>https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018020211/https://www.gazprom-football.com/football-for-friendship/news/newsdetail/children-from-over-100-countries-to-take-part-in-football-for-friendship-eworld-championship/ |date=18 кастрычніка 2021 }}</ref> З 28 лістапада па 6 снежня прайшоў міжнародны анлайн-лагер сяброўства з гуманітарнай і спартыўнай адукацыйнымі праграмамі для дзяцей.<ref>https://footballforfriendship.com/friendship-camp/</ref> З 30 лістапада па 4 снежня адбыліся сесіі міжнароднага анлайн-форуму «Футбол для сяброўства», на якім былі прадстаўлены праекты ў сферы развіцця дзіцячага спорту. Экспертнае журы ацаніла прэзентацыі праектаў, якія прэтэндуюць на атрыманне міжнароднай прэміі «Футбола для сяброўства».<ref>https://footballforfriendship.com/experts-forum/live-broadcast/</ref> 7-8 снежня прайшоў сусветны анлайн-чэмпіянат па «Футболе для сяброўства». У гэтым годзе чэмпіянат прайшоў у анлайн-фармаце на лічбавай платформе, спецыяльна для гэтага быў распрацаваны шматкарыстальніцкі футбольны сімулятар Football for Friendship.<ref>https://footballforfriendship.com/world-championship/</ref> 9 снежня адбыўся Гранд-фінал «Футбола для сяброўства».<ref>https://footballforfriendship.com/live-broadcast-grand-final/</ref> Серыя вэбінараў для дзяцей з розных краін у падтрымку 75-годдзя ААН прайшла ў перыяд правядзення восьмага сезона праграмы.<ref><nowiki>https://youtu.be/LZhV_4u6xDk</nowiki></ref> Падчас восьмага сезона праграмы сумесна з футбольнымі фрыстайлерамі з усяго свету было запушчана штотыднёвае шоу «Стадыён там, дзе я». У кожным выпуску фрыстайлеры вучылі юных паслоў праграмы выконваць трукі, у канцы кожнага эпізоду аб’яўляўся конкурс на лепшае выкананне трука. Завяршэннем шоу стаў глабальны майстар-клас анлайн, з якім праграма «Футбол для сяброўства» другі раз стала сусветным рэкардсменам Гінеса па колькасці задзейнічаных удзельнікаў (6 снежня 2020).<ref>https://www.youtube.com/watch?v=JM9IwE6-4PY&list=PLY-bMt3fklqN7YC2hfMoeG3lWeM7qgvka</ref> Рэдакцыя добрых навін — штотыднёвае шоу, запушчанае юнымі журналістамі «Футбола для сяброўства», у якім дзеці дзяліліся з гледачамі пазітыўнымі навінамі з усяго свету.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=iyiGvGvbN6w&list=PLY-bMt3fklqPBspUL7WTe-B3Ie9xIi3HG</ref> == Чэмпіянат свету па «Футболе дзеля Сяброўства» == Міжнародны дзіцячы футбольны турнір адбываецца ў рамках праграмы «Футбол дзеля сяброўства»<ref>http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2014/05/chelsea-foundation-youngsters-head-to-lisbon.html</ref>. Каманды-удзельніцы чэмпіянату — «Зборныя Сяброўства» — фарміруюцца падчас Адкрытай жэраб’ёўкі<ref>http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2014/06/chelsea-foundation-plays-part-in-children-forum.html</ref>. Сборныя арганізуюцца<ref>http://www.vanluyken.nl/nieuws/149-ipersbericht-i-double-dutchies-na-trainingskamp {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404191724/http://www.vanluyken.nl/nieuws/149-ipersbericht-i-double-dutchies-na-trainingskamp |date=4 красавіка 2015 }}</ref> па пынцыпе «Футболу дзеля сяброўства» у адной камандзе гуляюць спартоўцы розных нацыянальнасцяў, полу і фізічных магчымасцяў<ref>rbth.com/sport/2014/05/30/big_soccer_for_little_europeans_37075.html</ref>. == Міжнародны дзіцячы форум «Футбол дзеля сяброўства» == На штогадовым Міжнародным дзіцячым форуме «Футбол дзеля сяброўства» юныя удзельнікі праекту разам з дарослымі абмяркоўваюць пытанні прасоўвання і развіцця каштоўнасцяў праграмы ва ўсім свеце. Падчас Форума дзеці сустракаюцца і маюць зносіны са сваімі аднагодкамі з іншых краін, знакамітымі футбалістамі, журналістамі і грамадскімі дзеячамі, а таксама становяцца юнымі пасламі, у якасці якіх потым самастойна прапагандуюць агульначалавечыя каштоўнасці сярод сваіх аднагодкаў<ref>http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=8/news=confed-cup-hosts-friendship-forum-2902692.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180612233223/https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=8/news=confed-cup-hosts-friendship-forum-2902692.html |date=12 чэрвеня 2018 }}</ref>. == Міжнародны дзіцячы прэс-цэнтр == Асаблівасцю праграмы «Футбол дзеля сяброўства» стаў уласны Міжнародны дзіцячы прэс-цэнтр<ref>{{Cite web |url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164/ |title=Архіўная копія |access-date=10 сакавіка 2021 |archive-date=3 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212021/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/for-friendlies-football-scope-young-reporter/333164/ |url-status=dead }}</ref>. Упершыню ён быў арганізаваны ў рамках праграмы «Футбол дзеля сяброўства» у 2014 годзе<ref>http://www.crawleyobserver.co.uk/news/local/crawley-girl-13-who-dreams-to-play-football-for-england-meets-world-cup-legend-1-6112060 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160506055353/http://www.crawleyobserver.co.uk/news/local/crawley-girl-13-who-dreams-to-play-football-for-england-meets-world-cup-legend-1-6112060 |date=6 мая 2016 }}</ref>. Юныя журналісты прэс-цэнтра асвятляюць падзеі праграмы ў сваіх краінах<ref>{{Cite web |url=http://www.itsroundanditswhite.co.uk/2014/04/15/football-for-friendship-are-on-the-hunt-for-talented-young-journalists/ |title=Архіўная копія |access-date=10 сакавіка 2021 |archive-date=14 верасня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914200216/http://www.itsroundanditswhite.co.uk/2014/04/15/football-for-friendship-are-on-the-hunt-for-talented-young-journalists/ |url-status=dead }}</ref>: рыхтуюць навіны для нацыянальных і міжнародных спартыўных СМІ, удзельнічаюць у стварэнні матэрыялаў для ТБ-канала «Футбол дзеля сяброўства», дзіцячай газеты Football for Friendship і афіцыйнай радыёстанцыі праграмы<ref>https://web.archive.org/web/20140708202936/http://www.vanluyken.nl/artikel/37-nederlands-voetbaltalent-scoort-tijdens-football-for-friendship-beste-jonge-journalist-uit-nederland-interviewt-franz-beckenbauer-</ref>. Міжнародны дзіцячы прэс-цэнтр аб’ядноўвае пераможцаў нацыянальных конкурсаў «Лепшы юны журналіст»<ref>https://web.archive.org/web/20160304111738/http://www.getbucks.co.uk/news/local-news/12-year-old-bucks-boy-best-young-9095138</ref>, юных блогераў, фатографаў і пісьменнікаў. Юныя журналісты прэс-цэнтра прадстаўляюць свой погляд знутры праграмы<ref>sputniknews.com/art_living/20150519/1022329716.html</ref>, рэалізуючы фармат «дзеці аб дзецях»<ref>http://www.financialexpress.com/india-news/mission-xi-million-picks-chandigarh-girl-ananya-kamboj/689736/</ref>. == Міжнародны Дзень Футбола і Сяброўства == У рамках праграмы «Футбол дзеля сяброўства» 25 красавіка адзначаецца Міжнародны дзень футбола і сяброўства<ref>https://web.archive.org/web/20150522194216/http://theindependent.sg/blog/2015/04/27/kids-from-24-countries-in-europe-and-asia-are-celebrating-international-day-of-football-and-friendship/</ref>. Упершыню свята адзначалася ў 2014 годзе ў 16 краінах<ref>rbth.com/sport/2015/05/15/children_from_24_countries_celebrate_day_of_football_and_friendship_46087.html</ref>. У гэты дзень адбыліся сяброўскія матчы<ref name="ReferenceA">sputniknews.com/art_living/20150512/1022037520.html</ref>, флэшмобы, радыёмарафоны, мастэр-класы, тэлешоў, адкрытыя трэнероўкі і г. д.<ref>https://www.theguardian.com/football/2015/apr/26/said-and-done-blatter-putin-david-cameron</ref> У святкаванні прынялі ўдзел больш за 50 000 чалавек. У 2015 годзе Дзень Футбола і Сяброўства адзначаўся ў 24 краінах<ref>rbth.com/multimedia/2015/05/12/the-international-day-of-football-and-friendship_95713?crid=325359</ref>. У рамках свята прайшлі таварыскія футбольныя матчы і іншыя мерапрыемствы. У Германіі футбалісты клуба «Шальке 04» правялі адкрытую трэніроўку<ref>instagify.com/media/979016253229007447_641360799</ref>, у Сербіі адбылося ТБ-шоў, на Украіне — матч паміж юнацкай камандай ФК «Валынь» і дзецьмі, якія знаходзяцца на ўліку ў луцкім гарадскім цэнтры сацыяльных служб для сям’і, дзяцей і моладзі<ref name=":0">business-center.amchamchina.org/news/?dir=17&doc=201504262030PR_NEWS_ASPR_____EN90314&andorquestion=OR&&ok=1&passDir=0</ref>. У Расіі Дзень Футбола і Сяброўства адзначаўся 25 красавіка ў 11 гарадах. Ва Уладзівастоку, Навасібірску, Екацерынбурзе, Краснаярску, Барнаўле, Санкт-Пецярбурзе і Саранску прайшлі сяброўскія футбольныя матчы, якія нагадвалі аб асноўных каштоўнасцях праграмы. У Краснаярску, Сочы і Растове-на-Доне прайшла «Эстафета сяброўства» з удзелам факеланосцаў Эстафеты Алімпійскага агню 2014. У Маскве пры падтрымцы Федэрацыі спорту сляпых быў арганізаваны «Турнір роўных магчымасцяў». 5 мая Дзень футбола і сяброўства адзначаўся ў Ніжнім Ноўгарадзе і Казані<ref name=":0" />. У 2016 годзе Дзень футбола і сяброўства святкаваўся ў 32 краінах. У Расіі яго адзначылі ў дзевяці гарадах: Маскве, Санкт-Пецярбурзе, Навасібірску, Барнаўле, Бірабіджане, Іркутску, Краснадары, Ніжнім Ноўгарадзе і Растове-на-Доне. У Ніжнім Ноўгарадзе прайшоў таварыскі матч юных футбалістаў «Волгі», а дарослыя футбалісты клуба правялі размінку і трэнероўкі для дзяцей. У таварыскім матчы ў Навасібірску прынялі ўдзел дзеці-інваліды — зборная Навасібірскай вобласці «Ермак-Сібір».<ref name=":0" /> У 2017 годзе Дзень футбола і сяброўства адзначаўся ў 64 краінах. У мерапрыемствах па ўсяму свету прынялі ўдзел знакамітыя футбалісты, у тым ліку сербскі абаронца [[Браніслаў Іванавіч]], галандскі нападаючы Дзірк Кюйт. У Грэцыі мерапрыемства наведаў пераможца чэмпіянату Еўропы 2004 года ў складзе нацыянальнай зборнай краіны — Тэадорас Загаракіс. У Расіі на базе ФК «Зеніт» прайшла спецыяльная трэніроўка юнага пасла праграмы «Футбол дзеля сяброўства» 2017 года Захара Бадюка. На трэніроўке брамнік ФК «Зеніт» Юрый Ладыгін даў высокую адзнаку здольнасцям Захара і падзяліўся з ім сакрэтамі мастацтва брамніка<ref name=":0" />. == Дзевяць каштоўнасцей «Футбола для сяброўства» == Падчас Першага Міжнароднага дзіцячага форума, які прайшоў 25 траўня 2013 года, Юныя паслы з Вялікабрытаніі, Германіі, Славеніі, Венгрыі, Сербіі, Балгарыі, Грэцыі і Расіі сфармавалі першыя восем каштоўнасцей праграмы — сяброўства, роўнасць, справядлівасць, здароўе, мір, адданасць, перамога і традыцыі — і прэзентавалі іх у Адкрытым лісце. Ліст быў адпраўлены кіраўнікам міжнародных спартыўных арганізацый: Міжнароднай федэрацыі футбола (FIFA), Саюзу еўрапейскіх футбольных асацыяцый (UEFA) і Міжнароднага алімпійскага камітэта. У верасні 2013 Ёзаф Блатар падчас сустрэчы з Уладзімірам Пуціным і Віталём Мутко пацвердзіў атрыманне ліста і заявіў, што гатовы падтрымваць «Футбол для сяброўства»<ref name=":2" />. У 2015 годзе да праграмы «Футбол для сяброўства» далучыліся ўдзельнікі з Кітая, Японіі і Казахстана, якія прапанавалі дадаць дзявятую каштоўнасць — гонар<ref>http://www.joblenobl.ru/news/287-v-ramkakh-programmy-futbol-dlya-druzhby-uchrezhden-kubok-devyati-tsennostej</ref>. == Кубак «Дзевяці каштоўнасцяў» == Кубак «Дзевяці каштоўнасцяў» — гэта ўзнагарода Міжнароднай дзіцячай праграмы «Футбол дзеля сяброўства». Штогадова Кубак уручаецца за найбольшую адданасць каштоўнасцям праекту: сяброўству, роўнасці, справядлівасці, здароўю, міру, адданасці, перамозе, традыцыям і гонару. У выбары пераможцы удзельнічаюць заўзятары з усяго свету, але канчатковае рашэнне фармулююць удзельнікі пректу «Футбол дзеля сяброўства» шляхам галасавання. Футбольныя клубы — уладальнікі Кубка «Дзевяці каштоўнасцяў»: «Барселона» (2015), «Мюнхенская Баварыя» (2016), «Аль-Вахда» (Спецыяльны прыз), «Рэал Мадрыд» (2017)<ref name="euronews.com">http://www.euronews.com/2017/07/17/f4f-nine-values-cup-2017-goes-to-real-madrid</ref>. == Бранзалет Сяброўства == Усе мерапрыемствы праграмы «Футбол дзеля сяброўства» пачынаюцца з абмену Бранзалетамі Сяброўства, сімвалам роўнасці і здаровага ладу жыцця. Бранзалет складаецца з двух нітак сіняга і зялёнага колеру, яго можа насіць кожны, хто падзяляе каштоўнасці праграмы<ref name="ReferenceA"/>. Па словах [[Франц Бекенбаўэр|Франца Бэкенбаўэра]] Сімвал руху — двухкаляровы бранзалет, просты і зразумелы як закладзеные каштоўнасці праграмы «Футбол дзеля сяброўства». Юныя ўдзельнікі праграмы навязалі Бранзалеты Сяброўства вядомым спартоўцам і грамадскім дзеячам<ref name="dailymail.co.uk">http://www.dailymail.co.uk/sport/worldcup2014/article-2642473/Vitor-Baia-tips-Portugal-special-World-Cup-Cristiano-Ronaldo-shines-backs-old-boss-Jose-Mourinho-Chelsea.html</ref>, сярод якіх: Дзік Адвакат[60], Анатоль Цімашчук<ref>https://web.archive.org/web/20141223203736/http://bigpicture.ru/?p=516227</ref> і Луіш Нету, Франц Бэкенбаўэр<ref name="dailymail.co.uk"/>, Луіс Фернандэс, Дыд’е Драгба, [[Макс Маер]], Фатма Самура, Леон Гарэцка, Дамяніка Крышыта, Мічэл Сальгада, Аляксандр Кержакоў, Дзімас Піррас, Міодраг Божавіч, Адэліна Сотнікава, Юрый Камянец. == Актыўнасць удзельнікаў паміж сезонамі == Юныя футбалісты праграмы «Футбол дзеля сяброўства» прымаюць удзел у розных мерапрыемствах па-за афіцыйным сезонам. У маі 2013 года гульцы моладзевага складу футбольнага клуба «Марыбор» (Славенія) правялі дабрачынны таварыскі матч з камбаджыйскімя дзецьмі<ref>sport.rbc.ru/article/172216/</ref>. 14 верасня 2014 года ў Сочы расійскія удзельнікі праграмы гаворылі з Уладзімірам Пуціным у рамках сустрэчы Прэзідэнта РФ з прэзідэнтам ФІФА Ёзэфам Блатэрам<ref>en.kremlin.ru/events/president/news/19222</ref>. У чэрвені 2014 года прэзідэнт Францыі Франсуа Алланд запрасіў каманду «Таверні», удзельніка праграмы «Футбол дзеля сяброўства», у Елісейскі палац на сумесны прагляд матча чэмпіяната свету па футболе 2014 «Францыя — Нігерыя»<ref name=":1">http://www.leparisien.fr/politique/mondial-2014-hollande-invite-deux-clubs-amateurs-a-l-elysee-pour-france-nigeria-28-06-2014-3960541.php</ref>. У красавіку 2016 года Юрый Вашчук, пасол праграмы «Футбол дзеля сяброўства» 2015 года, спаткаўся з самым моцным чалавекам Беларусі Кірылам Шымко і юнымі футбалістамі ФК БАТЭ, каб падзяліцца свім вопытам удзелу ў праекце. Юрый Вашчук падараваў Кірылу Шымко сімвалічны Бранзалет Сяброўства, тым самым перадаўшы яму эстафету прасоўвання ідэй праекту: сяброўства, справядлівасці, здаровага ладу жыцця<ref name=":1" />. == Узнагароды і прэміі == Праграма «Футбол дзеля сяброўства» стала пераможцам розных конкурсаў і ўладальнікам шэрагу расійскіх і міжнародных прэмій. У тым ліку: «Лепшыя сацыяльныя праекты Расіі» у намінацыі «Развіццё міжнароднага супрацоўніцтва», Міжнароднай асацыяцыі бізнэс-камунікатараў (IABC) Gold Quill Awards у намінацыі «Карпаратыўная сацыяльная адказнасць» (2016)<ref>https://beta.finance.yahoo.com/news/gazprom-international-football-friendship-programme-003000251.html</ref>, Sabre Awards у намінацыі «Лепшы сацыяльны праект планеты» (2016), The Drum Social Buzz Awards у намінацыі «Лепшая міжнародная стратэгія» (2017)[71], The Internationalist Awards for Innovative Digital Marketing Solutions у намінацыі «Лепшая медыастратэгія» (2017)<ref name="euronews.com"/>, «Сярэбраны Лучнік» у намінацыі «Лепшы сацыяльны праект Расіі» (2018), Гран-пры «Сярэбраны Лучнік» (2018)<ref name="euronews.com"/>. == Удзельнікі ад Беларусі == Беларусь далучылася да праекта «Футбол для сяброўства» у 2014 годзе. Краіну у праекце прадстаўляе юнацкая каманда (хлопчыкі) самага паспяховага беларускага футбольнага клуба [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]<ref>[http://www.sport-express.ru/football/abroad/news/878512/ Какие клубы самые титулованные в Европе?]</ref>, які быў заснаваны ў 1996 годзе і з’яўляецца адзінаццаціразовым чэмпіёнам Беларусі, уладальнікам трох [[Кубак Беларусі па футболе|Кубкаў Беларусі]] і пяці [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубкаў Беларусі]]. Пры клубе працуе футбольная школа, у якой трэніруюцца 240 спартсменаў трынаццаці ўзроставых катэгорый. Паслом праекту ў Беларусі ў 2014 годзе з’яўляўся надапаючы клуба БАТЭ [[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]]<ref>[https://reporter.by/Belarus/vitalij-rodionov-vzyal-shefstvo-nad-yunosheskoj-sbornoj-bate/ Виталий Родионов взял шефство над юношеской сборной БАТЭ]</ref>. У 2015 годзе роля пасла праекта «Футбол для сяброўства» у Беларусі была даручана музыканту [[Юрый Вашчук|ТЕО]]<ref>[http://naviny.by/rubrics/sport/2015/03/20/ic_articles_125_188501/ Тео стал футбольным послом]</ref>. == Зноскі == {{reflist|2|height=200}} [[Катэгорыя:Футбол]] [[Катэгорыя:Газпрам]] 8i0rdymny969l6iej50okjq6xbc4vo3 Луі I Кандэ 0 232989 5171798 5171738 2026-07-27T13:20:38Z Ueschar 151377 5171798 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі I дэ Бурбон-Кандэ | арыгінал імя = {{lang-fr|Louis Ier de Bourbon-Condé}} | выява = Louis prince de Condé.jpg | шырыня = 300px | апісанне выявы = Партрэт Людовіка I дэ Бурбон-Кандэ. | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 1 | сцяг = Blason pays fr Dombes.svg | перыядпачатак = [[1546]] | перыядканец = [[13 сакавіка]] [[1569]] | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = [[Генрых I Кандэ]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | аўтограф = }} '''Луі I Кандэ''' ({{ДН|7|5|1530}}, [[Вандом]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]] — {{ДН|13|3|1569}}, [[Жарнак]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]], поўнае імя — '''Луі I дэ Бурбон-Кандэ''') — французскі арыстакрат, родапачынальнік роду [[Прынцы Кандэ|Кандэ]].<ref name="БелЭн">{{Кніга|аўтар=Д. М. Чаркасаў|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}}</ref> == Біяграфія == Падчас разладаў паміж [[Гізы|Гізамі]] і [[Бурбоны|Бурбонамі]], Кандэ, жанаты з пляменніцай [[Гаспар II дэ Каліньі|Каліньі]], стаў главой гугеноцкай [[Амбуазская змова|змовы ў Амбуазе]]. Змова была раскрыта, Кандэ прысуджаны да смерці, але выратаваны [[Францыск II|Францыскам II]] ([[1560]]). Камандуючы [[гугеноты|гугенотамі]], Кандэ ([[1562]]) пачаў першую рэлігійную вайну, узяўшы гарады [[Арлеан]], [[Руан]] і інш., але ў канцы гэтага года быў разбіты пры [[Бітва пры Дро|Дро]]; паранены і ўзяты ў палон, ён заключыў [[Амбуазскі мір|мір]] у [[Амбуаз]]е ([[1563]]). Пасля некалькіх гадоў бяздзейнасці Кандэ зноў узяўся за зброю і [[Сюрпрыз у Мо|паспрабаваў захапіць]] караля Карла IX у [[Мо (Францыя)|Мо]]. Пасля бітвы пры Сен-Дэні прынц аблажыў і ўзяў [[Шартр]] (28 лютага — 15 сакавіка 1568), але 26 сакавіка [[1568]] года другі раз заключыў мір з дваром. Пазбегнуўшы замаху праціўнікаў, Кандэ пачаткаў новую вайну ([[1569]]) і ў [[Бітва пры Жарнаку|бітве пры Жарнаку]] быў паранены, узяты ў палон і забіты [[Жазеф-Франсуа Мантэск'ю|баронам дэ Мантэск’ю]] па загадзе [[Генрых III Валуа|герцага Анжуйскага]]. == Шлюб і дзеці == [[22 чэрвеня]] [[1551]] года Людовік I дэ Бурбон-Кандэ пабраўся шлюбам з [[Элеанора дэ Руа|Элеанорай дэ Руа]] ([[24 лютага]] [[1535]] — [[23 ліпеня]] [[1564]], [[Кандэ-ан-Бры]]). У гэтым шлюбе было народжана 8 дзяцей: * [[Генрых I Кандэ]], прынц Кандэ ([[1552]]—[[1588]]) * Маргарыта дэ Бурбон ([[1556]], памерла ў маленстве) * Шарль дэ Бурбон ([[1557]]—[[1558]]), граф дэ Валеры * [[Франсуа дэ Бурбон-Канці]] ([[19 жніўня]] [[1558]] — [[3 жніўня]] [[1614]]), прынц Канці, суверэнны князь [[Шато-Рэно]] * Луі дэ Бурбон ([[1562]]—[[1563]], памёр у маленстве) * [[Карл II дэ Бурбон Кандэ|Карл II дэ Бурбон]] ([[19 жніўня]] [[1562]] — [[30 ліпеня]] [[1594]]), архібіскуп Руана з 1594 * Мадлен дэ Бурбон ([[1563]]—[[1563]], памерла ў маленстве) * Катрын дэ Бурбон ([[1564]], памерла ў маленстве) [[8 лістапада]] [[1565]] года Людовік узяў шлюб з [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль|Франсуазай Арлеанскай Лангвіль]] ([[5 красавіка]] [[1549]], [[Шатадзён]] — [[11 чэрвеня]] [[1601]], [[Парыж]]) нарадзіліся: * [[Карл дэ Бурбон-Суасон]], граф Суасон і Дро ([[3 лістапада]] [[1566]] — [[1 лістапада]] [[1612]]) * Луі дэ Бурбон-Кандэ ([[1567]]—[[1568]], памёр у маленстве) * Бенжамін дэ Бурбон-Кандэ ([[1569]]—[[1573]], памёр у дзяцінстве) Ад Ізабелы дэ ла Тур ён меў пазашлюбнага сына (нар. 1564) == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Чаркасаў Д. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{britannica-link|131367|Louis I de Bourbon, prince de Condé|2012-06-27}} {{ЭСБЕ}} {{Бурбоны}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ|Людовік I]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Італьянскіх войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войнаў: Пратэстанты]] [[Катэгорыя:Гугеноты]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Францыі]] 197v0ecgha8aawwebk3dqgx55q3jegt 5171941 5171798 2026-07-28T07:16:01Z Ueschar 151377 удакладненне 5171941 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі I дэ Бурбон-Кандэ | арыгінал імя = {{lang-fr|Louis Ier de Bourbon-Condé}} | выява = Louis prince de Condé.jpg | шырыня = 300px | апісанне выявы = Партрэт Людовіка I дэ Бурбон-Кандэ. | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 1 | сцяг = Blason pays fr Dombes.svg | перыядпачатак = [[1546]] | перыядканец = [[13 сакавіка]] [[1569]] | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = [[Генрых I Кандэ]] | дата нараджэння = | месца нараджэння =[[Вандом]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = | месца смерці =[[Жарнак]], [[Каралеўства Францыя]] | род = | бацька =Карл, герцаг Вандомскі | маці = | жонка =[[Элеанора дэ Руа]], <br> [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль]] | дзеці = | аўтограф = }} '''Луі I Кандэ''' ({{ДН|7|5|1530}}, [[Вандом]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]] — {{ДН|13|3|1569}}, [[Жарнак]], Францыя, поўнае імя — '''Луі I дэ Бурбон-Кандэ''') — французскі арыстакрат, родапачынальнік роду [[Прынцы Кандэ|Кандэ]].<ref name="БелЭн">{{Кніга|аўтар=Д. М. Чаркасаў|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}}</ref> == Біяграфія == Падчас разладаў паміж [[Гізы|Гізамі]] і [[Бурбоны|Бурбонамі]], Кандэ, жанаты з пляменніцай [[Гаспар II дэ Каліньі|Каліньі]], стаў главой гугеноцкай [[Амбуазская змова|змовы ў Амбуазе]]. Змова была раскрыта, Кандэ прысуджаны да смерці, але выратаваны [[Францыск II|Францыскам II]] ([[1560]]). Камандуючы [[гугеноты|гугенотамі]], Кандэ ([[1562]]) пачаў першую рэлігійную вайну, узяўшы гарады [[Арлеан]], [[Руан]] і інш., але ў канцы гэтага года быў разбіты пры [[Бітва пры Дро|Дро]]; паранены і ўзяты ў палон, ён заключыў [[Амбуазскі мір|мір]] у [[Амбуаз]]е ([[1563]]). Пасля некалькіх гадоў бяздзейнасці Кандэ зноў узяўся за зброю і [[Сюрпрыз у Мо|паспрабаваў захапіць]] караля Карла IX у [[Мо (Францыя)|Мо]]. Пасля бітвы пры Сен-Дэні прынц аблажыў і ўзяў [[Шартр]] (28 лютага — 15 сакавіка 1568), але 26 сакавіка [[1568]] года другі раз заключыў мір з дваром. Пазбегнуўшы замаху праціўнікаў, Кандэ пачаткаў новую вайну ([[1569]]) і ў [[Бітва пры Жарнаку|бітве пры Жарнаку]] быў паранены, узяты ў палон і забіты [[Жазеф-Франсуа Мантэск'ю|баронам дэ Мантэск’ю]] па загадзе [[Генрых III Валуа|герцага Анжуйскага]]. == Шлюб і дзеці == [[22 чэрвеня]] [[1551]] года Людовік I дэ Бурбон-Кандэ пабраўся шлюбам з [[Элеанора дэ Руа|Элеанорай дэ Руа]] ([[24 лютага]] [[1535]] — [[23 ліпеня]] [[1564]], [[Кандэ-ан-Бры]]). У гэтым шлюбе было народжана 8 дзяцей: * [[Генрых I Кандэ]], прынц Кандэ ([[1552]]—[[1588]]) * Маргарыта дэ Бурбон ([[1556]], памерла ў маленстве) * Шарль дэ Бурбон ([[1557]]—[[1558]]), граф дэ Валеры * [[Франсуа дэ Бурбон-Канці]] ([[19 жніўня]] [[1558]] — [[3 жніўня]] [[1614]]), прынц Канці, суверэнны князь [[Шато-Рэно]] * Луі дэ Бурбон ([[1562]]—[[1563]], памёр у маленстве) * [[Карл II дэ Бурбон Кандэ|Карл II дэ Бурбон]] ([[19 жніўня]] [[1562]] — [[30 ліпеня]] [[1594]]), архібіскуп Руана з 1594 * Мадлен дэ Бурбон ([[1563]]—[[1563]], памерла ў маленстве) * Катрын дэ Бурбон ([[1564]], памерла ў маленстве) [[8 лістапада]] [[1565]] года Людовік узяў шлюб з [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль|Франсуазай Арлеанскай Лангвіль]] ([[5 красавіка]] [[1549]], [[Шатадзён]] — [[11 чэрвеня]] [[1601]], [[Парыж]]) нарадзіліся: * [[Карл дэ Бурбон-Суасон]], граф Суасон і Дро ([[3 лістапада]] [[1566]] — [[1 лістапада]] [[1612]]) * Луі дэ Бурбон-Кандэ ([[1567]]—[[1568]], памёр у маленстве) * Бенжамін дэ Бурбон-Кандэ ([[1569]]—[[1573]], памёр у дзяцінстве) Ад Ізабелы дэ ла Тур ён меў пазашлюбнага сына (нар. 1564) == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Чаркасаў Д. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{britannica-link|131367|Louis I de Bourbon, prince de Condé|2012-06-27}} {{ЭСБЕ}} {{Бурбоны}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ|Людовік I]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Італьянскіх войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войнаў: Пратэстанты]] [[Катэгорыя:Гугеноты]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Францыі]] p378x7q5zml44l0g7wu941z1enpprhv 5172028 5171941 2026-07-28T08:51:16Z Ueschar 151377 удакладненне 5172028 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі I дэ Бурбон-Кандэ | арыгінал імя = {{lang-fr|Louis Ier de Bourbon-Condé}} | выява = Louis prince de Condé.jpg | шырыня = 300px | апісанне выявы = Партрэт Людовіка I дэ Бурбон-Кандэ. | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 1 | сцяг = Blason pays fr Dombes.svg | перыядпачатак = [[1546]] | перыядканец = [[13 сакавіка]] [[1569]] | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = [[Генрых I Кандэ]] | дата нараджэння = | месца нараджэння =[[Вандом]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = | месца смерці =[[Жарнак]], [[Каралеўства Францыя]] | род = | бацька =Карл, герцаг Вандомскі | маці = | жонка =[[Элеанора дэ Руа]], <br> [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль]] | дзеці = | аўтограф = }} '''Луі I Кандэ''' ({{ДН|7|5|1530}}, [[Вандом]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]] — {{ДН|13|3|1569}}, [[Жарнак]], Францыя, поўнае імя — '''Луі I дэ Бурбон-Кандэ''') — французскі арыстакрат, родапачынальнік роду [[Кандэ]].<ref name="БелЭн">{{Кніга|аўтар=Д. М. Чаркасаў|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}}</ref> == Біяграфія == Падчас разладаў паміж [[Гізы|Гізамі]] і [[Бурбоны|Бурбонамі]], Кандэ, жанаты з пляменніцай [[Гаспар II дэ Каліньі|Каліньі]], стаў главой гугеноцкай [[Амбуазская змова|змовы ў Амбуазе]]. Змова была раскрыта, Кандэ прысуджаны да смерці, але выратаваны [[Францыск II|Францыскам II]] ([[1560]]). Камандуючы [[гугеноты|гугенотамі]], Кандэ ([[1562]]) пачаў першую рэлігійную вайну, узяўшы гарады [[Арлеан]], [[Руан]] і інш., але ў канцы гэтага года быў разбіты пры [[Бітва пры Дро|Дро]]; паранены і ўзяты ў палон, ён заключыў [[Амбуазскі мір|мір]] у [[Амбуаз]]е ([[1563]]). Пасля некалькіх гадоў бяздзейнасці Кандэ зноў узяўся за зброю і [[Сюрпрыз у Мо|паспрабаваў захапіць]] караля Карла IX у [[Мо (Францыя)|Мо]]. Пасля бітвы пры Сен-Дэні прынц аблажыў і ўзяў [[Шартр]] (28 лютага — 15 сакавіка 1568), але 26 сакавіка [[1568]] года другі раз заключыў мір з дваром. Пазбегнуўшы замаху праціўнікаў, Кандэ пачаткаў новую вайну ([[1569]]) і ў [[Бітва пры Жарнаку|бітве пры Жарнаку]] быў паранены, узяты ў палон і забіты [[Жазеф-Франсуа Мантэск'ю|баронам дэ Мантэск’ю]] па загадзе [[Генрых III Валуа|герцага Анжуйскага]]. == Шлюб і дзеці == [[22 чэрвеня]] [[1551]] года Людовік I дэ Бурбон-Кандэ пабраўся шлюбам з [[Элеанора дэ Руа|Элеанорай дэ Руа]] ([[24 лютага]] [[1535]] — [[23 ліпеня]] [[1564]], [[Кандэ-ан-Бры]]). У гэтым шлюбе было народжана 8 дзяцей: * [[Генрых I Кандэ]], прынц Кандэ ([[1552]]—[[1588]]) * Маргарыта дэ Бурбон ([[1556]], памерла ў маленстве) * Шарль дэ Бурбон ([[1557]]—[[1558]]), граф дэ Валеры * [[Франсуа дэ Бурбон-Канці]] ([[19 жніўня]] [[1558]] — [[3 жніўня]] [[1614]]), прынц Канці, суверэнны князь [[Шато-Рэно]] * Луі дэ Бурбон ([[1562]]—[[1563]], памёр у маленстве) * [[Карл II дэ Бурбон Кандэ|Карл II дэ Бурбон]] ([[19 жніўня]] [[1562]] — [[30 ліпеня]] [[1594]]), архібіскуп Руана з 1594 * Мадлен дэ Бурбон ([[1563]]—[[1563]], памерла ў маленстве) * Катрын дэ Бурбон ([[1564]], памерла ў маленстве) [[8 лістапада]] [[1565]] года Людовік узяў шлюб з [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль|Франсуазай Арлеанскай Лангвіль]] ([[5 красавіка]] [[1549]], [[Шатадзён]] — [[11 чэрвеня]] [[1601]], [[Парыж]]) нарадзіліся: * [[Карл дэ Бурбон-Суасон]], граф Суасон і Дро ([[3 лістапада]] [[1566]] — [[1 лістапада]] [[1612]]) * Луі дэ Бурбон-Кандэ ([[1567]]—[[1568]], памёр у маленстве) * Бенжамін дэ Бурбон-Кандэ ([[1569]]—[[1573]], памёр у дзяцінстве) Ад Ізабелы дэ ла Тур ён меў пазашлюбнага сына (нар. 1564) == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Чаркасаў Д. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{britannica-link|131367|Louis I de Bourbon, prince de Condé|2012-06-27}} {{ЭСБЕ}} {{Бурбоны}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ|Людовік I]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Італьянскіх войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войнаў: Пратэстанты]] [[Катэгорыя:Гугеноты]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Францыі]] q8o98eaxa9th5xlh2rn6f5pptkef7zb Людовік I Бурбон Кандэ 0 232990 5171884 1980871 2026-07-27T23:48:15Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Луі I Кандэ]] 5171884 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Луі I Кандэ]] h2btmstradxleoxlf6g71o21pwpezat Старая Беліца (Сенненскі раён) 0 238676 5171958 4906950 2026-07-28T07:42:16Z Autumndancer 168015 5171958 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Старая Беліца}} {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Старая Беліца |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 41|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 38|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Сенненскі |сельсавет2 = Беліцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243040980 }} '''Стара́я Бе́ліца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Bielica}}, {{lang-ru|Старая Белица}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Беліцкі сельсавет (Сенненскі раён)|Беліцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 15 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Сянно]]{{sfn|БелЭн|2002}}, за 71 км ад [[Віцебск]]а{{sfn|БелЭн|2002}}, за 1 км ад аўтамабільнай дарогі [[Орша]] — [[Лепель]] ({{Таблічка-by|Р|15}})<ref name="АТЛ">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=37|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. Чыгуначная станцыя [[Бурбін (станцыя)|Бурбін]] на лініі на лініі [[Орша-Цэнтральная]] — [[Лепель (станцыя)|Лепель]]. У напрамку на захад ад вёскі цячэ рака [[Чарвінка]] (прыток [[Усвейка|Усвейкі]]). == Гісторыя == Згадваецца ў 1646 годзе як сяло Беліца, цэнтр маёнтка ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 668</ref>. == Насельніцтва == * [[2001]] год — 250 жыхароў, 127 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. == Гістарычныя і памятныя мясціны == * Сядзіба 2-й паловы XIX стагоддзя. * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]]. * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. * Мемаріяльная дошка ў гонар [[Янка Купала|Я. Купалы]]. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі]], беларускі мастак == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стара́я Бе́ліца||160}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=37|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беліцкі сельсавет (Сенненскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Сенненскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна]] mngb360pvnm749e50qzosp6ic0e1osz Хвашчоўка (Магілёўскі раён) 0 243384 5171895 5054460 2026-07-28T01:43:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171895 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Хвашчоўка}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Хвашчоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Магілёўскі |сельсавет = Вендаражскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034861 }} '''Хвашчо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chvaščoŭka}}, {{lang-ru|Хвощёвка}}) — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d914m0063102&q_id=4404300|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 13 февраля 2014 года № 37-3 "Об упразднении деревни Хващевка Вендорожского сельсовета Могилевского района"|access-date=7 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210005228/https://etalonline.by/document/?regnum=d914m0063102&q_id=4404300|url-status=dead}}</ref> [[вёска]] ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Вендаражскі сельсавет|Вендаражскага сельсавета]]. Скасавана ў 2014 годзе<ref name=":0" />. == Гісторыя == Згадваецца ў 1644 годзе як фальварак Фашчаўскі ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 538</ref>. == Славутасці == * Мемарыяльная калона ў гонар прыняцця Канстытуцыі 1791 года == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 50t0mukqnh0k7a041kwg4cn9kpohdy7 Хількавічы (Чавускі раён) 0 244098 5172054 5122636 2026-07-28T09:38:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172054 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Хількавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хількавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 48|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет2 = Каменскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне =1604 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045887 |ранейшыя назвы=Хількі, Фількавічы }} '''Хі́лькавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chiĺkavičy}}, {{lang-ru|Хильковичи}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каменскі сельсавет (Чавускі раён)|Каменскага сельсавета]]. == Этымалогія == Па адной з версіі назву маглі даць старцы, якія з спрадвечных часоў хадзілі па вёсках. Сустракалі іх па-рознаму: у суседнім [[Сласцёны (Чавускі раён)|аграгарадку Сласцёны]] не проста частавалі гасцей з усёй шчодрасцю, але і выстаўлялі салодкія бліны, адсюль і Сласцёны. У [[Харошкі (Магілёўскі раён)|Харошках]], кармілі добра, хораша. А тут сталы накрывалі бедныя, "хілыя", адсюль і Хількавічы.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/v-gostyakh-u-slasteny.html|title=Жители деревни с самым вкусным названием сажают огороды, собирают тракторы и пишут историю села|first=Светлана|last=МАРКОВА|website=www.sb.by|date=2020-04-12|access-date=2023-09-29}}</ref> == Геаграфічнае становішча == Знаходзіцца за 24 км на паўночны захад ад [[Чавусы|Чавусаў]], за 32 км ад [[Магілёў|Магілёва]], за 29 км ад чыгуначнай станцыі Чавусы на лініі [[Магілёў]]-[[Крычаў]]. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На паўночным усходзе працякае [[Бася|р. Бася]] (прыток [[Проня|ракі Проні]]). Транспартныя сувязі па шашы [[Магілёў]]-[[Мсціслаў]], якая праходзіць праз вёску. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Археолагам [[Вячаслаў Фёдаравіч Капыцін|Вячаславам Фёдаравічам Капыціным]] была адкрыта і абследавана стаянка каменнага веку на першай надаболаннай тэрасе правага берага [[Бася|р. Бася]], за 1 км на ўсход ад вёскі Хількавічы, за 0,2 км на паўночны ўсход ад вясковых могілак. На ўзараным полі 25х75 м. сабраны крэмневы інвентар: нуклеусы, пласціны, [[адшчэп]]ы, [[Скрабок|канцавыя скрабкі]], рэтушные разцы. Гэта сведчыць аб засяленні гэтых месцаў яшчэ ў глыбокай старажытнасці.<ref>{{Кніга|спасылка=https://libr.msu.by/bitstream/123456789/21202/1/P596.pdf|аўтар=В, Ф, Копытин|загаловак=Археологические памятники Чаусского района Могилевской области|год=1992|месца=Могилев|старонкі=48|старонак=107}}</ref> === У складзе Рэчы Паспалітай === Па пісьмовых крыніцах вядома ў ВКЛ у 1604 годзе як сяльцо Хількі з 16 дварамі ў [[Бардзілаўскае войтаўства|Бардзілаўскім войтаўстве]] [[Магілёўская эканомія|Магілёўскай эканоміі]] [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]. Дзяржаўная ўласнасць. У 1742 годзе 19 двароў, меліся млын, карчма.<ref name=":0">{{Крыніцы/ГВБ|7-3||320—321}}</ref> === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе]] сяльцо знаходзілася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1777 годзе згадваецца як сяльцо Фількавічы ў [[Чавускі павет|Чавускім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерніі]]. У 1785 годзе 22 двары, 208 жыхароў, меліся млын, сукнавальня. Уласнасць памешчыка. У 1897 годзе ў [[Гладкоўская воласць|Гладкоўскай воласці]] [[Чавускі павет|Чавускага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерніі]]. 31 двор, 202 жыхары. У 1909 годзе 32 двары, 281 жыхар.<ref name=":0" /> === Міжваенны перыяд === У 1918 годзе адкрыта працоўная школа 1-й ступені навучання, якая знаходзілася ў нацыяналізаваным будынку. У 1925 годзе 106 вучняў. Тут працавала настаўніцай Алейнікава Ніна Сцяпанаўна, арыштаваная 12 кастрычніка 1937 года за "ўдзел у к/р кулацкай арганізацыі" (рэабілітаваная 25 лістапада 1937 года)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_(1897)|title=Алейникова Нина Степановна (1897)|website=Открытый список|access-date=2023-09-29}}</ref>. 21 жніўня 1925 года Пілешчынскі сельсавет(у які ўваходзіла вёска) перайменаваны ў Макрадскі, адміністрацыйны цэнтр перанесены ў вёску Макрадка.<ref>Административно-территориальное устройство БССР : справочник. В 2 т. Т. 1. (1917—1941). — Минск, 1985.. — Минск, 1985. </ref> 13 кастрычніка 1930 года арганізаваны калгас імя 13-га кастрычніка, які ў 1932 годзе аб'ядноўваў 13 гаспадарак, у 1933 г. абслугоўваўся Паўлавіцкай МТС. У 1940 годзе 63 двары, 258 жыхароў. === [[Вялікая Айчынная вайна]] === У Вялікай Айчыннай вайне з ліпеня 1941 па 24 чэрвеня 1944 акупаваная нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У чэрвені 1944 г. вёска была цалкам знішчана (63 пабудовы), забіта 8 жыхароў. 23 чэрвеня 1944 года прамым трапленнем бомбы падарваная пераправа праз р. Басю ў раёне вёскі Хількавічы. Танк, які знаходзіўся ў гэты час на ёй, патануў. Фотаздымак і пацвярджэнне наземных частак аднавілі карціну гэтага гераічнага вылету Аляксандра Мікалаевіча Яфімава. У выніку прыземнага палёту было выраблена 5 заходаў на пераправу і потым 3 па назапашаных у пераправы войскам, аўтамашынам, бензацыстернам. Ўспыхнулі пажары, немцы ў паніцы кідаліся на беразе і многія з іх былі ўражаны кулямётна-гарматным агнём адважных штурмавікоў.<ref>{{Кніга|аўтар=Головин В. В., Шендриков Е. А.|загаловак=УЧАСТИЕ ЛЕТЧИКОВ-ВОРОНЕЖЦЕВ В БЕЛОРУССКОЙ СТРАТЕГИЧЕСКОЙ НАСТУПАТЕЛЬНОЙ ОПЕРАЦИИ «БАГРАТИОН» (ИЮНЬ – АВГУСТ 1944 ГОДА). — 2021}}</ref> 23 чэрвеня 1944 года кіраваным у складзе 4 самалётаў Іл-2 пад прыкрыццём нашых знішчальнікаў атрымаў задачу знішчыць жывую сілу і тэхніку ў раёне пунктаў [[Шастакі (Дрыбінскі раён)|Шастакі]], [[Хонькавічы]], [[Жакаўка]]. З вышыні 850 м з пікіраваннем да 200 м група чацвёркі атакавала дарогу Хонькавічы-Хількавічы, у выніку штурмавых дзеянняў знішчана да 4-х аўтамашын, да 20 чалавек жывой сілы праціўніка, запалена да 4-х дамоў. Група без страт вярнулася на свой аэрадром. 24 чэрвеня 1944 года ў складзе групы з 8 самалётаў Іл-2 кіраваным першай пары ў першай чацвёрцы лётаў на знішчэнне войскаў праціўніка па грунтавай дарозе Хількавічы-Сухары, Хількавічы-Бардзілы і разбурэнне пераправы праз раку Бася. Нягледзячы на тое, што дадзены раён патрулявалі два ФВ-190 і дзейнічала зенітная артылерыя праціўніка, група дакладна выйшла на зададзеную ёй мэта і штурмавымі дзеяннямі знішчыла да 3-х танкаў, 9 аўтамашын, да 30 чалавек жывой сілы праціўніка і задушыла агонь адной батарэі зенітнай артылерыі праціўніка ў раёне пункта [[Сухары (Магілёўскі раён)|Сухары]]. У вылетах актыўна ўдзельнічаў малодшы лейтэнант Лунькоў Мікалай Аляксеевіч.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nmosk-lib.ru/upload/docs/01.01.2022%20%D0%9B%D1%83%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%9D.%20%D0%90.%281%29.pdf|title=100 лет (1922–1979) со дня рождения Лунькова Николая Алексеевича, курсанта Сталиногорского аэроклуба, участника Великой Отечественной войны, Героя Советского Союза.|access-date=29 верасня 2023|archive-date=22 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822173105/https://www.nmosk-lib.ru/upload/docs/01.01.2022%20%D0%9B%D1%83%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%9D.%20%D0%90.(1).pdf|url-status=dead}}</ref> 24 чэрвеня 1944 года лейтэнант Нікалаеў, будучы кіраваным пары Іл-2 падчас нанясення штурмавога ўдару па нямецкай аўтакалоне на дарозе Прыданцы – Хількавічы, нягледзячы на люты агонь зенітнай артылерыі ''«... паказваючы высокія ўзоры ўмення манеўраваць, зрабіў раптоўны заход на цэль, у выніку чаго пасля двух нападаў было знішчана і пашкоджана: да 10 аўтамашын, адно зенітнае прыладу, да 30 чалавек жывой сілы праціўніка і ў вёсцы Хількавічы спалена 2 дамы.''<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.smolensk-museum.ru/novosti/muzeynaya_zhizn/k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-nikolaeva-vasiliya-nikolaevicha/|title=К 100-летию со дня рождения Героя Советского Союза Николаева Василия Николаевича|website=www.smolensk-museum.ru|date=2021-12-25|access-date=2023-09-29}}</ref> У брацкай магіле на мясцовых могілках пахаваныя 89 воінаў, у тым ліку і салдаты 199-й і 290-й стралковых дывізій, якія загінулі ў 1943-44 гадах на рацэ Проня. === Пасляваенны перыяд === Пасля вайны вёску адбудавалі. 16 ліпеня 1954 года [[Варварынскі сельсавет|Макрадскі сельсавет]] перайменаваны ў [[Варварынскі сельсавет|Варварынскі]], адміністрацыйны цэнтр перанесены ў [[Варварына (Чавускі раён)|Варварына]].<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref> 16 мая 1960 года скасаваны Варварынскі сельсавет. Вёска ўвайшла ў склад [[Сухарэўскі сельсавет|Сухарэўскага сельсавета]].<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 4 (1084). </ref> У 1958 годзе вёска радыёфікавана, у 1964 — электрыфікавана. 25 снежня 1964 года вёска ўвайшла ў склад [[Сласцёнаўскі сельсавет|Цемравіцкага сельсавета]]. У 1975 годзе на брацкай магіле ўсталяваны помнік. У 1990 годзе 47 дамоў, 94 жыхары. У складзе калгаса «50 гадоў БССР» (цэнтр - вёска Сласцёны). Знаходзіліся ферма буйных рагатых жывёл, ветэрынарны ўчастак, фельчарска-акушэрскі пункт. У 2007 годзе 42 жыхары. Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цемравіцкага сельсавета, пасля перайменаваны ў Сласцёнаўскі, адміністрацыйны цэнтр - вёска Сласцёны.<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|title=Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 г. № 23-1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2023-09-29}}</ref> У 2010 годзе 34 жыхары. 23 снежня 2013 года [[Сласцёнаўскі сельсавет]] скасаваны, Хількавічы ўвайшла ў склад Каменскага сельсавета.<ref name=":1" /> == Планіроўка == Планіровачна складаецца з зігзагападобнай вуліцы блізкай да шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. == Насельніцтва == * 1604 год — 16 двароў * 1742 год — 19 двароў * 1785 год — 22 двары, 208 чалавек * 1897 год — 31 двор, 202 чалавекі * 1909 год — 32 двары, 281 чалавек * 1940 год — 63 двары, 258 чалавек * 1990 год — 47 дамоў, 94 чалавекі * 2007 год — 42 чалавекі * 2010 год — 34 чалавекі == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каменскі сельсавет (Чавускі раён)}} [[Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] ja0j1gsf1s5v4mam322l0dueolh83pb Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай (Санкт-Пецярбург) 0 245466 5172125 3532123 2026-07-28T11:06:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172125 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Дамавы |Беларуская назва = Дамавы храм Святой Ефрасінні Полацкай на пр. Стачак |Арыгінальная назва = Царква Св. Ефрасінні Полацкай |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Рэканструюецца |Краіна = Расія |Назва месцазнаходжання = [[Санкт-Пецярбург]] |Месцазнаходжанне = [[Праспект Стачак]], д. 74 |lat_dir = N |lat_deg = 59.877072 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 30.259084 |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |Канфесія = [[РПЦ]] |Епархія = [[Санкт-Пецярбургская епархія|Санкт-Пецярбургская]] |Благачынне = Па ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі і праваахоўнымі ўстановам |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = 1894 |Заснаванне = 1911 |Храмавае свята = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = [[1935]] |Пачатак будаўніцтва = [[1911]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[1918]] |Прыдзелы = [[Мікалай Цудатворац|Мікалая Цудатворца]] |Рэліквіі = |Стан = Пошук зямельнага ўчастку |Сайт = http://efpo.prihod.ru/ |Commons = <!-- Church Saint Evfrosin‘i Polotsk--> }} '''Царква прападобнай Ефрасінні Полацкай''' — страчаная царква на [[Праспект Стачак|праспекце Стачак]] у [[Санкт-Пецярбург]]у. Пабудавана ў 1911—1912 гадах, разабрана ў 1935 годзе. == Гісторыя == У [[1894|1894 г.]] [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі жаночы манастыр]] [[Полацкая епархія|Полацкай епархіі]], які хацеў пабудаваць свой [[падворак]] у сталіцы, атрымаў для яго ўчастак на [[Пецяргофская дарога|Пецяргофскай дарозе]], які быў набыты на грошы Валагодскіх сялян. Іерархія доўга не давала дазвол на будаўніцтва храма, і толькі 15 лістапада [[1911|1911 г.]] была закладзена драўляная [[капліца]] як падворак, сродкі на якую дала ганаровая грамадзянка В. М. Міхайлава. Зрубная крыжападобная ў плане капліца, увянчаная двума шатрамі, была асвечана ў імя [[Ефрасіння Полацкая|Святой Ефрасінні Полацкай]] у першай палове наступнага года. Яна займала адказнае становішча ля павароту Пецяргофскай дарогі на [[Царскае Сяло]] і Маскоўскую дарогу і служыла мясцовай горадабудаўнічай дамінантай. 29 жніўня [[1918|1918 г.]] да капліцы было дазволена прыбудаваць [[алтар]] і спраўляць у ёй [[літургія|літургію]]. [[Ідэйная абшчына|Абшчына]] і царква існавалі да [[1935]] года. У канцы [[1930-я|1930-х]] гадоў усе будынкі падворка былі разабраны. == Адраджэнне прыходу == 25 кастрычніка [[2007|2007 г.]] святар Алексій Васільеў, [[клірык]] прыходу Св. Царскіх Мучанікаў на [[праспект Ветэранаў|пр. Ветэранаў]] (бераг р. Новай), быў прызначаны ўказам [[Мітрапаліт]]а [[Уладзімір (Катляроў)|Уладзіміра]], [[Мітрапаліт Санкт-Пецярбургскі|Санкт-Пецярбургскага і Ладажскага]], [[настаяцель|настаяцелем]] прыходу дамавага храма прап. Ефрасінні Полацкай пры [[Кіраўскі раён, Санкт-Пецярбург|Кіраўскім раённым]] таварыстве інвалідаў, які ўваходзіць у Ваеннае благачынне [[Санкт-Пецярбургская дыяцэзія|Санкт-Пецярбургскай дыяцэзіі]]. З 4 лістапада 2007 года (дня святкаванне абраза [[Казанская ікона божай маці|Казанскай Маці Божай)]] пачаліся рэгулярныя [[набажэнства|набажэнствы]]. == Гл. таксама == * [[Ефрасіння Полацкая]] == Спасылкі == * [http://www.citywalls.ru/house9290.html Ефрасінні Полацкай прап. капліца падворка Полацкага Спаса-Ефрасіннеўскага жаночага манастыра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150511004441/http://www.citywalls.ru/house9290.html |date=11 мая 2015 }} — citywalls.ru [[Катэгорыя:Храмы Санкт-Пецярбурга|Ефрасінні Полацкай]] [[Катэгорыя:Знесеныя збудаванні]] [[Катэгорыя:Храмы Святой Ефрасінні Полацкай]] l9pdn46f7tizunvy30r1w7ogom98wb4 Хільчыха 0 247359 5172056 4907777 2026-07-28T09:41:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172056 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Хільчыха |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 35|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 28|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Кіраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243031075 }} '''Хі́льчыха'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chiĺčycha}}, {{lang-ru|Хильчиха}}) — былая [[вёска]] ў [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Кіраўскага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2015 годзе<ref>[http://www.pravoby.info/reg/04/646.htm Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 07.05.2015 N 40 "Об упразднении сельского населенного пункта Кировского сельсовета Наровлянского района"]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Т. 2 : Гомельская вобласть, кн. 2. — 2005. — 517 с. * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты "Гомельская правда", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] 363l7jxnwn9vgs107wknrsy4dhauy5y Хочын 0 283100 5171929 5142640 2026-07-28T05:05:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171929 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хочын |выява = Н9433,_Хочин.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Хо́чын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chočyn}}, {{lang-ru|Хочин}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска Хочын, або Хочына адносілася да маёнтка [[Волма (Чэрвеньскі раён)|Волма]], уласнасць [[Смілавічы|Смілавіцкага]] [[Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў (Смілавічы)|кляштара місіянераў]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 332.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. Паводле перапісу 1897 года [[засценак]], паводле перапісу 1908 года вёска. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1929 годзе створаны [[калгас]] «Новы Хочын». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У сакавіку 1944 года ў выніку карнай аперацыі нямецкіх войскаў вёска была спалена, забітых не было<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4966|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-11-19|archive-date=5 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605112129/http://db.narb.by/search/4966|url-status=dead}}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 3 двары, 19 жыхароў * 1897 год — 9 двароў, 65 жыхароў * 1908 год — 15 двароў, 83 жыхары * 1917 год — 11 двароў, 84 жыхары, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=96}} * 1960 год — 87 жыхароў * 2002 год — 12 двароў, 17 жыхароў * 2009 год — 10 жыхароў * 2019 год — 8 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васілевіч Шчэрба]] (1946—2023) — навуковец-мікрабіёлаг, кандыдат біялагічных навук (1983). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хочын|192}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Хочын| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] rw3aqz1b4tluyf6bue8pz1ayr1jqkto Хазянінкі 0 283144 5171851 5142544 2026-07-27T18:59:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171851 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хазянінкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Хозянинки.jpg |подпіс = Выгляд з усходняга боку |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 42|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 53|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015707 }} '''Хазяні́нкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chazianinki}}, {{lang-ru|Хозянинки}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. Месціцца за 30 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 23 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі ў складзе [[Маёнтак|маёнтка]] [[Дукора]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе ў складзе маёнтка Голацк, уласнасць Ганны Кастравіцкай з [[Оштарпы|Оштарпаў]] (жонкі Караля Кастравіцкага, дачкі [[Леў Францавіч Оштарп|Леана Оштарпа]])<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|загаловак=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego|выданне=|том=XIV (XXV)|старонкі=83|issn=1230–803X|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212172238/http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|archivedate=12 снежня 2023}}</ref>. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта школа граматы, у якой у 1890 годзе вучылася 15 хлопчыкаў. У канцы XIX стагоддзя ўласнасць Ганны Здзяхоўскай{{Sfn|Памяць|2003|с=84}} з Оштарпаў (жонкі Фартуната Здзяхоўскага, удавы Караля Кастравіцкага), па яе смерці маёнткі перайшлі да [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]<ref name=":0" />. Была школа граматы, капліца. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Хазянікаў атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. На базе школы граматы створана школа 1-й ступені. У 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] імя ЦК КП(б)Б, працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У сакавіку 1943 года вёска была спалена, забіты 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4926|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2023-12-12|archive-date=10 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910122059/http://db.narb.by/search/4926|url-status=dead}}</ref>. Пасля вайны вёска адноўленая. == Насельніцтва == * 1800 год — 7 двароў, 62 жыхары * 1858 год — 123 жыхары * 1897 год — 43 двары, 332 жыхары * 1917 год — 62 двары, 428 жыхароў * 1940 год — 80 двароў, 270 жыхароў * 1960 год — 239 жыхароў * 2002 год — 50 гаспадарак, 59 жыхароў * 2010 год — 38 гаспадарак, 85 жыхароў * 2012 год — 36 гаспадарак, 81 жыхар * 2019 год — 93 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Цімафеевіч Мыслівец|Валянцін Мыслівец]] (1937—1993) — беларускі пісьменнік. == Спіс вуліц == * Дачная вуліца * Братоў Герасімовічаў вуліца * У. Мысліўца вуліца * Янаўка вуліца<ref>{{Cite web|url=https://gzk.nca.by/c565b2f9bc533d000e8861bac225e46d.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21058%26setstreet%3D%26rand%3D0.5208769021549982|title=Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher=Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хазянінкі|191—192}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 28vyzgz76qfhde2yrgwrnmv6zcfkgkd Хідра 0 283209 5172050 5142676 2026-07-28T09:23:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172050 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хідра |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |OpenStreetMap = 243020598 }} '''Хі́дра'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chidra}}, {{lang-ru|Хидра}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. == Назва == Паселішчы з назвамі Хідра і [[Хідры]] размешчаны каля рэк ці краю балот. Географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] кажа аб магчымай сувязі з беларускім словам «хіра»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://slounik.org/search?dict=&search=%D1%85%D1%96%D1%80%D0%B0|title=Пошук · Slounik.org|website=slounik.org|access-date=2024-09-01}}</ref> (хворасць). Таксама Жучкевіч лічыць магчымай сувязь [[Тапонім|тапоніма]] з [[Ідрыца]] (таксама рака [[Ідрыца (рака)|Ідрыца]]), [[Ідрыя]] ([[Славенія]]), што можа казаць пра агульнае [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскае]] паходжанне са значэннем «рака»<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 390—391</ref>. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі вёска ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць, адносілася да [[Уніяцтва|ўніяцкай]] парафіі [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/8693212/%D0%92%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680_1682_%D0%B3%D0%B3_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2009_270_%D1%81_%D1%96%D0%BB|аўтар=[[Дзяніс Лісейчыкаў]]|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680–1682 гг.: Зборнік дакументаў. – Мінск, 2009. – 270 с.: іл.}}</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1800 года ў вёсцы была капліца. У 1858 годзе ўласнасць Адама Дземідовіча (дзед [[Адам Канстанцінавіч Дземідэцкі-Дземідовіч|Адама Дземідэцкага-Дземідовіча]]). Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта школа граматы, у якой на 1890 год вучылася 18 хлопчыкаў і 6 дзяўчынак. У 1889 годзе землеўладальнікамі ў вёсцы Хідра былі: праваслаўны дваранін Іосіф Фёдараў Зубкоўскі (19 дзесяцін), [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Мяшчане|мяшчанка]] Ульяна Конанаўна Корань (20 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі), мяшчанка [[Каталіцтва|каталічка]] Паўліна Іванаўна Шпакоўская (19 дзесяцін){{Sfn|Памяць|2003|с=77—99}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом і царква, побач аднайменны [[маёнтак]]. У 1908 годзе адкрыта земскае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені, было 3 настаўнікі і 100 вучняў. У пачатку 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новае жыццё», былі ваўначоска і кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе вайны частка дамоў была спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8827|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-01|archive-date=19 лютага 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219084225/http://db.narb.by/search/8827|url-status=dead}}</ref>. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 29 двароў, 24 жыхары * 1858 год — 307 жыхароў * 1897 год — вёска, 90 двароў, 519 жыхароў; маёнтак, 11 двароў, 50 жыхароў * 1917 год — 149 двароў, 807 жыхароў * 1960 год — 429 жыхароў * 2002 год — 83 двары, 185 жыхароў * 2009 год — 120 жыхароў * 2019 год — 124 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Культура == У «Краёвым слоўніку Чэрвеншчыны» [[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Мікалая Шатэрніка]] (1929) запісана прыказка «''У Хідры людзі хітры''», зафіксаваная на хутары [[Самін]]<ref>{{Cite web|url=https://bydialects.org/dicts/saternik-krajovy-slounik-cervienscyny-2011-r/308?hl=%D1%85%D1%96%D0%B4%D1%80%D0%B0|title=Ст. 308 — Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929). М. В. Шатэрнік — Беларускія дыялектныя слоўнікі|website=bydialects.org|access-date=2024-09-01}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хідра|192}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дземідэцкія-Дземідовічы]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 98k6zjgvhq9hgmabz7hixyfe4o7yg3o Хаценава 0 284793 5171890 5151953 2026-07-28T00:28:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171890 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хаценава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Chacienava.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 08|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 01|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Смалявіцкі |сельсавет = Усяжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =202154 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chacienava |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243022148 }} '''Хаце́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chacienava}}, {{lang-ru|Хотеново}}) — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Усяжскі сельсавет|Усяжскага сельсавета]]. Да 30 кастрычніка [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Юр’еўскі сельсавет|Юр'еўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0027828&q_id=1750612|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 года № 219 "Об изменении административно-территориального устройства Минской области"|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Усяжскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Усяжскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]] rcjgrbdx4bx0iw53ppagndhe2oyka9t Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года 0 289452 5171845 5051395 2026-07-27T18:02:54Z Нявідны 166654 5171845 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак =Мітынг-рэквіем «Дзяды» | дата =30 кастрычніка 1988 | месца =[[Мінск]], [[Беларусь]] }} '''Мітынг-рэквіем «Дзяды»''' адбыўся [[30 кастрычніка]] [[1988]] года ў [[Мінск]]у, быў разагнаны міліцыяй. == Перадгісторыя == Ініцыятарамі мітынгу выступілі арганізацыі, якія тым часам называлі «нефармаламі». На хвалі [[Перабудова|Перабудовы]] яны займаліся пытаннямі рэстаўрацыі архітэктурных помнікаў, літаратуры, а таксама абароны навакольнага асяроддзя, паступова, аднак, пераходзячы да палітычных пытанняў. Першая значная акцыя па адзначэнні [[Дзяды|Дзядоў]] у Беларусі адбылася ў 1987 годзе ў Мінску ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]], ладзілі яе моладзевыя суполкі — [[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|«Тутэйшыя»]], [[Талака (таварыства)|«Талака»]]. 29 кастрычніка 1987 года былі 50 угодкі [[Масавы расстрэл дзеячаў Беларусі ў 1937 годзе|расстрэлу вялікай групы беларускай інтэлігенцыі]], разам з аднаўленнем народнай традыцыі арганізатары мелі на ўвазе антысталінскі і нават антысавецкі падтэкст<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/alies-bialiacki-dziady/27336319.html|title=Алесь Бяляцкі пра Дзяды: «Мы паспрыялі адраджэньню народнага сьвята, актуалізаваўшы трагічныя падзеі 1930-х»|first=Іна|last=Студзінская|website=Радыё Свабода|date=2015-10-31|access-date=2025-03-12}}</ref>. Арганізацыю мітынгу-рэквіему ў 1988 годзе ўзяло на сябе таварыства маладых літаратараў [[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|«Тутэйшыя»]] пры [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе пісьменнікаў Беларусі]] на чале з [[Алесь Бяляцкі|Алесем Бяляцкім]]. 14-17 кастрычніка 1988 года Алесь Бяляцкі і [[Анатоль Сыс]] звярнуліся ў выканаўчыя камітэты раённых Саветаў народных дэпутатаў і ў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт, каб атрымаць дазвол на правядзенне шэсця і гістарычна-літаратурнага беларускага свята-мітынгу «Дзяды», на якім меліся ўшанаваць памяць продкаў. Арганізацыяй мітынгу заняліся таксама новаствораныя 19 кастрычніка 1988 года «[[Мартыралог Беларусі]]» і аргкамітэт па стварэнні [[БНФ Адраджэньне|Беларускага Народнага Фронта]] пад кіраўніцтвам [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]]. Падрыхтоўка адбываліся ў новай інфармацыйнай атмасферы, пасля публікацыі тэксту Зянона Пазняка і Яўгена Шмыгалёва «[[Курапаты — дарога смерці]]». Такім чынам асноўным акцэнтам гэтых Дзядоў мела стаць ушанаванне памяці і адкрыццё праўды пра рэпрэсіі. [[File:Улёткі на Дзяды 1988 года.jpg|thumb|Улёткі на Дзяды 1988 года.]] 24-25 кастрычніка ўладамі былі дадзены адмовы ў правядзенні мітынгу (афіцыйнае рашэнне Мінгарвыканкама надрукаваў «Вячэрні Мінск»). Ініцыятары мітынгу былі выкліканы 26 кастрычніка ў пракуратуру Мінска, дзе іх афіцыйна папярэдзілі аб магчымым парушэнні заканадаўства. Арганізатары тым часам наладзілі інфармаванне пра будучую акцыю, выкарыстоўваючы ў тым ліку распаўсюджванне ўлётак (28 кастрычніка за такое распаўсюджванне быў затрыманы [[Алесь Пушкін]]). == Падзеі 30 кастрычніка == Улады, кінулі вялікія сілы каб недапусціць правядзення мітынгу. Для нясення службы 30 кастрычніка задзейнічалі 600 міліцыянтаў не толькі Мінскага гарнізона, але і курсантаў навучальных устаноў МУС СССР, 30 міліцэйскіх, а таксама 2 пажарныя машыны. У дзень акцыі ўлады спынілі рух двух апошніх станцый метро, і яе ўдзельнікі мусілі гэтыя дзве станцыі прайсці. Кульмінацыя падзей 30 кастрычніка 1988 года здарылася пасля 14 гадзін у раёне сквера па [[Вуліца Каліноўскага (Мінск)|вуліцы Каліноўскага]] (каля Маскоўскіх могілак). Грамадзяне, што крочылі каб адзначыць Дзень памяці продкаў ва ўрочышчы [[Курапаты]], былі жорстка разагнаны міліцыянтамі, якія выкарыстоўвалі слезацечны газ «чаромха», а таксама гумавыя дубінкі. Затрымалі 72 чалавекі. Разгон мітынгу непасрэдна курыраваў тагачасны [[міністр унутраных спраў БССР]] [[Віктар Піскароў]]. == Вынікі == Ініцыятары мітынгу ўсю віну за разгон узлажылі на ўлады, назваўшы гэта праявай сталінізму. Разгон акцыі быў негатыўна ўспрыняты многімі творчымі саюзамі, прадстаўнікамі інтэлігенцыі. Прававую ацэнку падзеям 30 кастрычніка 1988 г. дала адмыслова створаная камісія на чале са Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР [[Георгій Таразевіч|Георгіем Таразевічам]]. Вынікам дзейнасці камісіі стала пастанова Прэзідыума ад 14 лістапада 1988 г., у якой арганізатары мітынгу вінаваціліся ў тым, што жадалі выкарыстоўваць шэсце ў мэтах, якія ''не маюць нічога агульнага з рытуалам памінання'', нягледзячы на атрыманую забарону. 30 кастрычніка 1988 года прайшоў першы ў найноўшай гісторыі Беларусі масавы мітынг, арганізаваны «знізу». Аднак падзеі пацвердзілі, што кіраўніцтва [[КПСС]] не мела намеру занадта аслабляць кантроль над грамадствам. Адносіны паміж уладамі і нефармальным, альтэрнатыўным рухам у Беларусі перайшлі ў стадыю адкрытай варожасці. == У культуры == Падзеі 30 кастрычніка 1988 года ў Мінску апісаны ў вершы [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] «Дыктант 30 кастрычніка 1988 года»: {{цытата|У сшытку Мінска не месціўся сказ|Дыктант дыктаваў слёзацечны газ.|Па жывых спраўлялі памінкі,|Чакалі размінкі|Знакі прыпынку —|Дубінкі...<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/Ryhor_Baradulin/Milasernasc_plachi.html|аўтар=Рыгор Барадулін|загаловак=Міласэрнасць плахі|год=1992|месца=Мінск|выдавецтва=Маст. літ.|старонкі=110|старонак=302|isbn=5-340-00895-9}}</ref>}} Дзядам-1988 у Мінску таксама прысвечана паэма Паўлюка Задзірастага «Нарабілася бяды ў нядзельку на Дзяды»<ref>''Паўлюк Задзірасты.'' [https://vytoki.net/content/Дзяды.pdf Нарабілася бяды ў нядзельку на ДЗЯДЫ альбо Як я быў на сапраўднай вайне каля свайго дому ў Менску 30.10.88]</ref>, надрукаваная ў 1990 годзе ў польскім часопісе «Шпількі»<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24866843.html|author=[[Сяргей Дубавец]]|title=Ананімныя паэмы канца стагодзьдзя|website=Радыё Свабода|date=1997-10-19|access-date=2026-07-27|archive-date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250320174815/https://www.svaboda.org/a/24866843.html}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/25152735.html Дзяды-1988. Пачатак найноўшай гісторыі Беларусі] — svaboda.org * [http://nashaniva.by/?c=ar&i=159024 Мінскія падзеі 30 кастрычніка 1988 года: дадатковыя дакументы і факты] — nashaniva.by * [https://novychas.by/poviaz/vandeja-u-dzejanni-dzjady-1988 Вандэя ў дзеянні: Дзяды-1988] — novychas.by {{^}}{{Пратэсты ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1945—1990)]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1988 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 30 кастрычніка‎]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] [[Катэгорыя:1988 год у Мінску]] 1yapzr88xptfpwb5m08npgetz6f8u9d Хойна 0 295037 5171914 4960416 2026-07-28T03:55:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171914 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хойна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 57|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 02|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет = Хойнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242995800 }} '''Хо́йна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хво́йна'''</ref> ({{lang-be-trans|Chojna}}, {{lang-ru|Хойно}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хойнаўскі сельсавет|Хойнаўскага сельсавета]]. Да 17 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вулькаўскі сельсавет (Пінскі раён)|Вулькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад [[Пінск]]а, за 185 км ад [[Брэст]]а, за 24 км ад чыгуначнай станцыі [[Пінск (станцыя)|Пінск]]<ref name="БЭ17">{{крыніцы/БелЭн|17к}}</ref>. == Насельніцтва == * 2003 год — 465 жыхароў, 179 двароў<ref name="БЭ17" />. == Славутасці == * Абарончыя ўмацаванні. === Страчаная спадчына === [[Файл:Chojna, Vaskrasienskaja. Хойна, Васкрасенская (1917).jpg|міні|злева|Царква]] * Царква Уваскрэшання Хрыстова (1872). == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Уладзіміравіч Румак]] (1941—1995) — вучоны ў галіне мікраэлектронікі, доктар тэхнічных навук (1986), прафесар (1988), член-карэспандэнт [[НАНБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1991)<ref name="БЭ13">{{крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Мікалай Адамавіч Абадоўскі]] (1900—1951) — педагог, паэт, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў сістэмы савецкай адукацыі на Піншчыне<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://p-v.by/news/80-letie-osvobozhdenie-belarusi/nikolay-obodovskiy-uchitel-razvedchik-geroy-polesya/|title=Николай Ободовский: учитель, разведчик, герой Полесья 📢 Последние новости Пинска и не только!|last=pv|website=Пiнскi Веснiк|date=2024-06-10|access-date=2025-03-23|archive-date=23 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323090205/https://p-v.by/news/80-letie-osvobozhdenie-belarusi/nikolay-obodovskiy-uchitel-razvedchik-geroy-polesya/|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Хойна}} — С. 41. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima2|hoyna}} {{Хойнаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Хойнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] 64mr21kiynod911m9nnym2cxshzjjgu Фядоры 0 295383 5171794 5159237 2026-07-27T13:06:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171794 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Фядоры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Фядоры. Царква.jpg |подпіс = Царква |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 55|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 24|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Столінскі |сельсавет = Фядорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242999406 }} '''Фядо́ры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хвядо́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Fiadory}}, {{lang-ru|Федоры}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911b0038900&q_id=10753113|title=Решение Столинского районного Совета депутатов от 20 января 2011 года № 44 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Столинского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Фядорскі сельсавет|Фядорскага сельсавета]]. Праз аграгарадок праходзяць аўтадарогі {{таблічка-by|Р|6}} і {{таблічка-by|Н|224}}. За 3,3 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца старычнае возера [[Дзямяне]]. == Гісторыя == Вядома з 1524 года з прывілея каралевы [[Бона Сфорца|Боны]] як уласнасці шляхціца Багдана Веляціцкага. З 1793 года ў складзе ў [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]]. З 1921 года ў складзе [[Польшча|Польшчы]]. З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 2011 годзе нададзены статус аграгарадка<ref name=":0" />. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Фядоры. Капліца на могілках (01).jpg|міні|злева|Капліца на могілках]] [[Файл:Фядоры. Крыж.jpg|міні|злева|Крыж]] * Праваслаўная царква * Успенская капліца на могілках * Крыж {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/fedory/index.htm}} {{Фядорскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Фядорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна]] 6rtg5poyebi3l63gfeb1y1jmozcb0fg Хацянаў (гміна) 0 312160 5171891 3267064 2026-07-28T00:34:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171891 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Хацянаў |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Chocianów}} |Герб = POL Chocianów COA.svg |Сцяг = Chocianow flaga.svg |Статус = [[вяскова-гарадская гміна]] |Павет = Палькавіцкі |Салецтвы = |Цэнтр = [[Хацянаў]] |Заснавана = |Глава = Роман Кавальскі |Від главы = [[Бурмістр]] |Мовы = |Насельніцтва = 12 701 |Год = 2004 |Шчыльнасць = 55,2 |Плошча = 230,27 |Карта = Polkowice-Chocianow.jpg |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 5020216013 |Тэлефонны код = 76 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = DPL |Сайт = http://www.chocianow.pl/ |Заўвагі = }} '''Хаця́наў'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Chocianów}}) — [[вяскова-гарадская гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Палькавіцкі павет|Палькавіцкага павета]] [[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Хацянаў|Хацянаве]]. Плошча гміны складае 230,27 км². Станам на [[2004]] год у гміне Хацянаў пражывалі 12 701 чалавек, шчыльнасць — 55,2 чал./км².<!-- Адміністрацыйна падзелена на [[салецтва]]ў.--> <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.chocianow.pl/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240513181231/https://chocianow.pl/ |date=13 мая 2024 }} {{Палькавіцкі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Палькавіцкага павета]] fpirjx4fe4nwzfv8zg5hbkwwyfci300 Хатынская аповесць 0 318049 5171888 4554738 2026-07-28T00:11:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171888 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Хатынская аповесць |Назва-арыгінал = |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = Аповесць |Аўтар = [[Алесь Адамовіч]] |Мова арыгіналу = руская |Напісаны = 1966—1971 |Публікацыя = 1971 |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = 1989 |Перакладчык = [[Міхась Тычына]] |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''Хатынская аповесць''' ([[1971]]) — [[аповесць]] [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]], прысвечаная барацьбе партызан супраць нямецкіх акупантаў у [[Беларусь|Беларусі]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Кульмінацыяй аповесці з'яўляецца знішчэнне карнікамі-гітлераўцамі жыхароў адной з беларускіх вёсак, што дазваляе аўтару правесці паралелі як з трагедыяй [[Хатынь|Хатыні]], так і з ваеннымі злачынствамі наступных дзесяцігоддзяў. Аповесць была напісана з [[1966]] па [[1971]] год. [[Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую]] == Сюжэт == Былы партызан, а зараз выкладчык універсітэта Фларыян Пятровіч Гайшун з жонкай Глашай і сынам Сярожам едзе разам з аднапалчанамі на адкрыццё помніка партызанам, загінуўшым у час Вялікай Айчыннай вайны ў беларускіх лясах. Па дарозе ён успамінае падзеі 30-гадовай даўніны, калі падлетак Фларыян сышоў у партызанскі атрад Касача, дзе сустрэў Глашу, як карнікі знішчылі яго родную вёску і забілі ўсю яго сям'ю, і як ён апынуўся сведкам таго, як нямецкія салдаты сагналі ў хлеў усіх жыхароў суседняй вёскі Пераходы і спалілі іх жыўцом. Гайшун разумее, што толькі захаванне памяці пра гэтыя падзеі дапаможа прадухіліць іх паўтарэнне ў будучыні. Аднак у сучасным свеце ўжо бачныя сляды таго, што жахі нацызму могуць вярнуцца — гэта і ваенныя злачынствы супраць мірных жыхароў, такія, як трагедыя [[Масавае забойства ў Сангмі|Сангмі]], і упартая праца вядучых сусветных дзяржаў па распрацоўцы ўсё больш магутнай зброі масавага знішчэння. == Тэатральныя пастаноўкі і экранізацыі == У 1974 г. Дзяржтэлерадыё па «Хатынскай аповесці» быў пастаўлены аднайменны радыёспектакль на беларускай мове. Па матывах «Хатынскай аповесці» у [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР]] у [[1977]] была пастаўлена п'еса «[[Вяртанне ў Хатынь]]» (рэжысёр [[Барыс Іванавіч Луцэнка|Б. І. Луцэнка]]). У [[1984]] годзе на аснове гэтай пастаноўкі быў зняты двухсерыйны фільм-спектакль. Аповесць пакладзена ў аснову сцэнарыя фільма «[[Ідзі і глядзі]]» ([[1985]]) [[Элем Германавіч Клімаў|Элема Клімава]]. == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20412 «Хатынская аповесць» — Бібліятэка Kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129172042/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20412 |date=29 студзеня 2021 }} * [http://lib.aldebaran.ru/author/adamovich_ales/adamovich_ales_hatynskaya_povest/ «Хатынская повесть» — Библиотека Альдебаран] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071023062514/http://lib.aldebaran.ru/author/adamovich_ales/adamovich_ales_hatynskaya_povest/ |date=23 кастрычніка 2007 }} * [http://publ.lib.ru/ARCHIVES/A/ADAMOVICH_Aleksandr_Mihaylovich/_Adamovich_A._M..html «Хатынская повесть» — Публичная Библиотека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070216230237/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/A/ADAMOVICH_Aleksandr_Mihaylovich/_Adamovich_A._M..html |date=16 лютага 2007 }} * [http://bookz.ru/authors/ales_-adamovi4/hatinska_029.html «Хатынская повесть» — Bookz.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304124120/http://bookz.ru/authors/ales_-adamovi4/hatinska_029.html |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://comwww.fictionbook.ru/ru/author/adamovich_ales_mihayilovich/hatiynskaya_povest/ «Хатынская повесть» — FictionBook.lib]{{Недаступная спасылка}} * [http://adverbum.org/hatynskaja-apovesc «Хатынская аповесць» (1974), радиоспектакль] * [http://www.tvmuseum.ru/card.asp?ob_no=1438 «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 1 серия]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.tvmuseum.ru/card.asp?ob_no=1439 «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 2 серия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304092407/http://www.tvmuseum.ru/card.asp?ob_no=1439 |date=4 сакавіка 2016 }} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аповесці]] [[Катэгорыя:Кнігі пра Вялікую Айчынную вайну]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі 1971 года]] rho61q851ljqk6oydpk9rr89vthh9iy Філіп Вішніч 0 322986 5171824 4584694 2026-07-27T16:24:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171824 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Філіп Вішніч |Подпіс = {{lang-sr|Филип Вишњић}} |Выява = Filip Višnjić Знаменити Срби XIX. века.jpg |Шырыня = 200px |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Прылады = [[гусле]] |Жанры = [[сербскі эпас]] }} '''Філіп Вішніч''' ({{lang-sr|Филип Вишњић}}; [[1767]]—[[1834]]) — сербскі [[Эпас|эпічны]] [[паэт]] і [[гусле|гусляр]], народжаны ў паўночнай [[Боснія|Босніі]]. Стаў сведкам найважных падзей [[Гісторыя Сербіі|сербскай гісторыі]], складаў паэмы пра падзеі, якія цяпер складаюць значную частку традыцыйнага сербскага эпасу. [[Вук Караджыч]] адклікаецца пра яго як пра лепшага аўтара балад і спевака свайго часу. Часта Вішніча завуць «сербскім [[Гамер]]ам» за яго слепату і такі ж выдатны паэтычны талент. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons category|Filip Višnjić}} * [http://www.rastko.org.rs/rastko-drina/umetnost/knjizevnost/usmena/visnjic/maticki.htm Филип Вишњић — певач и песник]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222055623/http://www.rastko.org.rs/rastko-drina/umetnost/knjizevnost/usmena/visnjic/maticki.htm |date=22 лютага 2014 }} {{ref-sr}} — статья на сайте Проекта Растко {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вішніч Філіп}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Сербіі]] [[Катэгорыя:Музыканты Сербіі]] [[Катэгорыя:Сляпыя музыканты]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Босніі і Герцагавіне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харватыі]] kh8svr78b0kd52s26w8c994uc9m5b4o Хана Сенеш 0 326788 5171867 5142563 2026-07-27T21:25:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171867 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Пісьменнік}} '''Хана Сенеш''' ({{Lang-hu|Szenes Hanna}}, {{Lang-he|חנה סנש}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Венгерская мова|венгерская]] і [[Іўрыт|яўрэйская]] [[паэтэса]], [[Сіянізм|сіяністка]], [[Рух Супраціўлення|партызанка Другой сусветнай вайны]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/outreach/ru/article.php?ModuleId=10007743|title=Еврейские партизаны|publisher=[[Американский мемориальный музей Холокоста]]|access-date=2013-10-22}}</ref>, нацыянальная гераіня [[Ізраіль|Ізраіля]]. Нарадзілася і вырасла ў Венгрыі ў {{нп3|Асіміляцыя яўрэяў|асіміляванай|ru|Ассимиляция евреев}} яўрэйскай сям’і. Пасля заканчэння гімназіі ў 18 гадоў з’ехала ў [[Палесціна|Палесціну]]. Падчас вайны ў складзе {{нп3|Яўрэйскія парашутысты у падмандатнай Палесціне|групы яўрэйскіх парашутыстаў|ru|Еврейские парашютисты в подмандатной Палестине}} была закінута ў нямецкі тыл па заданні брытанскага камандавання. Была арыштаваная і расстраляная нацыстамі ў Будапешце<ref name="Timeline">{{Cite web|url=http://www.mjhnyc.org/hannah/timeline.html|title=Timeline|work=Fire In My Heart|date=2010|publisher=Museum of Jewish Heritage|description=выстава, присвечаная Хане Сенеш|lang=en|access-date=2010-11-25|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZZ4nNi?url=http://www.mjhnyc.org/hannah/timeline.html|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У 1950 годзе яе парэшткі былі ўрачыста перахаваныя ў Ізраілі. Вершы Ханы Сенеш сталі часткай ізраільскага фальклору, а яе вобраз кананізаваны ў нацыянальнай яўрэйскай самасвядомасці. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Bela_and_Katalina_Scenez.jpg|злева|міні|250x250пкс|Бацькі Ханы — Бела і Каталін Сенеш]] Нарадзілася 17 ліпеня 1921 года ў [[Будапешт|Будапешце]] ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і з багатымі літаратурнымі традыцыямі<ref name="lifestory">{{Cite web|url=http://www.hannahsenesh.org.il/Sc.asp?ID=1750|title=Life Story|publisher=The Hannah Senesh Legacy Foundation|lang=en|access-date=2010-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006142923/http://www.hannahsenesh.org.il/Sc.asp?ID=1750|archive-date=6 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref>. Яе бацька — {{нп3|Бела Сенеш|Бела Сенеш|hu|Szenes Béla}} (імя пры нараджэнні ''Самуіл Шлезінгер'', 1894—1927) — быў пісьменнікам і драматургам<ref>{{Cite web|url=http://epa.oszk.hu/00000/00021/00218/pdf/MKSZ_EPA00021_1945_69_01_04_001-021.pdf|title=Magyar Könyvszemle|author=Varjas B.|date=1945|publisher=Magyar Nemzeti Múzeum|pages=s. 6|lang=hu|access-date=2010-11-17|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZV2Kpr?url=http://epa.oszk.hu/00000/00021/00218/pdf/MKSZ_EPA00021_1945_69_01_04_001-021.pdf|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Дзядзька па бацькоўскай лініі — венгерскі паэт і перакладчык {{нп3|Андар Сенеш|Андар Сенеш|hu|Szenes Andor}} (1899—1935), бацька пісьменніка, драматурга і паэта-песенніка {{нп3|Іван Сенеш|Івана Сенеша|hu|Szenes Iván}} (1924—2010, яго дачка Андрэа Сенеш — тэлевядучая)<ref>{{Cite web|url=http://www.andi.hu/|title=Szenes Andrea show|publisher=andi.hu|access-date=2012-8-15|lang=hu|description=сайт Андреа Сенеш — пляменніцы Ханы|archive-url=https://www.webcitation.org/69ycZ4zvj?url=http://www.andi.hu/|archive-date=17 жніўня 2012|url-status=live}}</ref>. Маці — Каталін Сенеш (Szenes Kató, народжаная Каталін Зальцбергер, 1896—1992) — нарадзілася ў пасёлку {{нп3|Янашхаза|Янашхаза|hu|Jánosháza}} у Заходняй Венгрыі<ref>{{cite web |url=http://www.jewishgen.org/Yizkor/vas_megye/vas044.html |title=Vas Megye, Hungary (pages 44-47) |publisher=jewishgen.org|access-date=2016-5-30|lang=en|description=Memorial Book of Vas County (Hungary)}}</ref><ref name="hungary"/>. Яе бацькі — Фаль Зальцбергер (народжаная Йозефіна Апфель, 1867—1937) і Леапольд Зальцбергер (1851—1905) былі добра адукаванымі людзьмі, цікавіліся музыкай і літаратурай<ref name="family">О нашей семье. [http://jhist.org/zion/senesh6.htm Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131017023029/http://jhist.org/zion/senesh6.htm |date=17 кастрычніка 2013 }}. Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота. — Библиотека Алия, 1975. — С. 115—125</ref>. Пасля завяршэння вучобы ў [[Вена|Вене]] ў 1919 годзе Каталін выйшла замуж за Белу Сенеша<ref>{{Cite web|url=http://www.theverylongview.com/WATH/valor/katherin.htm|title=Katherine Szenes|author=David Alster Yardeni.|date=7 May 1987|work=Women of Valor: Partisans and Resistance Fighters|publisher=Women and the Holocaust|lang=en|access-date=2010-11-23|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZVyrEU?url=http://www.theverylongview.com/WATH/valor/katherin.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>''Pécsi T.'' [http://www.hetek.hu/arcok/201009/boldog_a_gyufa_langja_szenes_hanna_vilagito_peldaja Boldog a gyufa lángja — Szenes Hanna világító példája] (венг)</ref>. Яны належалі да сярэдняга класа, у іх быў дом у Будапешце. Сын Дзьердзь (Гіёра) нарадзіўся за год да Ханы, у 1920 годзе. 26 мая 1927 года Бела Сенеш памёр ад [[Востры інфаркт міякарда|сардэчнага прыступу]], і Каталін гадавала дзяцей адна<ref name="aniko">Моя дочь Анико. [http://jhist.org/zion/senesh15.htm Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140305131242/http://jhist.org/zion/senesh15.htm |date=5 сакавіка 2014 }}. Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота. — Библиотека Алия, 1975. — С. 302—384</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/p-z/szeneselet.htm|title=Szenes Béla|date=2003|publisher=www.szineszkonyvtar.hu|lang=hu|access-date=2010-11-25|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZWh40w?url=http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/p-z/szeneselet.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Йозефіна (у доме яе звалі «бабуля Фіна») жыла разам з сям’ёй Сенеш, і Хана была вельмі прывязаная да яе<ref name="aniko"/>. Бабуля памерла 28 ліпеня 1937 года<ref name="family"/>. === Дзяцінства ў Венгрыі === [[Файл:PikiWiki_Israel_7713_Hannah_Senesh_and_her_brother.jpg|злева|міні|Хана і Гіора Сенеш, Будапешт, 1933]] Хана пачала пісаць вершы ў 6{{Sfn|Whitman|1986|p=14}}, або 7 гадоў<ref name="eleven">{{ЭЯЭ|13760|Сенеш Хана}}</ref><ref name="podolsk">{{Cite web|url=http://www.galinapodolsky.ru/work/425/|title=«Да славится пламя, чья пламенность в сердце вошла»|author=Подольская Г. Г.|date=август 2000|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/610anknRG?url=http://www.galinapodolsky.ru/work/425/|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У адной з мясцовых газет яе назвалі «вялікай надзеяй венгерскай паэзіі»<ref name="d1934">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh3.htm|title=Детство в диаспоре|author=Сенеш Х.|date=1934—1937|work=Дневник|access-date=2010-11-24|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZXxg0G?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh3.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref name="d1938">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh4.htm|title=1938|author=Сенеш Х.|date=1938|work=Дневник|access-date=2010-11-24|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZbyjC3?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh4.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rjews.net/sifrut/sen-vv.htm|title=Хана Сенеш|work=Ивритская литература 20-го века в переводах на русский язык|publisher=RJews.net|access-date=2010-12-19|archive-url=https://www.webcitation.org/611ORW9w7?url=http://www.rjews.net/sifrut/sen-vv.htm|archive-date=18 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У 1934 годзе ў 13 гадоў Хана пачала весці дзеннік, у якім запісвала свае вершы і разважанні аб жыцці<ref name="Timeline"/>. Да красавіка 1939 года яна пісала па-венгерску, затым ўперамешку на [[Іўрыт|іўрыце]] і венгерскім<ref name="d1939">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh6.htm|title=1939|author=Сенеш Х.|date=1939|work=Дневник|access-date=2010-11-23|archive-url=https://www.webcitation.org/610Za1IjO?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh6.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Пасля пераезду ў Палесціну з ліпеня 1940 года поўнасцю перайшла на іўрыт<ref name="lifestory"/><ref name="d1940">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh7.htm|title=1940|author=Сенеш Х.|work=Дневник|access-date=2010-11-25|datepublished=1940|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZaxlDa?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh7.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У тым жа годзе з’явілася першы верш на іўрыце<ref name="podolsk"/>. Дзеннік Хана вяла да 1943 года<ref name="d1943">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh11.htm|title=1943|author=Сенеш Х.|work=Дневник|access-date=2010-11-25|datepublished=1943|archive-url=https://www.webcitation.org/610Zhnq2g?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh11.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Скончыўшы з адзнакай пачатковую школу, у 1931 годзе Хана паступіла ў жаночую гімназію, дзе [[Каталіцтва|каталікі]] плацілі за навучанне дзяцей удвая больш, чым [[Лютэранства|лютэране]], а яўрэі — утрая больш. Улічваючы асаблівы літаратурны талент Ханы, ей зрабілі скідку ў аплаце. З 11 гадоў Хана адрознівалася тым, што дапамагала рыхтаваць урокі сяброўкам, а пасля занялася рэпетытарствам<ref name="aniko"/><ref name="d1934"/>. У 1937 годзе яна была абраная старшынёй школьнага літаратурнага гуртка, аднак пад ціскам вучняў, якія лічылі, што такую пасаду можа займаць толькі [[хрысціянка]], вынікі выбараў адмянілі. Гэта зрабіла на яе моцнае ўражанне<ref name="Timeline"/><ref name="aniko"/>. 16 верасня яна запісала ў сваім дзенніку<ref name="d1934"/>: {| |<blockquote>Калі б я да гэтага не была абраная, я не сказала б ні слова. Але ў дадзеным выпадку мне была нанесена адкрытая абраза. Я вырашыла не ўдзельнічаць больш у працы гуртка і не цікавіцца яго справамі</blockquote> |} У [[1938|1938 годзе]] Гіёра Сенеш паехаў атрымліваць вышэйшую інжынерную адукацыю ў [[Францыя|Францыю]] ў [[Сарбона|Сарбону]]<ref name="newswe">{{Cite web|url=http://newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=1554|title=Хана Сенеш: жизнь — миссия|author=Шалит Ш.|publisher=Мы здесь|access-date=2010-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008173135/http://www.newswe.com/index.php?go=Pages|archive-date=8 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Whitman|1986|p=16}}. Планавалася, што ён будзе вучыцца ў Вене, але да гэтага моманту [[Аўстрыя]] была [[Аншлюс Аўстрыі|акупаваная нацыстамі]]. Хана была засмучаная яго ад’ездам, але падтрымала брата<ref name="d1938"/>. Будучы яшчэ падлеткам Хана чытала класічную і сучасную літаратуру і запісвала у дзённіку свае ўражанні. У прыватнасці, яна чытала [[Стэфан Цвэйг|С. Цвейга]], [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Дастаеўскага]], [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. Талстога]], [[Томас Ман|Т. Манна]] і венгерскіх пісьменнікаў. Адначасова яна разважала пра палітыку і лёс яўрэйскага народа<ref name="d1934"/><ref name="d1938"/>{{sfn|Whitman|1986|p=15-16}}. Гэтыя разважанні ў атмасферы нарастаючага [[антысемітызм]]у ў Венгрыі<ref name="d1938"/> прывялі да таго, што Хана стала перакананай [[Сіянізм|сіяністкай]]<ref name="sion1939">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh6.htm|title=1939|author=Сенеш Х.|quote=Не преувеличу, если скажу, что единственное, чем я живу и что меня постоянно держит в напряжении, — это сионизм. Все, что имеет хоть какое-либо отношение к нему, меня интересует|date=10 мая 1939|work=Дневник|access-date=2010-11-16|archive-url=https://www.webcitation.org/610Zcy6tO?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh6.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>, вучыла іўрыт і ўдзельнічала ў дзейнасці яўрэйскіх грамадскіх арганізацый. Рэалізацыя сіянісцкай ідэі аб стварэнні яўрэйскай дзяржавы стала для яе найважнейшай справай яе жыцця<ref name="d1938"/>. На фарміраванне яе перакананняў аказаў ўплыў галоўны раввін Будапешта {{нп3|Імрэ Беначоўскі|Імрэ Беначоўскі|hu|Imre Benoschofsky}}<ref>Rochelle Mass. [http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/4A95A475-6ACF-490B-8DD7-C9DFB8FE2B01/75473/mHanaSeneshdiary.doc 1921—1944.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131017094254/http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/4A95A475-6ACF-490B-8DD7-C9DFB8FE2B01/75473/mHanaSeneshdiary.doc |date=17 кастрычніка 2013 }}</ref>. Гімназію яна таксама скончыла з адзнакай<ref name="aniko"/> і была гатовая да эміграцыі{{sfn|Whitman|1986|p=16}}. У сакавіку 1939 года яна атрымала запрашэнне працягнуць вучобу ў сельскагаспадарчай школе для дзяўчат у Палесціне<ref name="Timeline"/>. 17 ліпеня 1939 года яна напісала ў сваім дзенніку<ref name="d1939"/>: <blockquote>Ёсць толькі адно месца на зямлі, дзе мы не ўцекачы і ня эмігранты. Гэта месца — наш дом, Эрэц-Ісраэль</blockquote> === У Палесціне === [[Файл:Hannah_Szenes_19-09-39.jpg|злева|міні|Хана Сенеш у дзень прыбыцця ў Палесціну, 19 верасня 1939 года]] [[Файл:Szenes-Hannah-1941.jpg|справа|міні|Хана Сенеш ў сельскагаспадарчай школе «Нахалаль», 1941]] 19 верасня 1939 года ва ўзросце 18 гадоў Хана Сенеш самастойна пераехала ў Палесціну. З 21 верасня яна прыступіла да вучобы ў сельскагаспадарчай школе «Нахалаль», навучанне працягвалася два гады<ref name="Timeline"/>. Першы верш на [[Іўрыт|іўрыце]] яна напісала ў [[1940|1940 годзе]]<ref name="eleven">{{ЭЯЭ|13760|Сенеш Хана}}</ref><ref name="d1940"/>. Былы вязень [[Асвенцім]]а Ферэнц Патакі сцвярджае, што ў гэты перыяд ён жыў у Палесціне і яны з Ханай былі закаханыя адзін у аднаго<ref><span class="citation">''Szegő P.'' [http://www.szombat.org/?l1=news&l2=plug_news&l3=showNews&id=113 «Szenes Hanna volt a nagy szerelmem»]&nbsp;(венг.</span></ref>, аднак у дзенніку Ханы няма пацверджання гэтай інфармацыі. Яна пісала, што ніякіх сур’езных пачуццяў пакуль ні да аднаго са сваіх знаемых не адчувала<ref name="d1940"/><ref name="d1941">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh8.htm|title=1941|author=Сенеш Х.|date=1941|work=Дневник|access-date=2010-11-25|archive-url=https://www.webcitation.org/610Zgnj5z?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh8.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Пасля заканчэння школы ў верасні 1941 года<ref name="Timeline"/> Хана далучылася да [[кібуц]]нага руху ў складзе маладзёжнага руху {{нп3|Аб'яднаны кібуц|Аб'яднаны кібуц|he|הקיבוץ המאוחד}} (''ха-Кібуц ха-Меухад''). [[22 снежня]] 1941 года яна стала членам кібуца Сдот-Ям каля горада [[Кейсарыя]], жыла і працавала ў ім да [[1943|1943 года]]<ref name="d1943"/>. У дзённіку яна апісвала свае ўражанні ад знаёмства з Палесцінай і мясцовымі яўрэямі, сваю працу ў кібуцы<ref name="d1940"/>. Яна была абураная перашкодамі, якія чыніла брытанская адміністрацыя яўрэйскім бежанцам з Еўропы, не дапушчаючы іх у Палесціну, і пісала аб масавых пратэстах яўрэйскага насельніцтва супраць гэтай палітыкі{{sfn|Whitman|1986|p=17}}<ref>{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh7.htm|title=1940|author=Сенеш Х.|date=27.11.1940—14.12.1940|work=Дневник|access-date=2010-11-26|quote=27.11.1940. Параход з нелегальнымі імігрантамі прычаліў да берагоў нашай краіны. Англічане не дазволілі ім сысці на бераг, нібыта, са стратэгічных меркаванняў - з-за боязі, што сярод іх ёсць шпіёны. Параход патануў, частка людзей загінула, часткі ўдалося выратавацца, і іх вярнулі ў [[Атліт]]. Я сябе пытаю: дзе ж правільны шлях? З чалавечага пункту гледжання няма ніякіх сумневаў. Сам сабой нараджаецца вокліч: дайце ім з'ехаць! Хіба мала тых пакут і пакут, якія яны нацярпеліся? Вы зноў хочаце адправіць іх у аддаленае і закінуты паселішча «да канца вайны»? Яны прыбылі да сябе дадому, яны хочуць адпачыць, і хто мае права іх затрымліваць? 1940/12/14. Параход з імігрантамі адправілі ў Новую Зеландыю. Дэманстрацыі і супраціў не дапамаглі. Увесь яўрэйскі народ Палесціны аднадушна патрабаваў пакінуць іх у краіне. Але параход таемна адчаліў - гэта адбылося ноччу - ад берагоў [[Хайфа|Хайфы]]. Што да гэтага можна дадаць? Якія нашы пачуцці як людзей і як народа? Пытанне: Дакуль?|archive-url=https://www.webcitation.org/610Zj4mIo?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh7.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У 1942 годзе да Палесціны пачалі даходзіць чуткі аб масавых расправах з яўрэямі ў Еўропе<ref name="lifestory"/>{{sfn|Whitman|1986|p=18}}. Турбуючыся пра маці, Хана пісала ей, каб яна як мага хутчэй паспрабавала з’ехаць у Палесціну<ref name="letters">{{Cite web|url=http://jhist.org/zion/senesh12.htm|title=Письма|author=Сенеш Х.|date=1943|access-date=2010-11-27|archive-url=https://www.webcitation.org/610Zk0tTR?url=http://jhistory.nfurman.com/zion/senesh12.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. [[8 студзеня]] 1943 года Хана напісала ў сваім дзенніку: <blockquote>Мне раптам прыйшла ў галаву думка, што я павінна вярнуцца ў Венгрыю і застацца там, каб дапамагчы арганізацыі «Аліят ха-Ноар» і прывезці маму ў Ізраіль</blockquote> У лютым яна стала членам ваенізаванай яўрэйскай арганізацыі самаабароны {{нп3|Хагана|Хагана|ru|Хагана}}<ref name="hungary"/> і падала заяву на залічэнне добраахвотнікам ў атрад парашутыстаў, якіх брытанская армія рыхтавала да закіду ў нямецкі тыл у акупаванай Еўропе<ref name="Timeline"/>. Гэтая аперацыя была сумеснай справай {{нп3|Яўрэйскае агенцтва|Яўрэйскага агенцтва|ru|Еврейское агентство}} і брытанскага {{нп3|Дэпарамент спецыяльных аперацый|Дэпарамента спецыяльных аперацый|ru|Управление специальных операций}}. У чэрвені Хана была выкліканая на сумоўе ў [[Тэль-Авіў]]. 12 чэрвеня яна была залічана ў склад дапаможнай жаночай групы Ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі{{sfn|Atkinson|1992|p=109—110}}<ref>{{Cite web|url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=75199744|title=CWGC record — Casualty Details|publisher=Commonwealth War Graves Commission|lang=en|access-date=2010-11-28|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZkzNnN?url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=75199744|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> і атрымала конспиративный псеўданім ''Агар''<ref name="letters"/>. Восенню 1943 года яна прайшла паскораныя курсы радыстаў у кібуце Рамат ха-Ковеш, затым курсы парашутнай падрыхтоўкі і абыходжання з рознымі відамі зброі{{sfn|Baumel-Schwartz|2010|p=13—14}}<ref name="Wisenberg">''Wisenberg S. L.''.</ref>. Пасля праходжання навучання ей было прысвоена афіцэрскае званне<ref name="Cosner"><span class="citation">''Cosner S., Cosner V.''&#x20;Women Under the Third Reich: A Biographical Dictionary.&nbsp;</span></ref>. З 250 добраахвотнікаў 110 прайшлі навучанне, 37 было адабрана для выканання задання<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005440|title=Jewish parachutists from Palestine|work=Энциклопедия Холокоста|publisher=[[Мемориальный музей Холокоста (США)|Американский мемориальный музей Холокоста]]|lang=en|access-date=2010-12-13|archive-url=https://www.webcitation.org/6154GPMrW?url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005440|archive-date=20 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Акрамя Ханы, у гэтай групе былі яшчэ дзве жанчыны — {{нп3|Хавіва Райк|Хавіва Райк|en|Haviva Reik}} і {{нп3|Сара Браверман|Сара Браверман|en|Sara Braverman}}<ref name="Cosner"/>. У студзені 1944 года група выехала на трэніровачную базу брытанскіх ВПС у [[Егіпет|Егіпце]]<ref name="wzo">''Rochelle Mass.'' [https://web.archive.org/web/20071225025157/http://www.wzo.org.il/en/resources/view.asp?id=1376 Hannah Senesh (Szenes)] [[Всемирная сионистская организация|World Zionist Organization]] (29 — Apr — 2003)</ref>. Адзін з тых, хто займаўся падрыхтоўкай парашутыстаў, Рэўвен Дафні, распавядаў, што яго ўразіў той факт, што ў групу ўключана дзяўчына і што менавіта яна падчас падрыхтоўкі і пасля ў [[Югаславія|Югаславіі]] заражалі ўсю групу перакананасцю ў поспеху іх місіі. Паводле яго слоў, брытанскія і амерыканскія інструктары таксама былі ўзрушаныя прысутнасцю Ханы ў камандзе, отправляющейся ў нямецкі тыл<ref name="dafni"><span class="citation">''Дафни Р.''&#x20;Миссия. К последней черте&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://jhist.org/zion/senesh14.htm Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131017171010/http://jhist.org/zion/senesh14.htm |date=17 кастрычніка 2013 }}&#x20;&#x2F;&#x20;Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота.&nbsp;— Библиотека Алия, 1975.&nbsp;— С.&nbsp;283—301.</span></ref>. Брат Ханы Гіора іміграваў з [[Парыж]]а ў Палесціну 2 лютага 1944 года, за дзень да яе ад’езду на чарговую трэніроўку ў Егіпет і незадоўга да яе адпраўкі ў Еўропу. Гэта была іх апошняя сустрэча<ref name="Timeline"/>. === Місія ў Еўропе і арышт === [[Файл:PikiWiki_Israel_7705_Hannah_Senesh_and_her_brother.jpg|міні|Хана і Гіора Сенеш, люты 1944 года, Палесціна]] Першапачаткова планавалася, што група Ханы будзе дэсантавана ў Венгрыі, але ў пачатку сакавіка, з улікам меркаванай ў бліжэйшы час нямецкай акупацыі Венгрыі, планы былі змененыя, і група павінна была высадзіцца ў [[Югаславія|Югаславіі]] і затым перайсці венгерскую мяжу{{sfn|Atkinson|1992|p=124—126}}. У іх былі дзве асноўныя задачы: праца на брытанскую выведку і дапамогу мясцовым яўрэям. У частцы разведвальнай працы яны павінны былі высвятляць і паведамляць важную інфармацыю аб праціўніку і паспрабаваць знайсці і вызваліць палонных брытанскіх летчыкаў. Акрамя гэтага, яны павінны былі паспрабаваць арганізаваць працу па выратаванні яўрэйскага насельніцтва<ref name="Wisenberg">''Wisenberg S. L.''.</ref>. 11 сакавіка 1944 года Хана паляцела ў Італію, адкуль 13 сакавіка яна разам з Реувеном Дафні, Йонай Розенам і Абай Бердічавым была закінутая на парашутах на тэрыторыю [[Югаславія|Югаславіі]] да партызанау [[Іосіп Броз Ціта|Іосіпа Броз Ціта]]. З-за нацысцкага перавароту ў Венгрыі 15-17 сакавіка 1944 года і акупацыі Венгрыі нямецкай арміяй 19 сакавіка пагранічны раён быў наводнены войскамі, і для перасячэння мяжы ім прыйшлося адправіцца ў іншы партызанскі атрад за 300 км. У сярэдзіне красавіка да іх далучыліся парашутысты Йоэль Палгі (Эміль Нуссбахер) і Перац Гольдштэйн. У Венгрыю Хане ўдалося патрапіць толькі праз 3 месяцы{{sfn|Atkinson|1992|p=132}}<ref name=Hecht>Hecht Ben. ''Perfidy'', first published by Julian Messner, 1961; this edition Milah Press, 1997, P. 118—133. Hecht cites Bar Adon, Dorothy and Pessach. ''The Seven who Fell''. Sefer Press, 1947, and «The Return of Hanna Senesh» in ''Pioneer Woman'', XXV, № 5, May 1950.</ref><ref>''Biss A.''&#x20;Der Stopp der Endlösung.&nbsp;</ref><ref>''Tydor Baumel J.''&nbsp;[http://www.haaretz.com/culture/books/what-did-really-happen-in-hungary-1.91153 What did really happen in Hungary?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120121040026/http://www.haaretz.com/culture/books/what-did-really-happen-in-hungary-1.91153 |date=21 студзеня 2012 }}&nbsp;</ref>. Зразумеўшы, што партызаны не змогуць дапамагчы ей трапіць у Венгрыю, Хана ўгаварыла траіх уцекачоў — двух яўрэяў і аднаго француза — вярнуцца ў Венгрыю разам з ей. Пасля пераходу мяжы 9 чэрвеня 1944 года двое яўрэяў адправіліся на разведку ў венгерскую веску і былі затрыманыя [[Жандармерыя|жандарамі]], пры гэтым адзін з яўрэяў застрэліўся. Жыхары вескі выдалі таксама Хану і француза. У аднаго з затрыманых паліцыянты выявілі навушнікі і пасля гэтага знайшлі схаваны Ханой радыёперадатчык<ref name="midrasha">{{Cite web|url=http://www.midrasha.net/article.php?id=1922|title=Слово о Хане Сенеш|author=Лебединская Г.|date=22 марта 2003|publisher=«Мидраша Ционит»|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/610ZlsqUR?url=http://www.midrasha.net/article.php?id=1922|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. === Следства, суд і смерць === З турмы [[Сомбатхей|Сомбатхея]] яе адправілі ў казармы Хадзік ў Будапешце, дзе размяшчалася ваенная контрвыведка, а затым у ваенную турму на бульвары Маргіт<ref name="hungary"/>. Там Хану падвергнулі допытам, збіццю і катаванням, патрабуючы расказаць пра яе заданні і выдаць код перадатчыка. Пры гэтым збіццем і катаваннямі займаліся венгерскія следчыя, а нямецкія спрабавалі ўжываць у асноўным псіхалагічнае ўздзеянне. Хана паводзіла сябе мужна. Нягледзячы на катаванні, яна не губляла прысутнасці духу. У турме яна напісала дапаможнік па іўрыту<ref name="midrasha"/>. Каталін Сенеш 17 чэрвеня зрабілі вочную стаўку з Ханой, патрабуючы паўплываць на дачку, каб тая супрацоўнічала са следствам. У той жа дзень Каталін Сенеш таксама была арыштаваная, і яе некалькі месяцаў трымалі ў той жа турме. 23 чэрвеня Каталін даведалася, што Хана знаходзіцца побач. У далейшым маці і дачка змаглі бачыцца і мець зносіны<ref name="Timeline"/>. 11 верасня Хану перавялі ў турму на вуліцы Конці, а 13 верасня Каталін перавялі з турмы ў канцэнтрацыйны лагер Киштарче на ўскраіне Будапешта. У канцы верасня лагер быў ліквідаваны, і вязняў адпусцілі. 12 кастрычніка Каталін наняла адваката Андора Селечэні для дапамогі Хане<ref name="aniko"/>. Яе абаронай займаўся таксама адвакат Эндре Нанаі<ref name="hungary"/>. Селечени запэўніваў Каталін Сенеш, што Хане пагражае толькі працяглы тэрмін зняволення, які будзе адменены, як толькі Венгрыя капітулюе перад надыходзячай [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]]<ref name="aniko"/>. Аднак фатальную ролю ў яе лесе адыграў дзяржаўны пераварот у Венгрыі 15-16 кастрычніка, у выніку якога да ўлады прыйшла нацысцкая партыя «Скрыжаваныя стрэлы» на чале з [[Ферэнц Салашы|Ферэнцам Салашы]]<ref name="hungary"/>. Суд, які адбыўся 28 кастрычніка 1944 года, абвінаваціў Хану Сенеш ў [[шпіянаж]]ы на падставе дакументаў следства ваеннай контрвыведкі. Асновай для абвінавачвання быў радыеперадатчык, які быў знойдзены ў яе пры арышце. Асаблівы трыбунал пры начальніку генеральнага штаба ў складзе ваеннага юрыста капітана Д’юлы Шымона і дваіх афіцэраў без юрыдычнай адукацыі прысудзіў яе да смяротнага пакарання паводле артыкула 2 «Закона аб нацыянальнай абароне» ад 1939 года. Абвінавачванне прадстаўляў ваенны юрыст Міхай Кечкеш. Прамову абаронцы вымавіу Андар Селечэні. Памілаванне ей прапанавана не было<ref name="hungary"/>. Вынясенне прысуду было адкладзена на 8 дзён. Тым часам маці Каталін Сенеш спрабавала сустрэцца з Д’юлай Шымонам 1, 2 і 3 лістапада, каб атрымаць дазвол на сустрэчу з Ханой. Аднак Д’юла Шымон знаходзіўся ў гэтыя дні па-за межамі Будапешта, і, калі яны нарэшце сустрэліся 7 лістапада, ён паведаміў ей, што з 6 лістапада справа Ханы Сенеш ўжо не адносіцца да яго кампетэнцыі<ref name="hungary"/>. 7 лістапада намеснік міністра абароны і намеснік начальніка генеральнага штаба генерал-палкоўнік Ферэнц Фекетехалмі-Цейднер (''[[:en:Ferenc Feketehalmy-Czeydner|англ.]]'') і начальнік Адмысловага трыбунала пры начальніку генеральнага штаба падпалкоўнік Ласла Д’юре ў адсутнасць абаронцы абвясцілі прысуд, і Хана была [[Расстрэл|расстраляная]] ў той жа дзень ва ўнутраным двары турмы. Вынесены быў афіцыйна прысуд ці не, незразумела, бо ні маці, ні адваката ніхто не праінфамаваў<ref name="aniko"/>. Дакументы ваеннага суда, запісы адвакатаў і архіўныя паперы не захаваліся<ref name="hungary"/>. Перад расстрэлам Хане прапанавалі звярнуцца з просьбай аб памілаванні і дазволілі напісаць два лісты<ref>''Tydor Baumel-Schwartz J.'' Perfect Heroesb // The Jewish Press : newspaper</ref>. Прасіць памілавання, як і завязаць вочы пры расстрэле, яна адмовілася, а адно з лістоў, адрасаваны сябрам, абвяшчала<ref name="midrasha"/><ref name="lapid">{{Cite web|url=http://nyjtimes.com/Heritage/News/May1203.htm#LapidReturns|title=Lapid Returns from Hungary with New Details on Hanna Senesh’s Death|date=May 12, 2003|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|access-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628011313/http://nyjtimes.com/Heritage/News/May1203.htm#LapidReturns|archive-date=28 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref>: Д’юла Шымон сказаў Каталін Сенеш, што яе дачка «да апошняй хвіліны захоўвала мужнасць і цвердасць характару»<ref name="aniko"/>. == Пасля вызвалення Венгрыі == [[Файл:PikiWiki_Israel_9034_The_monument_in_memory_of_Hannah_Szenes.jpg|міні|267x267пкс|Помнік Хане Сенеш у кібуцэ Сдот-Ям]] Пасля таго як вясной [[1945|1945 года]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]] ўвайшла ў [[Будапешт]], Каталін Сенеш пачала пошукі магілы дачкі. Спецыяліст па венгерскай літаратуры і мастацтве доктар Ганна Сала сцвярджае, што «толькі адзін хрысціянін ведаў дакладнае месцазнаходжанне магілы Сенеш на яўрэйскіх могілках у Будапешце, і ён адвеў яе маці да месца пахавання». Знайшоўшы магілу Ханы, Каталін Сенеш замовіла ўстаноўку помніка мясцоваму скульптару<ref name="haaretz"/>. У ліпені 1945 года з дапамогай аднаго з пакінутых у жывых парашутыстаў Йоэля Палгі<ref group="кам">Палгі і Гольдштэйн былі захоплены немцамі у Будапешце, Гольдштэйн загінуў у канцлагеры, Палгі збег і застауся жывы</ref> Каталін Сенеш з’ехала ў Палесціну праз [[Румынія|Румынію]]. Яна прыбыла ў Палесціну ў кастрычніку 1945 года. Каталін памерла ў Ізраілі ў [[1992|1992 годзе]] ва ўзросце 96 гадоў<ref name="7k">{{Cite web|url=http://www.inn.co.il/Besheva/Article.aspx/3528|title=אשת חיל|author=שמואל אדלמן.|date=10.11.2004|publisher=[[7 канал|Седьмой канал]]|lang=he|access-date=2010-11-26|archive-url=https://www.webcitation.org/610aXcTdE?url=http://www.inn.co.il/Besheva/Article.aspx/3528|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>, пражыўшы апошнія гады жыцця ў доме састарэлых<ref>{{Cite web|url=http://www.theverylongview.com/WATH/valor/kath5.htm|title=Katherine Szenes — Part V|author=Alster Yardeni D.|date=7 May 1987|work=Women of Valor: Partisans and Resistance Fighters|publisher=Women and the Holocaust|lang=en|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218060226/http://theverylongview.com/WATH/valor/kath5.htm|archive-date=18 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. Гіора Сенеш жыў у Ізраілі ў [[Хайфа|Хайфе]]<ref name="newswe"/>{{sfn|Whitman|1986|p=11}}, у яго два сына: Эйтан і Давід<ref name="ny">{{Cite web|url=http://www.jewish.ru/history/facts/2010/10/news994289780.php|title=Архив Ханы Сенеш приютили в Нью-Йорке|author=Бакулина С.|date=13.10.2010|work=Jewish.ru|publisher=[[ФЕОР]]|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/610aZGkDJ?url=http://www.jewish.ru/history/facts/2010/10/news994289780.php|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> і ўнучка Дэганіт<ref name="7k"/>. Гіора памёр у 1995 годзе<ref name="newswe"/><ref>{{Cite web|url=http://www.mjhnyc.org/hannah/artifact.html|title=Artifact Exploration|work=Fire In My Heart|date=2010|publisher=[[:en:Museum of Jewish Heritage|Museum of Jewish Heritage]]|description=ролик «Photograph of last meeting of Hannah Senesh and her brother Gyuri (Giora)» на сайте выставки|lang=en|access-date=2010-12-18|archive-url=https://www.webcitation.org/610ab3iWn?url=http://www.mjhnyc.org/hannah/artifact.html|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. === Пераслед Д’юлы Шымона === Тыя, хто судзіў Хану Сенеш, пасля былі падвергнутыя крымінальнаму пераследу за ваенныя злачынствы. Падставай для гэтага з’яўлялася спачатку пастанова нумар 81/1945 (II. 5.) ME, на аснове якога былі створаны народныя суды ў якасці асаблівых надзвычайных трыбуналаў. Пазней гэта пастанова атрымала сілу закона дадаткам нумар 1 закона VII 1945 года<ref>{{Cite web|url=http://www.1000ev.hu/index.php?a=3¶m=8214|title=1945. évi VII. törvény|publisher=1000 év törvényei|access-date=2013-1-22|lang=hu}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref group="кам">У 1994 годзе Канстітуцыйны суд вырашыу (пастанова 2/1994 (I. 14.)), што пункты 1—4 і 6 параграфа 11, а таксама пункты 1 і 3—7 параграфа 13 арыгінальнай нормы права антіканстітуцыйныя, таму, что яны парушаюць забарону на пакаранне з наданнем закону адваротнай сілы</ref>. Пасля Другой сусветнай вайны сябры Ханы Сенеш і яе сваякі вінавацілі капітана ваеннага юрыста Д’юлу Шымона у яе смерці. Пазней з’явіўся пытанне адказнасці і палкоўніка ваеннага юрыста Йожефа Бабоша. Але паколькі пасля нямецкай акупацыі Венгрыі ён быў адпраўлены ў адстаўку, пытанне аб яго адказнасці быў зняты<ref name="hungary">{{cite web |url =http://couriersud.webs.com/inmemory.htm |title =Szenes Hanna kilencvenedik születésnapján… |year =2010 |language =hu |archive-url =https://web.archive.org/web/20130122052457/http://couriersud.webs.com/inmemory.htm |archive-date =22 студзеня 2013 |url-status =dead }}</ref><ref>Гістарычны архіў дзяржауных служб бяспекі (далей: ÁBSZTL), папкі нумар V-85325, V-85325/1, V-87992/1, V-90546, V-101594/1; апошняя папка — гэта копія, арыгінал знішчаны у 1989 г.</ref>. Каталін Сенеш запатрабавала прыцягнуць Д’юлу Шымона да крымінальнай адказнасці<ref group="кам">Д’юла Шымон нарадзіўся 11 лістапада 1913 года ў горазде Церакапань. Атрымаў юрыдычную адукацыю. З 1936 года — прафесійны ваенны, лейтэнант, з 1942 года — старшы лейтэнант. Провёў адзін год на фронце, потым служыў у горадзе [[Печ (Венгрыя)|Печ]] (Венгрыя). З пачатку 1944 года быў адпраулены у Будапешт ваенным суддзёй у званні капітана</ref>. Палітычны аддзел Будапешцкага галоўнага паліцэйскага кіравання Венгерскай дзяржаўнай паліцыі на аснове заявы Каталін Сенеш арыштаваў Д’юлу Шымона 28 снежня 1945 года<ref name="hungary"/>. Паводле абвінаваўчага акту, апублікаванаму ранняй восенню 1946 года, на аснове параграфа 5 і пункта 2 параграфа 15 11 закона аб народных судах Д’юла Шымон абвінавачваўся ў ваенным і антынародным злачынствах. Сярод абвінавачванняў было пазначана, што ён кіраваў судовым працэсам над старэйшым лейтэнантам брытанскай арміі Ханой Сенеш 28 кастрычніка 1944 года і ўдзельнічаў у вынясенні смяротнага прысуду з парушэннем міжнароднага права. У ходзе разбору Д’юла Шымон адмаўляў злачынствы, у якіх яго вінавацілі. Суд першай інстанцыі апраўдаў Д’юлу Шымона па абвінавачванні ў антынародным злачынстве, але прызнаў яго вінаватым у ваенным злачынстве і на аснове пунктаў 7 і 8 параграфа 1, пункта б параграфа 11 закона аб народных судах і параграфа 92 Крымінальнага кодэкса вынес прысуд аб яго турэмным зняволенні тэрмінам на адзін год, а таксама аб пазбаўленні палітычных правоў тэрмінам на пяць гадоў і адхіленні ад пасады. Д’юла Шымон быў вызвалены з турмы 21 верасня 1946 года ў дзень абвяшчэння прысуду суда першай інстанцыі<ref name="hungary"/>, прычына датэрміновага вызвалення невядомая. На прысуд была пададзеная касацыя пракурора, і справа зноў паступіла на судовы разгляд. Пры гэтым высветлілася, што сапраўдныя працэсуальныя паперы справы супраць Ханы Сенеш зніклі<ref>HIL 442.528/1947, 472.260/1947, 476.445/1947, 487.807/1947, 23852/1947</ref>, а Д’юла Шымон перастаў з’яўляцца па выкліках суда. За ваеннае злачынства, звязанае з пакараннем смерцю Ханы Сенеш, трыбунал завочна на аснове пункта 5 параграфа 11 закона аб народных судах прысудзіў Д’юлу Шымона да сямігадоваму турэмнага зняволення, адхілення ад пасады і пазбаўлення пенсіі, а таксама да пазбаўлення палітычных правоў тэрмінам на дзесяць гадоў<ref name="hungary"/>. Д’юла Шымон не быў затрыманы ні тады, ні пазней. Апошні раз яго бачылі ў Венгрыі ў вакзала ў Сомбатхее 25 лістапада 1946 года. Апошняя запіс, звязаная з яго розысками, датуецца 8 кастрычніка 1970 года. Галоўная ваенная пракуратура запрасіла дакументы працэсу народнага суда 29 чэрвеня 1993 г., як мяркуецца, з мэтай новага юрыдычнага працэсу. Верагодна, Д’юла Шымон пакінуў Венгрыю ў апошнія тыдні 1946 года і, пазбегнуўшы пакарання, памер за мяжой<ref name="hungary"/>. === Пытанне аб апраўданні і ўзнагароджанні Ханы Сенеш ў Венгрыі === Брытанскае прадстаўніцтва Саюзнай кантрольнай камісіі ў Будапешце афіцыйна звярнулася да вугорскаму Міністэрству абароны па справе Ханы Сенеш 3 мая 1945 года. Па гэтым запыце, згодна прапанове камісіі, награждающей за заслугі перад дэмакратычнай Венгрыяй, прэзідыум Міністэрства абароны прапанаваў 4 кастрычніка 1945 года, каб Савет міністраў прысвоіў старэйшаму лейтэнанту Хане Сенеш (у дакуменце было памылковае імя Этелька) званне капітана запасу. Прапанова не патрапіла на разгляд Савета міністраў, таму што ў венгерскай арміі адсутнічала жаночае званне капітан запасу. 30 лістапада зноў было вылучана прапанову ацаніць заслугі Ханы Сенеш і ўзнагародзіць яе. Аднак працэс тады канчаткова спыніўся, і 25 кастрычніка 1949 года справа была закрытая з заўвагай «Ужо не актуальна»<ref name="hungary"/>. Больш таго, абвінаваўчы прысуд Хане Сенеш не быў адменены за ўвесь перыяд камуністычнага рэжыму ў Венгрыі<ref name="hungary"/><ref name="lapid"/>. Толькі ў ліпені [[1993|1993 года]] па запыце ўрада Ізраіля венгерская ваенны трыбунал перагледзеў справу Ханы Сенеш<ref name="7k"/>. [[5 лістапада]] 1993 года на цырымоніі ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]] пасол Венгрыі перадаў сям’і Ханы Сенеш рашэнне аб рэабілітацыі і зняцці з іх усіх абвінавачванняў<ref><span class="citation">''Slater R.''&#x20;[http://books.google.com/books?hl=ru&id=34NtAAAAMAAJ Great Jewish women].&nbsp;</span></ref>. У цырымоніі прыняў удзел прэм’ер-міністр Ізраіля [[Іцхак Рабін]]<ref name="haaretz"/><ref name="raoulwallenberg">{{Cite web|url=http://www.raoulwallenberg.net/saviors/others/light-dark/|title=A Light in the Dark|author=Jensen J.|access-date=2010-12-04|publisher=The International Raoul Wallenberg Foundation|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150305204706/http://www.raoulwallenberg.net/saviors/others/light-dark/|archive-date=5 сакавіка 2015|url-status=dead}}</ref>. == Літаратурная спадчына == Нягледзячы на тое, што творчы перыяд паэткі быў вельмі кароткім, яе вершы набылі шырокую вядомасць і папулярнасць у Ізраілі<ref name="nrg">''יונתן הללי.''&nbsp;[http://www.nrg.co.il/online/47/ART1/881/215.html השיר המושמע ביותר ביום השואה: «הליכה לקיסריה» של חנה סנש] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327152130/http://www.nrg.co.il/online/47/ART1/881/215.html |date=27 сакавіка 2022 }}&nbsp;(іўрыт)&nbsp;// Маарив&nbsp;: газета.&nbsp;— 21.4.2009</ref> і фактычна сталі часткай нацыянальнага [[фальклор]]у{{sfn|Whitman|1986|p=23}}<ref>{{Cite web|url=http://digital.library.upenn.edu/webbin/freedman/lookupartist?hr=&what=8484|title=Freedman Catalogue lookup: artist Senesh, Chana|work=Digital.library.upenn.edu|publisher=University of Pennsylvania|lang=en|access-date=2010-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/610aemugq?url=http://digital.library.upenn.edu/webbin/freedman/lookupartist?hr=|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Найбольш вядомае верш, напісанае 14 лістапада 1942 года<ref name="Timeline"/> і ўвайшоў у хрэстаматыю ізраільскай паэзіі, — «Па дарозе ў Кейсарыю» ({{Lang-he|הליכה לקיסריה}} — ''Аліха ле-Кейсарыя''). На гэтыя вершы Давідам Зеэві ў 1945 годзе была напісана песня «Мой Бог, мой Бог…» ({{Lang-he|אלי אלי}} — ''Элі, Элі…'')<ref>{{Cite web|url=http://www.sem40.ru/evroplanet/destiny/22146/index_text.shtml|title=Хана Сенеш (1921—1944) — героическая дочь еврейского народа и одарённая поэтесса|publisher=sem40|access-date=2010-11-26|archive-url=https://www.webcitation.org/610afU1Mg?url=http://www.sem40.ru/evroplanet/destiny/22146/index_text.shtml|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://samlib.ru/z/zahar/eli.shtml|title=Дорога в Кейсарию (Эли, Эли… — О, Бог, мой Бог…)|date=2003-07-06|work=Журнал «Самиздат»|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/610agfieB?url=http://zhurnal.lib.ru/z/zahar/eli.shtml|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. {| class="tiles" ! Іўрыт ! Транслітарацыя ! Пераклад |- | אלי אלי | Элі. Элі… | Мой Бог, мой Бог |- | שלא יגמר לעולם | Шэ-ло йігамэр ле-олам: | Застануцца хай назаўжды |- | החול והים | А-холь вэ-а-ям, | Пясок і мора |- | רשרוש של המים | Рішруш шэль а-маім, | Плеск вады |- | ברק השמיים | Бэрак а-шамайім - | Бляск маланак нябесных, |- | תפילת האדם | Тфілат а-адам | Малітва чалавека |} Літаратуразнаўца Шуламіт Шаліт<ref>{{Cite web|url=http://berkovich-zametki.com/Avtory/Shalit.htm|title=Шуламит Шалит|publisher=[[Заметки по еврейской истории]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://www.webcitation.org/610ahn2W5?url=http://berkovich-zametki.com/Avtory/Shalit.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> піша, што да слоў ''«Э-лі, Э-лі»'', паўтараным ў пачатку песні, ''«не патрабуецца нават нотнай запісу, самі гукі — музыка…»'' і што нечаканае спалучэнне ''«ришруш шэль а-маим»'' (ришруш — шоргат, шорах) ўжытыя не да дрэў і лістя, а да хваляў, ''«дае адчуваецца адчуванне шоргату вады па гальцы, вады, якая адкочвалася назад у мора… Гэтага гуку, гэтага цуду ў перакладах на рускую нікому не ўдаецца перадаць…»''<ref name="newswe"/>. Даследаванне, праведзенае ў 2009 годзе, паказала, што гэта самая папулярная ў Ізраілі песня пра [[Халакост]]<ref name="nrg"/>. [[Файл:Blessed_is_the_match.svg|міні|300x300пкс|Радкі верша «Дабраславеная запалка…» на [[Іўрыт|іўрыце]], запісаныя рукой Ханы Сенеш.<br /> [[Югаславія]], 2 траўня 1944 г.]] Вясной 1944 года ў партызанскім атрадзе ў Югаславіі Хана пазнаемілася з яўрэйскай дзяўчынкай, якая пасівела ад перажытых ею падзей. Гэтай дзяўчынцы яна прысвяціла верш «Дабраславеная запалка» ({{Lang-he|אַשְׁרֵי הַגַּפְרוּר}}, ''Ашрей ха-гафрур''), якое таксама стала папулярнай у Ізраілі песняй<ref name="lifestory"/><ref name="dafni"/>. {| class="tiles" ! Іўрыт ! Транслітарацыя ! Пераклад |- | אַשְׁרֵי הַגַּפְרוּר שֶׁנִּשְׂרַף | Ашрей ха-гафрур шэй-нісраф | Дабраславеная запалка, якая згарэла |- | וְהִצִּית לֶהָבוֹת, | ве-хицит леавот, | і запаліла полымя, |- | אַשְׁרֵי הַלְּהָבָה שֶׁבָּעֲרָה | Ашрей ха-леава шэй-баара | Дабраславена полымя, горевшее |- | בְּסִתְרֵי לְבָבוֹת | бесітрей левавот | у глыбіні сэрцаў. |- | אַשְׁרֵי הַלְבָבוֹת שֶׁיָדְעוּ | Ашрей ха-левавот шэй-йаду | Дабраславеныя сэрца, якія ведаюць, як |- | לַחְדֹל בְּכָבוֹד… | лахдоль бе-кавод… | годна спыніцца. |- | אַשְׁרֵי הַגַּפְרוּר שֶׁנִּשְׂרַף | Ашрей ха-гафрур шэй-нисраф | Дабраславеная запалка, якая згарэла |- | וְהִצִּית לֶהָבוֹת. | ве-хіцит леавот | і запаліла полымя. |} Апошні з сталі вядомых вершаў Сенеш было напісана ею 20 чэрвеня 1944 года ў турэмнай камеры і знойдзена пасля яе гібелі ў яе вопратцы<ref name="lifestory"/><ref><span class="citation">Стихи&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://jhist.org/zion/senesh13.htm Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029191118/http://jhist.org/zion/senesh13.htm |date=29 кастрычніка 2013 }}&#x20;&#x2F;&#x20;Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота.&nbsp;— Библиотека Алия, 1975.</span></ref>: {| class="tiles" ! Іўрыт ! Транслітарацыя ! Пераклад |- | אחד — שנים — שלשה… שמונה האורך | Эхад — шнаім — шлоша… Шмона ха-арэх | Крок, два, тры крокі… восем — у даўжыню |- | — שני צעדים הוא רוחב הצלע | Шней цеадім ху рохав ха-цэлая — | І два ў шырыню. Такія мяжы. |- | .החיים מרפרפים בסימן שאלה | Ха-хайім мерафрефім бе-сіман шеэла | На валаску мая жыцце павісае і доўжыцца — |- | אחד — שנים — שלשה … אולי עוד שבוע | Эхад — шнаім — шлоша… Улай од шавуа | Дзень, два, тры… ну, тыдзень… можа Быць |- | .או סוף הירח ימצאני פה עדיין | Пра соф ха-йерах йимцеэні па адаін | Месяц ліпень мяне тут застане. |- | .אך ממעל לראשי — האין | Ах мі-маале ле-рошы — ха-аін | Нябыт — ля скроні. Пустата падступае. |- | כעת בחודש יולי בת пра"ג אהי | Ка-эт ба-ходеш юлі бат каф-гімель эхі | Дваццаць тры мне споўнілася б у ліпені. |- | במשחק נועז עלי מספר עמדתי | Бе-місхак ноаз алай міспар амадті | У дзерзкіх гульнях брала я адвагай, бывала. |- | .הקוביה כרכרה, הפסדתי | Ха-кубія кіркера, хіфсадті. | Кубік нячотом выпаў. І я прайграла. |} Літаратурная спадчына Ханы Сенеш складае каля 40 вершаў, дзеннік, які яна вяла амаль 10 гадоў, п’еса «Скрыпка», шэраг артыкулаў і тэкстаў публічных выступленняў<ref name="newswe"/>. Вершы Ханы Сенеш ўключаюцца ў школьныя праграмы не толькі ў Ізраілі, але і ў дыяспары<ref name="bel"><span class="citation">''Журина М. ''</span></ref>. Філолаг і гісторык літаратуры Галіна Падольская піша, што<ref name="podolsk"/>{{цытата|Хана Сенеш засталася ў іўрыцкай паэзіі, як «сьвятло аблічча дарагога» «у нашае агністае стагоддзе», адтачыўшы рысы чалавека…}} == Памяць == [[Файл:PikiWiki_Israel_7709_Hannah_Senesh_funeral.jpg|міні|300x300пкс|Цырымонія перахавання праху Ханы Сенеш, 1950]] [[Файл:Hannah_Szenes_memorial_Budapest07_Park_Szenes_Hanna.jpg|міні|Мемарыял у Будапешце]] Хана Сенеш лічыцца нацыянальнай гераіняй Ізраіля<ref name="mignews">{{Cite web|url=http://www.mignews.com/news/society/world/230710_212651_43402.html|title=Священник пролил свет на судьбу еврейской героини|date=23.07.2010|publisher=[[MIGnews.com]]|access-date=2010-11-27|archive-url=https://www.webcitation.org/610aox9np?url=http://www.mignews.com/news/society/world/230710_212651_43402.html|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>, часам яе называюць «ізраільскай [[Жанна д’Арк|Жаннай д’Арк]]»<ref><span class="citation">''Matheson L. M.''&#x20;Icons of the Middle Ages: Rulers, Writers, Rebels, and Saints: Rulers, Writers, Rebels, and Saints.&nbsp;</span></ref>. Імем Ханы Сенеш названы кібуц на мяжы з [[Самарыя]]й, вуліцы ў шэрагу гарадоў краіны<ref><span class="citation">''Неер Р.''&#x20;</span></ref> і іншыя аб’екты<ref>{{Cite web|url=http://website.thejc.com/printartform.aspx?Aid=9949|title=Budapest memorial to Senesh|author=Bohm A.|date=27 April 2001|publisher=The Jewish Chronicle Online|lang=en|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001338/http://website.thejc.com/printartform.aspx?Aid=9949|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Да абвяшчэння Дзяржавы Ізраіль яе імя насіў карабель, даваў у Палесціну нелегальных яўрэйскіх бежанцаў<ref name="senesh1"><span class="citation">Предисловие&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://jhist.org/zion/senesh1.htm Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203412/http://jhist.org/zion/senesh1.htm |date=4 сакавіка 2016 }}&#x20;&#x2F;&#x20;Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота.&nbsp;— Библиотека Алия, 1975.&nbsp;— С.&nbsp;115—125.</span></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=1532|title=«Ты отметил нас трудной любовью»|author=Спектор Й.|quote=Там, в этой колонке, были, среди прочих, опубликованы стихи, посвящённые итальянцу — капитану судна «Хана Сенеш», который в 1945 году провёл его через заслон британской морской охраны и высадил нелегальных иммигрантов на берег Земли Израиля, в Нагарии|date=13.08.2009|publisher=Мы здесь|access-date=2010-11-27|archive-url=https://www.webcitation.org/610au0Z1W?url=http://www.newswe.com/index.php?go=Pages|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.waronline.org/IDF/Articles/organization/israel-navy/|title=Структура ВМС Израиля|author=Грановский О.|quote=«Хана Сенеш» — прибыло 25.12.45 с 252 репатриантами на борту. Вошло в состав ВМС под названием «Хана Сенеш»|date=2008|publisher=[[Waronline.org]]|access-date=2010-11-27}}</ref>. Яе саму і верш «Элі, Элі» ведае кожны ізраільскі школьнік<ref name="Vanity Fair"><span class="citation">''Windolf J.''&nbsp;[http://m.vanityfair.com/online/oscars/2009/10/remembering-hannah-senesh.html Remembering Hannah Senesh]{{Недаступная спасылка}}&nbsp;(англ.</span></ref>. У [[1950|1950 годзе]] прах Ханы Сенеш быў перавезены ў Ізраіль і з воінскімі ўшанаваннямі перапахаваны на гары Герцля ў [[Іерусалім|Ерусаліме]]. 7 лістапада 2007 г., праз 63 гады пасля гібелі помнік Хане Сенеш з яўрэйскіх могілак у Будапешце таксама быў перавезены ў Ізраіль. У цырымоніі ўстаноўкі помніка ў кібуце Сдот-Ям прынялі ўдзел пляменнікі Ханы Давід і Эйтан Сенеш, а таксама член урада Ізраіля Амі Аялон, чый дзядзька Йона Розен прымаў удзел разам з Ханой ў дэсантнай аперацыі ў Еўропе<ref name="haaretz"><span class="citation">''Ashkenazi E.''&nbsp;[http://www.haaretz.com/print-edition/features/decades-later-tombstone-follows-hannah-szenes-body-to-israel-1.233931 Decades later, tombstone follows Hannah Szenes' body to Israel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118133832/http://www.haaretz.com/print-edition/features/decades-later-tombstone-follows-hannah-szenes-body-to-israel-1.233931 |date=18 лістапада 2013 }}&nbsp;(англ.</span></ref>. У кібуце Сдот-Ям створаны «Дом-музей Ханы Сенеш», ён уключаны ў нацыянальны культурна-гістарычны праект «Спадчына» і фінансуецца ўрадам Ізраіля<ref>{{Cite web|url=http://www.strana.co.il/news/?ID=54967&cat=0|title=Правительство решило поддержать кибуцы|date=17.10.2010|publisher=Strana.co.il|access-date=2010-11-27|archive-url=https://www.webcitation.org/610b0PZcK?url=http://www.strana.co.il/news/?ID=54967|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref><span class="citation">''Pfeffer A.''&nbsp;[http://www.haaretz.com/print-edition/news/gov-t-kibbutz-to-put-up-money-to-keep-szenes-archive-here-1.319178 Gov’t, kibbutz to put up money to keep Szenes archive here] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101111093651/http://www.haaretz.com/print-edition/news/gov-t-kibbutz-to-put-up-money-to-keep-szenes-archive-here-1.319178 |date=11 лістапада 2010 }}&nbsp;(англ.</span></ref>. Музей прымае 15 тысяч наведвальнікаў у год<ref name="haaretz"/>. [[13 кастрычніка]] [[2010|2010 года]] ў Музеі яўрэйскай спадчыны <span>(</span>''[[:en:Museum of Jewish Heritage|англ.]]''<span>)</span> у [[Нью-Ёрк]]у адкрылася экспазіцыя, прысвечаная Хане Сенеш, на якой упершыню прадстаўлены матэрыялы з яго асабістага архіва, які быў перададзены на захоўванне музею яе пляменнікамі<ref name="ny"/><ref><span class="citation">[http://www.gazetaeao.ru/gazetiy/birobidjaner-shtern/7914177-29.10.2010/der-arxiuu-fu-xane-seneq-hot-gefune-a-mokey=menuxe-ai-niu=iork.html דער ארכיוו פון כאנע סענעש האָט געפונען א מאָקעם=מענוכע אין ניו=יאָרק]&nbsp;(идиш)&nbsp;// Биробиджанер штерн — Биробиджанская звезда&nbsp;: газета.&nbsp;— 29.10.2010.&nbsp;</span></ref>. На радзіме Ханы Сенеш ў Будапешце ў яе гонар названа сярэдняя школа<ref name="eleven">{{ЭЯЭ|13760|Сенеш Хана}}</ref> і парк ({{Lang-hu|Szenes Hanna Park}}Szenes Hanna Park), у якім усталяваны помнік<ref>{{Cite web|url=http://www.zsido.hu/guide/guide_bud_mon.htm|title=Zsidó látnivalók, műemlékek Budapesten|date=2009|publisher=zsido.hu|lang=hu|access-date=2010-12-05|archive-url=https://www.webcitation.org/610b5p8cF?url=http://www.zsido.hu/guide/guide_bud_mon.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Імя Ханы Сенеш носіць таксама прыватная яўрэйская школа ў [[Бруклін]]е ([[Нью-Ёрк]])<ref>{{Cite web|url=http://www.hannahsenesh.org/|title=The Hannah Senesh Community Day School|lang=en|access-date=2010-12-05|archive-url=https://www.webcitation.org/610b6ZEuy?url=http://www.hannahsenesh.org/|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. 2 — 4 верасня 2010 года ў Будапешце адбыліся сумесныя паказальныя выступленні ізраільскіх і венгерскіх парашутыстаў у памяць аб Хане Сенеш. Ва ўрачыстым прыеме з гэтай нагоды прыняў удзел стрыечны брат Ханы, пісьменнік і кампазітар Іван Сенеш<ref name="hungary"/><ref group="кам">Іван Сенеш памер праз некалькі дзён пасля гэтага мерапрыемства — 13 верасня 2010 года.</ref>. Подзвіг Ханы Сенеш ўжо неўзабаве пасля стварэння дзяржавы Ізраіль увайшоў у школьныя праграмы, прычым не толькі ў краіне. Беллетрызаваная біяграфія Ханы Сенеш для дзяцей была напісана на іўрыце Ааронам Мегедам <span>(</span>''[[:en:Aharon Megged|англ.]]''<span>)</span> у [[1957|1957 годзе]] (прызначана для яўрэйскіх школ [[Канада|Канады]] пераклад на [[ідыш]] быў апублікаваны ў [[Манрэаль|Манрэалі]] ў 1969 і 1972 гадах)<ref>{{Cite web|url=http://www.archive.org/details/nybc208641|title=Ḥaneh Senesh|publisher=National Yiddish Book Center|lang=en|access-date=2010-12-05|archive-url=http://www.webcitation.org/610b7HCMq|archive-date=2011-08-17}}</ref><ref>[http://www.yiddishbookcenter.org/files/exhibitions/NYBC_cotsen_catalog.pdf Khane Senesh.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120310172532/http://www.yiddishbookcenter.org/files/exhibitions/NYBC_cotsen_catalog.pdf |date=10 сакавіка 2012 }}</ref>. Аналагічныя публікацыі былі зроблены ў рамках свецкіх праграм школьнага навучання на мове ідыш і ў іншых школьных сістэмах яўрэйскай дыяспары, напрыклад, у [[Аргенціна|Аргентыне]] (1948)<ref>''Svarch A.''[http://perush.cjs.ucla.edu/index.php/volume-2/jewish-urban-history-in-comparative-perspective-jewish-buenos-aires-and-jewish-los-angeles/-5-ariel-svarch-jewish-communist-culture-and-identity-in-buenos-aires-ideas-on-comparative-approaches Jewish Communist Culture and Identity in Buenos Aires] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021113333/http://perush.cjs.ucla.edu/index.php/volume-2/jewish-urban-history-in-comparative-perspective-jewish-buenos-aires-and-jewish-los-angeles/-5-ariel-svarch-jewish-communist-culture-and-identity-in-buenos-aires-ideas-on-comparative-approaches |date=21 кастрычніка 2012 }}. Испанский перевод пьесы А. Мегеда «Хана Сенеш» был издан в [[Буэнас-Айрэс|Буэнос-Айресе]] в [[1961|1961 году]].</ref>, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (1954)<ref>[http://www.filedby.com/unclaimed_author/david_bridger/735590/works/ Довид Бриджер (1907—?) «Ханэ Сенеш» (на идише)], [[Нью-Ёрк|Нью-Йорк]], 1954.</ref> і [[Мексіка|Мексіцы]] (1960)<ref>''Бриджер Д.'' [http://www.archive.org/details/nybc211846 «Ханэ Сенеш ун андэрэ дэрцейлунген», Идише шул ин Мексике], 1960: דוד ברידזשער, חנה סענעש און אַנדערע דערצײלונגען</ref>. Біяграфія Ханы Сенеш была пазней рэкамендавана для агульнаадукацыйных праграм у дзяржаўных школах ЗША і выдадзеная для гэтай мэты ў серыі бібліятэкі школьніка<ref><span class="citation">''Ransom C. F.''&#x20;[http://books.google.com/books?id=ukcuHAAACAAJ So Young to Die: The Story of Hannah Senesh].&nbsp;</span></ref>. === У мастацтве === Пра Хану Сенеш напісана мноства кніг<ref>{{Cite web|url=http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG&b=394743|title=Hannah Senesh Bibliography|work=Museum of Tolerance|publisher=The Simon Wiesenthal Center|lang=en|access-date=2010-11-29|archive-url=https://www.webcitation.org/610b8moau?url=http://motlc.wiesenthal.com/site/pp.asp?c=gvKVLcMVIuG|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://katahdinproductions.com/films/senesh/more.html|title=More About Senesh|date=2010|publisher=Katahdin Foundation|lang=en|access-date=2010-12-05|archive-url=https://www.webcitation.org/610b9l6hK?url=http://katahdinproductions.com/films/senesh/more.html|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>, у тым ліку для дзяцей і падлеткаў<ref><span class="citation">''Schur M. R.''&#x20;Hannah Szenes: A Song of Light.&nbsp;</span></ref><ref><span class="citation">''Atkinson L.''&#x20;In Kindling Flame: The Story of Hannah Senesh, 1921—1944.&nbsp;</span></ref> (уключаючы нават [[комікс]]ы<ref>{{Cite web|url=http://support.jnf.org/site/PageServer?pagename=edu_chana_szenes_story|title=Chana Szenes Story|publisher=Jewish National Fund|lang=en|access-date=2010-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193325/http://support.jnf.org/site/PageServer?pagename=edu_chana_szenes_story|archive-date=29 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>), пастаўлены шэраг тэатральных спектакляў<ref name="eleven">{{ЭЯЭ|13760|Сенеш Хана}}</ref><ref><span class="citation">''Левизон Р.''&nbsp;[http://magazines.russ.ru/ra/2009/2/se8.html Молитвы строка]&nbsp;// Дети Ра&nbsp;: журнал.&nbsp;— 2009.&nbsp;— Вып. 2 (52).</span></ref> і знята некалькі фільмаў<ref>Например, [http://nda.sztaki.hu/kereso/index.php?a=get&id=2308&pattern= Szenes Hanna — Anikó] (Венгрия), [[imdbtitle:0814031|Blessed Is the Match: The Life and Death of Hannah Senesh]] (США) и [[imdbtitle:0095275|Hanna’s War]] (Австралия)</ref>. Яна згадваецца ў многіх творах, некаторыя паэты прысвячаюць ей свае вершы<ref name="newswe"/><ref name="midrasha"/><ref name="laor"/><ref>{{Cite web|url=http://yiddish.forward.com/node/1722/print/|title=איר 30סטן יאָרצײַטפּעסיע הערשפֿעלד־פּאָמעראַנץ — אַן אומבאַקאַנטע ייִדישע דיכטערין — צו|author=חנה מלאָטעק.|date=14.11.2008|publisher=Forward Association|description=Стихотворение Песи Гершфельд-Померанц (1900—1978) о подвиге Ханы Сенеш|lang=yi|access-date=2010-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/610bBY5XD?url=http://yiddish.forward.com/node/1722/print/|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Кніга «Хана Сенеш. Жыцце, місія і гераічная смерць», якая ўключае яе дзеннік, лісты і літаратурная спадчына, а таксама шэраг артыкулаў-успамінаў аб ей, складзеная асабіста які ведаў яе па кибуцу гісторыкам Мошэ Брэслаускім, упершыню выйшла на іўрыце ў [[1946|1946 годзе]]. З тых часоў яна вытрымала дзесяць перавыданняў, перакладзеная на венгерскую (1954), іспанскую (1966), англійскую (1971)<ref>{{Lang-en|Hannah Senesh, Her Life and Diary}}</ref>, рускую (1975) і іншыя мовы<ref name="eleven">{{ЭЯЭ|13760|Сенеш Хана}}</ref><ref name="senesh1"/>. Ужо ў 1948 годзе ў [[Буэнас-Айрэс]]е была на мове ідыш апублікавана драма [[чылі]]йскага літаратара Пинхоса Біцберга «Хана Сенеш, яўрэйская гераіня»<ref>''Пинхос Бицберг'' (''Pedro Bizberg'', 1898—?</ref>. Дакументальная п’еса «Хана Сенеш» (1958) Аарона Мегеда, ведаў гераіню па кібуцу Сдот-Ям, праз год пасля публікацыі была пастаўлена ў [[Манрэаль|Манрэалі]] на [[Ідыш|мове ідыш]] рэжысерам Дорой Васерман <span>(</span>''[[:fr:Dora Wasserman|франц.]]''<span>)</span><ref>{{Cite web|url=http://www.yiddishtheatre.org/en/dora_biography.php|title=Dora Wasserman (1919—2003) — Grande Dame of Montreal Theatre|date=2009|work=The Montreal International Yiddish Theatre Festival|publisher=The Segal Centre for Performing Arts|lang=en|access-date=2010-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/610bCI0et?url=http://www.yiddishtheatre.org/en/dora_biography.php|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У [[1979|1979 годзе]] пра подзвіг Ханы Сенеш быў пастаўлены музычны спектакль «Крылы» (вершы Ісраэля Элираза, музыка Марка Копытмана)<ref>''Shepard R. F.'' [http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?pagewanted=print&res=9F02E2DD123BF933A15751C0A965948260 'Hannah' Heroism in War] // The New York Times. </ref><ref>[http://www.csmonitor.com/1983/0225/022501.html Hannah; Play with music and dance.]</ref>. У лютым 1986 года Каталін і Гіора Сенеш прысутнічалі на прэм’еры п’есы Давіда Шехтера, прысвечанага Хане. Яе ролю згуляла амерыканская акторка Лоры Вильнер<ref><span class="citation">''Kamm H.''&nbsp;[http://www.nytimes.com/1986/02/22/theater/in-israel-play-forges-a-special-bond.html In Israel, play forges a special bond]&nbsp;(англ.</span></ref>. У [[1988|1988 годзе]] ізраільскі рэжысер Менахем Галан зняў поўнаметражную [[Драма (жанр)|кинодраму]] «Вайна Ханы». Ролю Ханы Сенеш адыграла галандская актрыса Марушка Детмерс<ref>{{Imdb title|0095275|Hanna's War}}(англ.</ref>. У 1994 годзе Гіора Сенеш звяртаўся ў Вярхоўны суд Ізраіля з патрабаваньнем прыбраць з трохсерыйнага тэлевізійнага фільма пра Рудольфа Кастнера намёк, што Хана Сенеш выдала паліцыі месцазнаходжанне двух сваіх таварышаў, як ілжывую інфармацыю, якая паганіць яе памяць<ref name="laor"/>. Суд адмовіў у задавальненні петыцыі на падставе прынцыпу свабоды слова<ref name="7k"/><ref>Постановление Верховного суда Израиля по делу [http://elyon1.court.gov.il/files/94/260/061/A01/94061260.a01.pdf Багац 6126/94] ''Гиора Сенеш против Управления телерадиовещания'', Постановления Верховного суда 53(3) 817 (1999) {{Ref-he}}(иврит) (см.</ref><ref><span class="citation">''Lahav P.''&nbsp;[http://www.jstor.org/discover/10.2307/744134?uid=3737704&uid=2&uid=4&sid=21102541529237 A «Jewish State … to Be Known as the State of Israel»: Notes on Israeli Legal Historiography]&nbsp;(англ.</span></ref>. Аднак Кіраванне радые — і тэлевяшчання ўбрана з фільма дадзенае сцвярджэнне<ref name="lazaris">{{Cite web|url=http://www.vladimirlazaris.com/archives/kastner.htm|title=Список Кастнера|author=Лазарис В.|access-date=2010-12-05|archive-url=https://www.webcitation.org/610bD0YVU?url=http://www.vladimirlazaris.com/archives/kastner.htm|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У 2008 годзе рэжысёр Раберта Гросман (ЗША) зняла дакументальны фільм «Дабраславеная запалка: жыцце і смерць Ханы Сенеш» (па радку з верша Ханы Сенеш «Дабраславеная запалка…», напісанага ў Югаславіі)<ref><span class="citation">''Kessler S.''&nbsp;[http://www.forward.com/articles/15039/ Reeling in Hagiography]&nbsp;(англ.</span></ref>. Фільм заснаваны на перапісцы Ханы і яе маці<ref name="newswe"/>. Ролю Ханы адыграла Мэры Рот, ролю Кацярыны — Марына Ноенкова<ref>{{Imdb title|0814031|Blessed Is the Match: The Life and Death of Hannah Senesh}}</ref>. === Вобраз Ханы Сенеш ў яўрэйскай нацыянальнай самасвядомасці === [[Файл:PikiWiki_Israel_8605_Memorial_to_Hannah_senesh.JPG|міні|300x300пкс|Цырымонія ўскладання вянкоў у гадавіну гібелі Ханы Сенеш. 7 лістапада 1989]] Шэраг сучасных даследчыкаў мяркуе, што ў нацыянальнай самасвядомасці ў Ізраілі і ў [[Сіянізм|сионистском руху]] адбылася кананізацыя ладу Ханы Сенеш — адзінай з сямі загінуўшых яўрэйскіх парашутыстаў з падмандатнай Палесціны<ref name="Baumel1">''Baumel J. T.''&nbsp;[http://pages.uoregon.edu/kthomas/MiddleEasternDrama/Baumel,%20Judith%20Tydor,%20The%20Heroism%20of%20Hannah%20Senesz.pdf The Heroism of Hannah Senesz: An Exercise in Creating Collective National Memory in the State of Israel]&nbsp;(англ.</ref><ref name="baumel2"><span class="citation">''Baumel J. T.''&nbsp;[http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VBD-47DT6CN-1&_user=10&_coverDate=12/31/2002&_rdoc=8&_fmt=high&_orig=browse&_origin=browse&_zone=rslt_list_item&_srch=doc-info(%23toc%235924%232002%23999749993%23378359%23FLA%23display%23Volume)&_cdi=5924&_sort=d&_docanchor=&view=c&_ct=17&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=9fe4c23b5e8130bb0b757bdd56e153c8&searchtype=a Founding myths and heroic icons: reflections on the funerals of Theodor Herzl and Hannah Szenes]{{Недаступная спасылка}}&nbsp;(англ.</span></ref><ref name="Glick">{{Cite web|url=http://www.aisisraelstudies.org/papers/AIS2007_Glick.pdf|title=The Immigration Story of Hanna Szenes as an Identity Reshaping Journey|author=Glick R.|publisher=The Association for Israel Studies|lang=en|access-date=2010-12-09|archive-url=https://www.webcitation.org/610bDfZRd?url=http://www.aisisraelstudies.org/papers/AIS2007_Glick.pdf|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Гераічны вобраз Ханы Сенеш адыграў важную ролю ў яўрэйскім адукацыі ў ЗША 1950-х гадоў. У прыватнасці, у 1955 годзе яўрэйскі камітэт адукацыі Нью-Ерка рэкамендаваў для летніх лагераў тры кнігі па тэме Халакоста: аб Хане Сенеш, аб паўстанні ў Варшаўскім гета і аб нелегальнай іміграцыі яўрэяў у Палесціну. Навучальныя матэрыялы таго часу падкрэслівалі гераізм яўрэяў і іх імкненне змагацца з нацыстамі<ref>''Sheramy R.'' «Resistance and War»: The Holocaust in American Jewish Education, 1945—1960.</ref>. Каментуючы актыўную папулярызацыю ладу Ханы Сенеш, ізраільскі гісторык Йехиам Вайц лічыць, што яна была звязаная з неабходнасцю паказаць ўклад ишува у барацьбу з нацызмам на фоне супраціву ў [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскіх гета]]. Гэта прывяло да таго, што імя Ханы Сенеш больш вядома ў Ізраілі, чым імены падпольшчыкаў гета, такіх як Цывья Любеткін, Хайка Гросман і Ружка Корчак<ref name="lazaris"/>. Кіраўнік кафедры яўрэйскай літаратуры Тэль-Авіўскага універсітэта Дан Лаор<ref>''Mendels D.''&#x20;[http://books.google.com/books?id=zBE_q09a5mgC&pg=PA351 On memory: an interdisciplinary approach]</ref> піша, што гераічны вобраз Ханы Сенеш мэтанакіравана ствараўся як проціпастаўленне пасіўнай рэакцыі яўрэйскіх мас і «адмаўленне дыяспары»<ref name="laor">''Laor D.''&#x20;How Are We Expected to Remember The Holocaust&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://books.google.com/books?id=zBE_q09a5mgC&pg=PA196 On memory: an interdisciplinary approach]&#x20;&#x2F;&#x20;Doron Mendels</ref><ref><span class="citation">''Hutchinson J., Smith A. D.''&#x20;Feminism and Nationalism&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://books.google.com/books?id=B6THeNiZ5RcC&lpg=PA1574 Nationalism: Critical Concepts in Political Science].&nbsp;</span></ref>. Ён таксама надае ўвагу канфлікту вакол тэлевізійнай п’есы пра Кастнере, дзе утрымліваліся ілжывыя і ганяць звесткі аб Сенеш, і разглядае гэта як канфлікт паміж двума прынцыпова рознымі падыходамі да гераізацыі катастрофы еўрапейскага яўрэйства<ref><span class="citation">''Laor D.''&#x20;Theatrical interpretation of the Shoah: image and counter-image&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;[http://books.google.com/books?id=G5dxaWtPh5oC&pg=PA94 Staging the Holocaust: the Shoah in drama and performance]&#x20;&#x2F;&#x20;Claude Schumacher.&nbsp;</span></ref>. Гісторык Джудзіт Тайдор Баумел з універсітэта Бар-Ілана, разбіраючы выкарыстанне гераізму Ханы Сенеш у стварэнні калектыўнай нацыянальнай памяці ў Ізраілі, адрознівае некалькі этапаў у кананізацыі ладу гераіні<ref name="Baumel1"/>. У падмандатнай Палесціне пра подзвіг Ханы Сенеш і іншых загінулых парашутыстаў стала вядома вясной 1945 года. Першапачаткова іх памяць была ўвекавечана непасрэдна ў кибуцах і палітычных арганізацыях, да якіх яны належалі да адпраўкі. Толькі пасля адукацыі Дзяржавы Ізраіль пачаліся спробы агульнанацыянальнай кананізацыі загінулых парашутыстаў. Пры гэтым, нягледзячы на яе адносна нядаўнюю рэпатрыяцыю, культ памяці Ханы Сенеш будаваўся як прыклад гераізму жыхароў ишува (нават [[Сабры|сабр]]) і па-за ўсякай сувязі з [[Халакост]]ам. Толькі калі з канца 1950-х гадоў дваістае стаўленне да ахвяраў Халакоста ў краіне паступова пачало змяняцца, вобраз Ханы Сенеш стаў да пэўнай ступені разглядацца ў кантэксце як ізраільскага, так і общееврейского гераізму<ref name="baumel2"/>. Як адзначае Руті Глік (таксама з універсітэта Бар-Ілана), нягледзячы на, здавалася б, поўную кананізацыю подзвігу Ханы Сенеш, яе дзеннікі і лісты да гэтага часу не былі цалкам пераведзеныя на іўрыт і выдаюцца з купюрамі. Так, пасажы пра цяжкасці адаптацыі на новай радзіме і інтэграцыі ў новую культурна-лінгвістычную сераду апушчаны ва ўсіх сучасных выданнях дзеннікаў Ханы Сенеш на іўрыце<ref name="Glick"/>. == Заўвагі == {{reflist|group="кам"}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |ref=Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть |спасылка=https://jhist.org/zion/senesh.htm |загаловак=Хана Сенеш. Жизнь, миссия и героическая смерть |адказны=Пер. c ивр. А. Белова и И. Лапидота |год=1975 |выдавецтва=Библиотека Алия |archive-date=1 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301082843/http://jhist.org/zion/senesh.htm }} * {{Кніга |спасылка=https://books.google.com/books?hl=ru&id=34NtAAAAMAAJ |аўтар=Slater R. |загаловак=Great Jewish women |год=1994 |выдавецтва=Jonathan David Publishers |pages=277—280 |allpages=353 |isbn=978-0-8246-0370-0}} * {{Кніга |спасылка=https://books.google.com/books?id=jHcBfbq3CYkC&pg=PA61 |аўтар=Feinberg M., Shapiro M. |загаловак=Hear Her Voice: Twelve Jewish Women Who Changed the World |год=2006 |частка=Hannah Szenes — poet turned freedom fighter |выдавецтва=Devora Publishing |pages=71—78 |allpages=177 |isbn=978-1-932687-78-1}} * {{Кніга |спасылка=https://archive.org/details/ordinaryheroesli0000hayp |аўтар=Hay P. |загаловак=Ordinary Heroes: The Life and Death of Chana Szenes, Israel's National Heroine |год=1989 |выдавецтва=Athena |allpages=271 |isbn=978-1-55778-276-2}} * {{Кніга |ref=Baumel-Schwartz |спасылка=https://books.google.com/books?id=3_KNdfB3vrgC |аўтар=Baumel-Schwartz J. T. |загаловак=Perfect Heroes: The World War II Parachutists and the Making of Israeli Collective Memory |год=2010 |выдавецтва=The University of Wisconsin Press |allpages=282 |isbn=978-0-299-23484-3}} * {{Кніга |ref=Atkinson |спасылка=https://archive.org/details/inkindlingflames00atki |аўтар=Atkinson L. |загаловак=In Kindling Flame: The Story of Hannah Senesh, 1921-1944 |год=1992 |месца=New York |выдавецтва=Beech Tree Books |allpages=214 |isbn=978-0-688-11689-7}} * {{Кніга |ref=Whitman |спасылка=https://books.google.com/books?id=ZGCaf4HbUMsC |аўтар=Whitman R., Rothkirchen L. |загаловак=The testing of Hanna Senesh |год=1986 |частка=The Historical Background |выдавецтва=Wayne State University Press |allpages=115 |isbn=978-0-8143-1853-9}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сенеш Хана}} [[Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Парашутысты]] [[Катэгорыя:Постаці сіянізму]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Паэты Венгрыі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] od0wok7msiq7gjq6k66wx44j2czvqd1 Уладзімір Аляксандравіч Варанковіч 0 327875 5172041 4821080 2026-07-28T09:02:28Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, стыль, катэгорыя, арфаграфія, афармленне 5172041 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Уладзімір Аляксандравіч Варанковіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі ваенны і дыпламат. == Біяграфія == Нарадзіўся 6 красавіка 1959 года ў [[Энгельс (горад)|г. Энгельс]] ([[Саратаўская вобласць]] [[РСФСР]]) у сям’і вайскоўца. У 1966 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь. У 1976 годзе скончыў Мачулішчанскую сярэднюю політэхнічную працоўную школу Мінскага раёна Мінскай вобласці. У 1980 годзе скончыў [[Ленінградскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча супрацьпаветранай абароны]], у 1990 годзе — Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна ў Маскве, у 1993 годзе — ад’юнктуру пры Гуманітарнай акадэміі Узброеных Сіл. У 1980—1995 гадах — служба на афіцэрскіх пасадах у войсках супрацьпаветранай абароны [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных сіл СССР]] / [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. У 1995—1999 гадах — галоўны спецыяліст, намеснік начальніка, начальнік аддзела аналітычных даследаванняў і прагназавання Дзяржаўнага сакратарыята [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. З 1999 года — на дыпламатычнай службе. Мае дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланца I-га класа. У 1999—2002 гадах — начальнік упраўлення кадраў [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]], член Калегіі МЗС. У 2002—2007 гадах — саветнік-пасланнік [[Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы]]. У 2007—2013 гадах — начальнік упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, член Калегіі МЗС. З красавіка 2013 года па 22 мая 2018 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31800191 Указ Президента Республики Беларусь 22 мая 2018 года № 191 «О В. А. Воронковиче»]</ref> — [[Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя]], [[Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Грэчаскай Рэспубліцы|Грэчаскай Рэспубліцы]] і [[Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Кіпр|Рэспубліцы Кіпр]] па сумяшчальніцтве. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей і траіх унукаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Паслы Беларусі ў Балгарыі}} {{Паслы Беларусі ў Грэцыі}} {{DEFAULTSORT:Варанковіч Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Балгарыі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Грэцыі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі на Кіпры]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] 98usyzyd8th23zh8qvnuuoqfbgak4qu Шаблон:Паслы Беларусі ў Таджыкістане 10 327946 5171777 5170576 2026-07-27T12:12:49Z Culamar 102133 5171777 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Паслы Беларусі ў Таджыкістане |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Пачатак дыпадносінаў<br/>Адкрыццё пасольства |спіс1 = 5 верасня 1996 <br/> 30 сакавіка 2011 |загаловак2 = Паслы |спіс2 = * [[Вольга Анатольеўна Гаўрук|Вольга Гаўрук]] <small>(2011—2016)</small> * [[Алег Мікалаевіч Іваноў|Алег Іваноў]] <small>(2016—2021)</small> * [[Віктар Аляксандравіч Дзенісенка|Віктар Дзенісенка]] <small>(2021—2026)</small> * [[Аляксандр Фёдаравіч Худалееў|Аляксандр Худалееў]] <small>(з 2026)</small> |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Паслы Беларусі|Таджыкістан]] </noinclude> 7b85ol1d5hic7fsgx9h5pd7m646190l Ян Калікставіч Ольскі 0 333116 5172126 4890851 2026-07-28T11:07:11Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне, пунктуацыя, арфаграфія, стыль 5172126 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Ян Калікставіч Ольскі (Кулікоўскі)''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларускай ССР|Дзяржаўнага палітычнага ўпраўлення пры ЦВК Беларускай ССР]] (1921—1923). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1898 годзе ў маёнтку Бутрымавічы [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Паляк. У 1917—1918 гадах прымаў удзел у Кастрычніцкім узброеным паўстанні ў [[Петраград]]зе, знаходзіўся на партыйнай і савецкай рабоце ў [[Вільня|Вільні]], служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]. З 1919 года — у органах дзяржаўнай бяспекі: начальнік аператыўнай часці, часова выконваючы абавязкі начальніка АА 16-й арміі, начальнік інфармацыйнага аддзялення АА і асобаўпаўнаважаны АА Заходняга фронту, начальнік АА 1-й Польскай Чырвонай арміі, начальнік АА 16-й арміі. З 1921 года па 1923 год — старшыня [[Надзвычайная камісія БССР|Надзвычайнай камісіі БССР]], затым — старшыня [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларускай ССР|Дзяржаўнага палітычнага ўпраўлення пры ЦВК Беларускай ССР]]. У 1923—1930 гадах — начальнік аддзялення, памочнік начальніка КРА АДПУ пры [[СНК СССР]], начальнік аддзела пагранічнай аховы, галоўны інспектар Галоўнай інспекцыі войскаў АДПУ і начальнік Вышэйшай пагранічнай школы АДПУ пры СНК СССР. З 1930 года — начальнік АА АДПУ пры СНК СССР. У 1931 годзе адкамандзіраваны ў распараджэнне ЦК УКП(б) і ў далейшым працаваў на кіруючых пасадах у сістэме грамадскага харчавання. Апошняя пасада — начальнік Галоўнага ўпраўлення сталовых, рэстаранаў, кафэ і буфетаў «Саюзнархарч». Арыштаваны 30 мая 1937 года «як удзельнік шпіёнскай і тэрарыстычнай польскай арганізацыі». 27 лістапада 1937 года Ваеннай Калегіяй Вярхоўнага суда СССР асуджаны па артыкулах 58-1 «а», 58-8 і 58-11 КК РСФСР да [[вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Прыгавор прыведзены ў выкананне ў той жа дзень. Рэабілітаваны пастановай Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 19 лістапада 1955 года. == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ольскі Ян Калікставіч}} {{Кіраўнікі органаў ДБ БССР}} b8xif41pw2vfyexj2nsj48acvts5yvr Вікіпедыя:Пясочніца 4 336791 5171809 5171657 2026-07-27T15:19:57Z ~2026-41963-95 171763 5171809 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць ltp4cwgqoj01fg9y7es9xgnhnv87dzz BMW F30 0 347003 5171876 5026886 2026-07-27T23:18:21Z ~2026-38730-53 171322 /* Мадэльны шэраг */ 5171876 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = BMW F30 | фота = 2012_BMW_328i_sedan_--_2012_DC_1.JPG | сегмент = D | вытворца = [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2012|2019}} | папярэднік = [[BMW E90]], [[BMW E92]] | пераемнік = [[BMW G20]] | заводы = {{Сцягафікацыя|ФРГ}}<br/>{{Сцягафікацыя|Мексіка}}<br/>{{Сцягафікацыя|Індыя}}<br/>{{Сцягафікацыя|Тайланд}}<br/>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<br/>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<br/>{{Сцягафікацыя|ПАР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Малайзія}} | тып кузава = {{Тып кузава|Купэ|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Седан|4|5}}<br/>{{Тып кузава|Кабрыялет|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Універсал|4|5}}<br />{{Тып кузава|Хэтчбэк|5|5}} | Колавая формула = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнер = | вікісховішча = BMW F30 | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] }} '''BMW F30''' — аўтамабільная платформа ('''F30''' — седан), на якой пабудавана шостае пакаленне [[BMW 3|BMW 3 серыі]]. Змяніла папярэднюю [[BMW E90]]. Была прадстаўлена кампаніяй [[14 кастрычніка]] [[2011]] года ў [[Мюнхен]]е. Продаж пачаўся [[11 лютага]] [[2012]] года. == Мадэльны шэраг == * '''F30''' — першая мадэль з гэтай серыі, чатырохдзверны [[седан]], які выпускаўся з кастрычніка 2011 года і ёсьць часткай доўгай лінейкі сэданаў «БМВ», у тым ліку [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Daimler Fifteen|1935–1937 Daimler Fifteen 4-door "4-light" sports saloon]], [[Daimler Fifteen|1937–1940 Daimler New Fifteen 4-door 4-light sports saloon by Daimler]], [[Morris Oxford MO|1948-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1953-1954 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series II|Morris Oxford Series II 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[BMW E12|1972-1976 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E12|1977-1980 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E90 4-door sedan]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E90 4-door sedan]]. * '''F31''' — [[Універсал (кузаў)|універсал]], выпускаўся з мая 2012 года. * '''[[BMW F34|F34]]''' — [[Хэтчбэк|Gran Turismo]], мадэль са спусцістым дахам, якая аб’ядноўвае седан і ўніверсал, выпускалася з сакавіка 2013 года. * '''F35''' — падоўжаная версія, выпускаецца з ліпеня 2012 года для продажу ў [[Кітай|Кітаі]]. * '''F32, F33, F36''' — гэтыя мадэлі для павышэння прэстыжнасці былі выведзеныя з серыі BMW 3 і змешчаны ў спецыяльна створаную для іх серыю [[BMW 4]]. F32 — [[Купэ (кузаў)|купэ]], F33 — [[кабрыялет]], F36 — чатырохдзвернае купэ. == Адрозненні ад E90 == Кузаў новага [[BMW]] стаў на 93 мм даўжэй, на 6 мм шырэй (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэй свайго папярэдніка [[BMW E90]]. Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб’ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Германіі BMW 320d па стане на 2011 год каштавала ад 35 350 еўра (на 1 050 еўра даражэй за ранейшую), 335i — ад 43 600 еўра (+ 450 еўра)<ref>[http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 Прэм’ера новага BMW 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 |date=22 сакавіка 2012 }}</ref>. Новае пакаленне ўпершыню пазбавілася атмасферных матораў, усе рухавікі цяпер будуць турбіраванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакалення сталі больш, яны адначасова сталі лягчэй папярэдніка. Новы 328i мае тую жа вагу, што і папярэдні 325i, а 335i на 40 кг лягчэй ранейшага 335i. == Дызайн == Шостае пакаленне 3 серыі ў кузаве седан з’яўляецца бестселерам аўтамабіляў прэміум класа. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надае новай мадэлі больш спартыўны выгляд. Экстэр’ер стаў падобны на традыцыйны класічны стыль BMW канца 90-х гадоў — 3-й серыі (E46) і 5-й серыі ([[BMW E39|Е39]]). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і алюмініевыя ўстаўкі на дзвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтр і схаваныя пад пластыкавым адсекам. Кампанентная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спорт Лайн» мае ярка-чырвоныя швы на дзвярной панэлі, сядзеннях і рулявым коле, як на M3. Існуе таксама аздабленне пад чырвоны металік, якое ахоплівае ўсю прыборную панэль. === Каляровыя рашэнні кузава === Універсальныя колеры {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px; width:8em; background-color:#F5F5F5" | Альпійскі белы | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны<br /> (з 03/2012) |} Колеры з эфектам металік {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#F5F5F5" | Белы мінерал <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D7D9" | Серабрысты | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны сапфір | style="width:8em;background-color:#38312C;color:#FFFFFF" | Гавана | style="width:8em;background-color:#374149;color:#FFFFFF" | Шэры мінерал |- | style="height:50px;width:8em;background-color:#81171C;color:#FFFFFF" | Чырвоны Мельбурн | style="width:8em;background-color:#0F1A3B;color:#FFFFFF" | Блакітны імперыял | style="width:8em;background-color:#493932;color:#FFFFFF" | Пеністы бронзавы <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#899CAE;color:#FFFFFF" | Liquid Blue <br /> (03/2012 — 07/2015) | style="width:8em;background-color:#2656C8;color:#FFFFFF" | Estoril Blue <br /> (Спортпакет М) <br /> (з 07/2012) |} Індывідуальныя {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#23231E;color:#FFFFFF" | Чорны металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D3C8" | Месяцавы камень металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#1C3864;color:#FFFFFF" | Сіні танзаніт металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Дымчаты тапаз металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Брыльянтавы белы металік <br /> (з 07/2012) |} === Sport Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і рашотка радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартыўная падвеска, чорны хром на выхлапной трубе. Інтэр’ер: спартыўныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзенні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмініевае унутранае аздабленне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадач з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, прыборная панэль з чырвонай падсветкай. === Modern Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на рашотцы радыятара і выхлапной трубе. Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панэль у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання. === Luxury Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба. Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэнні з карычневай абіўкай сядзенняў), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, цэнтральная кансоль пад хром. == Характарыстыкі == '''Седан з бензінавым маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! 316i ! 320i Efficient Dynamics ! 318i ! colspan="2" |320i ! 328i ! 330i ! 335i ! 340i |- | style="text-align:left" |'''Гады выпуску''' | colspan="2" | 11/2012-05/2015 | з 05/2015 | з 02/2012 | з 07/2015 | 10/2011—07/2015 | з 05/2015 | 10/2011—05/2015 | з 05/2015 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="1" |TwinPower-Turbo, R3, ІСПП, Val. | colspan="4" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R6, ІСПП, Valvetronic |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="2" |[[BMW N13|N13]]B16 | colspan="1" |[[BMW B38|B38]]B15 |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48B20]] |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48]]B20 |[[BMW N55|N55]]B30 |[[BMW B58|B58]]B30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="2" |1598 см³ |1499 см³ |1997 см³ |1998 см³ |1997 см³ |1998 см³ |2979 см³ |2998 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць''' '''пры аб/хв.''' |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6450 |125 кВт (170 к.с.)<br /> 4800—6450 |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000—6500 |180 кВт (245 к.с.)<br /> 5000—6500 |185 кВт (252 к.с.)<br /> 5200—6500 |225 кВт (306 к.с.)<br /> 5800—6400 |240 кВт (326 к.с.)<br /> 5500—6500 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв.''' |220 Н·м<br /> 1350—4300 |250 Н·м<br /> 1500—4500 |220 Н·м<br /> 1250—4300 |270 Н·м<br /> 1250—4500 |290 Н·м<br /> 1350—4250 |350 Н·м<br /> 1250—4800 |350 Н·м<br /> 1450—4800 |400 Н·м<br /> 1200—5000 |450 Н·м<br /> 1380—5000 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="9" |серыйна механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат ці 8-ступ. спорт-аўтамат) |- | style="text-align:left" |'''Прывад''' | colspan="3" | задні | colspan="6" | задні ці апцыянальна поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 8,9 [9,1] | 7,6 | 8,9 [9,1] | 7,3 [7,6] | 7,2 [7,3] | 6,1 [5,9] | 5,9 [5,8] | 5,5 [5,2]<br /> (5,3 [5,0]) | 5,2 [5,1]<br /> (5,2 [4,9]) |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 210 | 230 | 210 | 235 [233] | 235 [235] | colspan="4" | 250 [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб.''' '''у л / 100 км''' |5,8-5,9 [5,8-5,9] |5,3 [5,4] |5,5—5,1 [5,4-5,0] |6,1—6,3 [5,9-6,0]<br /> (6,5-6,8 [6,4-6,8]) |5,5-5,9 [5,3-5,8]<br /> (6,4—6,8 [5,7-6,1]) |6,4 [6,3]<br /> (6,9 [6,7]) |6,1—6,5 [5,5-5,8]<br /> ([5,9-6,2]) |7,9 [7,2]<br /> (8,2 [7,6]) |7,7—7,4 [6,8-6,5]<br /> (7,9—7,7 [7,3-6,9]) |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub><br />''' '''у г/км''' |134—137 [134-137] |124 [127] |129-119 [126-116] |144—147 [138-141]<br /> (152—159 [149-158]) |128-138 [124-134]<br /> (149—159 [132-142]) |149 [147]<br /> (162 [157]) |143-151[129-136]<br /> ([138-144]) |186 [169]<br /> (193 [178]) |179-172 [159-152]<br /> (185—179 [169-162]) |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="2" |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="9" |60 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. '''Седан з дызельным маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! colspan="2" |316d ! 318d ! 320d Eff. Dynamics ! 320d<br /> (328d США) ! 325d ! 330d ! 335d |- | style="text-align:left;" |'''Гады выпуску''' |02/2012-03/2015 |з 03/2015 |з 02/2012 | з 10/2011 | з 10/2011 | з 04/2013 | з 07/2012 | з 07/2013 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="5" |R4, турба, Common-Rail | R4, 2-х ступ. турба, Common-Rail | R6, турба,<br /> Common-Rail | R6, 2-х ступ. турба, Common-Rail |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="6" | [[BMW N47|N47]]D20 | colspan="2" | [[BMW N57|N57]]D30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="6" |1995 см³ | colspan="2" |2993 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць'''<br /> '''пры аб/хв.''' | colspan="2" |85 кВт<br /> (116 к.с.)&nbsp;4000 |105 кВт<br /> (143 к.с.)&nbsp;4000 |120 кВт<br /> (163 к.с.)&nbsp;4000 |135 кВт<br /> (184 к.с.)&nbsp;4000 |160 кВт<br /> (218 к.с.)&nbsp;4400 |190 кВт<br /> (258 к.с.)&nbsp;4000 |230 кВт<br /> (313 к.с.)&nbsp;4400 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв''' |260 Н·м<br /> 1750—2500 |270 Н·м<br /> 1250—2750 |320 Н·м<br /> 1750—2500 | colspan="2" |380 Н·м<br /> 1750—2750 |450 Н·м<br /> 1500—2500 |560 Н·м<br /> 1500—3000 |630 Н·м<br /> 1500—2500 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="6" |механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат) | colspan="2" |8-ступ. аўтамат |- | style="text-align:left" |'''Прывад серыйна''' | colspan="7" | задні | поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Прывад опцыя''' | colspan="2" | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 10,9 [11,3] | 10,6 [10,7] | 9,1 [9,3] | 8,0 [7,9] | 7,5 [7,4] | 6,8 [6,6] | [5,6] | [4,8] |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 202 [202] | 205 [204] | 210 [210] | 230 [225] | 235 [230] | 245 [245] | [250] | [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб. у л / 100 км''' | 4,3—4,5 [4,4] | 3,9—4,3 [4,0-4,3] | 4,4—4,5 [4,4-4,5] | 4,1 [4,1] | 4,5—4,6 [4,4-4,5]<br /> (4,8—4,9 [4,7-4,8]) | 4,9—5,0 [4,6-4,8] | [4,9]<br /> ([5,2]) | [5,4] |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub>,<br />''' '''г/км''' | 114—118 [116-117] | 102—113 [102-113] | 116—118 [117-118] | 109 [109] | 119—120 [117-118]<br /> (127—128 [124-125]) | 129—132 [122-125] | [129]<br /> ([137]) | [143] |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="8" |Euro 5 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="8" |57 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. == Бяспека == Аўтамабіль прайшоў тэст [[Euro NCAP]] у [[2012]] годзе: {{Euro NCAP |аўтамабіль = BMW 320d |align = |год = 2012 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/10914 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 34,2 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 40,9 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 27,9 |пешаходы_працэнт = 78 |асістэнты_балы = 6 |асістэнты_працэнт= 86 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html Аўтамабіль на афіцыйным сайце BMW] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130416015716/http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html |date=16 красавіка 2013 }} {{Сучасныя аўтамабілі BMW}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі BMW|F30]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Седаны]] 8aovnvvho3z38inr0yo6rwckc7tvt9h 5171879 5171876 2026-07-27T23:32:53Z ~2026-38730-53 171322 /* */ 5171879 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = BMW F30 | фота = 2012_BMW_328i_sedan_--_2012_DC_1.JPG | сегмент = D | вытворца = [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2012|2019}} | папярэднік = [[BMW E90]], [[BMW E92]] | пераемнік = [[BMW G20]] | заводы = {{Сцягафікацыя|ФРГ}}<br/>{{Сцягафікацыя|Мексіка}}<br/>{{Сцягафікацыя|Індыя}}<br/>{{Сцягафікацыя|Тайланд}}<br/>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<br/>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<br/>{{Сцягафікацыя|ПАР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Малайзія}} | тып кузава = {{Тып кузава|Купэ|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Седан|4|5}}<br/>{{Тып кузава|Кабрыялет|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Універсал|4|5}}<br />{{Тып кузава|Хэтчбэк|5|5}} | Колавая формула = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнер = | вікісховішча = BMW F30 | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] |падобныя='''Сэдан (Ф30)''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal Sedan]] <br/>[[Cadillac ATS|Cadillac ATS Sedan]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/>[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 5-door station wagon (2013-2014)]]<br/> '''LWB Сэдан (Ф35)''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal LWB Sedan]]<br/>[[Cadillac ATS|Cadillac ATS-L]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] <br/>[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 LWB Sedan (2013-2014)]]}} '''BMW F30''' — аўтамабільная платформа ('''F30''' — седан), на якой пабудавана шостае пакаленне [[BMW 3|BMW 3 серыі]]. Змяніла папярэднюю [[BMW E90]]. Была прадстаўлена кампаніяй [[14 кастрычніка]] [[2011]] года ў [[Мюнхен]]е. Продаж пачаўся [[11 лютага]] [[2012]] года. == Мадэльны шэраг == * '''F30''' — першая мадэль з гэтай серыі, чатырохдзверны [[седан]], які выпускаўся з кастрычніка 2011 года і ёсьць часткай доўгай лінейкі сэданаў «БМВ», у тым ліку [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Daimler Fifteen|1935–1937 Daimler Fifteen 4-door "4-light" sports saloon]], [[Daimler Fifteen|1937–1940 Daimler New Fifteen 4-door 4-light sports saloon by Daimler]], [[Morris Oxford MO|1948-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1953-1954 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series II|Morris Oxford Series II 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[BMW E12|1972-1976 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E12|1977-1980 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E90 4-door sedan]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E90 4-door sedan]]. * '''F31''' — [[Універсал (кузаў)|універсал]], выпускаўся з мая 2012 года. * '''[[BMW F34|F34]]''' — [[Хэтчбэк|Gran Turismo]], мадэль са спусцістым дахам, якая аб’ядноўвае седан і ўніверсал, выпускалася з сакавіка 2013 года. * '''F35''' — падоўжаная версія, выпускаецца з ліпеня 2012 года для продажу ў [[Кітай|Кітаі]]. * '''F32, F33, F36''' — гэтыя мадэлі для павышэння прэстыжнасці былі выведзеныя з серыі BMW 3 і змешчаны ў спецыяльна створаную для іх серыю [[BMW 4]]. F32 — [[Купэ (кузаў)|купэ]], F33 — [[кабрыялет]], F36 — чатырохдзвернае купэ. == Адрозненні ад E90 == Кузаў новага [[BMW]] стаў на 93 мм даўжэй, на 6 мм шырэй (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэй свайго папярэдніка [[BMW E90]]. Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб’ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Германіі BMW 320d па стане на 2011 год каштавала ад 35 350 еўра (на 1 050 еўра даражэй за ранейшую), 335i — ад 43 600 еўра (+ 450 еўра)<ref>[http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 Прэм’ера новага BMW 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 |date=22 сакавіка 2012 }}</ref>. Новае пакаленне ўпершыню пазбавілася атмасферных матораў, усе рухавікі цяпер будуць турбіраванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакалення сталі больш, яны адначасова сталі лягчэй папярэдніка. Новы 328i мае тую жа вагу, што і папярэдні 325i, а 335i на 40 кг лягчэй ранейшага 335i. == Дызайн == Шостае пакаленне 3 серыі ў кузаве седан з’яўляецца бестселерам аўтамабіляў прэміум класа. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надае новай мадэлі больш спартыўны выгляд. Экстэр’ер стаў падобны на традыцыйны класічны стыль BMW канца 90-х гадоў — 3-й серыі (E46) і 5-й серыі ([[BMW E39|Е39]]). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і алюмініевыя ўстаўкі на дзвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтр і схаваныя пад пластыкавым адсекам. Кампанентная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спорт Лайн» мае ярка-чырвоныя швы на дзвярной панэлі, сядзеннях і рулявым коле, як на M3. Існуе таксама аздабленне пад чырвоны металік, якое ахоплівае ўсю прыборную панэль. === Каляровыя рашэнні кузава === Універсальныя колеры {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px; width:8em; background-color:#F5F5F5" | Альпійскі белы | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны<br /> (з 03/2012) |} Колеры з эфектам металік {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#F5F5F5" | Белы мінерал <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D7D9" | Серабрысты | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны сапфір | style="width:8em;background-color:#38312C;color:#FFFFFF" | Гавана | style="width:8em;background-color:#374149;color:#FFFFFF" | Шэры мінерал |- | style="height:50px;width:8em;background-color:#81171C;color:#FFFFFF" | Чырвоны Мельбурн | style="width:8em;background-color:#0F1A3B;color:#FFFFFF" | Блакітны імперыял | style="width:8em;background-color:#493932;color:#FFFFFF" | Пеністы бронзавы <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#899CAE;color:#FFFFFF" | Liquid Blue <br /> (03/2012 — 07/2015) | style="width:8em;background-color:#2656C8;color:#FFFFFF" | Estoril Blue <br /> (Спортпакет М) <br /> (з 07/2012) |} Індывідуальныя {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#23231E;color:#FFFFFF" | Чорны металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D3C8" | Месяцавы камень металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#1C3864;color:#FFFFFF" | Сіні танзаніт металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Дымчаты тапаз металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Брыльянтавы белы металік <br /> (з 07/2012) |} === Sport Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і рашотка радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартыўная падвеска, чорны хром на выхлапной трубе. Інтэр’ер: спартыўныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзенні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмініевае унутранае аздабленне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадач з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, прыборная панэль з чырвонай падсветкай. === Modern Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на рашотцы радыятара і выхлапной трубе. Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панэль у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання. === Luxury Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба. Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэнні з карычневай абіўкай сядзенняў), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, цэнтральная кансоль пад хром. == Характарыстыкі == '''Седан з бензінавым маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! 316i ! 320i Efficient Dynamics ! 318i ! colspan="2" |320i ! 328i ! 330i ! 335i ! 340i |- | style="text-align:left" |'''Гады выпуску''' | colspan="2" | 11/2012-05/2015 | з 05/2015 | з 02/2012 | з 07/2015 | 10/2011—07/2015 | з 05/2015 | 10/2011—05/2015 | з 05/2015 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="1" |TwinPower-Turbo, R3, ІСПП, Val. | colspan="4" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R6, ІСПП, Valvetronic |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="2" |[[BMW N13|N13]]B16 | colspan="1" |[[BMW B38|B38]]B15 |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48B20]] |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48]]B20 |[[BMW N55|N55]]B30 |[[BMW B58|B58]]B30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="2" |1598 см³ |1499 см³ |1997 см³ |1998 см³ |1997 см³ |1998 см³ |2979 см³ |2998 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць''' '''пры аб/хв.''' |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6450 |125 кВт (170 к.с.)<br /> 4800—6450 |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000—6500 |180 кВт (245 к.с.)<br /> 5000—6500 |185 кВт (252 к.с.)<br /> 5200—6500 |225 кВт (306 к.с.)<br /> 5800—6400 |240 кВт (326 к.с.)<br /> 5500—6500 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв.''' |220 Н·м<br /> 1350—4300 |250 Н·м<br /> 1500—4500 |220 Н·м<br /> 1250—4300 |270 Н·м<br /> 1250—4500 |290 Н·м<br /> 1350—4250 |350 Н·м<br /> 1250—4800 |350 Н·м<br /> 1450—4800 |400 Н·м<br /> 1200—5000 |450 Н·м<br /> 1380—5000 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="9" |серыйна механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат ці 8-ступ. спорт-аўтамат) |- | style="text-align:left" |'''Прывад''' | colspan="3" | задні | colspan="6" | задні ці апцыянальна поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 8,9 [9,1] | 7,6 | 8,9 [9,1] | 7,3 [7,6] | 7,2 [7,3] | 6,1 [5,9] | 5,9 [5,8] | 5,5 [5,2]<br /> (5,3 [5,0]) | 5,2 [5,1]<br /> (5,2 [4,9]) |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 210 | 230 | 210 | 235 [233] | 235 [235] | colspan="4" | 250 [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб.''' '''у л / 100 км''' |5,8-5,9 [5,8-5,9] |5,3 [5,4] |5,5—5,1 [5,4-5,0] |6,1—6,3 [5,9-6,0]<br /> (6,5-6,8 [6,4-6,8]) |5,5-5,9 [5,3-5,8]<br /> (6,4—6,8 [5,7-6,1]) |6,4 [6,3]<br /> (6,9 [6,7]) |6,1—6,5 [5,5-5,8]<br /> ([5,9-6,2]) |7,9 [7,2]<br /> (8,2 [7,6]) |7,7—7,4 [6,8-6,5]<br /> (7,9—7,7 [7,3-6,9]) |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub><br />''' '''у г/км''' |134—137 [134-137] |124 [127] |129-119 [126-116] |144—147 [138-141]<br /> (152—159 [149-158]) |128-138 [124-134]<br /> (149—159 [132-142]) |149 [147]<br /> (162 [157]) |143-151[129-136]<br /> ([138-144]) |186 [169]<br /> (193 [178]) |179-172 [159-152]<br /> (185—179 [169-162]) |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="2" |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="9" |60 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. '''Седан з дызельным маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! colspan="2" |316d ! 318d ! 320d Eff. Dynamics ! 320d<br /> (328d США) ! 325d ! 330d ! 335d |- | style="text-align:left;" |'''Гады выпуску''' |02/2012-03/2015 |з 03/2015 |з 02/2012 | з 10/2011 | з 10/2011 | з 04/2013 | з 07/2012 | з 07/2013 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="5" |R4, турба, Common-Rail | R4, 2-х ступ. турба, Common-Rail | R6, турба,<br /> Common-Rail | R6, 2-х ступ. турба, Common-Rail |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="6" | [[BMW N47|N47]]D20 | colspan="2" | [[BMW N57|N57]]D30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="6" |1995 см³ | colspan="2" |2993 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць'''<br /> '''пры аб/хв.''' | colspan="2" |85 кВт<br /> (116 к.с.)&nbsp;4000 |105 кВт<br /> (143 к.с.)&nbsp;4000 |120 кВт<br /> (163 к.с.)&nbsp;4000 |135 кВт<br /> (184 к.с.)&nbsp;4000 |160 кВт<br /> (218 к.с.)&nbsp;4400 |190 кВт<br /> (258 к.с.)&nbsp;4000 |230 кВт<br /> (313 к.с.)&nbsp;4400 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв''' |260 Н·м<br /> 1750—2500 |270 Н·м<br /> 1250—2750 |320 Н·м<br /> 1750—2500 | colspan="2" |380 Н·м<br /> 1750—2750 |450 Н·м<br /> 1500—2500 |560 Н·м<br /> 1500—3000 |630 Н·м<br /> 1500—2500 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="6" |механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат) | colspan="2" |8-ступ. аўтамат |- | style="text-align:left" |'''Прывад серыйна''' | colspan="7" | задні | поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Прывад опцыя''' | colspan="2" | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 10,9 [11,3] | 10,6 [10,7] | 9,1 [9,3] | 8,0 [7,9] | 7,5 [7,4] | 6,8 [6,6] | [5,6] | [4,8] |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 202 [202] | 205 [204] | 210 [210] | 230 [225] | 235 [230] | 245 [245] | [250] | [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб. у л / 100 км''' | 4,3—4,5 [4,4] | 3,9—4,3 [4,0-4,3] | 4,4—4,5 [4,4-4,5] | 4,1 [4,1] | 4,5—4,6 [4,4-4,5]<br /> (4,8—4,9 [4,7-4,8]) | 4,9—5,0 [4,6-4,8] | [4,9]<br /> ([5,2]) | [5,4] |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub>,<br />''' '''г/км''' | 114—118 [116-117] | 102—113 [102-113] | 116—118 [117-118] | 109 [109] | 119—120 [117-118]<br /> (127—128 [124-125]) | 129—132 [122-125] | [129]<br /> ([137]) | [143] |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="8" |Euro 5 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="8" |57 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. == Бяспека == Аўтамабіль прайшоў тэст [[Euro NCAP]] у [[2012]] годзе: {{Euro NCAP |аўтамабіль = BMW 320d |align = |год = 2012 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/10914 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 34,2 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 40,9 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 27,9 |пешаходы_працэнт = 78 |асістэнты_балы = 6 |асістэнты_працэнт= 86 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html Аўтамабіль на афіцыйным сайце BMW] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130416015716/http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html |date=16 красавіка 2013 }} {{Сучасныя аўтамабілі BMW}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі BMW|F30]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Седаны]] fccxwz95vmjuv9yk7t2zfiz6map7efq 5171880 5171879 2026-07-27T23:33:50Z ~2026-38730-53 171322 /* */ 5171880 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = BMW F30 | фота = 2012_BMW_328i_sedan_--_2012_DC_1.JPG | сегмент = D | вытворца = [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2012|2019}} | папярэднік = [[BMW E90]], [[BMW E92]] | пераемнік = [[BMW G20]] | заводы = {{Сцягафікацыя|ФРГ}}<br/>{{Сцягафікацыя|Мексіка}}<br/>{{Сцягафікацыя|Індыя}}<br/>{{Сцягафікацыя|Тайланд}}<br/>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<br/>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<br/>{{Сцягафікацыя|ПАР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Малайзія}} | тып кузава = {{Тып кузава|Купэ|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Седан|4|5}}<br/>{{Тып кузава|Кабрыялет|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Універсал|4|5}}<br />{{Тып кузава|Хэтчбэк|5|5}} | Колавая формула = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнер = | вікісховішча = BMW F30 | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] |падобныя='''Сэдан (Ф30)''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal Sedan]] <br/>[[Cadillac ATS|Cadillac ATS Sedan]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/>[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 Sedan (2013-2014)]]<br/> '''Турынг (Ф31)''':<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX 5-door station wagon]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 5-door station wagon (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 5-door station wagon (2015-2019)]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 5-door station wagon]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz S204]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz S205]]<br/>[[Volvo S60#Першае пакаленне (2010 г.)|2010-2013 Volvo V60 Gen.1]]/[[Volvo S60#Першае пакаленне (2010 г.)|2013-2018 Volvo V60 Gen.1]]<br/>[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 5-door station wagon (2013-2014)]]<br/> '''LWB Сэдан (Ф35)''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[Buick Regal#Пятае пакаленне (2008)|2011-2017 Buick Regal LWB Sedan]]<br/>[[Cadillac ATS|Cadillac ATS-L]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] <br/>[[Saab 9-3#Другое пакаленне (2003–2014)|Saab 9-3 LWB Sedan (2013-2014)]]}} '''BMW F30''' — аўтамабільная платформа ('''F30''' — седан), на якой пабудавана шостае пакаленне [[BMW 3|BMW 3 серыі]]. Змяніла папярэднюю [[BMW E90]]. Была прадстаўлена кампаніяй [[14 кастрычніка]] [[2011]] года ў [[Мюнхен]]е. Продаж пачаўся [[11 лютага]] [[2012]] года. == Мадэльны шэраг == * '''F30''' — першая мадэль з гэтай серыі, чатырохдзверны [[седан]], які выпускаўся з кастрычніка 2011 года і ёсьць часткай доўгай лінейкі сэданаў «БМВ», у тым ліку [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1926 Packard Six 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1928 Packard 443 Standard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1929 Packard 640 Custom Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1930 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard Eight|1931 Packard Custom Eight 740 4-Door 5-Passenger Trunkback Club Sedan]], [[Packard Eight|1932 Packard Eight 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Packard|1933 Packard V12 Trunkback Club Sedan]], [[Packard|1934 Packard Super Eight Model 1104 Trunkback Club Sedan]], [[Daimler Fifteen|1935–1937 Daimler Fifteen 4-door "4-light" sports saloon]], [[Daimler Fifteen|1937–1940 Daimler New Fifteen 4-door 4-light sports saloon by Daimler]], [[Morris Oxford MO|1948-1952 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford MO|1953-1954 Morris Oxford MO 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series II|Morris Oxford Series II 4-door saloon]], [[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]], [[BMW E12|1972-1976 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E12|1977-1980 BMW E12 4-door sedan]], [[BMW E30|1982-1985 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1985-1987 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E30|1988-1991 BMW E30 4-door sedan]], [[BMW E36|1990-1995 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E36|1996–1998 BMW E36 4-door sedan]], [[BMW E46|1999-2001 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E46|2001-2005 BMW E46 4-door sedan]], [[BMW E90|2005-2008 BMW E90 4-door sedan]], і [[BMW E90|2008–2010 BMW E90 4-door sedan]]. * '''F31''' — [[Універсал (кузаў)|універсал]], выпускаўся з мая 2012 года. * '''[[BMW F34|F34]]''' — [[Хэтчбэк|Gran Turismo]], мадэль са спусцістым дахам, якая аб’ядноўвае седан і ўніверсал, выпускалася з сакавіка 2013 года. * '''F35''' — падоўжаная версія, выпускаецца з ліпеня 2012 года для продажу ў [[Кітай|Кітаі]]. * '''F32, F33, F36''' — гэтыя мадэлі для павышэння прэстыжнасці былі выведзеныя з серыі BMW 3 і змешчаны ў спецыяльна створаную для іх серыю [[BMW 4]]. F32 — [[Купэ (кузаў)|купэ]], F33 — [[кабрыялет]], F36 — чатырохдзвернае купэ. == Адрозненні ад E90 == Кузаў новага [[BMW]] стаў на 93 мм даўжэй, на 6 мм шырэй (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэй свайго папярэдніка [[BMW E90]]. Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб’ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Германіі BMW 320d па стане на 2011 год каштавала ад 35 350 еўра (на 1 050 еўра даражэй за ранейшую), 335i — ад 43 600 еўра (+ 450 еўра)<ref>[http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 Прэм’ера новага BMW 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 |date=22 сакавіка 2012 }}</ref>. Новае пакаленне ўпершыню пазбавілася атмасферных матораў, усе рухавікі цяпер будуць турбіраванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакалення сталі больш, яны адначасова сталі лягчэй папярэдніка. Новы 328i мае тую жа вагу, што і папярэдні 325i, а 335i на 40 кг лягчэй ранейшага 335i. == Дызайн == Шостае пакаленне 3 серыі ў кузаве седан з’яўляецца бестселерам аўтамабіляў прэміум класа. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надае новай мадэлі больш спартыўны выгляд. Экстэр’ер стаў падобны на традыцыйны класічны стыль BMW канца 90-х гадоў — 3-й серыі (E46) і 5-й серыі ([[BMW E39|Е39]]). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і алюмініевыя ўстаўкі на дзвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтр і схаваныя пад пластыкавым адсекам. Кампанентная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спорт Лайн» мае ярка-чырвоныя швы на дзвярной панэлі, сядзеннях і рулявым коле, як на M3. Існуе таксама аздабленне пад чырвоны металік, якое ахоплівае ўсю прыборную панэль. === Каляровыя рашэнні кузава === Універсальныя колеры {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px; width:8em; background-color:#F5F5F5" | Альпійскі белы | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны<br /> (з 03/2012) |} Колеры з эфектам металік {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#F5F5F5" | Белы мінерал <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D7D9" | Серабрысты | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны сапфір | style="width:8em;background-color:#38312C;color:#FFFFFF" | Гавана | style="width:8em;background-color:#374149;color:#FFFFFF" | Шэры мінерал |- | style="height:50px;width:8em;background-color:#81171C;color:#FFFFFF" | Чырвоны Мельбурн | style="width:8em;background-color:#0F1A3B;color:#FFFFFF" | Блакітны імперыял | style="width:8em;background-color:#493932;color:#FFFFFF" | Пеністы бронзавы <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#899CAE;color:#FFFFFF" | Liquid Blue <br /> (03/2012 — 07/2015) | style="width:8em;background-color:#2656C8;color:#FFFFFF" | Estoril Blue <br /> (Спортпакет М) <br /> (з 07/2012) |} Індывідуальныя {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#23231E;color:#FFFFFF" | Чорны металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D3C8" | Месяцавы камень металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#1C3864;color:#FFFFFF" | Сіні танзаніт металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Дымчаты тапаз металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Брыльянтавы белы металік <br /> (з 07/2012) |} === Sport Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і рашотка радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартыўная падвеска, чорны хром на выхлапной трубе. Інтэр’ер: спартыўныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзенні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмініевае унутранае аздабленне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадач з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, прыборная панэль з чырвонай падсветкай. === Modern Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на рашотцы радыятара і выхлапной трубе. Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панэль у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання. === Luxury Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба. Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэнні з карычневай абіўкай сядзенняў), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, цэнтральная кансоль пад хром. == Характарыстыкі == '''Седан з бензінавым маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! 316i ! 320i Efficient Dynamics ! 318i ! colspan="2" |320i ! 328i ! 330i ! 335i ! 340i |- | style="text-align:left" |'''Гады выпуску''' | colspan="2" | 11/2012-05/2015 | з 05/2015 | з 02/2012 | з 07/2015 | 10/2011—07/2015 | з 05/2015 | 10/2011—05/2015 | з 05/2015 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="1" |TwinPower-Turbo, R3, ІСПП, Val. | colspan="4" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R6, ІСПП, Valvetronic |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="2" |[[BMW N13|N13]]B16 | colspan="1" |[[BMW B38|B38]]B15 |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48B20]] |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48]]B20 |[[BMW N55|N55]]B30 |[[BMW B58|B58]]B30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="2" |1598 см³ |1499 см³ |1997 см³ |1998 см³ |1997 см³ |1998 см³ |2979 см³ |2998 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць''' '''пры аб/хв.''' |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6450 |125 кВт (170 к.с.)<br /> 4800—6450 |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000—6500 |180 кВт (245 к.с.)<br /> 5000—6500 |185 кВт (252 к.с.)<br /> 5200—6500 |225 кВт (306 к.с.)<br /> 5800—6400 |240 кВт (326 к.с.)<br /> 5500—6500 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв.''' |220 Н·м<br /> 1350—4300 |250 Н·м<br /> 1500—4500 |220 Н·м<br /> 1250—4300 |270 Н·м<br /> 1250—4500 |290 Н·м<br /> 1350—4250 |350 Н·м<br /> 1250—4800 |350 Н·м<br /> 1450—4800 |400 Н·м<br /> 1200—5000 |450 Н·м<br /> 1380—5000 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="9" |серыйна механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат ці 8-ступ. спорт-аўтамат) |- | style="text-align:left" |'''Прывад''' | colspan="3" | задні | colspan="6" | задні ці апцыянальна поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 8,9 [9,1] | 7,6 | 8,9 [9,1] | 7,3 [7,6] | 7,2 [7,3] | 6,1 [5,9] | 5,9 [5,8] | 5,5 [5,2]<br /> (5,3 [5,0]) | 5,2 [5,1]<br /> (5,2 [4,9]) |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 210 | 230 | 210 | 235 [233] | 235 [235] | colspan="4" | 250 [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб.''' '''у л / 100 км''' |5,8-5,9 [5,8-5,9] |5,3 [5,4] |5,5—5,1 [5,4-5,0] |6,1—6,3 [5,9-6,0]<br /> (6,5-6,8 [6,4-6,8]) |5,5-5,9 [5,3-5,8]<br /> (6,4—6,8 [5,7-6,1]) |6,4 [6,3]<br /> (6,9 [6,7]) |6,1—6,5 [5,5-5,8]<br /> ([5,9-6,2]) |7,9 [7,2]<br /> (8,2 [7,6]) |7,7—7,4 [6,8-6,5]<br /> (7,9—7,7 [7,3-6,9]) |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub><br />''' '''у г/км''' |134—137 [134-137] |124 [127] |129-119 [126-116] |144—147 [138-141]<br /> (152—159 [149-158]) |128-138 [124-134]<br /> (149—159 [132-142]) |149 [147]<br /> (162 [157]) |143-151[129-136]<br /> ([138-144]) |186 [169]<br /> (193 [178]) |179-172 [159-152]<br /> (185—179 [169-162]) |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="2" |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="9" |60 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. '''Седан з дызельным маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! colspan="2" |316d ! 318d ! 320d Eff. Dynamics ! 320d<br /> (328d США) ! 325d ! 330d ! 335d |- | style="text-align:left;" |'''Гады выпуску''' |02/2012-03/2015 |з 03/2015 |з 02/2012 | з 10/2011 | з 10/2011 | з 04/2013 | з 07/2012 | з 07/2013 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="5" |R4, турба, Common-Rail | R4, 2-х ступ. турба, Common-Rail | R6, турба,<br /> Common-Rail | R6, 2-х ступ. турба, Common-Rail |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="6" | [[BMW N47|N47]]D20 | colspan="2" | [[BMW N57|N57]]D30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="6" |1995 см³ | colspan="2" |2993 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць'''<br /> '''пры аб/хв.''' | colspan="2" |85 кВт<br /> (116 к.с.)&nbsp;4000 |105 кВт<br /> (143 к.с.)&nbsp;4000 |120 кВт<br /> (163 к.с.)&nbsp;4000 |135 кВт<br /> (184 к.с.)&nbsp;4000 |160 кВт<br /> (218 к.с.)&nbsp;4400 |190 кВт<br /> (258 к.с.)&nbsp;4000 |230 кВт<br /> (313 к.с.)&nbsp;4400 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв''' |260 Н·м<br /> 1750—2500 |270 Н·м<br /> 1250—2750 |320 Н·м<br /> 1750—2500 | colspan="2" |380 Н·м<br /> 1750—2750 |450 Н·м<br /> 1500—2500 |560 Н·м<br /> 1500—3000 |630 Н·м<br /> 1500—2500 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="6" |механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат) | colspan="2" |8-ступ. аўтамат |- | style="text-align:left" |'''Прывад серыйна''' | colspan="7" | задні | поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Прывад опцыя''' | colspan="2" | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 10,9 [11,3] | 10,6 [10,7] | 9,1 [9,3] | 8,0 [7,9] | 7,5 [7,4] | 6,8 [6,6] | [5,6] | [4,8] |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 202 [202] | 205 [204] | 210 [210] | 230 [225] | 235 [230] | 245 [245] | [250] | [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб. у л / 100 км''' | 4,3—4,5 [4,4] | 3,9—4,3 [4,0-4,3] | 4,4—4,5 [4,4-4,5] | 4,1 [4,1] | 4,5—4,6 [4,4-4,5]<br /> (4,8—4,9 [4,7-4,8]) | 4,9—5,0 [4,6-4,8] | [4,9]<br /> ([5,2]) | [5,4] |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub>,<br />''' '''г/км''' | 114—118 [116-117] | 102—113 [102-113] | 116—118 [117-118] | 109 [109] | 119—120 [117-118]<br /> (127—128 [124-125]) | 129—132 [122-125] | [129]<br /> ([137]) | [143] |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="8" |Euro 5 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="8" |57 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. == Бяспека == Аўтамабіль прайшоў тэст [[Euro NCAP]] у [[2012]] годзе: {{Euro NCAP |аўтамабіль = BMW 320d |align = |год = 2012 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/10914 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 34,2 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 40,9 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 27,9 |пешаходы_працэнт = 78 |асістэнты_балы = 6 |асістэнты_працэнт= 86 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html Аўтамабіль на афіцыйным сайце BMW] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130416015716/http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html |date=16 красавіка 2013 }} {{Сучасныя аўтамабілі BMW}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі BMW|F30]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Седаны]] 8l0tygh7np6nstgmvqjfgagv31ru7ie 5171985 5171880 2026-07-28T08:11:54Z NDG 155107 Праўкі аўтарства [[Special:Contributions/~2026-38730-53|~2026-38730-53]] ([[User talk:~2026-38730-53|размовы]]) адкочаныя; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Железный капут|Железный капут]] 5026886 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = BMW F30 | фота = 2012_BMW_328i_sedan_--_2012_DC_1.JPG | сегмент = D | вытворца = [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2012|2019}} | папярэднік = [[BMW E90]], [[BMW E92]] | пераемнік = [[BMW G20]] | заводы = {{Сцягафікацыя|ФРГ}}<br/>{{Сцягафікацыя|Мексіка}}<br/>{{Сцягафікацыя|Індыя}}<br/>{{Сцягафікацыя|Тайланд}}<br/>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<br/>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<br/>{{Сцягафікацыя|ПАР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Малайзія}} | тып кузава = {{Тып кузава|Купэ|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Седан|4|5}}<br/>{{Тып кузава|Кабрыялет|2|4}}<br/>{{Тып кузава|Універсал|4|5}}<br />{{Тып кузава|Хэтчбэк|5|5}} | Колавая формула = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнер = | вікісховішча = BMW F30 | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] }} '''BMW F30''' — аўтамабільная платформа ('''F30''' — седан), на якой пабудавана шостае пакаленне [[BMW 3|BMW 3 серыі]]. Змяніла папярэднюю [[BMW E90]]. Была прадстаўлена кампаніяй [[14 кастрычніка]] [[2011]] года ў [[Мюнхен]]е. Продаж пачаўся [[11 лютага]] [[2012]] года. == Мадэльны шэраг == * '''F30''' — першая мадэль з гэтай серыі, чатырохдзверны [[седан]], які выпускаўся з кастрычніка 2011 года. * '''F31''' — [[Універсал (кузаў)|універсал]], выпускаўся з мая 2012 года. * '''[[BMW F34|F34]]''' — [[Хэтчбэк|Gran Turismo]], мадэль са спусцістым дахам, якая аб’ядноўвае седан і ўніверсал, выпускалася з сакавіка 2013 года. * '''F35''' — падоўжаная версія, выпускаецца з ліпеня 2012 года для продажу ў [[Кітай|Кітаі]]. * '''F32, F33, F36''' — гэтыя мадэлі для павышэння прэстыжнасці былі выведзеныя з серыі BMW 3 і змешчаны ў спецыяльна створаную для іх серыю [[BMW 4]]. F32 — [[Купэ (кузаў)|купэ]], F33 — [[кабрыялет]], F36 — чатырохдзвернае купэ. == Адрозненні ад E90 == Кузаў новага [[BMW]] стаў на 93 мм даўжэй, на 6 мм шырэй (на 42 мм з люстэркамі) і на 8 мм вышэй свайго папярэдніка [[BMW E90]]. Колавая база павялічылася на 50 мм. Аб’ём багажніка павялічыўся на 50 літраў. Цана машыны таксама вырасла: у Германіі BMW 320d па стане на 2011 год каштавала ад 35 350 еўра (на 1 050 еўра даражэй за ранейшую), 335i — ад 43 600 еўра (+ 450 еўра)<ref>[http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 Прэм’ера новага BMW 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322035144/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=120019&SECTION_ID=5216 |date=22 сакавіка 2012 }}</ref>. Новае пакаленне ўпершыню пазбавілася атмасферных матораў, усе рухавікі цяпер будуць турбіраванымі. Нягледзячы на тое, што аўтамабілі новага пакалення сталі больш, яны адначасова сталі лягчэй папярэдніка. Новы 328i мае тую жа вагу, што і папярэдні 325i, а 335i на 40 кг лягчэй ранейшага 335i. == Дызайн == Шостае пакаленне 3 серыі ў кузаве седан з’яўляецца бестселерам аўтамабіляў прэміум класа. Шырокія заднія ліхтары і нізкі дах надае новай мадэлі больш спартыўны выгляд. Экстэр’ер стаў падобны на традыцыйны класічны стыль BMW канца 90-х гадоў — 3-й серыі (E46) і 5-й серыі ([[BMW E39|Е39]]). Невялікі ВК-дысплей выступае з прыборнай панэлі, драўляныя і алюмініевыя ўстаўкі на дзвярной ручцы, трохкутная кансоль і мінімальная колькасць кнопак на прыборнай панэлі. Падшклянкі вярнуліся ў цэнтр і схаваныя пад пластыкавым адсекам. Кампанентная акустыка стала значна больш прыкметнай. «Спорт Лайн» мае ярка-чырвоныя швы на дзвярной панэлі, сядзеннях і рулявым коле, як на M3. Існуе таксама аздабленне пад чырвоны металік, якое ахоплівае ўсю прыборную панэль. === Каляровыя рашэнні кузава === Універсальныя колеры {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px; width:8em; background-color:#F5F5F5" | Альпійскі белы | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны<br /> (з 03/2012) |} Колеры з эфектам металік {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#F5F5F5" | Белы мінерал <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D7D9" | Серабрысты | style="width:8em;background-color:#000000;color:#FFFFFF" | Чорны сапфір | style="width:8em;background-color:#38312C;color:#FFFFFF" | Гавана | style="width:8em;background-color:#374149;color:#FFFFFF" | Шэры мінерал |- | style="height:50px;width:8em;background-color:#81171C;color:#FFFFFF" | Чырвоны Мельбурн | style="width:8em;background-color:#0F1A3B;color:#FFFFFF" | Блакітны імперыял | style="width:8em;background-color:#493932;color:#FFFFFF" | Пеністы бронзавы <br /> (з 03/2012) | style="width:8em;background-color:#899CAE;color:#FFFFFF" | Liquid Blue <br /> (03/2012 — 07/2015) | style="width:8em;background-color:#2656C8;color:#FFFFFF" | Estoril Blue <br /> (Спортпакет М) <br /> (з 07/2012) |} Індывідуальныя {| border="0" cellpadding="8" cellspacing="2" style="text-align:center; line-height:1em" | style="height:50px;width:8em;background-color:#23231E;color:#FFFFFF" | Чорны металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#D3D3C8" | Месяцавы камень металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#1C3864;color:#FFFFFF" | Сіні танзаніт металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Дымчаты тапаз металік <br /> (з 07/2012) | style="width:8em;background-color:#F5F5F5" | Брыльянтавы белы металік <br /> (з 07/2012) |} === Sport Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, глянцавы чорны паветразаборнік і рашотка радыятара, чорныя вонкавыя люстэркі задняга выгляду, спартыўная падвеска, чорны хром на выхлапной трубе. Інтэр’ер: спартыўныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай з чырвонай эксклюзіўнай паласой, спартыўныя сядзенні з эксклюзіўнай чырвонай устаўкай, на выбар глянцавае чорнае або алюмініевае унутранае аздабленне з акцэнтам на чырвоны або чорны колер, ручка каробкі перадач з эксклюзіўнымі колерамі, хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, прыборная панэль з чырвонай падсветкай. === Modern Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, дэкаратыўны матавы хром на рашотцы радыятара і выхлапной трубе. Інтэр’ер: больш сучасныя парогі, скураное спартыўнае рулявое кола ў эксклюзіўных яркіх колерах, скураная абіўка сядзенняў, алюмініевыя і драўляныя ўстаўкі з хромам, прыборная панэль у яркіх колерах (а таксама ў камбінацыі з чорнай скураной абіўкай), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання. === Luxury Line === Экстэр’ер: 17-цалёвыя колы, храмаваная рашотка радыятара і выхлапная труба. Інтэр’ер: раскошныя парогі, спартыўны руль, абабіты скурай, скураная абіўка з эксклюзіўнымі палосамі, драўляныя ўстаўкі з хромам, панэль у карычневым колеры (у спалучэнні з карычневай абіўкай сядзенняў), хромавыя кольцы вакол кнопак клімату і радыё на панэлі кіравання, цэнтральная кансоль пад хром. == Характарыстыкі == '''Седан з бензінавым маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! 316i ! 320i Efficient Dynamics ! 318i ! colspan="2" |320i ! 328i ! 330i ! 335i ! 340i |- | style="text-align:left" |'''Гады выпуску''' | colspan="2" | 11/2012-05/2015 | з 05/2015 | з 02/2012 | з 07/2015 | 10/2011—07/2015 | з 05/2015 | 10/2011—05/2015 | з 05/2015 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="1" |TwinPower-Turbo, R3, ІСПП, Val. | colspan="4" |TwinPower-Turbo,<br /> R4, ІСПП, Valvetronic | colspan="2" |TwinPower-Turbo,<br /> R6, ІСПП, Valvetronic |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="2" |[[BMW N13|N13]]B16 | colspan="1" |[[BMW B38|B38]]B15 |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48B20]] |[[BMW N20|N20]]B20 |[[BMW B48|B48]]B20 |[[BMW N55|N55]]B30 |[[BMW B58|B58]]B30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="2" |1598 см³ |1499 см³ |1997 см³ |1998 см³ |1997 см³ |1998 см³ |2979 см³ |2998 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць''' '''пры аб/хв.''' |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6450 |125 кВт (170 к.с.)<br /> 4800—6450 |100 кВт (136 к.с.)<br /> 4400—6000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000 |135 кВт (184 к.с.)<br /> 5000—6500 |180 кВт (245 к.с.)<br /> 5000—6500 |185 кВт (252 к.с.)<br /> 5200—6500 |225 кВт (306 к.с.)<br /> 5800—6400 |240 кВт (326 к.с.)<br /> 5500—6500 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв.''' |220 Н·м<br /> 1350—4300 |250 Н·м<br /> 1500—4500 |220 Н·м<br /> 1250—4300 |270 Н·м<br /> 1250—4500 |290 Н·м<br /> 1350—4250 |350 Н·м<br /> 1250—4800 |350 Н·м<br /> 1450—4800 |400 Н·м<br /> 1200—5000 |450 Н·м<br /> 1380—5000 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="9" |серыйна механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат ці 8-ступ. спорт-аўтамат) |- | style="text-align:left" |'''Прывад''' | colspan="3" | задні | colspan="6" | задні ці апцыянальна поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 8,9 [9,1] | 7,6 | 8,9 [9,1] | 7,3 [7,6] | 7,2 [7,3] | 6,1 [5,9] | 5,9 [5,8] | 5,5 [5,2]<br /> (5,3 [5,0]) | 5,2 [5,1]<br /> (5,2 [4,9]) |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 210 | 230 | 210 | 235 [233] | 235 [235] | colspan="4" | 250 [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб.''' '''у л / 100 км''' |5,8-5,9 [5,8-5,9] |5,3 [5,4] |5,5—5,1 [5,4-5,0] |6,1—6,3 [5,9-6,0]<br /> (6,5-6,8 [6,4-6,8]) |5,5-5,9 [5,3-5,8]<br /> (6,4—6,8 [5,7-6,1]) |6,4 [6,3]<br /> (6,9 [6,7]) |6,1—6,5 [5,5-5,8]<br /> ([5,9-6,2]) |7,9 [7,2]<br /> (8,2 [7,6]) |7,7—7,4 [6,8-6,5]<br /> (7,9—7,7 [7,3-6,9]) |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub><br />''' '''у г/км''' |134—137 [134-137] |124 [127] |129-119 [126-116] |144—147 [138-141]<br /> (152—159 [149-158]) |128-138 [124-134]<br /> (149—159 [132-142]) |149 [147]<br /> (162 [157]) |143-151[129-136]<br /> ([138-144]) |186 [169]<br /> (193 [178]) |179-172 [159-152]<br /> (185—179 [169-162]) |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="2" |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |Euro 5 |Euro 6 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="9" |60 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. '''Седан з дызельным маторам''' {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" | ! colspan="2" |316d ! 318d ! 320d Eff. Dynamics ! 320d<br /> (328d США) ! 325d ! 330d ! 335d |- | style="text-align:left;" |'''Гады выпуску''' |02/2012-03/2015 |з 03/2015 |з 02/2012 | з 10/2011 | з 10/2011 | з 04/2013 | з 07/2012 | з 07/2013 |- | style="text-align:left" |'''Рухавік''' | colspan="5" |R4, турба, Common-Rail | R4, 2-х ступ. турба, Common-Rail | R6, турба,<br /> Common-Rail | R6, 2-х ступ. турба, Common-Rail |- | style="text-align:left" |'''Тып рухавіка''' | colspan="6" | [[BMW N47|N47]]D20 | colspan="2" | [[BMW N57|N57]]D30 |- | style="text-align:left" |'''Аб’ём''' | colspan="6" |1995 см³ | colspan="2" |2993 см³ |- | style="text-align:left" |'''Макс. магутнасць'''<br /> '''пры аб/хв.''' | colspan="2" |85 кВт<br /> (116 к.с.)&nbsp;4000 |105 кВт<br /> (143 к.с.)&nbsp;4000 |120 кВт<br /> (163 к.с.)&nbsp;4000 |135 кВт<br /> (184 к.с.)&nbsp;4000 |160 кВт<br /> (218 к.с.)&nbsp;4400 |190 кВт<br /> (258 к.с.)&nbsp;4000 |230 кВт<br /> (313 к.с.)&nbsp;4400 |- | style="text-align:left" |'''Круцільны момант пры аб/хв''' |260 Н·м<br /> 1750—2500 |270 Н·м<br /> 1250—2750 |320 Н·м<br /> 1750—2500 | colspan="2" |380 Н·м<br /> 1750—2750 |450 Н·м<br /> 1500—2500 |560 Н·м<br /> 1500—3000 |630 Н·м<br /> 1500—2500 |- | style="text-align:left" |'''Трансмісія''' | colspan="6" |механічная 6-ступеньчатая (опцыя 8-ступ. аўтамат) | colspan="2" |8-ступ. аўтамат |- | style="text-align:left" |'''Прывад серыйна''' | colspan="7" | задні | поўны (xDrive) |- | style="text-align:left" |'''Прывад опцыя''' | colspan="2" | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |поўны (xDrive) | — |- | style="text-align:left" |'''Паскарэнне''' <br /> '''0-100 км/г у сек''' | 10,9 [11,3] | 10,6 [10,7] | 9,1 [9,3] | 8,0 [7,9] | 7,5 [7,4] | 6,8 [6,6] | [5,6] | [4,8] |- | style="text-align:left" |'''Макс. хуткасць, км/г''' | 202 [202] | 205 [204] | 210 [210] | 230 [225] | 235 [230] | 245 [245] | [250] | [250] |- | style="text-align:left" |'''Расход паліва камб. у л / 100 км''' | 4,3—4,5 [4,4] | 3,9—4,3 [4,0-4,3] | 4,4—4,5 [4,4-4,5] | 4,1 [4,1] | 4,5—4,6 [4,4-4,5]<br /> (4,8—4,9 [4,7-4,8]) | 4,9—5,0 [4,6-4,8] | [4,9]<br /> ([5,2]) | [5,4] |- | style="text-align:left" |'''Эмісія CO<sub>2</sub>,<br />''' '''г/км''' | 114—118 [116-117] | 102—113 [102-113] | 116—118 [117-118] | 109 [109] | 119—120 [117-118]<br /> (127—128 [124-125]) | 129—132 [122-125] | [129]<br /> ([137]) | [143] |- | style="text-align:left" |'''Норма выхлапу''' | colspan="8" |Euro 5 |- | style="text-align:left" |'''Ёмістасць бака, л''' | colspan="8" |57 |} * Даныя ў [ ] дужках сапраўдныя для АКП. * Даныя ў () дужках сапраўдныя для поўнага прывада xDrive. == Бяспека == Аўтамабіль прайшоў тэст [[Euro NCAP]] у [[2012]] годзе: {{Euro NCAP |аўтамабіль = BMW 320d |align = |год = 2012 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/bmw/3-series/10914 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 34,2 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 40,9 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 27,9 |пешаходы_працэнт = 78 |асістэнты_балы = 6 |асістэнты_працэнт= 86 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html Аўтамабіль на афіцыйным сайце BMW] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130416015716/http://www.bmw.by/by/en/newvehicles/3series/overview.html |date=16 красавіка 2013 }} {{Сучасныя аўтамабілі BMW}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі BMW|F30]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Седаны]] 85thjd26ni52pjcopetr7d0ezsselk1 Соўка пірамідальная 0 347830 5171841 4262835 2026-07-27T17:39:02Z Magnefl 34101 Фота 5171841 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = | image descr = | regnum = Жывёлы | parent = Amphipyra | rang = Від | latin = Amphipyra pyramidea | author = | commons = Category:Amphipyra pyramidea | wikispecies = Amphipyra pyramidea }} [[File:Amphipyra pyramidea-s.jpg|thumb]] '''Соўка пірамідальная''' (''Amphipyra pyramidea'') — [[Матылі|матылёк]] сямейства [[Соўкі|совак]] (''Noctuidae''). == Марфалагічныя прыкметы == Пярэднія крылы бурыя; знешняя і ўнутраная перавязі вузкія, цёмныя, дробназубчастыя, з бледным апраўленнем. Круглая пляма невялікая, абмежаваная светлай лініяй. Заднія крылы карычнева-вохрыстыя, з карычневым зацяненнем на пярэднім краі. [[Файл:Amphipyra_pyramidea-MF.JPG|міні|Ніжні бок крылаў]] == Распаўсюджанне і экалогія == Ва Украіне распаўсюджаны паўсюдна. [[Вусень|Вусені]] сілкуюцца лісцем [[Вярба|вярбы]], [[Бук|бука]], [[Дуб|дуба]], [[Ляшчына звычайная|ляшчыны]], [[Цёрн|цёрна]], арэха і да таго падобнае. == Спасылкі == * [http://agroua.net/plant/chemicaldefence/index.php?shkidnyk=278 Аграрны сектар Украіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060511175656/http://agroua.net/plant/chemicaldefence/index.php?shkidnyk=278 |date=11 мая 2006 }}. [[Катэгорыя:Соўкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] evqaf5vp74rdmi5obfm5pfa9jqb1bd4 2006 год у гісторыі літаратуры 0 347987 5171838 4280487 2026-07-27T17:19:23Z ~2026-38891-38 170911 Пятро Прыходзька 5171838 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2006}} '''[[2006]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2006 года}} * «[[Інтымны дзённік]]» — выбраныя творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Архан Памук]]. * {{нп5|Міжземнаморская прэмія|Міжземнаморская прэмія|en|Prix Méditerranée}} — [[Архан Памук]], «[[Снег (раман)|Снег]]» == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[30 лістапада]]: [[Пятро Прыходзька]] (86) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2006 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 6s9qje2i7miqs8en5g2n3v6jw9jvyiz 5171839 5171838 2026-07-27T17:28:09Z ~2026-38891-38 170911 Іван Навуменка 5171839 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2006}} '''[[2006]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2006 года}} * «[[Інтымны дзённік]]» — выбраныя творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Архан Памук]]. * {{нп5|Міжземнаморская прэмія|Міжземнаморская прэмія|en|Prix Méditerranée}} — [[Архан Памук]], «[[Снег (раман)|Снег]]» == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[30 лістапада]]: [[Пятро Прыходзька]] (86) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[17 снежня]]: [[Іван Навуменка]] (81) — беларускі [[пісьменнік]] і [[літаратуразнавец]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1969), акадэмік [[Акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] (1980). [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1995). {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2006 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 5a8ft95j8g1o247wcm63ixmrkexb300 Леанід Сяргеевіч Анцімонаў 0 350904 5171923 4856344 2026-07-28T04:06:47Z StarDeg 16311 5171923 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Анцімонаў}}{{Мастак | імя = | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = |выява=Леанід Сяргеевіч Анцімонаў.jpg}} '''Леанід Сяргеевіч Анцімонаў''' ({{ДН|16|12|1934}}, в. [[Куляшы (Сенненскі раён)|Куляшы]], цяпер [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|16|2|2012}}, г. {{МС|Віцебск||}}) — беларускі графік, жывапісец і педагог. == Біяграфія == Скончыў у 1952 годзе [[Рыжскае мастацка-рамеснае вучылішча № 17]], у 1955 годзе [[Рыжскае вучылішча прыкладнога мастацтва]], у 1963 годзе [[Мастацка-графічны факультэт ВДУ імя П. М. Машэрава|мастацка-графічны факультэт]] [[Віцебскі педагагічны інстытут|Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. Удзельнік мастацкіх выставак з 1964 г. З 1964 года выкладчык графікі, жывапісу, малюнка, кампазіцыі на [[Мастацка-графічны факультэт ВДПІ|мастацка-графічным факультэце ВДПІ]] (пазней Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава), у 1987—2005 гадах [[дацэнт]]. Прайшоў стажыроўкі на факультэце графікі ў [[Акадэмія мастацтваў Латвійскай ССР|Акадэміі мастацтваў Латвійскай ССР]] у прафесараў [[П. Упіціс]]а і [[А. Апеня|А. Апені]] (1970), на кафедры графікі ў [[БДТМІ]] ў прафесара [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|В. Шаранговіча]] (1985—1986). У 1991—1993 гадах прафесар [[Вышэйшая педагагічная школа ()|вышэйшай педагагічнай школы]] ў г. [[Зялёна Гура]] (Польшча). Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з [[1988]] года. Жыв ў г. [[Віцебск]]у<ref name=":02">{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998|артыкул=Анцімонаў Леанід Сяргеевіч}}</ref>. == Творчасць == Працаваў у розных графічных тэхніках ([[Афорт|афорце]], [[Літаграфія|літаграфіі]], [[Ксілаграфія|ксілаграфіі]], [[Манатыпія|манатыпіі]] і г. д.), [[Акварэль|акварэлі]], алейным жывапісе. Творчая эксперыментальная праца спрыяла адкрыццю ўласных спосабаў гравюры на [[Кардон (матэрыял)|кардоне]], [[Фанера|фанеры]] і [[Дрэвавалакністая пліта|дрэвавалакністай пліце]], калажнага спосабу гравюры на кардоне і [[Фларатыпія|фларатыпіі]], розных спосабаў манатыпіі, [[Акватыпія|акватыпіі]], [[гратаж]]а. Аўтар шэрагу навучальных дапаможнікаў: па [[Графіка (мастацтва)|графіцы]], манатыпіі, гравюры на кардоне (дзве часткі), фларатыпіі. Сярод асноўных твораў: «Акно» (1974), «Кветкі палявыя» (1975), «Нацюрморт. Самавары» (1975), «Эдэльвейс» (1977), «Кветка папараці» (1978), «Мефістофель» (1978), «Дрэва жыцця» (1980), «Абуджэнне» (1982), «Хваля» (1984), «Рэквіем» (1984), [[трыпціх]] «Зямля, месяц, сонца» (1985-86), «Ахвярапрынашэнне» (1991), «Гарачае лета ў лесе» (1995), «Партрэт П. Пікасо» (1999), «Рыфы» (2001), «Паток» (2009), «Горы» (2009), «Канец ХХ стагоддзя. Рэквіем» (2009), «Журавіны» (2009); цыклы работ «Успаміны пра вайну» (1976), «Балада пра Чылі» (1976), «На купальскую ноч» (1978), «Твары і маскі» (1979), «Пунсовая кветачка» (1981), «Джаз» (1981), «Грузія» (1982), «Катастрофа» (1988-91), «Людзі і птушкі» (1991), «Рэпрэсіі» (1993-95), «Міраж» (1995), «Жыццё джунгляў» (1997-98), «Поры года» (2003), «Дыханне вясны» (2008—2009), «Прысвячаецца А. Пушкіну» (2009). Творы знаходзяцца ў [[Віцебскі абласны мастацкі музей|Віцебскім абласным мастацкім музеі]]<ref name=":02" />. Творам мастака ўласцівыя філасофская трактоўка вобраза, паэтычная ўзнёсласць, полістылізм, выкарыстанне складаных тэхнічных прыёмаў, асацыятыўнасць колеру, эксперыментальны характар мастацкай мовы. == Узнагароды == Узнагароджаны знакам «[[Выдатнік народнай асветы]]» (1984). {{зноскі}} == Літаратура == * ''Цыбульский, М. Л.'' Антимонов Леонид Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 19. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130755}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцімонаў Леанід Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] ff7xjiqefyhwxf0xn3diiv64q2relbn 5171931 5171923 2026-07-28T05:31:26Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ арфаграфія 5171931 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Анцімонаў}}{{Мастак | імя = | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = |выява=Леанід Сяргеевіч Анцімонаў.jpg}} '''Леанід Сяргеевіч Анцімонаў''' ({{ДН|16|12|1934}}, в. [[Куляшы (Сенненскі раён)|Куляшы]], цяпер [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|16|2|2012}}, г. {{МС|Віцебск||}}) — беларускі графік, жывапісец і педагог. == Біяграфія == Скончыў у 1952 годзе [[Рыжскае мастацка-рамеснае вучылішча № 17]], у 1955 годзе [[Рыжскае вучылішча прыкладнога мастацтва]], у 1963 годзе [[Мастацка-графічны факультэт ВДУ імя П. М. Машэрава|мастацка-графічны факультэт]] [[Віцебскі педагагічны інстытут|Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. Удзельнік мастацкіх выставак з 1964 г. З 1964 года выкладчык графікі, жывапісу, малюнка, кампазіцыі на [[Мастацка-графічны факультэт ВДПІ|мастацка-графічным факультэце ВДПІ]] (пазней Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава), у 1987—2005 гадах [[дацэнт]]. Прайшоў стажыроўкі на факультэце графікі ў [[Акадэмія мастацтваў Латвійскай ССР|Акадэміі мастацтваў Латвійскай ССР]] у прафесараў [[П. Упіціс]]а і [[А. Апеня|А. Апені]] (1970), на кафедры графікі ў [[БДТМІ]] ў прафесара [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|В. Шаранговіча]] (1985—1986). У 1991—1993 гадах прафесар [[Вышэйшая педагагічная школа ()|вышэйшай педагагічнай школы]] ў г. [[Зялёна Гура]] (Польшча). Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з [[1988]] года. Жыў у г. [[Віцебск]]у<ref name=":02">{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998|артыкул=Анцімонаў Леанід Сяргеевіч}}</ref>. == Творчасць == Працаваў у розных графічных тэхніках ([[Афорт|афорце]], [[Літаграфія|літаграфіі]], [[Ксілаграфія|ксілаграфіі]], [[Манатыпія|манатыпіі]] і г. д.), [[Акварэль|акварэлі]], алейным жывапісе. Творчая эксперыментальная праца спрыяла адкрыццю ўласных спосабаў гравюры на [[Кардон (матэрыял)|кардоне]], [[Фанера|фанеры]] і [[Дрэвавалакністая пліта|дрэвавалакністай пліце]], калажнага спосабу гравюры на кардоне і [[Фларатыпія|фларатыпіі]], розных спосабаў манатыпіі, [[Акватыпія|акватыпіі]], [[гратаж]]а. Аўтар шэрагу навучальных дапаможнікаў: па [[Графіка (мастацтва)|графіцы]], манатыпіі, гравюры на кардоне (дзве часткі), фларатыпіі. Сярод асноўных твораў: «Акно» (1974), «Кветкі палявыя» (1975), «Нацюрморт. Самавары» (1975), «Эдэльвейс» (1977), «Кветка папараці» (1978), «Мефістофель» (1978), «Дрэва жыцця» (1980), «Абуджэнне» (1982), «Хваля» (1984), «Рэквіем» (1984), [[трыпціх]] «Зямля, месяц, сонца» (1985-86), «Ахвярапрынашэнне» (1991), «Гарачае лета ў лесе» (1995), «Партрэт П. Пікасо» (1999), «Рыфы» (2001), «Паток» (2009), «Горы» (2009), «Канец ХХ стагоддзя. Рэквіем» (2009), «Журавіны» (2009); цыклы работ «Успаміны пра вайну» (1976), «Балада пра Чылі» (1976), «На купальскую ноч» (1978), «Твары і маскі» (1979), «Пунсовая кветачка» (1981), «Джаз» (1981), «Грузія» (1982), «Катастрофа» (1988-91), «Людзі і птушкі» (1991), «Рэпрэсіі» (1993-95), «Міраж» (1995), «Жыццё джунгляў» (1997-98), «Поры года» (2003), «Дыханне вясны» (2008—2009), «Прысвячаецца А. Пушкіну» (2009). Творы знаходзяцца ў [[Віцебскі абласны мастацкі музей|Віцебскім абласным мастацкім музеі]]<ref name=":02" />. Творам мастака ўласцівыя філасофская трактоўка вобраза, паэтычная ўзнёсласць, полістылізм, выкарыстанне складаных тэхнічных прыёмаў, асацыятыўнасць колеру, эксперыментальны характар мастацкай мовы. == Узнагароды == Узнагароджаны знакам «[[Выдатнік народнай асветы]]» (1984). {{зноскі}} == Літаратура == * ''Цыбульский, М. Л.'' Антимонов Леонид Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 19. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130755}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцімонаў Леанід Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] 3jrqai9k1826ucsrd5187nepyqyhqzh Харэвічы 0 356275 5171882 5004090 2026-07-27T23:39:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171882 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Харэвічы |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі }} '''Харэ́вічы''' ({{lang-be-trans|Charevičy}}) — былая [[вёска]] ў [[Дукорскі сельсавет|Дукорскім сельса­веце]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 1967 года ў межах вёскі [[Дукора]]. == Назва == Назва паходзіць ад прозвішча Харэвіч. [[Шляхта]] з прозвішчам Харэвіч у XIX стагоддзі валодала суседнімі [[Раўнаполле|Раўнаполлем]] і фальваркам [[Анятова]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]], адносілася да маёнтка [[Дукора]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 330.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі належала маёнтку [[Голацк]], уласнасць Ганны Здзяхоўскай<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-11-15|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref> з [[Оштарпы|Оштарпаў]] (жонкі Фартуната Здзяхоўскага, удавы Караля Кастравіцкага), па яе смерці маёнткі перайшлі да [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]<ref name=":02">{{Артыкул|спасылка=http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|загаловак=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego|выданне=|том=XIV (XXV)|старонкі=83|issn=1230–803X|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212172238/http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/Rocznik_PTHer_tom14%20ISSN%201230-803X.pdf|archivedate=12 снежня 2023}}</ref>. Пасля 1861 года ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Дукорскай воласці пісалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1943 годзе ў часе карнай нямецкай аперацыі было спалена 43 дамы, забіта 5 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8828|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-21|archive-date=21 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240921200618/http://db.narb.by/search/8828|url-status=dead}}</ref>. Знята з уліку 28 верасня 1967 года, злілася з вёскай [[Дукора]]. Цяпер вуліца Блажко ў Дукоры. == Насельніцтва == * 1908 год — 149 двароў, 1037 жыхароў * 1917 год — 132 двары, 904 жыхары, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=95}} == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Агеевіч Блажко|Андрэй Блажко]] (1895—1920) — арганізатар і кіраўнік дукорскіх партызан. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|543|Charewicze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} [[Катэгорыя:Дукора]] rls23qgxvjbaqynfpjjukbbthnqwgbw Царква Святога Ільі (Дукора) 0 356495 5172130 4465166 2026-07-28T11:13:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172130 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Царква Святога Ільі |Арыгінальная назва = |Выява = Church of Elias Prophet in Dukora 01.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Дукора]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 06.22 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 57|lon_sec = 14.77 |region = BY |CoordScale = 1000 |Канфесія = 1800 г. [[уніяцтва|грэка-каталіцкая]], з 1831 г [[каталіцызм|касцёл]], з 1864 г. [[праваслаўе|праваслаўная]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = 1800 |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Church of Elias Prophet in Dukora }} '''Царква Святога Ільі''' — [[Праваслаўе|праваслаўны]] [[храм]] у [[Беларусь|Беларусі]], у аграгарадку [[Дукора]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у [[1-я Пухавіцкая благачынная акруга|1-ую Пухавіцкую благачынную акругу]]<ref>{{Cite web |url=http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/ |title=Архіўная копія |access-date=31 снежня 2018 |archive-date=30 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330204519/http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/ |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == Пабудавана ў пачатку XIX ст. Да [[1831]] г. была грэка-ўніяцкай, потым дзейнічала як [[касцёл]]. У 1851 годзе ў касцёлы быў пахаваны дзяржаўны і ваенны дзеяч [[Леў Францавіч Оштарп]]. Пасля здушэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ў [[1864]] годзе [[Расійская імперыя|расійскія]] ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. Да 1990-х гг. будынак выкарыстоўваўся пад клуб. == Назва == Варыянтная форма назвы: * Дукорская Успенская царква * Свята-Ільінская царква * Царква Святога Ільі * Царква Святога Прарока Іліі * Царква Успення Прасвятой Багародзіцы == Архітэктура == Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана прастакутным у плане аб’ёмам пад гонтавым дахам, які пасярэдзіне і над апсідай раней завяршаўся купаламі. Галоўны фасад фланкіравалі 2 купальныя вежы, якія выходзілі за сцены храма асобнымі прастакутнымі ў плане аб’ёмамі. Уваходны партал фланкіраваны паўкалонамі на вышыню фасада. Да прамавугольнай у плане апсіды з правага боку далучана рызніца. Атынкаваныя і пабеленыя фасады члянёны 2 ярусамі прамавугольных аконных праёмаў і 3 уваходнымі дзвярамі. == Галерэя == <center><gallery caption="Царква Святога Ільі" perrow="5"> Church of Elias Prophet in Dukora 01.JPG|Былы касцёл Church of Elias Prophet in Dukora 06.JPG|Былы касцёл, бакавы фасад Дукора. Могілкі на тэрыторыі царквы.jpg|Могілкі на тэрыторыі царквы Church of Elias Prophet in Dukora 02.JPG Church of Elias Prophet in Dukora 03.JPG Gravestone of Shimanowsky Family in Dukora.JPG Cemetery near Church of Elias Prophet in Dukora.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Храмы Пухавіцкага раёна]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_s215&a001=BY-NLB-ar6031951&strq=l_siz=20 Дукорская Ільінская царква] — http://unicat.nlb.by/ * [http://www.radzima.org/be/object/3069.html Касцёл | Дукора] — http://www.radzima.org/ [[Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Славутасці Дукоры]] [[Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі]] m66yg4epxgdqqpee6j671w8xqtumy84 Стражніца 0 467710 5171871 4846475 2026-07-27T22:05:08Z LLlypuk82 50493 няма каля вытока такой вёскі 5171871 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Стражніца |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 16 |Плошча басейна = 58 |Басейн = Бобр (рака)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= на поўнач ад вёскі [[Ліпавец (Крупскі раён)|Ліпавец]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 24|s_lat_sec = 32 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 29|s_lon_min = 15|s_lon_sec = 48 |Вусце = Бобр (рака) |Месцазнаходжанне вусця = каля горада [[Крупкі]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 19|m_lat_sec = 34 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 29|m_lon_min = 09|m_lon_sec = 06 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Крупскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Стражніца''', '''канал безыменны К-1'''<ref name="спр">[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> — [[рака]] ([[ручай]]<ref name="спр" />) ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Бобр (рака)|Бобр]] (басейн [[Бярэзіна|Бярэзіны]]). Даўжыня ракі 16 (15<ref name="спр" />) км. Плошча [[вадазбор]]у 58 км². Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад вёскі [[Ліпавец (Крупскі раён)|Ліпавец]]. Упадае ў Бобр каля ўсходняй ускраіны горада [[Крупкі]]. [[Рэчышча]] Стражніцы [[Канал (гідраграфія)|каналізаванае]]. Каля ракі вёскі [[Стаі (Крупскі раён)|Стаі]], [[Шэйка (Крупскі раён)|Шэйка]], [[Лебедзева (Крупскі раён)|Лебедзева]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др.|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1989|старонкі=233|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=11|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-59. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-71. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Прытокі Бабра]] [[Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна]] cmognmpedp3ovppdjugb9r47do5h4ls Хірскі манастыр 0 470028 5172068 4736886 2026-07-28T10:10:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172068 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Манастыр |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = {{lang-ka|ხირსის მონასტერი}} |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Грузія |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = 41.6066|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 45.9334|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = Грузія |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Стэфан Хірскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Хірскі манастыр''' — мужчынскі манастыр [[Грузінская праваслаўная царква|Грузінскай праваслаўнай царквы]] ў [[Кахетыя|Кахетыі]]. Заснаваны ў VI стагоддзі святым [[Стэфан Хірскі|Стэфанам Хірскім]], магіла якога таксама знаходзіцца тут. Неаднаразова разбураўся і неаднаразова — у XI, XVI, XIX стагоддзях, аднаўляўся == Літаратура == * ეპისკოპოსი კირიონი. ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი. თბილისი, 1998 წელი. * {{артыкул |аўтар = Мкртумян Г. |загаловак = Царство Кахети-Эрети и армяно-грузинские отношения (XI в.—начало XII в.). |спасылка = http://lraber.asj-oa.am/4218/1/1981-11(95).pdf |мова = ru |выданне = Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների |тып = Ист.-филол. журн. |м есца = Баку |год = 1981 |нумар = 11 |старонкі = 95-105 |issn = 0320-8117 |ref = Мкртумян Г. |archive-date = 19 лютага 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180219160133/http://lraber.asj-oa.am/4218/1/1981-11(95).pdf }} [[Катэгорыя:Кахетыя]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Грузіі]] ghldxeuodmc60ye0uqlsbc5mp1mreot Царква Успення ў Мялётаве 0 513148 5172167 4029384 2026-07-28T11:56:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172167 wikitext text/x-wiki [[Выява:Успенская церковь в Мелетово..JPG|thumb|300px|Успенская царква ў Мялётаве.]] '''Царква Успення Прасвятой Багародзіцы''' — царква ў сяле {{нп5|Мялётава|Мялётаве|ru|Мелётово}} ([[Пскоўская вобласць]]). Цяпер філіял Пскоўскага дзяржаўнага гісторыка-архітэктурнага і мастацкага музея-запаведніка. == Гісторыя == У {{нп5|Пскоўскія летапісы|Пскоўскіх летапісах|ru|Псковские летописи}} пад 1461 годам запісана: {{цытата|Того же лѣта поставиша церковь камену, на Мелотове, Оуспение святыа богородици<ref>Псковская 2-я летопись // Псковские летописи. Выпуск 2-й. М. 1955. С. 52.</ref>.}} <!--{{цытата|Того же лѣта заложиша церковь каменоу на Мелотовѣ Оуспение святѣи богородици<ref>Псковская 3-я летопись. Строевский список // Псковские летописи. Выпуск 2-й. М. 1955. С. 149.</ref>.}}--> Царква пабудавана ў 1461—1462 гадах. Заказчыкамі з’яўляюцца пскоўскія пасаднікі Якаў Іаннаў Кратоў — купецкі стараста, заказчык храма Веры, Любові і Надзеі і маці іх Сафіі, Іаан Захар’ін Путкоў — значны палітычны дзеяч Пскова і Зіновій Міхайлавіч. Храмазданныя подпісы, размешчаныя на [[партал (архітэктура)|партале]] [[прытвор]]а царквы і ў [[барабан (архітэктура)|барабане]] [[чацвярык (архітэктура)|чацверыка]] захаваліся іх імёны. Будаўнікі царквы не вядомыя, але ўсе даследчыкі лічаць, што гэта былі пскоўскія майстры. (Гэтыя ж майстры цераз 3 гады пабудавалі ў Пскове {{нп5|царква Касьмы і Даміяна з Прымосця|царкву Касьмы і Даміяна з Прымосця|ru|Церковь Козьмы и Дамиана с Примостья}}). Першапачаткова царква мела [[чацвярык (архітэктура)|чацвярык]] і [[прытвор]]. Пазней (у ХVI ст.) быў прыбудаваны цёплы паўднёвы [[прыдзел]] [[Мікалай Цудатворац|Мікалая Цудатворца]]. Далейшая гісторыя помніка да сярэдзіны ХVIII ст. не вядома. У 1763—1764 гг. (па афіцэрскіх вопісах) царква мела каменны прыдзел Мікалая Цудатворца і [[званіца|званіцу]]. Царква, прытвор і званіца былі пакрытыя дошкамі, а купалы царквы і прыдзела абабітыя драўлянай луской. У 1790 г. у царкве быў зроблены іканастас, а старажытны роспіс, відаць, у гэты час забелены. У 1778 г. старажытны прытвор царквы быў пашыраны на захад і да яго была прыбудована званіца. Мабыць, у гэты ж час былі высечаны некаторыя аконныя праёмы чацверыка і старажытнай часткі прытвора. К канцу XIX ст. царква ўжо мела четырохсхільнае пакрыццё. Сам чацвярык, купал і прыдзел пакрытыя жалезам, жалезам быў абабіты і барабан чацверыка. Глаўка і барабан прыдзела былі страчаны. У гэты час храм меў драўляныя хоры з драўлянай лесвіцай у паўночна-заходнім вугле чацверыка. У паўночна-заходнім і паўднёва-заходнім вуглах царквы ва ўзроўні хораў меліся дзве палаткі, уваход у паўднёва-заходнюю быў закладзены. У 1913 г. на поўдзень ад касцёла была пабудавана новая мураваная царква. Прыход быў пераведзены ў яе, а храм Успення закінуты. У 40-х гг. ХХ ст. помнік выкарыстоўваўся ў якасці склада і пякарні. У 1949 г. {{comment|ПСНРВМ|Пскоўская спецыялізаваная навукова-рэстаўрацыйная вытворчая майстэрня}} правяла работы па кансервацыі царквы. Але к 1957 г. помнік аказаўся ў аварыйным стане і к 1959 г. быў распрацаваны праект яго рэстаўрацыі (аўтары праекта {{нп5|Міхаіл Іванавіч Сямёнаў|М. І. Сямёнаў|ru|Семёнов, Михаил Иванович (архитектор)}} і Н. С. Рахманіна). Праект прадугледжваў аднаўленне царквы ў формах ХV—ХVI стст. У працэсе натурнага даследавання высветлілася, што вуглы чацверыка былі надкладзены для чатырохсхільнага даху, завяршэнні васьмерыка пад барабанам тады ж былі разабраныя, былі пашыраны аконныя праёмы чацверыка, прыдзела і прытвора. Таксама была ўстаноўлена адначасовасць пабудовы чацверыка і ўсходняй часткі прытвора. У 1961 г. рэстаўрацыя ў асноўным была закончана. У выніку яе чацвярык атрымаў 32-схільнае пакрыццё, у прыдзела быў разабраны позні прытвор, збудавана глаўка на тонкай шыі. Званіца і позні прытвор чацверыка разабраны, і адноўлена заходняя сцяна першапачатковага прытвора, пашыраныя аконныя праёмы былі зроблены ў формах ХV ст., у старажытныя гнёзды ад згнілых сувязей былі заведзены жалезабетонныя сувязі. У 1964 г. царква была атынкавана і пабелена. == Архітэктура == У цяперашні час помнік уяўляе сабой кампазіцыю, якая складаецца з чацверыка з прытворам і паўднёвым прыдзелам Мікалая Цудатворца. Аднакупальны, чатырохслупны [[чацвярык (архітэктура)|чацвярык]], увянчаны невысокім [[васьмярык|васьмерыком]], мае тры [[апсіда|апсіды]]: цэнтральную паўкруглую і дзве бакавыя прамавугольныя. Усходнія і заходнія [[слуп]]ы чацверыка скругленыя знізу, усходнія — да [[алтар]]а, заходнія — да [[прытвор]]а. Сістэма [[скляпенне|скляпенняў]] традыцыйная пскоўская — павышаныя [[падпружная арка|падпружныя аркі]], якія нясуць светлавы [[барабан (архітэктура)|барабан]]. У паўднёва-заходнім вугле чацверыка на ўзроўні [[хоры|хораў]] — палатка. Аконныя праёмы — шчылінападобныя на ўзроўні другога святла, на паўднёвай і паўночнай сцяне — здвоеныя. Дзвярныя праёмы размешчаны ў заходняй і паўднёвай сцяне чацверыка. Пакрыццё чацверыка — 16-схільнае, васьмерыка — таксама 16-схільнае. Купал царквы мае форму цыбуліны. Прытвор і прыдзел перакрытыя паўцыліндрычнымі [[скляпенне|скляпеннямі]]. Прыдзел увенчаны невялікаю глаўкай на тонкай шыі. Пакрыта царква [[жалеза]]м, а купалы — асінавым лемехам. [[Фасад]]ы раздзеленыя [[лапатка (архітэктура)|лапаткамі]], апсіды і барабан дэкараваныя пскоўскім геаметрычным арнаментам, здвоеныя вокны паўночнага і паўднёвага фасадаў аформленыя [[валік (архітэктура)|валікам]]. Сцены чацверыка, прыдзела і прытвора складзеныя з мясцовай [[вапняк]]овай пліты. == Фрэскі == Старажытны жывапіс у інтэр’еры ўяўляе сабой сценапіс па сухой [[тынкоўка|тынкоўцы]]. Яна была вынікам працы шасці-сямі пскоўскіх майстроў-іконнікаў і мініяцюрыстаў. Упершыню пра існаванне фрэсак было ўпамянута ў 1876 г. {{нп5|Мікалай Казіміравіч Багушэўскі|М. К. Багушэўскім|ru|Богушевский, Николай Казимирович}}. У 1925—1926 гг. яны зноў былі адкрыты і агледжаны {{нп5|Канстанцін Канстанцінавіч Раманаў (архітэктар)|К. К. Раманавым|ru|Романов, Константин Константинович (архитектор)}}. У 1933 г. пачалася іх рэстаўрацыя пад кіраўніцтвам Е. А. Дамброўскай. Было раскрыта 16 фрагментаў роспісу ў алтары і арках [[дыяканнік]]а і [[ахвярнік]]а, умацаваны фрэскавы грунт. Абследаванне паказала наяўнасць фрэсак ва ўсім помніку. У 1948—1949 гг. роспіс расчышчаўся і ўмацоўвалася Ю. Н. Дзмітрыевым. У 1963 г. пачаліся рэстаўрацыйныя работы пад кіраўніцтвам старшага мастака-рэстаўратара ВСНШД {{comment|Д. Я. Брагіна|Д. Е. Брягина}}. У ходзе гэтых работ было праведзена ўмацаванне тынкавальных грунтоў і жывапіснага слоя раскрытых кампазіцый, была выканана расчыстка ўсіх захаваных фрагментаў старажытнага жывапісу з-пад вапнавай пабелкі і позняга алейнага запісу. Да цяперашняга часу ў інтэр’еры помніка захавалася 99 жывапісных сюжэтаў. Найбольш значнымі і добра захаванымі з’яўляюцца кампазіцыі «Ант-скамарох», «Стрэчанне», «Абмыванне ног», «Упэўніванне Фамы». <center> <gallery widths="210px" heights="200px"> Выява:Стрэчанне (фрагмент). Успенская царква ў Мялётаве.jpg|thumb|Стрэчанне (фрагмент). Фрэска Успенскай царквы Выява:Увераванне Фамы. Успенская царква ў Мялётаве.jpg|thumb|Упэўніванне Фамы. Фрэска Успенскай царквы </gallery> </center> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Лазарев В. Н. [http://www.icon-art.info/book_contents.php?book_id=121&ch_l2=30&chap=8&lng=ru Церковь Успения Богородицы в селе Мелётово близ Пскова] // Искусство Древней Руси. Мозаики и фрески. — М.: Искусство, 2000. С. 283—284. * Лазарев В. Н. [http://www.icon-art.info/book_contents.php?lng=ru&book_id=121&chap=6&ch_l2=8 Фрески церквей Спаса на Ковалеве, Рождества Христова на кладбище, Зверина монастыря и Мелётова] // Искусство Древней Руси. Мозаики и фрески. — М.: Искусство, 2000. С. 215—222. * Архив АРМ-4, д.23.2-14-153. Выписка из источников; д.23.2-14-159. Брягин Д. Е. Отчет о реставрации стенной росписи в церкви Успения XV в в с. Мелетово. 1963 г.; д.23.2-14-175. Семенов М. И. Пояснительная записка к проекту реставрации церкви. 1959 г.; д.23.2-14-177. Рахманина Н. С. Церковь Успения в с. Мелетово.; Паспорт 1973 г. * Бетин Л. В. Композиция на тему повести об Анте скоморохе в росписи церкви Успения в селе Мелетове // Византия. Южные славяне и древняя Русь. Западная Европа. Искусство и культура. М. 1973. С. 333—338. * Бетин Л. В. Реставрация настенных росписей Успенской церкви в селе Мелетово // Древнерусское искусство. Художественная культура Пскова. М., 1968. С. 220—223. * Богушевский Н. К. Церковь Успения в Мелетове. Псковские губернские ведомости, 1876, № 18, 19, 25, 26, 31. * Псковская летопись, изданная М. Погодиным. М., 1837. * Романов К. К. Мелетово как источник по истории Псковской земли // Проблемы истории докапиталистических обществ, 1934, № 9—10, С. 143—156. == Спасылкі == * [http://www.opskove.ru/object/104383152?lc=ru Церковь Успения в Мелетове] // Памятники истории и культуры Псковской области * [http://sobory.ru/article/?object=00285 Церковь Успения в Мелетове] // Соборы.ру * [http://pskovgrad.ru/pskovskaja_oblast/pskovskijj_rn/42979-cerkov-uspeniya-v-meletovo.html Церковь Успения в Мелетове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170910193758/http://pskovgrad.ru/pskovskaja_oblast/pskovskijj_rn/42979-cerkov-uspeniya-v-meletovo.html |date=10 верасня 2017 }} // www.pskovgrad.ru * [https://web.archive.org/web/20130528160126/http://www.vrev.ru/books/Pskovskie_letopisi_Vyp2.djvu Псковские летописи: Вып. второй / Под ред. А. Н. Насонова. — М.: Изд-во АН СССР, 1955] [[Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі]] [[Катэгорыя:Пскоўская школа дойлідства]] [[Катэгорыя:Храмы Пскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Помнікі пад пагрозай знішчэння]] 3mmwc5gjf3c9lrdik92tqcymlhf1p4p Грэбінка 0 531485 5171908 4971761 2026-07-28T02:47:14Z Spokiyny 153126 /* */ 5171908 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{значэнні2|Грабёнка}} '''Грабёнка'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|12}} — карта Палтаўскай вобласці</ref> ці '''Грэбінка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Гребінка}}) — [[горад]] у [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Плошча 9 км². Насельніцтва 10 990 чал. ([[2026]]). == Гісторыя == * 1895 год — першыя згадкі ў гістарычных крыніцах. * 1959 год — атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {| align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAAA;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва |-bgcolor="#EEEEEE" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2001 !! 2012 |- bgcolor="#FFFFFF" | align=center| 4300 | align=center| 10 650 | align=center| 12 163 | align=center| 13 664 | align=center| 13 555 | align=center| 11 662 | align=center| 10 990 |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Грэбінкіўскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці]] c7tzbatnolmlia4qcw6wt84ra7k9dqo Надзвычайная камісія БССР 0 534688 5172128 5089629 2026-07-28T11:10:12Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, стыль, арфаграфія, дапаўненне 5172128 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй, спекуляцыяй і службовымі злачынствамі Беларускай ССР |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = БССР |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Вул. Энгельса, 18 -3.JPG |шырыня выявы = 300 |подпіс выявы = <small>Будынак па адрасу: г. [[Мінск]], [[Вуліца Энгельса (Мінск)|вул. Энгельса]], 18, дзе размяшчаўся НК БССР</small> |эмблема = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919–1920).svg |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = [[17 снежня]] [[1920]] |папярэднік1 = Заходняя абласная НК па барацьбе з контррэвалюцыяй, сабатажам і спекуляцыяй (1918) |папярэднік2 = Асобы аддзел НК ЛітБел (1919) |папярэднік3 = Мінская губернская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй, спекуляцыяй і службовымі злачынствамі (1920) |дата скасавання = [[1 сакавіка]] [[1922]] |пераемнік = [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] |падпарадкаванне = |штаб-кватэра = |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = |пасада главы1 = |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = [[Савет Народных Камісараў БССР]] |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Надзвыча́йная камі́сія па барацьбе́ з контррэвалю́цыяй, спекуля́цыяй і службо́вымі злачы́нствамі Белару́скай ССР''' ('''НК БССР''') — орган, які быў утвораны ў снежні 1920 года на базе Мінскай губернскай надзвычайнай камісіі па барацьбе з контррэвалюцыяй, спекуляцыяй і службовымі злачынствамі. Пасля заканчэння [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] неабходнасць у спецыяльным органе, які меў надзвычайныя правы і паўнамоцтвы, адпала і надзвычайная камісія была скасавана. Яе пераемнікам стала створанае 1 сакавіка 1922 года [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі]]. == Старшыні == * [[Віктар Іванавіч Яркін]] (1920) * [[Аляксандр Іосіфавіч Ротэнберг]] (1920—1921) * [[Ян Калікставіч Ольскі]] (1921—1922) == Спасылкі == * [http://fk.archives.gov.by/fond/34/ Фонды Нацыянальнага архіва Беларусі] {{Наркаматы БССР}} [[Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі]] [[Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе]] 815pil0feidqlk3wp6bf24wxhxla95u Філіпстад (камуна) 0 550193 5171832 4975864 2026-07-27T16:46:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171832 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Філіпстад |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Filipstads kommun}} |Герб = Filipstad vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Філіпстад |Карта = Filipstad Municipality in Värmland County.png |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Філіпстад]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Вермланд (лен)|Вермланд]] |Насельніцтва = 10 504 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 6,85 |Плошча = 1 711,71 |Сайт = http://www.Filipstad.se www.Filipstad.se |ISO = }} '''Камуна Філіпстад''' ({{lang-sv|Filipstads kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Вермланд (лен)|Вермланд]] у цэнтральнай [[Швецыя|Швецыі]]. Філіпстад 60-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Філіпстад]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 10 504 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=17 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Філіпстад за 1810-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1810|#0080E6|182||9 109}} {{bar pixel|1850|#0099FF|298||14 964}} {{bar pixel|1900|#0080E6|398||19 944}} {{bar pixel|1950|#0099FF|362||18 184}} {{bar pixel|1970|#0080E6|324||16 238}} {{bar pixel|1980|#0099FF|292||14 606}} {{bar pixel|1990|#0080E6|266||13 341}} {{bar pixel|2000|#0099FF|230||11 598}} {{bar pixel|2010|#0080E6|211||10 562}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 5 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх: * [[Філіпстад]] (Filipstad) * Лешэфарс (Lesjöfors) * Нікропа (Nykroppa) * Персберг (Persberg) * Нурдмарк (Nordmark) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Nordmark Meisterhaus.JPG|Гарняцкі музей<br/>(Нурдмарк) Файл:Rämmens kyrka BÅn.JPG|Царква<br/>(Рэмен) Файл:Filipstads Kyrka.JPG|Філіпстад над возерам Даглесен Файл:Älvsjöhyttan.jpg|Сяло Эльвшэгітан </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Filipstad.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512012744/http://www.filipstad.se/ |date=12 мая 2021 }} {{Вермланд (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Вермланд]] 5spy0au748bodvc8ppiwrrez7xuxdfb Хільтэ (камуна) 0 550410 5172055 4975880 2026-07-28T09:39:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172055 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Хільтэ |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Hylte kommun}} |Герб = Hylte vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Хільтэ |Карта = Hylte Municipality in Halland County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Халанд |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Хільтэбрук]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Халанд (лен)|Халанд]] |Насельніцтва = 10 053 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 11 |Плошча = 1046,59 |Сайт = http://www.Hylte.se www.Hylte.se |ISO = }} '''Камуна Хільтэ''' ({{lang-sv|Hylte kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Халанд (лен)|Халанд]] на паўднёвым захадзе [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Хільтэбрук]]. Хільтэ 113-я паводле плошчы камуна Швецыі. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 10 053 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=18 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Хільтэ за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|470||10 990}} {{bar pixel|1975|#0099FF|477||11 152}} {{bar pixel|1980|#0080E6|480||11 211}} {{bar pixel|1985|#0099FF|464||10 841}} {{bar pixel|1990|#0080E6|477||11 143}} {{bar pixel|1995|#0099FF|469||10 963}} {{bar pixel|2000|#0080E6|448||10 479}} {{bar pixel|2005|#0099FF|443||10 368}} {{bar pixel|2010|#0080E6|435||10 177}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 6 гарадскіх паселішчаў (tätort) і 6 сельскіх (småort), найбольшыя з якіх: * [[Хільтэбрук]] (Hyltebruk) * Туруп (Torup) * Унарыд (Unnaryd) * Рыдэбрук (Rydöbruk) * Ландэрыд (Landeryd) * Чінарэд (Kinnared) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Hyltebruks kyrka, Halland 2.jpg|Царква<br/>(Гільтэбрук) Файл:Torups Gästgiveri.JPG|Стары гатэль<br/>(Турупс) Файл:Jälluntofta from Jarlunden.JPG|Возера Елунтофта Файл:Bosgårdsfallet.JPG|Вадаспад Бусгардсфалет </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.Hylte.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081226114433/http://www.hylte.se/ |date=26 снежня 2008 }} {{Халанд}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Халанд]] kcjv97dl0zuejd73hwk27zbrjdo0frv Хабу (камуна) 0 550591 5171847 4975868 2026-07-27T18:20:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171847 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Хабу |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Habo kommun}} |Герб = Habo vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Хабу |Карта = Habo Municipality in Jönköping County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Ёнчэпінг |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Хабу]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Ёнчэпінг (лен)|Ёнчэпінг]] |Насельніцтва = 10 879 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 33,1 |Плошча = 462,24 |Сайт = http://www.Habo.se/ www.Habo.se |ISO = }} '''Камуна Хабу''' ({{lang-sv|Habo kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Ёнчэпінг (лен)|Ёнчэпінг]] у паўднёвай [[Швецыя|Швецыі]]. Хабу 193-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Хабу]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 10 879 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=21 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Хабу за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|253||5 666}} {{bar pixel|1975|#0099FF|298||6 675}} {{bar pixel|1980|#0080E6|361||8 085}} {{bar pixel|1985|#0099FF|391||8 761}} {{bar pixel|1990|#0080E6|424||9 498}} {{bar pixel|1995|#0099FF|427||9 577}} {{bar pixel|2000|#0080E6|428||9 578}} {{bar pixel|2005|#0099FF|439||9 842}} {{bar pixel|2010|#0080E6|480||10 741}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 3 гарадскія пасяленні (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх: * [[Хабу]] (Habo) * Фурушэ (Furusjö) * Фагергульт (Fagerhult) * Баскарп (Baskarp) * Эбарп (Ebbarp) * Рэдан (Rödån) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Habo.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210524062112/http://www.habo.se/ |date=24 мая 2021 }} {{Ёнчэпінг (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Ёнчэпінг]] rxsxxp1qdgckolcofgnc2veko56f6n1 Хультсфрэд (камуна) 0 550604 5172004 4975884 2026-07-28T08:31:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172004 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Хультсфрэд |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Hultsfreds kommun}} |Герб = Hultsfred vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Хультсфрэд |Карта = Hultsfred Municipality in Kalmar County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Кальмар |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Хультсфрэд]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Кальмар (лен)|Кальмар]] |Насельніцтва = 13 510 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 12 |Плошча = 1187,01 |Сайт = http://www.Hultsfred.se www.Hultsfred.se |ISO = }} '''Камуна Хультсфрэд''' ({{lang-sv|Hultsfreds kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Кальмар (лен)|Кальмар]] у паўднёва-ўсходняй [[Швецыя|Швецыі]]. Хультсфрэд 99-ая па памеры тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Хультсфрэд]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 13 510 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=21 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Хультсфрэд за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|480||19 550}} {{bar pixel|1975|#0099FF|452||18 422}} {{bar pixel|1980|#0080E6|436||17 794}} {{bar pixel|1985|#0099FF|416||16 961}} {{bar pixel|1990|#0080E6|417||17 020}} {{bar pixel|1995|#0099FF|411||16 762}} {{bar pixel|2000|#0080E6|372||15 163}} {{bar pixel|2005|#0099FF|354||14 456}} {{bar pixel|2010|#0080E6|336||13 696}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 8 гарадскіх пасяленняў (tätort) та сельськія, найбольшыя з якіх: * [[Хультсфрэд]] (Hultsfred) * Вірсерум (Virserum) * Моліла (Målilla) * Мерлунда (Mörlunda) * Сільвердален (Silverdalen) * Ернфарсен (Järnforsen) * Вена (Vena) * Русенфарс (Rosenfors) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Kommunhuset i Hultsfred, invid Stora torget.JPG|Управа камуны<br/>(Хультсфрэд) Файл:Järeda kyrka.jpg|Царква<br/>(Ерэда) Файл:Målilla.jpg|Гарадок Моліла Файл:Mörlunda kyrka, den 21 juni 2008, bild 2.jpg|Рунічны камень (Мерлунда) </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Hultsfred.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190928150916/http://www.hultsfred.se/ |date=28 верасня 2019 }} {{Кальмар (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Кальмар]] 7a6kix2f540neuf6sz0ld88691v5sbi Хебю (камуна) 0 550702 5171905 4975872 2026-07-28T02:07:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171905 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Хебю |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Heby kommun}} |Герб = Heby vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Хебю |Карта = Heby Municipality in Uppsala County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Упсала |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Хебю]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Упсала (лен)|Упсала]] |Насельніцтва = 13 367 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 11,46 |Плошча = 1 225,6 |Сайт = http://www.Heby.se www.Heby.se |ISO = }} '''Камуна Хебю''' ({{lang-sv|Heby kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Упсала (лен)|Упсала]] ў цэнтральнай [[Швецыя|Швецыі]]. Хебю 91-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Хебю]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 13 367 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=23 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Хебю за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|458||13 320}} {{bar pixel|1975|#0099FF|454||13 189}} {{bar pixel|1980|#0080E6|460||13 378}} {{bar pixel|1985|#0099FF|450||13 088}} {{bar pixel|1990|#0080E6|467||13 595}} {{bar pixel|1995|#0099FF|480||13 944}} {{bar pixel|2000|#0080E6|469||13 653}} {{bar pixel|2005|#0099FF|469||13 634}} {{bar pixel|2010|#0080E6|460||13 382}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 7 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх: * [[Хебю]] (Heby) * Харбу (Harbo) * Моргангава (Morgongåva) * Рунхелен (Runhällen) * Тэрншэ (Tärnsjö) * Вітынгэ (Vittinge) * Эстэрвала (Östervåla) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Färnebofjärden forest Mattön.jpg|Нацыянальны парк<br/>Фернебуф'ердэн Файл:Östervåla kyrka ext1.jpg|Царква<br/>(Эстэрвала) Файл:Heby bild.JPG|Гарадок Хебю Файл:U1170 Runsten Vittinge kyrka 0941-0944.jpg|Рунічны камень (Вітынгэ) </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Heby.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090211171518/http://www.heby.se/ |date=11 лютага 2009 }} {{Упсала (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Упсала]] n2hvbrklhi72mtt1cyyh20f2vv8tjrx Аляксандр Васільеў 0 550840 5172003 5167350 2026-07-28T08:28:51Z Ellis Novak 30436 5172003 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васільеў}} '''Аляксандр Васільеў''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (1869)|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Александрович}} (?—1869) — рускі ваенна-марскі дзеяч. * {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (арабіст)|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Александрович (арабист)}} (1867—1953) — рускі арабіст і візантыніст. * {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (гісторык моды)|Аляксандр Аляксандравіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Александрович (искусствовед)}} (нар. 1958) — расійскі і французскі гісторык моды. * {{нп5|Аляксандр Аляксеевіч Васільеў|Аляксандр Аляксеевіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Алексеевич}} (1882—1918) — рускі авіятар. * {{нп5|Аляксандр Васільевіч Васільеў (матэматык)|Аляксандр Васільевіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Васильевич (математик)}} (1853—1929) — рускі і савецкі матэматык. * {{нп5|Аляксандр Георгіевіч Васільеў (музыкант)|Аляксандр Георгіевіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Георгиевич (музыкант)}} (нар. 1969) — расійскі музыкант, лідар гурта «Сплин». * {{нп5|Аляксандр Іванавіч Васільеў|Аляксандр Іванавіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Иванович}} (1910—1987) — савецкі гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч. * {{нп5|Аляксандр Мікалаевіч Васільеў (серыйны забойца)|Аляксандр Мікалаевіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Николаевич (серийный убийца)}} (1958—2020) — расійскі серыйны забойца. * {{нп5|Аляксандр Паўлавіч Васільеў (мастак)|Аляксандр Паўлавіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Павлович}} (1911—1990) — савецкі мастак. * {{нп5|Аляксандр Фёдаравіч Васільеў (Герой Савецкага Саюза)|Аляксандр Фёдаравіч Васільеў|ru|Васильев, Александр Фёдорович (Герой Советского Союза)}} (1911—1999) — Герой Савецкага Саюза. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 1i8mfu5tvv1qt41ppeltjuizsaoa0a9 Царква Святло Евангелля (Дружны) 0 561237 5172129 4465160 2026-07-28T11:10:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172129 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Царква Святло Евангелля |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружны]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 01.1 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 53|lon_sec = 44.6 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Пратэстанцтва]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = мураваны |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = Валянцін Уладзіміравіч Машын |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Gospel Light Church in Družny }} '''Царква Святло Евангелля''' — дзеючы [[Пратэстантызм|пратэстанцкі]] [[храм]] у пасёлку [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружным]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], які прыналежыць да аднайменай [[Рэлігійная грамада |рэлігійнай грамады]]. Пастар — Павел Аляксандравіч Калоша<ref>{{Cite web |url=https://xn--b1agz2ae.xn--90ais/tserkov/pomestnye_tserkvi?search_obschini=109 |title=Объединенная Церковь Христиан Веры Евангельской в Республике Беларусь |access-date=5 красавіка 2021 |archive-date=21 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121200743/https://xn--b1agz2ae.xn--90ais/tserkov/pomestnye_tserkvi?search_obschini=109 |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == Грамада была заснавана ў канцы сакавіка [[1994]] года, дзяржаўная рэгістрацыя была атрымана [[26 чэрвеня]] 1995 года<ref>[https://kartoteka.by/unp-600305050 Религиозная община христиан веры евангельской «Церковь Свет Евангелия» п. Дружный Пуховичского района]</ref>. Заснавальнікам грамады быў пастар Леанід Уладзіміравіч Ярмолік, які ў [[1993]] годзе заснаваў [[Царква Благадаць (Мар’іна Горка)|царкву ХВЕ]] ў [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горцы]]. З 1997 года па студзень [[2011]] года ў храме служыў пастар Міхаіл Уладзіміравіч Кухарчук. У гэты час, дзякуючы пастару і яго жонцы, царква перажывала бурны колькасны ўзрост, а таксама рэалізоўвала шмат сацыяльных праектаў. З [[1 лютага]] 2011 года і па цяперашні час служэнне пастара нясе Павел Аляксандравіч Калоша <ref>[http://www.invictory.com/news/story-51432-%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82-%D0%95%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%8F.html Церковь в белорусском Дружном отметила двадцатилетие] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180228100415/http://www.invictory.com/news/story-51432-%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82-%D0%95%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%8F.html |date=28 лютага 2018 }}</ref>. Павел Калоша з’яўляецца выкладчыкам багаслоўскіх дысцыплін у Тэалагічным інстытуце і Біблейскім каледжы ХВЕ ў горадзе [[Мінск]]у. <center><gallery widths="200" heights="200" caption="" perrow="5"> Пасёлак Дружны, пасялковы дом культуры.jpg|Пасялковы дом культуры. Да 2005 года ў гэтым будынку грамада правадзіла богаслужэнне. Пасёлак Дружны 11.jpg|Шаманоўскага, дом 4. З 2005 года па 2015 год у гэтым будынку грамада правадзіла богаслужэнне. </gallery></center> == Будынак царква == У снежні 2011 года было распачата будаўніцтва будынка царквы «Святло Евангелля». Першыя палі былі забіты ў снежні [[2011]] года, аднак актыўная фаза будавання пачалася з мая [[2012]] года. Па стане на май [[2018]] года вядуцца аздабленчыя працы. Будаўніцтва царквы вялося за кошт самаахвотных ахвяраванняў вернікаў. === Архітэктура === За ўзор царквы быў узяты храм у вёсцы [[Сінягова]] [[Старадарожскі раён|Старадарожскага раёна]], які быў мадыфікаваны праектным бюро ТАА «АртТрэйсер». Даўжыня пабудовы — 40,5 м, шырыня (самая шырокая частка) — 12 м, вышыня — 16,5 м. == Галерэя == <gallery> Пасёлак Дружны, Царква Святло Евангелля.jpg|Царква Святло Евангелля, будова (7 верасня 2017) Пасёлак Дружны, Царква Святло Евангелля 2018 1.jpg|Царква Святло Евангелля, будова (24 чэрвеня 2018) Пасёлак Дружны, Царква Святло Евангелля 2019.jpg|Будынак царквы (27 чэрвеня 2019) Царква Святло Евангелля (Дружны).jpg|Будынак царквы (27 ліпеня 2020) Царква Святло Евангелля (Дружны) 1.jpg|Гаспадарчы будынак Пасёлак Дружны, Царква Святло Евангелля 2019 1.jpg| </gallery> {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Храмы Пухавіцкага раёна]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дружны (Пухавіцкі раён)]] bi1vjia3jatv5tttwl7r8ist9u7ti4d Хлудаўскі псалтыр 0 561277 5171909 4294226 2026-07-28T03:15:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171909 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = рукапіс |выява = Chludov david.jpg |памер = |апісанне = |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = Хлудаўскі псалтыр |арыгінал = {{lang-ru|Хлудовская псалтырь}} |аўтар = |год = каля 850 |матэрыял = пергамент |тэхніка = |вышыня = 19.5 см |шырыня = 15 см |даўжыня = |месцазнаходжанне=Масква |музей = }} '''Хлудаўскі псалтыр''' — манускрыпт на грэчаскай мове, створаны ў Візантыі каля [[850]] года, як мяркуецца, у канстантынопальскім {{нп3|Студыйскі манастыр|Студыйскім манастыры|ru|Студийский монастырь}}. Адзін з найстарэйшых захаваных [[псалтыр]]аў і адзін з трох, якія засталіся з [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]]. Створаны ў перыяд [[іканаборства]] і мае шэраг ілюстрацый на гэтую тэматыку. Захоўваецца ў рукапісным зборы [[Дзяржаўны гістарычны музей|Дзяржаўнага гістарычнага Музея ў Маскве]], № 129д. == Гісторыя == Рукапіс атрымаў назву па прозвішчы збіральніка — [[Аляксей Іванавіч Хлудаў|Аляксея Іванавіча Хлудава]]. [[Віктар Мікітавіч Лазараў|В. М. Лазараў]] датуе яго прыблізна [[787]]—[[815]] гг. [[Нікадзім Паўлавіч Кандакоў|Кандакоў]] выказаў здагадку, што ён быў створаны ў Студыйскім манастыры. [[Андрэй Мікалаевіч Грабар|А. М. Грабар]] лічыў, што мініяцюра была створана ў майстэрні [[Фоцій I, патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Фоція]], а мастаком быў яго блізкі сябар — епіскап Сіракузскі {{нп3|Грэгорыа Асбеста||it|Gregorio Asbesta}}, і датаваў яе [[858]]—[[867]] гг. У XII—XIII стагоддзях ілюстрацыі Хлудаўскага Псалтыра былі цалкам перамаляваныя. З запісаў на старонках рукапісу вядома, што ён знаходзіўся некаторы час на [[Гара Афон|Афоне]], у {{нп3|Вялікая Лаўра|Лаўры Святога Афанасія|ru|Великая Лавра}}, а потым на в. [[Хейбеліяда|Халкі]]. Вядомы славіст XIX стагоддзя [[Віктар Іванавіч Грыгаровіч]] прывёз яго са свайго доўгага падарожжа па Балканах у 1844-47 гг.. Некаторы час ён знаходзіўся ў зборы [[Аляксей Іванавіч Лабкоў|А. І. Лабкова]], таму яго таксама называлі ''«Лабкоўскі рукапіс».'' Да канца 1860-х гг. манускрыпт знаходзіўся ўжо ў зборы Хлудава, і ў гэты час ён становіцца шырока вядомым. Хлудаў завяшчаў свой збор рукапісаў і старадрукаў {{нп3|Нікольскі аднаверскі манастыр|Нікольскаму аднаверскаму манастыру|ru|Никольский единоверческий монастырь}} ў Маскве, куды і трапіла кніга пасля смерці збіральніка ў 1882 годзе. З [[1917]] года нацыяналізаваны і захоўваецца ў Гістарычным музеі. {{цытата|Гэты рукапіс па важнаму значэнню мініяцюр, якія ўпрыгожваюць яго, як і ў мастацкім, так і ў археалагічным і царкоўным дачыненні ледзь ці не самы выдатны з усіх, якія знаходзяцца ў нашай Айчыне. ([[Фёдар Іванавіч Буслаеў|Ф. І. Буслаеў]])}} == Іканаборчая тэматыка == [[Файл:Clasm_Chludov.jpg|злева|міні|250пкс|<center> Распяцце з іканаборцамі</center>]] [[Файл:Chludov_constantine.jpg|міні|250пкс|<center>Канстанцін Вялікі</center>]] Своеасаблівая манера ілюстравання рукапісу: акрамя малюнкаў, якія адносяцца да тэкстаў [[Псалмы|псалмоў]], мастак каментуе дзеянні іканаборцаў, супастаўляючы іх з евангельскімі падзеямі. Напрыклад, такая мініяцюра з Распяццем, адна з самых вядомых ілюстрацый рукапісу: воін справа падносіць Хрысту губку, насычаную воцатам, іншы воін працінае Збавіцеля дзідай, у той час як унізе іканаборцы {{нп3|Ян VII (патрыярх Канстанцінопальскі)|Ян Граматык|ru|Иоанн VII (патриарх Константинопольский)}}  і епіскап {{нп3|Антоній I (патрыярх Канстанцінопальскі)|Антоній Сілейскі|ru|Антоний I (патриарх Константинопольский)}} замазваюць вапнай абраз Хрыста з дапамогай такой жа доўгай жардзіны. Посуд з вапнай той жа формы, што і посуд з воцатам. Відаць значнае вострапалемічнае адценне. «Іканаборцы абвінавачваюцца ва ўсіх смяротных грахах: д’ябал пазычае ім золата, яны паклёпнічаюць на Бога, цягнучы па зямлі велізарныя языкі, яны замазваюць вапнай абразы. На адной з мініяцюр прадстаўлены [[Нікіфар (Патрыярх Канстанцінопальскі)|патрыярх Нікіфар]], які люта топча нагамі іканаборцаў {{нп3|Ян VII (патрыярх Канстанцінопальскі)|Яна Граматыка|ru|Иоанн VII (патриарх Константинопольский)}}, які пазней стаў патрыярхам (837—843). Усё гэта надае мініяцюрам Хлудаўскага Псалтыра надзённы характар. На многіх старонках рукапісу чуць жывыя адгалоскі гарачай барацьбы шанавальнікаў ікон з іканаборцамі». Як адзначае [[Віктар Мікітавіч Лазараў|Лазараў]], менавіта надзённасць малюнкаў, у якіх цэнтральную ролю адыгрывае патрыярх Нікіфар (806—815) і няма [[Мяфодзій I (Патрыярх Канстанцінопальскі)|патрыярха Мяфодзія]] і імператрыцы {{нп3|Феадора (жонка Феафіла)|Феадоры|ru|Феодора (супруга Феофила)}}, якія аднавілі шанаванне ікон у [[843]] годзе, кажа супраць датыроўкі Хлудаўскага Псалтыра 858—867 гадамі, як гэта робіць {{нп3|Андрэй Мікалаевіч Грабар|А. М. Грабар|ru|Грабар, Андрей Николаевич}}. З іншага боку, мяркуецца, што рукапіс створаны, калі іканаборства было ўжо пераможана. == Апісанне == [[Файл:Chludov unicorn.jpg|250px|thumb|<center>Пашкоджаная мініяцюра са сцэнай утаймавання аднарога]] Хлудаўскі псалтыр прадстаўляе сабой невялікі рукапіс на пергаменце памерам 19,5х15 см, ён мае 169 лістоў па 23 радкі на старонцы. Першапачаткова тэкст быў напісаны [[Устаўнае пісьмо|ўставам]] IX стагоддзя, рудое чарніла з цягам часу выцвіла, старажытнае пісьмо было змыта, і тэкст быў перапісаны зноў [[мінускул]]ам XIII стагоддзя. Абрысы старажытнага ўставу часткова прасочваюцца пад новым пісьмом. Загалоўкі псалмоў напісаны кінаварным уставам. Асноўны змест рукапісу складае кніга псалмоў. У канцы рукапісу (л. 147—169) ідуць 15 біблейскіх песень і богаслужбовыя {{нп3|Чынапаследаванне|паследаванні|ru|Чинопоследование}}. Мініяцюры рукапісу (за выключэннем дзвюх) размешчаны на палях і з’яўляюцца найстаражытнейшым узорам г.зв. манастырскай рэдакцыі псалтырнай ілюстрацыі. Захавалася 209 мініяцюр, нераўнамерна размеркаваных па тэксце. Выявы таксама былі моцна абноўленыя каля XIII стагоддзя. У розны час з рукапісу былі выразаныя цэлыя лісты, ці асобныя мініяцюры — 9 лістоў цалкам і 11 асобных мініяцюр або іх фрагментаў. Пераплёт з XV стагоддзя, некаторыя мініяцюры пацярпелі пры абразанні лістоў рукапісу пры пераносе ў новы пераплёт. Таму мяркуюць, што першапачатковы памер мог быць большым, каля 21,5х17 см.<ref>М. В. Щепкина, стр.29</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{нп3|Марфа Вячаславаўна Шчэпкіна|Шчепкина М. В.|ru|Щепкина, Марфа Вячеславовна}} Миниатюры Хлудовской Псалтыри. М.: Искусство, 318 страниц. 1977 г. * [[Галіна Сяргееўна Калпакова|Колпакова Г. С.]] Искусство Византии. Ранний и средний периоды. — СПб: «Азбука-Классика», 2004. * {{нп3|Нікадзім Паўлавіч Кандакоў|Кондаков Н. П.|ru|Кондаков, Никодим Павлович}} Миниатюры греческой рукописи псалтыри IX века из собрания А. И. Хлудова в Москве. — Древности. Труды МАО, VII 3 1878, 162—183 == Спасылкі == {{commonscat-inline|Chludov Psalter}} * [http://www.artnet.com/library/01/0173/T017303.ASP Агляд] {{ref-ru}} * [http://www.ou.edu/class/ahi4263/byzhtml/p04-06.html Выявы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171122080912/http://www.ou.edu/class/ahi4263/byzhtml/p04-06.html |date=22 лістапада 2017 }} {{ref-ru}} * [http://krotov.info/spravki/1_history_bio/19_bio/1882_Hludov.htm Миниатюры из Хлудовской псалтыри] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180601223928/http://krotov.info/spravki/1_history_bio/19_bio/1882_Hludov.htm |date=1 чэрвеня 2018 }} {{ref-ru}} * [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000048/st011.shtml Византийская история — искусство] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іканаборства]] [[Катэгорыя:Псалтыры]] j2ttj453w0h19o6vkxhejoofsv4ejsh Філалагічны факультэт БДПУ імя М. Танка 0 572340 5171813 5099061 2026-07-27T15:40:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171813 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Філалагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = БДПУ (01).jpg | подпіс = | ранейшыя назвы = літаратурна-мастацкі факультэт Мінскага беларускага педагагічнага інстытута, літаратурна-гістарычны факультэт Мінскага беларускага педагагічнага інстытута, этнолага-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ, літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ, факультэт мовы і літаратуры Беларускага дзяржаўнага вышэйшага педагагічнага інстытута, літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, гісторыка-філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Максіма Горкага, філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Максіма Горкага | міжназва = Faculty of philology of the Maxim Tank BSPU | дэвіз = | заснаваны = 1918, 2010 | закрыты = | дэкан = [[Васіль Дзянісавіч Старычонак|Васіль Старычонак]] | размяшчэнне = 220030, {{BLR}}, [[Мінск]], [[Вуліца Савецкая (Мінск)|вул. Савецкая]], 18 | адрас = | каардынаты = | сайт = https://fbrf.bspu.by }} '''Філалагічны факультэт БДПУ імя М. Танка''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ імя М. Танка]]. == Гісторыя == 30 снежня 1918 года на базе Мінскага настаўніцкага інстытута быў створаны Мінскі беларускі педагагічны інстытут. Размяшчаўся ў будынку былога Мінскага рэальнага вучылішча. Тэрмін навучання 4 гады. Складаўся з ''літаратурна-мастацкага'', сацыяльна-гістарычнага, прыродазнаўчага, геаграфічнага, фізіка-хімічнага і фізіка-матэматычнага факультэтаў (цыклаў). На працягу 1919/20 навучальнага года факультэты рэарганізаваны ў ''літаратурна-гістарычны'' і геаграфічна-прыродазнаўчы факультэты з фізіка-хімічным і фізіка-матэматычным аддзяленнямі. Пасля прыходу Чырвонай Арміі ў жніўні 1920 на базе Мінскага беларускага педагагічнага інстытута быў створаны Мінскі інстытут народнай адукацыі. Фактычна дзейнічалі 3 аддзяленні: 1-е для падрыхтоўкі педагогаў у дашкольныя ўстановы (тэрмін навучання 2 гады); 2-е для настаўнікаў пачатковых школ (3 гады); 3-е для настаўнікаў сярэдніх школ (4 гады). Ад 1 верасня 1921 у склад [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|Мінскага белпедтэхнікума]] былі перададзены 1-е і 2-е аддзяленні, 3-я аддзяленне на працягу 1921—1922 было ўключана ў склад [[факультэт грамадскіх навук БДУ|факультэта грамадскіх навук БДУ]]. У 1922 годзе быў створаны [[педагагічны факультэт БДУ]]. Падрыхтоўка спецыялістаў па мове і літаратуры вялася ў рамках этнолага-лінгвістычнага аддзялення педфака Белдзяржуніверсітэта, з 1924 — літаратурна-лінгвістычнага аддзялення. У 1931 пастановай Савета Народных Камісараў БССР педфак Белдзяржуніверсітэта быў рэарганізаваны ў Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут. У склад ''літаратурна-лінгвістычнага факультэта'' ўваходзілі тры кафедры: рускай і беларускай літаратуры, заходнееўрапейскай літаратуры, рускай і беларускай моў. У 30-я гады на факультэце працавалі яўрэйская і польская секцыя і літаратурна-выдавецкае аддзяленне. У 1934 у сувязі з утварэннем факультэта замежных моў быў перайменаваны ў ''факультэт мовы і літаратуры'', які стаўся ядром будучага філалагічнага факультэта. Пасля Вялікай Айчыннай вайны ''філалагічны факультэт'' аднавіў сваю працу, на двух яго аддзяленнях навучалася 170 студэнтаў. У 1956 факультэт стаў называцца ''гісторыка-філалагічным'' (апошні выпуск выкладчыкаў гісторыі, мовы і літаратуры быў у 1961). З 1957 факультэт рыхтуе спецыялістаў-прадметнікаў шырокага профілю — выкладчыкаў беларускай, рускай моў, беларускай, рускай літаратуры. Выпускам 1967 года такая спецыяльнасць завяршылася. У 1960 г. ажыццёўлены прыём з новым профілем падрыхтоўкі спецыялістаў — беларуская мова, літаратура і мастацтва; беларуская мова, літаратура і спевы. Літаратурна-музычнае аддзяленне філфака зрабіла апошні выпуск студэнтаў у 1972 г. 3 траўня 1991 на базе філалагічнага факультэта былі створаны дзве самастойныя структурныя адзінкі — ''факультэт беларускай філалогіі і культуры'' і ''факультэт рускай філалогіі''.<ref name="фрф">{{Cite web |url=http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=153 |title=БГПУ имени Максима Танка — Факультет русской филологии (2004) |access-date=13 верасня 2004 |archive-date=13 верасня 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040913170909/http://new.bspu.unibel.by/pages.php?sid=153 |url-status=live }}</ref> Факультэт зноў утвораны ў 2010 г. як ''факультэт беларускай і рускай філалогіі'' шляхам аб’яднання [[факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ імя М. Танка|факультэта беларускай філалогіі і культуры]] і [[факультэт рускай філалогіі БДПУ імя М. Танка|факультэта рускай філалогіі]]. З 2015 г. — філалагічны факультэт<ref name="ЗЭК">{{ЗЭК|NLB-ar14061940}}</ref>. == Сучаснасць == === Напрамкі навучання === * Беларуская мова і літаратура * Беларуская мова і літаратура. Замежная мова * Руская мова і літаратура * Руская мова і літаратура. Замежная мова === Структура === У складзе факультэта 3 кафедры: {| class="wikitable" !Кафедра !Загадчык |- |Кафедра мовазнаўства і лінгвадыдактыкі |<center> [[Дзмітрый Васільевіч Дзятко|Дзмітрый Дзятко]]</center> |- |Кафедра беларускай і замежнай літаратуры |<center> [[Ірына Мікалаеўна Мішчанчук|Ірына Мішчанчук]]</center> |- |Кафедра замежных моў |<center> [[Вольга Юр’еўна Шыманская|Вольга Шыманская]] </center> |} На факультэце дзейнічаюць 4 навукова-даследчыя лабараторыі. == Дэканы == * [[Васіль Васілевіч Барысенка]] (1932—1938) * [[Раман Фёдаравіч Ляпіч]] (1938) * [[Сцяпан Сямёнавіч Кавальчук]]<ref>[http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-290472&strq=l_siz=20 Кавальчук, Сцяпан Сямёнавіч (кандыдат педагагічных навук ; 1891—1975)]</ref> * [[Міхаіл Арсеньевіч Лазарук]] (1968—1971) * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі]] (1971—1978)<ref>[https://elib.bspu.by/server/api/core/bitstreams/1adebe3e-c42c-420f-8b03-0b85ae5a0402/content ЛЕАНІД ПАДГАЙСКІ — НАСТАЎНІК І ДАСЛЕДЧЫК: ДА 80-ГОДДЗЯ]</ref><ref>{{Cite web |url=https://libmogilev.by/linguists/podgaisky-leonid-prokopovich/ |title=Мовазнаўцы Магілёўшчыны — ПАДГАЙСКІ ЛЕАНІД ПРАКОПАВІЧ |access-date=25 снежня 2025 |archive-date=6 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106072256/https://libmogilev.by/linguists/podgaisky-leonid-prokopovich/ |url-status=dead }}</ref> * [[Анатоль Майсеевіч Бардовіч]] (1978—1991) * [[Васіль Дзянісавіч Старычонак]] (з 2010) == Вядомыя асобы == === Выкладчыкі === * [[Міхаіл Гапеевіч Булахаў|Міхаіл Булахаў]] * [[Анатоль Антонавіч Гіруцкі|Анатоль Гіруцкі]] * [[Мікола Шабовіч]] * [[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Фёдар Янкоўскі]] * [[Міхась Лазарук]] * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі|Леанід Падгайскі]] * [[Мікалай Сямёнавіч Васілеўскі|Мікалай Васілеўскі]] === Выпускнікі === * [[Міхась Лазарук]] * [[Мікалай Васілевіч Бірыла|Мікалай Бірыла]] * [[Віктар Антонавіч Каваленка|Віктар Каваленка]] * [[Міхаіл Раманавіч Суднік|Міхаіл Суднік]] * [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Юзэфа Мацкевіч]] * [[Аркадзь Аляксандравіч Куляшоў|Аркадзь Куляшоў]] * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] * [[Міхаіл Гапеевіч Булахаў|Міхаіл Булахаў]] * [[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|Уладзімір Калеснік]] * [[Мікалай Сямёнавіч Васілеўскі|Мікалай Васілеўскі]] * [[Павел Паўлавіч Шуба|Павел Шуба]] * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] * [[Васіль Уладзіміравіч Івашын|Васіль Івашын]] * [[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Фёдар Янкоўскі]] * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі|Леанід Падгайскі]] * [[Эдзі Агняцвет]] * [[Мікола Шабовіч]] * [[Анатоль Сцяпанавіч Вялюгін|Анатоль Вялюгін]] * [[Аляксей Мікалаевіч Кулакоўскі|Аляксей Кулакоўскі]] * [[Алесь Бачыла]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://fbrf.bspu.by Афіцыйны сайт філалагічнага факультэта БДПУ імя М. Танка]. {{Факультэты БДПУ імя М. Танка}} [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты|БДПУ імя М. Танка]] [[Катэгорыя:Факультэты БДПУ імя М. Танка]] k6nmxtwoj8dcq8u6dhu0yxwqbinn50z Фёдар Міхайлавіч Стралец 0 572941 5171806 4580501 2026-07-27T14:13:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171806 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Стралец}} {{Ваенны дзеяч |імя = Фёдар Міхайлавіч Стралец |арыгінал імя = {{lang-uk|Стрілець Федір Михайлович}} }} '''Фёдар Міхайлавіч Стралец''' ([[1910]]—[[1944]]) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]], стралок 1090-га стралковага палка 323-й стралковай дывізіі [[3-я армія (СССР)|3-й арміі]] [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]], [[чырвонаармеец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[1 кастрычніка]] [[1910]] года ў вёсцы [[Навуміўка (Карукіўскі раён)|Навумаўка]] (цяпер [[Карукіўскі раён|Карукіўскага раёна]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]) ў сям’і селяніна. [[Украінцы|Украінец]]. Працаваў лесарубам у лясніцтве. У 1932 годзе прызваны ў шэрагі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. У 1933 годзе дэмабілізаваўся. Другі раз прызваны ў снежні 1943 года. З гэтага ж часу ў дзеючай арміі. Ваяваў на 1-м Беларускім фронце. Падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]], 24—30 чэрвеня 1944 года стралок 1090-га стралковага палка чырвонаармеец Ф. М. Стралец, удзельнічаючы ў баях за вёску [[Вялікае Ляда]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і вёску [[Залітвінне]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], агнём з кулямёта адбіў некалькі контратак праціўніка, тым самым нанёс яму значны ўрон у жывой сіле<ref>[http://borisovcity.narod.ru/bagration1ch126.htm Операция «Багратион», освобождение Белоруссии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141008010542/http://borisovcity.narod.ru/bagration1ch126.htm |date=8 кастрычніка 2014 }}.</ref>. [[30 чэрвеня]] [[1944]] года чырвонаармеец Фёдар Міхайлавіч Стралец загінуў у баі. == Памяць == * Імем Фёдара Міхайлавіча названа вуліца ў [[Гомель|Гомелі]], матэрыялы аб ім захоўваюцца ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі<ref>[https://web.archive.org/web/20110812055723/http://www.mfa.gov.ua/belarus/ua/publication/content/18286.htm Посольство України в Республіці Білорусь. Публікації] {{ref-uk}}(укр.).</ref>. * Імем Героя названы вуліцы ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]] (рашэннем Чарнігаўскага гарвыканкама Савета дэпутатаў працоўных) і вёсцы Навумаўка. * У [[1966]] годзе была выпушчана паштовая марка [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у гонар Ф. М. Стральца. == Узнагароды == * Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад [[24 сакавіка]] [[1945]] года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм радавому Фёдару Міхайлавічу Стральцу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. * Узнагароджаны ордэнам Леніна, медалямі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=7300 Стралец, Фёдар Міхайлавіч]. &#x20; Сайт «[[Героі краіны (інтэрнэт-сайт)|Героі краіны]]». * [http://who-is-who.com.ua/bookmaket/chernigov/13/109/3.html Козюківський раён.]{{Недаступная спасылка}} [http://who-is-who.com.ua/bookmaket/chernigov/13/109/3.html Видатні землякі]{{Недаступная спасылка}} (укр.)&nbsp;. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Стралец Фёдар Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнігаўскай вобласці]] q1za18m85huvb6gui80e155rlx5wikw Царква Нараджэння Божай Маці (Пухавічы) 0 577150 5172116 4062645 2026-07-28T10:57:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172116 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |Канфесія = праваслаўная |Епархія = Барысаўская |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Church of the Nativity of the Virgin Mary in Puchavičy }} '''Царква Нараджэння Божай Маці''' — храм у в. [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у [[1-я Пухавіцкая благачынная акруга|1-ую Пухавіцкую благачынную акругу]]<ref>{{Cite web |url=http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/ |title=Архіўная копія |access-date=31 снежня 2018 |archive-date=30 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330204519/http://sobornevsky.by/blagochinie/istoriya-blagochiniya/ |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == У [[1834]] тут была збудавана Багародзіцкая царква. У [[1879]] г. цэнтр праваслаўнага прыхода, які налічываў 1698 прыхаджан; царква мела 120 дзесяцін зямлі, у тым ліку ворыва — 39, лесу — 60, сенажаці — 21 дзесяцін; пры царкве было папячыцельства. У 1950 гадах царква была закрыта, часткова разбурана і пераабсталявана пад клуб. Пад канец 90-х праваслаўная грамада змагла вярнуць будынак храма (клуба) у сваё веданне. [[18 жніўня]] [[2015]] г. пасля завяршэння богаслужэння епіскап Веніямін заклаў у падмурак будучага храма камень і памятную грамату<ref>http://sobory.ru/article/?object=40918</ref><ref>http://www.gorka.by/?p=28433 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190614012911/http://www.gorka.by/?p=28433 |date=14 чэрвеня 2019 }}</ref>. <center><gallery widths="200" heights="200" caption="Царква на здымках" perrow="6"> Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 01.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 02.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 04.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 05.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 06.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 07.JPG Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 10.JPG </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Храмы Пухавіцкага раёна]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://sobornevsky.by/blagochinie/hram-rozhdestva-presvyatoj/ Царква Нараджэння Божай Маці ў Пухавічах] — http://sobornevsky.by/ [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пухавічы (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1834 годзе]] [[Катэгорыя:1834 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] edfbqhdgcfva373ig6jmp8ltfuxi3vd Мікалай Ільіч Падвойскі 0 594126 5172082 3347521 2026-07-28T10:29:56Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5172082 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Ільіч Падвойскі''' (4 [16] лютага 1880, сяло [[Кунашыўка]], Нежынскі павет, [[Чарнігаўская губерня]] — {{ДС|28|7|1948}}, {{МС|Масква||}}) — рускі рэвалюцыянер, бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Вучыўся ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі (Яраслаўль, 1901—05). Член РСДРП з 1901 года, з 1903 года — бальшавік. Супрацоўнік бальшавіцкіх газет «Звезда» і «Правда» (1910—14). У 1917 кіраўнік ваеннай арганізацыі пры ЦК і Петраградскім камітэце РСДРП(б), старшыня Усерасасійскага бюро франтавых і тылавых арганізацый пры ЦК партыі. У Кастрычніцкую рэвалюцыю 1917 года старшыня Петраградскага ВРК, кіраваў узяццем Зімняга палаца. З лістапада 1917 года наркам ваенных спраў РСФСР, старшыня Усерасійскай калегіі па арганізацыі і кіраванні Чырвонай Арміі. З сакавіка 1918 года ў кіруючым апараце Чырвонай Арміі. У 1919 годзе наркам па ваенных і марскіх справах Украіны. У 1919—23 гадах — кіраўнік Усевобуча. У 1924—35 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце, у т. л. член ЦКК партыі (1924—30). Працы па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падвойскі Мікалай Ільіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] 8hj2t8rmdhkm3bg11h2it1f5b86wsgl 5172083 5172082 2026-07-28T10:30:51Z Autumndancer 168015 5172083 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Ільіч Падвойскі''' ({{ВД-Прэамбула}})  — рускі рэвалюцыянер, бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Вучыўся ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі (Яраслаўль, 1901—05). Член РСДРП з 1901 года, з 1903 года — бальшавік. Супрацоўнік бальшавіцкіх газет «Звезда» і «Правда» (1910—14). У 1917 кіраўнік ваеннай арганізацыі пры ЦК і Петраградскім камітэце РСДРП(б), старшыня Усерасасійскага бюро франтавых і тылавых арганізацый пры ЦК партыі. У Кастрычніцкую рэвалюцыю 1917 года старшыня Петраградскага ВРК, кіраваў узяццем Зімняга палаца. З лістапада 1917 года наркам ваенных спраў РСФСР, старшыня Усерасійскай калегіі па арганізацыі і кіраванні Чырвонай Арміі. З сакавіка 1918 года ў кіруючым апараце Чырвонай Арміі. У 1919 годзе наркам па ваенных і марскіх справах Украіны. У 1919—23 гадах — кіраўнік Усевобуча. У 1924—35 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце, у т. л. член ЦКК партыі (1924—30). Працы па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падвойскі Мікалай Ільіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] rcvepanpq4bdi0lcaligawsod3l6ego 5172084 5172083 2026-07-28T10:31:41Z Autumndancer 168015 5172084 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Ільіч Падвойскі''' ({{ВД-Прэамбула}})  — рускі рэвалюцыянер, бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Вучыўся ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі (Яраслаўль, 1901—05). Член РСДРП з 1901 года, з 1903 года — бальшавік. Супрацоўнік бальшавіцкіх газет «Звезда» і «Правда» (1910—14). У 1917 кіраўнік ваеннай арганізацыі пры ЦК і Петраградскім камітэце РСДРП(б), старшыня Усерасасійскага бюро франтавых і тылавых арганізацый пры ЦК партыі. У Кастрычніцкую рэвалюцыю 1917 года старшыня Петраградскага ВРК, кіраваў узяццем Зімняга палаца. З лістапада 1917 года наркам ваенных спраў РСФСР, старшыня Усерасійскай калегіі па арганізацыі і кіраванні Чырвонай Арміі. З сакавіка 1918 года ў кіруючым апараце Чырвонай Арміі. У 1919 годзе наркам па ваенных і марскіх справах Украіны. У 1919—23 гадах — кіраўнік Усевобуча. У 1924—35 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце, у т. л. член ЦКК партыі (1924—30). Працы па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падвойскі Мікалай Ільіч||}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падвойскі Мікалай Ільіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] mloskkqtvdnpycskxn55e4b3x1mysgs 5172085 5172084 2026-07-28T10:32:31Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172085 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Ільіч Падвойскі''' ({{ВД-Прэамбула}})  — рускі рэвалюцыянер, бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Вучыўся ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі (Яраслаўль, 1901—05). Член РСДРП з 1901 года, з 1903 года — бальшавік. Супрацоўнік бальшавіцкіх газет «Звезда» і «Правда» (1910—14). У 1917 кіраўнік ваеннай арганізацыі пры ЦК і Петраградскім камітэце РСДРП(б), старшыня Усерасасійскага бюро франтавых і тылавых арганізацый пры ЦК партыі. У [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкую рэвалюцыю]] старшыня Петраградскага ВРК, кіраваў узяццем Зімняга палаца. З лістапада 1917 года наркам ваенных спраў РСФСР, старшыня Усерасійскай калегіі па арганізацыі і кіраванні Чырвонай Арміі. З сакавіка 1918 года ў кіруючым апараце Чырвонай Арміі. У 1919 годзе наркам па ваенных і марскіх справах Украіны. У 1919—23 гадах — кіраўнік Усевобуча. У 1924—35 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце, у т. л. член ЦКК партыі (1924—30). Працы па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падвойскі Мікалай Ільіч||}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падвойскі Мікалай Ільіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] 63dn2u2k7dml2oehazmbxhqkmjntomq 5172086 5172085 2026-07-28T10:33:03Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172086 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Ільіч Падвойскі''' ({{ВД-Прэамбула}})  — рускі рэвалюцыянер, бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Вучыўся ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі (Яраслаўль, 1901—05). Член РСДРП з 1901 года, з 1903 года — бальшавік. Супрацоўнік бальшавіцкіх газет «Звезда» і «[[Правда (газета)|Правда]]» (1910—14). У 1917 кіраўнік ваеннай арганізацыі пры ЦК і Петраградскім камітэце РСДРП(б), старшыня Усерасасійскага бюро франтавых і тылавых арганізацый пры ЦК партыі. У [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкую рэвалюцыю]] старшыня Петраградскага ВРК, кіраваў узяццем Зімняга палаца. З лістапада 1917 года наркам ваенных спраў РСФСР, старшыня Усерасійскай калегіі па арганізацыі і кіраванні Чырвонай Арміі. З сакавіка 1918 года ў кіруючым апараце Чырвонай Арміі. У 1919 годзе наркам па ваенных і марскіх справах Украіны. У 1919—23 гадах — кіраўнік Усевобуча. У 1924—35 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце, у т. л. член ЦКК партыі (1924—30). Працы па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падвойскі Мікалай Ільіч||}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падвойскі Мікалай Ільіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] 9x24id6a6gmel8wk0k0vhzcf97ap6ts Генрых II Кандэ 0 596510 5171980 5171749 2026-07-28T08:07:44Z Ueschar 151377 удакладненне 5171980 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Генрых II дэ Бурбон-Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Henri II de Bourbon, prince de Condé}} | выява = HenriIIdeBourbon-Conde.jpg | шырыня = 300px | апісанне выявы = Генрых II Кандэ. Партрэт невядомага мастака. [[Шанціі (сядзіба)|Музей Кандэ, Шанціі]] | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 3 | сцяг = Blason pays fr Dombes.svg | перыядпачатак = [[1 верасня]] [[1588]] | перыядканец = [[26 снежня]] [[1646]] | папярэднік = [[Генрых I Кандэ]] | пераемнік = [[Луі II дэ Бурбон-Кандэ]] | дата нараджэння = 1.9.1588 | месца нараджэння = [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], [[Францыя]] | дата смерці = 26.12.1646 | месца смерці = [[Парыж]], Францыя | род = [[Кандэ]] | бацька = [[Генрых I Кандэ]] | маці = [[Шарлота Кацярына дэ Ла Трэмуй]] | жонка = [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі]] | дзеці = [[Ганна Жэнеўева дэ Бурбон-Кандэ|Ганна Жэнеўева]], [[Луі II Кандэ]], [[Арман дэ Бурбон-Канці|Арман]] | аўтограф = }} {{цёзкі|Генрых II}} '''Ге́нрых II Кандэ́''' ({{lang-fr|Henri II de Bourbon-Condé}}; {{IPA|[ɑ̃.ʁi dø də buʁ.bɔ̃ kɔ̃.de]}}; [[1 верасня]] [[1588]], [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], [[Францыя]] — [[26 снежня]] [[1646]], [[Парыж]], Францыя, поўнае імя — '''Ге́нрых II дэ Бурбо́н-Кандэ́''') — французскі арыстакрат з дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]], 3-і [[прынц Кандэ]], 1-ы герцаг Манмарансі з 1633 года, герцаг Энгіенскі ў 1588—1621 гадах і герцаг Шатару. Стаў прынцам Кандэ адразу пасля нараджэння, якое адбылося ўжо пасля смерці яго бацькі, прынца [[Генрых I Кандэ|Генрыха I Кандэ]]. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] Генрых II змагаўся за палітычны ўплыў, але пацярпеў паражэнне. У 1616 годзе быў арыштаваны і на працягу трох гадоў знаходзіўся ў зняволенні — спачатку ў [[Бастылія|Бастыліі]], а потым у [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Будучы католікам, удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць [[гугеноты|гугенотаў]] на поўдні Францыі.<ref name="БелЭн">{{Кніга |аўтар = Чаркасаў Д. М. |частка = Кандэ |загаловак = Беларуская энцыклапедыя |адказны = рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя |год = 1998 |том = 7 |старонкі = 582 }}</ref> У [[1609]] годзе ажаніўся з [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі|Шарлотай Маргарытай дэ Манмарансі]]. Паколькі яго жонка стала аб’ектам заляцанняў [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыха IV]], Генрых II быў вымушаны часова выехаць разам з ёй з Францыі. Меў трох дзяцей, якія сталі аднымі з галоўных удзельнікаў [[Фронда|Фронды]]: * [[Ганна Жэнеўева дэ Бурбон-Кандэ]] ([[1619]]—[[1679]]), жонка [[Генрых II дэ Лангвіль|Генрыха II Арлеанскага, герцага Лангвіля]]; * [[Людовік II дэ Бурбон-Кандэ|Луі II Кандэ]] ([[1621]]—[[1686]]), вядомы як Вялікі Кандэ, спадчыннік бацькі і герцаг Энгіенскі ў 1621—1646 гадах; * [[Арман дэ Бурбон-Канці|Арман дэ Бурбон]] ([[1629]]—[[1666]]), першы [[прынц Канці]]. З ім звязаны гістарычны анекдот, які адлюстроўвае палітычнае становішча ў Францыі ў час кіравання [[Людовік XIII|Людовіка XIII]]. Нібыта прынц Кандэ распавядаў пра медаль, на аверсе якога быў выбіты профіль Людовіка XIII з надпісам «Rex Franc. et Nav.» («Кароль Францыі і Навары»), а на рэверсе — профіль кардынала [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэльё]], акружаны словамі «Nil sine consilio» («Нічога без парады»). У «Мемуарах» [[Франсуа VI дэ Ларошфуко|Франсуа дэ Ларошфуко]] прынцу дадзена неадназначная характарыстыка: «Прынц Кандэ, вялікі палітык, выдатны прыдворны, але да асабістых спраў належаў больш, чым да дзяржаўных, усе свае дамаганні абмяжоўваў толькі адным — узбагачацца»{{sfn|Ларошфуко|1971|с=32}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Чаркасаў Д. М. |частка = Кандэ |загаловак = Беларуская энцыклапедыя |адказны = рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя |год = 1998 |том = 7 |старонкі = 582 }} * Bitsch, Caroline. ''Vie et carrière d’Henri II de Bourbon, prince de Condé (1588—1646)''. — Paris : Honoré Champion, 2008. * {{britannica-link|131355|Henri II de Bourbon, 3e prince de Condé|2012-06-27}} * {{кніга |аўтар = Франсуа де Ларошфуко |загаловак = Мемуары. Максимы |адказны = пер. с франц. [[Ананій Самуілавіч Бабовіч|А. С. Бобовича]] |месца = Л. |выдавецтва = [[Навука (выдавецтва)|Наука, Ленинградское отделение]] |год = 1971 |старонак = 280 |серыя = [[Літаратурныя помнікі|Литературные памятники]] |ref = Ларошфуко }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Французскія ваеначальнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі рэлігійных войнаў у Францыі]] [[Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці]] anvg771k79gk5kd7k43tronsx4qo9fm 5171982 5171980 2026-07-28T08:08:58Z Ueschar 151377 удакладненне 5171982 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Генрых II дэ Бурбон-Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Henri II de Bourbon, prince de Condé}} | выява = HenriIIdeBourbon-Conde.jpg | шырыня = 300px | апісанне выявы = Генрых II Кандэ. Партрэт невядомага мастака. [[Шанціі (сядзіба)|Музей Кандэ, Шанціі]] | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 3 | сцяг = Blason pays fr Dombes.svg | перыядпачатак = [[1 верасня]] [[1588]] | перыядканец = [[26 снежня]] [[1646]] | папярэднік = [[Генрых I Кандэ]] | пераемнік = [[Луі II дэ Бурбон-Кандэ]] | дата нараджэння = 1.9.1588 | месца нараджэння = [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], [[Францыя]] | дата смерці = 26.12.1646 | месца смерці = [[Парыж]], Францыя | род = [[Кандэ]] | бацька = [[Генрых I Кандэ]] | маці = [[Шарлота Кацярына дэ Ла Трэмуй]] | жонка = [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі]] | дзеці = [[Ганна Жэнеўева дэ Бурбон-Кандэ|Ганна Жэнеўева]], [[Луі II Кандэ]], [[Арман дэ Бурбон-Канці|Арман]] | аўтограф = |веравызнанне=[[Каталіцтва]]}} {{цёзкі|Генрых II}} '''Ге́нрых II Кандэ́''' ({{lang-fr|Henri II de Bourbon-Condé}}; {{IPA|[ɑ̃.ʁi dø də buʁ.bɔ̃ kɔ̃.de]}}; [[1 верасня]] [[1588]], [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], [[Францыя]] — [[26 снежня]] [[1646]], [[Парыж]], Францыя, поўнае імя — '''Ге́нрых II дэ Бурбо́н-Кандэ́''') — французскі арыстакрат з дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]], 3-і [[прынц Кандэ]], 1-ы герцаг Манмарансі з 1633 года, герцаг Энгіенскі ў 1588—1621 гадах і герцаг Шатару. Стаў прынцам Кандэ адразу пасля нараджэння, якое адбылося ўжо пасля смерці яго бацькі, прынца [[Генрых I Кандэ|Генрыха I Кандэ]]. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] Генрых II змагаўся за палітычны ўплыў, але пацярпеў паражэнне. У 1616 годзе быў арыштаваны і на працягу трох гадоў знаходзіўся ў зняволенні — спачатку ў [[Бастылія|Бастыліі]], а потым у [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Будучы католікам, удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць [[гугеноты|гугенотаў]] на поўдні Францыі.<ref name="БелЭн">{{Кніга |аўтар = Чаркасаў Д. М. |частка = Кандэ |загаловак = Беларуская энцыклапедыя |адказны = рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя |год = 1998 |том = 7 |старонкі = 582 }}</ref> У [[1609]] годзе ажаніўся з [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі|Шарлотай Маргарытай дэ Манмарансі]]. Паколькі яго жонка стала аб’ектам заляцанняў [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыха IV]], Генрых II быў вымушаны часова выехаць разам з ёй з Францыі. Меў трох дзяцей, якія сталі аднымі з галоўных удзельнікаў [[Фронда|Фронды]]: * [[Ганна Жэнеўева дэ Бурбон-Кандэ]] ([[1619]]—[[1679]]), жонка [[Генрых II дэ Лангвіль|Генрыха II Арлеанскага, герцага Лангвіля]]; * [[Людовік II дэ Бурбон-Кандэ|Луі II Кандэ]] ([[1621]]—[[1686]]), вядомы як Вялікі Кандэ, спадчыннік бацькі і герцаг Энгіенскі ў 1621—1646 гадах; * [[Арман дэ Бурбон-Канці|Арман дэ Бурбон]] ([[1629]]—[[1666]]), першы [[прынц Канці]]. З ім звязаны гістарычны анекдот, які адлюстроўвае палітычнае становішча ў Францыі ў час кіравання [[Людовік XIII|Людовіка XIII]]. Нібыта прынц Кандэ распавядаў пра медаль, на аверсе якога быў выбіты профіль Людовіка XIII з надпісам «Rex Franc. et Nav.» («Кароль Францыі і Навары»), а на рэверсе — профіль кардынала [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэльё]], акружаны словамі «Nil sine consilio» («Нічога без парады»). У «Мемуарах» [[Франсуа VI дэ Ларошфуко|Франсуа дэ Ларошфуко]] прынцу дадзена неадназначная характарыстыка: «Прынц Кандэ, вялікі палітык, выдатны прыдворны, але да асабістых спраў належаў больш, чым да дзяржаўных, усе свае дамаганні абмяжоўваў толькі адным — узбагачацца»{{sfn|Ларошфуко|1971|с=32}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Чаркасаў Д. М. |частка = Кандэ |загаловак = Беларуская энцыклапедыя |адказны = рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |месца = Мінск |выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя |год = 1998 |том = 7 |старонкі = 582 }} * Bitsch, Caroline. ''Vie et carrière d’Henri II de Bourbon, prince de Condé (1588—1646)''. — Paris : Honoré Champion, 2008. * {{britannica-link|131355|Henri II de Bourbon, 3e prince de Condé|2012-06-27}} * {{кніга |аўтар = Франсуа де Ларошфуко |загаловак = Мемуары. Максимы |адказны = пер. с франц. [[Ананій Самуілавіч Бабовіч|А. С. Бобовича]] |месца = Л. |выдавецтва = [[Навука (выдавецтва)|Наука, Ленинградское отделение]] |год = 1971 |старонак = 280 |серыя = [[Літаратурныя помнікі|Литературные памятники]] |ref = Ларошфуко }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Французскія ваеначальнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі рэлігійных войнаў у Францыі]] [[Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці]] sjrxnawfm62uwln8h6o2zd8bfjc1l8y Генрых II Бурбон Кандэ 0 596511 5171883 3356727 2026-07-27T23:48:10Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Генрых II Кандэ]] 5171883 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Генрых II Кандэ]] 6k7qaf5x0232lskgp6du5s29szlre4m Хрысціянскі камунізм 0 600860 5171963 4816559 2026-07-28T07:50:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171963 wikitext text/x-wiki [[Выява: Christian communism logo.svg | thumb | right | [[Серп і молат]] як сімвал хрысціянскага камунізму: молат стылізаваны пад лацінскі крыж]] '''Хрысціянскі камунізм''' — палітычная і тэалагічная тэорыя, згодна з якой асновы [[камунізм]]у прадстаўляў яшчэ [[Ісус Хрыстос]]. == Базісы == Хрысціянскі камунізм можа лічыць радыкальным напрамкам [[хрысціянскі сацыялізм|хрысціянскага сацыялізму]]: хрысціянскія камуністы могуць не згаджацца з многімі палажэннямі [[марксізм]]у, у тым ліку і з антырэлігійнай кропкай гледжання многіх марксістаў, аднак пры гэтым яны падтрымліваюць эканамічныя і экзістэнцыяльныя аспекты марксісцкай тэорыі (у тым ліку і тэорыю аб эксплуатацыі працоўнага класа капіталістамі, выманні дадатковага кошту ў форме прыбытку і выкарыстанні наёмнай працы як інструмента для чалавечага адчужэння, што ў сукупнасці спрыяе ўзмацненню свавольства ўладаў). Хрысціянскі камунізм выступае за барацьбу супраць [[капіталізм]]у, прагнасці, [[эгаізм]]у і сляпых амбіцый, заклікаючы чалавецтва вярнуцца да такіх каштоўнасцей, як міласэрнасць, дабрыня і справядлівасць<ref>[http://www.slp.org/pdf/others/crises_bang.pdf Crises In European History] Socialist Labor Party claims that the early Christian Church practiced «pure communism», pages 23-25, pdf</ref>. Хрысціянскія камуністы часта цытуюць Дзеі апосталаў, часткі 2 і 4 як доказ таго, што першыя хрысціяне жылі ў камуністычным грамадстве<ref>Miranda, Jose P. (2004), ''Communism in the Bible, Wipf and Stock Publishers'', Eugene Oregon . ISBN 1-59244-468-7</ref>. Так, аб роўнасці народаў кажуць наступныя вершы [[Дзеянні Святых Апосталаў|Дзеянні]] 2:7-11: «У мноства што ўверавалі, было адно сэрца і адна душа; і ніхто нічога з маёнтка свайго не называў сваім, а ўсё ў іх было супольнае». == Вядомыя дзеячы == * [[Каміла Торэс Рэстрэпа]] — калумбійскі рымска-каталіцкі святар, які першым спрабаваў аб’яднаць прыхільнікаў [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкай царквы]] і рэвалюцыянераў-камуністаў. Ён быў адным з ключавых дзеячаў хрысціянскага руху [[Тэалогія вызвалення|тэалогіі вызвалення]], якое ўрад ЗША і Ватыкан расцэньвалі як [[камунізм|камуністычнае]]. * [[Томас Джозэф Хэджэрты]] — амерыканскі каталіцкі святар з [[Нью-Мексіка]], адзін з заснавальнікаў і членаў індустрыяльных рабочых свету. Хэджэрты лічыцца аўтарам Маніфеста Індустрыяльнага саюза. Ён стаў марксістам да [[1892]] годзе і натхняўся ідэямі [[анарха-сіндыкалізм]]у. Хэджэрты быў пазбаўлены царкоўнага сану пасля таго, як заступіўся за бунтуючых шахцёраў [[Каларада]] ў [[1903]] годзе. * [[Эрнст Блох]] — нямецкі філосаф-марксіст, даследчык [[атэізм]]у і [[хрысціянства]]. Блох не спавядаў хрысціянства, але быў адным з першых, хто праводзіў паралелі паміж хрысціянскім камунізмам і класічным [[Марксізм-ленінізм|ленінізмам]]. Адна з найбуйнейшых работ Блоха «Прынцып надзеі» змяшчае такія сцвярджэнні, як «дзе Ленін, там і Ерусалім» і «бальшавіцкая рэалізацыя камунізму — частка векавой барацьбы за Бога». * [[Даян Друфенброк]] — манашка ордэна францысканцаў, член [[Сацыялістычная партыя ЗША|Сацыялістычнай партыі ЗША]]; кандыдат на пасаду віцэ-прэзідэнта ЗША ў 1980 годзе. Працавала выкладчыцай у [[Мілуокі]]. == Сімвалы == Прыхільнікамі хрысціянскага камунізму выкарыстоўваюцца наступныя сімвалы: * Серп, молат і крыж — стылізаваныя [[серп і молат]]. На молат спецыяльна можа накладвацца лацінскі крыж альбо ж выкарыстоўвацца замест самога молата. * Чырвоны іхтыс — [[Іхтыс|іхтыс]] (стылізаваная выява рыбы) на чырвоным сцягу. * Чырвоная хрызма — [[хрызма]] (стылізаваная выява літар Х і Р) на чырвоным сцягу. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.slp.org/pdf/others/crises_bang.pdf Crises In European History] Socialist Labor Party claims that the early Christian Church practiced «pure communism», pages 23-25, pdf * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1650bradford.html Modern History Sourcebook: William Bradford] From Bradford’s journal ''Of Plymouth Plantation.'' * [http://medicolegal.tripod.com/collenstwpmarch1868.htm «Preaching»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708180455/http://medicolegal.tripod.com/collenstwpmarch1868.htm |date=8 ліпеня 2014 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Хрысціянскі сацыялізм]] [[Катэгорыя:Камунізм]] 4umhv2ajrwz2r53drg2h9xwcehcq82p Казінае масла 0 611434 5172087 3428890 2026-07-28T10:36:51Z Ciepiersia 162280 абнаўленне звестак 5172087 wikitext text/x-wiki '''Казінае масла''' — натуральны прадукт з [[Казінае малако|казінага малака]], які адрозніваецца чыста белым колерам, лёгкім сметанковым смакам. Дыяметр тлушчавых глобул ў казіным малацэ і масле меншы (у сярэднім 1,5-2 мкм), чым у [[каровіным]] (2-4 мкм). З-за гэтага паверхня судотыку з ферментамі ліпазамі большая, што палягчае пачатковы этап расшчаплення пры яго засваенні<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308814621025449 Composition and interfacial properties play key roles in different lipid digestion between goat and cow milk fat globules in vitro] {{ref-en}}</ref><ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0958694613002914 Comparative fat digestibility of goat, camel, cow and buffalo milk] {{ref-en}}</ref>. У казіным масле ўтрыманне [[Лактоза|лактозы]] ніжэй за каровіна масла на 10-15 працэнтаў, але гэта не робіць прадукт безлактозным. Людзям з цяжкімі формамі непераноснасці (алактазіяй) казінае масла ўсё роўна супрацьпаказана ў вялікіх колькасцях. Але пры ўмеранай адчувальнасці яно пераносіцца лепш. Казінае масла багатае на вітаміны A, D і E, а таксама на [[Капрылавая кіслата|капрылавую]] і [[Капрынавая кіслата|капрынавую]] кіслоты<ref>[https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/hexanoic-acid Dietary caprylic acid and ghrelin O-acyltransferase activity to modulate octanoylated ghrelin functions: What is new in this nutritional field?] {{ref-en}}</ref><ref>[https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/caprylic-acid Caprylic Acid] {{ref-en}}</ref><ref>[https://epa.oszk.hu/02500/02583/00034/pdf/EPA02583_applied_ecology_2014_01_301-307.pdf#2#1 IMPROVING NUTRITIONAL QUALITY OF THE GOAT MILK BY GRAZING] {{ref-en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Малочныя прадукты]] [[Катэгорыя:Харчовыя тлушчы]] [[Катэгорыя:Жывёльныя тлушчы]] [[Катэгорыя:Козагадоўля]] 90jeof1lz85x0o9czb6zg6jgw22wydl 5172089 5172087 2026-07-28T10:37:20Z Ciepiersia 162280 /* Крыніцы */ афармленне 5172089 wikitext text/x-wiki '''Казінае масла''' — натуральны прадукт з [[Казінае малако|казінага малака]], які адрозніваецца чыста белым колерам, лёгкім сметанковым смакам. Дыяметр тлушчавых глобул ў казіным малацэ і масле меншы (у сярэднім 1,5-2 мкм), чым у [[каровіным]] (2-4 мкм). З-за гэтага паверхня судотыку з ферментамі ліпазамі большая, што палягчае пачатковы этап расшчаплення пры яго засваенні<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308814621025449 Composition and interfacial properties play key roles in different lipid digestion between goat and cow milk fat globules in vitro] {{ref-en}}</ref><ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0958694613002914 Comparative fat digestibility of goat, camel, cow and buffalo milk] {{ref-en}}</ref>. У казіным масле ўтрыманне [[Лактоза|лактозы]] ніжэй за каровіна масла на 10-15 працэнтаў, але гэта не робіць прадукт безлактозным. Людзям з цяжкімі формамі непераноснасці (алактазіяй) казінае масла ўсё роўна супрацьпаказана ў вялікіх колькасцях. Але пры ўмеранай адчувальнасці яно пераносіцца лепш. Казінае масла багатае на вітаміны A, D і E, а таксама на [[Капрылавая кіслата|капрылавую]] і [[Капрынавая кіслата|капрынавую]] кіслоты<ref>[https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/hexanoic-acid Dietary caprylic acid and ghrelin O-acyltransferase activity to modulate octanoylated ghrelin functions: What is new in this nutritional field?] {{ref-en}}</ref><ref>[https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/caprylic-acid Caprylic Acid] {{ref-en}}</ref><ref>[https://epa.oszk.hu/02500/02583/00034/pdf/EPA02583_applied_ecology_2014_01_301-307.pdf#2#1 IMPROVING NUTRITIONAL QUALITY OF THE GOAT MILK BY GRAZING] {{ref-en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тлушчы і алеі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Малочныя прадукты]] [[Катэгорыя:Харчовыя тлушчы]] [[Катэгорыя:Жывёльныя тлушчы]] [[Катэгорыя:Козагадоўля]] 0itdm7souu4etkj20lnwxvd3xdz8tgo ХК Рыга-2000 0 614365 5171846 4799570 2026-07-27T18:03:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171846 wikitext text/x-wiki {{Хакейны клуб |выява = ХК Рыга 2000.jpg |назва = Рыга-2000 |адкуль = Рыга, Латвія |заснаваны = 2000 |зачынены = 2009 |пляцоўка = [[Inbox.lv (лядовая арэна)|Inbox.lv]] |змяшчальнасць = 2000 |чэмпіянат = [[Латвійская хакейная ліга]], [[Беларуская экстраліга]] (2004—2006, 2009), [[Усходне-еўрапейская хакейная ліга]] (2000—2004) }} '''«Рыга-2000»''' ({{Lang-lv|HK Rīga 2000}}) — [[Хакей з шайбай|хакейны]] клуб з латвійскага горада [[Рыга]]. Заснаваны ў 2000 годзе. Прыпыніў дзейнасць у [[2000]] годзе ў сувязі з аб’яднаннем з клубам «Юніёрс», які з’яўляецца фарм-клубам рыжскага «[[ХК Дынама Рыга|Дынама]]». == Гісторыя == Гісторыя клуба пачынаецца ў 2000 годзе, калі каманда ўпершыню прыняла ўдзел у Латвійскай хакейнай лізе. Ужо ў першым сезоне сталічны клуб стаў трыумфатарам першынства краіны. У тым ж годзе ён браў удзел ва [[Усходне-еўрапейская хакейная ліга|Усходне-еўрапейскай хакейнай лізе]], дзе заняў сёмае месца. У [[2004]] годзе клуб падае заяву ў [[Беларуская экстраліга|Беларускую хакейную лігу]], а ў наступным сезоне атрымлівае бронзу чэмпіянату. У 2008 клуб зноў прыняў удзел у лізе, заняўшы 11-е месца. У наступным годзе было вырашана расфарміравать клуб з пераводам часткі складу ў хакейны клуб «Юніёрс». == Трагедыя == [[3 лістапада]] [[2004]] года падчас матча з [[мінск]]ім «[[ХК Дынама Мінск|Дынама]]» аднаму з гульцоў «Рыгі-2000» Сяргею Жолтаку раптоўна стала блага. Па дарозе ў распранальню ён памёр ад сардэчнага прыступу. У памяць пра Сяргея Жолтака за ім у камандзе назаўжды застаўся нумар 33<ref>[http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/170621/ Сергей Жолток умер во время матча. Врачи более часа боролись за его жизнь в раздевалке, но сердце хоккеиста не выдержало]</ref>. == Дасягненні == * '''Латвійская хакейная ліга''': ** Пераможцы (5) : 2000, 2003, 2004, 2005, 2006[[Файл:Gold_medal_icon.svg]] ** Срэбраны прызёр (2) : 2001, 2002[[Файл:Silver_medal_icon.svg]] ** Бронзавы прызёр (2) : 2007, 2008[[Файл:Bronze_medal_icon.svg]] * '''[[Усходне-еўрапейская хакейная ліга|Усходня-еўрапейская хакейная ліга]]''': ** Срэбраны прызёр (1) : 2001[[Файл:Silver_medal_icon.svg]] * '''[[Беларуская экстраліга]]''': ** Бронзавы прызёр (1) : 2005[[Файл:Bronze_medal_icon.svg]] == Спасылкі == * [http://www.riga2000.lv/ Афіцыйны сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060804013749/http://riga2000.lv/ |date=4 жніўня 2006 }} * [http://rus.delfi.lv/archive/riga-2000-razgromila-albu-volan.d?id=13330785/ «Рыга-2000» разграміла «Альбу Валан»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210919001716/https://rus.delfi.lv/archive/riga-2000-razgromila-albu-volan.d?id=13330785/ |date=19 верасня 2021 }} {{зноскі}} {{Беларуская Экстраліга}} [[Катэгорыя:Хакейныя клубы Латвіі|Рыга-2000]] [[Катэгорыя:Спорт у Рызе]] [[Катэгорыя:2000 год у Рызе]] az0cowtj1gnt5rnxbabrg34vr8unv94 Церахаў 0 614968 5171849 4656597 2026-07-27T18:30:22Z DobryBrat 5701 абнаўленне звестак, афармленне 5171849 wikitext text/x-wiki '''Це́рахаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з 2026). * [[Аляксандр Іванавіч Церахаў]] (нар. 1951) — беларускі празаік. * [[Іван Федасеевіч Церахаў]] — дзяржаўны дзеяч БССР, старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта (1938—1941). * [[Ігар Аляксандравіч Церахаў]] (нар. 1967) — украінскі чыноўнік і дзеяч мясцовага самакіравання. Гарадскі галава Харкава з 11 лістапада 2021 года. == Гл. таксама == * [[Церахава]] {{спіс цёзак2}} mmbxvr7a9l8r57nml2ik3vb4a6hwzhj Ігнацы Ян Падарэўскі 0 616084 5171976 4291109 2026-07-28T08:05:04Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5171976 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ігнацы Ян Падарэўскі''' ({{lang-pl|Ignacy Jan Paderewski}}; 6 (18) лістапада 1860, сяло [[Курыліўка (Хмільныцкі раён)|Курылоўка]], [[Падолле]] — [[29 чэрвеня]] [[1941]], [[Нью-Ёрк]]) — польскі {{піяніст|Польшчы|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{кампазітар|Польшчы|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, дзяржаўны і грамадскі дзеяч, дыпламат. Са студзеня па снежань 1919 займаў пасаду прэм’ер-міністра і міністра замежных спраў Польшчы. == Біяграфія == Скончыў Варшаўскі музычны інстытут у 1878 годзе, з 1879 года выкладаў у ім (у 1882—83 гадах — прафесар, з 1909 года — дырэктар). Вучань Т.​Лешаціцкага. У 1913—18 гадах жыў у [[ЗША]]. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] прадстаўнік Польскага нацыянальнага камітэта пры ўрадзе ЗША (1917—18). У студзені — лістападзе 1919 года — прэм’ер-міністр і міністр замежных спраў Польшчы, прадстаўляў яе на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919—20 (разам з Р.Дмоўскім) і ў [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]] (1919—21). У 1940—41 гадах — старшыня польскага Нацыянальнага савета ў эміграцыі. Адзін з буйнейшых піяністаў свайго часу, прадстаўнік рамантычнага стылю. З яго гастроляў пачалася гісторыя канцэртнай залы «Карнегі-хол» (1891, Нью-Ёрк). Яго выкананне вызначалася віртуознай тэхнікай, вытанчанасцю, моцным тэмпераментам. Меў вялікі канцэртны рэпертуар, у якім вылучаліся інтэрпрэтацыі твораў Ф.​Шапэна, П.​Чайкоўскага, [[Ферэнц Ліст|Ф.​Ліста]]. Аўтар оперы «Манру» (паст. 1901), сімфоніі (1907), канцэрта (1888), «Польскай фантазіі на арыгінальныя тэмы» (1893) для фартэпіяна з аркетстрам, санат, «Польскіх танцаў» (1884), цыкла «Песні падарожніка», мініяцюр, у т. л. «Менуэта G-dur», эцюдаў для фартэпіяна, песень, а таксама артыкулаў, успамінаў. Пад яго кіраўніцтвам у 1935—40 гпдах падрыхтавана выданне поўнага збору твораў Шапэна (1949—58). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падарэўскі Ігнацы Ян||}} {{Прэм’ер-міністры Польшчы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падарэўскі Ігнацы Ян}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Оперныя кампазітары]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова]] 9zg13xnuauzv2wjyih8gijyo99hugl4 5172037 5171976 2026-07-28T08:56:40Z StarDeg 16311 5172037 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ігнацы Ян Падарэўскі''' ({{lang-pl|Ignacy Jan Paderewski}}; 6 (18) лістапада 1860, сяло [[Курыліўка (Хмільныцкі раён)|Курылоўка]], [[Падолле]] — [[29 чэрвеня]] [[1941]], [[Нью-Ёрк]]) — польскі {{піяніст|Польшчы|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, {{кампазітар|Польшчы|XIX стагоддзя|XX стагоддзя}}, дзяржаўны і грамадскі дзеяч, дыпламат. Са студзеня па снежань 1919 займаў пасаду прэм’ер-міністра і міністра замежных спраў Польшчы. == Біяграфія == Скончыў Варшаўскі музычны інстытут у 1878 годзе, з 1879 года выкладаў у ім (у 1882—83 гадах — прафесар, з 1909 года — дырэктар). Вучань Т.​Лешаціцкага. У 1913—18 гадах жыў у [[ЗША]]. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] прадстаўнік Польскага нацыянальнага камітэта пры ўрадзе ЗША (1917—18). У студзені — лістападзе 1919 года — прэм’ер-міністр і міністр замежных спраў Польшчы, прадстаўляў яе на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919—20 (разам з Р.Дмоўскім) і ў [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]] (1919—21). У 1940—41 гадах — старшыня польскага Нацыянальнага савета ў эміграцыі. Адзін з буйнейшых піяністаў свайго часу, прадстаўнік рамантычнага стылю. З яго гастроляў пачалася гісторыя канцэртнай залы «Карнегі-хол» (1891, Нью-Ёрк). Яго выкананне вызначалася віртуознай тэхнікай, вытанчанасцю, моцным тэмпераментам. Меў вялікі канцэртны рэпертуар, у якім вылучаліся інтэрпрэтацыі твораў Ф.​Шапэна, П.​Чайкоўскага, [[Ферэнц Ліст|Ф.​Ліста]]. Аўтар оперы «Манру» (паст. 1901), сімфоніі (1907), канцэрта (1888), «Польскай фантазіі на арыгінальныя тэмы» (1893) для фартэпіяна з аркетстрам, санат, «Польскіх танцаў» (1884), цыкла «Песні падарожніка», мініяцюр, у т. л. «Менуэта G-dur», эцюдаў для фартэпіяна, песень, а таксама артыкулаў, успамінаў. Пад яго кіраўніцтвам у 1935—40 гпдах падрыхтавана выданне поўнага збору твораў Шапэна (1949—58). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падарэўскі Ігнацы Ян||}} {{Прэм’ер-міністры Польшчы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падарэўскі Ігнацы Ян}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі]] [[Катэгорыя:Оперныя кампазітары]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова]] 6gl2mz3awbeyailwzf91kelx3gdnq75 Халакост у Пружанскім раёне 0 616204 5171863 5077549 2026-07-27T20:07:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171863 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Халакост у Пружа́нскім раёне''' — сістэматычнае праследаванне і вынішчэнне [[Яўрэі|яўрэяў]] на тэрыторыі [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Халакост здзяйснялі [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыйныя ўлады]] [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] і [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністы]] ў 1941—1944 гадах падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў межах палітыкі «Канчатковага вырашэння яўрэйскага пытання». Халакост у Пружанскім раёне — частка [[Халакост у Беларусі|Халакосту ў Беларусі]] і [[Халакост|Катастрофы еўрапейскага яўрэйства]]. З адміністрацыйнага распараджэння № 1 командуючага тылам [[Група армій «Цэнтр»|групы армій «Цэнтр»]] генерала [[Шенкендорф, Максимилиан фон (генерал)|фон Шэнкендорфа]] ад 7 ліпеня 1941 года<ref>[[Национальный архив Республики Беларусь]] (НАРБ). — фонд 4683, опись 3, дело 952, лист 2</ref>: <blockquote> ; III. Адметныя знакі для габрэяў і габрэек 1. Усе габрэі і габрэйкі, якія знаходзяцца на занятай расійскай тэрыторыі і якія дасягнулі 10-гадовага ўзросту, безадкладна абавязаны насіць на правым рукаве верхняга адзення і сукенцы белую стужку шырынёй у 10 см з намалёванай на ёй сіянісцкай зоркай ці жоўтую павязку шырынёй у 10 см. 2. Такімі павязкамі забяспечваюць сябе самі габрэі і габрэйкі. 3. Габрэяў катэгарычна забараняецца вітаць. Парушальнікі будуць найстражэйшае пакараны мясцовым камендантам па месцу жыхарства. </blockquote> == Генацыд яўрэяў у раёне == Для ажыццяўлення палітыкі генацыду і правядзення карных аперацый адразу ўслед за войскам у раён прыбылі карныя падраздзяленні войскаў [[СС]], [[Айнзатцгруппы паліцыі бяспекі і СД|айнзацгрупы]], [[Sonderaktion 1005|зондэркаманды]], [[таемная палявая паліцыя]] (ГФП), паліцыя бяспекі і [[Служба бяспекі (СД)|СД]], жандармерыя і [[гестапа]]. Практычна адразу яны аддзялілі яўрэяў ад астатніх жыхароў і пачалі іх забіваць альбо заганяць у гета ў рамках ажыццяўлення [[Халакост|канчатковага вырашэння габрэйскага пытання]]. Ва ўсіх буйных вёсках раёна былі раённыя ўправы і паліцэйскія гарнізоны, якія складаліся з [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Яшчэ да восені 1941 года ва ўсіх населеных пунктах раёна былі прызначаны [[Староста|старосты]]. Акупацыйныя ўлады пад страхам смерці забаранілі габрэям знімаць [[Жоўтая зорка|жоўтыя латы]] ці [[Зорка Давіда|шасціканцовыя зоркі]] (апазнавальныя знакі на вопратцы), выходзіць з гета без спецыяльнага дазволу, мяняць месца пражывання і кватэру ўнутры гета, хадзіць па тратуарах, карыстацца грамадскім транспартам, знаходзіцца на тэрыторыі паркаў і грамадскіх месцаў, наведваць школы.<ref>''Г. К. Кісялёў (гал. рэд.), М. А. Коршак і інш..'' (рэдкал.), ''В. М. Туркевіч, Л. А. Павяльчук'' (укладальнікі). «Памяць. Іванаўскі раён», «БЕЛТА», 2000, — стр. 167 ISBN 985-6302-23-4 {{ref-by}}</ref> Ужо з першых дзён акупацыі раёна немцы пачалі забіваць габрэяў. Гэткія «акцыі» (такім [[эўфемізм]]ам гітлераўцы называлі арганізаваныя масавыя забойствы) паўтараліся мноства разоў у многіх месцах. Напрыклад, былі забітыя 30 габрэяў з [[Шарашова]], якія да 1942 года хаваліся ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]]<ref>''Саевич Ф. К.'' «Записки лесничего Беловежской пущи», Минск, издательство «Технопринт», 2002, с. 9-10 ISBN 985-464-307-7</ref>. Многія габрэі ў Пружанскім раёне былі забіты падчас карнай аперацыі нацыстаў «[[Аперацыя «Прыпяцкія балоты»|Прыпяцкія балоты]]» (Pripiatsee) або «Прыпяцкі марш», якая праводзілася з 19 ліпеня па 31 жніўня 1941 года. План гэтай аперацыі быў распрацаваны ў штабе войскаў СС пры [[Рэйхсфюрар СС|рэйхсфюрары]] [[Генрых Гімлер|Генрыху Гімлеры]] і ставіў мэтай адпрацоўку і правядзенне першых масавых забойстваў габрэяў войскамі СС на тэрыторыі Беларусі. Непасрэднымі выканаўцамі аперацыі былі кавалерыйская брыгада СС, а таксама 162-я і 252-я пяхотныя дывізіі пад агульным кіраўніцтвам найвышэйшага начальніка СС і паліцыі тылу [[Група армій «Цэнтр»|групы армій «Цэнтр»]] [[групенфюрар]]а [[СС]] [[Эрых фон дэм Бах|Эрыха фон дэм Баха]]<ref>''А. Литвин.'' [http://www.sb.by/strana/article/ubiytsy.html Убийцы], газета «[[Советская Белоруссия (газета)|Беларусь сегодня]]», 03.12.2003</ref>. У тых населеных пунктах, дзе габрэяў забілі не адразу, іх трымалі ва ўмовах [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|гета]] аж да поўнага знішчэння. За час акупацыі, якая працягвалася да 17 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=148}}, габрэі Пружанскага раёна былі практычна цалкам вынішчаны. [[Файл:Holocaust_in_Shereshiovo_1b.jpg|справа|міні|250x250пкс|Помнік у Белавежскай пушчы габрэям з Шарашова, забітым нацыстамі.]] == Гета == У рамках рэалізацыі нацысцкай [[Халакост у Беларусі|праграмы вынішчэння габрэяў]] немцы стварылі на тэрыторыі раёна 5 гета. * У [[Лінава|Лінаўскім]] гета (лета 1941 — пачатак чэрвеня 1942) нацыстамі і калабарацыяністамі былі забітыя практычна ўсе габрэі [[Лінава]] і [[Аранчыцы|Аранчыцаў]]. * У [[Пружаны|Пружанскім]] гета (20 кастрычніка 1941 — 31 студзеня 1943) нацыстамі і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністамі]] былі закатаваныя больш за {{Nobr|10 000}} габрэяў.[[Файл:Ghetto_Pruzhany_2a.JPG|справа|міні|250x250пкс|Помнік у Пружанах забітым габрэям — жыхарам [[Пружаны|Пружанаў]], [[Бяроза|Бярозы]], [[Малеч]]а, [[Шарашова]], Сяльцы, Лінава]] * У [[Ружаны|Ружанскім]] гета (восень 1941 — лістапад 1942) нацыстамі і калабарацыяністамі былі забітыя каля 4 000 габрэяў. === Гета ў Канстанцінава === Вёска Канстанцінава была акупаваная часткамі [[вермахт]]а ўлетку 1941 года. У вёсцы (мясцовыя жыхары называлі яе таксама «калонія Канстанцінава») да вайны налічвалася 35 габрэйскіх і 6 беларускіх двароў. Насельніцтва складалася з прыкладна 184 габрэяў і 35 беларусаў. Гета ў вёсцы праіснавала да кастрычніка (2 лістапада{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=245}}) 1942 (да восені 1943{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=145}}) года, калі немцы пераправілі габрэяў спачатку ў Ружаны, а затым у [[Ваўкавыск]], дзе ўсіх расстралялі. Габрэйскія дамы ў вёсцы засталіся цэлымі.<ref name="autogenerated10">{{Cite web |url=http://db.narb.by/files/FC20B886-A2C1-11E3-8FB7-18F8026DDE87.pdf |title=Краткая справка о результатах обследования 5 населенных пунктов Брестской области, полностью уничтоженных оккупантами вместе с населением и не восстановленных. |access-date=25 верасня 2019 |archive-date=18 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618153114/http://db.narb.by/files/FC20B886-A2C1-11E3-8FB7-18F8026DDE87.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated11">[[Национальный архив Республики Беларусь]] (НАРБ). — фонд 1440, опись 3, дело 771, листы 126—131</ref> ''У'' ліпені 1944 года пры адступленні немцы спалілі Канстанцінава і вёску [[Воля (Пружанскі раён)|Воля]], якая знаходзіцца побач. Вёска Канстанцінава пасля вайны не была адноўлена, а яе тэрыторыя (прынамсі каля паловы) лічыцца цяпер вёскай Воля (цяпер [[Ружанскі сельсавет|Ружанскага сельсавета]]). На месцы колішняй вёскі ля дарогі ўсталявана пліта з тэкстам: «У гэтым урочышчы была вёска Канстанцінава. У 1944 годзе яна была спалена, а насельніцтва растраляна фашыстамі».<ref name="autogenerated10"/><ref name="autogenerated11"/> === Гета ў Лыскава === Па даных [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў і іх памагатых|НДК]] (акт № 5 ад 10 студзеня 1945 года), гета ў вёсцы [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]] ([[Зеляневіцкі сельсавет]]) праіснавала да 2 лістапада 1942 года{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=244}}. Першае масавае забойства габрэяў у Лыскава адбылося 1 ліпеня 1942 года. Забітыя былі пахаваныя ў брацкай магіле ў вёсцы [[Баяры (Пружанскі раён)|Баяры]] (Зеляневіцкі сельсавет){{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=243}}. 2 лістапада 1942 года габрэяў мястэчка, якія яшчэ засталіся жывымі, сагналі на кірмашную плошчу, дзяцей пагрузілі на падводы, а дарослых пагналі пехатой у Ваўкавыск, забіваючы тых, хто адставаў па дарозе. Кіраваў арганізацыяй і падрыхтоўкай да вынішчэння гета камісар вёскі Элерт. У [[Ваўкавыск]]у асуджаных людзей непрацяглы час пратрымалі за драцяным абгароджваннем пад адкрытым небам, а потым растралялі — усяго 654 чалавекі{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=244}}). Апублікаваны няпоўны спіс забітых у Лыскава габрэяў{{sfn|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|с=243-244}}. == Выпадкі ўратавання і «Праведнікі народаў свету» == ''У'' Пружанскім раёне сем чалавек былі удастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «''у знак найглыбейшай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны''»: * Чубак Генефа — за выратаванне Гольдфайн Ольгі ў Пружанах<ref>[[Яд Вашем]]. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4014433 История спасения. Чубак Геновефа]</ref>. * Пашкевіч Ганна — за ўратаванне Віршубскай Яўгеніі і яе дочак Рэгіны і Ады ў Пружанах<ref>[[Яд Вашем]]. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4016790 История спасения. Пашкевич Анна]</ref>. * Папко Андрэй — за выратаванне Чарны Ніны ў Пружанах<ref>[[Яд Вашем]]. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=7275735 История спасения. Попко Андрей]</ref>. * Павук Іван, Ганна, Аляксандр і Лідыя — за ўратаванне сям’і Юдзевіч у вёсцы [[Чахец]]<ref>[[Яд Вашем]]. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=8169653 История спасения. Паук Лидия]</ref>. == Памяць == На месцы забойства пружанскіх габрэяў усталяваны помнік, а на габрэйскіх могілках горада ўзведзены мемарыяльны комплекс у памяць ахвяр [[Халакост|Катастрофы]]<ref>[http://govorim.by/brestskaya-oblast/pruzhany/stati-o-pruzhanah/9017-v-proshlom-godu-v-pruzhanah-byl-otkryt-pamyatnik-zhertvam-holokosta-v-velikuyu-otechestvennuyu-voynu-v-evreyskom-getto-goroda-fashisty-uderzhivali-do-10-tysyach-chelovek-bolee-4-tysyach-iz-kotoryh.html Памятник жертвам Холокоста в Пружанах]</ref>. У кіламетры на паўночны захад ад Ружанаў, у лесе, усталяваны помнік на брацкай магіле габрэяў, падпольшчыкаў і савецкіх вайсковых вязняў. У 1965 годзе на гэтай магіле быў усталяваны абеліск у памяць аб забітых ружанскіх габрэях.<ref>''С. В. Марцелев (главный редактор), Н. В. Берилло, В. Д. Будько и др.'', Минск, «Белорусская советская энциклопедия», 1990, ISBN 5-85700-017-3 [http://orda.of.by/.lib/spik/br2/372 Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область]</ref><ref name=":0">[http://www.intour-service.by/state/AA:navID.105/AC:-1.1761578869.DS_SELECTED_DS.200000544883.PID.1830016568/ Гродно — Пинск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919162653/http://www.intour-service.by/state/AA:navID.105/AC:-1.1761578869.DS_SELECTED_DS.200000544883.PID.1830016568/ |date=19 верасня 2020 }}</ref> Помнікі ахвярам генацыду габрэяў усталяваны у Лінава, Аранчыцах і ў Белавежскай пушчы — габрэям з [[Шарашова]]<ref>''И. Разумовский.'' [http://www.aen.ru/?page=brief&article_id=71186 Памятник жертвам Холокоста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304210020/http://www.aen.ru/?page=brief&article_id=71186 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>.<ref>[http://www.linovo.by/?page_id=516 Магіла ахвяр фашызму. Вёска Лінова (в/ч 67675)] {{ref-by}}</ref><ref>Воспоминания Берла Блюштейна [http://www.pruzhanydistrict.com.ar/stories/Lineve_destruction.htm The destruction of Lineve]{{Недаступная спасылка|date=Апрель 2018|bot=InternetArchiveBot}} {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.linovo.by/?page_id=489 Магіла ахвяр фашызму. Вёска Аранчыцы]</ref> Апублікаваныя няпоўныя спісы габрэяў загінутых Пружанскага раёна<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Даведнік пра месцы прымусовага ўтрымання грамадзянскага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі Беларусі 1941-1944}} * {{h|«Памяць. Пружанскі раён»|1992|І. П. Шамякін (галоўны рэдактар), Г. К. Кісялёў, Я. В. Малашэвіч і інш. (рэдкал.). «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Пружанскага раёна». — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 1992. — 455 с. — <nowiki>ISBN 5-85700-094-7</nowiki>.}} * {{РЕЭ|Пружаны}}; * {{РЕЭ|Линово}}; * [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] (НАРБ). — фонд 861, вопіс 1, дзея 3, ліст 36; * Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі (ГАРФ). — фонд 7021, вопіс 83, дзея 22, лісты 4-6; * Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці (ГАБО), — фонд 514, вопіс 1, дзея 204, лісты 2, 4, 5; * Г. К. Кісялёў, А. Э. Кейзік і інш. (рэдкал.), К. І. Козак, А. І. Кузняцоў (укладальнікі). «Памяць. Пастаўскі раён». — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 688 с. — <nowiki>ISBN 985-6302-35-8</nowiki>. == Дадатковая літаратура == * {{Кніга:Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944}} * ''Ицхак Арад''. Знішчэнне яўрэяў СССР у гады нямецкай акупацыі (1941—1944). Зборнік дакументаў і матэрыялаў, Иерусалим, выдавецтва [[Яд ва-Шэм|Яд ва-Шем]], 1991, ISBN 9653080105 * Черноглазова Р. А., Хеер Х. Трагедия евреев Белоруссии в 1941—1944 гг.: сборник материалов и документов. — Изд. 2-е, испр. и доп.. — Мн.: Э. С. Гальперин, 1997. — 398 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 985627902X</nowiki>. {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Халакост па раёнах Беларусі|Пружанскі раён]] bo1a5rk0ntl64quuyynr76t79wz042s Ханаанскія мовы 0 622528 5171868 4608675 2026-07-27T21:29:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171868 wikitext text/x-wiki {{Моўная група |назва = Ханаанскія мовы |прарадзіма = Ханаан |таксон = галіна |статус = |арэал = [[Блізкі Усход]] |колькасць носьбітаў = |знікла = |катэгорыя = |класіфікацыя =[[Настратычныя мовы]] (гіпотэза) :Заходне-настратычныя мовы ::[[Афразійскія мовы]] ::: [[Цэнтральнасеміцкія мовы]] :::: [[Семіцкія мовы]] ::::: [[Паўночна-Заходнія семіцкія мовы]] |падзяляецца на = фінікійскія, іўрыт |час распаду = |працэнт супадзенняў = |ДАСТ 7.75-97 = |ISO5 = }} '''Ханаанскія мовы''' (таксама '''ханаанейскія''') — падсям’я [[Семіцкія мовы|семіцкіх моў]], на якіх размаўлялі народы старажытнага [[Ханаан]]а — [[яўрэі]], [[фінікійцы]], [[амарэі]], [[маавіцяне]], [[Ідумея|эдумейцы]] і [[карфагеняне]]. Усе гэтыя мовы перасталі быць гутарковымі ў пачатку нашай эры (калі вымерла [[пунічная мова|пунічная]] — невядома). Старажытнаяўрэйская мова бесперапынна заставалася літаратурнай і літургічнай мовай сярод яўрэяў і [[Самарыцяне|самарыцян]]. == Класіфікацыя == Дзве галоўныя галіны гэтай падсям’і — [[іўрыт]] і [[фінікійская мова]]. Ханаанскія мовы, нароўні з [[арамейскія мовы|арамейскімі]] і [[угарыцкая мова|ўгарыцкай]], утвараюць [[паўночнасеміцкая падгрупа|паўночнасеміцкую падгрупу]]. == Адметныя рысы == Тыпалагічныя рысы ханаанейскіх моў у параўнанні з арамейскай: * [[прэфікс]] ''h-'' выкарыстоўваецца як [[артыкль]] (у арамейскай — [[постфікс]] ''-a''). Хутчэй за ўсё, гэта ханаанскае новаўвядзенне. * [[Займеннік]] першай асобы ''ʼnk'' (אנכ ''anok(i)'', у арамейскай — ''ʼnʼ/ʼny'') — што збліжае іх з [[Акадская мова|акадскай]], [[Старажытнаегіпецкая мова|старажытнаегіпецкай]] і [[Берберская мова|берберскай]]. * Зрух галосных ''ā'' > ''ō'' (ханаанскі зрух). * Інвертаванае ўжыванне часавага саюза wa, якое праяўляецца ў тым, што, калі wa стаіць перад дзеясловам у пачатку сказа, ён надае форме мінулага часу («перфектнай») дзеяслова значэнне будучага часу, і наадварот, у форме будучага часу («[[імперфектнай]]») дзеяслова — значэнне мінулага часу<ref name="krug">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/HANAANESKIE_YAZIKI.html|title=ХАНААНЕЙСКИЕ ЯЗЫКИ|publisher=Энциклопедия Кругосвет Универсальная научно-популярная онлайн-э|accessdate=2015-07-29|archive-date=30 сакавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330105237/http://krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/HANAANESKIE_YAZIKI.html|url-status=dead}}</ref>. == Ханаанскія тэксты == Галоўныя крыніцы вывучэння ханаанскіх моў — гэта [[Танах]] і старажытныя надпісы: * [[Мааў|Маавіцкая]]: [[Стэла Меша]], [[Надпіс з Эль-Керак]] * [[Старажытнаяўрэйская мова]]: [[Каляндар з Гезера]], Хірбет Кеяфа * [[Фінікійская мова]]: [[Саркафаг цара Ахірама]], надпіс на саркафагу [[Эшмуназар II|Эшмуназара II]], біблскі надпіс<ref>{{cite web|url=https://books.google.co.il/books?id=L7ZKZ6CdUBkC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=Eshmunazar+Kilamuwa&source=bl&ots=nzOBGMNuSj&sig=d0rok_GTzsaSlTKcyAtXIOOP68U&hl=en&sa=X&ved=0CCkQ6AEwA2oVChMI7sPpjOD_xgIVgtYUCh0aOA48#v=onepage&q=Eshmunazar%20Kilamuwa&f=false|title=The Tel Dan Inscription: A Reappraisal and a New Introduction|author=George Athas|lang=en|accessdate=2015-07-29}}</ref>. * [[Пунічная мова]]: у п’есе [[Плаўт]]а «Пуніец» (Poenulus) у пачатку пятага акту. {{не перакладзена 3|Надпіс Дэір Ала||en|Deir Alla Inscription}} напісаны на арамейскай з паўднёваханаанскімі асаблівасцямі, і класіфікуецца Хецранам (Hetzron) як ханаанская. == Гл. таксама == * [[Заходнесеміцкія мовы]] * [[Угарыцкая мова|Угарыцкія мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * Дьяконов И. М. Языки древней Передней Азии. М., 1967 * ''The Semitic Languages. Routledge Language Family Descriptions.'' Edited by Robert Hetzron. New York: Routledge, 1997. * {{артыкул |загаловак=A neglected phonetic law: The assimilation of pretonic yod to a following coronal in North-West Semitic |выданне=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |том=75.1 |старонкі=135—145 |спасылка=https://www.academia.edu/1468535/A_neglected_phonetic_law_The_assimilation_of_pretonic_yod_to_a_following_coronal_in_North-West_Semitic |doi=10.1017/s0041977x11001261 |мова=en |тып=journal |аўтар=Garnier, Romain; Jacques, Guillaume |год=2012}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.kchanson.com/ANCDOCS/westsem/westsem.html Some West Semitic Inscriptions] * [http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=02&ArticleID=06 How the Alphabet Was Born from Hieroglyphs] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160630075033/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=02&ArticleID=06 |date=30 чэрвеня 2016 }} Biblical Archaeology Review {{Семіцкія мовы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Семіцкія мовы]] [[Катэгорыя:Ханаан]] kbek6mni40mssx83y18bz3wcvzrpeb7 Фёдар Іосіфавіч Вольфсан 0 623296 5171800 5037739 2026-07-27T13:37:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171800 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вольфсан}} {{Навуковец |Імя = Фёдар (Файцель) Іосіфавіч Вольфсан |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[геалогія]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|геолага-мінералагічных навук}} |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Фёдар Іосіфавіч Вольфсан''' ({{ДН|13|11|1907}} — {{ДС|26|4|1989}}) — савецкі навуковец, доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар, першаадкрывальнік уранавых радовішчаў. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 лістапада 1907 года ў в. [[Сідаравічы (Магілёўскі раён)|Сідаравічы]] [[Магілёўскі павет (Магілёўская губерня)|Магілёўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў яўрэйскай сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю адукацыю (1924). Працаваў у гаспадарцы бацькоў і адначасова вёў заняткі ў хаце-чытальні, складаўся ў камітэце сялянскай беднаты. Па камсамольскім кірунку паступіў на геолагаразведачны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Ленінградскага горнага інстытута]]. Пасля яго заканчэння (1930) пакінуты ў аспірантуру. Адразу выехаў ад Геалагічнага камітэта ў якасці начальніка стацыянарнай Такелійскай геолагавыведнай партыі. У 1931 годзе сумесна са штатам партыі пераведзены ў Сярэдазразведку, ў 1932 годзе перайшоў у штат Галоўгорхімпрама, працаваў на рудніку галоўным геолагам і тэхнічным кіраўніком. У канцы 1932 года па запрашэнні акадэмікаў [[Аляксандр Яўгенавіч Ферсман|А. Я. Ферсмана]] і [[Дзмітрый Іванавіч Шчарбакоў|Дз. І. Шчарбакова]] паступіў у аспірантуру Ламаносаўскага інстытута Акадэміі навук СССР. У 1933—1938 гадах кіраўнік пошукавага атрада сярэднеазіяцкай экспедыцыі АН СССР і групы Мугаджарскай экспедыцыі. За гэты перыяд адкрыты радовішчы металаў: Наўгарзанскае флюарытавае, Лашкерэкскае і Гаўскае поліметалічныя, Кансайскія залатарудныя і некалькі іншых. У 1935 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Такелийское полиметаллическое месторождение». У 1938—1944 гадах займаўся вывучэннем структур поліметалічных радовішчаў Цэнтральнага Казахстана, Алтая і Паўночнага Каўказа, у 1945—1950 гадах — геалагічных структур рэдкаметальных радовішчаў Сярэдняй Азіі. У 1946 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 1948—1950 гадах дырэктар Геалагічнай станцыі [[АН СССР]]. Адначасова з 1938 года выкладаў у [[Дзяржаўны універсітэт каляровых металаў і золата|Маскоўскім інстытуце каляровых металаў і золата імя М. І. Калініна]] (МІКМіЗ). У 1952—1955 гадах яго штатны прафесар кафедры карысных выкапняў, чытаў курс «Рудныя радовішча і структуры рудных радовішчаў». У гэты ж перыяд праводзіў навуковыя даследаванні на Каўказе і Усходнім Забайкаллі па дамове з прамысловымі арганізацыямі. З 1955 года зноў працаваў у ІГЕМ АН СССР, у 1959 годзе прызначаны на пасаду начальніка Экспедыцыі № 1 СССР (Лабараторыя радыёгеалогіі), якой кіраваў да 1987 года. Адначасова вёў педагагічную дзейнасць у МІКМіЗе (да 1963 года), у [[Расійскі дзяржаўны геолагаразведачны ўніверсітэт імя Серго Арджанікідзэ|Маскоўскім геолагаразведачным інстытуце]] і [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў|Універсітэце дружбы народаў]] (да 1988). {{зноскі}} == Літаратура == * Геологи Академии в годы Великой Отечественной войны. — Природа, 1974, No 5&nbsp;°C, с. 48—57. == Спасылкі == * [http://www.igem.ru/memory/volfson/biogr_volf.html АВТОБИОГРАФИЯ Вольфсон Файтель (Федор) Иосифович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226135557/http://igem.ru/memory/volfson/biogr_volf.html |date=26 снежня 2019 }} * [http://www.igem.ru/memory/volfson.html?p=history8 Книга нашей памяти. ВОЛЬФСОН Ф. И. (1907—1989)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226140257/http://igem.ru/memory/volfson.html?p=history8 |date=26 снежня 2019 }} * [http://rosgeo.org/news252.html К 110-летию со дня рождения Ф. И. Вольфсона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200105131843/http://rosgeo.org/news252.html |date=5 студзеня 2020 }} * [http://naukarus.com/f-i-volfson-uchenyy-pedagog-patriot Ф. И. ВОЛЬФСОН – УЧЕНЫЙ, ПЕДАГОГ, ПАТРИОТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191224123021/http://naukarus.com/f-i-volfson-uchenyy-pedagog-patriot |date=24 снежня 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вольфсан Фёдар Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага горнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] ovc1l2kz65dn0bql97ztq9y27yx5isj Філіп Рыў 0 626188 5171825 3548068 2026-07-27T16:30:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171825 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Філіп Рыў | Арыгінал імя = Philip Reeve | Фота = Philip_Reeve_-_Lucca_Comics_&_Games_2016.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = {{Празаік|Вялікабрытаніі}} | Гады актыўнасці = 2001—нашы дні | Кірунак = [[Дзіцячая літаратура]] | Жанр = [[Фэнтэзі]] | Дэбют = | Прэміі = <!-- (галоўныя прафесійныя прэміі) --> | Lib = | Сайт = [http://www.philip-reeve.com/ Афіцыйны сайт] }} '''Філіп Рыў''' ({{lang-en|Philip Reeve}}; нар. {{ДН|28|2|1966}}) — англійскі [[пісьменнік]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.philip-reeve.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191206221719/http://www.philip-reeve.com/ |date=6 снежня 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рыў Філіп}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Казачнікі]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі]] g5qurya8si47pwejpkdbomuv8cz8h2o Уладзімір Паўлавіч Трафіменка 0 630487 5172046 4902190 2026-07-28T09:11:54Z DobryBrat 5701 дапаўненне, арфаграфія, стыль, пунктуацыя 5172046 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Трафіменка}} {{мастак | імя = | партрэт = Trofimenko-v-p-1.jpg | апісанне = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = | вучоба = | працы = }} '''Уладзімір Паўлавіч Трафіменка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[дызайн]]ер, спецыяліст у прамысловым дызайне i мастацтве. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 красавіка 1944 года. Скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (1975) па спецыяльнасці «Мастак-канструктар». Працаваў у галіне прамысловага дызайну на розных прадпрыемствах Мінска. У 1973—1978 гадах браў значны удзел у стварэнне асартыменту ВА «Луч» — мужчынскіх, жаночых, дзіцячых і іншых гадзіннікаў «[[Мінскі гадзіннікавы завод|Луч]]», распрацоўкі абаронены патэнтамі і атрымалі медалі [[ВДНГ СССР]]. Распрацаваў вежавы гадзіннік на адміністратыўным будынку ВА «Луч». У 1987 годзе прыняты у Саюз дызайнераў СССР. З 1989 года — член Савета [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]], пэўны час — намеснік прэзідэнта гэтай арганізацыі. З 1990 года ўзначальваў ТАА «Сэнс-Тэхна», якое з 1996 года распрацоўвае і вырабляе навукаёмістае абсталяванне ў галіне [[Рэнтгенаграфія|рэнтгенаграфіі]] і спектраметрыі, адзначана міжнароднымі ўзнагародамі.  У 1999—2002 гадах быў членам Ваенна-геральдычнай камісіі [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. Паводле эскізаў У. П. Трафіменкі выраблена значная колькасць дзяржаўных узнагарод і іншых знакаў. Браў актыўны ўдзел у рабочай групе па пераглядзе статуса і вонкавага выгляду дзяржаўных узнагарод па распараджэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Жыў і працаваў у [[Мінск]]у. Памёр 17 кастрычніка 2021 года<ref>{{cite web|url = https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=4375332669186737&id=145501218836591|title = 17.10.21 ушел из жизни на 78 году жизни Владимир Павлович Трофименко, талантливый дизайнер, общественный деятель, организатор|author = |authorlink = |date = 18-10-2021|publisher = Беларускі саюз дызайнераў. Facebook|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Прызнанне == * [[Медаль ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага]] (2007) * [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|Ордэн Пашаны]] (2014) * Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (29 красавіка 2019) «''за выдатныя дасягненні ў прафесійнай дзейнасці, значны асабісты уклад у развіццё нацыянальнага прамысловага дызайну і мастацтва''». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-gosnagrady-zasluzhennym-rabotnikam-razlichnyh-sfer Александр Лукашенко 11 сентября вручил госнаграды заслуженным работникам различных сфер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200128123431/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-gosnagrady-zasluzhennym-rabotnikam-razlichnyh-sfer |date=28 студзеня 2020 }} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org459/sbor5/text4719.htm Состав Военно-геральдической комиссии при Совете Безопасности Республики Беларусь] * [http://president.gov.by/ru/news_ru/view/kommentarij-k-ukazu-163-ot-29-aprelja-2019-g-20999/ Представители различных сфер деятельности удостоены госнаград] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трафiменка Уладзімір Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў]] df713yg3albhfzasma7bfuciqz93l7g Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў 0 657231 5171850 4860687 2026-07-27T18:55:28Z 5171850 wikitext text/x-wiki {{ДД|званне={{РБ, Палкоўнік}}|дата нараджэння={{ДН|18|03|1967}}}} '''Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў''' (нар. {{ДН|18|03|1967}}<ref name="data.europa.eu" />) — палкоўнік (з 2007 года), былы намеснік камандуючага [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Унутранымі войскамі Рэспублікі Беларусь]] з 2018 года<ref>[https://www.belta.by/president/view/hazalbek-atabekov-naznachen-zamestitelem-komandujuschego-vnutrennimi-vojskami-mvd-belarusi-303736-2018/ Хазалбек Атабеков назначен заместителем командующего внутренними войсками МВД Беларуси]</ref>. Этнічны [[Таджыкі|таджык]]. == Біяграфія == У 1990 годзе скончыў Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча. У 1996 годзе атрымаў крапавы берэт з рук [[Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка|Дзмітрыя Паўлічэнкі]]. Займаў пасаду камандзіра спачатку роты, а затым і батальёна ўнутраных войскаў. У [[2009]]<ref>[https://charter97.org/ru/news/2009/7/31/20619/ Спецназом будет командовать Хазалбек Атабеков]</ref>—[[2012]] гадах быў камандзірам [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння|3-й асобнай Чырванасцяжнай брыгады спецыяльнага прызначэння]] ўнутраных войскаў МУС (вайсковая часць 3214), затым — намеснікам начальніка ўпраўлення баявой і аператыўнай падрыхтоўкі Галоўнага ўпраўлення камандуючага ўнутранымі войскамі МУС Рэспублікі Беларусь<ref>[https://news.tut.by/economics/593766.html Президент назначил замкомандующего внутренними войсками] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201205005601/https://news.tut.by/economics/593766.html |date=5 снежня 2020 }}</ref>. 22 мая 2018 года прызначаны намеснікам камандуючага ўнутранымі войскамі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800193_1527109200.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 22 мая 2018 года № 193 «О Х. Б. Атабекове»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830190608/https://pravo.by/upload/docs/op/P31800193_1527109200.pdf |date=30 жніўня 2021 }}</ref>. 13 жніўня [[2020]] года на хвалі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] ўзнагародзіў Атабекава медалём «За бездакорную службу I ступені»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4458481 Лукашенко наградил более 300 силовиков медалью «За безупречную службу»]</ref>. 15 сакавіка 2022 года ён вызвалены ад пасады і звольнены ў запас з правам нашэння ваеннай формы<ref>[https://minpolit.com/vypuskniki/polkovnik-atabekov-uvolen-zapas/ Полковник Атабеков уволен в запас]{{ref-ru}}</ref>. == Санкцыі == У [[2012]] годзе Атабекаву забаранілі ўезд у краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033809/https://nn.by/?c=ar&i=61552|archive-date=2017-10-22|url=https://nn.by/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-10-11}}</ref>[[Еўрапейскі Саюз|.]] У [[Чорны спіс Еўрасаюза]] трапіў за тое, што «камандаваў разгонам [[Плошча 2010|дэманстрацыі 19 снежня 2010 года ў Мінску]] з ужываннем празмернай сілы»<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?print=true&uri=CELEX%3A02012D0642-20150715 COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=EUR-Lex - 32012D0642 - EN - EUR-Lex|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj|access-date=2020-12-25|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref>. Еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года<ref>{{cite web|author=Денис Лавникевич|title=Батьке простили старые грехи|url=https://www.gazeta.ru/politics/2016/02/15_a_8075585.shtml|publisher=[[Газета.ru]]|date=2016-02-15|access-date=2021-09-10|language=ru}}</ref>. 2 кастрычніка 2020 года было аб’яўлена, што Атабекаў трапіў у санкцыйныя спісы [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] ([[Чорны спіс Еўрасаюза|спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС]]) і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ([[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]])<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref><ref>{{Cite web|last=Best|first=Tom|work=Paul Hastings LLP|coauthors=Bonucci, Nicola; Bukowski, Gesa; Hutchison, Talya|last2=Bonucci|first2=Nicola|last3=Bukowski|first3=Gesa|last4=Hutchison|first4=Talya|date=2020-11-17|title=Protests in Belarus - EU imposes Fresh Sanctions on the Belarusian Regime and Follows the UK, US and Canada in Imposing Sanctions on Lukashenko|url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-url=https://archive.today/20210724145733/https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-date=24 ліпеня 2021|publisher=[[Lexology]]|language=en|access-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>. ЕС увёў санкцыі супраць намесніка камандуючага ўнутранымі войскамі МУС як адказнага за кампанію рэпрэсій і запалохвання МУС пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]: адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне з мірнымі дэманстрантамі, у тым ліку катаванні, а таксама запалохванне і гвалт у дачыненні да журналістаў<ref name="data.europa.eu">{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title= 40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс |url= https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>. Акрамя таго, Атабекава ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|access-date=2021-06-29}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856 |title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials |date=2020-10-13|publisher={{нп3|Swissinfo|Swissinfo|cs|Swissinfo}}|access-date=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher=Staatssekretariat für Wirtschaft|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref>. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Украіна<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/ |publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. == Узнагароды == * [[ордэн «За службу Радзіме»]]<ref>[https://minpolit.com/istoriya/istoriya-uchilishha/ Минское ВВПОУ: годы и судьбы!]</ref>, * медаль «За бездакорную службу» III ступені (18 сакавіка 2005)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-44/2005-44(003-010).pdf&oldDocPage=6 Указ Президента Республики Беларусь от 18 марта 2005 года № 141 «О награждении военнослужащих внутренних войск Министерства внутренних дел медалью „За безупречную службу“ I, II, III степени»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830225110/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-44%2F2005-44%28003-010%29.pdf&oldDocPage=6 |date=30 жніўня 2021 }}</ref>, * медаль «За бездакорную службу» II ступені, * медаль «За бездакорную службу» I ступені (13 жніўня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000305&p1=1 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 13 жніўня 2020 года № 305 «Аб узнагароджанні»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200819121103/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000305&p1=1 |date=19 жніўня 2020 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://udf.by/news/main_news/174084-kto-takoy-hazalbek-atabekov.html Хто такі Хазалбек Атабекаў?] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Атабекаў Хазалбек Бахцібекавіч}} [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] eimokgzl2mf4tk2bga6dlqoyf5qqyu7 Храналогія Другой Карабахскай вайны 0 657699 5171934 5103070 2026-07-28T05:43:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171934 wikitext text/x-wiki Гэты артыкул утрымлівае храналогію '''[[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|Другой Карабахскай вайны]]''', якая адбылася з верасня па лістапад [[2020]] года паміж узброенымі сіламі [[Азербайджан]]а і самаабвешчанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі (Арцах)]], падтрыманай арміяй [[Арменія|Арменіі]]. Сутыкненні пачаліся раніцай 27 верасня на лініі судакранання Нагорнага Карабаха. Абодва бакі паведамілі пра ахвяры сярод вайскоўцаў і грамадзянскага насельніцтва<ref name="aljaz">{{cite web | url =https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region |title=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|publisher=Al Jazeera| date=27 September 2020| access-date =27 September 2020}}</ref>. У адказ на сутыкненні ў Арменіі і непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспубліцы аб’яўлена ваеннае становішча і ўсеагульная мабілізацыя<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2020-09-27/armenia-declares-martial-law-and-mobilization-over-nagorno-karabakh|title=Армения объявляет военное положение и мобилизацию в Нагорном Карабахе|date=27 September 2020|publisher=U.S. News & World Report|access-date=27 September 2020}}</ref>. У шэрагу раёнаў Азербайджана, у сваю чаргу, было абвешчана ваеннае становішча і каменданцкі час. 28 верасня Арменія забараніла выезд з краіны ўсім мужчынам мабілізацыйнага рэзерву старэйшых за 18 гадоў. 29 верасня [[Савет Бяспекі ААН]] правёў экстраную сустрэчу па сітуацыі ў Нагорным Карабаху. На пачатак кастрычніка Азербайджан пашырыў кантраляваную тэрыторыю, павялічыў колькасць кантраляваных населеных пунктаў у зоне канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f70ff6f9a794783d53dc2a2|title=Президент Нагорного Карабаха сообщил о потерях республики|quote=Да, у нас есть потерянные позиции, в основном в направлении Талиша и на южном направлении, у нас есть десятки погибших}}</ref>. Таксама Міністэрства абароны Азербайджана прадэманстравала магчымасць паспяховага прымянення беспілотных лятальных апаратаў і кропкавых удараў для знішчэння сіл праціўніка<ref>{{Cite web|url=https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheny-rezervnye-sily-protivnika-video-32444.html|title=Уничтожены резервные силы противника – ВИДЕО}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/729707|title=Баку заявил о разрушении большей части армянской военной инфраструктуры в Карабахе|quote=Азербайджан в течение короткого времени с применением высоких технологий, беспилотников, точечными ударами выводит из строя созданную военную инфраструктурную базу}}</ref>. Многія сусветныя дзяржавы і міжнародныя арганізацыі рашуча асудзілі канфлікт і заклікалі абодва бакі знізіць напружанасць і без прамаруджання аднавіць канструктыўныя перамовы<ref name=":2">{{Cite web|date=2020-09-30|title=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|access-date=2020-09-30|website=France 24|language=en}}</ref>. Ужо 10 кастрычніка ў зоне канфлікту ў адпаведнасці з дамоўленасцю, дасягнутай кіраўнікамі МЗС Азербайджана і Арменіі ў [[Масква|Маскве]] пры пасярэдніцтве [[РФ|Расіі]], быў абвешчаны рэжым спынення агню для абмену ваеннапалоннымі і целамі загінуўшых<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-54490809 В Карабахе началось перемирие. Стороны конфликта обвиняют друг друга в его нарушении // Русская служба Би-би-си, 10.10.2020]</ref>. Дамоўленасць, аднак, была сарваная<ref name="bbc12day">[https://www.bbc.com/russian/news-54514714 Война в Карабахе, день 16-й: умозрительное перемирие и 96 погибших у армян]</ref>. 10 лістапада бакі падпісалі [[Пагадненне аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху (2020)|пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў]]. == Першы месяц == === Першы тыдзень === ;27 верасня [[File:Столкновения в Нагорном Карабахе (27-28 сентября 2020).jpg|thumb|left|Карта сутыкненняў 27—28 верасня.]] У 08:03 прэс-сакратар прэзідэнта Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Ваграм Пагасян паведаміў, што Азербайджан наносіць ракетныя і паветраныя ўдары па тэрыторыі населеных пунктаў. Улады заклікалі насельніцтва схавацца ў бомбасховішчы<ref>{{cite web| url=https://www.panarmenian.net/rus/news/285524/|title=Азербайджан бомбит Степанакерт, власти призывают население прятаться в убежищах|publisher=PanARMENIAN.Net|access-date=27-10-2020|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web| url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20200927/24610990/V-Karabakhe-nespokoyno-Pashinyan-soobschil-ob-azerbaydzhanskom-nastuplenii.html|title=В Карабахе неспокойно: Пашинян сообщил об азербайджанском наступлении|publisher=Sputnik Армения|access-date=27-10-2020|lang=ru}}</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана ў сваю чаргу заявіла аб пачатку буйнамаштабнай контрнаступальнай аперацыі ў адказ на абстрэлы армянскім бокам з буйнакалібернай зброі, мінамётаў і артылерыйскіх установак прыгранічных вёсак, падчас якіх загінулі і былі параненыя мірныя жыхары<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/vojska-azerbajdzhanskoj-armii-pristupili-k-kontrnastupatelnoj-operacii-po-vsemu-frontu-32317.html Войска Азербайджанской Армии приступили к контрнаступательной операции по всему фронту]</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/armyanskie-vooruzhennye-sily-sovershili-masshtabnye-provokacii-po-vsej-protyazhennosti-fronta-32312.html Армянские вооруженные силы совершили масштабные провокации по всей протяжённости фронта]</ref>. Мінабароны Арменіі заявіла, што «азербайджанскае наступленне, таксама нацэленае на [[Сцепанакерт]], пачалося ў 08:10 па мясцовым часе (04:10 па Грынвічы)»<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341|title=Азербайджан и Армения столкнулись из-за спорного Нагорно-Карабахского региона|date=27 September 2020|publisher=BBC|access-date=27 September 2020}}</ref>. Прэзідэнт непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Араік Аруцюнян абвясціў аб увядзенні ваеннага становішча ў краіне і мабілізацыі асоб старэйшых за 18 гадоў<ref>{{cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/285543/|title=В Карабахе объявлена всеобщая мобилизация|publisher=PanARMENIAN.Net|access-date=27-10-2020|lang=ru}}</ref>. Пазней улады Арменіі абвясцілі ваеннае становішча і ўсеагульную мабілізацыю<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20200927/karabakh-1577835391.html?fbclid=IwAR0UHwsu1Qg-qWnrPlhwrajPZhm9NMPIxXCFhGMc7x3qNvvIMrL9UYm9MM0/|title=Власти Армении ввели военное положение и объявили всеобщую мобилизацию|publisher=РИА Новости|access-date=2020-09-27|lang=ru}}</ref>. У той жа дзень прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў звярнуўся да народа з заявай аб сутыкненнях<ref>{{cite web|url=https://azertag.az/ru/xeber/Prezident_Ilham_Aliev_Azerbaidzhanskaya_armiya_v_nastoyashchee_vremya_podvergaet_obstrelu_nanosit_udary_po_voennym_poziciyam_vraga-1596293|title= Президент Ильхам Алиев: Азербайджанская армия в настоящее время подвергает обстрелу, наносит удары по военным позициям врага|date=2020-09-27|access-date=2020-09-27}}</ref>, а пазней правёў пасяджэнне Савета бяспекі краіны<ref>{{Cite web |url=http://interfax.az/view/814436 |title=Президент Алиев созвал Совбез Азербайджана для обсуждения провокации Армении на линии соприкосновения |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=22 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122074642/http://interfax.az/view/814436 |url-status=dead }}</ref>. Падчас сутыкненняў азербайджанскія вайскоўцы размясцілі танкі, артылерыю, ракетныя сістэмы і авіяцыю паблізу лініі фронту і паглыбіліся ў тэрыторыю праціўніка<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/2020/09/27/13270099.shtml|title=Эскалация в Карабахе: подбиты танки, вертолёты и средства ПВО|website=Газета.Ru|access-date=2020-09-27}}</ref>. Мірных жыхароў Нагорнага Карабаха заклікалі схавацца ў бамбасховішчах<ref name="bloomberg">{{cite web|lang=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-27/azerbaijan-says-civilians-killed-by-armenian-fire-near-karabakh?utm_source=google&utm_medium=bd&cmpId=google|title=Между Арменией и Азербайджаном вспыхнули бои|date=27 September 2020|publisher=Bloomberg|access-date=27 September 2020}}</ref>. Па словах Аванісяна, раніцай азербайджанскія ўзброеныя сілы таксама атакавалі ў напрамку [[Вардэніс]]а на тэрыторыі Рэспублікі Арменія<ref>[https://www.azatutyun.am/a/30860435.html In the morning, there were attacks in the direction of Vardenis on the territory of Armenia. Hovhannisyan (in Armenian), RFE/RL, 27 Sept 2020]</ref>. Да другой паловы дня 27 верасня Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла пра захоп сямі вёсак: Ашагы Абдурахманлы, Караханбейлі, Гервенд, Гарадзіз, Юхары Абдурахманлы Фізулінскага раёна, Беюк Мерджанлы і Нюзгер Джэбраільскага раёна<ref>{{cite web|lang=az|url=https://report.az/dagliq-qarabag-munaqishesi/azerbaycan-odusunun-ugurlu-emeliyyati-neticesinde-bir-sira-kendlerimiz-azad-edilib/|title=Azərbaycan Ordusu 6 kəndi erməni işğalından azad edib|date=27 September 2020|publisher=Report.az|access-date=27 September 2020}}</ref>. Міністэрства абароны Нагорна-Карабахскай Рэспублікі абвергла гэтыя сцвярджэнні, заявіўшы, што «заява Міністэрства абароны Азербайджана аб тым, што азербайджанская армія нібыта акупавала 6 населеных пунктаў, не адпавядае рэчаіснасці» і «гэта чарговая інфармацыйная правакацыя азербайджанскай прапагандысцкай машыны»<ref>{{Cite web|lang=hy|url=http://www.nkrmil.am/news/view/2910?fbclid=IwAR2JhDRShCxnV_UeVA2X0WYzbGRMEzvxmHKkRukBox26oI2edSVky2c2VoQ|title=Провокация Азербайджана, заявило министерство обороны НКР|author=Academy Of Development LLC|website=nkrmil.am|access-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003113423/http://www.nkrmil.am/news/view/2910?fbclid=IwAR2JhDRShCxnV_UeVA2X0WYzbGRMEzvxmHKkRukBox26oI2edSVky2c2VoQ|archive-date=3 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref>. Таксама Мінабароны Азербайджана паведаміла, што размешчаныя ў напрамку Агдэрынскага раёна і на вышынях Мураўдагскага хрыбта пасты праціўніка былі разгромленыя, а шэраг пануючых вышынь узяты пад кантроль<ref name="высоты">[https://mod.gov.az/ru/news/azerbajdzhanskaya-armiya-osvobodila-ryad-okkupirovannyh-sel-i-vazhnye-vysoty-32352.html Азербайджанская Армия освободила ряд оккупированных сёл и важные высоты]</ref>. Пазней, аднак, армянскі бок пацвердзіў страту шэрагу пазіцый у кірунку вёскі Талыш і на поўдні<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20200927/24629395/Eto-klassicheskaya-polnomasshtabnaya-voyna-i-s-nami-voyuet-i-Turtsiya--lider-Nagornogo-Karabakha.html Есть потерянные позиции в направлении Талыша – лидер Нагорного Карабаха]</ref>. Мінабароны Азербайджана таксама заявілі, што «ў выніку ваеннай аперацыі азербайджанскіх войскаў у напрамку Геранбойскага раёна была вызвалена адна вышыня з хрыбта Мураўдаг, а таксама ўзятая пад кантроль аўтамабільная дарога ваеннага значэння Вардэніс — Агдэрэ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/09/27/minoborony-azerbaydzhana-utverzhdaet-chto-vzyalo-ocherednuyu-vysotu-v-karabahe|title=Минобороны Азербайджана утверждает, что взяло очередную высоту в Карабахе|website=EADaily|access-date=2020-09-27}}</ref>. У гэты ж дзень ваеннае камандаванне Азербайджана прапанавала армянскаму камандаванню не аказваць супраціў і здацца, каб пазбегнуць поўнага знішчэння ваеннага гарнізона Узброеных Сіл Арменіі і росту іх баявых страт у населеным пункце [[Агдэры]]<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/komandovaniyu-voinskogo-soedineniya-armenii-bylo-predlozheno-sdatsya-32362.html Командованию воинского соединения Армении было предложено сдаться]</ref>. ;28 верасня 28 верасня прэзідэнт НКР паведаміў, што падчас начных баёў армянскі бок аднавіў кантроль над некаторымі раней страчынымі пазіцыямі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.am/rus/news/604540.html|title=Президент Арцаха: Армия обороны осуществила несколько блестящих военных действий|website=news.am|access-date=2020-09-28}}</ref>, у выніку чаго дзесяткі целаў азербайджанцаў апынуліся на кантраляванай армянскім бокам тэрыторыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://armenpress.am/rus/news/1029183.html|title=Несколько десятков тел азербайджанцев находятся на армянской стороне|website=armenpress.am|access-date=2020-09-28}}</ref>. Па даных Азербайджана, УС Арменіі ноччу 28 верасня і раніцай абстралялі горад Тэртэр<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/vrag-preduprezhdaetsya-v-poslednij-raz-32361.html Враг предупреждается в последний раз]</ref><ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/video/20200928/425050657/noch-pod-obstrelom-snaryady-letyat-v-mirnykh-zhiteley-tertera.html |title=Ночь под обстрелом: снаряды летят в мирных жителей Тертера |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013034831/https://az.sputniknews.ru/video/20200928/425050657/noch-pod-obstrelom-snaryady-letyat-v-mirnykh-zhiteley-tertera.html |url-status=dead }}</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што падраздзяленні азербайджанскай арміі, прасоўваючыся з раней узятых вышынь і выгадных пазіцый, працягнулі контрнаступленне і занялі некалькі выгадных вышынь вакол вёскі Талыш, праціўнік панёс вялікія страты<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/vygodnye-vysoty-vokrug-sela-talysh-byli-ochisheny-ot-vraga-video-32369.html Выгодные высоты вокруг села Талыш были очищены от врага]</ref>. У гэты ж дзень азербайджанскі бок заявіў аб знішчэнні яшчэ чатырох танкаў<ref name="2танка2">[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheny-eshe-dva-tanka-protivnika-video-32386.html Уничтожены ещё два танка противника]</ref> і некалькіх адзінак баявой тэхнікі праціўніка<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheno-eshyo-neskolko-edinic-boevoj-tehniki-protivnika-video-32394.html Уничтожено ещё несколько единиц боевой техники противника]</ref>. Да сярэдзіны дня Мінабароны Арменіі заявіла аб спыненні спробы шырокамаштабнай танкавай атакі азербайджанскіх УС на паўднёвым кірунку. Па словах ведамства, былі знішчаныя 10 адзінак бранятэхнікі, і сілам Азербайджана прыйшлося адступіць<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200928/24643517/V-Karabakhe-presechena-shirokomasshtabnaya-ataka-VS-Azerbaydzhana--video-.html|title=В Карабахе пресечена широкомасштабная атака ВС Азербайджана – видео|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-28|archive-date=10 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010043306/https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200928/24643517/V-Karabakhe-presechena-shirokomasshtabnaya-ataka-VS-Azerbaydzhana--video-.html|url-status=dead}}</ref>. У другой палове дня Мінабароны Азербайджана паведаміла, што на Агдэрынскім кірунку па артылерыйскіх падраздзяленнях 5-га горнастралковага палка Узброеных Сіл Арменіі быў нанесены ўдар у адказ, падраздзяленні праціўніка панеслі вялікія страты і былі вымушаныя пакінуць свае агнявыя пазіцыі і адступіць. Па даных Азербайджана, гэтыя артылерыйскія падраздзяленні вялі агонь па населеных пунктах Азербайджана<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/artillerijskim-podrazdeleniyam-protivnika-na-agderinskom-napravlenii-byl-nanesyon-otvetnyj-udar-video-32391.html Артиллерийским подразделениям противника на Агдеринском направлении был нанесён ответный удар - видео]</ref>. Увечары Мінабароны Арменіі заявіла, што УС Азербайджана пачалі новую шырокамаштабную наступальную аперацыю на ўчастках даліны ракі Аракс і Мадагіз-Талыш у Карабаху. Па іх словах, Армія Абароны НКР паспяхова супрацьстаіць нападам, наносячы значныя страты асабістага складу і бранятэхніцы УС Азербайджана. Таксама дадаўшы, што былі забітыя і параненыя каля 370 вайскоўцаў Азербайджана, а таксама знішчана 22 танкі і 10 адзінак іншай бранятэхнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/politics/20200928/24649406/VS-Azerbaydzhana-nachalu-novuyu-krupnomasshtabnuyu-ataku-v-Karabakhe---MO-Armenii.html|title=ВС Азербайджана начали новую крупномасштабную атаку в Карабахе – МО Армении|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-28|archive-date=14 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014215203/https://m.ru.armeniasputnik.am/politics/20200928/24649406/VS-Azerbaydzhana-nachalu-novuyu-krupnomasshtabnuyu-ataku-v-Karabakhe---MO-Armenii.html|url-status=dead}}</ref>. Мінабароны Азербайджана ўвечары паведаміла, што ўзброеныя сілы Арменіі здзейснілі артылерыйскі абстрэл населеных пунктаў Юхары-Агджакенд і Гарамусалы Геранбойскага раёна Азербайджана<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200928/425055481/VS-Armenii-obstrelyali-sela-Granboyskogo-rayona.html |title=ВС Армении обстреляли села Гёранбойского района |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=30 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930214136/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200928/425055481/VS-Armenii-obstrelyali-sela-Granboyskogo-rayona.html |url-status=dead }}</ref>. ;29 верасня Прыкладна а 08:00 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ў ноч з 28 на 29 верасня інтэнсіўныя сутыкненні адбываліся на ўсім працягу фронту, і што армянскія сілы неаднаразова спрабавалі контратакаваць азербайджанскія падраздзяленні, але дыслакаваныя ў гэтым раёне сілы Азербайджана здолелі іх паспяхова адбіць. Тым часам азербайджанскія паветраныя і сухапутныя сілы знішчылі змешаную калону армянскіх «бронемашын і іншых баявых машын, якая рухалася з [[Мадахіс]]а ў кірунку [[Агдэрэ]], і артылерыйскую батарэю, якая забяспечвала яе рух агнём». Каля 09:00 міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што з 07:30 тэрыторыя [[Дашкесанскі раён|Дашкесанскага раёна]] Азербайджана падверглася артылерыйскаму абстрэлу з раёна [[Вардэніс]]а ([[Арменія]]), але гэта было аспрэчана МЗС Арменіі. Армянскі бок назваў паведамленне «поўнай хлуснёй, накіраванай на падрыхтоўку глебы для пашырэння геаграфіі ваенных дзеянняў, а таксама правядзенне агрэсіі супраць Арменіі». ;30 верасня Мінабароны Азербайджана паведаміла, што раніцай праціўнік распачаў спробу наступлення. Гэтыя дзеянні, па даных ваеннага ведамства, спыняюцца і азербайджанскія войскі праводзяць контрнаступальную аперацыю. Раніцай прадстаўнікі Арміі абароны Арцаха паведамілі аб тым, што ноччу УС Азербайджана правалілі свае спробы палепшыць пазіцыі, несучы пры гэтым вялікія страты. Армянскі бок пры гэтым заявіў, што УС Азербайджана таксама наносілі ўдары па мірных населеных пунктах, і што за ноч у Сцепанакерце было збіта два беспілотнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20200930/24675818/VS-Azerbaydzhana-nesut-bolshie-poteri-v-Karabakhe-o-tom-gde-vedutsya-samye-ozhestochennye-boi.html|title=ВС Азербайджана несут большие потери: в Карабахе о том, где ведутся самые ожесточенные бои|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-30|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных МА Азербайджана, з 08.00 гадзін раніцы падраздзяленні УС Арменіі падвергнулі артылерыйскаму абстрэлу горад Тэртэр, грамадзянскай інфраструктуры быў нанесены ўрон, ёсць параненыя<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-artillerijskomu-obstrelu-gorod-terter-32424.html Противник подвергает артиллерийскому обстрелу город Тертер]</ref>. Раніцай Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ўзброеныя сілы Азербайджана праводзяць аперацыю па знішчэнні ўзятых у акружэнне армянскіх сіл артылерыйскім агнём і зачыстцы мясцовасці на Агдэры-Тэртарскім напрамку фронту<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425069315/azerbaiijan-armenia-karabakh-war.html |title=Армянские военные взяты в окружение, идет зачистка местности |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013071046/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425069315/azerbaiijan-armenia-karabakh-war.html |url-status=dead }}</ref>. Раніцай прэс-служба Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што артылерыйскія падраздзяленні Узброеных Сіл Арменіі пачалі абстрэл вёскі Ашагы Агджакенд Геранбойскага раёна<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425069783/armenia-artillerija-obstrel-geranboj-azerbaijan.html |title=ВС Армении обстреливают Геранбойский район |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009180046/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425069783/armenia-artillerija-obstrel-geranboj-azerbaijan.html |url-status=dead }}</ref>. Днём Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што асабісты склад 2-га батальёна 7-га горнастралковага палка 10-й горнастралковай дывізіі 1-й агульнавайсковай арміі Арменіі, дыслакаваны ў Танашэне, панёс цяжкія страты і бяжыць, самавольна пакінуўшы абарончыя пазіцыі<ref>[https://ru.oxu.az/war/426211 Минобороны: Личный состав армянского батальона в Тонашене бежит, оставив позиции]</ref>. У ваенным ведамстве таксама паведамілі аб агнявым паражэнні каманднага пункта 41-га асобнага артылерыйскага палка 18-й мотастралковай дывізіі арміі Арменіі. Па словах Ма Азербайджана, «цалкам парушана кіраванне войскамі, маецца шмат забітых і параненых сярод асабістага складу УС Арменіі, камандаванне палка просіць аб дапамозе для эвакуацыі параненых»<ref>[https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425070640/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html Сводки с фронта: уничтожен командный пункт ВС Армении, противник отступает]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Неўзабаве МА Азербайджан паведаміла, што прыбылі на дапамогу рэзервовыя сілы былі выяўленыя і знішчаныя азербайджанскімі падраздзяленнямі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheny-rezervnye-sily-protivnika-video-32444.html Уничтожены резервные силы противника]</ref>. Днём амбудсмен Арцаха Артак Бегларан заявіў, што пры азербайджанскім абстрэле горада Мартакерт, загінулі яшчэ 3 мірныя жыхары: дзве жанчыны і адзін мужчына. Параненыя яшчэ 30 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20200930/24681068/Dannye-o-ranenykh-i-pogibshikh-sredi-mirnykh-grazhdan---ombudsmen-Karabakha-.html|title=Омбудсмен Карабаха представил информацию о раненых и погибших среди мирных граждан|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-30|archive-date=9 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009090002/https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20200930/24681068/Dannye-o-ranenykh-i-pogibshikh-sredi-mirnykh-grazhdan---ombudsmen-Karabakha-.html|url-status=dead}}</ref>. У другой палове дня ў Мінабароны Арменіі заявілі, што захапілі баявую пазіцыю азербайджанскіх войскаў, пры падтрымцы артылерыі. Было дададзена, што да гэтага перадавыя падраздзяленні арміі абароны Карабаха знішчылі рэактыўныя сістэмы залпавага агню «Смерч» і «Ураган», дзясяткі іншых артылерыйскіх і супрацьтанкавых сістэм, а на паўночным і паўднёвым кірунках – па адной агнямётнай сістэме ТГС-1 «Сонцапёк», 11 танкаў, тры БМП і 6 бронетранспарцёраў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200930/24684142/V-Karabakhe-zanyata-pozitsiya-VS-Azerbaydzhana---video-.html|title=В Карабахе занята боевая позиция ВС Азербайджана - видео|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007231623/https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200930/24684142/V-Karabakhe-zanyata-pozitsiya-VS-Azerbaydzhana---video-.html|archive-date=7 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref>. У другой палове дня Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла пра знішчэнне армянскай артылерыйскай устаноўкі, якая абстрэльвала азербайджанскія пазіцыі<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425071777/azerbaijan-armenia-karabakh-artilleria-unichtozhenie.html |title=Уничтожены артиллерийские установки армянской армии - видео |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013003846/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425071777/azerbaijan-armenia-karabakh-artilleria-unichtozhenie.html |url-status=dead }}</ref>, і двух танкаў у Танашэне<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/v-tonashene-unichtozheny-dva-tanka-protivnika-video-32447.html В Тонашене уничтожены два танка противника – видео]</ref>. Пазней Мінабароны Азербайджана заявіла, што падчас баёў на паказаным кірунку азербайджанскія вайсковыя падраздзяленні нанеслі ўдар па штабе 5-га горнастралковага палка 10-й горнастралковай дывізіі 1-й агульнавайсковай арміі ўзброеных сіл Арменіі ў Агдэры. Таксама, па словах ваеннага ведамства, падраздзяленні азербайджанскай арміі падвергнулі артабстрэлу з цяжкіх гармат 4-ы батальён Узброеных Сіл Арменіі, дыслакаваны на Фізулінскім напрамку<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425073114/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html |title=Минобороны АР: уничтожены два армянских танка, нанесен удар по штабу противника |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=10 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010214048/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425073114/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html |url-status=dead }}</ref>. Увечары Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што за апошнія гадзіны на розных напрамках фронту азербайджанскай арміяй былі знішчаныя адна рэактыўная сістэма залпавага агню (РСЗА) «Ураган», адзін зенітна-ракетны комплекс «Аса», тры РСЗА БМ-21 «Град», адна баявая машына пяхоты і дзве гарматы-гаўбіцы Д-20 праціўніка<ref>[https://az.sputniknews.ru/karabakh/20200930/425075304/azerbaijan-armenia-karabakh-unichtozhenie-voennaja-texnika.html ВС Армении продолжают нести потери: уничтожено около десяти единиц боевой техники]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 19:20 абароннае ведамства Азербайджана паведаміла, што падчас баёў на Агдэрынскім (Мадагізскім) кірунку былі захопленыя баявы сцяг і дакументы 193-га асобнага штурмавога батальёна, які прыбыў на падмогу разгромленаму 6-му горнастралковаму палку армянскай арміі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/perehvacheny-boevoe-znamya-i-dokumenty-vrazheskogo-batalona-32459.html ]</ref>. Увечары Мінабароны Азербайджана заявіла, што ўзброеныя сілы Арменіі ўжылі тактычны ракетны комплекс «[[Точка-У]]», аднак з-за непрыдатнасці і нізкай якасці ваеннай тэхнікі праціўніка тры з выпушчаных ракет не разарваліся<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/armeniya-primenila-takticheskij-raketnyj-kompleks-tochka-u-32451.html Армения применила тактический ракетный комплекс «Точка-У»]</ref>. У Ерэване паведамленні аб прымяненні гэтай зброі абверглі<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/society/20200930/24685101/Erevan-oproverg-soobscheniya-o-primenenii-Tochka-U-i-predostereg-Baku.html Ереван опроверг сообщения о применении "Точка У"]</ref>. Увечары Мінабароны Арменіі заявілі, што за апошнія суткі армянскія войскі адкінулі атакі праціўніка, тактыка якога ў значнай меры змянілася. На паўночным і паўднёвым кірунку за апошнія суткі праціўнік панёс, па армянскіх даных, наступныя страты: 130 загінулых, каля 200 параненых. Армянскія ўзброеныя сілы падбілі 29 адзінак танкаў і бранятэхнікі, вывелі з ладу тры сістэмы цяжкай артылерыі, адну сістэму залпавага агню «Смерч», 11 беспілотных лятальных апаратаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20200930/24685121/Armyanskie-sily-unichtozhili-29-edinits-bronetekhniki-i-tri-sistemy-tyazheloy-artillerii.html|title=Армянские силы уничтожили 29 единиц бронетехники и три системы тяжелой артиллерии|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-30|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Clashes between the armies of Azerbaijan and Artsakh.png|250px|міні|Артабстрэл падчас бою паміж арміямі Азербайджана і самаабвешчанага Арцаха (Нагорны Карабах).]] У 21:51 Мінабароны Азербайджана заявіла, што ў выніку праведзеных вечарам баявых дзеянняў падраздзяленні азербайджанскай арміі знішчылі 8 РСЗА «Град» праціўніка<ref name="Град8">[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheno-vosem-vrazheskih-reaktivnyh-sistem-zalpovogo-ognya-grad-video-32465.html Уничтожено восемь вражеских реактивных систем залпового огня "Град"]</ref>. Позна ўвечары прэзідэнт Арцаха Араік Аруцюнян заявіў, што ветэраны Карабахскай вайны знішчылі 1 БМП і захапілі 3 БМП УС Азербайджана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200930/24688669/Katatsya-na-BMP-azerbaydzhantsev-armyanskie-voennosluzhaschie-pokazali-trofey.html|title=Кататься на БМП азербайджанцев: армянские военнослужащие показали трофей|website=Sputnik Армения|access-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009052020/https://m.ru.armeniasputnik.am/video/20200930/24688669/Katatsya-na-BMP-azerbaydzhantsev-armyanskie-voennosluzhaschie-pokazali-trofey.html|archive-date=9 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref>. ;1 кастрычніка Ноччу ў 01:00 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб знішчэнні падраздзяленнямі азербайджанскай арміі шэрагу ваенных калон праціўніка, якія перасоўваліся ў розных напрамках<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozheny-voennye-kolonny-protivnika-video-32472.html Уничтожены военные колонны противника]</ref>. Таксама па паведамленні абароннага ведамства, падчас начных баёў падраздзяленнямі азербайджанскай арміі былі нанесеныя артылерыйскія ўдары па пазіцыях Узброеных Сіл Арменіі, дыслакаваных на «акупаваных тэрыторыях»<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/v-hode-nochnyh-boev-byli-naneseny-artillerijskie-udary-po-protivniku-video-32474.html В ходе ночных боев были нанесены артиллерийские удары по противнику - видео]</ref>, знішчана некалькі артылерыйскіх установак<ref>[https://az.sputniknews.ru/video/20201001/425079300/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html Как ВС Азербайджана уничтожают артиллерийские установки противника - видео]</ref>. Раніцай армянскі бок заявіў, што з мэтай паляпшэння сваіх баявых парадкаў праціўнік паспрабаваў ажыццявіць некаторую перагрупоўку сіл і сродкаў, аднак усе гэтыя спробы былі своечасова выяўленыя і спыненыя армянамі. Дадаўшы, што на ўсім працягу зоны баявых дзеянняў у Карабаху мінулай ноччу захоўвалася стабільная напружанасць<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20201001/24692498/VS-Karabakha-presekli-peredvizhenie-protivnika-obstanovka-v-zone-konflikta-minuvshey-nochyu.html|title=ВС Карабаха пресекли передвижение противника: обстановка в зоне конфликта минувшей ночью|website=Sputnik Армения|access-date=2020-10-01|url-status=dead}}</ref>. Мінабароны Азербайджана паведаміла, што раніцай падраздзяленні Узброеных Сіл Арменіі аднавілі артылерыйскі абстрэл горада Тэртэр<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-snova-podvergaet-artillerijskomu-obstrelu-gorod-terter-32480.html Противник снова подвергает артиллерийскому обстрелу город Тертер]</ref>. Па даных прэс-службы Генеральнай пракуратуры Азербайджана ў выніку абстрэлу УС Арменіі ў 09:00 аўтавакзала горада Тэртэр загінуў адзін мірны жыхар Азербайджана<ref name="Гасанов">{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201001/425078927/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html |title=ВС Армении обстреляли Тертер: погиб еще один мирный житель Азербайджана |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=20 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120160028/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201001/425078927/azerbaijan-armenia-karabakh-boi.html |url-status=dead }}</ref>. Раніцай армянскі бок заявіў, што збіла варожыя самалёт і верталёт, абломкі якога ўпалі на тэрыторыю суседняга [[Іран]]а. Міністэрства абароны Азербайджана абвергла гэтую інфармацыю, заявіўшы, што «ўсе авіясродкі, якія належаць ВПС Азербайджана, баяздольныя і знаходзяцца ў поўным складзе»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201001/425080181/azerbaijan-armenia-karabakh-obi-unichtozhenie-vertolete.html |title=Минобороны: все авиасредства, принадлежащие ВВС Азербайджана, находятся в строю |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=28 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028133430/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201001/425080181/azerbaijan-armenia-karabakh-obi-unichtozhenie-vertolete.html |url-status=dead }}</ref>. Па даных Мінабароны Азербайджана, раніцай тэрыторыя Азербайджана падвергнулася ракетнаму абстрэлу з тэрыторыі былога Гарыскага раёна Арменіі. Па словах абароннага ведамства, выпушчаныя з Арменіі снарады трапілі на лінію фронту ў раёне Джэбраіла-Фізулі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/territoriya-azerbajdzhana-podverglas-raketnomu-obstrelu-iz-gorusskogo-rajona-armenii-32491.html Территория Азербайджана подверглась ракетному обстрелу из Горусского района Армении]</ref>. У другой палове дня, армянскі бок паведаміў аб збіцці трох самалётаў [[Су-25]] і двух верталётаў [[Мі-24]] ВПС Азербайджана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.ru.armeniasputnik.am/karabah/20201001/24703933/Sbitye-azerbaydzhanskie-samolety-byli-Su-25--Minoborony-Armenii.html|title=Сбитые азербайджанские самолеты были Су-25 – Минобороны Армении|website=Sputnik Армения|access-date=2020-10-01|url-status=dead}}</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана абвергла паведамленні аб знішчэнні розных авіяцыйных сродкаў ВПС Азербайджана армянскім бокам, дадаўшы, што ў сённяшніх баях не выкарыстоўваліся баявыя самалёты і верталёты<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/politics/20201001/425082191/azerbaijan-armenia-aviacija-unichtozhenie-oproverzhenie.html |title=Минобороны Азербайджана опровергло очередную дезинформацию армянской стороны |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009101113/https://az.sputniknews.ru/politics/20201001/425082191/azerbaijan-armenia-aviacija-unichtozhenie-oproverzhenie.html |url-status=dead }}</ref>. У другой палове дня Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што сяло Джаджуг Марджанлы Джэбраільскага раёна, горад Гарадзіз Фізулінскага раёна і прыфрантавыя вёскі Геранбойскага, Тэртэрскага і Агдамскага раёнаў падвергліся артылерыйскаму абстрэлу з боку армян<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/vrag-snova-obstrelivaet-nashi-poseleniya-iz-artillerijskih-orudij-32494.html Враг снова обстреливает наши поселения из артиллерийских орудий]</ref>. Увечары 1 кастрычніка прэс-сакратар Міністэрства абароны Азербайджана палкоўнік-лейтэнант Анар Эйвазаў на брыфінгу заявіў, што «азербайджанская армія паспяхова працягвае контрнаступальную аперацыю», што «на пяты дзень аперацыі армянскія ўзброеныя сілы панеслі буйныя страты» і «вымушаныя адступаць па розных напрамках». ;2 кастрычніа Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што да раніцы 2 кастрычніка азербайджанскія войскі ўсталявалі кантроль над панавальнымі вышынямі вакол Мадагіза і прасунуліся на Джэбраіл-Фізулінскім кірунку. У зводцы гаворыцца, што за ноч было знішчана 5 адзінак браняванай і аўтамабільнай тэхнікі, 3 аб’екты ваеннай інфраструктуры і вялікая колькасць асабістага складу армянскага боку<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/operativnaya-svodka-ministerstva-oborony-32517.html Оперативная сводка Министерства Обороны]. 2 октября 2020 г.</ref>. Раніцай Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што вёскі Хындрыстан, Алібейлі, Ахмедагалы і Сафарлі Агдамскага раёна падвергліся інтэнсіўнаму артылерыйскаму абстрэлу з боку праціўніка, маюцца забітыя і параненыя сярод мірнага насельніцтва<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/informaciya-ministerstva-oborony-azerbajdzhana-32520.html Информация Министерства обороны Азербайджана]</ref>. Кіраўнік муніцыпалітэта горада Тэртэр Тунзаля Вяліева, паведаміла, што ў выніку абстрэлу армянскім бокам пасёлка Шыхарх адзін са снарадаў трапіў па дзіцячым садзе пасёлка<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/incidents/20201002/425089281/obstrel-front-azerbaijan-armenia.html |title=ВС Армении ударили по детскому саду в Тертере, жители спасаются от обстрела в подвалах |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009024250/https://az.sputniknews.ru/incidents/20201002/425089281/obstrel-front-azerbaijan-armenia.html |url-status=dead }}</ref>. Днём прэс-служба Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што армянскія ўзброеныя сілы вядуць ракетны абстрэл населеных пунктаў Амірлі Бардзінскага раёна, Агдам Тавузскага раёна і Кузанлы Агдамскага раёна<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201002/425089874/armenia-obstrelivaet-rakety-azerbaijan.html |title=Армянская армия обстреляла ракетами села в Бардинском, Товузском и Агдамском районах |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=3 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303102321/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201002/425089874/armenia-obstrelivaet-rakety-azerbaijan.html |url-status=dead }}</ref>. У 13:16 МА Азербайджана паведаміла, што каля 10 ракет, выпушчаных з тактычнага ракетнага комплексу «Точка-У» з тэрыторыі Арменіі трапілі ў сяло Сабіркенд Шамкірскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/soobshenie-ministerstva-oborony-32541.html Сообщение Министерства обороны]</ref>. У 16:35 МА Азербайджана паведаміла, што УС Арменіі падвергнулі артылерыйскаму абстрэлу горад Тэртэр, пасёлак Шыхарх Тэртэрскага раёна і сяло Саганвердылер Бардзінскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/soobshenie-ministerstva-oborony-32547.html Сообщение Министерства обороны]</ref>. У другой палове дня Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб знішчэнні аб’ектаў матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння і ваеннай тэхнікі, якая дастаўляла зброю і боепрыпасы ў апорны пункт Узброеных Сіл Арменіі на высокай горнай вяршыні<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201002/425090391/azerbaijan-armenia-karabakh-war.html |title=Уничтожена бронетехника и объекты снабжения ВС Армении - видео |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=10 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010234346/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201002/425090391/azerbaijan-armenia-karabakh-war.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozhena-vrazheskaya-bronetehnika-i-obekty-snabzheniya-video-32538.html Уничтожена вражеская бронетехника и объекты снабжения]</ref>. У 17:34 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб знішчэнні палявога пункта кіравання і танкаў праціўніка<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/videozapis-unichtozheniya-polevogo-punkta-upravleniya-i-tankov-protivnika-video-32550.html Видеозапись уничтожения полевого пункта управления и танков противника - видео]</ref>. У МА Арменіі паведамілі аб двух збітых самалётах ВПС Азербайджана ў Карабаху<ref>{{cite news|title=В МО Армении сообщили о втором сбитом самолете ВВС Азербайджана в Карабахе|url=https://iz.ru/1068489/2020-10-02/v-mo-armenii-soobshchili-o-vtorom-sbitom-samolete-vvs-azerbaidzhana-v-karabakhe|agency=Известия|date=2 октября 2020}}</ref>. Карэспандэнт «Известий» Дзяніс Кулеш пацвердзіў бамбардзіроўку Сцепанакерта 2 кастрычніка<ref>{{cite news|title=Журналисты «Известий» сняли последствия обстрела Степанакерта|url=https://iz.ru/1068563/2020-10-02/zhurnalisty-izvestii-sniali-posledstviia-obstrela-stepanakerta|agency=Известия|date=2 октября 2020}}</ref>. ;3 кастрычніка [[File:Defense Army of the Republic of Artsakh attacks Azerbaijan.png|thumb|Артэлерыйскі разлік Арміі абароны Арцаха ажыццяўляе абстрэл пазіцый праціўніка.]] Раніцай Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што на працягу ночы на розных напрамках фронту была спыненая баявая актыўнасць праціўніка і яму быў «нанесены зруйнавальны ўдар», па ўсім фронце працягваюцца жорсткія баі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/presechena-boevaya-aktivnost-protivnika-v-techenii-nochi-na-razlichnyh-napravleniyah-fronta-video-32563.html Пресечена боевая активность противника в течение ночи на различных направлениях фронта]</ref>. У ноч з 2 на 3 кастрычніка ішлі жорсткія баі, пасля таго як Азербайджан перакінуў туды новыя сілы, заявіў прадстаўнік Мінабароны Арменіі Арцрун Аванісян. Прэс-сакратар ваеннага ведамства Шушан Сцяпанян паведаміла, што «праціўнік сканцэнтраваў на гэтых флангах буйныя сілы і перайшоў у наступленне. Армянскія падраздзяленні спыняюць прасоўванне ворага, наносячы яму вялікія страты»<ref>{{cite news|title=Армения сообщила об ожесточенных боях в Карабахе на двух направлениях|url=https://www.rbc.ru/politics/03/10/2020/5f7809969a79476f1b255fda?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|publisher=РБК|date=03 окт 2020}}</ref>. 3 кастрычніка начальнік прэс-службы Міністэрства абароны Азербайджана Вагіф Даргяхлы заявіў, што ўдарныя БПЛА Азербайджана працягваюць знішчаць баявую тэхніку Узброеных Сіл Арменіі. Увечары прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў, што войска краіны ўзяла пад кантроль сяло Мадагіз<ref>[https://lenta.ru/news/2020/10/03/flag/ Азербайджан взял под контроль еще один населенный пункт в Карабахе]</ref><ref>[https://www.mk.ru/politics/2020/10/03/aliev-zayavil-chto-azerbaydzhan-zanyal-selo-madagiz-v-karabakhe.html Алиев заявил, что Азербайджан занял село Мадагиз в Карабахе]</ref>. Пазней Аліеў заявіў, што азербайджанская армія заняла вёскі Талыш у Тэртарскім, Мехдзілі, Чахырлы, Ашагы Маралян, Шэйбей, Куйджак у Джэбраільскім і Ашагы Абдурахманлы ў Фізулінскім раёнах<ref>[https://www.gazeta.ru/army/news/2020/10/03/15029359.shtml?updated Алиев заявил, что Азербайджан взял под контроль еще 7 сел в Карабахе]</ref>. Ноччу Міністэрства абароны Азербайджана афіцыйна пацвердзіла ўзяцце дадзеных сёл. Таксама абароннае ведамства паведаміла, што падчас баёў у Мадагіз-Агдэрынскім кірунку было знішчана 4 танкі 77-га армянскага танкавага батальёна, а 3 танкі захопленыя ў якасці трафеяў. Мінабароны таксама дадало, што ў выніку артылерыйскіх удараў азербайджанскіх войскаў па 5-м горнастралковым палку праціўніка, дыслакаваным у Агдэрынскім кірунку, былі знішчаныя 4 адзінкі аўтамабільнай тэхнікі палка, сярод вайскоўцаў маюцца шматлікія страты забітымі і параненымі, а асабісты склад некалькіх падраздзяленняў 5-га горнастралковага палка, паводле звестак Мінабароны, бег, пакінуўшы баявыя пазіцыі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/ryad-territorij-azerbajdzhana-osvobozhden-ot-okkupacii-32592.html Ряд территорий Азербайджана освобожден от оккупации]</ref>. Па заяве афіцыйнага прадстаўніка МА Арменіі Арцруна Аванісяна, узброеныя сілы НКР знішчылі вялікую групоўку УС Азербайджана, якая складалася з ваеннай тэхнікі і жывой сілы, знішчаныя дзясяткі адзінак бронетэхнікі<ref>{{cite news|title=Армия обороны Карабаха уничтожила большую группировку ВС Азербайджана|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201003/24743646/Armiya-oborony-Karabakha-unichtozhila-bolshuyu-gruppirovku-VS-Azerbaydzhana.html|publisher=Спутник Армении|date=03.10.2020}}</ref>. Прэзідэнт НКР Араік Аруцюнян паведаміў, што байцы Карабаха пасля цяжкіх баёў 3 кастрычніка палепшылі свае пазіцыі. Увечары прэс-сакратар Міністэрства абароны Арменіі Шушан Сцяпанян заявіла, што «па ўсёй працягласці мяжы вядуцца пазіцыйныя баі. Падраздзяленні Арміі абароны працягваюць упэўнена кантраляваць сітуацыю» і што Азербайджан у чарговы раз абстраляў Сцепанакерт<ref>{{cite news|title=В Армении рассказали о ситуации на линии соприкосновения|url=https://ria.ru/20201003/karabakh-1578165367.html|agency=РИА Новости|date=03.10.2020}}</ref>. Прэм’ер-міністр Арменіі Нікол Пашынян заявіў, што азербайджанскай арміяй у Карабаху кіруюць турэцкія афіцэры, і што ў штабе Узброеных Сіл Азербайджана працуе да 150 высокапастаўленых саветнікаў з Турцыі<ref>{{cite news|title=Нагорный Карабах. Восьмой день противостояния. Онлайн|url=https://life.ru/p/1348279|publisher=Life|date=4 октября 2020}}</ref>. Паводле звестак прадстаўніка Мінабароны Арменіі Арцруна Аванісяна, азербайджанскі бок страціў больш за 400 чалавек забітымі, 45 адзінак бранятэхнікі і 10 БПЛА, 3 самалёты і верталёт<ref>{{cite news|title=В Армении не подтвердили взятие сел Азербайджаном в Карабахе|url=https://vesti.ua/mir/v-armenii-ne-podtverdili-vzyatie-sel-azerbajdzhanom-v-karabahe|agency=Вести Украины|date=03 ОКТЯБРЯ 2020|access-date=9 кастрычніка 2020|archive-date=7 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007182132/https://vesti.ua/mir/v-armenii-ne-podtverdili-vzyatie-sel-azerbajdzhanom-v-karabahe|url-status=dead}}</ref>. === Другі тыдзень === ;4 кастрычніка Раніцай прэзідэнт НКР Араік Аруцюнян заявіў, што Азербайджан абстраляў Сцепанакерт рэактыўнымі сістэмамі залпавага агню «[[Паланэз (РСЗА)|Паланэз]]» і «Смерч»<ref>{{cite news|title=Степанакерт обстреливают «Полонезы» и «Смерчи»|url=https://regnum.ru/news/3080983.html|agency=Регнум|date=4 октября 2020|access-date=9 кастрычніка 2020|archive-date=8 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008041728/https://regnum.ru/news/3080983.html|url-status=dead}}</ref>. Паводле заявы прэзідэнта НКР Аруцюняна, пасля таго як УС Азербайджана, нягледзячы на неаднаразовыя папярэджанні, працягваюць наносіць удары па мірнаму насельніцтву, выкарыстоўваючы сістэмы «Паланэз» і «Смерч», «ваенныя аб’екты, размешчаныя ў буйных гарадах Азербайджана, з гэтага моманту сталі мішэнямі для Арміі абароны». Аруцюнян усклаў «усю адказнасць за тое, што адбываецца на ваенна-палітычнае кіраўніцтва Азербайджана» і заклікаў «насельніцтва Азербайджана хутка пакінуць гэтыя гарады, каб пазбегнуць магчымых страт»<ref>{{cite news|title=Военные объекты в городах Азербайджана стали мишенями Армии обороны Карабаха – Арутюнян|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201004/24755220/Voennye-obekty-v-gorodakh-Azerbaydzhana-stali-mishenyami-Armii-oborony-Karabakha--Arutyunyan.html|agency=Спутник Армения|date=04.10.2020}}</ref>. Па заяве МА Азербайджана, аэрапорт у Гянджы, а таксама сам горад, абстраляныя з тэрыторыі Арменіі<ref>{{cite news|title=Минобороны Азербайджана: Гянджа обстреляна с территории Армении|url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425104895/Minoborony-Azerbaydzhana-Gyandzha-obstrelyana-s-territorii-Armenii.html|agency=Спутник Азербайджан|date=04.10.2020|access-date=9 кастрычніка 2020|archive-date=5 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105124623/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425104895/Minoborony-Azerbaydzhana-Gyandzha-obstrelyana-s-territorii-Armenii.html|url-status=dead}}</ref>. Міністр абароны Азербайджана Закір Гасанаў заявіў, што «абстрэл тэрыторыі Азербайджана з тэрыторыі Арменіі носіць відавочна правакацыйны характар і пашырае зону баявых дзеянняў»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425104988/Obstrel-Azerbaydzhana-s-territorii-Armenii-rasshiryaet-zonu-boevykh-deystviy--Zakir-Gasanov.html |title=Обстрел Азербайджана с территории Армении расширяет зону боевых действий – Закир Гасанов |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=21 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021215336/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425104988/Obstrel-Azerbaydzhana-s-territorii-Armenii-rasshiryaet-zonu-boevykh-deystviy--Zakir-Gasanov.html |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэс-сакратар Мінабароны Арменіі Шушан Сцяпанян заявіла, што з тэрыторыі Арменіі агонь па Азербайджану не вядзецца<ref>{{cite news|title=Армения заявила, что не ведет обстрел населенных пунктов Азербайджана|url=https://ria.ru/20201004/karabakh-1578171671.html|publisher=РИА Новости|date=4.10.2020}}</ref>. Днём на брыфінгу загадчык аддзела па пытаннях знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Азербайджана Хікмет Гаджыеў, заявіў, што «ў выніку дакладнага ўдару азербайджанскай арміі верхавод сепаратысцкага рэжыму Араік Аруцюнян атрымаў цяжкае раненне»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425106612/Khikmet-Gadzhiev-glavar-separatistskogo-rezhima-Araik-Arutyunyan-tyazhelo-ranen.html |title=Хикмет Гаджиев: главарь сепаратистского режима Араик Арутюнян тяжело ранен |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=7 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007230236/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201004/425106612/Khikmet-Gadzhiev-glavar-separatistskogo-rezhima-Araik-Arutyunyan-tyazhelo-ranen.html |url-status=dead }}</ref>. Прадстаўнік Мінабароны Арменіі Шушан Сцепанян адрэагавала на заявы азербайджанскай боку аб цяжкім раненні прэзідэнта НКР Араика Аруцюняна, заявіўшы, што «ён толькі што быў у прамым эфіры»<ref>{{cite news|title=В Ереване ответили на данные о тяжелом ранении лидера Нагорного Карабаха|url=https://www.rbc.ru/politics/04/10/2020/5f799dc29a79476265266d1e|agency=РБК|date=04 окт 2020}}</ref>. У 15:00 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ўзброеныя сілы Азербайджана знішчылі бранятэхніку, сродкі агнявой падтрымкі і забеспячэння армянскіх падраздзяленняў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/unichtozhena-bronetehnika-sredstva-ognevoj-podderzhki-i-obekty-snabzheniya-protivnika-video-32623.html Уничтожена бронетехника, средства огневой поддержки и объекты снабжения противника - видео]</ref><ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/video/20201004/425107881/Kak-azerbaydzhanskaya-armiya-likvidirovala-bronetekhniku-VS-Armenii---video.html |title=Как азербайджанская армия ликвидировала бронетехнику ВС Армении - видео |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009070644/https://az.sputniknews.ru/video/20201004/425107881/Kak-azerbaydzhanskaya-armiya-likvidirovala-bronetekhniku-VS-Armenii---video.html |url-status=dead }}</ref>. ;5 кастрычніка Раніцай 5 кастрычніка Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што гарады Бейлаган, Барда, Тэртэр і Гарадзіз, вёскі Агджабедзінскага і Тэртарскага раёнаў, Геранбойскі і Гейгельскі раёны падвяргаюцца абстрэлу з боку армянскіх узброеных сіл<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/nashi-goroda-obstrelivayutsya-32664.html Наши города обстреливаются]</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/nashi-naselennye-punkty-podvergayutsya-obstrelu-32667.html Наши населенные пункты подвергаются обстрелу]</ref>. Раніцай прэс-сакратар Мінабароны Арменіі Шушан Сцяпанян заявіла, што УС Азербайджана аднавілі наступальныя дзеянні на паўднёвым кірунку<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201005/24768638/VS-Azerbaydzhana-vozobnovili-nastuplenie-Armiya-oborony-Karabakha-nanosit-kontrudar---MO-.html ВС Азербайджана возобновили наступление: Армия обороны Карабаха наносит контрудар – МО]</ref>. У 12:09 абароннае ведамства заявіла, што горад Гянджа падвяргаецца абстрэлу з тэрыторыі Бердскага раёна Арменіі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/gorod-gyandzha-podvergaetsya-obstrelu-s-territorii-armenii-32673.html Город Гянджа подвергается обстрелу с территории Армении]</ref>. Пазней МА Азербайджана паведаміла аб абстрэле армянскімі ўзброенымі сіламі горада Агджабедзі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/gorod-agdzhabedi-podvergaetsya-obstrelu-32679.html Город Агджабеди подвергается обстрелу]</ref>. Бліжэй да вечара Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб знішчэнні азербайджанскай арміяй трох танкаў Узброеных Сіл Арменіі<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201005/425119123/azerbaijan-armenia-karabakh-war-tanki.html |title=Уничтожены три танка ВС Армении - Минобороны Азербайджана |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013071040/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201005/425119123/azerbaijan-armenia-karabakh-war-tanki.html |url-status=dead }}</ref>, а Міністэрства абароны Арменіі, у сваю чаргу, — аб знішчэнні аднаго танка і аднаго БМП праціўніка<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201005/24775418/Minoborony-soobschaet-ob-unichtozhenii-odnogo-tanka-i-odnoy-BMP-VS-Azerbaydzhana.html Минобороны сообщает об уничтожении одного танка и одной БМП ВС Азербайджана]</ref>. Увечары прэс-сакратар прэзідэнта НКР Ваграм Пагасян паведаміў, што на некаторых участках фронту армія НКР праводзіць тактычнае адступленне, «каб пазбегнуць лішніх страт і нанесці большыя страты войскам праціўніка»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201005/24775234/Armiya-Karabakha-provodit-vremennoe-i-takticheskoe-otstuplenie--Vagram-Pogosyan.html Армия Карабаха проводит временное и тактическое отступление – Ваграм Погосян]</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана, у сваю чаргу, паведаміла, што «на ўчастку абароны 1-га мотастралковага палка Узброеных Сіл Арменіі ў Гадруце паўстаў недахоп харчавання і гаручага і асабісты склад 3-га батальёна палка, самавольна пакінуўшы баявыя пазіцыі, бег»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201005/425120120/Armyanskaya-storona-ne-mozhet-snabzhat-svoi-voyska-na-fronte---Minoborony-Azerbaydzhana.html |title=Армянская сторона не может снабжать свои войска на фронте - Минобороны Азербайджана |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009001513/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201005/425120120/Armyanskaya-storona-ne-mozhet-snabzhat-svoi-voyska-na-fronte---Minoborony-Azerbaydzhana.html |url-status=dead }}</ref>. ;6 кастрычніка У ноч з 5 па 6 кастрычніка начальнік прэс-службы Міністэрства абароны Азербайджана Вагіф Даргяхлы заявіў, што «на фронце, у прыватнасці ў напрамку Джэбраільскага і Фізулінскага раёнаў, ваенная перавага ў азербайджанскай арміі», што «Узброеныя сілы Арменіі нясуць людскія і баявыя страты», а «армія праціўніка адступае па ўсёй лініі фронту»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201006/425122781/Minoborony-Azerbaydzhana-armiya-protivnika-otstupaet-po-vsey-linii-fronta.html |title=Минобороны Азербайджана: армия противника отступает по всей линии фронта |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=20 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120160329/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201006/425122781/Minoborony-Azerbaydzhana-armiya-protivnika-otstupaet-po-vsey-linii-fronta.html |url-status=dead }}</ref>. Ноччу Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб знішчэнні цэнтральнага склада боепрыпасаў у пункце Балыджа<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201006/425123061/Minoborony-Azerbaydzhana-unichtozhen-sklad-boepripasov-armyanskoy-armii-v-Ballydzha.html |title=Минобороны Азербайджана: уничтожен склад боеприпасов армянской армии в Баллыджа |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009023743/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201006/425123061/Minoborony-Azerbaydzhana-unichtozhen-sklad-boepripasov-armyanskoy-armii-v-Ballydzha.html |url-status=dead }}</ref>, знішчэнні двух баявых машын БМ-21 сістэмы «Град», якія стаялі на агнявых пазіцыях 41-га артылерыйскага палка, а таксама аб знішчэнні артылерыйскіх установак Д-20 і іх асабістага складу, што знаходзіліся на агнявой пазіцыі 42-га артылерыйскага палка<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201006/425123218/Azerbaydzhanskaya-Armiya-unichtozhila-dve-boevye-mashiny-sistemy-Grad-protivnika.html |title=Азербайджанская Армия уничтожила две боевые машины системы «Град» противника |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=9 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009032652/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201006/425123218/Azerbaydzhanskaya-Armiya-unichtozhila-dve-boevye-mashiny-sistemy-Grad-protivnika.html |url-status=dead }}</ref>. МА Арменіі заявіла, што армія НКР «тактычным прыёмам знішчыла» больш за 200 азербайджанскіх вайскоўцаў<ref>{{cite news|title=Zham (Армения): армия обороны Арцахa своим отступлением завела вражеское подразделение в ловушку и уничтожила|url=https://inosmi.ru/military/20201006/248254147.html|date=6.10.2020}}</ref>. 6 кастрычніка пад кіраўніцтвам Міністра абароны Азербайджана Закір Гасанава адбылася спецыяльная службовая нарада, у ходзе якога была прааналізавана бягучая сітуацыя і дадзена ўказанне працягнуць планамернае, мэтанакіраванае і паслядоўнае знішчэнне сіл праціўніка<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/sostoyalos-specialnoe-sluzhebnoe-soveshanie-ministerstva-oborony-azerbajdzhana-32701.html Состоялось специальное служебное совещание Министерства обороны Азербайджана]</ref>. ;7 кастрычніка Раніцай прэс-сакратар Мінабароны Арменіі Шушан Сцяпанян заявіла, што ўначы праціўнік паспрабаваў прасунуцца і ўмацавацца на паўднёва-ўсходнім кірунку (недалёка ад Джэбраіла), аднак трапіў пад дакладныя ўдары армянскай артылерыі, і, пакінуўшы на поле бою больш за 60 загінулых, 22 адзінкі падбітай і некалькі дзясяткаў спраўнай тэхнікі, рэшткі трох узмоцненых брыгад, бег<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201007/24798056/Est-vozmozhnost-razvit-uspekh-Minoborony-soobschilo-o-situatsii-na-peredovoy--.html Армия обороны Карабаха разбила атакующие в районе Джебраила части ВС Азербайджана]</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана ў сваю чаргу заявіла аб вывядзенні ноччу з ладу камандна-назіральнага пункта ў раёне абароны 5-га горнастралковага палка Узброеных Сіл Арменіі, вывядзенні са строю аднаго танка і трох гармат у раёне абароны праціўніка і наяўнасці ў праціўніка вялікай колькасці загінуўшых і параненых<ref>{{Cite web|url=https://mod.gov.az/ru/news/nochyu-na-fronte-prodolzhalis-boi-32714.html|title=Ночью на фронте продолжались бои|quote=В результате артиллерийских ударов, нанесенных по противнику в течение вчерашнего дня, был выведен из строя командно-наблюдательный пункт в районе обороны 5-го горнострелкового полка вооруженных сил Армении. Есть много погибших и раненых.}}</ref>. Прэм’ер-міністр Арменіі заявіў, што на паўднёвым кірунку азербайджанскім войскам нанесены «зруйнавальны ўдар». З ягоных слоў, азербайджанскі вайсковы корпус завабілі ў тактычна пакінуты калідор, пасля чаго вялікая частка варожай тэхнікі была знішчаная. Пра тое, што ўзброеныя сілы Азербайджана адступаюць на паўднёвым кірунку, паведаміў ўвечары Telegram-канал WarGonzo<ref>{{cite news|title=Пашинян объявил о «ключевом моменте» войны в Карабахе|url=https://www.rbc.ru/politics/07/10/2020/5f7db7f39a7947875650c877|agency=РБС|date=07 окт 2020}}</ref>. У 23:36 МА Азербайджана паведаміла, што на працягу дня ў выніку ўдараў азербайджанскай арміі было знішчана каля 10 танкаў, 6 гармат Д-20, 1 самаходная артылерыйская ўстаноўка «Акацыя», каля 30 адзінак аўтамабільнай тэхнікі і вялікая колькасць жывой сілы праціўніка. Таксама па даных абароннага ведамства, «група салдат падраздзяленняў, размешчаных на абарончых участках 1-га і 7-га палкоў армянскай арміі, самавольна пакінуўшы баявыя пазіцыі, дэзерціравала»<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivniku-byli-naneseny-sereznye-udary-na-razlichnyh-napravleniyah-fronta-32744.html Противнику были нанесены серьезные удары на различных направлениях фронта]</ref>. ;8 кастрычніка Раніцай Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што армянскія ўзброеныя сілы з ранішніх гадзін абстрэльвалі вёскі Геранбойскага, Тэртэрскага і Агдамскага раёнаў. Казалася аб наяўнасці загінулых і параненых. Інфармацыйны штаб НКР паведаміў аб тым, што Сцепанакерт усю ноч падвяргаўся абстрэлам, горад часткова абясточаны<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201008/24813238/Stepanakert-snova-obstrelivaetsya-gorod-chastichno-obestochen.html Степанакерт ночью подвергался обстрелам, город частично обесточен]</ref>. Прэс-служба Арміі абароны НКР, у сваю чаргу, паведаміла аб аднаўленні баявых дзеянняў на паўднёвым і паўночным кірунках<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201008/24813542/Boi-v-Karabakhe-s-utra-vozobnovilis-Armiya-oborony-ne-daet-protivniku-nastupat.html Бои в Карабахе с утра возобновились, Армия обороны не дает противнику наступать]</ref>. Прэс-сакратар прэс-службы Міністэрства абароны Азербайджана Анар Эйвазаў увечары паведаміў, што падраздзяленнямі азербайджанскай арміі былі нанесеныя артылерыйскія ўдары па штабе вайсковай часці, інфраструктуры і складах зброі і боепрыпасаў Узброеных Сіл Арменіі, а таксама аб знішчэнні ваеннай калоны праціўніка, які распачаў спробу перадыслакавацца<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Anar_Eivazov_Reshitelnaya_kontrnastupatelnaya_operaciya_Azerbaidzhanskoi_armii_prodolzhaetsya-1608157 Анар Эйвазов: Решительная контрнаступательная операция Азербайджанской армии продолжается]</ref>. Прадстаўнік Мінабароны Арменіі Арцрун Аванісян, у сваю чаргу, адзначыў, што на паўднёвым кірунку армянскім УС атрымалася вывесці з ладу значную колькасць тэхнікі і жывой сілы праціўніка<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201008/24826410/Upornye-boi-prodolzhayutsya--Artsrun-Ovannisyan-raskryl-detali.html Упорные бои продолжаются – Арцрун Ованнисян раскрыл детали]</ref>. Аднак, аб якіх-то істотных зменах на фронце бакі на працягу дня не паведамілі<ref name="bbc12">[https://www.bbc.com/russian/news-54470557 Война в Карабахе, день 12-й: ранены журналисты, погиб герой самого известного фото войны]</ref>. ;9 кастрычніка Раніцай прэс-служба Арміі абароны НКР паведаміла, што на працягу ночы сітуацыя была стабільна напружанай, на асобных участках фронту працягваліся перастрэлкі, артылерыйскія баі, праціўнік наносіў таксама ракетна-артылерыйскія ўдары па мірных населеных пунктах. Падраздзяленні арміі абароны цалкам кантралююць аператыўна-тактычную сітуацыю і гатовыя да любога развіцця падзей<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201009/24829319/V-Armii-oborony-Karabakha-rasskazali-kak-proshla-noch-na-peredovoy.html В Армии обороны Карабаха рассказали, как прошла ночь на передовой]</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана, у сваю чаргу, заявіла, што з другой паловы 8 чысла да раніцы 9 кастрычніка па ўсёй працягласці лініі фронту працягваліся жорсткія баі, што ў выніку агнявога ўдару азербайджанскай арміі будынак штаба 5-га горнастралковага палка Узброеных Сіл Арменіі быў разбураны, а начальнік артылерыі палка падпалкоўнік Арман Дзермяян і вялікая колькасць вайскоўцаў загінулі. Днём і мінулай ноччу, паводле даных міністэрства, былі знішчаныя 13 танкаў Т-72, 2 БМП, 4 РСЗА БМ-21, 2 самаходна-артылерыйскіх устаноўкі 2С3 «Акацыя», 3 гарматы Д-30, 2 радыёлакацыйныя сістэмы і вялікая колькасць аўтамабільнай тэхнікі праціўніка, а на адным з кірункаў фронту было захоплена 6 танкаў Т-72 49-й танкавай брыгадзе Узброеных Сіл Арменіі ў поўным працоўным стане<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/nochyu-na-vsej-protyazhyonnosti-fronta-prodolzhalis-ozhestochennye-boi-s-prevoshodstvom-azerbajdzhanskoj-armii-video-32782.html Ночью на всей протяжённости фронта продолжались ожесточенные бои с превосходством Азербайджанской Армии]</ref>. ;10 кастрычніка [[Файл:-Ղազանչեցոց եկեղեցի.jpg|міні|Армянская царква Шушы была разбурана падчас канфлікту]] Па выніках перамоваў у Маскве міністраў замежных спраў Азербайджана Джэйхуна Байрамава і Арменіі Заграба Мнацаканяна пры пасярэдніцтве кіраўніка МЗС РФ Сяргея Лаўрова позняй ноччу было заключана пагадненне. У заяве, зачытаным Сяргеем Лаўровым па выніках трохбаковых кансультацый гаворыцца, што бакі пагадзіліся аб наступных кроках<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-54424745 Баку и Ереван договорились о прекращении огня в Карабахе]</ref>: * аб’яўляецца аб спыненні агню з 12:00 10 кастрычніка 2020 года ў гуманітарных мэтах для абмену ваеннапалоннымі і іншымі ўтрыманымі асобамі і целамі загінуўшых пры пасярэдніцтве і ў адпаведнасці з крытэрамі [[Чырвоны Крыж|Міжнароднага Чырвонага Крыжа]]; канкрэтныя параметры рэжыму спынення агню будуць узгодненыя дадаткова; * Азербайджанская Рэспубліка і Рэспубліка Арменія пры пасярэдніцтве сустаршыняў [[Мінская група АБСЕ|Мінскай групы АБСЕ]] на аснове базавых прынцыпаў урэгулявання прыступаюць да субстантыўных перамоваў з мэтай хутчэйшага дасягнення мірнага ўрэгулявання; * Бакі пацвярджаюць нязменнасць фармату перамоўнага працэсу. Раніцай у 09:24 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што з Хаджалінскага кірунку УС Арменіі падвяргаюць інтэнсіўнаму абстрэлу Гадрут з ужываннем рэактыўных сістэм залпавага агню, а азербайджанская армія прымае адэкватныя меры супраць сіл праціўніка<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-vedet-intensivnyj-ogon-po-gadrutu-s-hodzhalinskogo-napravleniya-32832.html Противник ведет интенсивный огонь по Гадруту с Ходжалинского направления]</ref>. У 19:35 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ў дзённы час праціўнік распачаў спробу атакаваць з боку вёскі Туг у напрамку Гадрута і з боку вёсак Арагул і Баназура, аднак, у выніку прадпрынятых азербайджанскімі падраздзяленнямі мер, «праціўнік, несучы шматлікія страты ў жывой сіле і ваеннай тэхніцы, быў вымушаны адступіць». Паводле звестак абароннага ведамства, падраздзяленні УС Азербайджана, прывабіўшы праціўніка ў пастку, разграмілі яго, у выніку баявых сутыкненняў было забіта 38 вайскоўцаў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/ministerstvo-oborony-azerbajdzhana-protivnik-predprinyal-popytki-vernut-utrachennye-pozicii-no-byl-vynuzhden-bezhat-nesy-32871.html Министерство Обороны Азербайджана: «Противник предпринял попытки вернуть утраченные позиции, но был вынужден бежать, неся потери»]</ref>. Прадстаўнік Мінабароны Арменіі, у сваю чаргу, заявіў, што «дыверсійныя групы праціўніка паспрабавалі пракрасціся ў горад Гадрут», і, што «на дадзены момант аперацыя па ліквідацыі дыверсійных груп у Гадруце амаль завершана»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201010/24852139/Azerbaydzhan-za-dva-dnya-boev-v-Karabakhe-poteryal-200-ubitymi--MO-Armenii.html Азербайджан за два дня боев в Карабахе потерял 200 человек убитыми – МО Армении]</ref>. У 22:58 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што, пачынаючы з 22:30, праціўнік стаў падвяргаць абстрэлу з артылерыі горад Тэртэр<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-obstrelivaet-gorod-terter-32877.html Противник обстреливает город Тертер]</ref>. Армянскі бок, у сваю чаргу, абвінаваціў Азербайджан у ракетных абстрэлах Мартуні, Шушы і розных сельскіх абшчын Нагорнага Карабаха<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201011/24854132/Raketnye-udary-nanosyatsya-po-Martuni-Shushi-i-selskim-obschinam-Nagornogo-Karabakha-.html Ракетные удары наносятся по Мартуни, Шуши и сельским общинам Нагорного Карабаха]</ref>. === Трэці тыдзень === ;11 кастрычніка У 02:00 у цэнтры горада Гянджы падвергнуўся абстрэлу шматкватэрны жылы дом, у выніку чаго, па даных Генпракуратуры Азербайджана, загінула 5 чалавек, 28 атрымалі раненні<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54317944 Генпрокуратура Азербайджана: в городе Гянджа ракета попала в жилой дом]</ref><ref>[https://oxu.az/society/429935 Ermənilər Gəncəni atəşə tutdu: 5 ölü, 28 yaralı]</ref>. Мінабароны Азербайджана заявіла, што горад падвяргаецца абстрэлу з тэрыторыі Бердскага раёна Арменіі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/gorod-gyandzha-podvergaetsya-obstrelu-s-territorii-armenii-32883.html Город Гянджа подвергается обстрелу с территории Армении]</ref>. Таксама ноччу былі абстраляныя сталіца НКР Сцепанакерт, па якому было выпушчана 7—8 азербайджаскіх снарадаў, і Шуша<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54317944 В Нагорном Карабахе снова прогремели взрывы]</ref>. Паводле звестак Мінабароны Азербайджана ў ноч з 10 на 11 кастрычніка падраздзяленні УС Арменіі распачалі атаку невялікімі групамі ў кірунку Гадрута і Джэбраіла. Паводле звестак Мінабароны, у выніку дзеянняў азербайджанскай арміі ўсе спробы праціўніка былі спыненыя, была знішчаная вялікая колькасць жывой сілы, 5 танкаў Т-72, 6 гаўбіц Д-20 і Д-30, 5 грузавікоў з боепрыпасамі, 11 адзінак іншай аўтамабільнай тэхнікі, 3 РСЗА БМ-21 «Град», 5 самаходных гаўбіц 2С1 «гваздзік», 8 сістэм СПА і радыёлакацыйная станцыя. Нібыта сярод забітых, паводле звестак Азербайджана, быў таксама намеснік камандзіра 1-га мотастралковага палка падпалкоўнік Артак Ванян<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/v-techenie-nochi-po-protivniku-naneseny-ognevye-udary-32886.html В течение ночи по противнику нанесены огневые удары]</ref>. Днём МЗС Азербайджана заявіла, што армянскія ўзброеныя сілы абстралялі машыну хуткай дапамогі, якая збірала целы армянскіх салдат у Сугаўшане і на якой відавочна быў бачны белы сцяг, у выніку чаго быў сур’ёзна паранены медыцынскі работнік<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/politics/20201011/425170773/MID-Azerbaydzhana-sdelal-zayavlenie-v-svyazi-s-deystviyami-Armenii.html |title=МИД Азербайджана сделал заявление в связи с действиями Армении |access-date=13 кастрычніка 2020 |archive-date=27 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027123255/https://az.sputniknews.ru/politics/20201011/425170773/MID-Azerbaydzhana-sdelal-zayavlenie-v-svyazi-s-deystviyami-Armenii.html |url-status=dead }}</ref>. МА Арменіі абвергла гэтую заяву, назваўшы яе «правакацыяй»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201011/24864121/Azerbaydzhan-rasprostranyaet-dezinformatsiyu-ob-obstrele-sanitarnoy-mashiny--MO-Armenii.html Азербайджан распространяет дезинформацию об обстреле санитарной машины – МО Армении]</ref>. ;12 кастрычніка Раніцай Армія абароны НКР заявіла, што яе перадавыя падраздзяленні ноччу «нанеслі каласальны ўрон» у тэхніцы і жывой сіле УС Азербайджана, якія спрабавалі змяніць аператыўна-тактычную сітуацыю на сваю карысць<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201012/24866766/Armiya-Karabakha-nanosit-znachitelnyy-uron-protivniku--obstanovka-na-linii-fronta-.html Армия Карабаха наносит значительный урон противнику – обстановка на линии фронта]</ref>. Тым часам мінабароны Азербайджана паведаміла, што ў ноч з 11 на 12 кастрычніка падраздзяленні УС Арменіі некалькі разоў паспрабавалі атакаваць пазіцыі азербайджанскай арміі невялікімі групамі ў Агдэры-Агдамскім і Фізулі-Джэбраільскім кірунках з мэтай вярнуць страчаныя пазіцыі. У выніку баёў, па звесткам абароннага ведамства, вялікая колькасць жывой сілы праціўніка, а таксама 3 РСЗА БМ-21 «Град», 1 танк [[Т-72]] і некалькі аўтамабіляў былі знішчаныя і выведзеныя з ладу<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/nashi-vojska-sohranyayut-operativnoe-preimushestvo-po-vsemu-frontu-32920.html Наши войска сохраняют оперативное преимущество по всему фронту]</ref>. Прэс-сакратар прэзідэнта самаабвешчанай НКР Ваграм Пагасян напісаў у «[[Twitter|Твітэры]]», што азербайджанцы штурмуюць Гадрут вялікімі сіламі. Мінабароны Азербайджана адказала, што азербайджанская армія ўзяла горад яшчэ на тым тыдні<ref name="bbc12day"/>. Мінабароны Азербайджана паведаміла аб абстрэлах Агдамскага раёна армянскай бокам<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/agdamskij-rajon-podvergsya-obstrelu-32917.html Агдамский район подвергся обстрелу]</ref>. Мінабароны Арменіі, у сваю чаргу, заявіла, што на працягу ночы сітуацыя ў зоне карабахскага канфлікту была стабільна напружанай, а УС Азербайджана вядуць інтэнсіўны артабстрэл на паўднёвым напрамку<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201012/24866525/VS-Azerbaydzhana-vedut-intensivnyy-artobstrel-na-yuzhnom-napravlenii-peredovoy---MO-Armenii.html ВС Азербайджана ведут интенсивный артобстрел на южном направлении передовой - МО Армении]</ref>. Увечары Мінабароны Арменіі паведаміла аб баявых дзеяннях у горадзе Кельбаджар, дзе, па звестак абароннага ведамства, быў таксама збіты самалёт Су-25 ВПС Азербайджана. Згодна з МА Арменіі на працягу гэтага дня армянскі бок «збіў тры беспілотнікі, тры БМП і адзін самалёт»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201012/24883233/Su-25-bespilotniki-i-BMP-Artsrun-Ovannisyan-podvel-itogi-i-skazal-gde-sbili-samolet.html Су-25, беспилотники и БМП: Арцрун Ованнисян подвел итоги и сказал, где сбили самолет]</ref>. Мінабароны Азербайджана абвергла інфармацыю аб збітым самалёце<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201012/425181315/Minoborony-Armenii-naglo-vret-ot-bezyskhodnosti---polkovnik-Dargyakhly.html |title=Минобороны Армении нагло врет от безысходности - полковник Даргяхлы |access-date=13 кастрычніка 2020 |archive-date=15 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015005942/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201012/425181315/Minoborony-Armenii-naglo-vret-ot-bezyskhodnosti---polkovnik-Dargyakhly.html |url-status=dead }}</ref>. У прэс-службе Мінабароны Азербайджана паведамілі, што ў ноч на 12 кастрычніка падраздзяленнямі СПА Азербайджана былі знішчаныя два БПЛА ў напрамку Тавузскага раёна, а каля 10:00 — яшчэ адзін БПЛА ў напрамку Агдамскага раёна<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201012/425178020/Armiya-Azerbaydzhana-unichtozhila-tri-bespilotnika-protivnika.html |title=Армия Азербайджана уничтожила три беспилотника противника - видео |access-date=13 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013082552/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201012/425178020/Armiya-Azerbaydzhana-unichtozhila-tri-bespilotnika-protivnika.html |url-status=dead }}</ref>. ;13 кастрычніка У 07:40 Мінабароны Азербайджана паведаміла, што, пачынаючы з ранішніх гадзін, армянскія ўзброеныя сілы, зноў сталі падвяргаць абстрэлу тэрыторыю Тэртэрскага, Геранбойскага, Агдамскага і Агджабедзінскага раёнаў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/territoriya-terterskogo-rajona-podvergaetsya-obstrelu-32941.html Территория Тертерского района подвергается обстрелу]</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/territoriya-geranbojskogo-terterskogo-i-agdamskogo-rajonov-podvergayutsya-obstrelu-32944.html Территория Геранбойского, Тертерского и Агдамского районов подвергаются обстрелу]</ref><ref>[https://mod.gov.az/az/news/agcebedi-rayonunun-erazisi-atese-tutulur-32945.html Ağcəbədi rayonunun ərazisi atəşə tutulur]</ref>. Прэс-служба Мінабароны самаабвешчанай НКР паведаміла, што раніцай праціўнік аднавіў ракетна-артылерыйскі агонь на паўднёвым, паўночным і паўночна-ўсходнім напрамках, адзначаючы асаблівую актыўнасць праціўніка на паўночна-ўсходнім участку лініі фронту. Па даных НКР, яе армія прадпрымае суразмерныя дзеянні па падаўленні агню на ўсіх напрамках і кантралюе аператыўна-тактычную абстаноўку<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201013/24885677/Azerbaydzhan-vozobnovil-raketno-artilleriyskiy-obstrel-Nagornogo-Karabakha--Armiya-oborony.html Азербайджан возобновил ракетно-артиллерийский обстрел Нагорного Карабаха – Армия обороны]</ref>. Міністэрства абароны Арменіі заявіла, што з раніцы амаль па ўсіх напрамках праціўнік перайшоў да наступальных дзеянняў<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201013/24885930/Azerbaydzhanskie-VS-pereshli-v-nastuplenie-po-vsem-napravleniyam--MO-Armenii.html Азербайджанские ВС перешли в наступление по всем направлениям – МО Армении]</ref>. Увечары Міністэрства абароны Азербайджана апублікавала кадры, на якіх, як сцвярджае, захаваны «вызвалены ад акупацыі» Гадрут<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/osvobozhdennyj-ot-okkupacii-poselok-gadrut-video-32953.html Освобожденный от оккупации поселок Гадрут]</ref>. ;14 кастрычніка У 03:23 Мінабароны Азербайджана паведаміла, што ўзброеныя сілы Азербайджана знішчылі некалькі комплексаў балістычных ракет Арменіі, размешчаных у памежнай з Кельбаджарскім раёнам зоне. Паводле абароннага ведамства, ракетныя комплексы «былі нацэленыя на грамадзянскае насельніцтва і інфраструктуру ў Гянджы, Мінгячавіры і іншых гарадах Азербайджана». Мінабароны Арменіі прызнала, што ўзброеныя сілы Азербайджана нанеслі ўдар па ваеннай тэхніцы, якая ажыццяўляе баявое дзяжурства на сваёй тэрыторыі<ref>[https://www.gazeta.ru/army/news/2020/10/14/15077467.shtml Минобороны Азербайджана сообщает об уничтожении ракетных комплексов Армении]</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/nejtralizovany-legitimnye-voennye-celi-nacelennye-na-mirnoe-naselenie-azerbajdzhana-32956.html Нейтрализованы легитимные военные цели, нацеленные на мирное население Азербайджана]</ref>. Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў аб вызваленні войскамі Азербайджана вёсак Карадаглы, Хатынбулак, Каракелу Фізулінскага раёна і Булутан, Мелікджанлы, Камартук, Цякя, Тагасер Хаджавендскага раёна. Прэзідэнт Арцаха Араік Аруцюнян прызнаў, што пасля абвешчанага спынення агню Азербайджан змог дамагчыся некаторых поспехаў на фронце, пачаўшы наступленне на некалькіх участках і перамясціўшы фронт углыб тэрыторыі самаабвешчанай рэспублікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/prezident-azerbajdzhanskaya-armiya-osvobodila-eshe-8-sel/|title=Президент: Азербайджанская Армия освободила еще 8 сел|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-14}}</ref>. ;15 кастрычніка Мінабароны Азербайджана паведаміла, што ноччу падраздзяленні УС Арменіі распачалі спробу атакаваць пазіцыі ў напрамку Агдэрэ-Агдам і Фізулі-Гадрут-Джэбраіл<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/minoborony-protivnik-vynuzhden-byl-otstupit/|title=Минобороны: Противник вынужден был отступить|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-15}}</ref>, у выніку чаго армянскія войскі панеслі страты і былі вымушаныя адступіць на розных напрамках фронту<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/unichtozheno-bolshoe-kolichestvo-zhivoj-sily-i-tehniki-protivnikaasch/|title=Уничтожено большое количество живой силы и техники противника|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-15}}</ref>. Армянскі бок заявіў, што Азербайджан абстраляў пасёлак Чырвоны Базар з РСЗА «Смерч» з ужываннем касетных снарадаў, у выніку чаго быў забіты мірны жыхар, а таксама вёскі Кнараван, пры якім быў паранены мясцовая жыхарка<ref name="smerch">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201015/24925896/Obstrel-karabakhskogo-sela-Krasnyy-Bazar-pogib-mirnyy-zhitel.html|title=Обстрел карабахского села Красный Базар из РСЗО "Смерч": погиб мирный житель|access-date=2020-10-15}}</ref>. ;16 кастрычніка Мінабароны Арменіі паведаміла, што раніцай 16 кастрычніка азербайджанскія УС распачалі маштабнае наступленне ў паўночным кірунку лініі фронту, якому папярэднічаў амаль гадзінны інтэнсіўны артылерыйскі абстрэл. Згодна з абароннаму ведамству Арменіі, праціўнік быў адкінуты, нясучы вельмі сур’ёзныя страты<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201016/24931265/Azerbaydzhanskie-VS-predprinyali-masshtabnoe-nastuplenie-no-byli-otbrosheny---MO.html Азербайджанские ВС предприняли масштабное наступление, но были отброшены - МО]</ref>. Тым часам Азербайджан казаў, што ўначы армянскія сілы спрабавалі актывізавацца на некаторых напрамках фронту, але азербайджанскія войскі задушылі актыўнасць праціўніка, знішчыўшы і вывеўшы з ладу вялікую колькасць жывой сілы, 2 танкі Т-72, 1 РСЗА БМ-21 «Град», 5 Д-30 гаўбіц-гармат, 2 ЗСУ-23-4 «Шылка» і 8 адзінак аўтамабільнай тэхнікі праціўніка з боепрыпасамі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/obstanovka-na-fronte-ostaetsya-napryazhennoj-32995.html Обстановка на фронте остается напряженной]</ref>. У гэты ж дзень у Карабаху загінуў старшы пракурор непрызнанай НКР Карэн Грыгаран<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201016/24941105/Pogib-starshiy-prokuror-Nagornogo-Karabakha-Karen-Grigoryan.html В Карабахе погиб старший прокурор Карен Григорян]</ref>. ;17 кастрычніка [[File:Battle of Hadrut (2020).svg|thumb|left|Карта баёў у раёне Гадрута (7—17 кастрычніка).]] У ноч з 16 на 17 кастрычніка, праз некалькі гадзін пасля абстрэлу Сцепанакерта, жылыя кварталы Гянджы зноў пацярпелі ад двух ракетных удараў<ref name="France 24 Ganja">{{Cite web|lang=en|url=https://www.france24.com/en/live-news/20201017-missile-strikes-on-azerbaijan-cities-after-separatist-capital-shelled|title=Missile strikes on Azerbaijan cities after separatist capital shelled|website=France 24|access-date=2020-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.trtworld.com/asia/armenian-missiles-target-residential-areas-in-azerbaijan-s-ganja-40643|title=Armenian missiles target residential areas in Azerbaijan's Ganja|website=TRT World|access-date=2020-10-17}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Журналісты паведамілі з месца падзей, што ў горадзе прагрымелі тры магутныя выбухі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://haqqin.az/news/191733|title=Армения наносит удары ракетами по мирному населению Гянджи|access-date=2020-10-17}}</ref>. Адначасова ракетнаму абстрэлу быў падвергнуты горад Мінгечавір, аднак ракеты былі перахопленыя СПА Азербайджана<ref>[https://www.militarynews.ru/story.asp?rid=1&nid=540011&lang=RU Генпрокуратура Азербайджана: в результате ракетного удара по Гяндже погибли 12 человек]</ref>. Азербайджанскі бок заявіў, што абстрэлы былі зроблены з тэрыторыі Арменіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://haqqin.az/news/191736|title=Армения выпустила ракету в Мингячевир|access-date=2020-10-17}}</ref>. Па паведамленні памочніка прэзідэнта Азербайджана Х. Гаджыква, падчас абстрэлу было разбурана 20 дамоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201017/azerbaydzhan-1580222754.html|website=РИА Новости|title=В Азербайджане заявили, что при обстреле Гянджи разрушены 20 домов|access-date=2020-10-17}}</ref>. Па словах кіраўніка выканаўчай улады горада Ніязі Байрамава, падчас абстрэлу загінула 14 (з іх трое дзяцей<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/politics/20201017/425231718/Ombudsmen-Azerbaydzhana-rasprostranila-zayavlenie-v-svyazi-s-obstrelom-goroda-Gyandzha.html |title=Омбудсмен Азербайджана распространила заявление в связи с обстрелом города Гянджа |access-date=18 кастрычніка 2020 |archive-date=17 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017211303/https://az.sputniknews.ru/politics/20201017/425231718/Ombudsmen-Azerbaydzhana-rasprostranila-zayavlenie-v-svyazi-s-obstrelom-goroda-Gyandzha.html |url-status=dead }}</ref>, у тым ліку 16-месячная дзяўчынка<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minval.az/news/124045167|website=Minval|title=При ракетном ударе по Гяндже погибла 16-месячная Мадина|access-date=2020-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019230652/https://minval.az/news/124045167|archive-date=19 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref>) і паранена 55 мірных жыхароў<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201017/425230544/Chislo-pogibshikh-ot-raketnogo-obstrela-goroda-Gyandzha-uvelichilos.html |title=Число погибших от ракетного обстрела города Гянджа увеличилось |access-date=18 кастрычніка 2020 |archive-date=20 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020163306/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201017/425230544/Chislo-pogibshikh-ot-raketnogo-obstrela-goroda-Gyandzha-uvelichilos.html |url-status=dead }}</ref>. Паводле звестак агенцтва па размініраванні тэрыторый Азербайджана (ANAMA), фрагменты з месца падзення ракеты сведчаць аб тым, што па Гянджы ў ноч на 17 кастрычніка былі выпушчаныя балістычныя ракеты аператыўна-тактычнага ракетнага комплексу Р-17 «Эльбрус»<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/politics/20201017/425223278/Gadzhiev-zapusk-rakety-SKAD-po-mirnomu-naseleniyu---priznak-shizofrenii-rukovodstva-Armenii.html |title=Гаджиев: запуск ракеты СКАД по мирному населению - признак шизофрении руководства Армении |access-date=18 кастрычніка 2020 |archive-date=19 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019000752/https://az.sputniknews.ru/politics/20201017/425223278/Gadzhiev-zapusk-rakety-SKAD-po-mirnomu-naseleniyu---priznak-shizofrenii-rukovodstva-Armenii.html |url-status=dead }}</ref>. Мінабароны Арменіі адхіліў гэтыя абвінавачванні, заявіўшы, што з тэрыторыі Арменіі удараў па тэрыторыі Азербайджана выраблена не было. Па словах прэс-сакратара Шушана Сцяпаняна, раней у небе над горадам Капан і найбліжэйшымі сёламі былі заўважаныя азербайджанскіх беспілотнікі, якія спрабавалі атакаваць ваенную інфраструктуру і грамадзянскія аб’екты; два беспілотнікі, па яе словах, былі пазней збітыя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/armenia/20201017/24947331/PVO-Armenii-sbili-v-vozdushnom-prostranstve-strany-dva-azerbaydzhanskikh-bespilotnika-.html|website=Спутник Армения|title=ПВО Армении сбили в воздушном пространстве страны два азербайджанских беспилотника|access-date=2020-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.armeniasputnik.am/armenia/20201017/24946972/V-nebe-nad-Armeniey-obnaruzheny-bespilotniki-protivnika---MO.html|website=Спутник Армения|title=ПВО Армении сбили в воздушном пространстве страны два азербайджанских беспилотника|access-date=2020-10-17}}</ref>. У той жа час карэспандэнт агенцтва Франс Прэс у Сцепанакерце паведаміў, што і там чутныя сірэны і гукі выбухаў<ref>{{cite news|title=Власти Азербайджана сообщили о двух погибших и 23 раненых в Гяндже|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-54317944?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5f8a20a0c4548e02bf3cb53f%26Власти%20Азербайджана%20сообщили%20о%20двух%20погибших%20и%2023%20раненых%20в%20Гяндже%262020-10-16T22:37:21.351Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:958297dd-958e-4450-942b-2e20f51322b9&pinned_post_asset_id=5f8a20a0c4548e02bf3cb53f&pinned_post_type=share|agency=ВВС|date=17.10.2020}}</ref>. Мінабароны Азербайджана заявіла, што з раніцы ўзброеныя сілы Арменіі падвяргалі абстрэлу населеныя пункты на тэрыторыі Тэртэрскага, Агдамскага, Бардзінскага і Агджабедзінскага раёнаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-obstrelu-naselennye-punkty-azerbajdzhana-33020.html|title=Противник подвергает обстрелу населенные пункты Азербайджана|access-date=2020-10-17}}</ref> і што за ноч азербайджанскім войскам удалося прасунуць лінію фронту. Пры гэтым, паводле паведамлення, на розных напрамках фронту было знішчана і выведзена з ладу вялікая колькасць жывой сілы армян, а таксама сем танкаў Т-72, дзве РСЗА БМ-21 «Град», восем Д-30 і адна Д-20 гаўбіц-гармат, дзесяць адзінак грузавых аўтамабіляў з боепрыпасамі і сем адзінак іншай аўтамабільнай тэхнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mod.gov.az/ru/news/vojskam-azerbajdzhanskoj-armii-udalos-prodvinutsya-na-razlichnyh-napravleniyah-fronta-33023.html|title=Войскам Азербайджанской Армии удалось продвинуться на различных направлениях фронта|access-date=2020-10-17}}</ref>. Акрамя гэтага, па паведамленні Мінабароны, азербайджанская армія знішчыла тактычны БПЛА на армяна-азербайджанскай мяжы ў раёне Тавузскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mod.gov.az/ru/news/unichtozhen-ocherednoj-takticheskij-bpla-armenii-33041.html|title=Уничтожен очередной тактический БПЛА Армении|access-date=2020-10-17}}</ref>, а таксама ЗРК С-125 і штурмавік Су-25, які зрабіў спробу нанесці авіяўдары па азербайджанскіх пазіцыях у Джэбраіле<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mod.gov.az/ru/news/unichtozhen-shturmovik-su-25-protivnika-33035.html|title=Уничтожен штурмовик Су-25 противника|access-date=2020-10-17}}</ref>. Армянскі бок абверг інфармацыю аб збітым Су-25<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.aysor.am/ru/news/2020/10/17/%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BC-%D0%A1%D1%83-25/1758487|title=В Ереване опровергли заявление Баку о сбитом Су-25 армянской стороны|access-date=2020-10-17}}</ref>. У той жа дзень у відэазвароце да нацыі прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў, што азербайджанская армія вызваліла горад Фізулі, а таксама вёскі Качахмедлі, Чыман, Джуварлы, Пірахмедлі, Мусабейлі, Ішыглы і Дэдэлі Фізулінскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://haqqin.az/news/191751|title=Ильхам Алиев: «Физули наш!»|access-date=2020-10-17}}</ref>. Увечары 17 кастрычніка бакі дамовіліся аб часовым гуманітарным перамір’і<ref>[https://mfa.gov.az/az/news/6973/view No:357/20, Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin məlumatı]</ref>. === Чацвёрты тыдзень === ;18 кастрычніка Раніцай Мінабароны Арменіі паведаміла пра атаку праціўніка ў паўднёвым кірунку на Худаферынскае вадасховішча з мэтай заняць выгадныя пазіцыі<ref>[https://armenpress.am/rus/news/1031951/?__cf_chl_jschl_tk__=6213098bf45a34db23fd1282dfea7f904514879f-1603086071-0-Abpa0xoxRvVYigxApvf5k_G5YNxhX9hrvvgcN09VE6kdY-ejY7ZuK6oyhLy1Mdn49MbxjQdtQJnotEfuIuFavt150JahD39xzS6WBNpCMZV9xmDxBFMXE7MMxdFHTdY23pXXbiQ0VfQwwM1L78SWr-Qhv-4LTJGVh-BpB6TFB2ESaGrr8Kz9oBPfiFDYcYqiSeSCivzzKhB0CWhL8LqgDQC00LSirk8X6guk7QJ8iEx0BIanoCct3-vcdEwXdIrLPRc9bApuJuoyZOtxp_6Nuo_f_NhRatvBErBm6Rx4m_Jk Азербайджан атаковал водохранилище Худаферин на границе Ирана и Арцаха]</ref>. У сацыяльных сетках з’явіліся фота і відэа ўзняцця на [[Худаферынскія масты|Худаферынскім мосце]] азербайджанскага сцяга азербайджанскімі вайскоўцамі;<ref>{{Cite news|title=Флаг Азербайджана водружен на Худаферинский мост: фото и видео|url=https://minval.az/news/124045568|website=Minval.az|date=18.10.2020}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://minval.az/news/124045568 |access-date=19 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022020705/https://minval.az/news/124045568 |archive-date=22 кастрычніка 2020 }}</ref> пазней прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб узняцці азербайджанскага сцяга над [[Худаферын]]ам на сваёй старонцы ў Твітэры<ref>{{Cite news|title=Ильхам Алиев: Худаферин - наш!|url=https://haqqin.az/news/191849|website=Haqqin.az|date=18.10.2020}}</ref>. Пазней Мінабароны Арменіі прызнала, што азербайджанская армія прасунулася ў гэтым кірунку<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201018/24966506/Azerbaydzhanskie-VS-byli-otbrosheny-na-severnom-napravlenii---Ovannisyan.html Азербайджанские ВС были отброшены на северном направлении - Ованнисян]</ref>. На сайце Мінабароны Азербайджана была размешчана відэаздымка горада Фізулі і цырымоніі ўзняцця сцяга Азербайджана ля будынка мясцовай адміністрацыі<ref>{{Cite news|title=В центре освобожденного от оккупации города Физули поднят Азербайджанский флаг – ВИДЕО|url=https://mod.gov.az/ru/news/v-centre-osvobozhdennogo-ot-okkupacii-goroda-fizuli-podnyat-azerbajdzhanskij-flag-video-33089.html|date=18.10.2020}}</ref>. У іншым відэарэпартажы міністэрства паведаміла, што пры вызваленні горада азербайджанскае войска захапіла армянскую вайсковую часць з вялікай колькасцю пакінутай баявой тэхнікі і боепрыпасаў<ref>{{Cite news|title=Захвачена воинская часть противника - ВИДЕО|url=https://mod.gov.az/ru/news/zahvachena-voinskaya-chast-protivnika-video-33069.html|date=18.10.2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Захвачены боевая техника и боеприпасы противника - ВИДЕО|url=https://mod.gov.az/ru/news/zahvacheny-boevaya-tehnika-i-boepripasy-protivnika-video-33086.html|date=18.10.2020}}</ref>. Нягледзячы на пагадненне аб часовым перамір’і, баявыя дзеянні працягваліся 18 кастрычніка на працягу ўсяго дня. Азербайджанскі бок распаўсюдзіў інфармацыю, што быў збіты чарговы армянскі штурмавік Су-25, які ляцеў у напрамку Джэбраіла,<ref>{{Cite news|title=Сбит очередной штурмовик Су-25 вооруженных сил Армении|url=https://mod.gov.az/ru/news/sbit-ocherednoj-shturmovik-su-25-vooruzhennyh-sil-armenii-33071.html|date=18.10.2020}}</ref> і што варожы бок працягваў абстрэльваць Агдамскі раён,<ref>{{Cite news|title=Агдамский район подвергается обстрелу|url=https://mod.gov.az/ru/news/agdamskij-rajon-podvergaetsya-obstrelu-33074.html |date=18.10.2020}}</ref> у прыватнасці могілкі вёскі Ахмедагалы<ref>{{Cite news|title=Армянские фашисты продолжают обстрел азербайджанских кладбищ|url=https://minval.az/news/124045695|website=Minval|date=18.10.2020}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://minval.az/news/124045695 |access-date=19 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023022122/https://minval.az/news/124045695 |archive-date=23 кастрычніка 2020 }}</ref>. Днём, па паведамленні азербайджанскіх крыніц, ваенна-паветраным сілам Азербайджана ўдалося збіць ракету, выпушчаную ў напрамку Хызінскага раёна; яе абломкі, па словах начальніка аператыўнага штаба Агенцтва па размініраванні тэрыторый Азербайджана, былі выяўленыя на беразе ракі Сіталчай<ref>{{Cite news|title=ВВС Азербайджана сбили над Хызы выпущенную из комплекса С-300 армии Армении ракету|url=https://minval.az/news/124045597|website=Minval|date=18.10.2020}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://minval.az/news/124045597 |access-date=19 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022211338/https://minval.az/news/124045597 |archive-date=22 кастрычніка 2020 }}</ref> Армянскі бок абверг інфармацыю аб збітым штурмавіку Су-25<ref>{{Cite news|title=В Армении опровергли информацию Баку о том, что в направлении Джабраила был сбит армянский штурмовик Су-25|url=https://www.aysor.am/ru/news/2020/10/18/%D0%A1%D1%83-25/1758874|website=Aysor.am|date=18.10.2020}}</ref> і ў сваю чаргу заявіў, што ў небе над Нагорным Карабахам былі збітыя два азербайджанскія БПЛА<ref>{{Cite news|title=Силы ПВО Карабаха сбили два азербайджанских беспилотника|url=https://www.aysor.am/ru/news/2020/10/18/%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/1758949|website=Aysor.am|date=18.10.2020}}</ref>. Азербайджанскі бок паведаміў аб гібелі палкоўніка Гегама Габрыеляна, камандзіра дыслакаванага ў Мартуні мотастралковага палка;<ref>{{Cite news|title=Азербайджан ликвидировал полковника Гегама Габриеляна|url=https://haqqin.az/news/191866|website=Haqqin.az|date=18.10.2020}}</ref> армянскі бок пацвердзіў гэтую інфармацыю<ref>{{Cite news|title=Минобороны Арцаха обнародовало имена 37 армянских солдат, погибших при отражении агрессии Азербайджана (СПИСОК)|url=http://arka.am/ru/news/politics/minoborony_artsakha_obnarodovalo_imena_37_armyanskikh_soldat_pogibshikh_pri_otrazhenii_agressii_azer/|website=Arka|date=18.10.2020}}</ref>. ;19 кастрычніка Раніцай 19 кастрычніка прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў на сваёй старонцы ў Твітары аб вызваленні вёсак Салтанлы, Амірварлы, Машанлы, Гасанлі, Алыкейхалы, Кумлак, Гаджылы, Гэгэрчын-Вейсалі, Ніязкулулар, Кечалмамедлі, Шахвелі, Гаджыісмаілы і Ісахлы Джэбраільскага раёна<ref>{{Cite news|lang=az|title=Prezident İlham Əliyev: Cəbrayıl rayonunun 13 kəndi azad edilib|url=https://mod.gov.az/az/news/prezident-ilham-eliyev-cebrayil-rayonunun-13-kendi-azad-edilib-33097.html|website=mod.gov.az|date=19.10.2020}}</ref>. Раніцай Мінабароны Азербайджана паведаміла аб абстрэле праціўнікам Геранбойскага, Тэртэрскага, Агдамскага раёнаў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-obstrelu-nashi-naselennye-punkty-33096.html Противник подвергает обстрелу наши населенные пункты]</ref>, азербайджанскіх абарончых пазіцый, а таксама аб знішчэнні жывой сілы і пэўнай колькасці тэхнікі праціўніка<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/poslednyaya-obstanovka-na-fronte-33093.html Последняя обстановка на фронте]</ref>. Падчас абстрэлу вёскі Азад Гарагоюнлу ў Тэртэрскім раёне ўзнік пажар на Тэртарскім баваўняным заводзе. Армянскі бок, у сваю чаргу, абвінаваціў Азербайджан у нанясенні начных ракетных удараў па горадзе Мартуні, а таксама па сёлах Ішыглы, Ханлык, Бала-Салтанлы і Хандэк Кубатлінскага раёна<ref>{{Cite news|lang=az|title=Азербайджан подверг ракетному обстрелу город Мартуни и ряд общин Арцаха|url=http://arka.am/ru/news/incidents/azerbaydzhan_podverg_raketnomu_obstrelu_gorod_martuni_i_ryad_obshchin_artsakha/?__cf_chl_jschl_tk__=be8a6dff8b0bd390166167d36b5570ff0bbb3df1-1603089987-0-AY_14TBgjz4W-UaovIU7HHPXqsrgomZg_f1unBYQR53aQCNBOhFgNnFWKuax8LtmvO3N5kYdr2YMACVRsQCwxvsQGVp-eNLvxieoJwCqcI2bJtgXl34czxaiZPKdxM4814mr3iNW_a_NiOqdeQkaQtTMoN--7wOiZdPXeO3XwNvx9f69OH8Oz1HZFrbfVC1FspbToPjM88YD7hMe8a6xYBLwdqrf59cvT6-U4hAwMdQmiazHY2r0YsZOXvr1A20U11SeBcaFKw63g_C35b6aORQdrGHUu1IGlLFdkvW1lyLv3RaEM21S0YfebbgDPK3DwXIPaPfxN5kdROA5D8RNoPORDDW2_zLJ9d2_QHSNAi0cB0vckMYKSgfP4iW-bH2dHRuDEKaP6rb0AxOqP6Bu9mdZH4JZVOYQG7cEWOe7vN0K4BZj48VNbi7DDzh2FbA-0f6EgVEgpKoOMW4x_JlZKYA|website=Arka|date=19.10.2020}}</ref>. ;20 кастрычніка Абодва бакі з раніцы паведамілі пра баі на паўночным і паўднёвым участках фронту, прычым Мінабароны Азербайджана дадало ў свае зводкі трэці, кубатлінска-зангеланскі кірунак<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/poslednyaya-obstanovka-na-fronte-na-20-oktyabrya-33120.html Последняя обстановка на фронте на 20 октября]</ref>. Днём прэзідэнт непрызнанай НКР А. Аруцюнян прызнаў, што на паўднёвым участку фронту азербайджанская армія дайшла да Зангеланскага раёна і апынулася ў лічаных кіламетрах ад мяжы Арменіі. Найбольш цяжкія баі, паводле яго слоў, праходзілі на тэрыторыях вёсак Ханлык, Мінджаван і горада Зангелан. Бліжэй да вечара прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Ільхам Аліеў у звароце да народа абвясціў аб «вызваленні ад акупацыі» вёсак Дардчынар, Кюрдлер, Юхары Абдурахманлы, Каргабазар, Ашагы Вейслі, Юхары Аібасанлы Фізулінскага раёна, Сафарша, Гасангайды, Фуганлы, Імамбагы, Даш Вейслі, Агтепе, Ярахмедлі Джэбраільскага раёна, Агджакенд, Мюлькюдары, Дашбашы, Гюнешлі, Ванк Хаджавендскага раёна, а таксама гарадоў Зангелан і вёсак Хавалы, Зернелі, Мамедбейлі, Хекеры, Шарыфан, Муганлы Зангеланскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/prezident-ilham-aliev-osvobozhdeny-ot-okkupacii-gorod-zangilan-i-6-sel-rajona-18-sel-fizulinskogo-dzhebrailskogo-i-hodzh-33132.html Президент Ильхам Алиев: Освобождены от оккупации город Зангилан и 6 сел района, 18 сел Физулинского, Джебраильского и Ходжавендского районов]</ref>. ;21 кастрычніка Міністэрства абароны Арменіі распаўсюдзіла інфармацыю пра смерць камандзіраў вайсковай часці, палкоўніка Вячаслава Валер’евіча Васкоўскага, намесніка камандзіра вайсковай часці, лейтэнант-палкоўніка Ваагана Арамовіча Тумасяна, капітана Заграба Грачыковіча Качарана, старэйшага лейтэнанта Чалака Самвелавіча Хачатрана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/unichtozheny-eshe-4-oficera-armenii-vklyuchaya-komandira-voennoj-chasti/|title=Уничтожены еще 4 офицера Армении, включая командира военной части|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://armenianreport.com/ru/pubs/262112/|title=Офицерам Минобороны Армении посмертно присуждены высокие награды за мужество и самоотверженность в боях {{!}} ArmenianReport|website=armenianreport.com|date=2020-10-21|access-date=2020-10-21}}</ref>. У прэс-службе Мінабароны Азербайджана абвясцілі, што падчас баявых дзеянняў на Джэбраільскім кірунку быў знішчаны батальён 556-га палка УС Арменіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f8fe99c9a794711f03e9a82|title=Баку заявил о выведенном из строя батальоне ВС Армении в Карабахе}}</ref>. ;22 кастрычніка Прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Ільхам Аліеў напісаў на сваёй старонцы ў Twitter аб вызваленні вёсак Келугішлаг, Малаткешын, Кянд Зянгілан, Генлік, Вялігулубяйлі, Гарадзяра, Чапядзяра, Татар, Амірханлы, Гаргулу, Бартаз, Дзяляклі і пасёлак Агбянд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/na-agbyandskoj-pogranichnoj-zastave-razvevaetsya-azerbajdzhanskij-flag/|title=На Агбяндской пограничной заставе развевается азербайджанский флаг|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-22}}</ref> Зангіланскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/osvobozhdeny-1-poselok-i-13-sel-zangilanskogo-rajona/|title=Освобождены 1 поселок и 13 сел Зангиланского района|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-22}}</ref>, Малавялі, Юхары Рафідынлі, Ашагы Рафідынлі Фізулінскога раёна, сёл Сірык, Шыхлар, Масталібейлі і Дэрзылі Джэбраільскага раёна<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://report.az/ru/nagorno-karabakhskiy-konflikt/osvobozhdeny-eshe-neskolko-sel-dzhebrailskogo-i-fizulinskogo-rajonov/|title=Освобождены еще несколько сел Джебраильского и Физулинского районов|website=Информационное Агентство Репорт|access-date=2020-10-22}}</ref>. Тым часам, прэс-сакратар прэзідэнта НКР Ваграм Пагасян паведаміў, што ідуць жорсткія баі на подступах да сёлаў Шэхер і Каджар<ref>{{Cite web|url=https://mediamax.am/ru/news/karabakh/40422/|title=В Мартуни бои идут на подступах к селам Шехер и Дживан|date=2020-10-22|publisher=Mediamax.am|access-date=2020-10-22}}</ref>. ;23 кастрычніка Па паведамленнях абодвух бакоў, лакальныя баі працягваліся па ўсёй лініі фронту<ref>{{Cite web|url=https://www.aysor.am/ru/news/2020/10/23/%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B1%D0%BE%D0%B8/1761101|title=Локальные бои продолжаются по всему фронту в Карабахе|date=2020-10-23|publisher=Aysor.am|access-date=2020-10-23}}</ref><ref name="mod23102020">{{Cite web|url=https://mod.gov.az/ru/news/obstanovka-na-fronte-po-sostoyaniyu-na-23-oktyabrya-33204.html|title=Обстановка на фронте по состоянию на 23 октября|date=2020-10-23|publisher=Министерство обороны Азербайджана|access-date=2020-10-23}}</ref>. Армянскі бок заявіў, што Азербайджан ужыў РСЗА «Смерч» для абстрэлу горада Мардакерт. Акрамя таго, рана раніцай абстрэлу падвергліся горад Мартуні, пасёлак Красны Базар і сяло Тагавард Мартунінскага раёна<ref>{{Cite web|url=https://www.aysor.am/ru/news/2020/10/23/%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%87-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82/1761102|title=Город Мартакерт обстреливается Азербайджаном из систем «Смерч»|date=2020-10-23|publisher=Aysor.am|access-date=2020-10-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aysor.am/en/news/2020/10/23/karmir-shuka/1761102|title=Azerbaijan uses Smerch in direction of Martuni’s Karmir Shuka and Taghavard villages|date=2020-10-23|publisher=Aysor.am|access-date=2020-10-23}}</ref>. Мінабароны Азербайджана абвясціла аб разбурэнні армянскіх апорных пунктаў і ўзяцці азербайджанскай арміяй тэрыторый і вышынь на Фізулінскім, Джэбраільскім і Кубатлінскім кірунках, а таксама аб чатырох збітых БПЛА праціўніка<ref>{{Cite web|url=https://mod.gov.az/ru/news/likvidirovany-4-bpla-protivnika-33210.html|title=Ликвидированы 4 БПЛА противника|date=2020-10-23|publisher=Министерство обороны Азербайджана|access-date=2020-10-23}}</ref>. ;24 кастрычніка Мінабароны Азербайджана паведаміла пра ьаі на Агдэрынскім, Хаджавендскім, Фізулінскім, Гадруцкім і Губадлінскім кірунках<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9805721|title=В Баку сообщили о продолжении боевых действий в зоне карабахского конфликта|website=ТАСС|access-date=2020-10-24}}</ref>. Генпракуратура Азербайджана паведаміла пра смерць грамадзяніна Расіі 2007 года нараджэння, пацярпелага 17 кастрычніка пры ракетным абстрэле горада Гянджа<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/9806465|title=В Баку сообщили о смерти россиянина, пострадавшего при ракетном ударе по Гяндже|website=ТАСС|access-date=2020-10-24}}</ref>. == Другі месяц == [[File:Aras Valley Campaign (2020).svg|thumb|Прасоўванне азербайджанскай арміі да 29-га кастрычніка на поўдні Карабаха ўздоўж іранскай мяжы.]] === Пяты тыдзень === ;25 кастрычніка Мінабароны Азербайджана заявіла аб знішчэнні армянскай ваеннай тэхнікі і жывой сілы, пашырэнні ўзятых пад кантроль тэрыторый і ўзяцці новых пазіцый у розных напрамках<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/obstanovka-na-fronte-po-sostoyaniyu-na-25-oktyabrya-33294.html Обстановка на фронте по состоянию на 25 октября]</ref>, а таксама абвінаваціла армянскія сілы ў абстрэлах шэрагу раёнаў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-obstrelivaet-nashi-naselennye-punkty-33300.html Противник обстреливает наши населенные пункты]</ref>. Армянскія вайскоўцы таксама паведамлялі аб баях на ўсіх кірунках, а ўлады НКР абвінавацілі Азербайджан у абстрэлах прыфрантавых населеных пунктаў і іх ваколіц. Увечары ў Мінабарны Арменіі паведамілі, што паблізу горада Кубатлы блізу мяжы з Арменіяй разгортваюцца «асабліва жорсткія баі»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201025/25063013/Intensivnye-boi-na-yuge-Karabakha-prodolzhayutsya--Artsrun-Ovannisyan.html "Интенсивные бои на юге Карабаха продолжаются": Ованнисян представил ситуацию на передовой]</ref>. Прыкладна праз гадзіну прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб узяцці азербайджанскай арміяй пад кантроль горада Кубатлы, а таксама некалькіх вёсак Кубатлінскага, Зангеланскага і Джэбраільскага раёнаў<ref>[https://twitter.com/azpresident/status/1320440569504681984?s=20 Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəsmi twitter səhifəsi.]</ref>. ;26 кастрычніка У 08:00 па мясцовым часе ўступіла ў сілу трэцяя па ліку дамоўленасць паміж кіраўнікамі МЗС Азербайджана і Арменіі, на гэты раз пры пасярэдніцтве [[ЗША]], пагадненне аб гуманітарным перамір’і<ref>[https://iz.ru/1078496/2020-10-26/peremirie-mezhdu-armeniei-i-azerbaidzhanom-vstupilo-v-silu Перемирие между Арменией и Азербайджаном вступило в силу]</ref>. Аднак хутка бакі зноў абвінавацілі адзін аднаго ў яго парушэнні. Спачатку Мінабароны Азербайджана абвінаваціла армянскі бок у абстрэле з напрамку горада Лачын падраздзяленняў азербайджанскай арміі. Затым у Мінабароны Арменіі абвінавацілі Азербайджан у абстрэле баявых пазіцый на паўночным усходзе Карабаха<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/armyanskie-vooruzhennye-sily-podvergli-artillerijskomu-obstrelu-podrazdeleniya-azerbajdzhanskoj-armii-33331.html Армянские вооруженные силы подвергли артиллерийскому обстрелу подразделения Азербайджанской Армии]</ref><ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201026/25064785/VS-Azerbaydzhana-narushili-rezhim-prekrascheniya-ognya-v-Karabakhe---MO-Armenii.html ВС Азербайджана вновь нарушили договоренность о перемирии в Карабахе - МО Армении]</ref>. Прэзідэнт Азербайджана заявіў, што пад кантроль азербайджанскіх УС перайшлі вёскі Падар, Эфендылер, Юсіфбейлі, Чайтумас, Ханлыг, Сарыятаг, Малабурхан Губадлінскага раёна<ref>[https://twitter.com/azpresident/status/1320658330910662657?s=20 Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəsmi twitter səhifəsi.]</ref>, а таксама вёскі Зангеланскага раёна Албейлі, Рабенд, Енікенд і вёскі Джэбраільскага раёна: Сафулу, Даг-Машанлы, Кюрды, Гаваслу, Чалебі<ref>[https://twitter.com/azpresident/status/1320658327689482240?s=20 Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəsmi twitter səhifəsi.]</ref>. ;27 кастрычніка Раніцай Мінабароны Азербайджана паведаміла пра баі на Хаджавендскім, Фізулінскім і Кубатлінскім напрамках фронту<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/obstanovka-na-fronte-po-sostoyaniyu-na-27-oktyabrya-33380.html Обстановка на фронте по состоянию на 27 октября]</ref>. Улады НКР абвясцілі, што міністр абароны НКР [[Джалал Анатольевіч Аруцюнян|Джалал Аруцюнян]] атрымаў раненне на баявой пазіцыі, а на яго месца быў прызначаны Мікаэл Арзуманян<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201027/25078731/Iz-za-raneniya-komanduyuschiy-Armiey-oborony-NKR-osvobozhden-s-dolzhnosti.html Командующий армией НКР Джалал Арутюнян ранен: его сменил Микаел Арзуманян]</ref>. Арменія абвінаваціла УС Азербайджана ў тым, што яны нанеслі ўдар па яе тэрыторыі, у раёне, дзе сыходзяцца межы Арменіі, Азербайджана і Ірана. Мінабароны Азербайджана абвергла гэтую заяву і сумесна з пагранслужбай заявіла, што маюць поўнае права біць па ваенных аб’ектах, калі ад іх зыходзіць пагроза азербайджанскай тэрыторыі, незалежна ад іх месцазнаходжання. Неўзабаве Мінабароны Арменіі паведаміла, што армянскія УС «распачалі прэвентыўныя меры»<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201027/25081660/Armyanskie-pogranichniki-pribegli-k-preventivnym-meram-na-yuzhnom-uchastke-gosgranitsy.html Армянские пограничники прибегли к превентивным мерам на южном участке госграницы]</ref>. Паводле звестак МЗС Азербайджана, у выніку ракетнага абстрэлу з РСЗА «Смерч» вёскі Караюсіфлі Бардзінскага раёна загінула чатыры мірныя жыхары (у тым ліку адно дзіця), 13 чалавек атрымалі раненні. Мінабароны Азербайджана ўсклала адказнасць за абстрэл на УС Арменіі. Улады НКР, у сваю чаргу, абвінавацілі Азербайджан у абстрэле гарадоў Мартуні і Лачын<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201027/25087997/Udary-po-Berdzoru-i-Martuni-VS-Azerbaydzhana-obstrelyali-mirnye-naselennye-punkty-Karabakha.html Удары по Бердзору и Мартуни: ВС Азербайджана обстреляли мирные населенные пункты Карабаха]</ref>. Увечары Мінабароны Арменіі паведаміла, што азербайджанскае войска прасунулася наперад на раўніне на шляху да горада Лачын, што ўздоўж ніжняй плыні ракі Баргюшад сфармаваўся новы фронт, адкуль праціўнік спрабуе прабрацца да Лачына<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201027/25089684/Protivnik-pytalsya-priblizitsya-k-yuzhnym-granitsam-Armenii-no-byl-otbroshen---Ovannisyan.html Противник пытался приблизиться к южным границам Армении, но был отброшен – Ованнисян]</ref>. ;28 кастрычніка Мінабароны Азербайджана паведаміла аб поспеху падчас баявых дзеянняў на Агдэрынскім, Хаджавендскім, Фізулінскім, Зангеланскім і Кубатлінскім кірунках фронту. У Мінабароны Арменіі таксама паведамілі аб баях лакальнага значэння на некаторых напрамках. Акрамя гэтага ўлады Арменіі абвінавацілі Азербайджан у абстрэле горада Мартуні. Азербайджан абвінаваціў армянскія ўзброеныя сілы ў абстрэле тэрыторыі Тэртэрскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/territoriya-terterskogo-rajona-podverglas-artillerijskomu-obstrelu-33399.html Территория Тертерского района подверглась артиллерийскому обстрелу]</ref>. ;29 кастрычніка Раніцай Мінабароны Азербайджана паведаміла аб поспеху падчас баявых дзеянняў на Хаджавендскім, Фізулінскім і Кубатлінскім кірунках фронту. У прыватнасці, была заяўлена аб знішчэнні шэрагу афіцэраў УС Арменіі<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/poslednyaya-obstanovka-na-fronte-po-sostoyaniyu-na-29-oktyabrya-33442.html Последняя обстановка на фронте по состоянию на 29 октября]</ref> і двух Су-25 ВПС Арменіі на Кубатлінскім кірунку<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201029/425324639/armenia-war-azerbaijan-otstuplenie-poteri-oficery.html |title=Минобороны Азербайджана: противник отступает, теряя офицеров |access-date=29 кастрычніка 2020 |archive-date=1 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101053236/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201029/425324639/armenia-war-azerbaijan-otstuplenie-poteri-oficery.html |url-status=dead }}</ref>. Мінабароны Арменіі абвергла паведамленні аб збітых самалётах<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/sbity-dva-shturmovika-su-25-armenii-33457.html Сбиты два штурмовика Су-25 Армении]</ref>. Раніцай улады НКР паведамлялі аб цяжкіх баях блізу сёл Чанахчы, Схнах і Карабулак<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201029/25104796/Stepanakert-soobschaet-o-tyazhelykh-boyakh-v-Askeranskom-rayone.html Степанакерт сообщает о тяжелых боях в Аскеранском районе]</ref>. Увечары прэзідэнт НКР абвясціў у відэазвароце, што азербайджанская армія знаходзіцца ўжо ў пяці кіламетрах ад горада Шуша<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201029/25114497/Nuzhno-razbit-protivnika-u-vorot-Shushi-glava-Karabakha-prizval-vsekh-armyan-k-obedineniyu.html "Нужно разбить противника у ворот Шуши": глава Карабаха призвал всех армян к единой борьбе]</ref>. Прэзідэнт Азербайджана выдаў указ «аб арганізацыі часовага асаблівага ўпраўлення на вызваленых тэрыторыях». Згодна з указам для кожнага раёна размешчанага на гэтых тэрыторыях будзе прызначаны часовы камендант, які каардынуе работу органаў улады<ref>{{Cite web|lang=az|url=https://president.az/articles/44886|title=Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - SƏNƏDLƏR » Fərmanlar|website=president.az|access-date=2020-10-29}}</ref>. Пры пасярэдніцтве Расіі, пры ўдзеле палявой групы МКЧК і асабістага прадстаўніка дзеючага старшыні АБСЕ армянскаму боку былі перададзеныя целы 29 армянскіх вайскоўцаў. Акрамя гэтага, з Азербайджана ў Арменію была вернутая пажылая жыхарка Гадрута, якая засталася ў горадзе пасля таго, як яго заняла азербайджанская армія<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-54741539 Война в Карабахе, день 33-й: азербайджанская армия подошла к Шуше]</ref>, армянскі бок адмовіўся прыняць іншага пажылога жыхара Гадрута<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201029/425333731/Armeniya-otkazalas-prinyat-spasennogo-azerbaydzhanskimi-soldatami-84-letnego-Mishi-Melkumyana.html|title=Армения отказалась принять спасенного азербайджанскими солдатами 84-летнего Мишу Мелкумяна|website=Sputnik Азербайджан|access-date=2020-10-30|archive-date=4 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104070706/https://az.sputniknews.ru/azerbaijan/20201029/425333731/Armeniya-otkazalas-prinyat-spasennogo-azerbaydzhanskimi-soldatami-84-letnego-Mishi-Melkumyana.html|url-status=dead}}</ref>. ;30 кастрычніка Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў, што «азербайджанская армія вызваліла ад акупацыі» вёскі Худавердзілі, Гурбантэпе, Шахвеледлі, Хубьярлы Джэбраільскага раёна, вёскі Аладзін, Веджнелі Зангеланскага раёна і вёскі Каўдадыг, Мемер, Малалы Кубатлінскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/prezident-ilham-aliev-azerbajdzhanskaya-armiya-osvobodila-ot-okkupacii-9-sel-dzhebrailskogo-zangilanskogo-i-gubadlinskog-33491.html Президент Ильхам Алиев: Азербайджанская армия освободила от оккупации 9 сел Джебраильского, Зангиланского и Губадлинского районов]</ref>. [[Amnesty International]] паведаміла аб першым пацверджанні прымянення Арменіяй касетных боепрыпасаў, ахарактарызаваўшы яго як «жорсткае і безразважнае»<ref>{{Cite web|title=Armenia/Azerbaijan: First confirmed use of cluster munitions by Armenia ‘cruel and reckless’|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/10/armenia-azerbaijan-first-confirmed-use-of-cluster-munitions-by-armenia-cruel-and-reckless/|access-date=2020-10-30|website=www.amnesty.org|language=en}}</ref>. ;31 кастрычніка Арменія заявіла, што Азербайджан прымяняе забароненыя фосфарныя боепрыпасы над Нагорным Карабахам, падпальваючы лясы ў ваколіцах населеных пунктаў<ref>{{Cite web|title=Azerbaijan using prohibited phosphorus munitions against civilians in Artsakh – Ombudsman|url= https://en.armradio.am/2020/10/31/azerbaijan-using-phosphorus-munitions-against-civilians-in-artsakh-ombudsman/ |date=2020-10-31|website=Public Radio of Armenia}}</ref><ref>{{Cite web|title= Azerbaijani forces use phosphorous weapons – Defense Army |url= https://en.armradio.am/2020/10/31/azerbaijani-forces-use-phosphorous-weapons/ |date=2020-10-31|website= Public Radio of Armenia}}</ref>. Абодва бакі пачынаюць абвінавачваць адзін аднаго ў бамбардзіроўках жылых раёнаў у парушэнне пакта<ref>{{Cite web|title=Armenia, Azerbaijan trade accusations again after new attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/31/armenia-azerbaijan-trade-fresh-accusations-of-karabakh-attacks|access-date=2020-10-31|website= ljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title= Nagorno-Karabakh: Armenia, Azerbaijan agree to avoid targeting civilian populations amid peace talks | date = 31.10.2020|url= https://www.dw.com/en/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-agree-to-avoid-targeting-civilian-populations-amid-peace-talks/a-55454758|access-date=2020-10-31|website=DW |language=en-GB}}</ref>. МЗС Расіі тады заявіў, што яны будуць гатовыя аказаць «усю неабходную дапамогу» [[АДКБ|партнёру па АДКБ]] Арменіі, калі канфлікт распаўсюдзіцца на тэрыторыю Арменіі<ref>{{Cite web |title=Russia to 'assist' Armenia if conflict with Azerbaijan spreads beyond Nagorno-Karabakh | date = 31.10.2020|url= https://www.dw.com/en/russia-to-assist-armenia-if-conflict-with-azerbaijan-spreads-beyond-nagorno-karabakh/a-55457174 |access-date=2020-10-31|website= DW|language=en-GB}}</ref>. === Шосты тыдзень === ;1 лістапада На працягу дня Сцепанакерт, Мардакерт і Шуша некалькі разоў траплялі пад абстрэл з боку арміі Азербайджана. З боку ж армянскіх сіл снарады прыляталі па вёсках у Тэртарскім і Агджабедзінскім раёнах. У той жа час, паводле паведамленняў абодвых бакоў, па ўсёй лініі судакранання ішлі баявыя сутыкненні<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5f9ee04167645202b6c4cd91%26%262020-11-01T16%3A50%3A11.724Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:12f8b98d-27ec-45b3-b0eb-f82cda26266e&pinned_post_asset_id=5f9ee04167645202b6c4cd91&pinned_post_type=share Главное к этому часу…] Русская служба BBC. 1/11/2020.</ref>. ;2 лістапада Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў, што «азербайджанская армія вызваліла вёскі Чапранд, Гаджы Ісаглы, Гоша Булаг Джэбраільскага раёна, вёскі Дэрэ Гілятаг, Беюк Гілятаг Зангеланскага раёна і вёскі Ішыглы, Мурадханлы, Міланлы Кубатлінскага раёна»<ref>[https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201102/425363050/Prezident-Azerbaydzhana-obyavil-ob-osvobozhdenii-ot-okkupatsii-esche-vosmi-sel.html Президент Азербайджана объявил об освобождении от оккупации еще восьми сел]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У гэты ж дзень стала вядома пра гібель намесніка міністра абароны і намесніка камандуючага арміяй абароны НКР Артура Саркісяна<ref>[https://www.interfax.ru/world/735286 Погиб заместитель командующего армией Нагорного Карабаха]</ref><ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201102/25161127/Spisok-pogibshikh-armyanskikh-voennosluzhaschikh-v-Karabakhe--vtoroy-za-2-noyabrya.html Список погибших армянских военнослужащих в Карабахе — данные за 2 ноября]</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што армянскі бок падвергнуў артылерыйскаму абстрэлу пасёлак Шыхарх, сёла Газ’ян і Гапанлы Тэртэрскага раёна, а таксама сяло Енікенд Геранбойскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-intensivnomu-obstrelu-territoriyu-terterskogo-i-geranbojskogo-rajonov-33576.html Противник подвергает интенсивному обстрелу территорию Тертерского и Геранбойского районов]</ref>. ;3 лістапада На працягу дня абодва бакі паведамлялі аб баях пад Мартуні і на паўднёвым і паўднёва-ўсходнім участках фронту. Армянскі бок таксама паведамляў аб азербайджанскіх нападах на поўначы, па кірунку Кельбаджарскага раёна<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa19ac067645202b6c4d16e%26%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BA%20%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%83%20%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%262020-11-03T18%3A00%3A32.881Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:aa1a3264-b4d3-41ef-bc77-a0d7ca0004ad&pinned_post_asset_id=5fa19ac067645202b6c4d16e&pinned_post_type=share Главное к вечеру вторника 3 ноября 2020]</ref>. Азербайджанскі бок, у сваю чаргу, паведаміў аб танкавых баях у напрамку Мартуні<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa185b445324002c52d8b08%26%D0%92%D0%A1%20%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D0%BE%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85%20%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D1%85%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%B8%262020-11-03T16%3A30%3A44.799Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:b6716ff3-0e5e-49d4-804e-4897c406d536&pinned_post_asset_id=5fa185b445324002c52d8b08&pinned_post_type=share ВС Азербайджана сообщает о танковых боях под Мартуни]</ref>. ;4 лістапада Мінабароны Азербайджана паведаміла аб працяглых баях на некалькіх кірунках на паўднёвым і паўднёва-ўсходнім участку фронту — па кірунку да Агдама, Мартуні, Зангелана і Кубатлы. Армянскі бок паведаміў аб баях пад Шушай<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa2788667645202b6c4d3ce%26%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BA%20%D1%83%D1%82%D1%80%D1%83%20%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%8B%2C%2039-%D0%B3%D0%BE%20%D0%B4%D0%BD%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B%262020-11-04T09%3A46%3A47.490Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:bec87c24-53fa-4a0a-bd89-ab1664ec18f7&pinned_post_asset_id=5fa2788667645202b6c4d3ce&pinned_post_type=share Главное к утру среды, 39-го дня войны]</ref>, а пазней і пад Лачынам<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa28c7349467302d61ceec5%26%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%8B%20%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D1%85%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%20%D0%9B%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%262020-11-04T11%3A11%3A48.992Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:a035825b-a0b1-4a4c-a808-0782995a7a68&pinned_post_asset_id=5fa28c7349467302d61ceec5&pinned_post_type=share Минобороны Армении сообщает о боях под Лачином]</ref>. Неўзабаве ўлады НКР абвясцілі аб часовым закрыцці для грамадзянскіх асоб участка дарогі Шуша—Лачын, якая вядзе з Арменіі ў Нагорны Карабах, у сувязі з інтэнсіўнасцю баёў у гэтым кірунку<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201104/25185877/Chast-dorogi-iz-Armenii-v-Karabakh-vremenno-zakryta-dlya-grazhdanskikh-lits--prichina-izvestna.html Часть дороги из Армении в Карабах временно закрыта для гражданских лиц – причина известна]</ref>. Бліжэй да вечара прэзідэнт Азербайджана абвясціў аб «вызваленні азербайджанскай арміяй» сёлаў Мірак, Каўдар Джэбраільскага, Мешадзіісмаілы, Шафібейлі Зангеланскага і Башарат, Каракішыляр і Караджалы Кубатлінскага раёнаў<ref>{{Cite web |url=https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201104/425384438/armenia-war-azerbaijan-aliyev-osvobozhdenie.html |title=резидент Ильхам Алиев: ВС Азербайджана освободили еще семь сел |access-date=5 лістапада 2020 |archive-date=3 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203095504/https://az.sputniknews.ru/karabakh/20201104/425384438/armenia-war-azerbaijan-aliyev-osvobozhdenie.html |url-status=dead }}</ref>. У сеткі з’явіліся паведамленні, што азербайджанская армія выкарыстоўвае беларускую сістэму РЭБ «[[Навальніца-С]]» для барацьбы з БПЛА праціўніка<ref>[https://avia.pro/news/v-azerbaydzhane-rasskazali-o-tom-chto-sbivayut-bespilotniki-armenii-pri-pomoshchi-belorusskih В Азербайджане рассказали о том, что сбивают беспилотники Армении при помощи белорусских комплексов "Гроза-С"] (4 ноября 2020)</ref>. Сістэмы былі набытыя Азербайджанам у беларускіх распрацоўшчыкаў прыкладна ў 2018 годзе. У Баку паведамлялі, што гэты комплекс знішчыў адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне<ref>[https://argumenti.ru/army/2020/11/695661 Азербайджанцы используют белорусские системы РЭБ для уничтожения армянских дронов] // Аргументы недели, 4 ноября 2020</ref> ;5 лістапада Міністэрства абароны Азербайджана абвінаваціла армянскіх вайскоўцаў у абстрэле вёскі Кіямадзінлі Агджабедзінскага раёна і неназваных «населеных пунктаў Геранбойскага і Тэрцёрскага раёнаў», пазней тая ж крыніца паведаміла аб абстрэле армянскім бокам горада Тэртэр, сяла Сахлаабад Тэртэрскага раёна, а таксама сёлаў Гаджытуралы і Афатлі Агдамскага раёна. Улады НКР, у сваю чаргу, паведамілі аб абстрэлах Лачына і Шушы і прылеглых да іх населеных пунктаў<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa3d40949467302d61cf159%26%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8B%20%D0%9B%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%A8%D1%83%D1%88%D0%B8%262020-11-05T10%3A29%3A31.050Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:5f03dcae-9afa-413d-bd4c-20ad6a877dad&pinned_post_asset_id=5fa3d40949467302d61cf159&pinned_post_type=share Обстрелы Лачина и Шуши] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201113173810/https://www.bbc.com/russian/live/news-54686682?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=5fa3d40949467302d61cf159%26%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8B%20%D0%9B%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%A8%D1%83%D1%88%D0%B8%262020-11-05T10:29:31.050Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:5f03dcae-9afa-413d-bd4c-20ad6a877dad&pinned_post_asset_id=5fa3d40949467302d61cf159&pinned_post_type=share |date=13 лістапада 2020 }}</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што на тэртарскім кірунку азербайджанскія войскі нанеслі ўдар па штабе 7-га горнастралковага палка 10-й горнастралковай дывізіі ў сяле Танашэн<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/razrushena-voennaya-infrastruktura-protivnika-v-tonashene-video-33670.html Разрушена военная инфраструктура противника в Тонашене]</ref>. Армія НКР паведаміла пра баі з невялікімі групамі праціўніка ў раёне вёсак Дашалты і Туршсу<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201105/25199733/Gruppy-VS-Azerbaydzhana-unichtozheny-v-rayone-sel-Karin-Tak-i-Lisagor---AO-Karabakha-.html Группы ВС Азербайджана уничтожены в районе сел Карин Так и Лисагор — АО Карабаха]</ref>. ;6 лістапада Як паведаміла Служба па надзвычайных сітуацыях НКР, узброеныя сілы Азербайджана ўсю ноч інтэнсіўна абстрэльвалі Сцепанакерт і Шушу. Па папярэдніх даных, загінулі тры мірных жыхара<ref>{{cite news|title=Степанакерт и Шуши подверглись интенсивному обстрелу|url=https://lenta.ru/news/2020/11/06/obstrl/|agency=Лента.Ру|date=6 ноября 2020}}</ref>. Абстрэлы Сцепанакерта пацвердзіў карэспандэнт «Известий», ахарактарызаваўшы як «вельмі жорсткія выбухі па ўсім Сцепанакерце і ўскраінах»<ref>{{cite news|title=Корреспондент «Известий» сообщил о новых ударах по Степанакерту|url=https://iz.ru/1083485/2020-11-06/korrespondent-izvestii-soobshchil-o-novykh-udarakh-po-stepanakertu|agency=Известия|date=6 ноября 2020}}</ref>. Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што армянскі бок падвергнуў абстрэлу горад Тэртэр, сёлы Казьян, Капанлы, Кайнаг і Гусанлі Тэртэрскага раёна, сяло Тапкаракаюнлу Геранбойскага раёна<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-obstrelu-sela-tertera-33679.html Противник подвергает обстрелу села Тертера]</ref><ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podvergaet-artillerijskomu-obstrelu-sela-tertera-33685.html Противник подвергает артиллерийскому обстрелу села Тертера]</ref>, а таксама ўчасткі армяна-азербайджанскай дзяржаўнай мяжы ў Тавузскім, Кедабекскім і Дашкесанскім раёнах Азербайджана<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/armeniya-narushila-rezhim-prekrasheniya-ognya-na-gosudarstvennoj-granice-33676.html Армения нарушила режим прекращения огня на государственной границе]</ref>. ;7 лістапада Раніцай Мінабароны Азербайджана паведаміла аб працягам баях на ўсіх напрамках фронту, у асноўным на Агдэрынскім, Агдамскім і Хаджавендскім кірунках<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/poslednyaya-obstanovka-na-fronte-po-sostoyaniyu-na-7-noyabrya-33694.html Последняя обстановка на фронте по состоянию на 7 ноября]</ref>. Мінабароны НКР, у сваю чаргу, паведаміла аб разлютаваных баях на ўчастку Шуша—Дашалты<ref>[https://ru.armeniasputnik.am/karabah/20201107/25218356/AO-NKR-upornye-boi-idut-v-rayone-Shushi---Karin-Tak-Azerbaydzhan-prodolzhaet-nastuplenie.html АО НКР: упорные бои идут в районе Шуши - Карин Так, Азербайджан продолжает наступление]</ref>. Днём прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб «вызваленні» сёлаў Юхары Вейсалі, Юхары Сеідахмедлі, Корган, Махмудлу 3-е, Каджар, Канапылар Фізулінскага раёна, Юхары Мазра, Янархадж Джэбраільскага раёна, Каз’ян, Балю-Салтанлы, Марданлы Кубатлінскага раёна, Бешдалі Зангеланскага раёна, Карабулак, Машхмаат Хаджалінскага раёна, Атагут і Цакуры Хаджавендскага раёна<ref>[https://haqqin.az/news/193325 Президент впервые объявил об освобождении двух сел в Ходжалы]</ref>. Карэспандэнт Le Monde паведаміў са Сцепанакерта аб дастаўленых у шпіталь горада дзясятках параненых вайскоўцаў, і, што «абаронцы Шушы разарваныя на шматкі». Астатнія, па словах рэпарцёра, «спускаюцца з гор, змардаваныя, не ведаючы, ці змогуць яны вярнуцца ў бой, кідаючы па шляху сваё абмундзіраванне». Бітва за Шушу, згодна з газетай, павярнулася ўвечары ў пятніцу 6 лістапада ў карысць азербайджанскіх сіл<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/11/07/la-bataille-de-chouchi-cle-du-conflit-au-haut-karabakh-fait-rage_6058893_3210.html?fbclid=IwAR0sql1xtRorbVYhAzNCIrS5bDDkgwpCLkYRaObqr9kzUEL0w7rVVRq8UUE Haut-Karabakh : la bataille de Chouchi, clé du conflit dans la région, fait rage]</ref>. === Сёмы тыдзень === ;8 лістапада Раніцай Дзяржаўная служба па надзвычайных сітуацыях НКР паведаміла, што армія Азербайджана нанесла па Сцепанакерту восем ракетных удараў. Паводле папярэдняй інфармацыі, пацярпелых няма<ref name="iz8nov" />. Міністэрства абароны Азербайджана, у сваю чаргу, паведаміла, што ўзброеныя сілы Арменіі падвергнулі абстрэлу вёскі Тэртэрскага, Агдамскага і Агджабедзінскага раёнаў<ref>[https://mod.gov.az/ru/news/protivnik-podverg-obstrelu-nashi-naselennye-punkty-33725.html Противник подверг обстрелу наши населенные пункты]</ref>. Крыніца «Известий» на месцы падзей паведаміла, што журналістаў, якія знаходзіліся ў Сцепанакерце, часова вывезлі ў [[Ерэван]]. З горада таксама вывозяць пакінутых там дзяцей і жанчын. Крыніца адзначыла, што горад Шушу амаль здалі Азербайджану, аднак у Арменіі гэтую інфармацыю абверглі. Там паведамілі аб бесперапынных баях у прыгарадзе Шушы<ref name="iz8nov">[https://iz.ru/1084184/2020-11-08/v-karabakhe-soobshchili-o-vosmi-raketnykh-udarakh-azerbaidzhana-po-stepanakertu В Карабахе сообщили о восьми ракетных ударах Азербайджана по Степанакерту]</ref>. Днём прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб «вызваленні горада Шуша»<ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/3331203.html Президент Ильхам Алиев: Город Шуша освобожден от оккупации]</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2020/11/08/15197341.shtml|title=Алиев заявил о взятии под контроль города Шуша в Карабахе|website=Газета.Ru|access-date=2020-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201108/karabakh-1583602972.html|title=Алиев: азербайджанская армия взяла под контроль город Шуша в Карабахе|website=РИА Новости|date=20201108T1157|access-date=2020-11-08}}</ref>. Прадстаўнік мінабароны Арменіі Арцрун Аванісян заявіў у адказ, што Азербайджану «не атрымалася цалкам узяць горад і адрэзаць ўсю лагістыку»<ref>[https://ria.ru/20201108/shushi-1583647340.html В Ереване считают, что "битва за Шуши" завершится в понедельник]</ref>. ;9 лістапада Раніцай Мінабароны Азербайджана паведаміла аб баявых аперацыях на Агдэрынскім, Агдамскім, Хаджавендскім і Кубатлінскім кірунках фронту. Улады НКР паведамілі, што больш сутак адлюстроўваюць атакі праціўніка на Сцепанакерт з боку Шушы. Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла аб тым, што армянскія сілы паблізу вёскі Зарыслы распачалі беспаспяховую спробу выхаду з акружэння па дарозе Лачын—Шуша. Увечары ў 18:30 па мясцовым часе на тэрыторыі Арменіі блізу мяжы з Нахічеванскай Аўтаномнай Рэспублікай УС Азербайджана збілі расійскі ваенны верталёт Мі-24. МЗС Азербайджана прынёс выбачэнні расійскім баку ў сувязі з гэтым трагічным інцыдэнтам і заявіў аб гатоўнасці выплаціць кампенсацыю. У ведамстве патлумачылі, што памылка адбылася з-за таго, што верталёт пралятаў у непасрэднай блізкасці да армяна-азербайджанскай мяжы, у той час як падчас нагорна-карабахскага канфлікту працягваліся актыўныя баявыя сутыкненні. Па словах МЗС Азербайджана, палёт праходзіў у цёмны час сутак, на малой вышыні і па-за зонай радарнага выяўлення сродкаў СПА. Акрамя таго, расійскія верталёты раней не былі заўважаныя ў раёне, дзе адбыўся інцыдэнт<ref>[https://ria.ru/20201109/vertolet-1583823308.html Азербайджан признал, что сбил российский вертолет]</ref><ref>[https://haqqin.az/news/193482 МИД: Азербайджан по ошибке сбил российский вертолет]</ref>. Паводле заявы МЗС, рашэнне адкрыць агонь на паражэнне было прынята дзяжурным баявым разлікам у святле напружанай абстаноўкі ў рэгіёне і павышанай баявой гатоўнасці ў сувязі з магчымымі правакацыямі армянскага боку<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4565454?from=hotnews Азербайджан извинился, что сбил российский вертолет]</ref>. Паводле звестак расійскага боку, верталёт Мі-24 знаходзіўся ў паветранай прасторы Арменіі па-за зонай баявых дзеянняў і быў збіты азербайджанскімі вайскоўцамі з пераноснага зенітнага ракетнага комплексу. Верталёт упаў у горнай мясцовасці ля вёскі Ерасх. Ён суправаджаў аўтакалону [[102-я расійская вайсковая база|102-й вайсковай базы]], якая рухалася па тэрыторыі Арменіі. Два члены экіпажа загінулі, трэці атрымаў траўмы сярэдняй цяжкасці і быў дастаўлены на аэрадром базавання<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/9953775 Что известно о крушении российского вертолета у армяно-азербайджанской границы]</ref>. ;10 лістапада Арменія і Азербайджан, пры пасрэдніцтве [[Расія|Расіі]], падпісалі [[Пагадненне аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху (2020)|пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў у Нагорным Карабаху]]. == Гл. таксама == * [[Бамбардзіроўкі Гянджы (2020)]] * [[Ракетныя ўдары па Бардзе (2020)]] * [[Бітва за Шушу (2020)]] == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Канфлікт у Нагорным Карабаху (2020)]] [[Катэгорыя:Храналогіі]] dipkl9ky8u5bz5godopu4j8uitcfjz0 Станіслаў Яўгенавіч Данілюк 0 659734 5172042 4125855 2026-07-28T09:05:40Z 5172042 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Данілюк}} '''Станіслаў Яўгенавіч Данілюк''' (нар. {{ДН|||1955}}, [[Нікалаеўск-на-Амуры]] [[Хабараўскі край|Хабараўскага края]]) — беларускі юрыст і дзяржаўны дзеяч. Мае вучонае званне дацэнта. == Біяграфія == У 1980 годзе скончыў [[Мінская вышэйшая школа МУС СССР|Мінскую вышэйшую школу МУС СССР]]. У 1990 годзе скончыў ад’юнктуру Маскоўскай вышэйшай школы міліцыі МУС СССР, абараніў кандыдацкую дысертацыю. Працаваў у органах унутраных спраў Расійскай Федэрацыі, затым — у органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1990—2001 гадах займаў розныя пасады ў [[Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь]]: выкладчыка, старшага выкладчыка кафедры крымінальнага права і крыміналогіі, начальніка кафедры прававога рэгулявання расследавання злачынстваў следча-экспертнага факультэта, прафесара кафедры крымінальнага права і крыміналогіі. У 2001—2006 гадах працаваў начальнікам экспертна-прававога аддзела ў Дзяржаўным сакратарыяце [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. Прымаў удзел у распрацоўцы праектаў [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] 1999 года, законаў і іншых актаў заканадаўства ў сферы забеспячэння нацыянальнай бяспекі. З верасня 2006 года — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. Унесены ў санкцыйныя спісы краін Балтыі<ref>[https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvia-sanctions-101-more-belarus-officials.a375733/ Latvia sanctions 101 more Belarus officials]</ref><ref>[https://vm.ee/en/sanctions-government-republic-view-situation-belarus The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus]</ref>. Аўтар больш як 100 навуковых публікацый у галіне філасофіі права, канстытуцыйнага права, крымінальнага права і крыміналогіі. == Узнагароды == Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас. [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. Узнагароджаны [[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медалямі «За бездакорную службу»]] III, II і I ступені<ref>[http://www.kc.gov.by/be/document-1103 Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Данілюк Станіслаў Яўгенавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201008054513/http://kc.gov.by/be/document-1103 |date=8 кастрычніка 2020 }}</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Данілюк Станіслаў Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Міліцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] qod2yecjn1mct5m46ayekukkcya37tj Міхал Падалінскі 0 668288 5171949 4870906 2026-07-28T07:32:43Z Autumndancer 168015 5171949 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} {{Мастак |месца нараджэння=Аршанская парафія |дата нараджэння= |дата смерці=1853 |месца смерці= |вучоба |жанр=}} '''Міхал Дамінікавіч Падалінскі''' (1783, Аршанская парафія — 1853, [[Мінск]]) — адзін з найбольш вядомых беларускіх графікаў 1-й паловы ХІХ ст. У гісторыю выяўленчага мастацтва увайшоў як выдатны майстар [[медзярыт]]у і [[афорт]]а, рысавальшчык і педагог. Яго творчы і жыццёвы шлях быў цесна звязаны з Беларуссю, Літвой, Расіяй і Польшчай. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Аршанскай парафіі. Калі быў падлеткам, сям’я пераехала ў [[Крожы]], дзе да 1801 года вучыўся ў павятовай школе. === Пецярбургскі перыяд (1802-08) === У 1802 годзе паступіў у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую Імператарскую акадэмію мастацтваў]]. Спачатку наведваў клас гістарычнай кампазіцыі, а потым партрэтны. 29 жніўня 1806 года атрымаў сярэбраны медаль другой ступені за малюнак з натуры. У 1808 г. атрымлівае Вялікі сярэбраны медаль за акадэмічную штудыю «Два натуршчыкі» (захоўваецца ў зборах [[Дзяржаўны Рускі музей|Дзяржаўнага Рускага музея]]). Мастак прадэманстраваў упэўненае валоданне прыёмамі акадэмічнага тонавага малявання фігуры чалавека і добрае веданне пластычнай анатоміі. У гэты ж год удзельнічаў у конкурсе на суісканне залатога медаля. У 1808 г. па ўласным жаданні пакінуў Акадэмію, атрымаўшы атэстат І ступені. У Пецярбургу Падалінскі пазнаёміўся з англійскім гравёрам [[Джозеф Сандэрс|Джозефам Сандэрсам]], які працаваў пры [[Эрмітаж]]ы на пасадзе прыдворнага мастака. Разам з іншымі заказамі ў 1805—1809 гг. Ю. Саўндэрс працаваў над стварэннем ілюстрацый шэдэўраў з фондаў Эрмітажу у тэхніцы траўленай гравюры для альбома, які складаў [[Францішак Ксаверы Любеньскі]]. Да гэтай жа працы ў 1806 г. далучыўся і М. Падалінскі. Да нашых дзён захавалася пэўная колькасць гравюр з гэтага альбома. Амаль на кожным з эстампаў тры прозвішчы: жывапісца, рысавальшчыка і гравёра (Ю. Саўндэрс, М. Падалінскі, Е. Скотнікаў). Усе гравюры альбома былі падпарадкаваны адзіным стылістычным патрабаванням. Такім чынам, ужо ў час вучобы ў Пецярбургу М. Падалінскі набыў добрыя прафесійныя навыкі рысавальшчыка, вызначыў сваю асноўную спецыялізацыю ў мастацкай дзейнасці — гравёрства, і атрымаў першую практыку адказнага заказу ў тэхніцы металагравюры. === Віленскі перыяд (1808-21) === 9 кастрычніка 1808 знаходзіўся ў Вільні, куды прыехаў для ўдасканалення ў гравёрстве. 21 лістапада 1810 года быў прыняты ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт.]] У гэты ж час на пасадзе прафесара Віленскага ўніверсітэта распачынае сваю дзейнасць і Ю. Саўндэрс, які зрабіў гравёрства галоўным вучэбным курсам мастацкага аддзялення. М. Падалінскі спецыялізаваўся ў гістарычнай кампазіцыі і атрымліваў падвойную стыпендыю. Першыя датаваныя гравюры М. Падалінскага, выкананыя ў Вільні, адносяцца да 1813 г. Сярод іх «Партрэт мужчыны», награвіраваны паводле жывапіснага твора [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]] і адбіты ў гравёрнай майстэрні Віленскага ўніверсітэта. У 1815 г. вучоба ў Віленскім універсітэце скончылася, як «кандыдат вызваленых навук» заняў пасаду настаўніка малявання ў Віленскай гімназіі (папярэдне на гэтай пасадзе працаваў [[Ян Дамель]]) на шэсць год. Сярод яго вучняў быў вядомы польскі паэт [[Юльюш Славацкі|Юліуш Славацкі]]. У 1817 г. уступіў у шлюб з Канстантай з сям’і Цыбульскіх, з якой пражыў астатнюю частку жыцця. Увосень 1818 года пасля ад’езду Ю. Саўндэрса ў Італію з мэтай папраўкі здароўя кіраўніцтва гравёрнай майстэрняй і нагляд за мастацкім фондам былі даручаны М. Падалінскаму. Не пакідаючы месца настаўніка ў гімназіі, дзе ён атрымліваў жалаванне ў 240 рублёў, бясплатна праводзіў заняткі па гравёрстве і малюнку ва ўніверсітэце. Такім чынам, «М. Падалінскі стаў першым прадстаўніком мясцовай школы, які пачаў рыхтаваць прафесійных графікаў пасля замежных мастакоў»<ref>Гісторыя беларускага мастацтва ў 6 т. Т. 3. — Мінск: Навука і тэхніка, 1989. — С. 105—120.</ref>. Пра Падалінскага газеты пісалі:<blockquote>Праводзячы акадэмічныя заняткі, прывіў вучням густ прыгажосці, які існуе і ў антычных гіпсах, і ў дасканалых гравюрах майстроў, што садзейнічала пазбаўленню ад карыкатурнасці, пакінутай недавучанымі мастакамі. Усё менш бачна нязграбнасці ў вучнёўскіх малюнках<ref>Рынкевіч Уладзімір. Міхал Падалінскі. Мінск: БДУКіМ, 2009. 40 с.</ref>.</blockquote>Крытыка адзначыла медзярыт паводле карціны [[Ланфранк]]а «Смерць Авеля», які быў адбіты ў Парыжы і за які аўтар атрымаў грашовую прэмію. Яго вучнямі гравёрнага класа была [[Юзэф Хржановіч]] і [[Готліб Кіслінг]]. Сам Падалінскі вылучаў сярод сваіх вучняў жывапісцаў: «У мяне былі два вучні, якія дасягнулі значных поспехаў. Гэта — [[Канут Русецкі]] і [[Ян Траяноўскі]]». === Апошні перыяд жыцця (1821-35) === Калі ў 1821 годзе стала ясна, што Ю. Саўндэрс не вернецца ва ўніверсітэт, паўстала пытанне аб замяшчэнні прафесарскага месца. Прэтэндэнтам на гэта месца лічылі М. Падалінскага, якому Я. Рустэм даў пісьмовую рэкамендацыю. Нечакана штатным выкладчыкам кабінета гравюры быў прызначаны [[Фрыдрых Лехман]]. М. Падалінскі з цяжкасцю перажыў гэты маральны ўдар, пакінуў універсітэт і Вільню назаўсёды. З 1826 г. працаваў выкладчыкаў малявання ў адной з гімназій Мінска, потым на аналагічнай службе ў Магілёве. У 1841 г. пасля выслугі 25 гадоў ён быў пакінуты на службе яшчэ на 5 гадоў настаўнікам малявання ў павятовай школе ў Маладзечне. Жыццё М. Падалінскага закончылася ў Мінску ў 1856 годзе, дзе і пахаваны на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Аб яго творчай працы ў апошні перыяд жыцця мы не маем звестак. Сёння невядома ніводнай яго гравіраванай працы, пазначанай пазней 1821 года. == Графічная спадчына == [[Файл:Jan Zamoyski. Ян Замойскі (M. Padalinski, 1818).jpg|міні|злева|Медаль [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]]] Найбольш плённымі гадамі творчасці быў час выкладчыцкай дзейнасці. М. Падалінскі як «чалавек падрыхтаваны прафесійны выдатна», па звестках [[Ю. Бялінскі|Ю. Бялінскага]], працаваў у Вільні шмат і многа выдаў<ref>Bieliński Józef. Uniwersytet Wileński (1579—1831). T. 2. Krakow 1899. </ref>. Найбольш значныя станкавыя творы былі створаны ў партрэтным жанры. Гэты партрэты гістарычных дзеячоў і асоб блізкага яму акружэння віленскай інтэлігенцыі. Арыгіналамі для гравюр служылі жывапісныя палотны заходнееўрапейскіх, а таксама мясцовых мастакоў, найчасцей Яна Рустэма. Самая значная і цікавая серыяй гравюр прысвечана прафесарам Віленскага ўніверсітэта. Гэта афіцыйныя парадныя выявы, якія грунтуюцца на традыцыях сармацкага партрэта. Кожны з партрэтных персанажаў — асоба неардынарная ў навуковай галіне. Партрэтныя выявы пададзены на ўмоўным аднатонным фоне ў авальнай раме, якая змешчана на пастаменце, з надпісам на лацінскай мове: імя, прозвішча, займаемая пасада, ганаровае званне, узнагароды і інш. [[Файл:Gotfryd Ernest Groddeck.jpg|thumb|Партрэт Готфрыда Эрнеста Гродэка]] Высокай выканаўчай культурай гравіравання вылучаецца партрэт [[Готфрыд Эрнест Гродэк|Готфрыда Эрнеста Гродэка]] — прафесара грэчаскай і лацінскай моў. Гравюра была створана паводле жывапіснага партрэта Яна Рустэма (верагодна ў 1821 годзе). Таксама Падалінскім былі створаны партрэты наступных прафесараў Віленскага ўніверсітэта: [[Юзэф Франк|Юзэфа Франка]] (выкладчыка медыцыны), [[Вінцэнт Ануфры Герберскі|Вінцэнта Ануфрыя Герберскага]] (таксама прафесара медыцыны), [[Стэфан Стубялевіч|Стэфана Стубялевіча]] (доктара фізікі). [[Файл:Michał Padalinski. Czackia liliastrum (1822).jpg|міні|Малюнак кветкі [[Paradisea liliastrum]] з роду лілейных]] Сваё аўтарства пазначаў на гравюрах звычайна M.R.P або Ryt. M.P., а ў работах вялікіх па аб’ёму, як у выпадку з серыяй партрэтаў віленскіх прафесараў, падпісваўся поўным прозвішчам (M. Podolinski). Другую тэматычную лінію складаюць вобразы знакамітых дзяржаўных дзеячаў, гэтыя гравюры больш разнастайныя па форме і тэхніцы выканання. Самы знакаміты з іх медзярыт «[[Леў Іванавіч Сапега|Леў Сапега]]» (каля 1819 года), гравюра была надрукавана ў трохтомным выданні [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Ю. Нямцэвіча]] «Гісторыя панавання [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта ІІІ]]» (Варшава, 1819). Шырокую вядомасць гравюра набыла дзякуючы «Віленскаму альбому». Таксама ім былі створаны партрэтныя выявы [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]], [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]], [[Генрых III Валуа|Генрыха Валуа]], [[Станіслаў Жалкеўскі|Станіслава Жалкеўскага]]. Сярод вядомых нам гравіраваных партрэтаў мы не маем дакладных фактаў стварэння цалкам аўтарскіх твораў па асабістых малюнках. Таксама яму належыць некалькі алегарычных кампазіцый: «Саюз 1815», якая ўхваляе Свяшчэнны саюз еўрапейскіх дзяржаў, «Алегорыя перамогі» (1821), прысвечаная завяршэнню вайны з напалеонаўскай Францыяй. З пейзажнага жанру захаваліся ўсяго некалькі твораў: невялікі пейзаж «Марынкі з вадаспадам», і два архітэктурна-ландшафтных краявіды «Курылавецкі палац» і «[[Камянец-Падольскі замак|Замак у Камянцы-Падольскім]]». Уяўленнне аб мастацкім узроўні гравёрв можа даць сюжэтны медзярыт «Лешак і Гаворак» (1816), гравіраваны і адціснуты ў майстэрні Віленскага ўніверсітэта паводле рысунка Яна Рустэма. Гэта ілюстрацыя да кнігі А. Мачускага «Аб прыязнасці і прыяцялях» (1817), якая змяшчала збор тэкстаў на маралістычную тэматыку. Гісторыя прыязнасці ўладара і яго слугі стала папулярнай літаратурнай тэмай, гравюра адлюстроўвае псіхалагічнага супрацьстаяння Лешака Бялага і кракаўскіх паслоў, якія просяць маладога князя стаць уладаром Кракава, а той адмаўляецца прыняць карону цаной выдалення свайго былога апекуна. Некалькі прац змешчаны ў выданні [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]] «Помнікі айчыннага гравёрства» (Вільня, 1858). Ва ўступным артыкуле альбома К. Тышкевіч называе М. Падалінскага «знакамітым літоўскім гравёрам», які «ў юных гадах зрабіў вялікую колькасць гравёрных твораў на медзі…». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Рынкевіч Уладзімір''. Міхал Падалінскі. — Мінск: БДУКіМ, 2009. — 40 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Падалінскі Міхал}} o2owjdagzv94bjz4w635foi4x8v6u7t Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band 0 670346 5171944 5171474 2026-07-28T07:23:43Z Цімур 27525 /* Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску */ 5171944 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] o9j4hmthzs4r88cdyfjh1if6qxdg2n2 5171955 5171944 2026-07-28T07:40:20Z Цімур 27525 /* Выпуск */ 5171955 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Label LP Sgt Pepperjpg.jpg }} «'''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band'''» ― восьмы альбом брытанскага рок-гурта «[[The Beatles]]», выдадзены 26 мая 1967 года ў Злучаным Каралеўстве, а на наступны дзень у ЗША. Альбом запісваўся 129 дзён, пачынаючы з 6 снежня 1966 года. Гэта першы кампакт-дыск, запісаны «Бітлз» з канца канцэрта і прысвечаны працы студыі. Яго адрознівае незвычайная разнастайнасць стыляў, загадкавыя тэксты песень, выкарыстанне інавацыйных прыёмаў запісу і нетыповыя для поп-музыкі таго часу музычныя інструменты. == Перадгісторыя == [[Файл:WCFL Sound 10 survey October 1966 Beatles Jim Stagg (cropped).jpg|280px|thumb|right|«The Beatles» з [[дыджэй|дыджэем]] {{нп1|Джым Стэг|Джымам Стэгам|en|Jimmy Staggs}} (у цэнтры) падчас свайго {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|апошняга|en|The Beatles' 1966 US tour}} [[канцэртны тур|канцэртнага турнэ]] (жнівень 1966 года)]] К канцу 1965 года «The Beatles» стаміліся ад жывых выступаў{{sfn|Lewisohn|2010|p=210}}. Паводле [[Джон Ленан|Джона Ленана]], «мы маглі б адпраўляць замест сябе чатыры васковыя фігуры, і натоўпу б гэтага хапіла. Канцэрты "The Beatles" больш не маюць нічога агульнага з музыкай. Гэта проста чортавы дзікунскія абрады»{{sfn|The Beatles|2000|p=229}}. У чэрвені 1966 года, праз два дні пасля завяршэння працы над альбомам «[[Revolver]]», гурт адправіўся ў чарговае {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па Германіі, Японіі і Філіпінах|турнэ|en|The Beatles' 1966 tour of Germany, Japan and the Philippines}}, якое пачалося ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|Заходняй Германіі]]{{sfn|MacDonald|2005|p=212}}. Знаходзячыся ў [[Гамбург]]у, яны атрымалі ананімную тэлеграму, у якой гаварылася: «Не ляціце ў [[Токіа]]. Вашы жыцці ў небяспецы»{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. Пагроза была ўспрынята ўсур'ёз у святле палемікі наконт будучых канцэртаў сярод рэлігійных і [[кансерватызм|кансерватыўных]] груп Японіі, якія асабліва пратэставалі супраць выступаў квартэта на арэне «[[Ніпон Будакан|Nippon Budokan]]», што лічыцца свяшчэннай{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=7}}. У якасці дадатковай меры перасцярогі было мабілізавана 35 000 паліцэйскіх, якія перавозілі музыкантаў з гатэляў на канцэртныя пляцоўкі на браніраваных аўтамабілях<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=211}}; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=7}}.</ref>. Затым «The Beatles» выступілі на [[Філіпіны|Філіпінах]], дзе некаторыя мясцовыя жыхары выкрыквалі пагрозы і спрабавалі прымяніць рукапрыкладства за тое, што яны не наведалі першую ледзі краіны [[Імельда Маркас|Імельду Маркас]]. Гурт быў злы на свайго менеджара [[Браян Эпстайн|Браяна Эпстайна]] за тое, што ён настаяў на гэтым, паводле іх, цяжкім і дэмаралізавальным маршруце{{sfn|MacDonald|2005|pp=212–13}}. Пасля публікацый у ЗША выказванняў Ленана пра тое, што «The Beatles» «[[папулярнейшыя за Ісуса]]», гурту быў абвешчаны байкот з боку т. зв. [[Біблейскі пояс|Біблейскага пояса]] Амерыкі{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. Публічныя прабачэнні аслабілі скандал, але {{нп1|Канцэртны тур «The Beatles» 1966 года па ЗША|жнівеньскі тур па краіне|en|The Beatles' 1966 US tour}}, які азнаменаваўся зніжэннем продажаў квіткоў у параўнанні з рэкорднай наведвальнасцю гурта ў 1965 годзе, а таксама пасрэднымі выступамі, аказаўся для іх апошнім<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=230: фінальны гастрольны выступ «The Beatles»}}; {{harvnb|Turner|2016|pp=295, 299}}: зніжэнне продажаў квіткоў, рэкордная наведвальнасць у 1965 годзе; {{harvnb|MacDonald|2005|p=213}}: пасрэдныя выступы.</ref>. Пісьменнік [[Нікалас Шэфнер]] адзначаў:{{цытата|Для «The Beatles» правядзенне падобных канцэртаў стала фарсам, настолькі далёкім ад новых [музычных] накірункаў, якімі яны былі паглынуты, што з толькі што выпушчанага альбома «Revolver» не было выкарыстана ніводнай песні. Іх аранжыроўкі збольшага было немагчыма ўзнавіць праз абмежаванні, накладаемыя сцэнічным складам гурта, які складаецца [усяго] з дзвюх гітар, басу і барабаннай устаноўкі{{sfn|Schaffner|1978|pp=58–59}}.}} {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Нам надакучыла быць "The Beatles", сталі сыты гэтым па горла. Мы сапраўды ненавідзелі тое, як нас успрымалі — чацвёра валасатых юнакоў. Цяпер мы былі ўжо не хлопчыкамі, мы былі мужчынамі… і лічылі сябе творцамі з вялікай літары, а не проста выканаўцамі песень»''{{sfn|Miles|1997|p=303}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} Пасля вяртання «The Beatles» у Англію пачалі цыркуляваць чуткі пра магчымы распад гурта{{sfn|Julien|2008b|p=1}}. [[Джордж Харысан]] паведаміў Эпстайну, што пакідае квартэт, аднак яго пераканалі застацца, запэўніўшы, што гастроляў больш не будзе{{sfn|MacDonald|2005|p=213}}. У выніку бітлы ўзялі трохмесячны перапынак, на працягу якога засяродзіліся на асабістых справах{{sfn|Gould|2007|p=367}}. Харысан адправіўся ў [[Індыя|Індыю]] на шэсць тыдняў, каб засвоіць [[сітар]] пад кіраўніцтвам [[Раві Шанкар]]а{{sfn|Julien|2008b|p=2}} і паглыбіцца ў [[індуізм|індуісцкую]] філасофію{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Будучы апошнім з чацвёркі, хто прызнаў, што іх жывыя выступы страцілі сэнс{{sfn|Rodriguez|2012|p=18}}, [[Пол Мак-Картні]] пачаў працу з [[Джордж Генры Марцін|Джорджам Марцінам]] над [[саўндтрэк]]ам да фільма {{нп1|Сямейны шлях|«Сямейны шлях»|en|The Family Way}}{{sfn|Sounes|2010|pp=158–59}}, пасля чаго правёў адпачынак у [[Кенія|Кеніі]] ў кампаніі [[Мэл Эванс|Мэла Эванса]], аднаго з [[гастрольны менеджар|гастрольных менеджараў]] «The Beatles»{{sfn|Turner|2016|pp=364–65}}. Ленан зняўся ў [[сатыра|сатырычнай]] стужцы «[[Як я выйграў вайну]]» і пачаў наведваць мастацкія выставы, адна з іх праходзіла ў {{нп1|Галерэя «Індыка»|галерэі «Індыка»|en|Indica Gallery}}, дзе ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Ёка Она]]{{sfn|Womack|2007|pp=158, 160–61}}. [[Рынга Стар]] скарыстаўся перапынкам, каб правесці больш часу са сваёй жонкай [[Марын Старкі Тайгрэт|Марын]] і нованароджаным сынам [[Зак Старкі|Закам]]<ref>{{harvnb|Harry|2000|pp=323, 333}}; {{harvnb|Julien|2008b|p=2}}.</ref>. == Крыніцы натхнення і канцэпцыя == [[Файл:Lennon-McCartney.JPG|280px|thumb|right|]] У верасні 1966 года, падчас здымак фільма «Як я выйграў вайну» на поўдні [[Іспанія|Іспаніі]], Ленан паглыбіўся ў глыбокі самааналіз. Яго турботы за сваю будучыню і будучыню гурта знайшлі адлюстраванне ў песні «[[Strawberry Fields Forever]]»{{sfn|Turner|2016|pp=332–33}} пра дзяцінства ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], якая стала адпраўным пунктам для новага альбома{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Пасля вяртання ў Лондан Ленан далучыўся да мастацкай культуры горада, часткай якой быў Мак-Картні{{sfn|Rodriguez|2012|p=88}}, і пачаў падзяляць інтарэсы свайго сябра да [[авангардная музыка|авангарднай]] і [[электронная музыка|электроннай музыкі]] такіх кампазітараў, як [[Карлхайнц Штокхаўзен]], [[Джон Кейдж]] і [[Лучана Берыа]]{{sfn|Sounes|2010|p=165}}{{sfn|Prendergast|2003|p=193}}. У лістападзе, падчас вяртання з Афрыкі, у Мак-Картні ўзнікла ідэя для песні, якая ў выніку і перарасла ў канцэпцыю «Sgt. Pepper»{{sfn|Julien|2008b|p=2}}. Ідэя заключалася ў тым, каб выканаць песню ад імя выдуманага аркестра [[эдвардыянская эпоха|эдвардыянскай эпохі]]{{sfn|Moore|1997|pp=20–21}}, для якога Эванс прыдумаў назву ў стылі гуртоў з [[Сан-Францыска]], такіх як [[Big Brother and the Holding Company]] і [[Quicksilver Messenger Service]]{{sfn|Womack|2007|p=168}}{{заўвага|Мак-Картні ўспамінаў, што ідэя назвы для гурта ўзнікла падчас абеду ў самалёце. Музыкант недачуў, калі Эванс папрасіў перадаць яму «соль і перац»<ref>{{cite web|url=https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|title='You Gave Me The Answer' – Sgt. Pepper Special|date=2017-04-26|website=Paulmccartney.com|access-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814020845/https://www.paulmccartney.com/news-blogs/news/you-gave-me-the-answer-sgt-pepper-special|archive-date=2017-08-14|url-status=live}}</ref>.|кам.}}. За кошт выкарыстання [[alter ego|альтэр-эга]] «The Beatles» атрымлівалі поўную свабоду ў музычным эксперыментаванні{{sfn|Miles|1997|pp=303–04}}. Марцін успамінаў, што хаця гэтая канцэпцыя не абмяркоўвалася ў пачатку сесій{{sfn|Turner|2016|p=378}}, дзякуючы ёй альбом неўзабаве зажыў «уласным жыццём»{{sfn|Martin|1994|p=202}}. Альбом адлюстроўвае цікавасць «The Beatles» да [[блюз]]у, запісаў лэйбла [[Motown Records|Motown]] і іншых традыцыйных амерыканскіх музычных накірункаў{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Паводле пісьменніка [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]], у канцы 1966 года, пры вывучэнні апошніх рэлізаў сваіх асноўных канкурэнтаў, «The Beatles» вылучылі пласцінку «[[The Beach Boys]]» «[[Pet Sounds]]», якую [[Браян Уілсан]] сачыніў у адказ на іх «[[Rubber Soul]]»{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Мак-Картні быў вельмі ўражаны яе «[[гармонія (музыка)|гарманічнымі]] структурамі» і падборам інструментаў, адзначыўшы, што гэтыя элементы падштурхнулі яго да думкі: «The Beatles» маглі б «капнуць яшчэ глыбей»{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Ён назваў «Pet Sounds» сваёй галоўнай крыніцай натхнення ў перыяд стварэнння «Sgt. Pepper», дадаўшы: «[Мы] запазычылі адтуль некалькі ідэй»{{sfn|Babiuk|2002|p=204}}, хаця ён усё ж лічыў, што альбому бракавала авангардызму, да якога ён так імкнуўся{{sfn|The Beatles|2000|p=253}}. Яшчэ адным рэлізам, які паўплываў на бітлоў, лічыцца «[[Freak Out!]]» гурта «[[The Mothers of Invention]]»{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Паводле біёграфа {{нп1|Філіп Норман (пісьменнік)|Філіпа Нормана|en|Philip Norman (author)}}, падчас студыйных сесій Мак-Картні неаднаразова заяўляў: «Гэта наш "Freak Out!"»{{sfn|Julien|2008c|p=158}}. Публіцыст {{нп1|Чэт Фліпа|Чэт Фліпа|en|Chet Flippo}} адзначаў, што Мак-Картні захацеў запісаць [[канцэптуальны альбом]] менавіта пасля праслухоўвання пласцінкі [[Фрэнк Запа|Фрэнка Запы]]{{sfn|Julien|2008c|p=160}}. Яшчэ адным творчым арыенцірам была [[музыка Індыі|індыйская музыка]], аднак збольшага толькі для Ленана і Харысана{{sfn|Reck|2008|pp=69, 72–73}}. У інтэрв'ю 1967 года апошні сказаў, што няспынны поспех гурта натхняў іх працягваць развівацца ў музычным плане, і, улічваючы статус гурта, яны маглі рабіць «тое, што нам падабаецца, не азіраючыся на ўмоўнасці поп-жанра. Мы далучаны не толькі да поп-музыкі, але і ва ўсю музыку ў цэлым»{{sfn|Philo|2015|p=119}}. Мак-Картні лічыў, што альтэр-эга «The Beatles» змогуць уключыць у свой рэпертуар «крышку [[Бі Бі Кінг]]а, крышку Штокхаўзена, крышку [[Альберт Эйлер|Альберта Эйлера]], крышку Раві Шанкара, крышку "Pet Sounds", крышку "[[The Doors]]"»{{sfn|Greene|2016|p=19}}. Ён разглядаў «The Beatles» як гурт, які «рассоўвае [музычныя] межы», падобна да іншых перадавых кампазітараў таго часу, нават нягледзячы на тое, што ім «не абавязкова падабалася тое, што, скажам, рабіў Берыа»{{sfn|Lewisohn|2005}}. == Запіс і прадзюсаванне == === Працэс стварэння === {{урэзка|Выраўноўванне = right|Фон = #F5F5DC|Цвет=#FFFFF0|Шырыня = 29%|Памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Музычныя выданні пачалі лаяць нас на ўсе лады… бо запіс ["Сяржанта Пепера"] зацягнуўся на пяць месяцаў, і я памятаю, як адчуў вялікую радасць, убачыўшы ў адным з часопісаў загаловак "«The Beatles» спякліся"… а я сядзеў, паціраючы рукі, і прыгаворваў: "Ну, вы дачакаецеся"»''{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=111}}.|Подпіс = [[Пол Мак-Картні]]}} [[Файл:Abbeyroadtomswain.jpg|280px|thumb|right|Памяшканне студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Abbey Road Studio Two]], дзе праходзіў запіс альбома «Sgt. Pepper»]] [[Файл:Abbey road studios.jpg|280px|thumb|right|Парадны ўваход студыі «Эбі-Роўд» (у той час EMI Studios) у 2005 годзе]] Сесіі пачаліся 24 лістапада 1966 года ў другой студыі EMI Studios (у далейшым вядомай як [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]]). На іх музыканты ўпершыню сабраліся разам з верасня{{sfn|Lewisohn|2010|p=232}}. Маючы ў сваім распараджэнні амаль бязмежны бюджэт і адсутнасць часавых рамак{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=142}}, квартэт браўся за працу ў 19:00, застаючыся ў студыі столькі, колькі лічыў патрэбным{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Запіс пачаўся са «Strawberry Fields Forever», за якой паследавалі яшчэ дзве песні, тэматычна звязаныя з дзяцінствам музыкантаў — «[[When I’m Sixty-Four]]», першая сесія якой адбылася 6 снежня{{sfn|Lewisohn|2005|p=89}}, і «[[Penny Lane]]»<ref>{{harvnb|Everett|1999|pp=99, 100}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=212–223}}.</ref>. У лютым 1967 года «Strawberry Fields Forever» і «Penny Lane» былі выпушчаны ў якасці [[Бок «А» і бок «Б»#Дубль-А|двайнога]] [[сінгл]]а пасля таго, як EMI і Эпстайн націснулі на Марціна, праз неабходнасць гурта нагадаць пра сябе{{sfn|Moore|1997|pp=19–20}}. Калі рэліз не здолеў пакарыць [[UK Singles Chart|брытанскі чарт]], мясцовыя СМІ пачалі намякаць пра канец папулярнасці квартэта. Прэса застракацела загалоўкамі «"The Beatles" не здолелі дасягнуць вяршыні», «Упершыню за чатыры гады» і «Ці лопнула бурбалка?»{{sfn|Harry|2002|p=714}}. У адпаведнасці з падыходам гурта да раней выпушчаных сінглаў, песні былі аўтаматычна выключаны з будучага альбома{{sfn|Greene|2016|pp=34, 42}}. У далейшым Марцін назваў адмову ад гэтых песень «найвялікшай памылкай у маёй кар'еры»{{sfn|MacDonald|2005|p=218fn}}. Паводле яго, «Strawberry Fields Forever», на запіс якой яны патрацілі беспрэцэдэнтных 55 гадзін студыйнага часу, «задавала тон для ўсёй пласцінкі»<ref>{{harvnb|MacDonald|2005|p=219}}: патрацілі 55 гадзін у студыі; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=13}}: «задавала тон для ўсёй пласцінкі».</ref>. Ён тлумачыў: «Гэта мусіў быць альбом… [з песнямі, якія] немагчыма было б выканаць ужывую: яны былі задуманы як студыйныя творы, у гэтым і была розніца»{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Мак-Картні заявіў: «Гэты альбом павінен быў замяніць сабой нашы канцэрты»{{заўвага|«The Beatles» часта жартавалі наконт рашэння [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]] адправіць у турнэ яго залаты [[Cadillac]] (для прасоўвання фільма «[[Паказычы мяне]]»<ref>{{cite web|url=https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|title=Elvis Presley and the Gold Cadillac Tour|publisher=graceland.com|lang=en|access-date=2024-04-03|archive-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403115200/https://www.graceland.com/blog/posts/elvis-presley-and-the-gold-cadillac-tour/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}), і Марцін, і Мак-Картні ўспаміналі, як гурт фантазіраваў, што на гастролі падобным чынам можна адправіць «Sgt. Pepper»{{sfn|Womack|2018|loc=chap. 10}}<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |title=Paul McCartney: 'Elvis influenced Sgt Pepper' |author=Staff |date=2007-05-17 |magazine=[[NME]] |access-date=2024-01-12 |archive-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314134523/https://www.nme.com/news/music/the-beatles-379-1344340 |url-status=live }}</ref>.|кам.}}{{sfn|Julien|2008b|p=6}}. Паводле музыказнаўцы {{нп1|Уолтэр Эверэт|Уолтэра Эверэта|en|Walter Everett (musicologist)}}, «Sgt. Pepper» знамянуе сабой пачатак узыходжання Мак-Картні як дамінантнай творчай сілы «The Beatles». Ён сачыніў больш за палову ўсяго матэрыялу, адначасова ўзмацняючы кантроль над запісам сваіх кампазіцый{{заўвага|Паводле Эмерыка, у перыяд запісу «Sgt. Pepper» Мак-Картні фактычна пераўвасобіўся ў прадзюсара «The Beatles», паколькі Марцін усё часцей адсутнічаў бліжэй да канца сесій, якія рэгулярна зацягваліся да світанку{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=163}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Музыканты зрабілі мноства дубляў, спрабуючы дабіцца патрэбнага яму гуку ў песні «[[Getting Better]]». Калі было прынята рашэнне перазапісаць асноўную гукавую дарожку, Стар быў экстрэнна выкліканы ў студыю, аднак яго не задзейнічалі, паколькі на той момант акцэнт пераключыўся з рытму на вакал{{sfn|Дэвіс|2018|с=382}}. Большая частка [[бас-гітара|бас-гітары]] была зведзена загадзя{{sfn|Hannan|2008|p=52}}. Аддаючы перавагу накладанню сваіх партый у апошнюю чаргу, Мак-Картні, як правіла, граў на іншых інструментах падчас запісу мінусовак. Такі падыход дазваляў яму пускацца ў меладычныя аванцюры, прыдумляючы незвычайныя басовыя хады — паўтараючы адну з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся ў працы Браяна Уілсана над «Pet Sounds», — і дадаваць іх ужо ў фінальныя аранжыроўкі песень<ref>{{harvnb|Emerick & Massey|2006|pp=169–70}}; {{harvnb|Miles|1997|p=281}}: «адна з асаблівасцей, якой ён асабліва захапляўся на "Pet Sounds"».</ref>{{заўвага|У сваю чаргу Уілсан быў уражаны складанымі басовымі партыямі ў «Rubber Soul». У далейшым Мак-Картні заявіў, што ён, Уілсан і {{нп1|Джэймс Джамерсан|Джэймс Джамерсан|en|James Jamerson}} з [[Motown Records|Motown]] былі адзінымі трыма музыкантамі, «якія ўжо тады гралі меладычныя басовыя партыі... кожны з нас падглядваў нешта адзін у аднаго»{{sfn|Miles|1997|p=271}}.|кам.}}. Акрамя басу, на некаторых песнях Мак-Картні сыграў на [[электрагітара|электрагітары]], а таксама [[клавішныя інструменты|клавішных]], такіх як [[фартэпіяна]], [[раяль]] і {{нп1|Арган Лоўры|арган Лоўры|en|Lowrey organ}}, у той час як Марцін зрабіў унёсак партыямі на [[клавесін]]е, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і {{нп1|піянет|піянеце|en|Hohner Pianet}}<ref>{{harvnb|Everett|1999|p=104}}: Орган Лоури в «Lucy in the Sky with Diamonds»; {{harvnb|Everett|1999|p=106}}: піянет у «Getting Better», {{harvnb|Everett|1999|p=107}}: клавесін у «Fixing a Hole»; {{harvnb|Everett|1999|p=110}}: губны гармонік у «Being for the Benefit of Mr. Kite!»; {{harvnb|Everett|1999|p=120}}: раяль у «A Day in the Life».</ref>. У песнях Ленана таксама аддавалася перавага клавішным інструментам{{заўвага|Напрыклад, у «Strawberry Fields Forever» актыўна выкарыстоўваўся [[мелатрон]]{{sfn|Cunningham|1998|p=127}}{{sfn|Prendergast|2003|p=83}}, інструмент, клавішы якога прайгравалі магнітафонныя запісы розных музычных інструментаў, дазваляючы аднаму выканаўцу замяняць сабой цэлы аркестр{{sfn|Rodriguez|2012|pp=109, 191–93}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=99}}. Хаця роля Харысана як сольнага гітарыста была ў многім адсунута на задні план, Эверэт лічыць «яго ўнёсак у альбом важным у многіх аспектах»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Дзякуючы яму на пласцінку трапілі такія індыйскія інструменты, як сітар, [[тампура]] і [[свармандал]]{{sfn|Everett|1999|pp=104, 106, 111}}{{sfn|Clayson|2003|p=212}}. Марцін называў яго самым адкрытым з бітлоў да новых музычных накірункаў{{заўвага|У інтэрв'ю 2017 года Стар так выказаўся адносна гітарнага ўнёску Харысана: «Мы з Полам абмяркоўвалі гэта, калі слухалі "Сяржанта Пепера" на [50-гадовым] юбілеі пласцінкі і адзначылі, наколькі была важная для альбома зробленая Джорджам праца [як гітарыста]»<ref>{{cite news|url=https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|first=Kathy|last=McCabe|title=Ringo Starr: The voice behind the yellow submarine and tank engine returns on Give More Love|work=[[news.com.au]]|date=2017-09-17|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095605/https://www.news.com.au/entertainment/music/ringo-starr-the-voice-behind-the-yellow-submarine-and-tank-engine-returns-on-give-more-love/news-story/c5eb865f1b73a574e82930ff04f4bb92|archive-date=2019-02-02|url-status=live}}</ref>.|кам.}}{{sfn|Hertsgaard|1996|p=172}}. У сваю чаргу выкарыстанне Старам мембраны з цялячай скуры для [[том-том]]аў яго [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]] забяспечыла гучанню барабанаў глыбейшы тэмбр, у адрозненне ад ранейшай пластыкавай абіўкі{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Як і ў выпадку з альбомам «Revolver»{{sfn|Rodriguez|2012|p=112}}, «The Beatles» усё часцей запрашалі сесійных музыкантаў, асабліва для запісу [[аранжыроўка|аранжыровак]], натхнёных класічнымі творамі{{sfn|Babiuk|2002|p=197}}. Паводле Філіпа Нормана, выразны вакал Ленана ў некаторых песнях Мак-Картні «значна ўзмацніў іх атмасферу», асабліва ў кампазіцыі «[[Lovely Rita]]»{{sfn|Norman|2016|p=263}}. Праз гадзіну пасля завяршэння апошніх альбомных накладанняў, 20 красавіка 1967 года, гурт вярнуўся да кампазіцыі «[[Only a Northern Song]]» Харысана, асноўную частку якой яны запісалі ў лютым{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Музыканты дадалі ў яе выпадковыя гукі і аркестроўку, перш чым адправіць яе [[United Artists]] у якасці першай з чатырох новых песень, якія яны павінны былі прадставіць гэтай кампаніі для ўключэння ў анімацыйны фільм «[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»{{sfn|Winn|2009|p=102}}. Паводле пісьменніка [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]], гэта была «дзіўная» сесія, аднак яна прадэманстравала «вялізны апетыт бітлоў да стварэння матэрыялу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=109}}. Падчас працы ў студыі гурт таксама запісаў «[[Carnival of Light]]» пад кіраўніцтвам Мак-Картні, эксперыментальную п'есу, створаную для мерапрыемства «Million Volt Light and Sound Rave», што праходзіла ў «[[The Roundhouse|Roundhouse Theater]]» 28 студзеня і 4 лютага{{sfn|MacDonald|2005|pp=224–25}}. Сесіі завяршыліся 21 красавіка запісам выпадковых шумоў і галасоў, уключаных у какафонію, якая завяршае пласцінку. Ім папярэднічалі вельмі высокія гукі — недаступныя для чалавечага вуха — якія маглі пачуць толькі сабакі (і некаторыя іншыя жывёлы){{sfn|Lewisohn|2010|pp=252–53}}. === Студыйная атмасфера === «The Beatles» імкнуліся надаць сесіям атмасферу свята{{sfn|Gould|2007|p=387}}. Хутка стаміўшыся ад безгустоўнага дызайну ўнутраных памяшканняў EMI, музыканты дадалі ў студыю псіхадэлічнае асвятленне{{sfn|Howard|2004|pp=28–29}}, уключаючы прыладу з пяці чырвоных флуарэсцэнтных лямпаў, прымацаваную да мікрафоннай стойкі, [[лававая лямпа|лававую свяцільню]], чырвоную лямпу як у [[фоталабараторыя|фоталабараторыі]] і [[страбаскоп]], зрэшты, неўзабаве адмовіўшыся ад выкарыстання апошняга{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Харысан успамінаў, што падчас працы студыя стала для іх нечым накшталт нефармальнага клуба{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=211, 392}}, дзе гурт часта наведвалі калегі, у тым ліку [[Дэвід Кросбі]], [[Мік Джагер]] і [[Донаван]]{{заўвага|24 лютага гурт запісваў бэк-вакал для песні «[[Lovely Rita]]». У ліку гасцёў бітлоў у той вечар былі Кросбі і {{нп1|Шон Філіпс|Шон Філіпс|en|Shawn Phillips}}, гітарыст Донавана{{sfn|Winn|2009|p=95}}. На фатаграфіях, апублікаваных у часопісе ''{{нп1|The Beatles Book|Beatles Monthly|en|The Beatles Book}}'', былі выяўлены Ленан, Мак-Картні, Харысан і Кросбі, якія згрупаваліся вакол мікрафона<ref name="Runtagh/RS" />, а ў артыкуле ''{{нп1|Beat Instrumental|Beat Instrumental|en|Beat Instrumental}}'' адзначалася, што бэк-вакал быў запісаны пры ўдзеле Кросбі{{sfn|Winn|2009|p=95}}. Пазней Філіпс сказаў, што ён таксама спяваў з трыма бітламі<ref name="Runtagh/RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|first=Jordan|last=Runtagh|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' at 50: When Pink Floyd, David Crosby Visited 'Lovely Rita' Sessions|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-05-29|access-date=2020-03-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124907/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-when-pink-floyd-david-crosby-visited-lovely-rita-sessions-127210/|url-status=live}}</ref>, аднак яго словы не падтрымаў ніхто з прысутных<ref name="Runtagh/RS" /> У выніку бэк-вакал быў перазапісаны 7 сакавіка{{sfn|Winn|2009|p=95}}.|кам.}}{{sfn|Everett|1999|p=100}}. Бітлы рэгулярна апраналіся ў адзенне псіхадэлічных расфарбовак{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}, што падштурхнула аднаго з сесійных трубачоў да думкі пра іх удзел у здымках новага фільма{{sfn|Cunningham|1998|pp=148–49}}. Запіс аркестра для «[[A Day in the Life]]», які адбываўся 10 лютага, быў арганізаваны ў духу шараговага [[хэпенінг]]у лонданскай авангарднай сцэны{{sfn|Harris|2007|p=76}}{{sfn|Sounes|2010|p=166}}. «The Beatles» запрасілі мноства сяброў{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}, а сесійныя музыканты былі апрануты ў строгія вячэрнія касцюмы, дапоўненыя маскарадным рэквізітам{{sfn|Hertsgaard|1996|p=8}}{{sfn|Gould|2007|pp=387–88}}. Пад кіраўніцтвам Тоні Брэмвела падзея была знята на сем партатыўных камер{{sfn|Ingham|2006|p=166}}, пры гэтым частку матэрыялу знялі самі бітлы{{sfn|Cunningham|1998|p=151}}. Пасля гэтага гурт разглядаў варыянт пра тое, каб зрабіць спецыяльны тэлевізійны выпуск, прысвечаны альбому{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Кожная песня мусіла быць забяспечана відэакліпам, знятым рознымі рэжысёрамі{{sfn|Harris|2007|p=82}}, але кошт запісу пласцінкі зрабіў гэтую ідэю непасільнай для EMI{{заўвага|Пасля здымак «A Day in the Life» музычная прэса застракацела паведамленнямі пра ідэю бітлоў выпусціць асобны тэлефільм, прысвечаны «Сяржанту Пеперу»{{sfn|Lewisohn|2005|p=96}}. Хаця ў ліпеньскіх часопісах адзначалася, што ад гэтага плану адмовіліся, на канец года быў складзены графік здымак, і «The Beatles» былі поўныя рашучасці распачаць працу над «[[Чароўнае таямнічае падарожжа (фільм)|Чароўным таямнічым падарожжам]]»{{sfn|Winn|2009|p=88}}.|кам.}}{{sfn|Greene|2016|pp=37–38}}. 15 сакавіка, падчас запісу «Within You Without You», студыю зноў ператварылі: на сцены павесілі індыйскія дываны, завесілі вокны і дадалі запаленыя духмяныя рэчывы, каб стварыць неабходны настрой{{sfn|Lavezzoli|2006|p=179}}. Ленан апісаў сесію як «цудоўны вечар свінгу», у ліку гасцёў якога было «400 індыйскіх музыкантаў»{{sfn|The Beatles|2000|p=243}}. «The Beatles» аднеслі {{нп1|ацэтатны дыск|ацэтатны дыск|en|Acetate disc}} з гатовым альбомам у кватэру амерыканскай спявачкі [[Кас Эліёт]], недалёка ад {{нп1|Кінгс-роўд|Кінгс-роўд|en|King's Road}} у [[Чэлсі]]{{sfn|Ellen|2002|p=102}}. Там у шэсць раніцы яны ўключылі яго на поўную гучнасць з дынамікаў, усталяваных у адчыненых насцеж вокнах. Сябар гурта і іх былы прэс-аташэ {{нп1|Дэрэк Тэйлар|Дэрэк Тэйлар|en|Derek Taylor}} успамінаў, што замест скаргаў на шум жыхары раёна пачалі высоўвацца з вокнаў і слухаць, лічачы, што гэта была нейкая нявыдадзеная музыка ліверпульскай чацвёркі{{sfn|MacDonald|2005|p=249}}. === Тэхнічныя аспекты === {{урэзка|выраўноўванне = right|фон = #F5F5DC|колер=#FFFFF0|шырыня = 29%|памер шрыфта=85%|Загаловак = |Змест =''«Калі слухаць запісы паэтапна, пасля праслухоўвання першых дзвюх дарожак цяжка зразумець, чаго яшчэ яны дабіваюцца, — песня ж, здаецца, скончана? Часцяком канчатковая шматслойная версія нібы паглынае першапачатковую простую мелодыю. Але яны разумеюць, калі нешта не так, нават калі не могуць вытлумачыць словамі. Іх самааддача ўражвае — над песняй яны могуць працаваць да знямогі гадзін па дзесяць запар»''{{sfn|Дэвіс|2018|с=386}}.|Подпіс = Музычны журналіст [[Хантэр Дэвіс]], 1968 год}} [[Файл:Studer J37 4-track tape recorder (1964-1972), Abbey Road Studios.jpg|280px|thumb|right|[[шматдарожачны запіс|Чатырохдарожачны]] магнітафон {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, які выкарыстоўваўся на «Sgt. Pepper»]] У кнізе «The Ambient Century: From Mahler to Moby», прысвечанай гісторыі [[эмбіент]]у, Марк Прэндэргаст разглядае «Sgt. Pepper» як «даніну павагі» «The Beatles» творчасці Штокхаўзена і Кейджа, дадаючы, што яго «багаты, насычаны эксперыментамі з аўдыяплёнкай гук» дэманструе ўплыў кампазітара [[П'ер Шэфер|П'ера Шэфера]]{{sfn|Prendergast|2003|p=190}}. Паводле Марціна, «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"», азнаменаваўшы «эру амаль няспынных эксперыментаў з апаратурай»<ref>{{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=78}}: «няспынныя эксперыменты з апаратурай»; {{harvnb|Martin & Pearson|1994|p=82}}: «Sgt. Pepper» «натуральным чынам вырас з "Revolver"».</ref>. Альбом быў запісаны з выкарыстаннем [[шматдарожачны запіс|чатырохдарожачных]] магнітафонаў, паколькі іх васьмідарожачныя аналагі не выкарыстоўваліся ў камерцыйных студыях Лондана да канца 1967 года{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=191}}. Як і ў выпадку з папярэднімі пласцінкамі «The Beatles», пры працы над «Sgt. Pepper» паўсюдна ўжывалася {{нп1|рэдукцыйнае звядзенне|рэдукцыйнае|en|Ping-pong recording}} [[звядзенне (музыка)|звядзенне]], метад, пры якім ад адной да чатырох запісаных на асобны магнітафон дарожак мікшыруюцца і {{нп1|дабінг (музыка)|дублююцца|en|Dubbing (music)}} на іншы чатырохдарожачны магнітафон, які выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага. Дзякуючы гэтаму гукарэжысёр мог ствараць падабенства віртуальнай шматдарожачнай студыі<ref>{{cite AV media notes|last=Lewisohn|first=Mark|year=2009|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band| publisher=Apple/EMI Records|p=29}}</ref>. Чатырохдарожачныя магнітафоны {{нп1|Studer (кампанія)|Studer J37|en|Studer}}, усталяваныя ў студыях EMI, добра пасавалі для гэтага метаду, паколькі забяспечвалі высокую якасць гуку, што зводзіла да мінімуму шумы падчас мікшыравання{{sfn|Babiuk|2002|p=199}}. Запісваючы аркестр для «A Day in the Life», Марцін сінхранізаваў чатырохдарожачны магнітафон, які прайграе мінусоўку «The Beatles», з іншым магнітафонам, які запісвае аркестроўку. Гукарэжысёр {{нп1|Кен Таўнсенд|Кен Таўнсенд|en|Ken Townsend}} распрацаваў гэты метад, выкарыстоўваючы сігнал частатой 50 Гц паміж двума апаратамі{{sfn|Lewisohn|2010|p=244}}. Праца над «Strawberry Fields Forever» была асабліва складанай і ўключала ў сябе наватарскае аб'яднанне двух дубляў песні, запісаных у розным [[тэмп (музыка)|тэмпе]] і [[вышыня гуку|танальнасці]]{{sfn|MacDonald|2005|pp=217–20}}{{sfn|Howard|2004|pp=27–28}}. Паводле ўспамінаў Эмерыка, падчас запісу «Revolver» «мы прызвычаіліся да таго, што нас просяць зрабіць немагчымае, і мы ведалі, што ў слоўніку "The Beatles" не існуе слова "не"»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=139}}. Ключавая асаблівасць «Sgt. Pepper» — гэта ліберальнае стаўленне Марціна і Эмерыка да ўжывання [[апрацоўка сігналаў|апрацоўкі сігналаў]] для фарміравання гучання запісу, дадзены падыход уключаў у сябе прымяненне [[кампрэсар аўдыясігналу|сціскання дынамічнага дыяпазону]], {{нп1|Рэверберацыя (эфект)|рэверберацыі|en|Reverb effect}} і {{нп1|Абмежаванні сігналу|абмежаванні сігналу|en|Limiter}}{{sfn|Kimsey|2008|p=133}}. Гурт эксперыментаваў з перадавымі [[блок эфектаў|блокамі эфектаў]], такім як [[калонка Леслі|дынамік Леслі]], праз які прапускаўся гук інструментаў і вакал{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. На пласцінцы вылучаецца некалькі інавацыйных метадаў прадзюсавання, у тым ліку ўжыванне [[дырэкт-бокс]]аў і {{нп1|Амбіяфонія|амбіяфоніі|en|Ambiophonics}}, а таксама эксперыментаванне з {{нп1|Пітч-кантроль|хуткасцю прайгравання|en|Pitch control}}{{sfn|Hannan|2008|p=62}}. Басовая партыя ў «[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]» была першым запісам «The Beatles» з дапамогай дырэкт-боксу. Гэты метад быў прыдуманы Таўнсендам у выглядзе падключэння электрагітар наўпрост да мікшэрнага пульта{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Паводле {{нп1|Кенет Уомак|Кенета Уомака|en|Kenneth Womack}}, дырэкт-бокс у загалоўным трэку «надзяліў [гучанне] бас-гітары Мак-Картні багацейшай [[склад (музыка)|тэкстурай]] і танальнай частатой»{{sfn|Womack|2007|p=170}}. У некаторых выпадках падчас мікшыравання ўжываўся {{нп1|Аўтаматычны даблтрэкінг|аўтаматычны даблтрэкінг|en|Automatic double tracking}}, эфект, дзякуючы якому гучанне атрымлівалася больш насычаным. Метад быў распрацаваны Таўнсендам у перыяд працы над альбомам «Revolver» адмыслова для бітлоў, якія рэгулярна прасілі прыдумаць альтэрнатыву запісу дадатковага вакалу{{sfn|Lewisohn|2010|p=216}}. Яшчэ адной ключавой асаблівасцю стаў [[пітч-шыфтар|пітч-шыфт]], тэхніка, якую «The Beatles» таксама шырока ўжывалі на «Revolver»{{sfn|Emerick & Massey|2006|p=190}}. Паводле Марціна, «[[Lucy in the Sky with Diamonds]]» стала рэкардсменам альбома па найбольшай колькасці варыяцый хуткасці запісу. Так, пры запісе вакалу Ленана хуткасць плёнкі была зніжана з 50 да 45 цыклаў на секунду, што дазволіла атрымаць вышэйшае і танчэйшае гучанне голасу пры прайграванні на звычайнай хуткасці{{sfn|Martin & Pearson|1994|p=105}}. Падчас запісу загалоўнай кампазіцыі пласцінкі гучанне ўдарнай устаноўкі было палепшана за кошт {{нп1|Дэмпаванне|дэмпавання|en|Damping (music)}}, а таксама {{нп1|Размяшчэнне мікрафонаў|блізкага размяшчэння мікрафонаў|en|Microphone practice}}. Макдональд лічыў, што такі метад дазволіў дабіцца «трохмернага» гуку, які, побач з іншымі інавацыямі «The Beatles», неўзабаве стаў стандартнай практыкай сярод амерыканскіх гукарэжысёраў{{sfn|MacDonald|2005|pp=233–34}}. [[Файл:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|280px|thumb|right|Нягледзячы на першапачатковы энтузіязм музыкантаў і заявы Ленана, што «гэты альбом быў адным з важнейшых крокаў у іх кар'еры», з гадамі іх меркаванне памянялася<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref>. Пласцінка падабалася Харысану і Ленану менш за ўсё, у многім праз кантроль Мак-Картні над працэсам. У сваю чаргу Мак-Картні называў «Пепера» сваім фаварытам, бо адчуваў сябе «рэжысёрам» запісу. Пазіцыя Стара аказалася недзе пасярэдзіне<ref name="LennonHated">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/|title=The reason why John Lennon hated The Beatles ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|author=Taysom, Joe|date=2021-01-01|access-date=2024-04-22|archive-date=2021-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101100038/https://faroutmagazine.co.uk/john-lennon-hated-the-beatles-sgt-pepper-album-reason/}}</ref><ref name="SergeyKnyazev">{{cite web|url=https://www.soyuz.ru/articles/746|title=Что писали об альбоме The Beatles “Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band” 50 лет назад|publisher=Союз|lang=ru|date=2017-06-01|access-date=2024-04-20|author=Князев, Сергей|archive-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409144116/https://www.soyuz.ru/articles/746|url-status=live}}</ref>]] Авангардныя элементы, такія як размяшчэнне бязладнай тарабаршчыны ў фінальнай кампазіцыі, сталі адной з вызначальных асаблівасцей пласцінкі{{sfn|Julien|2008b|p=7}}. «Sgt. Pepper» стаў першым поп-альбомам, [[мастэрынг|зробленым]] без кароткачасовых паўз, якія звычайна ставяцца паміж песнямі з мэтай іх размежавання адной ад адной{{sfn|Womack|2007|pp=170–171}}. Замест гэтага выкарыстоўваліся два [[фейдар|красфейды]], якія змешвалі песні паміж сабой, ствараючы ўражанне няспыннага канцэрта{{заўвага|Загалоўная песня плаўна перацякала ў «With a Little Help from My Friends», а рэпрыза «Sgt. Pepper» — у «A Day in the Life»{{sfn|Lewisohn|2010|p=251}}.|комм.}}<ref>{{harvnb|Julien|2008c|p=162}}; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=251}}.</ref>. Хаця былі падрыхтаваны як [[Стэрэафонія|стэрэа]]-, так і [[Манафонія|монафанічныя]] варыянты альбома, «The Beatles» мінімальна ўдзельнічалі ў працэсе стэрэамікшыравання, які лічылі менш важным, даверыўшы гэтую задачу Марціну і Эмерыку{{sfn|Lewisohn|2010|p=252}}. Яны патрацілі тры тыдні на стварэнне монаміксаў і, «магчыма, дні тры на стэрэа»{{sfn|Scapelliti|2007|p=100}}. Большасць слухачоў у выніку азнаёмілася толькі са стэрэаверсіяй{{sfn|Hannan|2008|p=40}}. Паводле ацэнак Эмерыка, запіс пласцінкі заняў каля 700 гадзін, што больш чым у 30 разоў перавышала час, патрачаны гуртом на іх [[Please Please Me|першы альбом]], вытворчасць якога абышлася ў 400 фунтаў стэрлінгаў<ref>{{harvnb|Дэвіс|2018|p=375}}: «Please Please Me» быў запісаны за адзін дзень і абышоўся ў £400; {{harvnb|Lewisohn|2010|p=253}}: «Sgt. Pepper» гурт запісваў 700 гадзін (чатыры месяцы), і ён каштаваў £25000.</ref>. Затраты на «Sgt. Pepper» склалі прыкладна 25 000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 483 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Martin & Pearson|1994|p=168}}. === Узаемаадносіны ўнутры гурта === Паводле пісьменніка Роберта Радрыгеса, хаця Ленан, Харысан і Стар прынялі ідэю Мак-Картні «гурта ўнутры гурта», якая падразумявала поўную творчую свабоду, яны «падтрымалі гэтую канцэпцыю з рознай ступенню энтузіязму»{{sfn|Rodriguez|2012|pp=206–07}}. Персанал студыі ўспамінаў, што Ленан «ніколі не здаваўся такім шчаслівым», як падчас працы над гэтай пласцінкай{{sfn|Hertsgaard|1996|pp=212, 396}}. Аднак у інтэрв'ю {{нп1|Бары Майлз|Бары Майлзу|en|Barry Miles}} музыкант заявіў, што знаходзіўся ў дэпрэсіі і, хаця Мак-Картні быў «поўны ўпэўненасці ў сабе», для яго «гэта было катаваннем»<ref>{{cite web|author=Miles|title=John Lennon/Yoko Ono Interview|url=https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview|publisher=Rock's Backpages|year=2019|access-date=2020-06-05|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204132425/https://www.rocksbackpages.com/Library/Article/john-lennonyoko-ono-interview/|url-status=live}}</ref>. Ленан так тлумачыў свой погляд на канцэпцыю альбома: «Пол абвяшчаў: "Прыходзьце і атрымайце асалоду ад паказу", а я на гэта выдаваў: "Сёння я такое прачытаў у газеце… ох, халера"»{{sfn|Northcutt|2006|p=137}}. Эверэт адзначаў, што Стару «было вельмі нудна» падчас сесій. Барабаншчык пазней скардзіўся: «Найбольшы ўспамін, які ў мяне застаўся пра "Sgt. Pepper"... гэта тое, што я навучыўся гуляць у шахматы»{{sfn|Everett|1999|p=100}}. У {{нп1|Анталогія «The Beatles» (кніга)|«Анталогіі "The Beatles"»|en|The Beatles Anthology (book)}} Харысан заявіў, што яго мала цікавіла канцэпцыя Мак-Картні (які «стаў рухальнай сілай гурта»<ref name="FarOutMagazine">{{cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|title=Ranking the songs on The Beatles ‘Sgt. Pepper’ in order of greatness|publisher=''Far Out Magazine''|lang=en|date=2021-05-26|access-date=2024-04-19|author=Whatley, Jack|archive-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815194309/https://faroutmagazine.co.uk/beatles-sgt-pepper-songs-ranked-worst-to-best/|url-status=live}}</ref> і ператварыў альбом у «сваё тварэнне»<ref name="LennonHated"/>) пра выдуманы гурт і што пасля яго падарожжа ў Індыю «маё сэрца ўсё яшчэ было там… Відаць, у той момант я страціў да славы ўсякую цікавасць»{{sfn|The Beatles|2000|pp=241, 242}}. Гітарыст дадаў, што, атрымаўшы масу задавальнення ад запісу «Rubber Soul» і «Revolver», яму не спадабаўся падыход гурта да «Sgt. Pepper», бо тое, што адбывалася, ператварылася ў «працэс зборкі: дробныя дэталі, фанаграмы накладваліся адна на адну», у выніку чаго «большую частку часу Пол проста граў на піяніна, а Рынга трымаў рытм, а астатнім даводзілася проста гультаяваць»{{sfn|The Beatles|2000|p=242}}. Паводле Льюісана, падчас запісу пласцінкі «The Beatles» у апошні раз дзейнічалі як адзіны калектыў, аб'ядноўваючы высілкі і дэманструючы згуртаванасць, якая аслабла пасля заканчэння сесій і цалкам знікла з рэлізам «[[The Beatles (альбом)|Белага альбома]]» (1968){{sfn|Lewisohn|2010|p=237}}. Марцін успамінаў, што на працягу працы над пласцінкай «паміж бітламі панавалі вельмі добрыя адносіны, яны таксама выдатна ладзілі з намі [персаналам]. Мы ўсе ўсведамлялі, што робім нешта вялікае». Ён дадаў, што, хаця Мак-Картні эфектыўна кіраваў праектам і часам раздражняў сваіх таварышаў па гурце, «Пол цаніў унёсак Джона ў альбом. У плане колькасці ён быў невялікі, але ў плане якасці — вялізны»<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/features/it-was-twenty-years-ago-today-19870618|first=Kurt|last=Loder|title=The Beatles' 'Sgt. Pepper': It Was Twenty Years Ago Today...|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1987-06-18|access-date=2018-11-14|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215054/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-beatles-sgt-pepper-it-was-twenty-years-ago-today-98632/|url-status=live}}</ref>. == Канцэпцыя == {{пачатак цытаты}}Павінны ж фанаты разумець, што мы не можам рабіць адно і тое ж вечна!{{канец цытаты|крыніца=Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>.}} [[Файл:John Lennon, 1974 (restored cropped).jpg|205px|thumb|left|«Увесь мой унёсак у гэты альбом не мае ніякага дачынення да ідэі сяржанта Пепера і яго аркестра» — Джон Ленан<ref name="SergeyKnyazev"/>]] [[Файл:Paul McCartney Headshot (cropped).jpg|205px|thumb|right|«Мы былі аркестрам сяржанта Пепера; на працягу ўсёй працы над гэтым альбомам кожны з нас прыкідваўся некім іншым» — [[Пол Мак-Картні]]<ref name="SergeyKnyazev"/>]] Паводле Уомака, пачатковай песняй «The Beatles» ствараюць штучную тэкставую прастору, у якой можна паэксперыментаваць{{sfn|Womack|2007|p=170}}. Рэпрыза загалоўнай кампазіцыі з'яўляецца на другім баку, непасрэдна перад кульмінацыйнай «A Day in the Life», ствараючы [[абрамленне|закальцоўвальны эфект]]{{sfn|MacDonald|2005|p=248}}. Паводле Ленана і Стара, канцэптуальна звязаны толькі першыя дзве песні і рэпрыза{{sfn|Everett|1999|p=99}}. У інтэрв'ю 1980 года Ленан заявіў, што яго кампазіцыі не мелі нічога агульнага з канцэпцыяй «Sgt. Pepper», дадаўшы: «"Сяржанта Пепера" прынята лічыць першым канцэптуальным альбомам, але гэта не зусім так. [...] Аднак усе лічаць менавіта так, паколькі мы так сказалі»{{sfn|Sheff|1981|p=197}}. «Мне здавалася, што мы проста працуем у студыі, запісваем новую пласцінку, а Пол бегаў са сваёй ідэяй нейкага выдуманага гурта», — падзяляў скептыцызм таварыша Харысан<ref name="SergeyKnyazev"/>. Паводле Макфарлейна, бітлы «палічылі за лепшае ўжыць усеахопную тэматычную канцэпцыю ў спробе аб'яднаць асобныя, незвязаныя паміж сабой песні»{{sfn|MacFarlane|2008|p=33}}. Эверэт сцвярджае, што «музычная суцэльнасць альбома з'яўляецца вынікам… узаемасувязі матываў паміж ключавымі яго часткамі, асабліва якія ўключаюць танальнасці C, E і G»{{sfn|Everett|1999|p=122}}. «Ужыванне ў запісе падобных гарманічных мадэлей і зыходных мелодый» садзейнічае яе агульнай музычнай суцэльнасці, мяркуе Мур, характарызуючы яе як апавядальную суцэльнасць, але не абавязкова канцэптуальную{{sfn|Moore|2008|p=144}}. Макфарлейн падзяляе падобны пункт гледжання і адзначае, што, за выключэннем рэпрызы, альбому бракуе меладычнага і гарманічнага адзінства, якое адпавядае [[цыкл (музыка)|цыклічнай форме]]{{sfn|MacFarlane|2008|pp=33, 37}}. У інтэрв'ю 1995 года Мак-Картні падкрэсліў, што тэма дзяцінства музыкантаў, якая стала асновай для першых трох песень, запісаных падчас сесій, так і не перарасла ў паўнавартасную канцэпцыю, але, паводле яго, яны трымалі яе ў галаве як нейкі «арыенцір» на працягу ўсяго праекта{{sfn|MacDonald|2005|p=215}}. Паводле Макдональда, у альбоме прысутнічаюць намёкі на дзяцінства бітлоў, якія «надта відавочныя, каб іх ігнараваць». Да іх адносяцца ўспаміны пра пасляваенны мюзік-хол паўночнай Англіі, адсылкі да прамысловых гарадоў гэтага рэгіёна і школьных дзён у Ліверпулі, вобразы, натхнёныя Льюісам Кэралам (як даніна павагі любімым дзіцячым кнігам Ленана), выкарыстанне духавых інструментаў у стылі вулічнай эстрады (знаёмай Мак-Картні па візітах у {{нп1|Сефтан-парк|Сефтан-парк|en|Sefton Park}})<ref name="Irvin/Mojo">{{cite magazine|last=Irvin|first=Jim|title=The Big Bang!|magazine=[[Mojo]]|date=2007-03|page=78}}</ref>, і кветкавая кампазіцыя на вокладцы, падобная да [[Кветкавы гадзіннік|кветкавага гадзінніка]]{{sfn|MacDonald|2005|p=215fn}}. Норман збольшага падзяляе гэтае меркаванне: «У многіх адносінах альбом працягнуў тэму дзяцінства і адсылак да Ліверпуля з выкарыстаннем у ім элементаў цырка і кірмашоў, а таксама скразной атмасферай традыцыйнага [[Паўночная Англія|паўночнага]] мюзік-холу, якая была ў крыві ў абодвух яго галоўных стваральнікаў [Мак-Картні і Ленана]»{{заўвага|«У некаторых аспектах, — падкрэсліваў Норман, — "Sgt. Pepper" пасталеў [на фоне папярэдніх работ "The Beatles"] да беспрэцэдэнтнай, нават небяспечнай ступені». Падводзячы вынік вышэйсказанага: «Яго багацце адлюстроўвала свядомае жаданне "The Beatles" загладзіць віну перад сваімі паклоннікамі за тое, што яны адмовіліся ад гастроляў. Скаваныя слухаўкамі ў студыі гуказапісу, яны здолелі арганізаваць жывое шоў, больш захапляльнае і інтымнае за любое іншае з тых пор, як яны пакінулі [[Cavern Club]]»{{sfn|Norman|2016|p=261}}.|комм.}}{{sfn|Norman|2016|p=261}}. == Вокладка == {{пачатак цытаты}}Мы хацелі, каб «Сяржант Пепер» атрымаўся такім альбомам, на вокладку якога вы б маглі глядзець гадамі.{{канец цытаты|крыніца=Пол Мак-Картні<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|title=Beatles’ ‘Sgt. Pepper’ Artwork: 10 Things You Didn’t Know|publisher=[[Rolling Stone]]|lang=en|author=Fleming, Colin|date=2017-03-30|access-date=2024-04-22|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622142350/https://www.rollingstone.com/feature/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>.}} === Пярэдняя вокладка === {{Гл. таксама|Спіс выяў на вокладцы «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band»}} Стварэннем вокладкі займаліся [[Пітэр Блэйк (мастак)|Пітэр Блэйк]] і {{нп1|Джэн Хаварт|Джэн Хаварт|en|Jann Haworth}}, вядомыя мастакі ў стылі [[поп-арт]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. Блэйк так каментаваў канцэпцыю: «Я прапанаваў [бітлам] ідэю: нібыта яны толькі што адыгралі [[оўпэн-эйр|адкрыты канцэрт]] — на вокладку можна было б змясціць фатаграфію гурта пасля шоў пасярод натоўпу, які толькі што назіраў за імі». Ён дадаў: «Калі б мы выкарысталі кардонавыя трафарэты, гэта магла б быць публіка мары, якая складаецца з тых, каго яны пажадаюць»<ref name="Humphries/MojoSpecial">{{cite book|first=Patrick|last=Humphries|chapter=Picture Perfect|title=[[Mojo (magazine)#Special editions|Mojo Special Limited Edition]]: 1000 Days That Shook the World (The Psychedelic Beatles – April 1, 1965 to December 26, 1967)|year=2002|publisher=Emap|location=London|page=97}}</ref>. Пасля гэтага Мак-Картні зрабіў малюнак тушшу, на аснове якога мастакі зрабілі эскіз{{заўвага|Паводле Блэйка, менавіта Хаварт прыйшла ў галаву ідэя паказаць знакамітасцей у выглядзе ўяўляемай аўдыторыі. Першапачатковая ідэя Мак-Картні заключалася ў тым, каб «The Beatles» пазіравалі ў гасцёўні эдвардыянскай эпохі на фоне сцяны з партрэтамі іх куміраў{{sfn|Ellen|2002|p=105}}.|кам.}}<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=92}}: Мак-Картні намаляваў дызайн вокладкі «Sgt. Pepper» (другасная крыніца), {{harvnb|Miles|1997|p=333}} (першасная крыніца).</ref>. [[Арт-дырэктар]]ам вокладкі выступіў {{нп1|Роберт Фрэйзер|Роберт Фрэйзер|en|Robert Fraser (art dealer)}}, за фатаграфіі адказваў [[Майкл Купер]]{{sfn|Inglis|2008|pp=92–95}}. На пярэднім баку вокладкі размешчаны калаж з выявай «The Beatles» у амплуа гурта «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», якія стаяць сярод кардонавых трафарэтаў вядомых людзей у натуральную велічыню<ref>{{harvnb|Gould|2007|pp=391–395}}: На вокладцы «Sgt. Pepper» бітлы былі выяўлены ў выглядзе выдуманага гурта, згаданага ў загалоўнай песні альбома, на фоне мноства знакамітасцей (другасная крыніца).; {{harvnb|The Beatles|2000|p=248}}: стаяў сярод мноства знакамітасцей (першасная крыніца).</ref>. На той час усе бітлы адрасцілі густыя вусы, паследаваўшы прыкладу Харысана, які зрабіў гэта падчас візіту ў Індыю, для маскіроўкі{{sfn|Everett|1999|p=71}}. Вусы адлюстроўвалі рост уплыву на бітлоў культуры [[хіпі]], у той час як іх строі, паводле Гулда, «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары»<ref>{{harvnb|The Beatles|2000|p=236}}: рост уплыву на «The Beatles» знешняга выгляду хіпі; {{harvnb|Gould|2007|p=385}}: «імітавалі мясцовую моду на стыль мілітары».</ref>. У цэнтры вокладкі паказаны «The Beatles», што стаяць за [[бас-барабан]]ам, на якім кірмашовы афарміцель Джо Эфгрэйв выявіў назву альбома. Перад барабанам размешчана кветкавая кампазіцыя, на якой напісана «Beatles»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Гурт апрануты ў атласную вайсковую ўніформу {{нп1|Day-Glo Color Corp.|рэзкіх колераў|en|Day-Glo Color Corp.}}, пашытую лонданскім тэатральным атэлье «M. Berman Ltd.». Побач з «The Beatles» стаяць іх [[Васковая скульптура|васковыя копіі]] (у строгіх касцюмах і з моднымі прычоскамі) эпохі [[Бітламанія|бітламаніі]], запазычаныя з музея [[Музей мадам Цюсо|Мадам Цюсо]]<ref>{{harvnb|Inglis|2008|p=95}}; {{harvnb|Sounes|2010|p=169}}.</ref>. У нізе вокладкі, сярод кветак, знаходзяцца фігуркі ўсходніх бостваў — [[Буда (тытул)|Буды]] і [[Лакшмі]]{{sfn|Reck|2008|p=68}}. Калаж на вокладцы ўключае 57 трафарэтаў і 9 [[Музей васковых фігур|васковых фігур]]. Пісьменнік Іэн Інгліс расцэньвае вокладку «як даведнік па культурнай тапаграфіі дзесяцігоддзя», якая адлюстроўвае рост дэмакратызацыі грамадства, у выніку чаго «традыцыйныя бар'еры паміж "высокай" і "нізкай" культурай руйнуюцца»{{sfn|Inglis|2008|p=93}}, у той час як Кейс спасылаецца на яе як найбольш відавочную дэманстрацыю «пераемнасці ў поп-культуры авангардызму мінулых гадоў»{{sfn|Case|2010|p=46}}. Фінальная версія калажа ўключала кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]], а таксама спевакоў [[Боб Дылан|Боба Дылана]] і {{нп1|Бобі Брын|Бобі Брына|en|Bobby Breen}}; кіназорак [[Марлан Бранда|Марлана Бранда]], [[Тайран Паўэр|Тайрана Паўэра]], [[Тоні Кёрціс]]а, [[Марлен Дзітрых]], [[Мэй Уэст]] і [[Мэрылін Манро]]; мастака [[Обры Бёрдслі]]; баксёра [[Соні Лістан|Соні Лістана]] і футбаліста [[Альберт Стабінс|Альберта Стабінса]]. На вокладку таксама трапілі комікі [[Стэн Лорэл]] і [[Олівер Хардзі]]; пісьменнікі [[Герберт Джордж Уэлс|Герберт Уэлс]], [[Оскар Уайльд]], [[Льюіс Кэрал]] і [[Дылан Томас]]; а таксама філосафы і навукоўцы [[Карл Маркс]], [[Альберт Эйнштэйн]], [[Зігмунд Фрэйд]] і [[Карл Густаў Юнг|Карл Юнг]]{{sfn|Inglis|2008|p=93}}. Харысан папрасіў дадаць туды гімалайскага [[ёга]] [[Махаватар Бабаджы|Махаватара Бабаджы]] і яго паслядоўнікаў [[Лахіры Махасая|Лахіры Махасаю]], [[Юктэшвар|Шры Юктэшвара Гіры]] і [[Парамаханса Ёгананда|Парамахансу Ёгананду]]{{sfn|Tillery|2011|p=81}}. [[The Rolling Stones]] прадстаўлены ў выглядзе лялькі ў кашулі з надпісам «Welcome to The Rolling Stones»{{sfn|Case|2010|p=46}}{{sfn|Schaffner|1978|p=85}}. Калі Мак-Картні спыталі, чаму «The Beatles» не ўключылі туды Элвіса Прэслі, ён адказаў: «Элвіс быў надта важны і надта ўзвышаўся над усімі астатнімі, каб нават заікацца пра яго»<ref name="Fleming/RS">{{cite magazine|first=Colin|last=Fleming|title=Beatles' 'Sgt. Pepper' Artwork: 10 Things You Didn't Know|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2017-03-30|access-date=2020-06-17|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210714/https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-artwork-10-things-you-didnt-know-107812/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Harry|2002|p=727}}. Стар быў адзіным бітлом, які не прапанаваў ніякіх кандыдатур для калажа, сказаўшы Блэйку: «Мяне задаволіць усё, што прапануюць іншыя»{{sfn|Inglis|2008|p=94}}. Канчатковы кошт вокладкі склаў амаль 3000 фунтаў стэрлінгаў (што эквівалентна 58 000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе), што было вельмі марнатраўнай сумай для таго часу, пры сярэднім кошце вокладкі каля 50 фунтаў (што эквівалентна 1000 фунтаў стэрлінгаў у 2021 годзе){{sfn|Inglis|2008|p=96}}. === Задняя вокладка === Выявы для задняга і {{нп1|Унутраны разварот альбома|ўнутранага боку канверта|en|Gatefold}} былі зроблены на фотасесіі Купера, якая праходзіла 30 сакавіка 1967 года. Інгліс адзначае «душэўнасць выніковых выяў, якая імгненна кідаецца ў вочы… без намёку на стэрыльнасць і штучнасць, уласцівых такога кшталту работам»{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. Мак-Картні, успамінаючы пра фатаграфію ўнутры канверта, падкрэсліваў, што іх мэтай было звярнуцца да публікі «з дапамогай погляду»: «І вось, пазіруючы для гэтай фатаграфіі, мы ўсклікнулі ў адзін голас: "Цяпер паглядзім у гэтую камеру і скажам вачыма "Я люблю вас!" Давайце пастараемся максімальна і пранікнемся гэтым пачуццём; сапраўды падорым [людзям] любоў праз фота!" ... [І] калі вы паглядзіце на нас, вы ўбачыце, што мы вельмі стараліся»{{sfn|Miles|1997|pp=344–45}}. Паводле Ленана, на фатаграфіях гурта, зробленых Куперам, паказана «двое людзей, якія былі пад кайфам, і двое, якія не былі»<ref name="Fleming/RS" />. На задняй вокладцы былі цалкам надрукаваны тэксты ўсіх песень, што было першым падобным выпадкам для рок-пласцінкі<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=236}}: упершыню для рок-альбома на вокладцы былі надрукаваны ўсе тэксты цалкам; {{harvnb|Inglis|2008|p=96}}: тэксты песень былі надрукаваны на заднім баку вокладкі.</ref>. Таксама ўпершыню былі расфарбаваны стандартныя белыя канверты, у якія ўпакоўваўся вініл. Гурт выбраў для гэтай мэты галандскае дызайнерскае бюро {{нп1|The Fool (дызайнерскае бюро)|«The Fool»|en|The Fool (design collective)}}, даручыўшы яму зрабіць абстрактныя хвалістыя малюнкі бардовага, чырвонага, ружовага і белага колераў{{заўвага|«The Fool» таксама зрабілі свой варыянт вокладкі, але бітлам ён не спадабаўся{{sfn|Clayson|2003|p=211}}.|кам.}}{{sfn|Inglis|2008|p=95}}. У якасці бонусу ў канвертах ляжаў кардонавы аркуш з трафарэтамі, намаляванымі Блэйкам і Хаварт. Яны складаліся з партрэта сяржанта Дж. Пепера (верагодна, заснаванага на фатаграфіі афіцэра [[Джэймс Мелвіл Бэбінгтан|Джэймса Мелвіла Бэбінгтана]]<ref>{{Cite web |last=Marinucci |first=Steve |date=2017-05-13 |title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover |url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |access-date=2022-08-31 |website=Variety |lang=en-us |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|title=Who's the Real Sgt. Pepper? New Beatles Book Unveils Identity of Soldier Seen on Album Cover|first=Steve|last=Marinucci|date=2017-05-13|publisher=|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220215/https://variety.com/2017/music/news/beatles-real-sgt-pepper-album-cover-1202425909/|url-status=live}}</ref> (яшчэ вельмі падобнага да [[Бюст (скульптура)|бюста]] з дома Ленана, які таксама прысутнічае на вокладцы), {{нп1|Накладныя вусы|накладных вусаў|en|Fake moustache}}, двух камплектаў [[сяржант|сяржанцкіх]] пагонаў, двух нагрудных значкоў і саміх «The Beatles» у атласнай уніформе{{sfn|Inglis|2008|p=96}}. Паводле Мура, дзякуючы гэтым бонусам фанаты маглі падурэць, «што яны таксама частка гурта»{{sfn|Moore|1997|p=57}}. == Выпуск == === Радыёпрэв'ю і вечарынка з нагоды запуску === Першапачаткова альбом быў анансаваны праз пірацкую радыёстанцыю {{нп1|Wonderful Radio London|«Radio London»|en|Wonderful Radio London}} 12 мая, афіцыйны анонс адбыўся падчас радыёшоў [[Кені Эверэт]]а «Where It’s At» на BBC праз восем дзён{{sfn|Miles|2001|pp=264, 265}}. Вядоўца паставіў у эфір увесь альбом цалкам, за выключэннем «A Day in the Life»{{sfn|Miles|2001|p=265}}. Напярэдадні трансляцыі Эпстайн зладзіў урачысты фуршэт для музычных журналістаў і дыджэяў у сваім асабняку ў [[Белгравія|Белгравіі]], у цэнтры Лондана{{sfn|Norman|2008|p=496}}<ref>{{cite web|first=Bryan|last=Wawzenek|title=50 Years Ago: The Beatles Experience an Amazing Series of Pre-'Sgt. Pepper' Highs and Lows – All on a Single Day|url=https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|website={{нп1|Ultimate Classic Rock|Ultimate Classic Rock|en|Ultimate Classic Rock}}|date=2017-05-19|access-date=2020-06-10|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716001141/https://ultimateclassicrock.com/beatles-sgt-pepper-bbc/|url-status=live}}</ref>. Гэтае мерапрыемства стала новай формай прасоўвання поп-музыкі і павысіла значнасць выпуску альбома як медыйнай падзеі{{sfn|Gould|2007|p=395}}. Рэпарцёр «[[Melody Maker]]» апісаў яго як першае «праслухоўванне» ў гісторыі індустрыі, назваўшы такое рашэнне тыповым для схільных да інавацый «The Beatles»<ref>{{cite magazine|first=Jack|last=Hutton|title=Beatles Listen-in|magazine=[[Melody Maker]]|date=1967-05-27|page=5}}</ref>. Вечарынка стала першым кантактам гурта са СМІ амаль за год<ref name="Womack/LaunchParty" /><ref name="Drummond/NME" />. Норы Драманд з «[[NME]]» пісаў, што ўвесь гэты час бітлы знаходзіліся «практычна без сувязі са знешнім светам», гэта прывяло да скаргаў нацыянальнай прэсы на тое, што гурт «паглыбіўся ў сябе, стаўшы скрытным і высакамерным»<ref name="Drummond/NME">{{cite magazine|first=Norrie|last=Drummond|title=Dinner with the Beatles|magazine=[[NME]]|date=1967-05-27|pages=2–3}}</ref>. Некаторыя з прысутных рэпарцёраў былі шакаваны знешнім выглядам бітлоў, асабліва Ленана і Харысана{{sfn|Spitz|2005|pp=691–92}}, паколькі багемнае адзенне музыкантаў рэзка кантраставала з іх ранейшым медыйным іміджам<ref name="Womack/LaunchParty">{{cite web|first=Kenneth|last=Womack|title=Everything Fab Four: Celebrating the First Half-Century of 'Sgt. Pepper' Launch Parties|url=https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|publisher=kennethwomack.com|date=2017-05-09|access-date=2020-06-10|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922144638/https://kennethwomack.com/2017/05/09/everything-fab-four-celebrating-the-first-half-century-of-sgt-pepper-launch-parties/|url-status=live}}</ref>. Біёграф {{нп1|Говард Соўнс|Говард Соўнс|en|Howard Sounes}} параўноўваў мерапреымства са сходам [[Брытанская каралеўская сям'я|брытанскай каралеўскай сям'і]], асабліва вылучаючы адну з фатаграфій, на якой Ленан паціскае руку Мак-Картні «ў гратэскна-віншавальнай манеры, закідаючы галаву ў саркастычным смеху»{{sfn|Sounes|2010|p=176}}. Альбом быў выпушчаны ў Брытаніі 26 мая, раней за запланаваную дату — 1 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. Гэта была першая пласцінка «The Beatles» з ідэнтычнымі спісамі кампазіцый як для мясцовага рынку, так і для ЗША{{sfn|Lewisohn|2005|p=114}}. Рэліз у Штатах адбыўся 2 чэрвеня{{sfn|Everett|1999|p=123}}. У рэкламе амерыканскага дыстрыб'ютара, [[Capitol Records]], падкрэслівалася, што «The Beatles» і ансамбль сяржанта Пепера — адны і тыя ж людзі{{sfn|Rodriguez|2012|p=197}}. === Рэакцыя публікі === «Sgt. Pepper» быў успрыняты шырокай публікай як своеасаблівы саўндтрэк да «Лета кахання»{{sfn|Scapelliti|2007|p=104}}{{sfn|Ingham|2006|p=42}}, якое стала адным з галоўных падзей года. Пісьменнік Пітэр Лавецолі называў лонгплэй «пераломным момантам для Захаду, калі пошук [[Вышэйшыя станы свядомасці|вышэйшай свядомасці]] і альтэрнатыўнага погляду на свет дасягнуў крытычнай масы»{{sfn|Lavezzoli|2006|pp=6–7}}. Публіцыст часопіса «[[Rolling Stone]]» {{нп1|Лэнгдан Вінер|Лэнгдан Вінер|en|Langdon Winner}} успамінаў:{{цытата|У першы тыдзень пасля выпуску «Сяржанта Пепера» заходняя цывілізацыя бліжэй за ўсё падышла да свайго калектыўнага адзінства з часоў [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. У кожным горадзе Еўропы і Амерыкі радыёстанцыі круцілі [яго]… і ўсе слухалі… На кароткі час непапраўна раздробленая свядомасць Захаду стала адзінай, прынамсі, у розумах моладзі{{sfn|Riley|2002|p=205}}.}} [[Файл:Otis Redding 1967.JPG|215px|thumb|left|«Сяржант Пепер» аказаў вялізны ўплыў на многіх чарнаскурых музыкантаў, асабліва [[Отыс Рэдынг|Отыса Рэдынга]], які напісаў «[[(Sittin’ on) The Dock of the Bay]]», пастаянна слухаючы гэтую пласцінку, і [[Сціві Уандэр|Сціві Уандэра]], які часта цытаваў альбом як водападзел у сваёй уласнай творчасці<ref>{{cite web|url=https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|title=Sgt. Pepper’s Timing Was As Good As Its Music|publisher=''[[Slate]]''|lang=en|author=Hamilton, Jack|date=2017-05-24|access-date=2024-04-18|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103131708/https://slate.com/culture/2017/05/the-beatles-sgt-peppers-was-a-masterpiece-of-timing.html|url-status=live}}</ref>]] == Спіс кампазіцый == Усе песні напісаны тандэмам [[Ленан — Мак-Картні]], за выключэннем «Within You Without You» аўтарства [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]. Інфармацыя аб працягласці песень і выканаўцах вядучага вакалу базуецца на даных біёграфаў «The Beatles» [[Марк Льюісан|Марка Льюісана]] і [[Іэн Макдональд|Іэна Макдональда]]<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|p=350}}; {{harvnb|MacDonald|2005|pp=220–250}}.</ref>. {{Track listing | headline = Першы бок | all_writing = | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]] | extra1 = Пол Мак-Картні | length1 = 2:00 | title2 = [[With a Little Help from My Friends]] | extra2 = Рынга Стар | length2 = 2:42 | title3 = [[Lucy in the Sky with Diamonds]] | extra3 = Джон Ленан | length3 = 3:28 | title4 = [[Getting Better]] | extra4 = Пол Мак-Картні | length4 = 2:48 | title5 = [[Fixing a Hole]] | extra5 = Пол Мак-Картні | length5 = 2:36 | title6 = [[She’s Leaving Home]] | extra6 = Пол Мак-Картні пры ўдзеле Джона Ленана | length6 = 3:25 | title7 = [[Being for the Benefit of Mr. Kite!]] | extra7 = Джон Ленан | length7 = 2:37 | total_length = 19:36 }} {{Track listing | headline = Другі бок | extra_column = Вядучы вакал | title1 = [[Within You Without You]] | extra1 = Джордж Харысан | length1 = 5:05 | title2 = [[When I’m Sixty-Four]] | extra2 = Пол Мак-Картні | length2 = 2:37 | title3 = [[Lovely Rita]] | extra3 = Пол Мак-Картні | length3 = 2:42 | title4 = [[Good Morning Good Morning]] | extra4 = Джон Ленан | length4 = 2:42 | title5 = [[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (песня)#Рэпрыза|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Reprise)]] | extra5 = Джон Ленан, Пол Мак-Картні, Джордж Харысан і Рынга Стар | length5 = 1:18 | title6 = [[A Day in the Life]] | extra6 = Джон Ленан пры ўдзеле Пола Мак-Картні | length6 = 5:38 | total_length = 20:02 <!-- Unless you can cite a source for the "inner groove" being listed as a track on the original release, it doesn't belong here, since it's [[WP:OR|original research]]. Especially by Calkin. --> }} == У запісе ўдзельнічалі == Паводле даных Марка Льюісана і Іэна Макдональда<ref>{{harvnb|Lewisohn|2010|pp=232–53}}, {{harvnb|MacDonald|2005|pp=215–50}}.</ref>, калі не ўказана іншае: ; «The Beatles» * [[Джон Ленан]]: [[вакал|вядучы]], [[гармонія (музыка)|гарманічны]] і [[бэк-вакал]]; [[рытм-гітара|рытм-]], [[акустычная гітара|акустычная]] і [[сола-гітара]]; [[арган Хаманда]], фінальны [[мі мажор|акорд]] на фартэпіяна; [[губны гармонік]], {{нп1|Аўдыяплёнка|эксперыменты з аудыяплёнкай|en|Tape loop}}, [[гукавы эфект|гукавыя эфекты]], {{нп1|Грэбень і папіросная папера|грэбень і папіросная папера|en|Comb and paper}}; воплескі, [[бубен]], [[маракас]]ы, [[бас-гітара]] на «Fixing a Hole»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Good Morning Good Morning» (саксафоны); аранжыроўка ў песні «A Day in the Life» ([[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]], [[драўляныя духавыя музычныя інструменты|драўляныя духавыя]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусія]]) * [[Пол Мак-Картні]]: вядучы, гарманічны і бэк-вакал; бас-гітара і сола-гітара; [[фартэпіяна]], [[раяль]], арга́ны {{нп1|Арган Лоўры|Лоўры|en|Lowrey organ}} і Хаманда; волпескі; вакалізы, гукавыя эфекты, грэбень і папіросная папера; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духаавыя і перкусія) * [[Джордж Харысан]]: гарманічны і бэк-вакал; сола-, рытм- і акустычная гітара; [[сітар]], [[тамбура]], [[свармандал]]; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; воплескі, бубен, маракасы; вядучы вакал у песні «Within You Without You»; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песні «Within You Without You» * [[Рынга Стар]]: [[ударная ўстаноўка|ударныя]], [[конга (музычны інструмент)|конгі]], бубен, маракасы, воплескі, [[аркестравыя званы]]; вядучы вакал у песні «With a Little Help from My Friends»; губны гармонік, грэбень і папіросная папера; фінальны акорд на фартэпіяна ; Дадатковы персанал {{кал}} * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]: [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[звядзенне (музыка)|звядзенне]]; эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты; клавесін у песні «Fixing a Hole», [[фісгармонія]], арган Лоўры, [[аркестравыя званочкі]] і [[мелатрон]]<ref>{{cite book|title=Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (50th Anniversary Deluxe Version) (book).|last=Howlett|first=Kevin|publisher=The Beatles. Apple Records.|year=2017}}</ref> у песні «Being for the Benefit of Mr. Kite!», арган Хаманда ў песні «With a Little Help from My Friends», фартэпіяна ў песні «Getting Better», сола на фартэпіяна ў песні «Lovely Rita»; фінальны акорд на фісгармоніі; аранжыроўка і дырыжыраванне ў песнях «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band», «When I’m Sixty Four», «Good Morning Good Morning» (саксафоны), «Within You Without You» (восем скрыпак і чатыры віяланчэлі) і «A Day in the Life» (струнныя, духавыя, драўляныя духавыя і перкусія); аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * [[Джэф Эмерык]]: гукарэжысёр, эксперыменты з аўдыяплёнкай, гукавыя эфекты{{заўвага|Кіраўніцтва EMI адхіліла просьбу Марціна пазначыць Эмерыка на вокладцы альбома ў якасці гукарэжысёра<ref>{{sfn|Everett|1999|p=123}}</ref>. Аднак нягледзячы на гэта ў 1968 годзе ён стаў лаўрэатам «Грэмі» за ''«Лепшы некласічны альбом»''<ref>{{sfn|Womack|2014|p=256}}</ref>.|кам.}} * [[Мэл Эванс]]: адлік, губны гармонік, будзільнік, фінальны акорд на фартэпіяна * [[Ніл Аспінал]]: губны гармонік, [[тамбура]] * {{нп1|Sounds Incorporated|Sounds Inc.|en|Sounds Incorporated}}: [[саксафон]]ы, [[трамбон]]ы і [[валторна|валторны]] ў песні «Good Morning Good Morning» * {{нп1|Майк Леандэр|Майк Леандэр|en|Mike Leander}}: аранжыроўка струнных інструментаў у «She’s Leaving Home» * Джэймс Бак: [[валторна]] («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Ніл Сандэрс: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Тоні Рэндал]]: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * Джон Бёрдэн: валторна («Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band») * [[Эрых Грунберг]]: [[скрыпка]] («She’s Leaving Home», «Within You Without You» и «A Day in the Life») * Дэрэк Джэйкабс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Трэвар Уільямс: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Хасэ Луіс Гарсія: скрыпка («She’s Leaving Home» и «A Day in the Life») * Джон Андэрвуд: [[альт (струнны інструмент)|альт]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Стэфен Шынглс: альт («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Дэніс Уігэй: [[віяланчэль]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Алан Дэлзіел: віяланчэль («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * Гордан Пірс: [[кантрабас]] («She’s Leaving Home», «A Day in the Life») * [[Шэйла Бромберг]]: [[арфа]] («She’s Leaving Home») * Натвар Соні: [[табла]] («Within You Without You») * Анна Джошы: {{нп1|Дылруба|дылруба|en|Dilruba}} («Within You Without You») * Амрыт Гаджар: дылруба («Within You Without You») * Будхадэў Кансара: тамбура («Within You Without You») * Алан Лаўдэй: скрыпка («Within You Without You») * Джуліен Гэйлард: скрыпка («Within You Without You») * Пол Шэрман: скрыпка («Within You Without You») * Ральф Элман: скрыпка («Within You Without You») * Дэвід Уольфсхол: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Ротштэйн: скрыпка («Within You Without You») * Джэк Грын: скрыпка («Within You Without You») * Рэджынальд Кілбі: віяланчэль («Within You Without You») * Ален Форд: віяланчэль («Within You Without You») * Пітэр Бівен: віяланчэль («Within You Without You») * Роберт Бёрнс: [[кларнет]] («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Генры Мак-Кензі: кларнет («When I’m Sixty Four», «A Day in the Life») * Фрэнк Рыдзі: кларнет («When I’m Sixty Four») * Бэры Кэмеран: [[саксафон]] («Good Morning Good Morning») * Дэвід Глайд: саксафон («Good Morning Good Morning») * Ян Холмс: саксафон («Good Morning Good Morning») * Джон Лі: валторна («Good Morning Good Morning») {{канец кал}} == Чарты і сертыфікацыя== === Штотыднёвыя чарты === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Арыгінальнае выданне |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Kent Music Report|Аўстралія]]''<ref name="auchart">{{Cite book|title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1970–1992]]|last=Kent|first=David|author-link=David Kent (historian)|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, NSW|year=1993|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|title=The Beatles – Full official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512024604/http://www.officialcharts.com/artist/10363/beatles/|archive-date=2016-05-12|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ФРГ}} ''{{нп1|Musikmarkt|Заходняя Германія|en|Musikmarkt}}''<ref name="dechart">{{cite web|url = https://www.offiziellecharts.de/suche|title = Search: The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|lang = de|publisher = Media Control|access-date=2010-05-01|format = ASP|archive-date = 2015-11-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102071930/http://i.imgur.com/My5ZAxf.jpg|url-status = live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref name="billboard">{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |title=Billboard 200 |magazine=Billboard |access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115095520/http://www.billboard.com/charts/billboard-200?tag=chscr1#/charts/billboard-200?chartDate=1967-07-01 |archive-date=2010-11-15 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |title=''RPM'' Top Albums/CDs – Volume 7, No. 21, Jul 22, 1967 |date=2013-07-17 |publisher=[[Library and Archives Canada]] |access-date=2015-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413012103/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.10081a&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.10081a.gif&Ecopy=nlc008388.10081a |archive-date=2015-04-13 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229150911/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=1967&date=196724&cat=a |archive-date=2011-12-29 |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite book|first=Jake|last=Nyman|year=2005|title=Suomi soi 4: Suuri suomalainen listakirja|publisher=Tammi|location=Helsinki|isbn=951-31-2503-3|language=fi}}</ref> |align="center"|1 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=Swedish Charts 1966–1969/Kvällstoppen – Listresultaten vecka för vecka > Juni 1967 > 20 Juni|url=http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|work=hitsallertijden.nl|lang=sv|access-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305110338/http://www.hitsallertijden.nl/charts/swedish%20charts/SwedishCharts%200366-0969.pdf|archive-date=2018-03-05|url-status=live}} ''Note: [[Sverigetopplistan|Kvällstoppen]] combined sales for albums and singles in the one chart. ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'' peaked at number five for two weeks beginning on 20 June 1967, but was the highest-charting LP.''</ref> |1 |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 1987 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="ukchart">{{cite web| url=https://www.officialcharts.com/artist/_/Beatles| title=The Beatles > Artists > Official Charts| publisher=[[UK Albums Chart]]|access-date=2013-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20130313042939/http://www.officialcharts.com/artist/_/beatles/| archive-date=2013-03-13| url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard charts|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|title=Top Compact Disks (for week ending June 27, 1987)|magazine=[[Billboard]]|date=1987-06-27|access-date=2020-07-23|page=42|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104180733/https://worldradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-06-27.pdf|url-status=live}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[MegaCharts|Нідэрланды]]''<ref name="nlchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|lang=nl|publisher=dutchcharts.nl|access-date=2010-05-01|format=ASP|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207213344/http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-07|url-status=live}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart1">{{cite book|title=Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|publisher=Oricon Entertainment|location=Roppongi, Tokyo|year=2006|isbn=4-87131-077-9}}</ref> |3 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2009 года |- !Год !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=australian-charts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026185922/http://australian-charts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090927&cat=a |archive-date=2010-10-26 |url-status=live }}</ref> |16 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} [[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|url=https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|lang=fr|format=ASP|publisher=ultratop.be|access-date=2022-01-15|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412224749/https://www.ultratop.be/fr/album/19de/The-Beatles-Sgt.-Pepper%27s-Lonely-Hearts-Club-Band|url-status=live}}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Бразілія}} ''[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |title=De 14 a 20 de Setembro 2009 |publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]] (in Portuguese) |access-date=2010-11-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928081133/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=187 |archive-date=2011-09-28}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |title=UK Albums Chart |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=2010-11-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408210343/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20090913/7502/ |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref name="dkchart">{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|publisher=danishcharts.dk|url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|format=ASP|access-date=2012-10-12|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|url-status=live}}</ref> |20 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[PROMUSICAE|Іспанія]]''<ref>{{cite web |url=https://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |title=Album Top 100 |publisher=spanishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008050856/http://spanishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090913&cat=a |archive-date=2012-10-08 |url-status=live }}</ref> |22 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Italian Albums Chart|Італія]]''<ref>{{cite web |url=https://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |title=Album Top 20 |publisher=italiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214220016/http://italiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=20090917&cat=a |archive-date=2011-12-14 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recording Industry Association of New Zealand|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |title=Album Top 40 |publisher=charts.nz|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521075032/http://charts.nz/weekchart.asp?year=2009&date=20090914&cat=a |archive-date=2017-05-21 |url-status=live }}</ref> |12 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[IFPI|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=VG Lista – Album Top 40 |publisher=norwegiancharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227024821/http://norwegiancharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2011-12-27 |url-status=live }}</ref> |31 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web |url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |title=Portuguese Charts: Albums – 38/2009 |publisher=portuguesecharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012191617/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=38&jahr=2009&sparte=a |archive-date=2012-10-12 |url-status=live }}</ref> |4 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Finnish Albums Chart|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |title=Album Top 50 |publisher=finnishcharts.com|access-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104052224/http://finnishcharts.com/weekchart.asp?year=2009&date=200938&cat=a |archive-date=2010-01-04 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Swedish Albums Chart|Швецыя]]''<ref>{{cite web|title=The Beatles – ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band''|format=ASP|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|publisher=swedishcharts.com |lang=sv|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225015947/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a|archive-date=2013-12-25|url-status=live}}</ref> |8 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref name="Jachart2">{{cite web| url=https://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| title=ザ・ビートルズ"リマスター"全16作トップ100入り「売上金額は23.1億円」(All of the Beatles' "Remastered" Albums Enter the Top 100: Grossing 2,310 Million Yen In One Week)| lang=ja| publisher=oricon.co.jp|date=2009-09-15|access-date=2014-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20130309122433/http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/69149/full/| archive-date=2013-03-09| url-status=live}}</ref> |20 |} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Перавыданне 2017 года |- !Чарт !Вышэйшая<br>пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''[[ARIA Charts|Аўстралія]]''<ref>{{cite web |url=https://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Australiancharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410223028/https://australian-charts.com/search.asp?todo=notfound |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Аўстрыя}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аўстрыя]]''<ref>{{cite web |url=https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Austriancharts.at – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629135519/http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Валонія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Валонія)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=fr}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Бельгія}} ''[[Ultratop|Бельгія (Фландрыя)]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Ultratop.be – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl}}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/2 |title=June 2017/7502/ "Official Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215016/https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/19691228/7502/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Германія}} ''[[Чарты GfK Entertainment|Германія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |title=Offiziellecharts.de – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=GfK Entertainment Charts |access-date=2024-04-10|lang=de |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.offiziellecharts.de/album-details-6622 |url-status=live }}</ref> |5 |- |align="left"|{{сцяг|Данія}} ''[[Hitlisten|Данія]]''<ref>{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Danishcharts.dk – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=da |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606143113/https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|title=Bryson Tiller Notches His First No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'True to Self'|first=Keith|last=Caulfield|magazine=Billboard|date=2017-06-04|access-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604230659/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7817591/bryson-tiller-true-to-self-no-1-billboard-200|archive-date=2017-06-04|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Ірландыя}} ''[[Ірландская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Ірландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |title=Irish Albums Chart: 3 June 2017 |publisher=Irish Recorded Music Association |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620040128/https://www.irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Albums |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Іспанія}} ''[[Productores de Música de España|Іспанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|title=Top 100 Albumes — Semana 22: del 26.05.2017 al 01.06.2017|publisher=[[Productores de Música de España]]|lang=es|access-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824092957/http://www.promusicae.es/listas/semana/3428-%C3%81lbumes-semana-22-2017|archive-date=2017-08-24|url-status=live}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Італія}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Італія]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|title=Album – Classifica settimanale WK 22 (dal 2017-05-26 al 2017-06-01)|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|lang=it|access-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015143/http://www.fimi.it/classifiche#/category:album/id:2486|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Канада}} ''[[Canadian Albums Chart|Канада]]''<ref>{{cite web |url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |title=On The Charts: June 5, 2017 |publisher=FYIMusicNews |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331015455/https://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/06/04/charts-june-05-2017 |url-status=dead }}</ref> |7 |- |align="left"|{{сцяг|Мексіка}} ''[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Мексіка]]''<ref>{{cite web |url=https://www.amprofon.com.mx/top-album.php |title=Top Album – Semanal (del 09 de Junio al 15 de Junio)|access-date=2017-07-11|lang=es|publisher=Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711201001/http://www.amprofon.com.mx/top-album.php|archive-date=2017-07-11}}</ref> |18 |- |align="left"|{{сцяг|Нарвегія}} ''[[VG-lista|Нарвегія]]''<ref>{{cite web |url=https://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |title=VG-lista – Topp 40 Album uke 22, 2017 |publisher=VG-lista |access-date=2024-04-10|lang=no |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816143814/http://lista.vg.no/liste/topp-40-album/2/dato/2017/uke/22 |url-status=live }}</ref> |9 |- |align="left"|{{сцяг|Нідэрланды}} ''[[Dutch Album Top 100|Нідэрланды]]''<ref>{{cite web |url=https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Dutchcharts.nl – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=nl |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173318/https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|title=NZ Top 40 Albums Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=2017-06-05|access-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614175238/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4368|archive-date=2017-06-14|url-status=live}}</ref> | 4 |- |align="left"|{{сцяг|Партугалія}} ''[[Associação Fonográfica Portuguesa|Партугалія]]''<ref>{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|title=Portuguese Charts: Albums – 22/2017|publisher=Hung Medien|access-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801085936/http://portuguesecharts.com/archive.asp?todo=show&woche=22&jahr=2017&sparte=a|archive-date=2017-08-01|url-status=live|lang=en}}</ref> |3 |- |align="left"|{{сцяг|Польшча}} ''[[Związek Producentów Audio-Video|Польшча]]''<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży :: OLiS - Official Retail Sales Chart". OLiS |publisher=Polish Society of the Phonographic Industry |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2021-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925001542/http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1085&lang=en |url-status=live }}</ref> |28 |- |align="left"|{{сцяг|Фінляндыя}} ''[[Suomen virallinen lista|Фінляндыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band |title=The Beatles: Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland |access-date=2024-04-10|lang=fi |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409201555/https://www.ifpi.fi/lista/artistit/The+Beatles/Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band/ |url-status=live }}</ref> |23 |- |align="left"|{{сцяг|Чэхія}} ''[[Міжнародная федэрацыя вытворцаў фанаграм|Чэхія]]''<ref>{{cite web |url=https://ifpicr.cz/hitparada/14/?weekId= |title=Czech Albums – Top 100 |publisher=ČNS IFPI |access-date=2024-04-10|lang=cs|archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113200959/https://ifpicr.cz/hitparada/14?weekId= |url-status=live }}</ref> |6 |- |align="left"|{{сцяг|Шатландыя}} ''[[Scottish Singles and Albums Charts|Шатландыя]]''<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/2 |title=June 2017/40/ "Official Scottish Albums Chart Top 100 |publisher=Official Charts Company |access-date=2024-04-10|lang=pl |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410215045/https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/ |url-status=live }}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Швейцарыя}} ''[[Schweizer Hitparade|Швейцарыя]]''<ref>{{cite web |url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swisscharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122003/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt%2E+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Швецыя}} ''[[Sverigetopplistan|Швецыя]]''<ref>{{cite web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |title=Swedishcharts.com – The Beatles – Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band |publisher=Hung Medien |access-date=2024-04-10|lang=en |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144825/https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Beatles&titel=Sgt.+Peppers+Lonely+Hearts+Club+Band&cat=a |url-status=live }}</ref> |2 |- |align="left"|{{сцяг|Японія}} ''[[Oricon|Японія]]''<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/12 |title=June 2017/ "Oricon Top 50 Albums: 12 June 2017|publisher=Oricon |access-date=2024-04-10|lang=ja}}</ref> |5 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1967) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1967 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1967 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |1 |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]''<ref name="Mawer/1967">{{cite web|first=Sharon|last=Mawer|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217020411/http://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|url=https://www.theofficialcharts.com/album_chart_history_1967.php|title=Album Chart History: 1967|publisher=[[Official Charts Company|The Official UK Charts Company]]|date=2007-05|archive-date=2007-12-17|access-date=2019-10-23}}</ref> |1 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=aSgEAAAAMBAJ|page=12}}|title=Billboard – Top Pop Albums of 1967 |access-date=2013-05-03}}</ref> |10 |- !Чарт (1968) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Аўстралія}} ''{{нп1|Спіс 25 лепшых альбомаў 1968 года ў Аўстраліі|Аўстралія|en|List of Top 25 albums for 1968 in Australia}}''<ref name="auchart" /> |3 |- |align="left"|{{сцяг|ЗША}} ''[[Billboard 200|ЗША]]''<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=736Mu91q_fcC|page=230}}|page=230|title=Billboard – Top Pop Albums of 1968|access-date=2013-05-03}}</ref> |6 |- |} {{col-2}} === Выніковыя дэкадныя чарты === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Чарт (1960-я) !Пазіцыя |- |align="left"|{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[UK Albums Chart|Вялікабрытанія]]'' |1 |} {{col-end}} === Сертыфікацыя === {|class="wikitable" |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[Аргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]'' | [[Файл:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Плацінавы | 120,000^ |- |{{сцяг|Аргенціна}} ''[[ААргенцінская палата вытворцаў фанаграм і відэаграм|Аргенціна]]''<br><small>(перавыданне 1987 года)</small> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 180,000^ |- |{{сцяг|Аўстралія}} ''[[Аўстралійская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Аўстралія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913142651/https://www.dropbox.com/sh/k9o2q7p7o4awhqx/AAAkIHUsZxjA2_mq5yRhmM7aa/2009%20Accreds.pdf|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Quadruple platinum record icon.svg|20px]] 4× Плацінавы | 280,000^ |- |{{сцяг|Бразілія}} ''[[Pro-Música Brasil|Бразілія]]''<ref>{{cite web|url=https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The+Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|title=Brazilian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Pro-Música Brasil|access-date=2024-04-11|lang=pt|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619183652/https://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=The%20Beatles&busca_tipo_produto=%C3%81LBUM|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 290,000<ref>{{cite news|url=http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|title=O sargento Pimenta faz 20 anos|newspaper=Jornal do Brasil|quote=Sgt. pepper’s que toca em cinco paginas desta edicao, e o terceiro mais vendido (290 mil). Perde Abbey Road (390 mil) e para Help (320 mil)|lang=pt|date=1987-06-01|page=37|via=National Library of Brazil|access-date=2024-04-11|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124929/http://memoria.bn.br/DocReader/DocReader.aspx?bib=030015_10&Pesq=beatles%20abbey%20road&pagfis=201532|url-status=live}}</ref> |- |{{сцяг|Вялікабрытанія}} ''[[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Вялікабрытанія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|title=British album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=British Phonographic Industry|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112120829/https://www.bpi.co.uk/award/9388-1786-2|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 18× Плацінавы | 5,400,000‡ |- |{{сцяг|Германія}} ''[[Bundesverband Musikindustrie|Германія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=Gold-/Platin-Datenbank (The Beatles; 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band')|publisher=Bundesverband Musikindustrie|access-date=2024-04-11|lang=de|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226225957/https://www.musikindustrie.de/wie-musik-zur-karriere-werden-kann/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/?action=suche&strTitel=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band&strInterpret=The+Beatles&strTtArt=alle&strAwards=checked|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 500,000^ |- |{{сцяг|Данія}} ''[[IFPI Danmark|Данія]]''<ref>{{cite web|url=http://ifpi.dk/node/12267|title=Danish album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=IFPI Danmark|access-date=2024-04-11|lang=da|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329112556/http://ifpi.dk/node/12267|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Triple platinum record icon.svg|20px]] 3× Плацінавы | 60,000‡ |- |{{сцяг|ЗША}} ''[[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|ЗША]]''<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|title=American album certifications – The Beatles – Lonely Hearts Club Band|publisher=Recording Industry Association of America.|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407061803/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Beatles&ti=Lonely+Hearts+Club+Band&format=Album&type=#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 11× Плацінавы | 11,000,000^ |- |{{сцяг|Італія}} ''[[Італьянская федэрацыя гуказапіснай індустрыі|Італія]]''<ref>{{cite web|url=https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|title=Italian album certifications – The Beatles – Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band (Примечание: Выберете «2019» в меню «Anno». Выберите «Sgt.Pepper's Lonely Hearts Club Band» в поле «Filtra». Выберете «Album e Compilation» под «Sezione».)|publisher=Federazione Industria Musicale Italiana|access-date=2024-04-11|lang=it|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007223636/https://www.fimi.it/top-of-the-music/certificazioni/certificazioni.kl#/certifications|url-status=live}}</ref><br><small>(перавыданне 2009 года)</small> | [[Файл:Platinum record icon.svg|20px]] Плацінавы | 50,000‡ |- |{{сцяг|Канада}} ''[[Music Canada|Канада]]''<ref>{{cite web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|title=Canadian album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Music Canada|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2023-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729195557/https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band%20The+Beatles|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Octuple platinum record icon.svg|20px]] 8× Плацінавы | 800,000^ |- |{{сцяг|Новая Зеландыя}} ''[[Recorded Music NZ|Новая Зеландыя]]''<ref>{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|title=Latest Gold / Platinum Albums|publisher=Radioscope|access-date=2024-04-11|lang=en|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=62|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Sextuple platinum record icon.svg|20px]] 6× Плацінавы | 90,000^ |- |{{сцяг|Францыя}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Францыя]]''<ref>{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|title=French album certifications – The Beatles – Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|access-date=2024-04-11|lang=fr|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090618/http://snepmusique.com/les-certifications/?categorie=Albums&interprete=The+Beatles&titre=Sgt.+Pepper%27s+Lonely+Hearts+Club+Band|url-status=live}}</ref> | [[Файл:Gold record icon.svg|19px]] Залаты | 100,000* |- |{{сцяг|Японія}} ''[[Японская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Японія]]''<ref>{{кніга|аўтар= |загаловак= Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005|мова=ja|выдавецтва= Tokyo: Oricon Entertainment| год= 2006|isbn = 4-87131-077-9}}</ref> | align="center"|— | 208,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"|'''Сумарныя продажы''' |- ! Краіна ! Статус ! Продажы |- |{{сцяг|Свет}} ''Агульнасусветныя'' | align="center"|— | 32,000,000 |- | align="center" class="shadow" colspan="5" style="font-size: 8pt"| * азначае, што даныя аб продажах заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>^ азначае, што даныя аб пастаўках заснаваны толькі на сертыфікацыі<br>† азначае, што продажы+стрымінг заснаваны толькі на сертыфікацыі |} == Гісторыя рэлізу == {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| [[1 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Parlophone Records|Parlophone]] | [[LP]] ([[мона]]) | PMC 7027 |- | LP ([[стэрэафонія|стэрэа]]) | PCS 7027 |- |rowspan=2| [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |rowspan=2| [[2 чэрвеня]] 1967 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | LP (мона) | MAS 2653 |- | LP (стэрэа) | SMAS 2653 |- | Сусветнае перавыданне |1 чэрвеня [[1987]] | [[Apple Records|Apple]], Parlophone, [[EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] (стэрэа) | CDP 7 46442 2 |- | [[Японія]] | [[11 сакавіка]] [[1998]] | [[EMI Music Japan|Toshiba-EMI]] | CD | TOCP 51118 |- | Японія | [[21 студзеня]] [[2004]] | Toshiba-EMI | LP (рэмастэрынг) | TOJP 60138 |- |rowspan=2 |Сусветнае перавыданне |rowspan=2 |[[9 верасня]] [[2009]] |rowspan=2 |Apple |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- |CD (мона) | |- |rowspan=3 |Юбілейнае перавыданне |rowspan=3 |[[26 мая]] [[2017]] |rowspan=3 |Apple, Parlophone, EMI |CD (стэрэа,<br>рэмастэрынг) | |- | LP (рэмастэрынг) | PCS 7027 |- | DVD / Blu-ray ([[5.1]]) | |} == Узнагароды == * [[1967]] — прыз «[[Грэмі]]» за лепшы альбом года * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую гукарэжысуру * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшы сучасны альбом * 1967 — прыз «Грэмі» за лепшую вокладку альбома == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080623212750/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time Спіс 500 лепшых альбомаў усіх часоў] паводле часопіса [https://www.rollingstone.com/?pageid=rs.page.news.story «Rolling Stone»]{{ref|en}} * [https://ultimateclassicrock.com/beatles-pose-for-sgt-pepper/ Даведнік па выявах вядомых асоб, размешчаных на вокладцы пласцінкі] * Старонка альбома [http://www.beatles.com/hub/tracklisting.php?img=Pepper&menuItem=the%20music&order=chrono ''Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band''] на афіцыйным сайце гурта Beatles.com{{ref|en}} {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1967 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] 41b6dpj3y0ae0kf8drwzsojdwsdxr4v Хаўвард Тэйлар Рыкетс 0 675065 5171893 5154966 2026-07-28T00:57:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171893 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Арыгінал імя = {{lang-en|Нoward Тaylor Ricketts}} }} '''Хаўвард Тэйлар Ры́кетс'''{{sfn|БелЭн|2001}} ({{lang-en|Нoward Тaylor Ricketts}}; {{ДН|9|2|1871}} — {{ДС|3|5|1910}}) — [[ЗША|амерыканскі]] вучоны, [[патолаг]] і [[мікрабіёлаг]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Фіндлі (Агая)|Фіндлі]] (штат [[Агая]], [[ЗША]]). У 1894 годзе скончыў [[Універсітэт штата Небраска]] ў горадзе [[Лінкальн (Небраска)|Лікальн]] і атрымаў ступень [[бакалаўр]]а<ref name="Бі">Биологи. Биографический справочник. — Киев: Наукова думка, 1984. — С. 532. — 816 с.{{ref-ru}}</ref>. У 1897 годзе скончыў медыцынскі каледж [[Паўночна-Заходні ўніверсітэт|Паўночна-Заходняга ўніверсітэта]] ([[Эванстан (Ілінойс)|Эванстан]], штат [[Ілінойс]]). З 1899 года дацэнт, з 1902 года [[прафесар]] [[Паталагічная анатомія|паталагічнай анатоміі]] [[Чыкагскі ўніверсітэт|Чыкагскага ўніверсітэта]]. У 1901—1902 гадах праходзіў стажыроўку ў медыцынскіх установах [[Вена|Вены]], [[Берлін]]а, [[Парыж]]а. У 1909 годзе прыехаў у [[Мексіка|Мексіку]], дзе разам з Уайлдэрам ({{lang-en|R. М. Wilder}}) займаўся вывучэннем сыпнога тыфу, заразіўся і памёр у [[Мехіка]] 3 мая 1910 года. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па вывучэнню [[інфекцыйныя захворванні|інфекцыйных хвароб]]. Апісаў плямістую ліхаманку Скалістых гор і выявіў яе ўзбуджальніка. Разам з калегамі выявіў, што від [[Кляшчы|кляшчоў]] {{bt-bellat||Dermacentor andersoni}} здольны пераносіць [[бактэрыі]] роду {{Bt-bellat|бацылы|Bacillus}}. Апісаны ім узбуджальнік атрымаў назву {{Bt-bellat||Rickettsia rickettsi}} (від бактэрый з роду {{Bt-bellat|Рыкетсіі|Rickettsia}}). Таксама высвятліў, што [[брушны тыф]] перадаецца праз адзежную вош. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыкетс Хаўвард Тэйлар|Маніна А. Ю.|497}} * ''Здродовский П. Ф.'' РИККЕТС Говард // Большая Медицинская Энциклопедия. Изд. 3-е. / Главный редактор Б. В. Петровский. — Т. 22. Растворители — Сахаров. — М.: Советская энциклопедия, 1984. — С. 291.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://www.todayinsci.com/R/Ricketts_Howard/RickettsHoward-MemorialAddress.htm Howard T. Ricketts // Today In Science History ®]{{ref-en}} * [http://elib.usma.ru/bitstream/usma/1048/1/UMK_2017_020.pdf ''Литусов Н. В.'' Род ''Rickettsia''. Иллюстрированное учебное пособие. — Екатеринбург: Изд-во УГМУ, 2017. — 35 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210813035033/http://elib.usma.ru/bitstream/usma/1048/1/UMK_2017_020.pdf |date=13 жніўня 2021 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рыкетс Хаўвард Тэйлар}} [[Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША]] [[Катэгорыя:Патолагаанатамы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад тыфу]] 368pg0n1om9m6bku1ci2v02wtf9uwlv Томаш Падгайскі 0 689141 5172092 4082257 2026-07-28T10:38:08Z Autumndancer 168015 5172092 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} {{Мастак}} '''Томаш Падгайскі''' ([[19 снежня]] [[1741]] — пасля [[1794]]) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] скульптар і разьбяр. == Біяграфія == У 1769 годзе ўступіў у [[Езуіты|езуіцкі ордэн]]{{Sfn|Valinčiutė|2003}}, адбылося гэта ў Гродне, магчыма, Падгайскі быў адсюль паходжаннем, або з Гарадзенскага павета. На час ўступлення ўжо быў скульптарам (''sculptor statuarius''). У пачатку 1770-х гадоў паслушнік у манастыры пры [[Касцёл Святога Ігнацыя Лаёлы (Вільня)|віленскім касцёле Ігнацыя Лаёлы]]{{Sfn|Valinčiutė|2003}}. Пазней знаходзіўся пры [[Вільнюскі ўніверсітэт|езуіцкай акадэміі]]. У 1760—1786 гадах перыядычна жыў у [[Шылува|Шылуве]], дзе працаваў над гіпсавымі скульптурамі для інтэр’ера касцёла{{Sfn|Valinčiutė|2003}}. Магчыма, займаўся скульптурнымі працамі да 1790-х гадоў. == Творчасць == Падгайскі аформіў інтэр’еры некалькіх вядомых касцёлаў. У 1770-я гады працаваў над галоўным алтаром найвелічэйшага храма [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], ковенскага [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Каўнас)|сабора Пятра і Паўла]]{{Sfn|Valinčiutė|2003}}, пазней афармляў іншыя алтары гэтага храма. У 1773 годзе стварыў алтар Маці Божай Снежнай у гродзенскім [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|касцёле езуітаў]]{{Sfn|Kałamajska-Saeed|2002}}. У 1770—1780-х гадах, магчыма, займаўся інтэр’ерам касцёла бернардынаў у [[Цітувенай|Цітувенаі]]{{Sfn|LDŽ|2005}}. У 1770—1780-я гады шмат часу прысвяціў інтэр’ерам храма нараджэння Панны Марыі ў Шылуве. Праца Падгайскага — галоўны алтар [[Сабор Святога Антонія Падуанскага (Цяльшэй)|цяльшэйскага сабора]], дэманструе ўнікальную для Літвы двухузроўневую кампазіцыю  Творчасць Падгайскага спалучае элементы [[барока]], [[ракако]] і [[Класіцызм|класіцызму]]. Ляпныя кветкавыя гірлянды, антропныя арнаментальныя фігуркі, выразная пластыка фігур святых, ствараюць пазнавальны стыль скульптара. Сярод храмаў, упрыгожаных Падгайскім, тры касцёлы пазней атрымалі тытул [[Малая базіліка|малых базілік]]. У двух створаных майстрам алтарах — у гродзенскім езуіцкім касцёле і ў шылуўскім саборы — змешчаны вядомыя ў рэгіёне цудатворныя іконы. <gallery> Файл:Kaunas Kathedrale St. Peter & Paul Innen Hochaltar 1.JPG|Галоўны алтар сабора ў Коўне Файл:Siluvos baznycia2. 2007-04-21.jpg|Інтэр’ер сабора ў Шылуве Файл:Telsiai Kathedrale St. Antonius Innen Hochaltar 2.JPG|Галоўны алтар сабора ў Цяльшэі Файл:Xavier-francis cathedral fc12.jpg|Алтар Маці Божай Снежнай езуіцкага касцёла ў Гродне </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|загаловак=Cudowny obraz Matki Boskiej Studenckiej z kościoła jezuitów w Grodnie|аўтар=Kałamajska-Saeed M.|ref=Kałamajska-Saeed|год=2002|выданне=Roczniki humanistyczne|нумар=4 (50), Zeszyt specjalny|seite=517—533}} * ''[[Марыя Матушакайце|Matušakaitė M.]]'' Działalność artystyczna Tomasza Podhayskiego na Litwie // Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej XVI—XVIII w. / red. J. Lileyko. — Lublin, 2000. * {{Артыкул|ref=LDŽ|год=2005|выданне=Lietuvos dailininkų žodynas|загаловак=Tomas Podhaiskis|спасылка=https://www.limis.lt/personaliju-zodynas/-/personFastSearch/view/211252467|месца=Vilnius|выдавецтва=Kultūros, filosofijos ir meno institutas|том=1: XVI–XVIII a.}} * {{Артыкул|загаловак=. Naujai Atributuoti Tomo Podgaiskio Kuriniai|аўтар=Valinčiutė Rima|ref=Valinčiutė|год=2003|выданне=Acta Academiae artium Vilnensis. Istorinė tikrovė ir iliuzija: Lietuvos dvasinės kultūros šaltinių tyrimai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos l-kla.|нумар=31|pages=123—133}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Томаш}} [[Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Літвы]] evvnexmqn9bc4hqbouyz7ou9rykexkz 2023 год у гісторыі відэагульняў 0 701448 5171860 5169988 2026-07-27T19:28:42Z IshaBarnes 124956 дапаўненне, афармленне 5171860 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі відэагульняў|2023}} '''[[2023]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне [[відэагульня]]ў. == Мерапрыемствы і падзеі == * 18 студзеня — [[Воблачныя гульні|воблачны гульнявы сэрвіс]] {{нп5|Google Stadia}} быў закрыты. == Выпускі гульняў == * 2 мая — [[Redfall]] ([[Microsoft Windows]]). * 12 мая — [[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]] ([[Nintendo Switch]]). * 6 верасня — [[Starfield]] ([[Windows]]). * 27 верасня — [[Counter-Strike 2]] ([[Windows]]). * 29 верасня — [[Cocoon]] ([[Xbox Series X/S]]). * 3 жніўня — {{нп5|Baldur's Gate 3}} ([[Windows]]) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Храналагічны пералік}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2023]] [[Катэгорыя:Гады ў відэагульнях]] 2a3llpc25v4rh170cfwggfj0qfgt2fo Хрыста Грозеў 0 704873 5171945 5142653 2026-07-28T07:27:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171945 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Хрыста Гро́зеў''' ({{ДН|20|5|1969}}, [[Плоўдзіў]], [[Балгарыя]] —) — [[Балгарыя|балгарскі]] {{нп3|Журналісцкія расследванні|журналіст-расследвальнік|ru|Журналистские расследования}}, медыяэксперт і медыяінвестар. Кіраўнік выдання {{нп3|Bellingcat||ru|Bellingcat}}, якое займаецца журналісцкімі расследаваннямі аб зонах ваенных дзеянняў, выкарыстоўваючы метад [[Разведка па адкрытых крыніцах|аналізу дадзеных з адкрытых крыніц]]. Адзін з асноўных аўтараў расследавання аб удзеле супрацоўнікаў [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ Расіі]] ў {{нп3|Атручванне Аляксея Навальнага|атручванні Аляксея Навальнага|ru|Отравление Алексея Навального}}<ref name="meduza-4963">{{Cite web|author=Лилия Яппарова|url=https://meduza.io/feature/2020/12/16/ne-tak-to-prosto-otravit-cheloveka-novichkom|title=«Не так-то просто отравить человека „Новичком“».|subtitle=Расследователь Христо Грозев из Bellingcat рассказывает, как он нашёл возможных отравителей Навального|lang=ru|website=[[Meduza]]|date=2020-12-16|accessdate=2020-12-17|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201216233347/https://meduza.io/feature/2020/12/16/ne-tak-to-prosto-otravit-cheloveka-novichkom|archivedate=2020-12-16}}</ref>. Лаўрэат {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміі Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} і прэміі «[[Эмі]]» за свае журналісцкія расследаванні. == Біяграфія == Хрыста Грозеў нарадзіўся 20 мая 1969 года ў [[Плоўдзіў|Плоўдзіве]], [[Балгарыя]]. Атрымаў ступень [[бакалаўр]]а ў [[Амерыканскі ўніверсітэт у Балгарыі|Амерыканскім ўніверсітэце ў Балгарыі]] і {{нп3|Магістр дзелавога адміністравання|MBA|ru|Магистр делового администрирования}} у {{Нп3|Imadec University}} у [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Адразу пасля гімназіі працаваў некалькі месяцаў, каля года, у [[Люксембург]]у, на музычнай радыёстанцыі<ref name="albats">[https://newtimes.ru/articles/detail/204742 ХРИСТО ГРОЗЕВ: «ВЛАДИМИР ПОЗНЕР БЫЛ КОГДА-ТО МОИМ КОММЕРЧЕСКИМ ПАРТНЁРОМ»], Евгения Альбац, «The New Times», 18.06.2021.</ref>. У 1989 годзе Грозеў убачыў, што пасольства Балгарыі ў Люксембургу было пакінута супрацоўнікамі былога камуністычнага ўраду Балгарыі, зламаў акно і пачаў чытаць пакінутыя там дакументы, пасля чаго яго арыштавала паліцыя Люксембурга<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qi2Cx0LL2kg Христо Грозев | 10 вопросов: отряд убийц, взрывы домов, блокировка интернета — YouTube]</ref>. З 1988 года-рэпарцёр на радыё ў Плоўдзіве. У 1990 годзе стаў адным з заснавальнікаў першай прыватнай радыёстанцыі ў Балгарыі<ref name="theoryandpractice"/>. Працаваў на радыёстанцыі [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свабодная Еўропа]] на балгарскай мове, калі быў студэнтам<ref name="albats"/><ref name="zhizite">[https://www.youtube.com/watch?v=uBgvcqx80rQ&t=5439s «Живите теперь с этим!»] // Христо Грозев // 14.06.2021</ref>. У 1995 годзе быў запрошаны амерыканскай кампаніяй {{Нп3|Metromedia}} для працы, у тым ліку, з яе расійскімі актывамі. Запускаў «Радыё Ніка» ў [[Сочы]], «Канал мелодыя» і «{{нп3|Эльдарадыё||ru|Эльдорадио}}» ў [[Санкт-Пецярбург]] і яшчэ дзясяткі радыёстанцый у краінах Балтыі, [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]]<ref name="theoryandpractice"/>. У Санкт-Пецярбургу Хрыста Грозеў быў генеральным дырэктарам Агенцтва радыёстанцыі «Кацюша», прычым яе фінансавы дырэктар радыёстанцыі перарэгістравала ў мэрыі асабіста ва [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]<ref name="zhizite"/>. У 2000 годзе Грозеў стаў прэзідэнтам Metromedia International, пад яго кіраўніцтвам працавалі 26 радыёстанцый у 9 краінах свету. Калі ў 2003 годзе Metromedia International вырашыла выйсці з радыёбізнесу, Хрыста Грозеў набыў у яе акцыі расійскіх радыёстанцый, якія ўваходзілі ў яе, і пазней, у 2006 годзе, прадаў іх французскай кампаніі {{нп3|Lagardère||ru|Lagardère}}. Акрамя таго, адначасова кіраваў у якасці дырэктара ірландскай кампаніяй {{Нп3|Communicorp}}, якая набыла ў фірмы Metromedia International іншыя яе радыёвяшчальныя актывы. У 2006 годзе Грозева вымусілі прадаць усе яго медыяпраекты ў Расіі, а ў 2016 годзе яго дазвол на знаходжанне быў ануляваны ФСБ<ref name="novayagazeta">[https://novayagazeta.ru/articles/2020/12/20/88458-hristo-s-nami Христо с нами! О расследователе года по версии «Новой», раскрывшем отравление Навального — Христо Грозеве из Bellingcat], Новая газета, 21.12.2020.</ref>. Пасля 2006 года Грозеў выступаў у якасці інвестара ў розныя медыяактывы, пераважна ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]] і [[Балгарыя|Балгарыі]]. Так, у 2006 годзе кампанія {{Нп3|RadioCorp B.V.}}, якая належала яму, атрымала ліцэнзію на вяшчанне ў Нідэрландах і стварэнне радыёстанцыі з нацыянальным музычным фарматам. У цяперашні час радыёстанцыя Radio 100 % NL, якая належыць RadioCorp, з’яўляецца адной з самых папулярных станцый у Нідэрландах з аўдыторыяй прыкладна 2 мільёна слухачоў. У 2009 годзе быў запушчаны сястрынскі аднайменны глянцавы часопіс<ref name="theoryandpractice">[https://theoryandpractice.ru/presenters/32772-khristo-grozev/seminars Преподаватель Христо Грозев], «Теории и практики»</ref>. На 2018 год працягваў мець актывы ў нідэрландскіх медыя, за кошт якіх ён жыў<ref name="bbc"/>. Іншыя медыяактывы Грозева — гэта навінавы тэлевізійны канал і некалькі газет у Балгарыі<ref name="theoryandpractice"/>. У 2016 годзе ўдзельнічаў у фестывалі «Вместе Медиа», які з’яўляецца прафесійным мерапрыемствам у сферы журналістыкі і не нясе ў сабе якой-небудзь палітычнай позвы<ref>{{Cite web |url=http://vmestemedia.ru/speaker/khristo-grozev/ |title=Христо Грозев, фестиваль «Вместе медиа», Москва, 22-24.04.2016. |access-date=31 сакавіка 2022 |archive-date=20 кастрычніка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020153652/http://vmestemedia.ru/speaker/khristo-grozev/ |url-status=dead }}</ref>. Грозеў-бізнес — партнёр медыямэнэджэра {{нп3|Карл Габсбург Латарынгскі|Карла Габсбурга-Латарынгскага|ru|Карл Габсбург-Лотарингский}}, цяперашняга кіраўніка [[Габсбургі|дома Габсбургаў]]. З Карлам Габсбургам Грозеў знаёмы са студэнцкіх часоў<ref>[https://mediananny.com/raznoe/2317480/ Вся правда о продаже «Радио ЕС», или Как трудно быть Габсбургом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200809150735/https://mediananny.com/raznoe/2317480/ |date=9 жніўня 2020 }}, 18.08.2016.</ref>. У 2015 годзе быў аспірантам эканомікі і права {{Нп3|Пан'еўрапейскі ўніверсітэт|Пан'еўрапейскага ўніверсітэта||Pan-European University}} ў [[Браціслава|Браціславе]]<ref>{{Cite web |url=https://www.news.nbu.bg/bg/events/cifroviqt-tv-prehod-v-evropejskiq-syjuz-i-negovata-realizaciq-v-bylgariq-zakonodatelni-regulatorni-i-sydebni-praktiki!76 |title=Архіўная копія |access-date=31 сакавіка 2022 |archive-date=27 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227150141/https://www.news.nbu.bg/bg/events/cifroviqt-tv-prehod-v-evropejskiq-syjuz-i-negovata-realizaciq-v-bylgariq-zakonodatelni-regulatorni-i-sydebni-praktiki!76 |url-status=dead }}</ref>. Прыблізна з 2014 годзе заняўся журналісцкімі расследаваннямі. У 2018 годзе Грозеў распавядаў пра працу разам з Bellingcat: «Я працаваў з {{нп3|Эліят Хігінс|Эліятам|ru|Хиггинс, Элиот}} чатыры гады. Мая матывацыя простая: я раблю нешта, што ўмею, знаходжу рэчы, якія іншыя выпускаюць з увагі, выкарыстоўваю свае веды пра Расію, аб бліжэйшых краінах, у тым ліку пра Украіну, працую з людзьмі ў гэтых краінах і перажываю, што іх ўрада (і ў Расіі, і ва Украіне) падманваюць грамадзян. Я займаюся гэтым бязвыплатна, марную на расследаванні свае сродкі. Гэта маё хобі»<ref name="bbc"/>. У студзені 2022 года Грозеў узначаліў Bellingcat<ref>{{Cite web|title=Журналист Христо Грозев возглавил расследовательскую группу Bellingcat|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/01/24/khristo-grozev-vozglavil-rassledovatelskuiu-gruppu-bellingcat-news|website=Новая газета}}</ref>. У 2019 годзе Грозеў (разам з {{нп3|Раман Аляксандравіч Дабрахотаў|Раманам Дабрахотавым|ru|Доброхотов, Роман Александрович}} і Даніэлам Рамейнам) быў узнагароджаны {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміяй Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} for Investigative Journalism & London Press Club Prize for Digital Journalism у катэгорыі «журналісцкае расследаванне» за «выкрыццё падазраваных у {{нп3|Атручванне Сяргея і Юліі Срыпалёў|атручванні ў Солсберы|ru|Отравление Сергея и Юлии Скрипаль}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.europeanpressprize.com/article/unmasking-salisbury-poisoning-suspects-four-part-investigation/|title=Unmasking the Salisbury Poisoning Suspects: A Four-Part Investigation|website=European Press Prize}}</ref><ref name="europeanpressprize">[https://www.europeanpressprize.com/laureate/christo-grozev/ Christo Grozev — European Press Prize]</ref><ref>[https://www.ots.at/presseaussendung/OTE_20190326_OTE0001/shortlist-european-press-prize-2019 Shortlist European Press Prize 2019 | European Press Prize, 26.03.2019]</ref> — расследаванне 2018 года з чатырох частак «Салбярэцкяе» пра атрутнікаў Сяргея і Юліі Скрыпалёў. У сваім расследаванні Bellingcat і {{нп3|The Insider||ru|The Insider}} далі доказы прыналежнасці {{нп3|Аляксандр Яўгенавіч Мішкін|Пятрова|ru|Мишкин, Александр Евгеньевич}} і {{нп3|Анатоль Уладзіміравіч Чапіга|Башырава|ru|Чепига, Анатолий Владимирович}} да {{нп3|Галоўнае ўпраўленне Генеральнага штаба УС РФ|ГРУ|ru|Главное управление Генерального штаба ВС РФ}}<ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/politika/117161|title=Солберецкие. The Bellingcat и The Insider удалось подтвердить причастность Петрова и Боширова к спецслужбам|website=[[The Insider]]}}</ref>. Грозеў таксама з’яўляецца старшым даследчыкам у «Risk Management Lab» у прыватным [[Новы балгарскі ўніверсітэт|Новым балгарскім універсітэце]]<ref name="europeanpressprize"/>. Для некаторых расследаванняў быў выкарыстаны псеўданім Морыц Ракушыцкі<ref name="novayagazeta"/><ref>[https://www.bbc.com/russian/features-46236592 Могла ли ФСБ России помочь получить британские визы сотрудникам ГРУ?], BBC, 16 ноября 2018.</ref> (Moritz Rakuszizky<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gDNg-WamxD4 Revealed: Novichok suspect’s real name], interview with Moritz Rakuszizky, BBC Newsnight, 27.09.2018.</ref>). У снежні 2020 года Грозеў патлумачыў<ref name="last" />, што яны (Bellingcat) ніколі не ставілі сабе мэту займацца менавіта Расіяй, а займаюцца расследаваннем {{нп3|Дзяржаўныя злачынствы|дзяржаўных злачынстваў|ru|Государственные преступления}}, у прыватнасці, займаліся вельмі правымі на Украіне<ref>[https://ru.bellingcat.com/novosti/ukraine/2018/08/30/eu-firm-trained-white-supremacists-fascists/ Крупная европейская военная фирма тренировала украинских ультраправых и расистов — Беллингкэт]</ref>, рабілі справаздачы супраць [[НАТА]], якая незаконна прадавала зброю [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] дзеля [[Грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны ў Емене]]<ref>[https://ru.bellingcat.com/novosti/mena/2019/06/09/american-exports-to-ksa-uae/ Какие американские штаты продают оружие для войны в Йемене? — Беллингкэт]</ref>, рабілі аналіз турэцкіх і грэчаскіх злачынстваў падчас [[Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)|мігранцкага крызісу]]<ref name="last">{{YouTube|NiMTTBO-wB4|«Это моё последнее расследование». Христо Грозев об отравлении Навального, ФСБ и опасениях за жизнь}}</ref><ref>[https://www.bellingcat.com/news/2020/10/23/frontex-at-fault-european-border-force-complicit-in-illegal-pushbacks/ Frontex at Fault: European Border Force Complicit in ‘Illegal’ Pushbacks — bellingcat]</ref>. Група «Bellingcat» ўзялася таксама за расследаванне «[[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|справы вагнераўцаў]]». Грозеў, як адзін з актыўных удзельнікаў групы, заявіў, што «Bellingcat» па выніках расследавання збіраўся апублікаваць дакументальны фільм<ref>[https://www.radiosvoboda.org/a/news-bellingkat-vagnerivzi/31014868.html Радіо Свобода: Bellingcat розслідує зрив операції з затримання «вагнерівців» та «готова зайнятися» розслідуванням справ Майдану]</ref><ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-55413679 BBC Україна: Bellingcat «розслідує справу вагнерівців» та готова взятись за злочини Майдану]</ref>. У сувязі са здымкамі гэтага дакументальнага фільма Грозеў прыбыў 10 сакавіка 2021 года ў Кіеў, дзе правёў шэраг сустрэч<ref>[https://zbruc.eu/node/103870 Знімальна група Bellingcat прибула у Київ знімати фільм про втечу «вагнерівців»]</ref>. Увогуле ён запісаў 7 інтэрв’ю: з галоўным рэдактарам сайта {{нп3|Цензор.нет||uk|Цензор.нет}} {{нп3|Юрый Яўгенавіч Бутусаў|Юрыем Бутусавым|ru|Бутусов, Юрий Евгеньевич}}, двума афіцэрамі Галоўнага ўпраўлення ваеннай разведкі, з дэпутатам ад фракцыі {{нп3|Еўрапейская Салідарнасць||uk|Європейська Солідарність}} {{нп3|Міхаіл Віталевіч Забродскі|Міхаілам Забродскім|uk|Забродський Михайло Віталійович}}, намеснікам камітэта [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай рады]] па абароне, які распавеў, аб чым гаварылі на пасяджэнні перад зрывам аперацыі. Інтэрв’ю Грозеву далі таксама пяты прэзідэнт Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]], былы выконваючы абавязкі Прэзідэнта Украіны [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] і агент {{нп3|Нацыянальнае антыкарупцыённае бюро Украіны|НАБУ|uk|Національне антикорупційне бюро України}} Яўген Шаўчэнка<ref>[https://ru.espreso.tv/news/2021/03/15/fylm_rassledovanye_bellingcat_po_quotvagnerovcamquot_poyavytsya_5_aprelya_gordon Фильм-расследование Bellingcat по «вагнеровцам» появится 5 апреля, — Гордон]</ref>. Па дадзеных [[Дзмітрый Ільіч Гардон|Дзмітрыя Гардона]], сам фільм мог быць абнародаваны 5 красавіка 2021 года, аднак самі аўтары фільма заявілі, што яшчэ не маюць канчатковых вынікаў, таму аб канкрэтнай даце казаць рана<ref>[https://www.pravda.com.ua/rus/news/2021/03/11/7286269/ Авторы фильма о «вагнеровцах» просят не манипулировать, на Банковой обдумывают реакцию, 11 марта 2021.]</ref>. У пачатку мая 2021 года Грозеў сказаў у інтэрв’ю на {{нп3|Эспрэса TV||uk|Еспресо TV}}, што фільм выйдзе ўжо пасля лета 2021 года, спачатку выйдзе расследаванне ў тэкставым варыянце да прызначанай на чэрвень сустрэчы паміж Пуціным і [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Зяленскім]]. Вытворчасць фільма зацягнулася з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] і выкліканых ёю абмежаванняў на перамяшчэнне, а таксама з-за складаных і працяглых працэдур пацверджання дакладнасці дадзеных<ref>[https://ru.espreso.tv/stalo-izvestno-kogda-vyydet-dokumentalnyy-film-bellingcat-o-sryve-spetsoperatsii-protiv-vagnerovtsev Стало известно, когда выйдет документальный фильм Bellingcat о срыве спецоперации против «вагнеровцев»]</ref>. Расследаванне «Вагнергейта» з падзагалоўкам «дзёрзкая ўкраінская аперацыя па злове расійскіх наймітаў» было апублікавана 17 лістапада 2021 года ў Bellingcat і Insider<ref>[https://ru.bellingcat.com/novosti/ukraine/2021/11/17/inside-wagnergate-ukraines-brazen-sting-operation-to-snare-russian-mercenaries-ru/ Анатомия «Вагнергейта»: дерзкая украинская операция по поимке российских наемников, Bellingcat.]</ref><ref>[https://theins.ru/politika/246277 Приземление валькирий. История спецоперации Украины по перехвату самолёта с боевиками ЧВК Вагнера. Часть I — вербовка, The Insider.]</ref>.3 верасня 2021 года на канферэнцыі імя [[Ленарт-Георг Меры|Ленарта Меры]] ў [[Талін]]е Грозеў папярэдзіў аб запаволенні замежнага сегмента інтэрнэту ў Расіі да 24 {{нп3|Біт у секунду|кбіт/с|uk|Біт за секунду}} праз два гады. Па інфармацыі яго крыніц у {{нп3|Спецслужба|спецслужбах|ru|Спецслужба}} у Расіі плануюць у бліжэйшыя два гады ўвесці сістэму акрэдытацыі ўсіх {{нп3|Хостынгавая кампанія|хостынг-правайдэраў|ru|Хостинговая компания}}. Для правайдэраў, якія не прайшлі акрэдытацыю, будзе ўстаноўлена абмежаванне хуткасці і праз два гады хуткасць доступу складзе 24 кілабіты ў секунду. Карыстацца цяперашнімі сацыяльнымі сеткамі стане немагчыма, таму Грозев назваў гэта фактычным адключэннем інтэрнэту<ref>[https://habr.com/ru/news/t/577374/ Христо Грозев анонсировал замедление зарубежного сегмента интернета в России до 24 Кбит/с через 2 года / Хабр]</ref><ref>[https://vot-tak.tv/novosti/11-09-2021-rossiya-bez-interneta/ Расследователь Грозев рассказал, как Россию оставят без интернета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220102053041/https://vot-tak.tv/novosti/11-09-2021-rossiya-bez-interneta/ |date=2 студзеня 2022 }}, Вот так, 11.09.2021.</ref>. {{Пачатак цытаты}} Мы атрымалі інфармацыю, што зараз падрыхтаваны канкрэтны план знікнення Інтэрнэту ў Расіі шляхам сістэмы акрэдытацыі ўсіх хостынг-правайдэраў. Тыя, каго акрэдытуюць, будуць абавязаны даваць поўную інфармацыю, у тым ліку [[SSL]]-сесіі, {{нп3|Уліковы запіс|логіны|ru|Учётная запись}}, [[IP-адрас]]ы ФСБ па кожным свайму юзары. Не будзе ніякай увогуле ананімнасці. А тыя, якія не будуць акрэдытаваны, у тым ліку [[YouTube]], у тым ліку [сайты і сервісы], [[Twitter]] і гэтак далей, у іх паступова, на працягу двух гадоў будзе абмяжоўвацца хуткасць. І крайняя хуткасць праз два гады будзе 24 Кбіт/с. {{Канец цытаты|}} === Расследаванне атручвання Аляксея Навальнага === У жніўні 2020 года Грозеў заявіў у інтэрв’ю [[Deutsche Welle]], што {{нп3|атручванне Аляксея Навальнага||ru|Отравление Алексея Навального}} падобна на замахи на [[Навічок (хімічная зброя)|Емяльяна Гебрэва]] і {{нп3|Сяргей Віктаравіч Скрыпаль|Сяргея Скрыпаля|ru|Скрипаль, Сергей Викторович}}, у якіх западозраны расійскія спецслужбы<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/chem-pohozhi-otravlenija-navalnogo-i-skripalja-versija-jeksperta-bellingcat/a-54719715|title=Чем похожи отравления Навального и Скрипаля? Версия эксперта Bellingcat|author=Роман Гончаренко|website=[[Deutsche Welle]]|date=2020-08-28}}</ref>. У 2020 годзе Грозеў стаў асноўным аўтарам расследавання аб удзеле меркаваных супрацоўнікаў [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ Расіі]] ў {{нп3|атручванне Аляксея Навальнага|атручванні Аляксея Навальнага|ru|Отравление Алексея Навального}}. Ён заявіў: «няма ніякага нявіннага тлумачэння таму, што людзі, якія лётаюць пад фальшывымі пашпартамі і маюць кваліфікацыю медыкаў і спецыялістаў па хімзброі, напярэдадні атручвання Навальнага стэлефаноўваліся па абароненай сувязі са спецыялістамі па „[[Навічок (хімічная зброя)|навічку]]“, а адразу пасля няўдалай спробы — са спецыялістамі па мас-спектраметрыі»<ref name="meduza-4963"/>. У тым жа годзе Грозеў сустракаўся з Навальным у Германіі<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/kak-zhurnalisty-belllingcat-vyshli-na-otravitelej-navalnogo/a-55950977|title=Эксперт Bellingcat: Пусть Кремль докажет, что мы ошиблись|author=Елена Гункель|website=[[Deutsche Welle]]|date=2020-12-16}}</ref>. Грозеў заявіў, што ён быў патрэбны, каб «запоўніць інфармацыйныя» дзіркі « і растлумачыць, з якой нагоды вакол яго маглі знаходзіцца супрацоўнікі спецслужбаў у той ці іншы дзень»<ref name="rostbalt">{{Cite web |url=https://www.rosbalt.ru/world/2020/12/16/1878271.html |title=«Навальный должен был умереть в России»: эксперт Bellingcat раскрыл детали расследования |access-date=31 сакавіка 2022 |archive-date=16 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216102035/https://www.rosbalt.ru/world/2020/12/16/1878271.html |url-status=dead }}</ref>. Адказваючы на пытанне аб інфарматарах, Грозеў сказаў: «Мы працуем толькі з крыніцамі, якія разумеюць, якой рызыцы падвяргаюцца». Пры гэтым ён адхіліў сувязь з [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], адзначыўшы, што заходняя Разведка нават не дабралася да той інфармацыі, якую апублікавалі незалежныя журналісты<ref name="rostbalt" />. 16 снежня 2020 года Грозеў у эфіры тэлеканала «{{нп3|Дождж (тэлеканал)|Дождж|ru|Дождь (телеканал)}}» выказаў упэўненасць, што ў бліжэйшы час будзе апублікаваны працяг расследавання аб замаху на Аляксея Навальнага, так як у гэтай гісторыі яшчэ засталіся пытанні, на якія пакуль няма адказу<ref>[https://tvrain.ru/news/avtor_rassledovanija_ob_otravlenii_navalnogo_soobschil_o_skoroj_publikatsii_prodolzhenija-521110/ Журналист из Bellingcat анонсировал продолжение расследования об отравлении Навального], «Дождь», 16.12.2020.</ref>. 22 снежня Грозеў заявіў, што даказана дачыненне пяці названых у расследаванні чалавек да атручвання Навальнага: * роля {{нп3|Званок Аляксея Навальнага Канстанціну Кудраўцаву|Канстанціна Кудраўцава|ru|Звонок Алексея Навального Константину Кудрявцеву}} у ачышчэнні слядоў атручвання, * удзел Івана Осіпава і Аляксея Аляксандрава у атручванні, * роля [[Станіслаў Валянцінавіч Макшакоў|Станіслава Макшакова]] як іх прамога начальніка, * удзел [[Алег Барысавіч Таякін|Алега Таякіна]] у ролі каардынатара<ref name="meduza"> {{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2020/12/22/kak-verifitsirovali-lichnost-kudryavtseva-kak-efesbeshniki-vybrali-pravilnye-trusy-chtoby-nanesti-yad|title=Как верифицировали личность Кудрявцева? Как эфэсбэшники выбрали правильные трусы, чтобы нанести яд?|website=[[Meduza]]|subtitle=После разговора Навального с сотрудником ФСБ появилось много новых вопросов. Мы задали их Христо Грозеву|date=2020-12-22}}</ref>. Грозеў таксама заўважыў, што сябры групы ФСБ шмат падарожнічалі, і следчыя будуць « цяпер аналізаваць астатнія паездкі гэтай групы і параўноўваць іх з іншымі невядомымі і вядомымі атручваннямі: з {{нп3|Уладзімір Уладзіміравіч Кара-Мурза|Уладзімірам Кара-Мурзой|ru|Кара-Мурза, Владимир Владимирович}}, {{нп3|Пётр Юр'евіч Вярзілаў|Верзиловым|ru|Верзилов, Пётр Юрьевич}} і іншымі. Немагчыма, каб такі штат з такімі спецыялістамі існаваў толькі з-за аднаго Навальнага. І астатнія іх пералёты ва [[Уладзікаўказ]], [[Грозны]] паказваюць, што і іншыя мэты былі»<ref name="meduza"/>. 23 студзеня 2021 года, у дзень [[Пратэсты ў падтрымку Аляксея Навальнага (2021)|пратэстаў у падтрымку Аляксея Навальнага]], заявіў пра намер рабіць фільм пра пратэсты і папрасіў перасылаць цікавыя відэа з іх<ref>https://twitter.com/christogrozev/status/1352975586315153410</ref>. === Расследаванне атручэнняў іншых палітычных актывістаў === 31 снежня 2020 года Хрыста Грозеў выклаў у адкрыты доступ у [[Google Docs]] дадзеныя аб паездках меркаваных атрутнікаў Навальнага. Акрамя раней агучаных фігурантаў дададзеныя звесткі супрацоўнікаў {{нп3|Інстытут крыміналістыкі ФСБ|Інстытута крыміналістыкі ФСБ|ru|Институт криминалистики ФСБ}} Васіля Калашнікава і Дзмітрыя Лазарэвіча. Па кожным з іх сабраныя дадзеныя аб іх перасоўваннях на цягніках і самалётах з 2005 года, пазначаны пункты адбыцця і прызначэння, даты убыцця і прыбыцця<ref>[https://www.newsru.com/russia/31dec2020/grozev.html Журналист Христо Грозев из Bellingcat выложил данные о поездках отравителей Навального / newsru.com, 31 декабря 2020]</ref><ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/15sc-1U-M2NF5iwN6aSwgF-6vqCH-BQs6eFPWoWh85VI/htmlview?pru=AAABdtxus68*qXhysYhjPptBN75aH1Z8Fw# Welcome to the FSB travel data dump! / docs.google.com, 31 декабря 2020]</ref>. Грозеў зрабіў стаўку на {{нп3|краўдсорсінг||ru|Краудсорсинг}}: зараз любы жадаючы можа падключыцца да працы журналістаў-расследвальнікаў, супастаўляючы дадзеныя з табліцы пералётаў з інфармацыяй аб месцы і часе гучных атручванняў і дзіўных смерцяў. Адразу было знойдзена некалькі супадзенняў<ref>[https://grani-ru-org.appspot.com/Events/Terror/m.280677.html Следы не улетучились] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210109201126/https://grani-ru-org.appspot.com/Events/Terror/m.280677.html |date=9 студзеня 2021 }}, Грани.ру, 05.01.2021.]</ref>. Адначасова Грозеў абвясціў: «краўдсорсінг далейшага расследавання атрада атручванняў ФСБ стане адным з нашых самых важных рашэнняў. Так шмат зачэпак для новых патэнцыйных злачынстваў, акрамя ўжо выяўленых. Дзякуй усім, хто ўнёс свой уклад. 2021 год будзе цікавым»<ref>https://twitter.com/christogrozev/status/1344746657397796866</ref>. 17 студзеня 2021 года Грозеў анансаваў публікацыю яшчэ аднаго матэрыялу пра супрацоўнікаў ФСБ, якія займаліся ліквідацыяй непажаданых расійскім уладам грамадзян. Ён назваў публікацыю з двух частак, якая павінна была ўбачыць свет у бліжэйшыя два дні, «бомбай», сказаўшы, што ахвярамі атручванняў з’яўляліся не толькі палітыкі. Паводле яго слоў, яго праца магла выйсці раней, але яе прыйшлося адкласці, бо праверка інфармацыі для журналістаў важней, чым публікацыя расследавання да канкрэтнай даты<ref>[https://mbk-news.appspot.com/news/zhurnalist-fsb/ Журналист Bellingcat анонсировал одно расследование по данным о полетах сотрудников ФСБ], МБХ Медиа, 17.01.2021.</ref><ref>[https://www.currenttime.tv/a/vagner-ubiystva-zhurnalistov-i-drugie-rassledovaniya-bellingcat/31062980.html Среди возможных жертв «группы отравителей из ФСБ» есть журналист — Bellingcat], Настоящее время, 22.01.2021.</ref>. 19 студзеня 2021 года Грозев выступіў на слуханнях Камітэта [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]] (ПАСЕ) па прававых пытаннях і правах чалавека, ён выклаў асноўныя высновы, да якіх прыйшло расследаванне, якія складаюцца ў тым, што супрацоўнікі ФСБ маюць дачыненне да атручвання Навальнага<ref>[https://theins.ru/news/238571 Комитет ПАСЕ провел заседание по отравлению Навального. На нём выступил Христо Грозев, а российская делегация отказалась]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=X1DuaX7arRg PACE hearing into the poisoning of Alexey Navalny]</ref>. Грозеў паведаміў<ref>[https://pace.coe.int/en/news/8159/pace-committee-holds-hearing-on-the-poisoning-of-alexey-navalny PACE committee holds hearing on the poisoning of Alexey Navalny]</ref>, што іх дадзеныя {{Пачатак цытаты}} паказваюць не толькі на адзінкавы замах на жыццё канкрэтнага чалавека — г-на Навальнага, але і на існаванне структурнага падраздзялення ў ФСБ, укамплектаванага спецыялістамі па атручваннях хімічнай зброяй і лекарамі, чыя відавочная мэта складалася ў спробах забойстваў расійскіх палітычных дзеячаў […]. На дадзены момант нам удалося ідэнтыфікаваць як мінімум тры паспяховыя атручэнні, і мы плануем апублікаваць вынікі ў бліжэйшыя некалькі дзён. {{Канец цытаты}} 27 студзеня 2021 года было апублікавана расследаванне Bellingcat і {{нп3|The Insider||ru|The Insider}} пры ўдзеле [[Der Spiegel]], у якім гаворыцца, што група супрацоўнікаў ФСБ, якая ўдзельнічала ў атручванні Аляксея Навальнага, датычная да забойства журналіста і сябра партыі «{{нп3|Яблоко (партыя)|Яблоко|ru|Яблоко (партия)}}»<ref>[https://www.yabloko.ru/publikatsii/2021/01/28 Кто и за что убил члена «Яблока» Тимура Куашева? Расследование Bellingcat и The Insider]</ref> {{нп3|Цімур Хамбіевіч Куашаў|Цімура Куашава|ru|Куашев, Тимур Хамбиевич}} 1 жніўня 2014 года ў [[Нальчык]]у, грамадскага дзеяча {{Нп3|Руслан Магамедкасумавіч Магамедрагімаў|Руслана Магамедрагімава|en|Ruslan Magomedragimov}} 24 сакавіка 2015 года ў горадзе [[Каспійск]]у ў [[Дагестан]]е і лідара руху «Новая Расія» [[Мікіта Алегавіч Ісаеў|Мікіты Ісаева]] 16 лістапада 2019 года ў цягніку [[Тамбоў]]-Масква<ref>[https://theins.ru/politika/238673 Журналист, активист, «патриот» — кого убивали отравители из НИИ-2 ФСБ]</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2021/01/27/sotrudniki-fsb-otravivshie-navalnogo-prichastny-k-ubiystvu-treh-chelovek-glavnoe-iz-rassledovaniya-bellingcat-i-the-insider Сотрудники ФСБ, отравившие Навального, причастны к убийству трех человек. Главное из расследования Bellingcat и The Insider], Meduza, 27.01.2021.</ref>. У лютым 2021 года надрукавана журналісцкае расследаванне Bellingcat аб магчымай датычнасці да {{нп3|Уладзімір Уладзіміравіч Кара-Мурза|атручвання Кара-Мурзы|ru|Кара-Мурза, Владимир Владимирович}} у 2015 і 2017 гадах і к атручвання Аляксея Навальнага адной і той жа групы ФСБ<ref>[https://www.svoboda.org/a/31097828.html Bellingcat: сотрудники ФСБ связаны с отравлением Кара-Мурзы] // Радио Свобода, 11 февраля 2021</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/01/05/69680796/|title=«Уже формируется картина». Журналист Bellingcat рассказал, с какими событиями совпали путешествия «группы отравителей»|publisher=Фонтанка.ру|lang=ru|date=5 января 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zona.media/news/2021/02/11/bellingkara|title=Bellingcat: за дважды отравленным оппозиционером Кара‑Мурзой следили те же люди, что и за Навальным|publisher=Медиазона|lang=ru|date=11 февраля 2021}}</ref>. 9 чэрвеня 2021 года апублікавана расследаванне Bellingcat і The Insider аб дачыненні групы супрацоўнікаў ФСБ да [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|атручвання Дзмітрыя Быкава]] у 2019 годзе<ref>[https://meduza.io/feature/2021/06/09/pisatelya-dmitriya-bykova-v-2019-godu-otravili-sotrudniki-fsb-te-zhe-samye-kto-potom-otravil-navalnogo Писателя Дмитрия Быкова в 2019 году отравили сотрудники ФСБ — те же самые, кто потом отравил Навального. Главное из расследования Bellingcat и The Insider], Meduza, 09.06.2021.</ref>. == Асабістае жыццё == У 1996 годзе ажаніўся з расіянкай, потым развёўся. Пасля ажаніўся другі раз<ref name="novayagazeta"/><ref name="podcast">[https://www.youtube.com/watch?v=VxyUOBfgiKE Как идёт суд о сбитом «боинге»? Выпуск «Что случилось», интервью с Христо Грозевым, Meduza, 24.12.2021.]</ref>. Ёсць дзеці<ref name="zhizite"/>. Валодае [[Англійская мова|англійскай]], [[Руская мова|рускай]], [[Балгарская мова|балгарскай]], [[Эстонская мова|эстонскай]] і [[Нідэрландская мова|нідэрландскай]] мовамі. == Узнагароды == У 2019 годзе сумесна з {{нп3|Раман Аляксандравіч Дабрахотаў|Раманам Дабрахотавым|ru|Доброхотов, Роман Александрович}} быў узнагароджаны {{Нп3|Прэмія Еўрапейскай прэсы|прэміяй Еўрапейскай прэсы|en|European Press Prize}} за высвятленне асобы двух мужчын, як мяркуецца адказных за {{нп3|атручванне Сяргея і Юліі Скрыпалёў||ru|Отравление Сергея и Юлии Скрипаль}}<ref>{{Cite web|url=https://www.europeanpressprize.com/article/unmasking-salisbury-poisoning-suspects-four-part-investigation/|title=Investigative Reporting Award 2019 Winner - Unmasking the Salisbury Poisoning Suspects: A Four-Part Investigation|date=2019}}</ref>. У 2021 годзе {{нп3|Bellingcat||ru|Bellingcat}} і [[CNN]] атрымалі прэмію «[[Эмі]]» у намінацыі «выбітны навінавы расследвальны рэпартаж» за расследаванне Хрыста Грозева аб атручванні Аляксея Навальнага<ref>[https://www.currenttime.tv/a/rassledovanie-bellingcat-cnn-fsb-otravlenie-navalny-poluchilo-premiyu-emmi/31483392.html Расследование Bellingcat и CNN об отравлении Алексея Навального получило премию «Эмми»] // [[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://ru.bellingcat.com/author/christo-grozev/ Христо Грозев на сайте bellingcat] * [https://blog.otti.at/wp-content/uploads/2014/06/Executive-06_2014.pdf Lawsuits: A Business Model? Radio Stations in Holland] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201221035557/https://blog.otti.at/wp-content/uploads/2014/06/Executive-06_2014.pdf |date=21 снежня 2020 }}, The Executive, interview with Christo Grozev (MBA, MLE, LL.M.), 06.2014. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грозеў Хрыста}} [[Катэгорыя:Журналісты Балгарыі]] [[Катэгорыя:Медыяэксперты]] [[Катэгорыя:Грамадзянская журналістыка]] huznuv0ri1ugf6s60h2m3yk4pp5wvfl Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў 4 705534 5171796 5170780 2026-07-27T13:12:05Z 5171796 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Беларуская рада культуры {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] c506u87v678dnu6zqvn05kivr5rhd2l Удзельнік:Wizardist/SuppressionList 2 706425 5171795 5168963 2026-07-27T13:11:49Z 5171795 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Васільевіч Міхнавец Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Аўтазак Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рада культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Васільевіч Равуцкі Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргееўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Тарас Тарналіцкі Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Таццяна Уладзіміраўна Мартынава Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель q40xitgx68j9dj6fmq1di9j4alioehy 5171994 5171795 2026-07-28T08:16:23Z 5171994 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Васільевіч Міхнавец Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Аўтазак Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рада культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Васільевіч Равуцкі Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргееўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Тарас Тарналіцкі Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Таццяна Уладзіміраўна Мартынава Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель 34j39dwmpznbx83zgms5uzex3lzc2kq 5172043 5171994 2026-07-28T09:07:15Z 5172043 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Васільевіч Міхнавец Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Аўтазак Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рада культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Васільевіч Равуцкі Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргееўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Тарас Тарналіцкі Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Таццяна Уладзіміраўна Мартынава Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель 5x3ypr5q44sjhoivjxdvegq77fbygwh Філіпа Ілуміната 0 713123 5171831 5102860 2026-07-27T16:40:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171831 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Філіпа Ілуміната |арыгінал імя = {{lang-it|Filippo Illuminato}} |партрэт = Філіпа Ілуміната.png |подпіс = Філіпа Ілуміната падчас паўстання |дата нараджэння = |месца нараджэння = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = }} {{Цёзкі|Філіпа}} '''Філіпа Ілуміната''' ({{Lang-it|Filippo Illuminato}}; [[21 жніўня]] [[1930]]<ref>{{cite web|author=Leonardi B.|title=Il labaro delle Medaglie d'oro al valor militare in Palazzo San Giacomo|url=https://www.comune.napoli.it/flex/cm/pages/ServeAttachment.php/L/IT/D/7%252Fc%252F5%252FD.c5f4c898a79165d70c71/P/BLOB%3AID%3D32417/E/pdf|website=Comune di Napoli|publisher=comune.napoli.it|accessdate=01.03.2021|url-status=dead}}</ref>, [[Неапаль]], [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]] — [[28 верасня]] [[1943]], [[Неапаль]], [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]]) — італьянскі хлопчык, які загінуў у атацы на [[Трэці Рэйх|нямецка-фашысцкія]] войскі падчас {{не перакладзена 3|Чатыры дні Неапаля|Чатырох дзён Неапаля|it|Quattro giornate di Napoli}}. Пасмяротна ўзнагароджаны вышэйшай вайсковай узнагародай Італіі — залатым медалём «[[Медаль «За воінскую доблесць» (Італія)|За вайсковую доблесць]]». == Абставіны == 3 верасня 1943 года [[Антыгітлераўская кааліцыя|Саюзнікі]] падпісалі з [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўствам Італія]] {{не перакладзена 3|Касібільскае перамір’е|Касібільскае перамір’е|it|Armistizio di Cassibile}}. Пра гэта стала вядома 8 верасня, пасля чаго нацысцкая Германія атакавала Італію, свайго былога саюзніка па «[[Краіны Восі|Восі]]». 13 верасня нямецкі камендант Неапаля палкоўнік Вальтэр Шоль увёў каменданцкую гадзіну, а таксама прыгразіў жорсткай адплатай за любы напад. 26 верасня горад падняў паўстанне («{{не перакладзена 3|Чатыры дні Неапаля|Чатырох дзён Неапаля|it|Quattro giornate di Napoli}}»), якое завяршылася 1 кастрычніка з уваходам у горад саюзных войскаў. Філіпа Ілуміната паходзіў з беднай неапалітанскай сям’і. Пасля заканчэння пачатковай школы ён быў наняты памочнікам механіка ў аўтамайстэрню<ref>{{cite web|title=Filippo Illuminato|url=https://www.anpi.it/donne-e-uomini/1936/|website=Donne e Uomini della Resistenza|publisher={{не перакладзена 3|ANPI|ANPI|it|ANPI}}|date=25 Luglio 2010|accessdate=1.03.2021|lang=it|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419200213/http://www.anpi.it/donne-e-uomini/1936/|url-status=live}}</ref>. == У дні паўстання == У час паўстання хлопчык разносіў людзям ежу, ваду і боепрыпасы<ref>{{кніга|загаловак=Le Cronache di Civitas|выдавецтва=Edizioni Civitas|год=1983|старонкі=14|том=Volume 34, Issues 1-3}}</ref>. 28 верасня ён ў адзіночку атакаваў бранявік і быў забіты, паспеўшы кінуць дзве гранаты. У апісальнай частцы ўзнагароднага ліста гаворыцца<ref>{{cite web|title=Illuminato Filippo|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/14058|website=Presidente della Repubblica|publisher=quirinale.it|accessdate=2021-03-01|lang=it|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308150440/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/14058|url-status=live}}</ref>: {{цытата|Трынаццацігадовы баец паўстання ў Неапалі супраць нямецкай акупацыі, у адзіночку і з найвялікшай адвагай, пакуль астатнія шукалі сховішча, атакаваў бранявік, які меў намер уехаць на {{не перакладзена 3|Віа Рома|Віа Рома|it|Via Toledo}} з боку {{не перакладзена 3|Плошча Трыеста і Трэнта|плошчы Трыеста і Трэнта|it|Piazza Trieste e Trento}}. Кінуўшы ручную гранату, ён прасунуўся пад варожым агнём далей, кінуў другую і паў, изрешеченный кулямі. Такая найвышэйшая і высакародная адвага ставіць гэтага трынаццацігадовага хлопчыка ў адзін шэраг з героямі нацыі, яго варта з гонарам памятаць Неапалю і ўсёй Італіі. ::— Неапаль, плошча Трыеста і Трэнта, 28 верасня 1943 г. {{Арыгінальны тэкст|it|Combattente tredicenne nella insurrezione di Napoli contro l'invasione tedesca, solo e con sublime ardimento, mentre gli uomini fatti cercavano riparo, muoveva incontro ad un'autoblinda che dalla piazza Trieste e Trento stava per imboccare via Roma. Lanciata una prima bomba a mano, continuava ad avanzare sotto il fuoco nemico e lanciava ancora un'altra bomba prima di cadere crivellato di colpi. Suprema, nobile temerarietà che solleva il ragazzo tredicenne fra gli eroi della Patria e che viene additata con fierezza al ricordo di Napoli e dell’Italia tutta.<br> ::— Napoli, Piazza Trieste e Trento, 28 settembre 1943}} }} Філіпа Ілуміната з’яўляецца адным з чатырох юных удзельнікаў {{не перакладзена 3|Італьянскае Супраціўленне|Супраціўлення|it|Resistenza italiana}}, пасмяротна узнагароджаных пасля паўстання вышэйшай вайсковай узнагародай Італіі<ref name="napolitoday">{{cite web|title=Storie di Napoli: Filippo Illuminato „Filippo Illuminato: chi era e perché a Napoli c'è una strada che lo ricorda“|url=https://www.napolitoday.it/social/via-filippo-illuminato-napoli.html|website=NapoliToday|publisher=napolitoday.it|date=29 gennaio 2020|accessdate=2021-03-01|lang=it|archive-date=2020-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130232558/https://www.napolitoday.it/social/via-filippo-illuminato-napoli.html|url-status=live}}</ref>. Яго імя носіць адна з вуліц Неапаля ({{Lang-it|Via Filippo Illuminato}})<ref name=napolitoday /> і сярэдняя школа ў камуне [[Мун’яна-дзі-Наполі|Муньяно-ды-Напалі]] (пасля аб’яднання са школай імя Луіджа Чирини — {{Lang-it|Scuola Secondaria «Illuminato-Cirino»}})<ref>{{cite web|title=La storia della scuola|url=https://www.illuminatocirino.edu.it/attachments/article/26/Storia.pdf|website=Scuola Media Statale "Illuminato-Cirino"|publisher=illuminatocirino.edu.it|accessdate=2021-03-01|lang=it|url-status=dead|archive-date=17 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717141736/https://www.illuminatocirino.edu.it/attachments/article/26/Storia.pdf}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак =Le medaglie d'oro Al Valor Militare|выдавецтва=Tipografia regionale|месца=Rome|год=1965|старонкі=332|старонак=809|том=Volume Secondo Individuali (1942-1959)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-07-18}} {{DEFAULTSORT:Ілуміната Філіпа}} [[Катэгорыя:Памерлыя дзеці]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалём «За воінскую доблесць»]] nvs2j7ngbizh186yscgcjoxdhvkgix4 Фёдар Іванавіч Куляшоў 0 721732 5171797 4554719 2026-07-27T13:19:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171797 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Куляшоў}} {{Вучоны}} '''Фёдар Іванавіч Куляшо́ў'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{ДН|18|6|1913}} — {{ДС|29|12|1993}}) — [[вучоны]] ў галіне [[літаратуразнаўства]], [[крытык]], [[педагог]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1964), [[прафесар]] (1965). Псеўданімы: ''Хведар Вясёлы; Фёдоров К.; Фёдараў К.''<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|128499|Куляшоў Фёдар Іванавіч}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Вялікія Стралкі]] (зараз у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]) у сялянскай сям’і. Рана застаўся без бацькоў. Быў пастухом і парабкам. У 1925—1930<ref name="НГ">[https://nastgaz.by/ad-pastuha-da-prafesara-bdu/?ysclid=l90q9b80y684790336 Ад пастуха да прафесара БДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221009023348/https://nastgaz.by/ad-pastuha-da-prafesara-bdu/?ysclid=l90q9b80y684790336 |date=9 кастрычніка 2022 }} // [[Настаўніцкая газета]]</ref> гадах выхоўваўся ў дзіцячых дамах у [[Бабруйск]]у і [[Пірэвічы (Пірэвіцкі сельсавет)|Пірэвічах]]. У 1931—1933 гадах працаваў літаратурным супрацоўнікам рагачоўскай газеты «Камунар» і ўласным карэспандэнтам газеты «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]». У 1935 годзе скончыў [[Ленінградскі абласны настаўніцкі інстытут]] і працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў [[Кіраўск]]у. Завочна вучыўся на аддзяленні мовы і літаратуры ў [[Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна|Ленін­градскім педагагічным інстытуце імя М. М. Пакроўскага]], які скончыў у 1944 годзе<ref name="НГ" />. Па некаторых звестках, упершыню Ф. І. Куляшоў быў арыштаваны на непрацяглы час у 1935 годзе<ref name="НГ" />. А 26 красавіка 1938 года зноў быў арыштаваны, асуджаны на 5 гадоў зняволення і знаходзіўся ў Варкутлагу<ref name="НГ" />. Па іншых звестках, Фёдар Іванавіч Куляшоў быў арыштаваны 26 сакавіка 1939 года і асуджаны 26 мая 1939 года Мурманскім абласным судом на 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў па артыкуле 58, пункце 10 Крымінальнага кодэкса РСФСР «За захаванне антысавецкай літаратуры» (пры вобыску былі знойдзены раманы [[Барыс Пільняк|Б. Пільняка]] і Б. Ясенскага)<ref name="НГ" />. 24 студзеня 1990 года быў рэабі­літаваны Вярхоўным судом РСФСР<ref name="НГ" />. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Ф. І. Куляшоў знаходзіўся ў [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]] і разам з сям’ёй быў эвакуіраваны ў [[Міяс]]<ref name="НГ" />. Да лютага 1942 года знахо­дзіўся ў працоўнай арміі, потым працаваў настаўнікам у адной са школ Міяскага раёна<ref name="НГ" />. З лістапада 1943 года працаваў пісарам ваенна-перасыльнага пункта ў [[Чалябінск]]у, а ў пачатку 1944 года ў [[Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт|Чалябінскім механіка-машынабудаўнічым інстытуце]] выкладчыкам рускай мовы і літаратуры, у 1945—1950 гадах — у [[Кастанайскі педагагічны ўніверсітэт|Кустанайскім настаўніцкім інстытуце]]<ref name="НГ" />. У 1950—1951 гадах Фёдар Іванавіч Куляшоў займаў пасаду загадчыка кафедры рускай літаратуры [[Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата|Кзыл-Ардынскага педагагічнага інстытута]] ([[Казахская ССР]])<ref name="НГ" />. У 1951—1955 гадах дацэнт кафедры рускай і ўсеагульнай літаратуры [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] і па сумяшчальніцтве — [[старшы навуковы супрацоўнік]] [[Інстытут літаратуры АН БССР|Інстытута літаратуры]]<ref name="БДУ">[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/256351/1/59.pdf Нашы юбіляры. Фёдар Іванавіч Куляшоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221008030240/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/256351/1/59.pdf |date=8 кастрычніка 2022 }} // Электронная бібліятэка БДУ</ref> [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]]. У 1955—1961 гадах дацэнт кафедры рускай і ўсеагульнай літаратуры ў [[Сахалінскі дзяржаўны ўніверсітэт|Сахалінскім універсітэце]]<ref name="НГ" />. У 1961 годзе Ф. І. Куляшоў вярнуўся ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і працаваў там да 1990 года. У 1966—1969 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры, у 1985—1990 гадах — кансультант пры кафедры<ref name="НГ" />. == Навуковая дзейнасць == Друкавацца пачаў у 1946 годзе{{sfn|Беларусь|1995}}. Пісаў на [[Руская мова|рускай]] і [[Беларуская мова|беларускай]] мовах. Займаўся даследаваннямі гісторыі рускай літаратуры XIX — пачатку XX стагоддзя. Аўтар кніг пра творчасць [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Г. Дзяржаві­на]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я. Бара­­тынскага]], [[Леў Талстой|Л. Талстога]], [[Мікалай Аляксеевіч Някрасаў|М. Някрасава]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]], [[Вікенцій Вікенцьевіч Верасаеў|В. Верасаева]], [[Максім Горкі|М. Горкага]], [[Іван Мележ|І. Мележа]], [[Аляксандр Іванавіч Купрын|А. Купрына]], [[Янка Брыль|Я. Брыля]], [[Піліп Пестрак|П. Пестрака]], [[Іван Шамякін|І. Шамякіна]], [[Міхась Лынькоў|М. Лынькова]], [[Мікола Лобан|М. Лобана]], [[Іван Чыгрынаў|І. Чыгрынава]] і інш. Пад рэдакцыяй Ф. І. Куляшова і з яго ўступным артыкулам выйшаў у [[Масква|Маскве]] збор твораў А. Купрына ў 10 тамах. Сярод апублікаванага: * Міхась Лынькоў. Нарыс пра жыццё і творчасць (1961); * Твочы шлях А. І. Купрына (1963, 2-е выданне 1983—1987); * Эцюды аб прозе — Мн., 1964.; * Іван Мележ: літаратурная біяграфія — Мн., 1968; * Современная белорусская проза. — М., 1970; * Л. Н. Толстой: Из лекций по русской литературе ХІХ века (1978); * Літаратурныя партрэты — Мн., 1983; * У дарозе — Мн., 1988. == Узнагароды і званні == Працоўныя заслугі Ф. I. Куляшова адзначаны ганаровым знакам «За выдатныя поспехі ў рабоце ў галіне вышэйшай адукацыі СССР», Ганаровай граматай [[Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР]], медалём «[[Медаль «Ветэран працы»|Ветэран працы]]», трыма граматамі рэктарата Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Куляшоў Фёдар Іванавіч|409}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|Куляшоў Фёдар Іванавіч||18—19}} * {{Крыніцы/БП|3|Куляшоў Фёдар Іванавіч||483—486}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|128499|Куляшоў Фёдар Іванавіч}} * [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/256351/1/59.pdf Нашы юбіляры. Фёдар Іванавіч Куляшоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221008030240/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/256351/1/59.pdf |date=8 кастрычніка 2022 }} // Электронная бібліятэка БДУ * ''[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе|Эмануіл Іофе]]'' [https://nastgaz.by/ad-pastuha-da-prafesara-bdu/?ysclid=l90q9b80y684790336 Ад пастуха да прафесара БДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221009023348/https://nastgaz.by/ad-pastuha-da-prafesara-bdu/?ysclid=l90q9b80y684790336 |date=9 кастрычніка 2022 }} // [[Настаўніцкая газета]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Куляшоў Фёдар Іванавіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Крытыкі СССР]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Расіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Казахстана]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне]] szrwf05zvfq4bb5ivqpd20w260j7agr Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў 4 728990 5171828 5169662 2026-07-27T16:31:02Z Plaga med 116903 /* Перанос */ Адказ 5171828 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Блакіроўка вандала == Здаецца, наўмысны вандалізм ад {{у|Каталинград}} і арфаграфічны, і расстаўляе няісныя спасылкі на іншыя Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:24, 23 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Калі ласка, перанясіце [[Размовы:Амбар]] у [[Размовы:Свіран]]. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:07, 12 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Санкт-Пецярбург]] == Варта дазволіць праўкі толькі зарэгістраваны удзельнікам, бо час ад часу наведваюцца вандалы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:47, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Аб'яданне версій == Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) : {{Done|Аб'яднаў}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::Але не бачна гэтага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:04, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: Дзіўна, бо я гэта рабіў праз [[Адмысловае:MergeHistory]] і нібыта ўсё атрымалася. Паспрабую яшчэ раз. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:12, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: А зараз не ўдалася. Магчыма @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], альбо @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ведаюць, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::Не працуе яно. Спачатку выдаляеце "Лаялісты", потым "Лаялізм" пераносіце ў "Лаялісты". Потым зноў выдаляеце "Лаялісты" і адразу аднаўляеце яго, выбіраеце аднавіць усе версіі, у гэтым выпадку, апроч апошняй (з яе крыжык прыбіраеце). -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::: А смасл? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:36, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::::каб была адзіная гісторыя правак [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:06, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::: Дзякуй, бо я не разабраўся як( [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Вандалізм з самазванствам == Добрага дня. Упісванне сябе ў "журы" [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&action=edit&undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03) * Быў глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 23 ліпеня 2026 (+03) == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03) Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] iq90xypw9z4ri79ybd4k0zm09tudzkc 5171830 5171828 2026-07-27T16:36:35Z Plaga med 116903 /* Блакіроўка вандала */ Адказ 5171830 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Блакіроўка вандала == Здаецца, наўмысны вандалізм ад {{у|Каталинград}} і арфаграфічны, і расстаўляе няісныя спасылкі на іншыя Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:24, 23 ліпеня 2026 (+03) :Выдаў пакуль папярэджанне. З 24 ліпеня правак пакуль няма. Як будзе вандалізм, будзе блакіроўка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:36, 27 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Калі ласка, перанясіце [[Размовы:Амбар]] у [[Размовы:Свіран]]. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:07, 12 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Санкт-Пецярбург]] == Варта дазволіць праўкі толькі зарэгістраваны удзельнікам, бо час ад часу наведваюцца вандалы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:47, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Аб'яданне версій == Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) : {{Done|Аб'яднаў}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::Але не бачна гэтага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:04, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: Дзіўна, бо я гэта рабіў праз [[Адмысловае:MergeHistory]] і нібыта ўсё атрымалася. Паспрабую яшчэ раз. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:12, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: А зараз не ўдалася. Магчыма @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], альбо @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ведаюць, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::Не працуе яно. Спачатку выдаляеце "Лаялісты", потым "Лаялізм" пераносіце ў "Лаялісты". Потым зноў выдаляеце "Лаялісты" і адразу аднаўляеце яго, выбіраеце аднавіць усе версіі, у гэтым выпадку, апроч апошняй (з яе крыжык прыбіраеце). -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::: А смасл? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:36, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::::каб была адзіная гісторыя правак [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:06, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::: Дзякуй, бо я не разабраўся як( [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Вандалізм з самазванствам == Добрага дня. Упісванне сябе ў "журы" [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&action=edit&undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03) * Быў глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 23 ліпеня 2026 (+03) == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03) Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 4cvmmexobvtfywuclq5r7wadzwaiqwo Фёдар Іванавіч Леантовіч 0 729573 5171799 5028856 2026-07-27T13:24:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171799 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Леантовіч}} {{Вучоны}} '''Фёдар Іванавіч Леанто́віч'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{ДН|3|1|1833}} — {{ДС|21|12|1911}}) — расійскі [[юрыст]] і [[гісторык]] права, доктар права (1868), [[ардынарны прафесар]], [[правадзейны стацкі саветнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Папіўка (Канатопскі раён)|Папіўка]] Канатопскага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. У 1852 годзе скончыў гімназію, у 1855 годзе юрыдычны ліцэй князя Безбародзька ў горадзе [[Нежын]], у 1860 годзе — юрыдычны факультэт [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Імператарскага ўніверсітэта Святога Уладзіміра]] ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 1860—1861 гадах пазаштатны настаўнік у 1-й Кіеўскай гімназіі<ref name="нпр">[https://naukaprava.ru/catalog/435/712/2617/ Леонтович Фёдор Иванович // Научная юридическая электронная библиотека «Наука Права»] {{ref-ru}}</ref>. У 1861—1863 гадах выконваючы пасаду ад’юнкта кафедры дзяржаўнага права і гісторыі рускага права Рышэльеўскага ліцэя ў [[Адэса|Адэсе]], магістр дзяржаўнага права (1863)<ref name="нпр" />. З 1863 года — дацэнт па кафедры гісторыі рускага права Імператарскага універсітэта Святога Уладзіміра. З 1865 года Ф. І. Леантовіч у [[Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава|Імператарскім Наварасійскім універсітэце]]: у 1865—1868 гадах дацэнт, у сакавіку—кастрычніку 1868 года экстрардынарны прафесар, у 1868—1891 гадах ардынарны прафесар кафедры гісторыі рускага права. У 1878—1881 гадах займаў пасаду дэкана юрыдычнага факультэта, у 1881—1884 прарэктар, у 1869—1877 гадах рэктар Наварсійскага ўніверсітэта. У 1884—1891 гадах — дырэктар Адэскага камерцыйнага вучылішча<ref name="нпр" />. У 1891—1903 гадах ардынарны прафесар кафедры гісторыі рускага права [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. З 1903 года Ф. І. Леантовіч у адстаўцы<ref name="нпр" />. Памёр Ф. І. Леантовіч 21.12.1910 (3.1.1911) у [[Кіславодск]]у. == Навуковая дзейнасць == Аўтар прац па гісторыі права народаў нацыянальных ускраін, спецыяліст па гісторыі дзяржаўных устаноў і права [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]]. Быў правадзейным членам Сербскага вучонага таварыства у [[Бялград]]зе і Таварыства гісторыі і старажытнасцей у Адэсе<ref name="томск">[http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/леонтович-федор-иванович Профессора и преподаватели российских университетов (вторая половина XVIII — начало XX в.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230110033333/http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=10 студзеня 2023 }} {{ref-ru}}</ref>. Сярод апублікаваных прац: * Крестьяне юго-западной России по литовско-русскому праву XV—XVI вв. (Кіеў, 1863); * Русская Правда и Литовский статут. (Кіеў, 1864); * Источники по истории славянских законодательств (1866); * Государственное устройство Дубровника (1867); * История русского права: Литература истории русского права. Вып. 1. (Адэса, 1869); * Калмыцкое право. (Одесса, 1880); * Что нам делать с еврейским вопросом? (Санкт-Пецярбург, 1882); * Очерки истории литовско-русского права. Образование территории Литовского государства (1884); * Краткий очерк истории русского права (1889); * Спорные вопросы по истории русско-литовского права (1893); * Очерки истории литовско-русского права. Образование государственной территории (1894); * Национальный вопрос в Древней Руси. (Варшава, 1895). == Узнагароды == * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з Імператарскай каронай * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Святога Станіслава]] 1-й ступені (1885) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Леанто́віч Фёдар Іванавіч||171}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Леанто́віч Фёдар Іванавіч|419}} == Спасылкі == * [https://naukaprava.ru/catalog/435/712/2617/ Леонтович Фёдор Иванович // Научная юридическая электронная библиотека «Наука Права»] {{ref-ru}} * [http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/леонтович-федор-иванович Профессора и преподаватели российских университетов (вторая половина XVIII — начало XX в.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230110033333/http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=10 студзеня 2023 }} // [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт]] {{ref-ru}} * [https://person.goub.by/?p=1280 Леонтович Фёдор Иванович // Знаменитые люди Гомельщины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230110033329/https://person.goub.by/?p=1280 |date=10 студзеня 2023 }} {{ref-ru}} * [https://esu.com.ua/search_articles.php?id=54328 Леонтович Федір Іванович // Енциклопедія Сучасної України] {{ref-uk}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Леантовіч Фёдар Іванавіч}} [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Увараўскай прэміі]] 1cymdmddg0ajoo3m6meui1vq56ks9mp Юрый Мяфодзьевіч Саломін 0 738322 5171915 4682954 2026-07-28T03:56:01Z StarDeg 16311 5171915 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Саломін}} {{Асоба}} '''Юрый Мяфодзьевіч Саломін''' ({{lang-ru|Ю́рий Мефо́дьевич Соло́мин}}; {{ДН|18|6|1935}}, {{МН|Чыта||}}, РСФСР — {{ДС|11|01|2024}}, [[Масква]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=333895|title=Памёр расійскі акцёр Юрый Саломін|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-11}}</ref>) — савецкі і расійскі [[акцёр]] і рэжысёр тэатра і кіно, тэатральны педагог, мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага акадэмічнага Малога тэатра Расіі (з 1988). Герой Працы Расійскай Федэрацыі (2020), Народны артыст СССР (1988), Народны артыст Кыргызскай Рэспублікі (1996), лаўрэат Дзяржаўных прэмій РСФСР імя братоў Васільевых (1971) і Расіі (2002). Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Саломін Юрый Мяфодзьевіч}} 8hol50351qmkvndr169x1c31isoxiwe Храналогія суданскага канфлікту (2023) 0 738398 5171935 5142649 2026-07-28T06:28:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171935 wikitext text/x-wiki {{Main|Канфлікт у Судане (з 2023)}} {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія == === Красавік === * [[15 красавіка]] — сутыкненні ахапілі [[Хартум]]<ref>[https://www.unian.ua/world/u-sudani-nova-sproba-viyskovogo-perevorotu-v-stolici-ydut-boji-video-12219846.html]</ref> (раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>), [[Амдурман]]<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>, Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>, Залінгею<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref>, Эль-Фашыр<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>, Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>, Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref> і [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan's army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Мяцежнікі захапілі шэраг важных аб’ектаў. Праз некалькі гадзін пасля пачатку сутыкненняў былі аддадзены загады аб эвакуацыі грамадзянскіх асоб, палітыкаў і супрацоўнікаў пасольстваў<ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |date=2023-04-15 |title=Sudan's army and paramilitary fight street battles in Khartoum amid conflicting claims |url=https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |access-date=2023-04-16 |website=The National |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416133629/https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |url-status=live }}</ref>. Тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. * [[16 красавіка]] — УСС адбілі ваенны лагер Мерове<ref>[https://mobile.twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647660109005312000 عناصر من الجيش ينشرون صورا لدخولهم قاعدة مروي العسكرية #السودان #العربية]</ref> і бліжэйшую паветраную гавань<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. У Ньяле САП узялі пад свой кантроль базу 16-й пяхотнай дывізіі<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref> і мясцовы аэрапорт<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/16/sudan-fighting-rages-for-second-day-despite-un-proposed-ceasefire |title=Sudan fighting rages for second day despite UN-proposed ceasefire |work=The Guardian |date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref>. У Кабкабіі трое супрацоўнікаў [[Сусветная харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. Бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. * [[17 красавіка]] — атрады САП уварваліся ў амдурманскія раёны Бейт Аль-Маль і Шарыя аз-Заім аль-Азхары<ref>[https://ria.ru/20230417/sudan-1865798124.html СБР Судана ворвались в район Бейт аль-Маль в городе Омдурман]</ref>; у [[Твітэр]]ы Дагала заклікаў міжнародную супольнасць умяшацца ў канфлікт, сцвярджаючы, што яго войскі змагаюцца супраць «радыкальных ісламістаў»<ref>{{Cite web |title=RSF head calls for international community to intervene |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-17 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. * [[18 красавіка]] — генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. * [[19 красавіка]] — УСС аднавілі поўны кантроль над аэрапортам Мерове<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says in full control of Merowe Airport |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>; пачалася эвакуацыя замежных грамадзян. Першай краінай, якая вывезла сваіх суайчыннікаў (60 чалавек) з Судана, стала [[Японія]]<ref>{{Cite news |date=2023-04-19 |title=Japan to evacuate its citizens from Sudan |language=en |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419075016/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ninivaggi |first=Gabriele |date=2023-04-19 |title=SDF to evacuate Japanese citizens from Sudan as conflict rages |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/04/19/national/sudan-evacuation-sdf/ |access-date=2023-04-19 |work=The Japan Times|language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419112527/https://www.japantimes.co.jp/news/2023/04/19/national/sudan-evacuation-sdf/ |archive-date=April 19, 2023}}</ref>; байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. * [[20 красавіка]] — у бок Хартума накірваліся падмацаванні для войск САП, але сухапутныя часці УСС разам з авіяцыяй прыпынілі прасоўванне праціўніка<ref name="Scramble">{{Cite web |title=People scramble to leave Sudan’s capital after attempted ceasefires fail to stop violence |url=https://edition.cnn.com/2023/04/20/africa/sudan-violence-thursday-hospitals-crisis-intl/index.html|access-date=2023-04-20|website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Прыхільнікі Дагала пасля цяжкіх баёў усталявалі кантроль над горадам Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. Паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}</ref>; у Эль-Фашыры здзейснены напад на аўтамабіль, у якім знаходзіліся супрацоўнікі Нарвежскага савета па справах бежанцаў, пацярпелых няма<ref name="Halt">{{Cite news |title=Sudan fighting forces aid groups to halt, spreading suffering |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/as-sudan-fighting-rages-aid-groups-halt-people-suffer |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. * [[21 красавіка]] — абвешчана трохдзённае перамір’е<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. Мерове цалкам перайшоў да войск Бурхана<ref>{{Cite web |title= The Sudanese army has imposed complete control over Marawi |url=https://twitter.com/alarabiya_brk/status/1649311523095937024?s=46 |access-date=2023-04-21 |website=Twitter |language=en |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423004142/https://twitter.com/alarabiya_brk/status/1649311523095937024?s=46 |url-status=live}}</ref>. * [[22 красавіка]] — у Хартуме сутычкі перакінуліся з цэнтра сталіцы на раёны Хілат-Хамад, Хаджалы і Аркавіт<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article273246/|title=War continues in Khartoum streets despite Eid truce|date=2023-04-22|access-date=2023-04-22|website=Sudan Tribune|archive-date=10 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610085759/https://sudantribune.com/article273246/|url-status=dead}}</ref>. Працягваўся вываз замежнікаў: дапамогу ў эвакуацыі аказалі войскі УСС. Па паветры «гарачую кропку» пакінулі брытанцы, амерыканцы, французы і кітайцы<ref name=":9">{{Cite news |date=2023-04-22 |title=Sudan fighting: Foreign nationals to be evacuated |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |access-date=2023-04-22 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422103045/https://www.bbc.com/news/uk-65358069 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-22 |title=UK, US and others prepare to evacuate nationals from Sudan |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/22/uk-us-and-others-prepare-to-evacuate-nationals-from-sudan |access-date=2023-04-22 |issn=0261-3077 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422111923/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/22/uk-us-and-others-prepare-to-evacuate-nationals-from-sudan |url-status=live }}</ref>. Саудзіты арганізавалі вываз суайчыннікаў праз аэрапорт у г. Порт-Судан. Яны таксама дапамаглі з вывазам грамадзян іншых краін. Так, праз марскую гавань у [[Джыда|Джыду]] на саудаўскіх караблях праведзена эвакуацыя 150 чалавек<ref>{{Cite news |date=2023-04-22 |title=Saudis, other nationals evacuated from Sudan reach Jeddah |language=en-GB |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-22 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422123551/http://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |url-status=live }}</ref>. * [[23 красавіка]] — паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. Байцы САП заявілі, што яны захапілі прадпрыемства [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у раёне Масудыя на паўднёвым усходзе Хартума<ref>{{Cite web |title=RSF claims capture of army personnel|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. У Амдурмане пад авіяналёт трапіла калона з французскімі грамадзянамі<ref name="aljazeera.com"/>. Улады [[ФРГ]] пачынаюць [[Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|аперацыю «Raus aus Khartum»]] па эвакуацыі суайчыннікаў з Судана. Пры садзейнічанні [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскіх вайскоўцаў]] (6 верталётаў {{нп3|Boeing CH-47 Chinook||en|Boeing CH-47 Chinook}}, атрад «марскіх коцікаў» і [[спецпрызн]] сухапутных сіл) з пасольства [[ЗША]] вывезены 100 дыпламатаў і грамадзян краіны<ref name=":10">{{Cite news |date=2023-04-23 |title=Sudan fighting: Special forces airlift US diplomats from Sudan |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65363586 |access-date=2023-04-23}}</ref>. Аперацыя была ўзгоднена з кіраўніцтвам САП<ref>{{Cite web |title=Biden confirms US embassy staff, families evacuated from Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/sudans-rsf-says-us-diplomats-families-evacuated-from-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. Урад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] таксама эвакуіраваў свой дыпламатычны персанал<ref>{{Cite web |title=UK military has evacuated diplomatic staff from Sudan: PM Sunak|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>, а ўлады [[Ірландыя|Ірландыі]] накіравалі самалёт з вайскоўцамі ў суправаджэнні для 150 суайчыннікаў<ref>[https://www.rte.ie/news/2023/0423/1378622-defence-forces-sudan/ Defence Forces to help evacuate Irish people from Sudan] RTÉ News, 2023-04-23.</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/world/africa/2023/04/23/more-than-140-irish-citizens-in-sudan-seek-help-as-foreign-evacuations-begin/ Defence Forces team being deployed to Sudan to help evacuate Irish citizens] The Irish Times, 2023-04-23.</ref>. Пазней у той жа дзень Міністэрства замежных спраў [[Францыя|Францыі]] абвясціла, што яму ўдалося эвакуіраваць каля 100 чалавек розных нацыянальнасцяў з Судана па паветры<ref>{{Cite web |title=France evacuates around 100 people from Sudan on first French flight|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. Аналагічныя мерапрыемствы па дапамозе ў вывазе грамадзян іншых краін правялі [[Італія]], [[Іспанія]] і [[Іарданія]]. Замежнікаў яны пакінулі ў [[Джыбуці]]<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. [[Турцыя]] арганізавала вываз сваіх грамадзян на аўтобусах<ref>{{Cite web |title=Turkish evacuations have started: AJ correspondent|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref> праз [[Вад-Медані]]<ref name="Foreigners" />. Сухапутным шляхам выратаваліся таксама 436 егіпцян<ref>{{Cite web |date=2023-04-24 |title=Egypt evacuates 436 citizens from Sudan |url=https://egyptindependent.com/egypt-evacuates-436-citizens-from-sudan/ |access-date=2023-04-24 |website=Egypt Independent |language=en-US}}</ref>. * [[24 красавіка]] — бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. Самалётамі эвакуяваны 77 грамадзян і дыпламатаў [[ПАР]] (пры падтрымцы паўднёваафрыканскіх і суданскіх вайскоўцаў). Таксама 52 жыхара [[Ліван]]а былі вывезены ваеннымі караблямі [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] ў Джыду<ref>{{Cite web |title=Evacuation|url=https://twitter.com/Mofalebanon/status/1650404718584250373?s=20}}</ref>. [[Паўднёвая Карэя]] ваенным транспартнікам вывезла 28 сваіх грамадзян разам з нявызначанай колькасцю грамадзян Японіі<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Korean military aircraft evacuates citizens, Japanese nationals |language=en-GB |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/24/sudan-live-news-evacuations-speed-up-during-a-fighting-lull?fbclid=IwAR05salRSz0v4yY7ZYAyNWlyuH1QRPvzDoi5hK0YEkMbrlyRr_BeUUTaW7A |access-date=2023-04-25}}</ref>. [[Індыя]] для выратавання суайчыннікаў разгарнула аперацыю пад кодавай назвай «[[Аперацыя «Каверы»|Kaveri]]», накіраваўшы для эвакуацыі два самалёты і карабель<ref>{{Cite news |date=2023-04-22 |title=IAF planes on standby, INS Sumedha at Port Sudan as India seeks to expedite evacuation from Sudan |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms |access-date=2023-04-23 |work=Economic Times|language=en |archive-date=23 April 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423135038/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms }}</ref>. * [[25 красавіка]] — аднавіліся баі за Эль-Генейну<ref>[https://web.archive.org/web/20230425095438/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce Sporadic gunfire in Khartoum despite new truce]</ref>. Урадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Для падтрымкі эвакуацыі карабель ВМС Індыі INS Teg прыбыў у Порт-Судан<ref>{{Cite web |date=2023-04-25 |title=India begins evacuation from Sudan; 278 Indians board naval ship to Jeddah |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-evacuates-3-000-nationals-from-sudan-as-ceasefire-agreement-reached-saudi-arabia-key-in-ferrying-stranded-citizens-operationkaveri-101682431045902.html |access-date=2023-04-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref>. Самалёт C-130 ВПС Вялікабрытаніі здзейсніў першы рэйс па эвакуацыі брытанскіх грамадзян з Судана<ref>{{Cite web |title=Sudan: First flight carrying Britons leaves African country - with two more to take place overnight |url=https://news.sky.com/story/uk-launches-evacuation-flights-for-british-nationals-in-sudan-12865788 |access-date=2023-04-25 |website=Sky News |language=en}}</ref>. * [[26 красавіка]] — прыхільнікі Дагала заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date=2023-04-26}}</ref>. Міністэрства замежных спраў [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]] абвясціла аб выратаванні першай групы грамадзян. У вывазе дапамогу аказалі Узброеныя Сілы Саудаўскай Аравіі<ref>{{Cite web |title=Thirteen Sri Lankans safely evacuated from violence-hit Sudan|url=https://www.adaderana.lk/news/90078/thirteen-sri-lankans-safely-evacuated-from-violence-hit-sudan|access-date=2023-04-27 |website=adaderana.lk |language=en}}</ref>. * [[27 красавіка]] — урадавыя сілы нанеслі авіяўдары па пазіцыях праціўніка вакол прэзідэнцкага палаца і ў Хартум-Бахры<ref>{{cite news|url= https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/more-air-strikes-in-sudan-as-ceasefire-expiry-looms|title= More air strikes in Sudan as ceasefire expiry looms|date= 2023-04-27| work= Aljazeera|access-date=2023-04-27}}</ref>. З Судана вывезлі 180 грамадзян [[Канада|Канады]] (пакінулі краіну на канадскім ваенна-транспартным самалёце C-130<ref>{{Cite web |title=Canada carries out first evacuation flight from Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/27/sudan-live-news-regional-african-bloc-pushes-to-extend-ceasefire|access-date=2023-04-27 |website=Aljazeera |language=en}}</ref>) і 1300 грамадзян [[КНР]] (эвакуяваны на судне кітайскіх ВМС з Порт-Судана<ref>{{Cite web |title=About 1,300 Chinese citizens evacuated|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/27/sudan-live-news-regional-african-bloc-pushes-to-extend-ceasefire|access-date=2023-04-27 |website=Aljazeera |language=en}}</ref>). * [[28 красавіка]] — як паведамілі байцы Дагала, яны захапілі аператыўную базу Хатаб, знішчыўшы пры гэтым 3 танкі і 9 машын<ref>{{Cite web |title=السودان في ثاني أيام المعارك.. اتساع المواجهات بين الجيش والدعم السريع وفتح ممرات إنسانية لفترة وجيزة |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-29 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. У [[Дарфур]]ы адбыліся сутычкі паміж [[арабы|арабамі]] і масалітамі<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/04/28/africa/clashes-west-darfur-sudan-food-water-intl-hnk/index.html|title=Clashes renew in West Darfur as food and water shortages worsen in Sudan violence|access-date=2023-04-29|date=2023-04-28|work=[[CNN]]}}</ref>. Ваенныя транспартнікі вывезлі 75 грамадзян [[Нарвегія|Нарвегіі]]<ref>{{cite web |title=Forsvarets bidrag til Sudan-evakueringen |url=https://www.forsvaret.no/aktuelt-og-presse/aktuelt/sudan-evakueringen |publisher=Norwegian Armed Forces |access-date=28 April 2023 |language=no}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bakke Foss |first1=Amund |title=Piloten fløy nordmenn ut av Sudan: − Vi kunne ha blitt beskutt |url=https://www.vg.no/nyheter/utenriks/i/6980bW/piloten-floey-nordmenn-ut-av-sudan-vi-kunne-ha-blitt-beskutt |publisher=Verdens Gang |access-date=28 April 2023 |language=no}}</ref>. Таксама стала вядома, што шэсць грамадзян [[Беларусь|Беларусі]], якія працавалі на суданскія кампаніі па прыватных кантрактах, выехалі праз сухапутную мяжу з Егіптам<ref>[https://www.sb.by/articles/mid-iz-sudana-evakuirovano-6-belorusskikh-grazhdan-10-belorusov-ostayutsya-v-khartume-oni-v-bezopasn.html МИД: из Судана эвакуированы 6 белорусских граждан, 10 белорусов остаются в Хартуме, они в безопасности]</ref>. На авіябазе Вадзі-Саідна абстраляны турэцкі эвакуацыйны самалёт<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army accuses RSF of shooting at Turkish evacuation plane outside Khartoum|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/04/28/Sudan-s-army-accuses-RSF-of-shooting-at-Turkish-evacuation-plane-injuring-one|access-date=2023-04-28|work=Al Arabiya|language=en |date=28 April 2023}}</ref>. * [[29 красавіка]] — на саудаўскіх караблях Судан пакінулі 40 расіян<ref>[https://ria.ru/20230429/sudan-1868744584.html Около 40 россиян эвакуировались из Судана в Саудовскую Аравию]</ref>. * [[30 красавіка]] — прыхільнікі Дагала<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Arab |date=2023-04-30 |title=Video.. A fire devoured a branch of the Central Bank of Sudan |url=https://www.easternherald.com/2023/04/30/video-a-fire-devoured-a-branch-of-the-central-bank-of-sudan/ |access-date=2023-04-30 |website=The Eastern Herald |language=en-US}}</ref> нанеслі авіяўдар па {{нп3|Цэнтральны банк Судана|Цэнтральным банку Судана|ar|بنك السودان المركزي}}<ref>{{Cite web |last=Sabah |first=Daily |date=2023-04-30 |title=Sudan battle rages as rivals trade blame for cease-fire violation |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/sudan-battle-rages-as-rivals-trade-blame-for-cease-fire-violation |access-date=2023-04-30 |website=Daily Sabah |language=en-US}}</ref>. УСС абвясцілі буйную аперацыю ў сталіцы з удзелам авіяцыі і цяжкай артылерыі<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65440528|title=Sudan crisis: Air strikes and fighting in Khartoum as truce collapses|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=[[BBC]]}}</ref>. Варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Май === * [[1 мая]] — прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аўлію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Адбыліся сутыкненні ў прыгарадзе Хартума Аль-Джэрыф<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Confrontations extending to new areas: AJ correspondent|website=Al Jazeera]э|date= 1 May 2023|access-date=2 May 2023}}</ref>. * [[2 мая]] — стала вядома, што самалётам з краіны вывезлі 36 грамадзян [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>{{cite news |last1=Doran |first1=Matthew |title=RAAF rescue mission evacuates 36 Australians and their family members from Sudan |url=https://www.abc.net.au/news/2023-05-03/australian-rescue-mission-flight-out-of-sudan/102295460 |access-date=2 May 2023 |publisher=ABC News}}</ref>. Сілы аператыўнай падтрымкі ў другі раз аднавілі кантроль над горадам Эль-Генейна, а таксама вярнулі частку зямель, якія яны раней страцілі<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-01 |title=Nearly 200 dead in West Darfur violence: situation 'extremely dangerous' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nearly-200-confirmed-dead-in-west-darfur-violence-situation-extremely-dangerous |access-date=2023-05-02 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB |archive-date=2 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502234101/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nearly-200-confirmed-dead-in-west-darfur-violence-situation-extremely-dangerous |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bloodshed in Sudan’s Darfur as Hemeti’s allies and enemies vie for control |url=http://www.middleeasteye.net/news/sudan-darfur-bloodshed-hemeti-allies-enemies-control |access-date=2023-05-02 |website=Middle East Eye |language=en |archive-date=2 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502233954/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-darfur-bloodshed-hemeti-allies-enemies-control |url-status=live }}</ref>. * [[3 мая]] — сілы Дагала заявілі, што над Хартумам збілі варожы МіГ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan army plane downed amid air raids - RSF|website=[[BBC]]|date= 2 May 2023|access-date=2 May 2023}}</ref>. У ходзе сутыкненняў загінула [[Азія Абдэль Маджыд]], першая суданская актрыса тэатра<ref>[https://web.archive.org/web/20230504165158/https://www.klyoum.com/libya-news/ar/71-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%B1%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89 أفريقيا. "الخرطوم .. مقتل أرملة الشاعر محمد الفيتوري فنانة"]</ref>. У Дарфуры разрабаваны шэсць грузавікоў Сусветнай харчовай праграмы<ref>{{Cite web |date=4 May 2023 |title=Sudan updates: UN admits failure to avert war as aid looted |url=https://www.dw.com/en/sudan-updates-un-admits-failure-to-avert-war-as-aid-looted/a-65509349 |access-date=2023-05-04 |website=[[Deutsche Welle|DW]] |language=en}}</ref>. * [[4 мая]] — пачало дзейнічаць чарговае перамір’е тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. Працягваліся баі ў Хартуме і Амдурмане<ref>{{Cite web |title=Khartoum fighting continues despite new ceasefire in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/4/khartoum-fighting-continues-despite-new-ceasefire |access-date=2023-05-04 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. * [[6 мая]] — бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. Турэцкі ўрад, пасля абстрэлу машыны сваяго пасла, абвясціў, што дыпмісія краіны ў Хартуме будзе перанесена ў Порт-Судан<ref>{{Cite news |title=Turkey to move its Sudan embassy after ambassador’s car hit |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/turkey-to-move-its-sudan-embassy-after-ambassadors-car-hit |access-date=6 May 2023}}</ref>. * [[7 мая]] — стала вядома аб прымусовай [[Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана|рэпатрыяцыі эрытрэйскіх бежанцаў]]<ref>{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed |date=2023-05-07 |title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting |access-date=2023-05-07 |issn=0261-3077}}</ref>. * [[8 мая]] — на фоне канфлікту паведамлялася, што краіну захліснула ўспышка [[туберкулёз]]у<ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Зафіксаваны баі ў Хартум-Бахры ў раёне Шамабат, дзе размешчана армейская база<ref>{{Cite news |title=Air strikes hit Sudanese cities despite truce talks |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=9 May 2023}}</ref>. * [[9 мая]] — паўстанцы абвінавацілі авіяцыю праціўніка ў разбурэнні Старага Рэспубліканскага палаца<ref>{{Cite web |title=السودان اليوم.. "الدعم السريع" تتهم الجيش بقصف وتدمير القصر الجمهوري وإحصائية جديدة للقتلى والنازحين |url=https://www.aljazeera.net/news/2023/5/9/%d8%aa%d8%b7%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%af%d8%b9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d8%b1%d9%8a%d8%b9-%d8%aa%d8%aa%d9%87%d9%85 |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdulahe |date=2023-05-09 |title=استمرار المعارك واتهامات بتدمير القصر الجمهوري |url=https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/لليوم-ال-25-استمرار-المعارك-واتهامات-بت |access-date=2023-05-09 |website=Dabanga Radio TV Online |language=ar}}</ref>. Байцы Бурхана адмаўлялі гэта<ref>{{Cite news |title=Sudan's RSF accuses army of bombing old presidential palace |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=10 May 2023}}</ref>. * [[10 мая]] — жыхары Амдурмана заявілі, што ў грабніцу Махдзі трапілі снарады, а на лівійскім базары адбыліся масавыя рабаванні<ref>{{Cite news |title=Unprecedented battles and looting in Sudan - residents |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=10 May 2023}}</ref>. * [[11 мая]] — [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, «якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту». 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. У [[ЮНІСЕФ]] паведамілі, што ў Хартуме згарэла фабрыка па вытворчасці прадуктаў харчавання для недаядаючых дзяцей<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army and RSF fight on after ceasefire talks fail|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/12/sudans-army-and-rsf-fight-on-after-ceasefire-talks-fail |access-date=12 May 2023}}</ref>. Падчас перамоваў у Джыдзе варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. * [[12 мая]] — у Эль-Генейне зноў успыхнулі баі, у выніку якіх загінула 77 чалавек. Упраўленне грамадзянскай авіяцыі Судана працягнула закрыццё паветранай прасторы краіны для ўсіх рэйсаў да 31-га чысла, акрамя гуманітарных і эвакуацыйных<ref>{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. * [[13 мая]] — бакі абмяняліся абвінавачваннямі ў нападзе на царкву ў Амдурмане, у выніку якога пацярпелі пяць чалавек, уключаючы святара<ref>{{Cite news |title=Khartoum under bombardment as Sudan's rivals talk|url=https://www.reuters.com/world/africa/khartoum-region-under-bombardment-sudans-rivals-talk-2023-05-14/ |access-date=15 May 2023 |work=[[Reuters]] |language=en-UK }}</ref>. * [[14 мая]] — Бурхан загадаў замарозіць банкаўскія рахункі САП<ref>{{Cite news |title=Sudan crisis: Burhan freezes bank accounts of Hemeti's RSF group|url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-crisis-burhan-freezes-bank-accounts-hemetis-rsf-group |access-date=15 May 2023 |work=Middle East Eye |language=en-UK }}</ref>. Улады [[Емен]]а эвакуіравалі 392 суайчыннікаў. Двума рэйсамі вывезены 197 грамадзян у партовы горад [[Адэн]], а астатнія 195 чалавек — у кантраляваную [[хусіты|хусітамі]] сталіцу [[Сана|Сану]]<ref>{{cite news |title=392 Yemeni citizens evacuated from Sudan |url=http://english.news.cn/20230515/92b1c95108304361bd1c3f55a3f40d47/c.html |access-date=15 May 2023 |work=Xinhua |agency=Xinhua News Agency |date=15 May 2023}}</ref>. Суданскае тэлебачанне аднавіла спадарожнікавае вяшчанне пасля тыднёвага перапынку<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief freezes bank accounts of rival RSFgovernor|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/2 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. * [[15 мая]] — шпіталь Шарк-эль-Ніл у Хартуме пацярпеў ад авіяўдару<ref>{{Cite news |title=Air strikes pound Sudan's capital as conflict enters second month|url=https://www.reuters.com/world/africa/air-strikes-pound-sudans-capital-conflict-enters-second-month-2023-05-15/ |access-date=16 May 2023 |work=[[Reuters]] |language=en-UK }}</ref>. Пасольства [[Самалі]] было разрабавана баевікамі Дагала<ref name="Embassy">{{Cite news |title=Sudan hospital hit in air strike and embassy looted|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/2 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. * [[17 мая]] — паведамлялася аб сутчках у генейнскіх раёнах Эль-Бухейра, Эль-Савра, Эль-Тадамон, Эль-Маджліс і Эль-Мадарыс<ref name="аўта2">{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-16 |title=As many as 2,000 reported dead in West Darfur violence |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/as-many-as-2000-dead-in-west-darfur-violence |access-date=2023-05-17 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. * [[20 мая]] — адбыліся сутыкненні каля галоўнага рынку Ньялы, недалёка ад штаба арміі. Пасольства [[Катар]]а ў Хартуме было разрабавана<ref>{{Cite news |title=Khartoum’s outskirts attacked as Sudan war enters sixth week|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/20/khartoums-outskirts-attacked-as-sudan-war-enters-sixth-week|access-date=20 May 2023 |work=Aljazeera |language=en-UK }}</ref>. У Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. * [[21 мая]] — у сталіцы байцы Дагала распачалі рух да галоўнай авіябазы праціўніка ў Вадзі-Саідна, на поўнач ад горада. Атрады САП прыкладна на 20 грузавіках спрабавалі перасекчы мост праз Ніл, каб дабрацца да паветранай гавані, але былі сустрэты цяжкай артылерыяй арміі Бурхана. Паведамлялася таксама аб авіяўдарах у Амдурмане<ref>{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed|date=2023-05-21 |title=Sudan conflict: Army fights to keep Wadi Saeedna airbase, residents say |language=en |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65662939|access-date=2023-05-22}}</ref>. * [[22 мая]] — паведамлялася аб баях вакол ваеннага шпіталя Алія ў Амдурмане і на поўдзень ад горада, недалёка ад мяжы са штатам Белы Ніл, вакол невялікага аэрапорта<ref>{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed|date=2023-05-22 |title=It felt like an earthquake - Sudan resident on fighting|language=en |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361201|access-date=2023-05-22}}</ref>. * [[24 мая]] — байцы Дагала заявілі аб крушэнні самалёта праціўніка ў Амдурмане<ref>{{Cite news |last=Plett Usher|first=Barbara|date=2023-05-24 |title=Fighter plane crashes in Sudanese city - reports|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361201|access-date=2023-05-24}}</ref>. Да барацьбы за горад Эль-Генейна далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[26 мая]] — міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. * [[27 мая]] — у Хартуме пры паветраных бамбардзіроўках авіяцыі САП загінулі 2 чалавекі<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=US, Saudi Arabia call on Sudan warring sides to extend ceasefire|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/28/us-saudi-arabia-call-for-sudan-warring-sides-to-extend-ceasefire|access-date=2023-05-29}}</ref>. * [[29 мая]] — перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. * [[31 мая]] — прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Саюз суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 18 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні ў выніку ракетнага абстрэлу рынку на поўдзень ад Хартума<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=Sudan conflict: Rockets hit Khartoum market as talks collapse|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65777311|last=Ross|first=Will|access-date=2023-06-01}}</ref>. === Чэрвень === * [[1 чэрвеня]] — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. * [[2 чэрвеня]] — паведамлялася аб артылерыйскім абстрэле вакол офіса суданскага тэлебачання ў Амдурмане. САП абвясцілі, што перакінулі падмацаванне ў Хартум<ref>{{Cite news|date=2023-06-02|last=Hamilton|first=Richard|title=Gunfire around state TV building in Sudan capital - reports|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361205|access-date=2023-06-02}}</ref>. * [[3 чэрвеня]] — у Кутуме (Паўночны Дарфур) за два дні баёў загінулі 40 чалавек<ref name="real hell">{{Cite news|date=2023-06-04|title=‘Real hell’: Deadly fighting escalates in Sudan as truce expires|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/4/real-hell-deadly-fighting-escalates-in-sudan-as-truce-expires|access-date=2023-06-05}}</ref>. * [[4 чэрвеня]] — паўстанцы паведамілі, што збілі над сталіцай знішчальнік праціўніка, але ўрадавыя сілы адмаўлялі гэты факт. Паводле УСС, самалёт разбіўся ля базы Вадзі-Саідна з-за тэхнічнай няспраўнасці<ref name="real hell"/>. 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] загінулі ў выніку ўдару ўрадавай авіяцыі па Міжнародным афрыканскім універсітэце ў Хартуме<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. * [[6 чэрвеня]] — паведамлялася, што падчас баёў у Генейне паўстанцы нанеслі буйнамаштабныя разбурэнні гораду, у выніку чаго загінула не менш за 500 чалавек (па даных Médecins Sans Frontières)<ref name="EEPA 06/06/23>{{Cite news|date=2023-06-06|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 445 - 6 June 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/06/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-445-6-June-2023.pdf|access-date=2023-06-06}}</ref>. * [[7 чэрвеня]] — бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. Падчас баёў загарэўся склад гаручага, размешчаны недалёка ад армейскай базы і прадпрыемствы па вытворчасці зброі ў раёне Ярмук у Хартуме<ref>{{Cite news|date=2023-06-07|title= Arms depot battle rages in Sudan as fuel facility burns|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/7/arms-depot-battle-rages-in-sudan-as-fuel-facility-burns|access-date=2023-06-08}}</ref>. Апалчэнцы зноў атакавалі Эль-Генейну<ref>{{cite news |title=Darfur: renewed attacks on El Geneina, chaos in Kutum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-renewed-attacks-on-el-geneina-chaos-in-kutum#:~:text=Groups%20of%20gunmen%20launched%20new,encountering%20resistance%20by%20armed%20residents.%E2%80%9D |access-date=10 June 2023 |agency=Dabanga |date=9 June 2023}}</ref>. * [[8 чэрвеня]] — пасольства Саудаўскай Аравіі атакавала неўстаноўленая ўзброеная група<ref>{{Cite news|date=2023-06-08|title= Saudi Arabia condemns attack on its embassy in Sudan|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-08}}</ref>. * [[9 чэрвеня]] — фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. * [[11 чэрвеня]] — у выніку дзеянняў урадавай авіяцыі ў сталіцы загінулі 7 чалавек. Аль-Абейд абложаны арміяй Дагала. Паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. * [[14 чэрвеня]] — губернатар Заходняга Дарфура Хаміс Абакар быў выкрадзены і забіты ўзброенымі людзьмі праз некалькі гадзін пасля таго, як у тэлеінтэрв’ю абвінаваціў армію Дагала ў [[генацыд]]зе і заклікаў да міжнароднага ўмяшання. УСС абвінавацілі ў яго забойстве САП<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title= West Darfur governor abducted, killed as war in Sudan spreads|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/15/west-darfur-governor-abducted-killed-as-war-in-sudan-spreads|access-date=2023-06-15}}</ref>. Урадавая авіяцыя нанесла свае першыя авіяўдары па пазіцыях паўстанцаў у Аль-Абейдзе<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title=Sudan slips into crisis with critical shortages as conflict enters third month|language=en|work=Africanews|url=https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months//|access-date=2023-06-15|archive-date=15 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615082209/https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months/|url-status=dead}}</ref>. Прадстаўнікі Бурхана заявілі, што праціўнік пачаў выкарыстоўваць беспілотнікі, захопленыя на складзе зброі Ярмук у Хартуме<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title= No respite for Sudan civilians two months into brutal war|language=en|work=Philippine Star|url=https://www.philstar.com/world/2023/06/15/2274058/no-respite-sudan-civilians-two-months-brutal-war|access-date=2023-06-15}}</ref>. * [[17 чэрвеня]] — падчас бамбёжкі ў Хартуме разбураны некалькі дамоў і забіта не менш за 17 мірных жыхароў, у тым ліку 5 дзяцей<ref name="seventeen"/><ref>{{Cite news |title=Sudan’s warring sides agree to new 72-hour ceasefire |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/17/air-raid-kills-17-in-sudans-capital-khartoum |access-date=2023-06-17|work=Al Jazeera}}</ref>. Фракцыі канфлікту дамовіліся аб увядзенні перамір’я на 72 гадзіны, пачынаючы з 6:00 18 чэрвеня<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. * [[19 чэрвеня]] — паўстанцы разграмілі гарнізон УСС у Тавіле (Паўночны Дарфур). Па меншай меры сем мірных жыхароў загінулі, а большая частка горада была разбурана<ref name="new killings">{{Cite news|date=2023-06-19|title= New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire|language=en|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html|access-date=2023-06-22}}</ref>. * [[21 чэрвеня]] — фракцыя на чале з аль-Хілу з групоўкі [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] разам з САП атакавала часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. * [[25 чэрвеня]] — паўстанцы заявілі пра захоп штаб-кватэры цэнтральных рэзервовых сіл паліцыі ў Хартуме. Байцы аль-Хілу нанеслі ўдары па пазіцыях урадавай арміі ў Курмуку, штат Блакітны Ніл, недалёка ад мяжы з [[Эфіопія]]й<ref name="reserve">{{Cite news|date=26 June 2023|title= Battle For Key Police Base Kills At Least 14 Sudan Civilians|language=en|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/sudan-civilians-killed-in-battle-for-khartoum-police-hq-585abefb|access-date=27 June 2023}}</ref>. * [[26 чэрвеня]] — [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]] паведаміла, што падтрымоўваныя Дагала апалчэнцы праводзілі масавыя забойствы бежанцаў з Генейны. Заўлена аб некалькіх целах, якія былі раскіданы па дарозе недалёка ад Шукры, прыкладна ў 10 км ад Чада<ref name="EEPA 26/06/23">{{Cite news|date=2023-06-26|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 457 - 26 June 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/06/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-457-26-June-2023-1.pdf|access-date=2023-06-26}}</ref>. * [[27 чэрвеня]] — прыхільнікі генерала Дагала абвясцілі аб аднабаковым двухдзённым спыненні агню ў сувязі са святам [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=RSF announces two-day ‘unilateral’ ceasefire in Sudan for Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. * [[29 чэрвеня]] — пры ўдзеле [[Чырвоны Крыж|МКЧК]] з палону прыхільнікаў САП у Хартуме вызвалены 125 вайскоўцаў УСС, яшчэ 14 чалавек вызвалены ў Дарфуры<ref>{{Cite news|date=29 June 2023|title=125 Sudanese soldiers held by the RSF released: Red Cross|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/29/125-sudanese-soldiers-held-by-the-rsf-released-red-cross|access-date=29 June 2023}}</ref>. === Ліпень === * [[1 ліпеня]] — Саюз суданскіх лекараў абвінаваціў прыхільнікаў Дагала ў рэйдзе на бальніцу Шухада і забойстве яе супрацоўніка. САП адпрэчылі абвінавачванні<ref name="reignite">{{Cite news|date=3 July 2023|title=Fighting reignites between Sudan army, RSF in Khartoum|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/2/fighting-reignites-between-sudan-army-rsf-in-khartoum|access-date=3 July 2023}}</ref>. * [[2 ліпеня]] — мяцежнікі заявілі, што збілі знішчальнік УСС у Хартум-Бахры<ref name="reignite"/>. * [[3 ліпеня]] — на захад ад Аль-Абейда адбыўся напад САП на калону Аб’яднаных сіл Дарфура, якая накіроўвалася ў Эль-Фашыр з Белага Ніла для дастаўкі гаручага<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-07-04 |title=Darfur joint force, RSF clash outside the capital of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article274836/ |access-date=2023-07-07 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-date=7 жніўня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807155402/https://sudantribune.com/article274836/ |url-status=dead }}</ref>. * [[5 ліпеня]] — у Аль-Абейдзе загінула дзіця і яшчэ чацвёра атрымалі раненні<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-07-07 |title=Fierce battles continue in Sudan capital, Kordofan and Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fierce-battles-continue-in-sudan-capital-kordofan-and-darfur |access-date=2023-07-07 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. * [[8 ліпеня]] — ад 22 да 31 чалавек загінулі ў выніку авіяўдару УСС па раёне Дар-эс-Салам у Амдурмане<ref>{{Cite news|date=8 July 2023|title=Sudan conflict: Air strike kills at least 22 in Khartoum|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66142696|access-date=9 July 2023}}</ref>. * [[9 ліпеня]] — у Эль-Абейдзе аднавіліся баявыя дзеянні<ref>{{Cite news|date=9 July 2023|title=UN warns of ‘full-scale civil war’ in Sudan, Egypt to host summit|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|access-date=10 July 2023}}</ref>. * [[12 ліпеня]] — Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. * [[13 ліпеня]] — ААН абвясціла аб выяўленні 87 целаў, у тым ліку этнічных масалітаў, пахаваных у брацкай магіле ў Дарфуры. Па даных Упраўлення па правах чалавека, загінулыя былі забіты САП і іх саюзнымі апалчэнцамі паміж 20 і 21 чэрвеня. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека запатрабаваў расследавання<ref>{{cite news |title= Bodies of 87 people found in Sudan mass grave, says UN |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/13/bodies-of-87-people-found-in-sudan-mass-grave-says-un|work=The Guardian }}</ref>. Падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. Офіс галоўнага пракурора [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]] Карыма Ахмада Хана заявіў, што ўстанова пачне расследаванне магчымых ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці, учыненых падчас канфлікту<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=ICC investigating Darfur violence amid continuing Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/13/icc-investigating-darfur-violence-amid-continuing-sudan-conflict|access-date=14 July 2023}}</ref>. У Амдурмане ў выніку артабстрэлу загінулі 34 грамадзянскія асобы<ref>{{Cite news|date=2023-07-13|title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 462 - 13 July 2023|language=en|work=EEPA|url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/07/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-462-13-July-2023.pdf|access-date=2023-07-06|url-status=live}}</ref>. * [[14 ліпеня]] — у Хартуме на фоне сутычак зноў адключаны інтэрнет<ref>{{Cite news |date=14 July 2023 |title=Sudan fighting sparks communications blackout in Khartoum, disease outbreaks |language=en |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/africa/20230714-khartoum-faces-communications-blackout-as-fighting-intensifies-in-sudan |access-date=14 July 2023}}</ref>. * [[15 ліпеня]] — аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>. Падчас удара дрона па бальніцы ў Амдурмане загінулі пяцёра, улады заявілі аб датычнасці прыхільнікаў Дагала<ref name="hospital2">{{Cite news|date=16 July 2023|title=Sudan Violence Rages As Paramilitaries Deny Darfur War Crimes |language=en |work=Barron's |url=https://www.barrons.com/news/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes-b1a13abe?refsec=topics_afp-news |access-date=17 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>. У Паўднёвым Кардафане баевікі аль-Хілу захапілі нафтарадовішча Каркарая пад Далангам і абстралялі ракетамі «Кацюша» штаб 14-й пяхотнай дывізіі УСС у Кадуглі<ref name="karkaraya"/>. * [[16 ліпеня]] — пяць чалавек загінулі і 17 атрымалі раненні ў выніку выбуху ў раёне Амбада на паўночным захадзе Хартума<ref name="ombada">{{Cite news|date=17 July 2023|title=Sudan Violence Rages As Paramilitaries Deny Darfur War Crimes |language=en |work=Barron's|url=https://news.abs-cbn.com/overseas/07/17/23/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes|access-date=17 July 2023}}</ref>. Паводле САП, яны захапілі горад Кас (Паўднёвы Дарфур)<ref name="hospital2"/>. Пад Далангам (Паўднёвы Кардафан) паўстанцы разграмілі ўрадавую калонну<ref name="karkaraya">{{Cite news |date=18 July 2023 |title=Sudan army clashes with RSF and SPLM-N El Hilu in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-clashes-with-rsf-and-splm-n-el-hilu-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=19 July 2023}}</ref>. * [[19 ліпеня]] — 14 мірных жыхароў былі забітыя ў выніку ўдару беспілотніка САП у Аль-Азхары і ў Вад-Аджыбе, на поўдзень ад Хартума. УСС сцвярджалі, што адбілі напад праціўніка ў Аль-Ашары і на мосце Аль-Абасін у Абу-Адама, на поўдзень ад сталіцы, знішчыўшы 9 баявых машын і забіўшы некалькі байцоў<ref>{{Cite news|date=19 July 2023|title=14 civilians killed in RSF drone strike on civilian gathering in Khartoum|language=en|work=Sudan Tribune|url=https://sudantribune.com/article275278/|access-date=20 July 2023|archive-date=11 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611230327/https://sudantribune.com/article275278/|url-status=dead}}</ref>. * [[20 ліпеня]] — прыхільнікі Дагала заявілі, што аднавілі кантроль над Джэбель-Аўлія, на паўднёвым уездзе ў Хартум,<ref>{{Cite news|date=21 July 2023|title=More people killed in battles in El Obeid and Sudan capital |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-people-killed-in-battles-in-el-obeid-and-sudan-capital |access-date=21 July 2023}}</ref> і забілі 18 салдат праціўніка падчас баёў у сталіцы і Амдурмане<ref>{{Cite news|date=20 July 2023|title=Sudanese army strikes RSF troops in Khartoum and North Kordofan|language=en|work=Sudan Tribune|url=https://sudantribune.com/article275306/|access-date=21 July 2023|archive-date=20 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120220617/https://sudantribune.com/article275306/|url-status=dead}}</ref>. Каманда арганізацыі «Урачы без межаў» з 18 чалавек была атакавана падчас перавозкі харчавання ў турэцкі шпіталь на поўдні Хартума<ref>{{cite news |date=21 July 2023 |title= Doctors Without Borders team attacked in Sudan’s Khartoum |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/07/21/Doctors-Without-Borders-team-attack-in-Sudan-s-Khartoum |work= al-Arabiya |access-date=22 July 2023}}</ref>. * [[22 ліпеня]] — 16 мірных жыхароў загінулі падчас ракетных абстрэлаў у Ньяле<ref>{{cite news |date=23 July 2023 |title= Sudan civilians reportedly killed in Darfur fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/22/sudan-civilians-reportedly-killed-in-darfur-fighting |work= Aljazeera |access-date=23 July 2023}}</ref>. * [[24 ліпеня]] — 15 чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў УСС жылых кварталаў Амдурмана<ref>{{cite news |date=26 July 2023 |title=Shelling continues in Sudan capital, 15 killed in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Radio Dabanga |access-date=26 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. Урадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прыхільнікаў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі байцы САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. * [[25 ліпеня]] — прынамсі 30 мірных жыхароў загінулі пры артылерыйскіх абстрэлах УСС Ньялы. У выніку абстрэлу ў Амдурмане загінулі прынамсі 18 мірных жыхароў<ref name="EEPA27/07/2023">{{Cite news |date=2023-07-13 |title=SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 466 - 27 July 2023 |language=en |work=EEPA |url=https://www.eepa.be//wp-content/uploads/2023/07/Situation-Report-EEPA-Horn-No.-466-27-July-2023.pdf |access-date=2023-07-27 |url-status=live}}</ref>. * [[26 ліпеня]] — байцы Дагала захапілі горад Серба ў Заходнім Дарфуры, у 23 км на поўнач ад Генейны, пасля двухдзённых баёў, падчас якога горад быў спалены дашчэнту<ref>{{Cite news |date=2023-07-28 |title=Sudan war: RSF seize Sirba in West Darfur, heavy battles in Nyala and Khartoum |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-seize-sirba-in-west-darfur-heavy-battles-in-nyala-and-khartoum |access-date=2023-07-28 |url-status=live}}</ref>. * [[27 ліпеня]] — САП заявілі, што атакавалі авіябазу Вадзі-Саідна. Сілы Бурхана страцілі дзясяткі чалавек забітымі. Таксама былі знішчаны тры знішчальнікі і склад зброі і харчоў<ref>{{Cite news |date=2023-07-27 |title=Civilians ‘harassed by RSF’ in Sudan capital fighting |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilians-harassed-by-rsf-in-sudan-capital-fighting|access-date=2023-07-28 |url-status=live}}</ref>. УСС зноў прыпынілі перамовы, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. * [[28 ліпеня]] — у Паўднёвым Кардафане УСС адступілі з Мардзіса. Населены пункт захапілі байцы аль-Хілу<ref name="dalami">{{Cite news |date=31 July 2023 |title=Marches as SPLM-N El Hilu and army clash in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/marches-as-splm-n-el-hilu-and-army-clash-in-south-kordofan |access-date=31 July 2023}}</ref>. * [[29 ліпеня]] — у выніку абстрэлу пазіцый УСС у Кадуглі адно дзіця было забіта і трое іншых атрымалі раненні<ref name="dalami"/>. * [[31 ліпеня]] — Сілы спецыяльнага прызначэння УСС атакавалі вайсковы комплекс ворага недалёка ад Аль-Шаджара ў Заходнім Хартуме<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=Fighting continues in Sudan’s capital as aid organisations leave conflict zones |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-continues-in-sudans-capital |access-date=2 August 2023}}</ref>. [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=7 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. === Жнівень === * [[1 жніўня]] — шпіталь на паўночны захад ад аэрапорта Хартума часткова абрынуўся праз абстрэл<ref>{{Cite news |date=3 August 2023 |title=Sudan Armed Forces deny ‘imminent ceasefire’ as shelling ravages Khartoum hospital |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-armed-forces-deny-imminent-ceasefire-as-shelling-ravages-khartoum-hospital |access-date=3 August 2023}}</ref>. * [[2 жніўня]] — ва УСС заявілі, што забілі 12 байцоў Дагала і знішчылі 4 аўтамабілі ворага ў выніку нападу на мост Аль-Мак Німр, які злучае Хартум і Хартум-Бахры<ref>{{Cite news |date=2 August 2023 |title=Sudanese army kills 12 RSF troops in Khartoum |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275701/ |access-date=3 August 2023 |archive-date=24 сакавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324195403/https://sudantribune.com/article275701/ |url-status=dead }}</ref>. * [[4 жніўня]] — САП заявілі, што ўзялі пад поўны кантроль увесь Цэнтральны Дарфур<ref>{{Cite news |date=6 August 2023 |title=RSF claim ‘full control’ of Central Darfur after clashes |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claim-full-control-of-central-darfur-after-clashes |access-date=6 August 2023}}</ref>. Пяць чалавек былі забітыя ўдарам ракеты паўстанцаў у Амдурмане<ref name="palace">{{Cite news |date=7 August 2023 |title=Sudan war: airstrikes on Republican Palace, civil servants await salaries while oil ministry raises fuel prices |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-airstrikes-on-republican-palace-civil-servants-await-salaries-while-oil-ministry-raises-fuel-prices |access-date=7 August 2023}}</ref>. * [[6 жніўня]] — УСС нанеслі ўдары па Рэспубліканскім палацы ў Хартуме, у той час як у САП заявілі, што адбілі спробу ворага прарваць аблогу ваеннага комплексу Ярмук<ref name="palace"/>. * [[7 жніўня]] — байцы Бурхана заявілі, што знялі аблогу Залінгея і адбілі заходнюю частку горада<ref>{{Cite web |date=2023-08-08 |title=Sudanese army retakes control of Central Darfur’s capital |url=https://sudantribune.com/article275913/ |access-date=2023-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810204812/https://sudantribune.com/article275913/ |archive-date=10 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[8 жніўня]] — УСС абвясцілі, што яны правялі буйную аперацыю ў Амдурмане<ref>{{Cite web |date=2023-08-09 |title=Sudan war: shelling in Omdurman kills 20, two dead in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-shelling-in-omdurman-kills-20-two-dead-in-nyala |access-date=2023-08-09 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-08 |title=Fierce clashes engulf Omdurman as Sudanese Army and RSF collide |url=https://sudantribune.com/article275940/ |access-date=2023-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-date=15 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115134359/https://sudantribune.com/article275940/ |url-status=dead }}</ref>. * [[11 жніўня]] — [[Facebook]] заблакаваў старонку САП з-за парушэння іх палітыкі ў дачыненні да небяспечных арганізацый і асоб<ref>{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Facebook removes RSF pages from its platforms |url=https://sudantribune.com/article276051/ |access-date=2023-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812140025/https://sudantribune.com/article276051/ |archive-date=12 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[13 жніўня]] — 11-я пяхотная дывізія УСС, якая базуецца ў Хашм-эль-Гірбе, штат Касала, заявіла, што канфіскавала ў кантрабандыстаў на двух грузавіках стралковую зброю, прызначаную для атрадаў САП у Хартуме. Як паведамілі ваенныя, груз прыбыў «з суседняй краіны»<ref>{{Cite web |date=2023-08-13 |title=Grim toll rises in ongoing Sudan conflict |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |access-date=2023-08-13 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[14 жніўня]] — урадавыя часці атакавалі горад Эль-Хой (Заходні Кардафан). Баевікі аль-Хілу абстралялі з кулямётаў пазіцыі прыхільнікаў Бурхана ў Кадуглі<ref name="kordofan">{{Cite web |date=2023-08-15 |title=Attacks, clashes, and landmine explosions disrupt daily life in Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/attacks-clashes-and-landmine-explosions-disrupt-daily-life-in-kordofan |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[17 жніўня]] — пасля двухмесячнага перапынку аднавіліся баі ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2023-08-18 |title=Fears For Hundreds Of Thousands As Sudan War Spreads |url=https://www.barrons.com/news/fears-for-displaced-as-sudan-war-spreads-in-darfur-witnesses-39d9a605 |access-date=2023-08-18 |website=Barron's |language=en-GB}}</ref>. * [[20 жніўня]] — як заявілі прадстаўнікі УСС, іх часці адбілі напад праціўніка на штаб бранятанкавага корпуса ў вайсковым раёне Аль-Шаджара (Хартум)<ref name="20жнівень">{{Cite web |date=2023-08-20 |title=Sudanese army thwarts major RSF attack in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article276348/ |access-date=2023-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193108/https://sudantribune.com/article276348/ |archive-date=19 лістапада 2023 |url-status=dead }}</ref>. САП абвінаваціла 16-ю пяхотную дывізію ўрадавай арміі, якая базуецца ў Ньяле, у рабаванні мясцовых аддзяленняў цэнтральнага банка Судана<ref>{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Recent clashes cause deaths and injuries in South Darfur and more displacement in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/recent-clashes-cause-deaths-and-injuries-in-south-darfur-and-more-displacement-in-north-darfur |access-date=2023-08-21|website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[21 жніўня]] — пры артудары ў Ньяле загінуў камандзір 16-й дывізіі Ясір Фадлалах<ref>{{Cite web |title=Sudanese army commander killed in Nyala, Sudan {{!}} Al Bawaba |url=https://www.albawaba.com/news/sudanese-army-commander-killed-nyala-sudan-1531232 |access-date=2023-08-22 |website=www.albawaba.com |language=en}}</ref>. * [[29 жніўня]] — 39 чалавек загінулі ў ходзе моцнага абстрэлу ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=2023-08-29 |title=39 women and children dead in Sudan – Doctors |url=https://www.africanews.com/2023/08/29/39-women-and-children-dead-in-sudan-doctors/ |access-date=2023-08-29 |website=africanews |language=en-GB}}</ref>. * [[30 жніўня]] — 14 чалавек загінулі ў Аль-Абейдзе<ref name="battles9">{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Battles continue in Sudan, at least 4,8 million people fled their homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. Баевікі аль-Хілу атакавалі пазіцыі праціўніка ў Даламі (Паўднёвы Кардафан)<ref name="dalaminew">{{Cite web |date=2023-09-01 |title=New army-SPLM-N clashes reported in Sudan’s Nuba Mountains |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/new-army-splm-n-clashes-reported-in-sudans-nuba-mountains |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[31 жніўня]] — САП атакавалі лагер [[спецпрызн|СпП]] УСС на паўночным захадзе Амдурмана<ref name="battles9"/>. === Верасень === * [[2 верасня]] — прынамсі 20 чалавек, у тым ліку двое дзяцей, былі забіты ў выніку авіяўдару УСС па раёне Калакла аль-Куба на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=2023-09-03 |title=Sudan conflict: Air strike on Khartoum kills at least 20 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66701958 |access-date=2023-09-03 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>. * [[3 верасня]] — прыхільнікі аль-Хілу атакавалі базу ўрада ў Кадуглі<ref>{{Cite web |date=2023-09-05 |title=SPLM-N El Hilu attacks South Kordofan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-attacks-south-kordofan-capital |access-date=2023-09-06 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У Заходнім Дарфуры САП і саюзныя апалчэнцы атакавалі гарады Гарні і Абу-Скрудж<ref name="antonov"/>. * [[4 верасня]] — 25 чалавек загінулі ў баях у Амдурмане. Войскі Дагала заявілі, што збілі два самалёты «Ан» УСС у Хартуме<ref name="antonov">{{Cite web |date=2023-09-06 |title=Hemedti: ‘RSF does not seek control over Sudan but will fight on to the last soldier’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hemedti-rsf-does-not-seek-control-over-sudan-but-will-fight-on-to-the-last-soldier |access-date=2023-09-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[5 верасня]] — у выніку абстрэлу УСС у Амдурмане загінулі 32 чалавекі<ref name="aj32">{{Cite web |date=2023-09-06 |title=At least 32 civilians killed in Sudan army strikes: Activists |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/6/at-least-32-civilians-killed-in-sudan-army-strikes-activists |access-date=2023-09-07 |website=Aljazeera |language=en-GB}}</ref>. * [[9 верасня]] — падчас сутычак у Эль-Фашыры загінулі 30 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title= IOM: 190 families displaced by North Darfur clashes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/iom-190-families-displaced-by-north-darfur-clashes |access-date=2023-09-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[10 верасня]] — у выніку авіяатакі ВПС УСС на рынак Кутум у сталіцы краіны загінулі як мінімум 43 грамадзянскія асобы<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Sudan medics: Khartoum hospital ‘a bloodbath’ as airstrike death toll reaches 43 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-medics-khartoum-hospital-a-bloodbath-as-airstrike-death-toll-reaches-43 |access-date=2023-09-11 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[12 верасня]] — пад абстрэлам паўстанцаў у Амдурмане загінулі 17 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-09-13 |title=Air strikes kill dozens in Nyala as Sudan violence escalates in Darfur |url=https://www.france24.com/en/africa/20230913-air-strikes-kill-dozens-in-nyala-as-sudan-violence-escalates-in-darfur |access-date=2023-09-13 |website=France 24 |language=en-GB}}</ref>. 104 асобы забіты пры абстрэлах па ўсёй сталіцы<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=100+ dead as ‘indiscriminate’ shelling ravages Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/100-dead-as-indiscriminate-shelling-ravages-sudan-capital |access-date=2023-09-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[13 верасня]] — САП адступілі з Ум-Равабы (Паўночны Кардафан)<ref>{{Cite web |date=2023-09-13 |title=RSF retreat from South Kordofan stronghold, military detentions across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreat-from-south-kordofan-stronghold-military-detentions-across-sudan |access-date=2023-09-14 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У Ньяле пры ўрадавай авіябамбардзіроўцы загінулі 45 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-09-13 |title=Sudanese army resumes bombing RSF sites in Nyala of South Darfur |url=https://sudantribune.com/article277225/ |access-date=2023-09-14 |website=Sudan Tribune |language=en-GB }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[16 верасня]] — улады заявілі, што адбілі атаку праціўніка на штаб-кватэру Галоўнага камандавання ў Хартуме<ref>{{Cite web |date=2023-09-16 |title=Sudanese army repels RSF attack on its command centre |url=https://sudantribune.com/article277332/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174328/https://sudantribune.com/article277332/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[17 верасня]] — офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. * [[18 верасня]] — у Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. * [[20 верасня]] — адзін мірны жыхар быў забіты пры нападзе войск Дагала на горад Эль-Адэя, Заходні Кардафан. Тут паўстанцы спалілі паліцэйскі ўчастак<ref>{{Cite web |date=2023-09-21 |title=More deadly RSF attacks in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-deadly-rsf-attacks-in-west-kordofan |access-date=2023-09-22 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. Адначасна САП заявілі, што збілі варожы бамбардзіроўшчык у Хартуме<ref>{{Cite web |date=2023-09-21 |title=Battles continue around SAF General Command in Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-around-saf-general-command-in-khartoum |access-date=2023-09-22 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[23 верасня]] — баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174945/https://sudantribune.com/article277603/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref>. * [[27 верасня]] — урадавыя сілы адбілі атаку атрадаў аль-Хілу на Кадуглі<ref>{{Cite web |date=2023-09-27|title=Sudanese army repels SPLM-N’s fresh attack on Kadugli |url=https://sudantribune.com/article277730/ |access-date=2023-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[28 верасня]] — САП абстралялі транспартную станцыю Альджарафа на поўначы Амдурмана, у выніку чаго 10 чалавек загінулі і 11 атрымалі раненні<ref name="10dead">{{Cite web |date=2023-09-29 |title=10 civilians killed in artillery shelling by RSF in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article277786/ |access-date=2023-09-29 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. === Кастрычнік === * [[1 кастрычніка]] — у Амдурмане загінула 9 чалавек<ref>{{Cite web |date=2 October 2023 |title= At least ten die in airstrikes on residential areas in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-ten-die-in-airstrikes-on-residential-areas-in-sudan-capital |access-date=2 October 2023 |website=Radio Dabanga|language=en-GB}}</ref>. Часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. * [[3 кастрычніка]] — артылерыйскі снарад паўстанцаў трапіў у клініку пры мячэці ў Самарскім раёне Хартум-Бахры, загінула 20 чалавек<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title= At least 20 killed in artillery shelling of health clinic in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article277949/ |access-date=4 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Войскі Дагала абвінавацілі праціўніка ў нападзе на дыпмісію [[Эфіопія|Эфіопіі]]<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title= Tawir: RSF advances in Um Rawaba ‘an attempt to spread conflict across Sudan’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/tawir-rsf-advances-in-um-rawaba-an-attempt-to-spread-conflict-across-sudan |access-date=4 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[4 кастрычніка]] — УСС заявілі, што прадухілілі масіраваную атаку войск праціўніка пад кіраўніцтвам палкоўніка Салаха аль-Фаці на штаб 16-й пяхотнай дывізіі ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=4 October 2023 |title= Sudanese army repels major attack by RSF in South Darfur |url=https://sudantribune.com/article277996/ |access-date=5 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. 4 чалавек загінулі падчас сутычкі паміж паўстанцамі і апалчэннем племя місерыя ў Мугдале (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite web |date=7 October 2023 |title= Four die in Sudan army operation in Muglad, West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/four-die-in-sudan-army-operation-in-muglad-west-kordofan |access-date=7 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[5 кастрычніка]] — пры абстрэлах амдурманскага раёна Карары 11 чалавек загінулі і 90 пацярпелі<ref>{{Cite web |last=Jeffery |first=Jack |date=7 October 2023 |title= Artillery fire has killed 11 people and wounded 90 in a major Sudanese city, aid group says |url=https://apnews.com/article/sudan-msf-artillery-omdurman-86976409cbd01727b15a8e747224ae12 |access-date=7 October 2023 |website=Associated Press |language=en-GB}}</ref>. На шляху з Вад-Медані ў Хартум абстраляны аўтамабіль арганізацыі «Урачы без межаў», пацярпелых няма<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= MSF vehicle was fired at in Sudan, staff escapes injury |url=https://sudantribune.com/article278070/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[6 кастрычніка]] — САП захапілі Аль-Айлафун у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[8 кастрычніка]] — чатыры чалавекі загінулі ў сутыкненнях у Аль-Абейдзе<ref>{{Cite web |date=8 October 2023 |title= Four killed in renewed clashes between army and RSF in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article278117/ |access-date=9 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[9 кастрычніка]] — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Ан-Наў у Амдурмане<ref>{{Cite web |date=9 October 2023 |title= Sudan: three civilians killed in hospital bombardment |url=https://www.africanews.com/2023/10/09/sudan-three-civilians-killed-in-hospital-bombardment/ |access-date=9 October 2023 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. У Хартуме пры двухдзённых абстрэлах паўстанцаў пазіцый СПА праціўніка загінулі 190 чалавек<ref>{{Cite web |date=9 October 2023 |title= RSF shelling of SAF command in Sudan capital resumes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-shelling-of-saf-command-in-sudan-capital-resumes |access-date=11 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[20 кастрычніка]] — генерал-маёр УСС Махамед Алаві Кока Мухір абвясціў аб сваім пераходзе на бок Дагала разам з 320 салдатамі<ref>{{Cite web |date=23 October 2023 |title= Sudan Armed Forces chief retires ‘defecting’ Major General in charge of Abyei |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-armed-forces-chief-retires-defecting-major-general-in-charge-of-abyei |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[23 кастрычніка]] — два чалавекі загінулі ў выніку нападу войск Дагала на лагер бежанцаў Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref>{{Cite web |date=25 October 2023 |title= Deadly attack on Central Darfur camp as RSF siege enters its third week |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attack-on-central-darfur-camp-as-rsf-siege-enters-its-third-week |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[24 кастрычніка]] — трое байцоў Аб’яднаных сіл абароны Дарфура былі забітыя ў выніку нападу САП на іх базу ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=24 October 2023 |title= RSF kill three combattants of peace groups in South Darfur’s capital |url=https://sudantribune.com/article278638/ |access-date=30 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Атрады аль-Хілу атакавалі горад Лагава, Заходні Кардафан<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title= Sudan war: Khartoum shelling continues, Nyala faces exodus, Lagawa attacked by rebels |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-khartoum-shelling-continues-nyala-faces-exodus-lagawa-attacked-by-rebels |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[26 кастрычніка]] — паўстанцы захапілі штаб 16-й дывізіі ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку траплення снарада на рынак Эль-Хаміс у Залінгеі<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title=Deadly shelling continues in Sudanese capital, Darfur and South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-shelling-continues-in-sudanese-capital-darfur-and-south-kordofan |access-date=30 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[30 кастрычніка]] — прыхільнікі генерала Дагала заявілі пра захоп нафтарадовішча Баліла (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title=RSF ‘liberates’ vital Sudan oilfield |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |access-date=31 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[31 кастрычніка]] — прыхільнікі генерала Дагала заявілі пра захоп штаба 21-й пяхотнай дывізіі ў Залінгеі<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. === Лістапад === * [[2 лістапада]] — УСС заявілі, што аднавілі кантроль над горадам Баліла<ref>{{Cite web |date=3 November 2023 |title=Sudan belligerents keep fighting despite Jeddah talks |url=https://www.africanews.com/2023/11/03/sudan-belligerents-keep-fighting-despite-jeddah-talks/ |access-date=3 November 2023 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. * [[4 лістапада]] — байцы Дагала заявілі, што захапілі штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. 15 чалавек загінулі пры абстрэлах САП рынка ў Карары (Амдурман)<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=At least 15 killed in artillery shelling of Omdurman market |url=https://sudantribune.com/article279050/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[6 лістапада]] — маёр Бабакір Муса, палявы камандзір ВРС Міні Мінаві (частка Аб’яднаных сіл абароны Дарфура), быў забіты атрадам САП пад Эль-Фашырам<ref>{{Cite web |date=6 November 2023 |title=Minawi’s field commander slain in suspected RSF ambush in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article279087/ |access-date=8 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[7 лістапада]] — САП захапілі горад Ум-Кедада (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=RSF seize North Darfur garrison, reportedly commit mass atrocities in West Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-seize-north-darfur-garrison-reportedly-commit-mass-atrocities-in-west-darfur |access-date=2023-11-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[8 лістапада]] — САП зладзілі [[Разня ў Ардамата|разню ў вёсцы Ардамата]]. * [[11 лістапада]] — быў разбураны мост Шамбат, які злучаў Хартум-Бахры і Амдурман. Бакі абвінавацілі ў здарэнні адзін аднаго<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Sudanese army accuses RSF of destroying strategic bridge in the capital |url=https://sudantribune.com/article279244/ |access-date=2023-11-11 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[12 лістапада]] — абстраляны амдурманскі раён Карары: 12 загінулых<ref>{{Cite web |date=2023-11-14 |title=RSF-SAF clashes continue in Khartoum and North Korfodan states |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-saf-clashes-continue-in-khartoum-state-and-north-korfodan |access-date=2023-11-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[15 лістапада]] — САП забараніла дарфурцам бегчы ў Чад<ref>{{Cite web |date=2023-11-19 |title=RSF bars West Darfur residents from fleeing to Chad |url=https://sudantribune.com/article279523/ |access-date=2023-11-20 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[16 лістапада]] — фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. 10 чалавек загінулі пры міжэтнічных сутычках у Паўднёвым Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2023-11-21 |title=Ten killed and over 6,000 displaced in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/ten-killed-and-over-6000-displaced-in-south-darfur |access-date=2023-11-21 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[20 лістапада]] — прыхільнікі Дагала захапілі хартумскі раён Джэбель-Аўлія<ref>{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF take control of Sudanese army base in Jebel Aulia |url=https://sudantribune.com/article279566/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. На ўсходзе Дарфура яны пачалі штурм горада Эд-Даэн, захапіўшы мясцовы аэрапорт<ref>{{Cite web |date=2023-11-20 |title=Sudanese army, RSF clash in El Daein, East Darfur |url=https://sudantribune.com/article279575/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. 7 чалавек загінулі пры выбуху ў Эль-Хамры (Паўночны Кардафан)<ref>{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF make ‘series of victories’ in Jebel Aulia and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-make-series-of-victories-in-jebel-aulia-and-east-darfur |access-date=2023-11-21 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[21 лістапада]] — САП заявілі, што ўзялі штаб 20-й пяхотнай дывізіі УСС у Эд-Даэйне<ref>{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF seize control of Sudanese army base in East Darfur |url=https://sudantribune.com/article279589/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. У выніку авіяўдараў урада ў ваколіцах гарнізона не менш за 40 мірных жыхароў былі забітыя і не менш за 50 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2023-11-22 |title=At least 40 civilians killed in El Daein by Sudanese warplanes |url=https://sudantribune.com/article279625/ |access-date=2023-11-23 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[23 лістапада]] — байцы Дагала захапілі Эль-Адэе (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[24 лістапада]] — паўстанцы Дагала атакавалі гарнізон праціўніка ў г. Бабануса (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[27 лістапада]] — прадстаўнікі САП заявілі, што атакавалі Вадзі-Саідна, «знішчыўшы ваенна-транспартны самалёт C-130 і склад боепрыпасаў», а таксама атакавалі гарнізон УСС у Мугладзе (Заходні Кардафан), прымусіўшы праціўніка адступіць<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. Групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. === Снежань === * [[2 снежня]] — пры атацы УСС у Паўночным Кардафане загінулі чацвёра чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-12-04 |title=Deaths, incidents, and negotiations in Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deaths-incidents-and-negotiations-in-kordofan |access-date=2023-12-05 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[3 снежня]] — прыхільнікі генерала Дагала захапілі Дэрыбат (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=SLM-Abdel Wahid forces seize RSF camp in South Darfur |url=https://sudantribune.com/article279993/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Новыя перамовы бакоў у Джыдзе былі прыпынены<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[4 снежня]] — чацвёра загінулі пры трапленні артылерыйскага снарада ў Амдурмане<ref>{{Cite web |date=2023-12-05 |title=SAF-RSF battles continue in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-rsf-battles-continue-in-khartoum |access-date=2023-12-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[5 снежня]] — САП забілі чатырох чалавек у н.п. Тукма (Паўночны Кардафан), выбіўшы адтуль байцоў аль-Хілу<ref>{{Cite web |date=2023-12-06 |title=Four killed and village destroyed as RSF attacks SPLM-N base in South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/four-killed-and-village-destroyed-as-rsf-attacks-splm-n-base-in-south-kordofan |access-date=2023-12-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[6 снежня]] — войскі Дагала ўзялі пад кантроль цэнтр базы даных суданскай тэлекамунікацыйнай групы (Sudatel), размешчаны на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=2023-12-07 |title=RSF seize Sudan telecoms, data safety in question |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-seize-sudan-telecoms-data-safety-in-question |access-date=2023-12-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[7 снежня]] — пяць чалавек загінулі ў выніку ўрадавай бамбардзіроўкі Джабера аль-Шэйху (Паўночны Кардафан)<ref>{{Cite web |date=2023-12-07 |title=Air strike in North Kordofan claims lives, forces displacement |url=https://sudantribune.com/article280159/ |access-date=2023-12-08 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * [[8 снежня]] — войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. * [[10 снежня]] — урадавыя часці атакавалі канвой Чырвонага Крыжа ў хартумскім раёне Эль-Шаджара: 2 забітых, 7 параненых<ref>{{Cite web |date=2023-12-07 |title=Two killed in attack on Red Cross convoy in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-killed-in-attack-on-red-cross-convoy-in-sudan-capital |access-date=2023-12-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[11 снежня]] — пад абстрэламі на паўночным захадзе Амдурмана забіты 37 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-12-12 |title=37 killed in Omdurman shelling as Khartoum airstrikes increase |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/37-killed-in-omdurman-shelling-as-khartoum-airstrikes-increase |access-date=2023-12-14 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[14 снежня]] — шасцёра чалавек загінулі падчас авіяўдараў УСС па Ньяле<ref>{{Cite web |date=2023-12-15 |title=Six dead as Sudanese air force bombs Nyala in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/six-dead-as-sudanese-air-force-bombs-nyala-in-south-darfur |access-date=2023-12-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[16 снежня]] — прыхільнікі Бурхана атакавалі пазіцыі праціўніка пад Абу-Шукам, на поўнач ад Эль-Фашыра. У выніку сутыкнення загінулі двое<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=SAF/RSF fighting breaks out in North Darfur capital and Abu Shouk camp |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-rsf-fighting-breaks-out-in-north-darfur-capital-and-abu-shouk-camp |access-date=2023-12-17 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. Адбыліся сутыкненні ў Вад-Медані<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * [[18 снежня]] — армія Дагала заявіла, што захапіла кантроль над штабам 1-й брыгады 1-й пяхотнай дывізіі УСС у Вад-Медані. САП таксама захапілі Руфаа і Аль-Джунайд<ref>{{Cite web |date=2023-12-18 |title=SRF seize military base, escalate fighting near Wad Madani |url=https://sudantribune.com/article280465/ |access-date=2023-12-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-seize-bridge-and-storm-into-wad|title=RSF seize bridge and storm into Wad Madani|website=Sudan War Monitor|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. * [[19 снежня]] — САП заявілі, што ўзялі пад поўны кантроль штат Гезіра і яго адміністрацыйны цэнтр Вад-Медані<ref>{{Cite web |date=2023-12-20 |title=Sudan RSF ‘in full control’ of El Gezira, appoints former army officer as commander |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-rsf-in-full-control-of-el-gezira-appoint-former-army-officer-as-commander |access-date=2023-12-20 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. * [[21 снежня]] — Сусветная харчовая праграма часова прыпыніла дапамогу больш чым 800 000 чалавек у некаторых частках штата Гезіра з-за баявых дзеянняў на тэрыторыі правінцыі<ref>{{Cite news |date=2023-12-21 |title=UN Food Agency Pauses Sudan Aid to 800,000 People Over War |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-21/world-food-program-stops-aid-to-800-000-people-in-sudan-over-war |access-date=2023-12-21}}</ref>. * [[23 снежня]] — разгарнуліся баі за Вад эль-Хадад (штат Гезіра)<ref name="sugar"/>. У вёсцы Артадхва пры спробе перашкодзіць байцам САП разрабаваць мясцовае насельніцтва было забіта 8 чалавек<ref name="panic">{{Cite news |date=2023-12-25 |title=Sudan in 'total panic' as paramilitaries move South |language=en |work=Africanews |url=https://www.africanews.com/2023/12/25/sudan-in-total-panic-as-paramilitaries-move-south/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. * [[24 снежня]] — Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе ў Джыдзе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Суданская авіяцыя нанесла авіяўдары па пазіцыях арміі Дагала на цукровым заводзе ў Сенары, які за дзень да гэтага быў захоплены паўстанцамі<ref name="sugar">{{Cite news |date=2023-12-24 |title=Sudanese army airstrikes RSF forces near Sennar |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280642/ |access-date=2023-12-25}}</ref> * [[27 снежня]] — Егіпет абвясціў аб эвакуацыі 18 егіпетскіх студэнтаў і іх сваякоў з Вад-Медані<ref>{{Cite web |date=2023-12-27 |title=Egyptian students stranded in Sudan evacuated: Foreign Ministry |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/129429/Egyptian-students-stranded-in-Sudan-evacuated-Foreign-Ministry |access-date=2023-12-28 |website=EgyptToday}}</ref>. * [[29 снежня]] — суданская авіяцыя атакавала Ньялу. Загінула 118 чалавек<ref>{{cite web |title=Sudanese warplanes unleash second airstrike on Nyala in less than a month |url=https://sudantribune.com/article280795/ |website=Sudan Tribune |date=30 December 2023}}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-timeline-april-june-2023-tensions-between-sudanese-army-and-the-paramilitary-rsf-erupt-into-full-scale-armed-conflict Radio Dabanga Sudan timelines of the conflicts] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] pwyt8czjrf08v8mbr6njbfq8esgzhhn Хога 0 740496 5171910 4763954 2026-07-28T03:45:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171910 wikitext text/x-wiki {{страва |выява = Food 沙茶火鍋, 麒麟閣, 麒麟閣沙茶火鍋, 台北 (14816998650).jpg |подпіс = }} [[Файл:Feuertopf_Peking.jpg|міні|250px|«Вогненны кацёл» у пекінскім рэстаране]] '''Хога''' (або Хо-го; {{Кітайская|火鍋|火锅|huǒ guō||вогненны кацёл}}) — кітайскі прыбор, які прадстаўляе сабой гібрыд [[Самавар|самавара]] і рондаля, у якім вараць мяса і гародніну, мае два дны і ўбудаваную [[печ]] для разагрэву. Першыя хога знаходзяць у кітайскіх раскопках [[IV стагоддзе|IV стагоддзя нашай эры]]. Гэтым жа словам называюць кітайскую разнавіднасць [[рагу]]<ref name="bkrs.info">{{Cite web|url=http://bkrs.info/slovo.php?ch=火锅|title=Перевод|work=bkrs.info}}</ref>, прычым для яго падрыхтоўкі выкарыстоўваюць не заўсёды менавіта хога, а і іншае кухоннае начынне: гаршкі або рондалі. Кітайскі і мангольскі самавары адрозніваюцца ад рускага тым, што награвальны элемент знаходзіцца ў цэнтры кацялка для варэння, у той час як у яго рускага (заходняга) аналага печка размешчана пад кацялком. На Захадзе кітайскі самавар часцей называюць мангольскім па адной з яго разнавіднасцяў, якая атрымала назву, мабыць, з прычыны таго, што ў так званым мангольскім самавары рыхтуюць страву з мініяцюрнай авечкі вагой прыкладна 20 кг, якая вырошчваецца на тэрыторыі цяперашняга аўтаномнага раёна [[Унутраная Манголія]]. Для хога з гэтых 20 кг вагі прыдатна толькі 6-7 кг<ref name="beijingservice.com">{{Cite web|url=http://www.beijingservice.com/beijinghighlights/hotbot.htm|title=Mongolian Hot Pot and Chinese Hot Pot|work=beijingservice.com|access-date=4 чэрвеня 2023|archive-date=30 красавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430121517/http://www.beijingservice.com/beijinghighlights/hotbot.htm|url-status=dead}}</ref>. Для простых кітайцаў «хога» (даслоўна «гарачы кацялок», інакш — «мангольскі кацялок») — хутчэй не страва, а спосаб падрыхтоўкі ежы і зносін адзін з адным, калі інгрэдыенты, падабраныя да спадобы, вараць у агульным кацялку, перамяжоўваючы ежу размовамі. Асабліва славіцца хога правінцыі [[Сычуань]]. У рэстаранах, у якіх падаюць хога, выкарыстоўваюцца асаблівыя сталы, у іх цэнтры знаходзіцца печ, на якую ўсталёўваюць гаршчок з булёнам або соусам (часта гаршкі падзеленыя на два сектары, так што ў іх можна адразу прыгатаваць дзве розныя стравы, звычайна вострае хога і нявострае хога). Гасцям падаюць сырыя прадукты, якія пасля і стануць інгрэдыентамі хога: мяса, [[морапрадукты]], гародніну, [[тофу]], локшыну, [[пельмені]] — іх набор не стандартызаваны. Кожны наведвальнік самастойна рэгулюе тэмпературу стравы, час падрыхтоўкі розных інгрэдыентаў і чарговасць іх апускання ў гарачы булён. Як правіла, у самым [[Кітай|Кітаі]] булён падаюць вельмі востры, хоць можна замовіць булён і без вялікай колькасці [[Смакавыя дабаўкі|спецый]]. У Кітаі ёсць розныя віды хога: востры, нявостры і хога, які дзеліцца на гэтыя дзве часткі (у самым самавары ёсць падзельнік, з аднаго боку якога знаходзіцца востры булён, а з другога — звычайны). Ёсць карысныя і пажыўныя хога, рыбныя хога, хога з [[Галатурыі|марскім агурком]], грыбныя, хога з мясам на костцы, з кішак, з рыбай і марынаванай кітайскай капустай, з курыцай, качкай, трусам і гэтак далей<ref>{{Cite web |title=Ароматный вкус китайского Нового года. //Хуаньцю Шибао |url=http://inosmi.ru/photo/20150219/226373440_226372329.html |accessdate=4 чэрвеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202001239/http://inosmi.ru/photo/20150219/226373440_226372329.html |archivedate=2 лютага 2017 |url-status=dead }}</ref>. Падобныя стравы маюцца ў [[Інданезія|Інданезіі]], [[В’етнам|В’етнаме]] (лау), [[Тайланд]]зе ({{нп3|му-кратха||en|Mu kratha}}), [[Японія]] ({{нп3|набэмона||ru|Набэмоно}}, {{нп3|сябу-сябу||ru|Сябу-сябу}}, {{нп3|одэн||ru|Одэн}}, {{нп3|цянканабэ||ru|Тянконабэ}}, [[сукіякі]]), [[Карэя]] ({{нп3|чыгэ||ru|Ччигэ}} і {{нп3|сінсола||ru|Синсолло}}), [[Бруней]] і [[Малайзія|Малайзіі]]. Хога асабліва папулярны ў зімовы час года. Да яго часта падаюць розныя соусы для абмаквання звараных прадуктаў. == Гісторыя == Кацялкі для кітайскага хога распаўсюдзіліся ў перыяд дынастыі [[Імперыя Тан|Тан]]<ref name="beijingservice.com"/>. Гістарычнай радзімай мангольскай разнавіднасці хога лічыцца тэрыторыя [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]], дзе заўсёды жылі розныя плямёны. Страва атрымала шырокае распаўсюджванне ў перыяд праўлення [[Чжурчжэні|чжурчжэньскай]] [[Цзінь (1115—1234)|дынастыі Цзінь]], а ў Паўднёвы Кітай трапіла ў часы [[Сун|Імперыі Сун]] і [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]]. Ужо ў перыяд [[Імперыя Цын|Імперыі Цын]] страва была вядома і карысталася папулярнасцю амаль на ўсёй тэрыторыі сучаснага Кітая. У многіх кітайскіх дамах ёсць спецыяльныя печы і кухоннае начынне для падрыхтоўкі гэтай стравы. == Інгрэдыенты == [[Файл:Day177lilybday.JPG|справа|міні|200x200пкс|Сырыя прадукты, падрыхтаваныя для хога]] У склад хога могуць уваходзіць розныя прадукты. На поўдні і ўсходзе Кітая часта дадаюць [[морапрадукты]] і менш выкарыстоўваюць [[мяса]], у цэнтральных правінцыях і на поўначы — наадварот. Мяса звычайна рэжуць тонкімі лустачкамі або палоскамі, каб яно хутчэй зварылася. У хога таксама дадаюць розныя віды [[Локшына|локшыны]], [[Яйка (харчовы прадукт)|яйкі]], [[Гародніна|гародніну]], [[Зеляніна|зеляніну]], {{нп3|Ядомыя грыбы|грыбы|ru|Съедобные грибы}}, {{нп3|Рыба (ежа)|рыбу|uk|Риба (їжа)}}, [[тофу]] і іншыя інгрэдыенты. Як правіла, у [[булён]] дадаюць шмат вострых прыправаў, асабліва ў правінцыі [[Сычуань]]<ref name="beijingservice.com"/>. За вастрыню па-англійску хога часта называюць ''хот-хот-пот''<ref name="foodrepublic.com">{{Cite web|url=http://foodrepublic.com.sg/food/hot-hot-pot|title=Hot Hot Pot!|work=foodrepublic.com|access-date=4 чэрвеня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103004003/http://foodrepublic.com.sg/food/hot-hot-pot|archivedate=3 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref><ref name="wordpress.com">{{Cite web|url=https://graceschopsticks.wordpress.com/2015/02/13/hot-hot-hot-pot/|title=Hot Hot Hot Pot!|work=wordpress.com}}</ref>. У Расіі страву і сам посуд часам памылкова называюць таксама ''кітайскі самавар''<ref name="gbtimes.com">{{Cite web|url=http://ru.gbtimes.com/zhizn/kitayskiy-samovar-kotoryy-sovsem-ne-samovar|title=Китайский самовар, который совсем не самовар|work=gbtimes.com|access-date=4 чэрвеня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103003649/http://ru.gbtimes.com/zhizn/kitayskiy-samovar-kotoryy-sovsem-ne-samovar|archivedate=3 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref> з-за таго, што арыгінальная печ хога таксама запраўляецца праз трубу. У правінцыі [[Юньнань]] аддаюць перавагу грыбному хога, для падрыхтоўкі якога выкарыстоўваюць як {{нп3|Грыбаводства|культываваныя|uk|Грибництво}}, так і дзікія лясныя грыбы. Самы папулярны від хога — ''юаньга'' ({{Кітайская||鸳鸯锅|yuān yāng guō}}), ён падаецца ў гаршках, падзеленых на два сектары, у адным востры булён, у другім — больш прэсны. Сваю назву гэтая разнавіднасць хога атрымала ў гонар качак-[[Мандарынка|мандарынак]], якія жывуць парамі, і, паводле легенды, калі адна птушка памірае, другая звычайна доўга не жыве. У Кітаі гэтых птушак лічаць сімвалам вернасці<ref name="cri.cn">{{Cite web|url=http://english.cri.cn/12514/2014/12/30/2001s859019.htm|title=Hotpot|work=cri.cn|access-date=4 чэрвеня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103003954/http://english.cri.cn/12514/2014/12/30/2001s859019.htm|archivedate=3 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref>. Бываюць рондалі з колькасцю секцый ад трох і больш. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat}} * [http://www.china.org.cn/russian/169755.htm В Восточном Китае обнаружена древняя посуда--предок современного китайского самовара «хого»] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітайская кухня]] [[Катэгорыя:Кухоннае начынне]] hptkt23qowt6t4scxnv8hn2wdlhvv8l Харыфійская культура 0 752804 5171881 4634479 2026-07-27T23:36:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171881 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха =[[Неаліт]] | Назва = Харыфійская культура | Культура-папярэдніца = [[Натуфійская культура]] | Культура-наступніца = | Геаграфічны рэгіён = [[Сінайскі паўвостраў]], [[Негеў]] | Ілюстраванне = | Подпіс да ілюстрацыі = | У складзе = | Датаванне культуры = [[9 тысячагоддзе да н.э.|9]] тысячагоддзе да н. э. | Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Егіпет]] | Этнічная прыналежнасць = | Тып гаспадаркі = [[паляванне]], [[жывёлагадоўля]], [[земляробства]] | Асноўныя даследчыкі = | Карта рэгіёна = | Катэгорыя на Вікіскладзе = }} '''Харыфійская культура''' ({{lang-en|Harifian culture}}) — [[археалагічная культура]] эпохі ранняга дакерамічнага [[неаліт]]у на тэрыторыі [[Негеў|Негева]] і [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] ў 8 800 — 8 200 гг. да н. э. Назва культуры паходзіць ад наймення гары [https://www.google.com/maps/place/Mount+Harif/@30.4936287,34.5505336,3079m/data=!3m1!1e3!4m14!1m7!3m6!1s0x1501e08254050ca3:0x1fc8af0a1aa1d4ef!2sMount+Harif!8m2!3d30.4936111!4d34.5608333!16s%2Fm%2F0n50q2x!3m5!1s0x1501e08254050ca3:0x1fc8af0a1aa1d4ef!8m2!3d30.4936111!4d34.5608333!16s%2Fm%2F0n50q2x?hl=en&entry=ttu Хар-Харыф] у пустыне Негеў, дзе ў [[1969]]—[[1974]] гг. была вылучана група археалагічных знаходак, тыповая для гэтай культуры. Харыфійская культура разглядаецца як вытворная або нават адгалінаванне [[Натуфійская культура|Натуфійскай культуры]]. Для Харыфійскай культуры была характэрна вытворчасць [[мікраліты|мікралітаў]] у форме трохвугольных і паўмесячных каменных навершаў [[страла|стрэл]]. Носьбіты жылі ў доўгатэрміновых паселішчах, што складаліся з паўзямлянкавых жытлаў, часам з некалькімі пакоямі. Хаця [[кераміка]] была яшчэ не вядома, харыфійцы практыкавалі [[земляробства]] і [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлю]]. Знаходкі костак дзікіх капытных жывёл паказваюць, што [[паляванне]] заставалася важнай галіной гаспадаркі. Харыфійская культура супадае з існаваннем позніх [[мезаліт]]ычных культур у рэчышчы [[Ніл]]а, але блізкая да ранніх неалітычных культур [[Фаюмскі аазіс|Фаюму]] і ўсходняга [[Егіпет|Егіпту]], што сфарміраваліся пазней за [[9 тысячагоддзе да н.э.|9]] тысячагоддзе да н. э. == Спасылкі == * [https://ancientneareast.tripod.com/Har_Harif.html PreHistoric Har Harif in the Negev Desert of Southern Israel]{{Недаступная спасылка}} * [https://www.academia.edu/1576201/The_Harifian_of_the_southern_Levant Nigel Goring-Morris The Harifian of the southern Levant] * [https://www.crystalinks.com/egypthistory.html History of Ancient Egypt] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Афрыкі]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Егіпце]] [[Катэгорыя:Неаліт Афрыкі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Ізраілі]] 8jm7fevstumm12g57jclxt5so93f6tk Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5171819 5171324 2026-07-27T15:51:30Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5171819 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Эндру Карнегі|2026-07-27T13:52:07Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Павел Васілевіч Кукальнік|2026-07-26T12:18:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дзяніс Валер’евіч Юрчак|2026-07-24T15:42:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|SPARQL|2026-07-24T14:08:13Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Храматаграфія|2026-07-24T13:46:52Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Аляксей Васілевіч Пагарэлаў|2026-07-24T13:34:22Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Павядайла|2026-07-24T12:29:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Міхаіл Львовіч Матусоўскі|2026-07-23T13:25:03Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|2026-07-23T07:37:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ірэна Матус|2026-07-23T07:34:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Барыс Барысавіч Палынаў|2026-07-23T06:40:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Забарона беларускага друку|2026-07-22T17:29:54Z|~2026-39073-68}} {{Новы артыкул|Лілія Цітко|2026-07-22T15:19:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Мікалаеўна Палілава|2026-07-22T08:03:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Карнеліс Калкман|2026-07-22T06:33:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Адольф Карнеліс ван Бруген|2026-07-22T06:19:04Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q2vprz9diqi3qx72ek1bazh0mb96t7w Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5171816 5171321 2026-07-27T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5171816 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Платон Мікалаевіч Пагарэльскі|2026-07-27T11:28:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мікалай Пятровіч Новік|2026-07-26T21:49:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Баляслаў Шышкевіч|2026-07-26T17:34:34Z|Sh.aliaksei}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Міцінскі|2026-07-26T11:00:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Арн Рапапорт|2026-07-25T20:36:11Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Станіслава Вадзімаўна Гліннік|2026-07-25T14:27:01Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Павел Уладзіміравіч Мар’еўскі|2026-07-25T12:09:26Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Геральдычная рада «Пагоня»|2026-07-24T16:46:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзяніс Валер’евіч Юрчак|2026-07-24T15:42:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Больцінікі)|2026-07-24T14:16:50Z|Monarchist1636}} {{Новы артыкул|Пагараны (радовішча)|2026-07-24T13:23:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вялікі Лес (балота)|2026-07-24T13:01:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грычын|2026-07-24T12:52:59Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паганянскае балота|2026-07-24T12:48:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Павядайла|2026-07-24T12:29:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сацыялістычны завулак (Мінск)|2026-07-24T09:52:07Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ib7t9lo9jisyumapifidnmzzvpupdzn Партал:Спорт/Новыя артыкулы 100 763680 5171820 5169847 2026-07-27T15:51:40Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5171820 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пасляматчавыя пенальці|2026-07-26T16:55:36Z|~2026-41609-83}} {{Новы артыкул|Амкар|2026-07-23T12:21:11Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Армат (футбольны клуб)|2026-07-18T07:20:32Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Колас (футбольны клуб, Барвінкава)|2026-07-17T16:21:57Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|2026-07-16T13:33:56Z|~2026-40184-13}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Гран-Пры (аўтагонкі)|2026-07-09T14:06:27Z|Monarchist1636}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Імпульс-БДУІР»|2026-07-09T10:20:37Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Дар'я Сяргееўна Вярэніч|2026-07-03T23:15:46Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|2026-06-30T08:56:22Z|Sudghdjdjs}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kk6uwn3sn8lkjdov0m734pd9ll5oi50 Храналогія суданскага канфлікту (2024) 0 763703 5171936 5109027 2026-07-28T06:32:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171936 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія == === Студзень === * 2 студзеня — атрады Дагала атакавалі горад Бара (Паўночны Кардафан). ВПС Судана разбамбілі пазіцыі праціўніка ў Вад-Медані, Сенары і Хартуме<ref>{{cite web |title=Reports about ‘intense airstrikes’ on RSF sites in central Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/reports-about-intense-air-strikes-on-rsf-sites-in-central-sudan |website=Radio Dabanga |date=3 January 2024}}</ref>. * 5 студзеня — 11 чалавек загінулі пры ўрадавым авіяўдары па Вад-Медані<ref>{{cite web |title=At least 11 dead as airstrikes on Sudan capital and Wad Madani continue |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-11-killed-as-airstrikes-on-sudan-capital-and-wad-madani-continue |website=Radio Dabanga |date=7 January 2024}}</ref>. * 7 студзеня — войскі аль-Хілу захапілі Даланг<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. * 8 студзеня — адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. * 9 студзеня — войскі Дагала пачалі наступленне ў Амдурмане з мэтай аб’яднаць свае групоўкі ў раёнах Карары і Махандзісін<ref>{{cite web |title=Sudanese army renews airstrikes on RSF in Khartoum, gains ground in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article281181/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. * 10 студзеня — прыхільнікі Дагала і аль-Хілу адбілі атаку праціўніка на Даланг, знішчыўшы 5 транспартных сродкаў і захапіўшы яшчэ 21<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У Ньяле пры бамбардзіроўцы з боку ўрада загінулі 2 чалавекі<ref>{{cite web |title=Two killed in overnight air raids on South Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-killed-in-overnight-air-raids-on-south-darfur-capital |website=Radio Dabanga |date=12 January 2024}}</ref>. * 11 студзеня — прынамсі 23 чалавекі загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у раёне Соба ў Хартуме, яшчэ дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу на поўдні сталіцы<ref>{{cite web |title=More Than 30 Killed In Strikes On Sudan Capital: NGO |url=https://www.barrons.com/news/more-than-30-killed-in-strikes-on-sudan-capital-ngo-d9569a84 |website=Barron's |date=12 January 2024}}</ref>. У Ньяле авіяцыя прыхільнікаў Бурхана пашкодзіла мячэць і музей<ref>{{cite web |title=Deadly airstrikes in Nyala leave civilians in disarray |url=https://sudantribune.com/article281207/ |website=Sudan Tribune |date=11 January 2024}}</ref>. * 13 студзеня — Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. * 14 студзеня — авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па гарнізоне САП у штаце Белы Ніл. УСС аднавілі кантроль над раёнамі Аль-Умда і Аль-Абасія ў Амдурмане<ref>{{cite web |title=Sudanese army bombs RSF positions in White Nile State |url=https://sudantribune.com/article281296/ |website=Sudan Tribune |date=14 January 2024}}</ref>. У выніку бамбардзіроўкі Эль-Генейны загінулі сем чалавек<ref>{{Cite web |date=15 January 2024 |title=7 killed by strike in Sudan's White Nile State: activists |url=https://www.newarab.com/news/7-killed-strike-sudans-white-nile-state-activists?amp=1 |access-date=15 January 2024 |website=The New Arab |language=en}}</ref>. Пасля ўварвання туды сіл Дагала УСС нанеслі авіяўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. * 17 студзеня — дванаццаць чалавек загінулі пры ўрадавай бамбардзіроўцы горада Эль-Зуруг (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite web |date=18 January 2024 |title=North Darfur airstrike kills 12, flattens homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-airstrike-kills-12-flattens-homes |access-date=18 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У Амдурмане прыхільнікі Бурхана забілі лекара (мужчыну абвінавацілі ў тым, што ён быў афіцэрам разведкі САП)<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan’s anti-war coalition to participate in IGAD Summit |url=https://sudantribune.com/article281412/ |access-date=18 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. * 21 студзеня — адзінаццаць чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў УСС па вёсцы Абу-Хабуб на захад ад Муглада<ref name="babanusa">{{Cite web |date=23 January 2024 |title=West Kordofan: 16 civilians dead after battles and airstrikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/west-kordofan-16-civilians-dead-after-battles-airstrikes |access-date=23 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку ракетнага абстрэлу каля валанцёрскай кухні ў раёне Шамбат горада Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=Escalated fighting in greater Khartoum persists, prices of fuel and food soar in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/escalated-fighting-in-greater-khartoum-persists-prices-of-fuel-and-food-soar-in-sudan |access-date=23 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 22 студзеня — пяць чалавек былі забітыя ў сутыкненнях у Данкі-эль-Адэ, на захад ад Бабанусы<ref name="babanusa"/>. Яшчэ восем чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў па вёсках на захад ад Муглада<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Eight Sudanese killed in airstrikes in West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281555/ |access-date=23 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. САП аблажылі вёску Вад-Кебейш на поўнач ад Эль-Гетэйны<ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=White Nile villagers appeal as RSF deny siege |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-white-nile-villagers-appeal-as-rsf-deny-siege |access-date=24 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en |archive-date=23 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123091448/https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council// |url-status=dead }}</ref>. * 24 студзеня — адзін чалавек загінуў у ходзе сутыкненняў у лагеры для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{Cite web |date=24 January 2024 |title=Renewed clashes erupt in El Fasher, leaving one dead and four injured |url=https://sudantribune.com/article281640/ |access-date=25 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. САП пачалі наступленне з мэтай захопу Бабанусы. Прынамсі 23 чалавекі загінулі, яшчэ 30 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 25 студзеня — суданская авіяцыя нанесла авіяўдары па Эд-Даэне<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Deadly clashes between Sudanese army and RSF continue in Kordofan’s Babanusa |url=https://sudantribune.com/article281705/ |access-date=27 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 26 студзеня — Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку Бабанусы, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 27 студзеня — раніцай УСС пачалі наступленне пад Хартумам, падчас якога захапілі гарнізон праціўніка ў раёне Кадру ў Хартум-Бахры і мост Аль-Джавафа, які злучае Кадру і нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{Cite web |date=27 January 2024 |title=Sudanese army seizes control of strategic Khartoum Bahri Sites in fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article281718/ |access-date=28 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 28 студзеня — байцы Дагала заявілі, што збілі беспілотнік іранскай вытворчасці [[Qods Mohajer-6]] над Амдурманам. У сваю чаргу, як паведамілі УСС, яны знішчылі базу САП у раёне Эль-Кадары ў Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=29 January 2024 |title=RSF down ‘Iranian-made drone’ in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-down-iranian-made-drone-in-sudan-capital |access-date=30 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 29 студзеня — намеснік камандуючага УСС Ясір аль-Ата заявіў, што яны сфармавалі саюз з войскамі Аль-Хілу, што апошні адмаўляў<ref>{{Cite web |date=29 January 2024 |title=SPLM-N al-Hilu denies alliance with Sudanese army against RSF |url=https://sudantribune.com/article281816/ |access-date=31 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. На ўсход ад Гедэрава адбыліся сутычкі паміж атрадамі Мінаві і Тамбура<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Armed groups skirmish in eastern Sudan ‘safe state’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-groups-skirmish-in-sudan-safe-state |access-date=1 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 30 студзеня — Бурхан загадаў УСС пачаць поўнамаштабнае наступленне<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=Sudan’s Burhan declares wide-ranging offensive on RSF positions |url=https://sudantribune.com/article281843/ |access-date=31 January 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 31 студзеня — ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>. У Банабусе для эвакуацыі мірных жыхароў абвешчана часовае спыненне агню<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Misseriya leaders broker truce to allow civilians to escape conflict zone in Babanusa |url=https://sudantribune.com/article281891/ |access-date=1 February 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. === Люты === * 9 лютага — байцы НВРС—П аль-Хілу выбілі САП з Хабілы<ref>{{Cite web |date=13 February 2024 |title=Thousands flee fierce fighting in South Kordofan|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/thousands-flee-fierce-fighting-in-south-kordofan |access-date=13 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 16 лютага — урадавыя падраздзяленні з поўначы Амдурмана злучыліся з абложанай штаб-кватэрай інжынернага корпуса УСС у раёне Аль-Таўра<ref>{{Cite web |date=16 February 2024 |title=Sudanese army breaks siege of Omdurman’s Corps of Engineers |url=https://sudantribune.com/article282354/ |access-date=17 February 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 17 лютага — у Амдурман прыбылі атрады групоўкі «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{cite web |title=Justice and Equality Movement troops arrive in Omdurman |url=https://sudanwarmonitor.com/p/justice-and-equality-movement-troops |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. * 20 лютага — як мінімум 10 чалавек загінулі пры абстрэлах УСС горада Эд-Даэйна<ref>{{cite web |title=10+ dead following airstrikes on Central Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/10-dead-following-airstrikes-on-central-darfur |website=Radio Dabanga |date=21 February 2024}}</ref>. * 21 лютага — ад дзеянняў БПЛА ў Хартум-Бахры загінулі пяць чалавек<ref>{{cite web |title=At least 12 killed in intensified battles in Sudan capital, all charity kitchens closed |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-12-killed-in-intensified-battles-in-sudan-capital-all-charity-kitchens-closed |website=Radio Dabanga |date=25 February 2024}}</ref>. * 22 лютага — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку нападу на гандлёвы канвой недалёка ад Тартахана, Усходні Дарфур<ref>{{cite web |title=14 dead in East Darfur 'convoy attack' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/14-dead-in-east-darfur-convoy-attack |website=Radio Dabanga |date=24 February 2024}}</ref>. Сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу ў раёне Аль-Нахда ў Хартуме<ref>{{cite web |title=Seven civilians killed in artillery shelling of Khartoum neighbourhood |url=https://sudantribune.com/article282566/ |website=Sudan Tribune |date=24 February 2024}}</ref>. * 25 лютага — УСС заявілі, што атачылі паўстанцаў у штаб-кватэры суданскага тэлебачання ў Амдурмане<ref>{{cite web |title=Sudanese army encircles RSF in Omdurman Radio TV building |url=https://sudantribune.com/article282637/ |website=Sudan Tribune |date=25 February 2024}}</ref>. * 26 лютага — армія Бурхана аднавіла кантроль над раёнам Аброф у Амдурмане<ref>{{cite web |title=Missiles kill seven in ongoing Sudan capital battles, army regains control of Abrof |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/missiles-kill-seven-in-ongoing-sudan-capital-battles-army-regains-control-of-abrof |website=Radio Dabanga |date=26 February 2024}}</ref>. === Сакавік === * 4 сакавіка — па меншай меры два мірных жыхара былі забітыя і яшчэ чацвёра атрымалі раненні ў выніку авіяўдараў УСС па Мугладу<ref>{{Cite web|title=Two civilians killed in Sudanese airstrike on Al-Muglad, West Kordofan|url=https://sudantribune.com/article282887/|access-date=4 March 2024|website=Sudan Tribune|language=en}}</ref>. * 5 сакавіка — прыхільнікі Дагала заявілі, што захапілі горад Эль-Медына Араб (штат Гезіра)<ref>{{Cite web |title=Resistance committees urge Sudan army to intervene as RSF advances in El Gezira |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/resistance-committees-urge-sudan-army-to-intervene-as-rsf-advances-in-el-gezira |access-date=10 March 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 7 сакавіка — пяць чалавек былі забітыя падчас рэйду мяцежнікаў на вёску Эль-Дудыя ў Заходнім Кардафане<ref>{{Cite web |title=Civilians kill four RSF soldiers after raid on their village in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilians-kill-four-rsf-soldiers-after-raid-on-their-village-in-west-kordofan |access-date=12 March 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 12 сакавіка — УСС заявілі, што вярнулі кантроль над штаб-кватэрай Суданскай нацыянальнай радыёвяшчальнай карпарацыі ў Амдурмане<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-army-says-it-took-control-national-radio-television-hq-statement-2024-03-12/|website=Reuters|title=Sudan's army says it took control of national radio and television HQ|first1=Ahmed|last1=Elimam|date=March 12, 2024}}</ref>. * 14 сакавіка — Узброеныя сілы Судана заявілі, што адбілі мост Вад аль-Башыр у Амдурмане<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article283321/ |website=Sudan Tribune |title=Sudanese army captures strategic Wad al-Bashir bridge in Omdurman |date=March 15, 2024}}</ref>. Улады краіны таксама паведамілі аб затрыманні 14 паўднёвасуданцаў, абвінавачаных ва ўдзеле ў баявых дзеяннях на баку САП<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283328/ |website=Sudan Tribune |title=Sudanese army captures South Sudanese mercenaries in Omdurman |date=March 15, 2024}}</ref>. У Эль-Хадры пры авіяўдары па школе загінулі 14 чалавек, у тым ліку 11 дзяцей і 2 настаўнікі<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-condemns-sudanese-air-force-bombing-of-nuba-village-school |website=Radio Dabanga |title=SPLM-N condemns Sudanese Air Force bombing of Nuba village school |date=March 18, 2024}}</ref>. * 15 сакавіка — 8 чалавек загінулі пры нападзе мяцежнікаў на вёску Ум-Джарыс (штат Гезіра)<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283390/ |website=Sudan Tribune |title=RSF accused of continued killings, looting in Al-Jazirah villages |date=March 16, 2024}}</ref>. * 16 сакавіка — улады паведамілі, што армія адбіла атаку праціўніка на штаб-кватэру корпуса сувязі ў Хартум-Бахры<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283388/ |website=Sudan Tribune |title=Sudanese army repels RSF attack in Khartoum, Babanusa battles intensify |date=March 16, 2024}}</ref>. * 20 сакавіка — у выніку баёў пашкоджаны храм [[суфізм|суфійскага]] лідара шэйха Хасана аль-Фаціха Карыбулы ў раёне Вад Нубаві ў Амдурмане<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283535/ |website=Sudan Tribune |title=Omdurman mosque fire sparks controversy: Sudanese army blames RSF |date=March 20, 2024}}</ref>. * 22 сакавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па Шуаа, Заходні Кардафан<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283628/ |website=Sudan Tribune |title=Sudanese airstrike kills civilians in West Kordofan |date=March 23, 2024}}</ref>. Пяць чалавек былі забітыя падчас рэйдаў САП на Эль-Хасахеса і Руфа ў штаце Гезіра<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilians-dead-and-injured-in-sudan-air-strikes-and-raids |website=Radio Dabanga |title=Civilians dead and injured in Sudan air strikes and raids |date=March 24, 2024}}</ref>. * 24 сакавіка — апалчэнцы Мінаві афіцыйна абвясцілі, што будуць змагацца з САП<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283695/ |website=Sudan Tribune |title=SLM-Minawi joins Sudan’s fight against RSF |date=March 24, 2024}}</ref>. * 25 сакавіка — дзевяць чалавек загінулі пры ўрадавых бамбардзіроўках Эль-Фашыра<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-air-force-bombing-of-north-darfur-capital-leaves-nine-dead |website=Radio Dabanga |title=Sudan Air force bombing of North Darfur capital leaves nine dead |date=March 25, 2024}}</ref>. * 27 сакавіка — войскі Бурхана нанеслі авіяўдар па канвоі праціўніка недалёка ад Меліта (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283817/ |website=Sudan Tribune |title=Sudanese military strikes RSF blocking aid in North Darfur |date=March 27, 2024}}</ref>. Паўстанцы заявілі, што аднавілі кантроль над мостам Вад аль-Башыр у Амдурмане<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-minawi-forces-clash-in-omdurman |website=Radio Dabanga |title=Sudan war: RSF-Minawi forces clash in Omdurman |date=March 28, 2024}}</ref>. * 28 сакавіка — восем чалавек былі забітыя падчас рэйду атрадаў Дагала на вёску Аль-Такла Джабара ў штаце Гезіра<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article283862/ |website=Sudan Tribune |title=RSF kills eight, injures dozens in Al-Jazirah State |date=March 28, 2024}}</ref>. === Красавік === * 1 красавіка — у Паўднёвы Дарфур прыбыла першая партыя гуманітарнай дапамогі ад Сусветнай харчовай праграмы<ref>{{Cite web |title=First batch of aid reaches South Darfur |url=https://radiotamazuj.org/en/news/article/first-batch-of-aid-reaches-south-darfur |access-date=2024-04-01 |website=Radio Tamazuj |language=en}}</ref>. * 2 красавіка — дванаццаць чалавек былі забітыя і яшчэ 30 атрымалі раненні ў выніку атакі беспілотніка ў Атбары, арганізаванага апалчэннем Аль-Бараа, якое з’яўляецца саюзнікам Бурхана<ref>{{Cite web |title=مقتل 12 شخصا بهجوم طائرة مسيّرة شمال شرقي السودان {{!}} الحرة |url=https://www.alhurra.com/sudan/2024/04/03/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-12-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D9%91%D8%B1%D8%A9-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |access-date=2024-04-03 |website=www.alhurra.com |language=ar |archive-date=11 красавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411060843/https://www.alhurra.com/sudan/2024/04/03/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-12-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D9%91%D8%B1%D8%A9-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}</ref>. * 3 красавіка — улады нанеслі авіяўдары па кантраляваным САП камандаванні 16-й пяхотнай дывізіі і некалькіх кварталах у Ньяле<ref>{{Cite web |date=2024-04-04 |title=Sudanese army renews airstrikes in Nyala and El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284064/ |access-date=2024-04-04 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 4 красавіка — УСС заявілі, што без супраціву адбілі ў САП вёскі Вад-Факіша і Хафіра ў штаце Гезіра<ref name="geziraoffensive">{{Cite web |date=2024-04-05 |title=Sudanese army launches multi-pronged offensive to reclaim Al-Jazirah state |url=https://sudantribune.com/article284147/ |access-date=2024-04-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Мяцежнікі атакавалі шэсць вёсак, населеных народам загава ў Паўночным Дарфуры, забіўшы па меншай меры 15 чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-04-06 |title=RSF attacks Zaghawa villages in North Darfur, raise fears of ethnic clashes |url=https://sudantribune.com/article284165/ |access-date=2024-04-07 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 5 красавіка — УСС пачалі буйное наступленне ў Гезіры<ref name="geziraoffensive"/>. * 7 красавіка — прахільнікі Бурхана заявілі, што адбілі горад Аль-Калаа Аль-Байда, у 30 км на ўсход ад Вад-Медані<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=Sudanese army advances in Al-Jazirah, RSF vows response |url=https://sudantribune.com/article284210/ |access-date=2024-04-08 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 8 красавіка — больш за 100 чалавек былі забітыя ў выніку нападаў САП на вёскі, кантраляваныя атрадамі аль-Хілу ў Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite web |date=2024-04-08 |title=Sudan: ‘Over 100 dead’ in South Kordofan attacks |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-over-100-dead-in-south-kordofan-armed-attacks |access-date=2024-04-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * 9 красавіка — урадавы штаб службы бяспекі і разведкі ў штаце Гедарэф быў атакаваны двума дронамі, у выніку чаго тры чалавекі атрымалі раненні. Трэці дрон быў збіты<ref>{{Cite web |date=2024-04-09 |title=Investigation launched into drone attack on Sudan's El Gedaref |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/investigation-launched-into-drone-attack-on-sudans-el-gedaref |access-date=2024-04-10 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * 11 красавіка — трынаццаць чалавек былі забітыя ў хартумскім раёне Хаб ан-Наім у выніку меркаванага абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2024-04-11 |title=Khartoum activists blame RSF for deadly shelling in Al-Jarif |url=https://sudantribune.com/article284357/ |access-date=2024-04-13 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Паведамляецца, што ў Куеке (Паўднёвы Кардафан) дзевяць мірных жыхароў былі забітыя спецслужбамі Бурхана. Іх абвінавацілі ў супрацоўніцтве з паўстанцамі<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=SPL-N El Hilu: South Kordofan graduates ‘liquidated in explicit racist targeting’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/spl-n-el-hilu-south-kordofan-graduates-liquidated-in-explicit-racist-targeting |access-date=2024-04-14 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * 13 красавіка — у Эль-Фашыры ўспыхнулі баі паміж варагуючымі фракцыямі ВРС, у выніку чаго некалькі чалавек загінулі<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=Internal split in SLM-TC leads to clashes in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284438/ |access-date=2024-04-15 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Атрады САП атакавалі 16 вёсак на захад ад Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=Renewed RSF attacks devastate Darfur villages, displace civilians |url=https://sudantribune.com/article284442/ |access-date=2024-04-15 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>, забіўшы па меншай меры 10 чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-04-15 |title=At least 10 dead in North Darfur assault, Minnawi accuses RSF |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-10-dead-in-north-darfur-assault-minnawi-accuses-rsf |access-date=2024-04-16 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * 14 красавіка — САП узялі пад кантроль Мілет у Паўночным Дарфуры, недалёка ад лівійскай мяжы<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=RSF seizes control of strategic North Darfur town, Mellit |url=https://sudantribune.com/article284468/ |access-date=2024-04-15 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * 16 красавіка — у ходзе сутыкненняў каля Эль-Фашыра сем чалавек былі забітыя і яшчэ 45 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2024-04-16 |title=Heavy clashes erupt in North Darfur, civilians caught in crossfire |url=https://sudantribune.com/article284573/ |access-date=2024-04-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. * 18 красавіка — у выніку артылерыйскага абстрэлу Аль-Абейда (Паўночны Кардафан) загінуў адзін чалавек. Два чалавекі былі забітыя пры нападзе байцоў Бурхана на аб’екты праціўніка ў Вад-Медані<ref>{{Cite web |date=2024-04-19 |title=Battles between the army and the RSF continue unabated in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-between-the-army-and-the-rsf-continue-unabated-in-sudan |access-date=2024-04-19 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. * 22 красавіка — апалчэнне [[Муса Хілаль|Муса Хілаля]] заявіла пра сваю падтрымку ўрада<ref>{{Cite web |title=Darfur tribal leader Musa Hilal pledges support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article284748/ |access-date=2024-04-23 |website=Sudan Tribune |date=22 April 2024 |language=en}}</ref>. * 23 красавіка — войскі Бурхана прадухілілі атаку на камандны цэнтр 3-й стралковай дывізіі ў Шэндзі (Блакітны Ніл), збіўшы тры беспілотнікі<ref>{{Cite web |title=Sudanese army thwarts drone attack on military base in Shendi |url=https://sudantribune.com/article284785/ |access-date=2024-04-24 |website=Sudan Tribune |date=23 April 2024 |language=en}}</ref>. * 25 красавіка — суданскія вайскоўцы збілі тры дроны праціўніка каля Ум-Бакула<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says it thwarted RSF drone activity near Meroe |url=https://sudantribune.com/article284870/ |access-date=2024-04-26 |website=Sudan Tribune |date=25 April 2024 |language=en}}</ref>. * 27 красавіка — байцы Дагала заявілі, што збілі тры варожых БПЛА каля аэрапорта Мерове<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says downed three drones targeting Merowe airport |url=https://sudantribune.com/article284936/ |access-date=2024-04-28 |website=Sudan Tribune |date=27 April 2024 |language=en}}</ref>. * 30 красавіка — вайскоўцы Чада атакавалі мяцежнікаў у прыгранічным горадзе Ад-Дукхун<ref>{{Cite web |title=Chadian forces storm Central Darfur market |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/chadian-forces-storm-central-darfur-market |access-date=3 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |language=en}}</ref>. === Май === * 1 мая — Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абвінавацілі УСС у забойстве двух сваіх байцоў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=El Fasher tense after Darfur joint force accuses army of killing members |url=https://sudantribune.com/article285098/ |access-date=2 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=1 May 2024 |language=en}}</ref>. * 2 мая — у Паўднёвым Дарфуры забіты два кіроўцы Чырвонага Крыжа<ref>{{Cite web |title=Two Red Cross workers killed in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-red-cross-workers-killed-in-south-darfur |access-date=3 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |language=en}}</ref>. * 7 мая — урадавыя войскі заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў ваенную базу Джэбель-эль-Айн і найблізкую вёску Абу-эль-Гар пад Аль-Абейдам, а таксама штаб-кватэру цэнтральных рэзервовых сіл паліцыі ў самім горадзе<ref>{{Cite web |title=Sudanese army recaptures key base in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article285307/ |access-date=8 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=7 May 2024 |language=en}}</ref>. * 10 мая — трынаццаць чалавек загінулі ў выніку нападу мяцежнікаў на вёску Эль-Харга-Нурэлдзін у штаце Гезіра<ref name="AbuHaraz"/>. * 12 мая — прынамсі 27 чалавек былі забітыя ў выніку двухдзённых сутыкненняў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Renewed clashes in El Fasher leave 27 civilians dead, 130 injured |url=https://sudantribune.com/article285485/ |access-date=13 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=12 May 2024 |language=en}}</ref>. Пятнаццаць чалавек загінулі пры нападзе САП на рынак Абу-Хараз у Аль-Абейдзе<ref name="AbuHaraz">{{Cite web |title=Historic Khartoum palace set ablaze by Sudan army airstrike |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/historic-khartoum-palace-set-ablaze-by-sudan-army-airstrike |access-date=13 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=13 May 2024 |language=en}}</ref>. Войскі Бурхана абстралялі комплекс Палаца Рэспублікі ў Хартуме, выклікаўшы пажар у старым будынку<ref>{{Cite web |title=Sudanese army bombs Republican Palace in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article285506/ |access-date=13 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=12 May 2024 |language=en}}</ref>. * 15 мая — ЗША ўвялі санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. * 18 мая — адзінаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу мяцежнікамі Амдурмана<ref>{{Cite web |title=RSF shelling kills civilians in Omdurman, oil refinery bombed |url=https://sudantribune.com/article285830/ |access-date=19 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=20 May 2024 |language=en}}</ref>. * 19 мая — дзевяць чалавек атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП жаночай бальніцы ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=El Fasher women’s and children’s hospital shelled, multiple injured |url=https://sudantribune.com/article285820/ |access-date=19 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=20 May 2024 |language=en}}</ref>. * 21 мая — прынамсі 18 чалавек былі забітыя ў выніку двухдзённых сутычак у Такіне, штат Гезіра<ref>{{Cite web |title=RSF accused of killing 18 in two-day assault on Al Jazirah area |url=https://sudantribune.com/article285937/ |access-date=21 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=22 May 2024 |language=en}}</ref>. Авіяцыя Бурхана нанесла ўдары па нафтаперапрацоўчым заводзе Эль-Джэйлі<ref>{{Cite web |title=Sudan army bombs Khartoum refinery |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-bombs-khartoum-refinery |access-date=23 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=23 May 2024 |language=en}}</ref>. * 22 мая — прынамсі 16 чалавек, у тым ліку 12 дзяцей, загінулі ў выніку авіяўдараў УСС па Кабкабіі, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |title=At least 16 die in Sudan Air Force bombing of Kabkabiya, North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-16-die-in-sudan-air-force-bombing-of-kabkabiya-north-darfur |access-date=24 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=24 May 2024 |language=en}}</ref>. * 24 мая — прынамсі 22 чалавекі загінулі ў сутыкненнях у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Fresh clashes in El Fasher leave over 100 injured and 22 dead |url=https://sudantribune.com/article286079/ |access-date=25 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=25 May 2024 |language=en}}</ref>. * 27 мая — мяцежнікі ўсталявалі кантроль над вадасховішчам на захад ад Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |title=Bombs fall amid ongoing battle for North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/bombs-fall-amid-ongoing-battle-for-north-darfur-capital |access-date=28 May 2024 |website=Radio Dabanga |date=28 May 2024 |language=en}}</ref>. * 31 мая — войскі ўладаў захапілі пазіцыі праціўніка на ўсходнім баку моста Хальфія, які злучае Амдурман і Хартум-Бахры, дадаўшы, што яны страцілі сем салдат забітымі і 28 параненымі. САП заявілі, што збілі верталёт ВПС Судана над Хартум-Бахры<ref>{{cite web |date=May 31, 2024 |title=Fierce clashes erupt between Sudanese army and RSF in Khartoum North |url=https://sudantribune.com/article286414/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Чэрвень === * 1 чэрвеня — адзінаццаць чалавек загінулі ў ходзе баёў у Эль-Фашыры. САП паведамлялі, што ўзялі раён Аль-Вахда<ref>{{cite web |date=June 1, 2024 |title=Clashes reignite in El-Fasher, Killing 11 Civilians |url=https://sudantribune.com/article286451/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 чэрвеня — дванаццаць чалавек загінулі пры абстрэлах паўстанцамі Эль-Фашыра<ref>{{cite web |date=June 4, 2024 |title=Medicines airdropped into besieged North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/medicines-airdropped-into-besieged-north-darfur-capital |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 4 чэрвеня — па меншай меры 85 мірных жыхароў былі забітыя і больш за 110 атрымалі раненні ў ходзе сутыкненняў у Эль-Фашыры. Байцы САП ненадоўга ўвайшлі ў раёны Аль-Вахда і Аль-Салам на захад ад горада, але былі адкінутыя праціўнікам<ref>{{cite web |date=4 June 2024|title=Sudanese Army, RSF militia clash in El Fasher, 85 civilians killed |url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/06/04/sudanese-army-rsf-militia-clash-in-el-fasher-85-civilians-killed/ |website=Daily News Egypt}}</ref>. * 5 чэрвеня — ад дзянняў паўстанцаў загінула ад 150 да 200 жыхароў вёскі Вад ан-Нура<ref>{{Cite web |title=إدانات واسعة لـ «الدعم السريع» ..ارتفاع ضحايا مجزرة «ود النورة» بولاية الجزيرة إلى حوالي «200» قتيلاً من المدنيين – صحيفة التغيير السودانية , اخبار السودان |url=https://www.altaghyeer.info/ar/2024/06/06/%d8%a5%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%aa-%d9%88%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-%d9%84%d9%80-%d8%a7%d9%84%d8%af%d8%b9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d8%b1%d9%8a%d8%b9-%d8%a7%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b9/ |access-date=2024-06-06 |language=ar}}</ref>. Байцы Дагала таксама ўвайшлі і разрабавалі раён Аль-Ашра<ref>{{Cite web |title=ماذا حدث في ود النورة بولاية الجزيرة؟.. التفاصيل الكاملة |url=https://sudaray.com/119788 |access-date=2024-06-06 |language=ar}}</ref>. * 6 чэрвеня — па меншай меры 40 чалавек загінулі і 50 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу з боку прыхільнікаў Дагала Амдурмана<ref>{{Cite news |date=7 June 2024 |title=Sudan activists say about '40 dead' in shelling near Khartoum |url=https://english.alarabiya.net/amp/News/middle-east/2024/06/07/sudan-activists-say-about-40-dead-in-shelling-near-khartoum- |access-date=7 June 2024 |work=Al Arabiya}}</ref>. * 7 чэрвеня — прыхільнікі Бурхана заявілі, што збілі чатыры беспілотнікі паўстанцаў над штатам Белы Ніл і яшчэ два над авіябазай Вадзі-Саідна<ref>{{Cite news |date=7 June 2024 |title=Sudan army shoots down ‘hostile drones’ above White Nile and Omdurman military sites |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-shoots-down-hostile-drones-above-white-nile-and-omdurman-military-sites |access-date=8 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. * 8 чэрвеня — войскі САП атакавалі паўднёвую бальніцу Эль-Фашыра, адзіную дзеючую ўстанову ў горадзе<ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=Hospital, camp hit in lethal North Darfur shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hospital-camp-hit-in-lethal-north-darfur-shelling |access-date=9 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=RSF raid on El Fasher only hospital puts critical medical care in peril |url=https://sudantribune.com/article286751/ |access-date=9 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 чэрвеня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што прарвалі аблогу Бабануса<ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=Sudanese army breaks siege of 22nd infantry division in Babanusa |url=https://sudantribune.com/article286793/ |access-date=10 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 11 чэрвеня — восем валанцёраў былі забітыя ў выніку абстрэлу САП дабрачыннай кухні ў раёне Тамбосі горада Эль-Фашыр<ref>{{Cite news |date=11 June 2024 |title=El Fasher death toll rises amid RSF shelling and fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article286874/ |access-date=12 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 чэрвеня — [[Савет Бяспекі ААН]] прагаласаваў (14 «за», 1 устрымаўся) за прапанаваны Вялікабрытаніяй праект рэзалюцыі, які заклікае пакласці канец аблозе Эль-Фашыра войскамі САП<ref>{{Cite news |date=13 June 2024 |title=UN Security Council demands end to Sudan's Darfur city's siege |url=https://www.france24.com/en/africa/20240613-un-security-council-demands-end-to-sudan-s-darfur-city-s-siege |access-date=14 June 2024 |work=France 24}}</ref>. * 14 чэрвеня — урадавая армія заявіла, што адбіла напад праціўніка на Эль-Фашыр, у выніку чаго былі забітыя сотні чалавек, у тым ліку камандзір паўстанцаў [[Алі Якуб Джыбрыль]]<ref>{{Cite news |date=14 June 2024 |title=Sudan's army repels major assault on el-Fasher; kills RSF commander |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/14/sudans-army-repels-major-assault-on-el-fasher-kills-rsf-commander |access-date=15 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. * 18 чэрвеня — чатырнаццаць чалавек былі забітыя і яшчэ 25 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук у Эль-Фашыры. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдараў ВПС Судана па Кутуме<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=Aerial, artillery strikes claim 18 lives in El Fasher and Kutum of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article287192/ |access-date=20 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 19 чэрвеня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі бальніцы ў амдурманскім Карары<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=RSF shell MSF-backed hospital in Omdurman, killing three, injuring 27 |url=https://sudantribune.com/article287194/ |access-date=20 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 чэрвеня — пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. Улады штата Гедарэф абвясцілі аб арышце шасці эфіопскіх жанчын па падазрэнні ў працы снайперамі ў САП<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudanese authorities arrest Ethiopian female snipers |url=https://sudantribune.com/article287249/ |access-date=21 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 чэрвеня — адзін чалавек загінуў у выніку абстрэлу паўстанцамі клінікі акушэрства і гінекалогіі Эль-Фашыра<ref>{{Cite news |date=22 June 2024 |title=Rapid Support Forces shell women’s hospital in North Darfur capital, killing pharmacist |url=https://sudantribune.com/article287323/ |access-date=24 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 чэрвеня — САП абвінаваціла ўлады ў падпале цеплавой станцыі Бахры ў Хартуме-Бахры<ref>{{Cite news |date=23 June 2024 |title=RSF accuses SAF of ‘criminal act’ as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accuses-saf-of-criminal-act-as-khartoum-bahri-power-station-burns |access-date=24 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. У Баланджы ([[Лівія]]) успыхнулі сутыкненні паміж падраздзяленнямі ВРС Мінаві і сіламі, лаяльнымі генералу Махамеду Бахіту Аджабу аль-Дору, перабежчыку з Савета рэвалюцыйнага абуджэння, які выступіў за САП<ref>{{Cite news |date=22 June 2024 |title=Sudanese rival factions clash in Libya |url=https://sudantribune.com/article287299/ |access-date=24 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 чэрвеня — Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. * 24 чэрвеня — урадавыя войскі заявілі, што вярнулі кантроль над цукровым заводам і раёнам Джэбель-Мая ў штаце Сенар<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=Sudanese army and RSF clash over key Sennar locations |url=https://sudantribune.com/article287377/ |access-date=25 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 чэрвеня — пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{Cite news |date=25 June 2024 |title=RSF continued shelling in El-Fasher kills civilians, targets another hospital |url=https://sudantribune.com/article287425/ |access-date=26 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 28 чэрвеня — Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 чэрвеня — войскі Дагала прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 чэрвеня — ВПС Судана нанеслі авіяўдары па горадзе Сінгу<ref>{{Cite news |title=Sudanese Air Force attempt to rebut RSF Singa seige|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-air-force-attempt-to-rebut-rsf-singa-seige |access-date=2024-07-01|website=Radio Dabanga}}</ref>. УСС абвінавацілі праціўніка ў выбуху моста Халфая, які злучае Хартум-Бахры і Амдурман<ref>{{Cite news |title=Halfaya Bridge in Khartoum partially destroyed, army blames RSF sabotage |url=https://sudantribune.com/article287677/ |access-date=2024-07-01 |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Ліпень === * 1 ліпеня — дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу мячэці Аль-Тыджані ў Эль-Фашыры сіламі Дагала<ref>{{Cite news |title=Nine dead in RSF shelling of mosque in North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-dead-in-rsf-shelling-of-mosque-in-north-darfur-capital |access-date=2024-07-02 |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 2 ліпеня — у ходзе маштабнага наступлення паўстанцы захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. Армія Бурхана адбіла раён Дохі і яго наваколлі ў Амдурмане<ref>{{Cite news |title=Sudanese army retakes western Omdurman neighbourhood |url=https://sudantribune.com/article287744/|access-date=2024-07-03|website=Sudan tribune}}</ref>. * 3 ліпеня — пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу жывёлагадоўчага рынку Эль-Фашыра сіламі мяцежнікаў<ref>{{Cite news |title=15 people killed in fresh RSF shelling of El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article287787/ |access-date=2024-07-05 |website=Sudan tribune}}</ref>. * 4 ліпеня — прыхільнікі Бурхана адбілі Дындэр<ref>{{Cite news|title=Sudanese army retakes A-Dinder from RSF|url=https://sudantribune.com/article287832/|access-date=2024-07-05|website=Sudan tribune}}</ref>. * 5 ліпеня — САП захапілі Аль-Мейрам (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite news |title=RSF claims capture of Al Meiram, West Kordofan |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/rsf-captures-west-kordofan-border-town |access-date=2024-07-05 |website=Radio Tamazuj}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF Seizes Strategic Area Near South Sudan Border|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5037269-rsf-seizes-strategic-area-near-south-sudan-border?_wrapper_format=html&page=6|access-date=2024-07-06|website=English aawsat}}</ref>, дзе размяшчаўся гарнізон 92-й брыгады УСС. Пасля байцы падраздзялення беглі ў Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |title=South Sudan hosts Sudan Armed Forces units after fall of Meram |url=https://sudantribune.com/article287902/ |access-date=2024-07-07 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 ліпеня — войскі мяцежнікаў аднавілі кантроль над Дындэрам і атакавалі мост Доба<ref>{{Cite news|title=The New Gedaref Front|url=https://sudanwarmonitor.com/p/the-new-gedaref-front|access-date=2024-07-06|website=Sudan war monitor}}</ref>. * 9 ліпеня — мяцежнікаў абвінавацілі ў разбурэнні каледжа ветэрынарнай медыцыны універсітэта Сенара ў Дэндэры<ref>{{Cite news|title=RSF assassinate five civilians, destroy university college in Dinder |url=https://sudantribune.com/article288028/ |access-date=2024-07-10 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 11 ліпеня — два чалавекі атрымалі раненні ў выніку атакі беспілотнікаў на штаб-кватэру ўрада штата Гедарэф<ref>{{Cite news |title=Drone attack on Gedaref government building leaves two injured |url=https://sudantribune.com/article288130/ |access-date=2024-07-12 |website=Sudan Tribune}}</ref>. [[Батальён Аль-Бара ібн Малік]], ісламісцкая групоўка, звязаная з УСС, паведаміла, што Худейфа Адам, камандуючы яе паўднёвым сектарам, быў забіты ў баі ў Майруно, на поўдзень ад горада Сенар, разам з Гусаем Бушрой, яе камандзірам у штаце Сенар<ref>{{Cite news |title=Sudan army and RSF fighting for Sennar, WFP concerned about aid routes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-army-and-rsf-fighting-for-sennar-town-wfp-concerned-about-aid-routes |access-date=2024-07-13 |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 12 ліпеня — войскі Бурхана збілі чатыры беспілотнікі праціўніка ў штаце Белы Ніл<ref>{{Cite news |title=RSF drones target military sites in White Nile State, Sudan |url=https://sudantribune.com/article288153/ |access-date=2024-07-13 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 ліпеня — дваццаць тры чалавекі загінулі ў выніку нападу войск Дагала на канвой гандляроў, якія рухаліся з Фанкукі ва Ум-Сумайму ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite news |title=At least 23 civilians killed in RSF attack on North Kordofan convoy |url=https://sudantribune.com/article288243/ |access-date=2024-07-15 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 ліпеня — урадавая армія пачала наступленне на пазіцыі праціўніка ў раёне Джабаль-Сакдзі і Джабаль-Моя<ref>{{Cite news |title=Sudanese army intensifies operations to reclaim strategic Jabal Moya area |url=https://sudantribune.com/article288320/ |access-date=2024-07-17 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 ліпеня — паўстанцы абвясцілі пра смерць брыгаднага генерала Абдэля Рахмана аль-Бішы, кіраўніка аперацый САП у штатах Сенар і Блакітны Ніл. Суданскія СМІ паведамілі, што ён загінуў у выніку авіяўдару<ref>{{Cite web |date=2024-07-20 |title=RSF commander killed in central Sudan’s Sennar State |url=https://sudantribune.com/article288490/ |access-date=2024-07-21 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 23 ліпеня — часці САП захапілі гарнізон 66-й пяхотнай брыгады ў раёне Абу-Арыф, размешчаным недалёка ад мяжы з Паўднёвым Суданам, і Аль-Джабалайн у штаце Сенар. Яны таксама атакавалі вёску Аль-Халба ў штаце Белы Ніл<ref>{{Cite web |date=2024-07-23 |title=RSF seizes army camp, advances towards White Nile State |url=https://sudantribune.com/article288608/ |access-date=2024-07-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 24 ліпеня — паўстанцы заявілі, што ўзялі горад Эль-Сукі ў штаце Сенар<ref>{{Cite web |date=2024-07-25 |title=Fighting escalates in eastern Sudan’s Sennar state |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-escalates-in-sudans-sennar |access-date=2024-07-25 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. * 26 ліпеня — у ходзе прасоўвання да горада Сенар байцы Дагала захапілі вёскі Аль-Трырат Аль-Куфа, Ібрагім Джанко, Ку Ан-Нахль, Трыра Мадані, Аль-Халідж і Каладыма<ref>{{Cite web |date=2024-07-26 |title=Sudan’s RSF accused of abuses as it advances on Sennar city |url=https://sudantribune.com/article288735/ |access-date=2024-07-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 27 ліпеня — прынамсі 25 чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў артылерыі і дронаў САП у Эль-Фашыры. Прадстаўнік Міністэрства аховы здароўя заявіў, што падчас нападаў выкарыстоўвалася хімічная зброя<ref>{{Cite web |date=2024-07-27 |title=Dozens killed in RSF attack on El Fasher, chemical weapons use alleged |url=https://sudantribune.com/article288774/ |access-date=2024-07-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 29 ліпеня — два беспілотнікі САП атакавалі ўрадавыя будынкі ў Эд-Даміры і базу УСС у Рабаку<ref>{{Cite web |date=2024-07-29 |title=Sudan's RSF drone attacks target government buildings in Al Damar, Rabak |url=https://sudantribune.com/article288840/ |access-date=2024-07-30 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 30 ліпеня — на генерала Бурхана здзейснены няўдалы замах у Джубайце<ref>{{Cite web |title=مصادر للجزيرة: البرهان ينجو من محاولة اغتيال شرقي السودان |url=https://www.aljazeera.net/news/2024/7/31/%d8%b9%d8%a7%d8%ac%d9%84-%d9%85%d8%b5%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d9%84%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%a9-%d8%b1%d8%a6%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d8%ac%d9%84%d8%b3 |access-date=2024-07-31 |website=الجزيرة نت |language=ar}}</ref>. Урадавыя сілы атакавалі пазіцыі войск Аль-Хілу ў Даланзе і захапілі раёны Каркаба, дзе знаходзіцца нафтаперапамповачная станцыя, і Джабаль-Кун, абодва з якіх размешчаны за 5 км на поўдзень ад горада<ref>{{Cite web |title=Sudanese army breaks SPLM-N siege on Dilling, South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article288901/ |access-date=2024-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 31 ліпеня — Упраўленне грамадзянскай авіяцыі Судана ўпершыню з пачатку вайны адкрыла паветраную прастору над штатамі Чырвонае мора, Касала і Гедарэф<ref>{{Cite web |title=Civil aviation: ‘Safe air path’ opens in Eastern Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civil-aviation-safe-air-path-opens-in-eastern-sudan |access-date=1 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. ===Жнівень === * 1 жніўня — два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу Цэнтральнага рынку Хартума<ref>{{Cite web |title=Khartoum central market: ‘First shelling in months’ kills 2 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/khartoum-central-market-first-shelling-in-months-kills-2 |access-date=2 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана адбілі ў праціўніка раён Хамад-аль-Ніл і наваколлі кальцавой развязкі Аль-Мансура ў Амдурмане<ref>{{Cite web |title=Sudanese army recaptures more positions in Omdurman from RSF |url=https://sudantribune.com/article288994/ |access-date=2 August 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 3 жніўня — дваццаць тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Эль-Фашыра. Сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па лагеры перамешчаных асоб Эль-Салам Абуха на паўночным усходзе горада. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура заявілі, што адбілі найбуйнейшую наземную атаку САП на горад<ref name="Fasherlarge">{{Cite web |title=Sudan: ‘largest ground attack’ on El Fasher kills 30, more RSF violence reported from Blue Nile, El Gezira, and Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-largest-ground-attack-on-el-fasher-kills-30-more-rsf-violence-reported-from-blue-nile-el-gezira-and-khartoum |access-date=5 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 4 жніўня — урадавая авіяцыя атакавала лагер для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2024-08-05 |title=Sudan army bombs Darfur camp days after famine declaration |url=https://sudantribune.com/article289143/ |access-date=2024-08-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 6 жніўня — самалёты ВПС Судана атакавалі горад Хартумбак у суседнім Паўднёвым Судане, два чалавекі загінулі<ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Sudan warplane strikes inside South Sudan, killing two |url=https://sudantribune.com/article289263/ |access-date=2024-08-09 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 10 жніўня — часці УСС адбілі атакі праціўніка каля Вад-Факіса на мяжы штатаў Гедарэф і Гезіра і ў Эль-Фашэры<ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repulses RSF attack on Gedaref-Al Jazirah border |url=https://sudantribune.com/article289354/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repels major RSF attack on El Fasher of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Губернатар Паўночнага Дарфура абвінаваціў САП у забойстве 28 мірных жыхароў Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |date=2024-08-11 |title=North Darfur governor accuses RSF of killing 28 civilians in El Fasher attack |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-12 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 11 жніўня — САП абвінавацілі ў забойстве 11 чалавек падчас нападу на горад Джалкні, штат Сенар<ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=RSF fighters accused of massacre in Sudan's Sennar state |url=https://sudantribune.com/article289433/ |access-date=2024-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 13 жніўня — грамадзянскія ўлады, звязаныя з Народна-вызваленчым рухам Судана—Поўнач, абвясцілі пра голад у некаторых частках Паўднёвага Кардафана, уключаючы Нубійскія горы і штат Блакітны Ніл, ад якога пацярпела каля трох мільёнаў чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-08-13 |title=SPLM-N declares famine in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289491/ |access-date=2024-08-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-15 |title=Famine devastates Sudan’s Nuba Mountains, Blue Nile |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/famine-devastates-sudans-nuba-mountains-blue-nile |access-date=2024-08-16 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. * 14 жніўня — па ініцыятвые ЗША ў [[Жэнева|Жэневе]] ([[Швейцарыя]]) прайшла міжнародная сустрэча па садзейнічанні мірным перамовам паміж бакамі, аднак ні адна з ваюючых фракцый у ёй не прыняла ўдзелу<ref>{{Cite web |date=2024-08-15 |title=First day of Sudan peace talks concludes with army absent, RSF presence unclear |url=https://www.france24.com/en/africa/20240815-first-day-of-sudan-peace-talks-concludes-with-army-absent-rsf-presence-unclear |access-date=2024-08-15 |website=France 24 |language=en-US}}</ref>. * 15 жніўня — САП абвінавацілі ў забойстве 85 чалавек у выніку нападу на вёску Галгані, штат Сенар<ref>{{Cite web |date=2024-08-18 |title=Sudan’s paramilitary fighters killed 85 people in an attack on a central village, residents say |url=https://apnews.com/article/sudan-war-rsf-village-galgani-0e63ef15da694a558934ad2b32d6cc9b |access-date=2024-08-18 |website=Associated Press |language=en-US}}</ref>. * 16 жніўня — дваццаць чалавек загінулі ў выніку нападу мяцежнікаў на вёску Эль-Маджма-Гоз-Эль-Нага, штат Гезіра. Шэсць чалавек загінулі таксама ў выніку іншага нападу САП у Бейдзе, штат Сенар<ref>{{Cite web |date=2024-08-17 |title=Sudan war: dozens killed in attacks on residential areas |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-dozens-killed-in-attacks-on-residential-areas |access-date=2024-08-18 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. * 17 жніўня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў ВПС Судана ў раёне Аль-Фазараб горада Харум-Бахры<ref>{{Cite web |date=2024-08-17 |title=Sudan activists say airstrike kills 10 civilians north of Khartoum |url=https://sudantribune.com/article289664/ |access-date=2024-08-18 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 18 жніўня — САП заявілі, што захапілі больш за 100 эфіопаў, якія змагаліся на баку ўрада ў штаце Гедарэф. Адбыліся сутыкненні УСС з баевікамі аль-Хілу ў Кадоры (Паўднёвы Кардафан). Урадавыя войскі захапілі лагер праціўніка<ref name="daein4dead"/>. * 19 жніўня — авіяцыя Бурхана нанесла ўдары па Меліце і Эль-Тавейшы ў Паўночным Дарфуры<ref name="daein4dead"/>. * 20 жніўня — прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у Эд-Даэйне. Сярод аб’ектаў, якія падвергліся нападу, былі навучальная бальніца горада і цэнтр перамяшчэння<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Sudanese airstrikes in Darfur kill dozens, trigger RSF retaliation |url=https://sudantribune.com/article289762/ |access-date=2024-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Улады заявілі, што дамагліся поспехаў у раёне парку Эль-Доха на паўднёвым захадзе Хартума<ref name="daein4dead">{{Cite web |date=2024-08-21 |title=Battles continue in Sudan, air raids on East Darfur hospital kill four |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-air-raids-on-east-darfur-hospital-kill-four |access-date=2024-08-21 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. * 21 жніўня — ААН абвясціла аб уездзе з боку Чада дванаццаці грузавікоў з гуманітарнай дапамогай для ахвяр голаду ў горадзе Керэйнік (Дарфур)<ref>{{Cite web |date=2024-08-23 |title=Aid trucks enter civil war-torn Darfur as Sudan army eases restrictions |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/22/aid-trucks-enter-civil-war-torn-darfur-as-sudan-army-eases-restrictions |access-date=2024-08-23 |website=Al Jazeera |language=en-US}}</ref>. * 22 жніўня — урад Судана абвінаваціў 12 замежных грамадзян у найміцтве на баку САП<ref>{{Cite web |date=2024-08-23 |title=Sudan files lawsuits against 12 alleged mercenaries, says spokesperson |url=https://sudantribune.com/article289857/s |access-date=2024-08-23 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Асобы, звязаныя з Народна-вызваленчым рухам Судана-поўнач аль-Хілу, паведамілі аб 109 выпадках смерці ад недаядання ў штатах Паўднёвы Кардафан і Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2024-08-23 |title=SPLM-N reports 109 malnutrition deaths in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289853/ |access-date=2024-08-23 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 26 жніўня — дваццаць пяць чалавек загінулі і 40 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу сіламі САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{Cite web |date=2024-08-26 |title=RSF shelling kills 25 in Darfur displacement camp, hospital hit |url=https://sudantribune.com/article290027/ |access-date=2024-08-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Сем баевікоў былі забітыя ў ходзе сутыкненняў паміж варагуючымі фракцыямі паўстанцаў у Меліце<ref>{{Cite web |date=2024-08-27 |title=Clashes between rival RSF factions leave seven dead in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article290087/ |access-date=2024-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 30 жніўня — сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Амдурмана<ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=RSF shelling in Omdurman kills 7 people: Khartoum Health Ministry |url=https://sudantribune.com/article290194/ |access-date=31 August 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Войскі Бурхана заявілі, што адбілі Бунзуку ў штаце Сенар. УСС заявілі, што адбілі Галгані і Аль-Лукундзі, а таксама Вад-Фікішу ў штаце Гедарэф<ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=Sudan's War Escalates: RSF shells Omdurman, battles rage in Sennar, Gedaref |url=https://sudantribune.com/article290191/ |access-date=31 August 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 31 жніўня — чатыры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдараў ВПС Судана Залінгеі<ref>{{Cite web |date=1 September 2024 |title=Zalingei airstrikes kill civilians, Darfur coordination says |url=https://sudantribune.com/article290275/ |access-date=2 September 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. === Верасень === * 2 верасня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў УСС па Меліце<ref>{{Cite web |date=2 September 2024 |title=Sudan army airstrikes kill 10 in Darfur’s Mellit, RSF arrests follow |url=https://sudantribune.com/article290312/ |access-date=3 September 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Улады адбілі атаку праціўніка на гарнізоны Хатаба і Кадара ў Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=3 September 2024 |title=Sudan army repels RSF attack on strategic base in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article290342/ |access-date=4 September 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю без суда і следства сямі мірных жыхароў у раёне Салама-Норт у Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=5 September 2024 |title=RSF accused of executing civilians in North Khartoum |url=https://sudantribune.com/article290445/ |access-date=6 September 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 8 верасня — прынамсі 31 чалавек загінулі ў выніку нападу мяцежнікаў на Сенар<ref>{{cite news |title=Sudan army repels ‘largest drone attack’ on El Fasher |url=https://sudantribune.com/article290590/ |access-date=9 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=8 September 2024 }}</ref>. Армія Судана заявіла, што прадухілілі найбуйнейшую атаку беспілотнікаў праціўніка на Эль-Фашыр, збіўшы 30 дронаў<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. * 11 верасня — у Эль-Фашыры тры чалавекі загінулі пасля траплення зенітнай ракеты ўрадавай арміі. Войскі Бурхана заявілі, што збілі дрон-камікадзэ САП над Шэндзі<ref>{{cite news |title=Sudan battles continue in Darfur and Khartoum, drone shot above Shendi |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-battles-continue-in-darfur-and-khartoum-drone-shot-above-shendi |access-date=13 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. [[Савет Бяспекі ААН]] аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. * 12 верасня — улады паведамілі, што адбілі напад паўстанцаў на Эль-Фашыр, забіўшы 80 баевікоў і знішчыўшы 20 транспартных сродкаў. Сярод загінулых быў бачны камандзір САП Абдул Рахман Карн Шата<ref>{{cite news |title=Sudanese army repels major attack on El Fasher, inflicting heavy RSF losses |url=https://sudantribune.com/article290775/ |access-date=13 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=12 September 2024 }}</ref>. * 13 верасня — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Паўднёвую бальніцу Эль-Фашыра<ref>{{cite news |title=Sudanese army regains hospital in El Fasher, clashes continue |url=https://sudantribune.com/article290824/ |access-date=14 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=13 September 2024 }}</ref>. * 14 верасня — шэсць салдат УСС загінулі ў выніку памылковага авіяўдару сваіх ВПС па гарнізону 6-й пяхотнай дывізіі ў Эль-Фашыры<ref>{{cite news |title=Sudan army bombs its own soldiers in North Darfur, US officials repeat calls for a ceasefire |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-bombs-its-own-soldiers-in-north-darfur-us-officials-repeat-calls-for-a-ceasefire |access-date=15 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=15 September 2024 }}</ref>. * 18 верасня — [[Нацыянальная партыя Ума]] заявіла, што 45 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па аўтобусе, які ішоў па кантраляванай мяцежнікамі тэрыторыі ў Таіба-эль-Хаснаб, недалёка ад мяжы штатаў Хартум і Белы Ніл<ref>{{cite news |title=Sudan: Dozens killed in drone strike on bus, says NUP |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-dozens-killed-in-drone-strike-on-bus-says-nup |access-date=20 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=20 September 2024 }}</ref>. * 19 верасня — урадавыя войскі заявілі, што адбілі ў праціўніка вёску Эш-Шэйкаб, размешчаную за 12 кіламетраў на захад ад Вад-Мадані<ref>{{cite news |title=Sudan army retakes village near Wad Madani, RSF counterattack repelled |url=https://sudantribune.com/article291142/ |access-date=21 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=20 September 2024 }}</ref>. САП абвінавацілі ў забойстве 40 чалавек падчас рэйду на вёску Коз-аль-Нака і ў забойстве яшчэ чатырох чалавек падчас асобнага рэйду на Ум-Джалуд (абодва ў штаце Гезіра)<ref>{{cite news |title=RSF accused of new atrocities in Central Sudan |url=https://sudantribune.com/article291147/ |access-date=21 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=20 September 2024 }}</ref>. * 20 верасня — у Эль-Фашыры загінулі тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite news |title=Three killed in Sudan’s El Fasher as shelling escalates |url=https://sudantribune.com/article291140/ |access-date=21 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=20 September 2024 }}</ref>. * 21 верасня — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite news |title=At least 14 killed in Sudan’s El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article291178/ |access-date=22 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=21 September 2024 }}</ref>, яшчэ чатыры — у Амдурмане<ref>{{cite news |title=RSF shelling in Omdurman kills four, injures dozens |url=https://sudantribune.com/article291171/ |access-date=22 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=21 September 2024 }}</ref>. * 23 верасня — пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу рынку Сабрына ў Амдурмане байцамі Дагала<ref>{{cite news |title=15 civilians killed in Omdurman market by RSF shells |url=https://sudantribune.com/article291267/ |access-date=24 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=23 September 2024 }}</ref>. * 24 верасня — УСС нанеслі авіяўдары па аэрапорце Ньялы<ref>{{Cite web |date=24 September 2024 |title=Sudanese army bombs Nyala Airport, heavy damage reported |url=https://sudantribune.com/article291306/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 верасня — войскі Бурхана пачалі буйное наступленне ў раёне сталіцы<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=Sudanese army launches major offensive against RSF in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article291367/ |website=Sudan Tribune}}</ref>, адбіўшы ўніверсітэт Хартума<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=Sudan army launch major Khartoum offensive |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-launch-major-khartoum-offensive |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 26 верасня — прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку меркаванага абстрэлу жывёльнага рынку з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=At least 18 killed in attack on El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article291402/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 верасня — прынамсі 62 чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=27 September 2024 |title=RSF shelling kills dozens in El Fasher in two days |url=https://sudantribune.com/article291427/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў прыгарад Кадру ў Хартуме Бахры<ref>{{Cite web |date=27 September 2024 |title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, cuts off RSF supply lines |url=https://sudantribune.com/article291434/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. Паведамлялася, што САП адступілі з Генейны і рухаліся ў бок Кулбуса<ref>{{Cite web |date=28 September 2024 |title=Sudan war: Battles for Khartoum and El Fasher continue, clashes in El Gedaref |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-battles-for-khartoum-and-el-fasher-continue-clashes-in-el-gedaref |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 28 верасня — суданская армія дасягнула паўднёвай ускраіны Халфаі ў Хартум-Бахры і заявіла, што адбіла штаб-кватэру тэлекамунікацыйнай кампаніі Zain у Аль-Мукрыне, Хартум<ref>{{Cite web |date=28 September 2024 |title=Sudan's Burhan vows victory as army advances in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article291456/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 верасня — ААЭ абвінавацілі УСС у бамбардзіроўцы рэзідэнцыі свайго пасла ў Хартуме ў выніку авіяўдару<ref>{{Cite web |date=30 September 2024 |title=UAE blames SAF for airstrike on ambassador’s Khartoum residence |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uae-blames-saf-for-airstrike-on-ambassadors-khartoum-residence |website=Radio Dabanga}}</ref>. Прадстаўнікі Бурхана абвінавацілі ў інцыдэнце войскі Дагала<ref>{{Cite web |date=30 September 2024 |title=Sudan military denies targeting UAE diplomatic post in Khartoum |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/30/sudan-military-denies-targeting-uae-diplomatic-post-in-khartoum |website=Al Jazeera}}</ref>. Шэсць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару УСС па раёнах Аль-Азхары і Аль-Інгаз у Хартуме<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Sudan army airstrike kills at least six in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article291502/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. САП перапынілі мірныя перамовы з праціўнікам у адказ на наступленне ўладаў у Хартуме<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=RSF declares end to negotiations with Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291482/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 верасня — мяцежнікі абвінавацілі абвінавацілі батальён Аль-Бара ібн Малік у забойстве 70 маладых добраахвотнікаў з сталовай для бяздомных у Халфаі, Хартум-Бахры, за меркаванае супрацоўніцтва з САП<ref>{{Cite web |date=1 October 2024 |title=Battles persist in Sudan capital, governor calls for support for people in Khartoum Bahri |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-in-sudan-capital-governor-calls-for-support-for-people-in-khartoum-bahri |website=Radio Dabanga}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Sudanese army accused of executing civilians in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article291566/ |access-date=2024-10-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура захапілі Джэбель-Авум<ref>{{Cite web |date=1 October 2024 |title=Darfur: Air raids in Kutum, battles in El Fasher and Kulbus |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-air-raids-in-kutum-battles-in-el-fasher-and-kulbus |website=Radio Dabanga}}</ref>. === Кастрычнік === * 1 кастрычніка — паводле САП, імі забіты 450 байцоў АСАД каля н. п. Мелха, Паўночны Дарфур. Самі апалчэнцы абверглі гэтыя заявы<ref>{{Cite web |date=1 October 2024 |title=RSF, Joint Force clash in North Darfur, both sides claim victory |url=https://sudantribune.com/article291586/ |access-date=2 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. * 2 кастрычніка — Аб’яднаныя сілы абароны Дарфуры захапілі базу мяцежнікаў Бір-Маза<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=North Darfur: Joint force seizes ‘strategic areas’, Zaghawa and Arab leaders sign accord |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-joint-force-seizes-strategic-areas-zaghawa-and-arab-leaders-sign-accord |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Joint Force captures key RSF base in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article291606/ |access-date=3 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 3 кастрычніка — улады заявілі, што адбілі ў праціўніка раён Аль-Махата ў Джабаль-Маё<ref>{{Cite web |date=3 October 2024 |title=Sudan army, RSF clash over strategic mountain in Sennar |url=https://sudantribune.com/article291661/ |access-date=4 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Войскі Бурхана таксама знішчылі тры БПЛА мяцежнікаў над вёскамі Фангога і Джэбель-аль-Ааві на ўсход ад Атбары<ref>{{Cite web |date=4 October 2024 |title=Sudan war: Battles reported from Sennar, North Darfur, and Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-battles-reported-from-sennar-north-darfur-and-khartoum |access-date=5 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. * 4 кастрычніка — прынамсі 59 чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў ВПС Судана па галоўным рынку Аль-Кума ў Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite web |date=4 October 2024 |title=Sudan airstrikes kill dozens in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article291707/ |access-date=5 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 5 кастрычніка — прынамсі 30 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні ў выніку авіяўдараў УСС па Хамра-эш-Шэйху і Абу-Зуаме ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=5 October 2024 |title=Air strikes kill at least 30 in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article291759/ |access-date=6 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі гару Джэбель-Мая, фактычна ізаляваўшы пазіцыі праціўніка у Сінзе, Дындэры і іншых частках штата Сенар<ref>{{Cite web |date=5 October 2024 |title=Sudan army recaptures key Jebel Moya region from RSF |url=https://sudantribune.com/article291749/ |access-date=6 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 7 кастрычніка — паведамляецца, што САП пачалі вывад войскаў з акругі Усходні Ніл штата Хартум. Таксама быў аддадзены загад аб эвакуацыі мірных жыхароў з раёнаў Хілат Хамад, Хілат Хагалі і Аль-Данакла<ref>{{Cite web |date=7 October 2024 |title=Air strikes kill at least 30 in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article291804/ |access-date=8 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Больш за 100 чалавек загінулі або атрымалі раненні ў выніку ўрадавых авіяўдараў па футравым рынку ў Хасахейсе, штат Гезіра<ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=Over 500 Sudanese killed in air strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/over-500-sudanese-killed-in-air-strikes |access-date=9 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. * 8 кастрычніка — суданскія ўлады заявілі, што адбілі горад Джарыва ў штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=Sudanese army recaptures Blue Nile town, fighting rages in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article291841/ |access-date=9 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку атакі САП на вёску Аль-Дамукія, недалёка ад Аль-Абейда<ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=Rapid Support Forces attack kills 20 in North Kordofan village |url=https://sudantribune.com/article291836/ |access-date=9 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абвінавацілі войскі Дагала ў пакаранні смерцю двух байцоў, захопленых у палон у Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=Joint Force accuses RSF of executing prisoners in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article291851/ |access-date=9 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 9 кастрычніка — Дагала абвінаваціў [[Егіпет]] ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў , што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. * 11 кастрычніка — шэсць чалавек загінулі ў выніку нападу атрадаў Дагала на вёску Ум-Маліха ў штаце Гезіра; 16 чалавек атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП Амдурмана<ref>{{Cite web |date=11 October 2024 |title=RSF steps up attacks in Al Jazirah and Khartoum states |url=https://sudantribune.com/article291971/ |access-date=13 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 12 кастрычніка — прынамсі 23 чалавекі загінулі і 40 атрымалі раненні ў выніку ўрадавых авіяўдараў у паўднёвым поясе Хартума<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Air strike kills dozens in southern Khartoum |url=https://sudantribune.com/article292003/ |access-date=13 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. У Хартум-Бахры армія Бурхана адваявала кварталы Аль-Даруша і Аль-Самра, а таксама сады Абуд і дзяржаўную школу Бахры<ref>{{Cite web |date=11 October 2024 |title=Sudanese army advances in Khartoum, gains ground in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article291989/ |access-date=13 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. * 13 кастрычніка — прыхільнікі Бурхана адбілі паліцэйскі ўчастак і мячэць Эль-Ламаб на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=15 October 2024 |title=Sudan violence continues in Khartoum, Sennar, North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-violence-continues-in-khartoum-sennar-north-darfur |access-date=15 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. * 18 кастрычніка — войскі прыхільнікаў Бурхана пачалі буйное наступленне ў штаце Гедарэф у рамках спробы прасунуцца ў напрамку Вед-Медані<ref>{{Cite web |date=2024-10-18 |title=Sudanese army launches offensive to recapture key states |url=https://sudantribune.com/article292211/ |access-date=2024-10-19 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 19 кастрычніка — Узброеныя сілы Судана дасягнулі ўсходніх ускраін Дындэра<ref>{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Army clashes with RSF, reaches Dinder outskirts in southeastern Sudan |url=https://sudantribune.com/article292259/ |access-date=2024-10-20 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 21 кастрычніка — прынамсі 31 чалавек загінулі ў выніку ўрадавага авіяўдару па мячэці ў Вад-Медані, а дзесяць чалавек загінулі ў выніку атакі САП на вёску Тамбул у штаце Гезіра<ref>{{Cite web |date=2024-10-21 |title=Dozens killed in mosque air strike in Sudan’s Wad Madani |url=https://sudantribune.com/article292352/ |access-date=2024-10-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Байцы Дагала заявілі, што адбілі Кулбус у АСАД<ref>{{Cite web |date=2024-10-21 |title=RSF retakes control of key town near Chad border in Sudan’s West Darfur |url=https://sudantribune.com/article292349/ |access-date=2024-10-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. САП заявілі, што [[Катастрофа Іл-76 у Дарфуры|збілі Іл-76]] над Мельхай, які перавозіў замежных наймітаў<ref>{{Cite web |date=2024-10-22 |title=Cargo plane shot down in Sudan, Russian nationals possibly on board |url=https://kyivindependent.com/cargo-plane-shot-down-in-sudan-russian-nationals-possibly-on-board/ |access-date=2024-10-22 |website=The Kyiv Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-21 |title=Cargo plane crash in Sudan’s North Darfur kills five, including two Russians |url=https://sudantribune.com/article292339/ |access-date=2024-10-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 22 кастрычніка — брыгадны генерал УСС Ахмед Шаа аль-Дзін быў забіты падчас сутыкненняў каля Тамбула. Паводле САП, падчас бою забіты ў агульнай складанасці 370 салдат арміі праціўніка<ref>{{Cite web |date=2024-10-23 |title=Sudanese army commander killed in RSF ambush in Al Jazirah state |url=https://sudantribune.com/article292383/ |access-date=2024-10-23 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 23 кастрычніка — улады адбілі Дындэр<ref>{{Cite web |date=2024-10-23 |title=Sudanese army seizes Al-Dinder from Rapid Support Forces |url=https://sudantribune.com/article292423/ |access-date=2024-10-23 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Восем чалавек загінулі ў выніку нападу САП на вёску Сафіта Гунамаб у штаце Гезіра<ref>{{Cite web |date=2024-10-23 |title=RSF rampage in East Al-Jazirah leaves scores dead, thousands displaced |url=https://sudantribune.com/article292455/ |access-date=2024-10-24 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП у Амдурмане<ref>{{Cite web |date=2024-10-23 |title=Four civilians killed in RSF shelling of Omdurman: health authorities |url=https://sudantribune.com/article292451/ |access-date=2024-10-24 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 24 кастрычніка — армія адбіла ў прыхільнікаў Дагала Сукі і Галгані<ref>{{Cite web |date=2024-10-24 |title=Sudan army retakes Al-Suki city, tightens grip on Sennar state |url=https://sudantribune.com/article292467/ |access-date=2024-10-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара Суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 25 кастрычніка — прынамсі 50 чалавек загінулі і 200 атрымалі раненні ў выніку нападу войск Дагала на вёску Аль-Сарых у штаце Гезіра<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=RSF violence campaign in Al Jazirah state claims 50 lives in Al-Kamelin |url=https://sudantribune.com/article292508/ |access-date=2024-10-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 27 кастрычніка — дванаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2024-10-29 |title=North Darfur: 12 killed by El Fasher RSF shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-12-killed-by-el-fasher-rsf-shelling |access-date=2024-10-30 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 29 кастрычніка — пяць чалавек загінулі ў выніку атакі байцоў Дагала на Аль-Хілалі ў штаце Гезіра<ref>{{Cite web |date=2024-10-29 |title=RSF continues retaliatory attacks against civilians in East Al Jazirah |url=https://sudantribune.com/article292687/ |access-date=2024-10-30 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 30 кастрычніка — шэсць чалавек загінулі ў выніку атакі САП на Вад аль-Фадл у штаце Гезіра<ref name="halloween">{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Death toll mounts in Sudan’s Al-Jazirah after RSF fresh retaliatory attacks |url=https://sudantribune.com/article292780/ |access-date=2024-11-01 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 31 кастрычніка — восем чалавек загінулі ў выніку атакі мяцежнікаў на Аль-Фаджр Аль-Башыр у штаце Гезіра<ref name="halloween"/>. === Лістапад === * 1 лістапада — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у раёне Ад-Хусейн у Хартуме<ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Sudanese army drone strike kills two at fuel market in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article292798/ |access-date=2024-11-02 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Урад Судана пачаў перакідку гуманітарнай дапамогі па паветры ў Кадуглі і Джунуд у Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite web |date=2024-11-03 |title=Sudan starts airlift of aid to rebel-held South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article292896// |access-date=2024-11-04 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 2 лістапада — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку нападу мяцежнікаў на Бірэйдзік, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2024-11-02 |title=Minawi accuses RSF of massacre, burning 20 villages in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article292855/ |access-date=2024-11-03 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Яшчэ дванаццаць чалавек загінулі ў сутычках у Кутуме<ref>{{Cite web |date=2024-11-05 |title=RSF clash with army and allies in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-clash-with-army-and-allies-in-north-darfur |access-date=2024-11-06 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 4 лістапада — тры чалавекі, у тым ліку два лідары апалчэння і супрацоўнік паліцыі, былі забітыя ў н. п. Эн-Нахуд (Заходні Кардафан) у сутыкненнях паміж паліцыяй і войскамі САП, падтрыманых племянным апалчэннем<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article292929/ |title=Local clashes in West Kordofan trigger curfew |date=4 November 2024 |access-date=5 November 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 6 лістапада — САП абвінавацілі ў расстрэле 13 чалавек у Аль-Хілаліі<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.com/article293000/ |title=RSF siege of Sudan’s Al-Hilaliya leaves dozens dead |date=6 November 2024 |access-date= 7 November 2024 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 7 лістапада — мяцежнікі збілі БПЛА праціўніка над Эль-Фашырам<ref>{{cite web |title=Sudanese army repels drone attack in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article293032/ |website=Sudan Tribune |date=8 November 2024}}</ref>. * 8 лістапада — суданская армія заявіла, што адбіла станцыі «13» і «Аль-Лістык» у раёне Самраб у Хартум-Бахры<ref>{{cite web |title=Sudan army claims gains in Khartoum North |url=https://sudantribune.com/article293044/ |website=Sudan Tribune |date=9 November 2024}}</ref>. Байцы Дагала напалі пачалі на вёскі ў раёне Каз-аль-Ханджар у штаце Белы Ніл<ref>{{cite web |title=RSF attacks spark mass displacement in Sudan’s White Nile state |url=https://sudantribune.com/article293106/ |website=Sudan Tribune |date=9 November 2024}}</ref>. Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref> * 11 лістапада — дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web |title=Nine killed in shelling of North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article293178/ |website=Sudan Tribune |date=11 November 2024}}</ref>. * 12 лістапада — ЗША ўвялі санкцыі ў дачыненні да камандуючага САП у Заходнім Дарфуры Абдэля Рахмана Джумы за яго ролю ў нападах на мірных жыхароў падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=US imposes sanctions on West Darfur RSF commander |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/us-imposes-sanctions-on-west-darfur-rsf-commander |website=Radio Dabanga |date=13 November 2024}}</ref>. Дваццаць тры чалавекі загінулі ў Аль-Хілалі пасля меркаваных атручванняў з боку байцоў Дагала<ref>{{cite web |title=At least 23 die in besieged town, death toll rises to 382 |url=https://sudantribune.com/article293242/ |website=Sudan Tribune |date=12 November 2024}}</ref>. * 13 лістапада — УСС заявілі, што збілі сем беспілотнікаў праціўніка над Эль-Фашырам<ref>{{cite web |title=Sudan army downs seven RSF drones in El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article293265/ |website=Sudan Tribune |date=13 November 2024}}</ref>. * 14 лістапада — прынамсі 14 чалавек загінулі ў выніку нападу САП на вёску Аль-Томса ў штаце Гезіра<ref>{{cite web |title=14 dead in new RSF attack in Sudan’s Al Jazirah state |url=https://sudantribune.com/article293330/ |website=Sudan Tribune |date=14 November 2024}}</ref>. * 17 лістапада — пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу мячэці ў Амдурмане (меркавана сіламі Дагала)<ref>{{cite web |title=RSF shells mosque in Omdurman, killing five, as Sudan fighting escalates |url=https://sudantribune.com/article293483/ |website=Sudan Tribune |date=18 November 2024}}</ref>. * 18 лістапада — войскі Бурхана збілі некалькі беспілотнікаў над горадам Аль-Фадлаб<ref>{{cite web |title=Sudan army repels RSF drone attack on Atbara airport |url=https://sudantribune.com/article293485/ |website=Sudan Tribune |date=18 November 2024}}</ref>. * 20 лістапада — дзесяць чалавек, уключаючы чацвярых баевікоў САП, былі забітыя ў выніку нападу паўстанцаў на вёску Тэкіна ў штаце Гезіра<ref>{{cite web |title=RSF kills 10 in second day of attacks on Sudan's Al Jazirah town |url=https://sudantribune.com/article293626/ |website=Sudan Tribune |date=20 November 2024}}</ref>. * 21 лістапада — у суданскай арміі заявілі, што адбіл горад Аль-Ландзі<ref>{{cite web |title=Sudanese army tightens grip on Sennar as RSF advances in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article293682/ |website=Sudan Tribune |date=21 November 2024}}</ref>. Вызваленчы рух Судана заявіў, што канфіскаваў зброю з канвою ў раёне патройнай мяжы з Чадам і Лівіяй, якая, як мяркуюць, прызначалася для САП<ref>{{cite web |title=Darfur Joint Force seize weapons convoy, accuse UAE of arming RSF |url=https://sudantribune.com/article293658/ |website=Sudan Tribune |date=21 November 2024}}</ref>. * 23 лістапада — улады адбілі горад Сінга<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. Ахвярамі абстрэлаў САП у горадзе Абу-Шук сталі сем чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Seven killed in shelling of North Darfur camp |url=https://sudantribune.com/article293745/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 лістапада — прадстаўнікі арміі Бурхана заявілі, што цалкам захапілі Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Sudanese army reopens key highway Sennar- Sinjah |url=https://sudantribune.com/article293830/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 26 лістапада — паводле інфармацыі ўладаў, суданская армія прарвала аблогу Ад-Дамазіна<ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=Sudan army says broke Damazin siege, recaptures towns |url=https://sudantribune.com/article293884/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. Урад абвінаваціў войскі Дагала ў рабаванні гуманітарнай дапамогі з канвою [[Сусветная харчовая праграма|СХП]], які рухаўся з Порт-Судана ў [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам]], калі ён праязджаў праз Армель на мяжы паміж Заходнім і Паўночным Кардаанам, дадаўшы, што нарабаванае было перапраўлена ў Ньялу<ref>{{Cite web |date=2024-11-26 |title=Sudan accuses RSF of looting WFP aid convoy |url=https://sudantribune.com/article293887/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 лістапада — артылерыйская база УС Судана ў Атбары была атакаваная двума дронамі-камікадзэ<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Drones hit Sudan army base in Atbara |url=https://sudantribune.com/article293909/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 лістапада — улады заявілі, што зншчылі некалькі беспілотнікаў, запушчаных войскамі Дагала на Эль-Фашыр і аэрапорт Мерове<ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Sudanese army shoots down 20 RSF drones in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article294026/ |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-29 |title=Sudan army fends off RSF drone swarm targeting Merowe airport |url=https://sudantribune.com/article294010/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 лістапада — атрады АСАД заявілі, што разграмілі калону забеспячэння САП каля Ньялы. Было забіта да 30 байцоў Дагала, знішчаны 8 транспартных сродкаў. Трафеямі апалчэнцаў сталі дзевяць беспілотнікаў, вырабленых кампаніяй, зарэгістраванай у [[Чэхія|Чэхіі]]. Байцы сцвярджалі, што калона прыбыла з Чада<ref>{{Cite web |date=1 December 2024 |title=Sudan’s Joint Force seizes drones, destroys RSF convoy from Chad |url=https://sudantribune.com/article294084/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Снежань === * 1 снежня — неадзначаная колькасць людзей загінула ў выніку ракетнага ўдару САП па лагеры ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite web |date=1 December 2024 |title=RSF missile attack on Darfur's Zamzam IDP camp kills and injures civilians |url=https://sudantribune.com/article294117/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 снежня — шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |date=2 December 2024 |title=6 dead, 12 injured as RSF continues shelling North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/6-dead-12-injured-as-rsf-continues-shelling-north-darfur |website=Radio Dabanga}}</ref>. Яшчэ восем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі лагера ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite web |date=2 December 2024 |title=RSF shelling of Darfur camp kills 8, wounds 13 |url=https://sudantribune.com/article294169/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. УСС адваявалі Ум Аль-Куру, за 40 кіламетраў на ўсход ад Вад Медані, і цукровы завод West Senar, прыкладна за 60 кіламетраў на паўднёвы-захад ад горада. Яны таксама дасягнулі Вадзі Аль-Хадада, прыкладна за 7 кіламетраў на поўдзень ад горада Аль-Хадж Абдула ў штаце Гезіра<ref>{{Cite web |date=2 December 2024 |title=Sudanese army advances in Al Jazirah state, retakes key locations |url=https://sudantribune.com/article294141/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 4 снежня — дзевяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў СВС у Эль-Коме, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=5 December 2024 |title=Nine dead, 11 wounded in renewed North Darfur air raids |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-dead-11-wounded-in-renewed-north-darfur-air-raids |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 5 снежня — дваццаць чалавек загінулі ў выніку нападу САП на Абу-Хурэйру, недалёка ад лагера для перамешчаных асоб Замзам. Яшчэ чацвёра былі забітыя ў выніку абстрэлу лагера сіламі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=5 December 2024 |title=RSF attacks on Darfur kill dozens, army launches airstrikes |url=https://sudantribune.com/article294262/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 снежня — сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС па мячэці ў Шамбаце, Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=6 December 2024 |title=Sudan airstrike on mosque kills at least seven - lawyers |url=https://sudantribune.com/article294312/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 снежня — прыхільнікі Дагала заявілі, што адбілі Ум-аль-Кура, а ўлады заявілі, што адбілі Вадзі-эль-Хадад<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Fierce fighting between Sudan army and RSF in El Gezira continues |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fierce-fighting-between-sudan-army-and-rsf-in-el-gezira-continues |website=Radio Dabanga}}</ref>. Тры чалавекі загінулі пра абстрэле САП амдурманскага Карары<ref name="fuel"/>. * 8 снежня — як мінімум 28 чалавек загінулі і 37 атрымалі раненні падчас атакі БПЛА на заправачную станцыю ў раёне Маё (Хартум)<ref name="fuel">{{Cite web |date=9 December 2024 |title=Intensified Sudan capital battles leave 31 dead, drones target Atbara again |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/intensified-sudan-capital-battles-leave-31-dead-drones-target-atbara-again |website=Radio Dabanga}}</ref>. САП заявілі, што захапілі горад Бут у штаце Блакітны Ніл і пагранічны пераход Джода ў штаце Белы Ніл на мяжы з Паўднёвым Суданам. Улады адмаўлялі поспехі праціўніка ў гэтых раёнах<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Fighting erupts in Sudan's Blue Nile and White Nile states |url=https://sudantribune.com/article294392/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 снежня — больш за 100 чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС па рынку ў Кабкабіі<ref>{{Cite web |date=10 December 2024 |title=Sudan army air strike kills over 100 in North Darfur market |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-army-air-strikes-kills-over-100-north-darfur-market |website=Middle East Eye}}</ref>. Авіяўдар суданскай авіяцыі па аэрапорце Ньялы знішчыў узлётна-пасадачную паласу, дыспетчарскія вышкі і месца пастаноўкі перашкод<ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title=Sudan's RSF arrests dozens in Nyala after air strike |url=https://sudantribune.com/article294523/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. УС Судана заявілі, што збілі некалькі беспілотнікаў над аэрапортам Атбара<ref name="fuel"/>. * 10 снежня — прынамсі 65 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу баевікамі Карары (Амдурман)<ref>{{Cite web |date=10 December 2024 |title=65 killed in Omdurman as RSF shells civilian areas |url=https://sudantribune.com/article294492/ |website=Sudan Tribune}}</ref>, а яшчэ дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite web |date=10 December 2024 |title=RSF shelling kills 9 in Zamzam camp; fighting engulfs El Fasher |url=https://sudantribune.com/article294495/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 11 снежня — беспілотнікі прыхільнікаў Дагала атакавалі базу праціўніка ў Шэндзі<ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title=Sudan's RSF attacks army base with drones in Shendi |url=https://sudantribune.com/article294525/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. Пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера ўнутрана перамешчаных асоб сіламі САП у Замзаме<ref>{{Cite web |date=11 December 2024 |title=RSF shelling kills 15, wounds dozens in El-Fashir |url=https://sudantribune.com/article294541/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. Шэсць чалавек загінулі пры ўрадавых бамбардзіроўках Ньялы<ref>{{Cite web |date=13 December 2024 |title=Child among 3 killed in SAF airstrikes on South Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/child-among-3-killed-in-renewed-saf-airstrikes-on-south-darfur |website=Radio Dabanga}}</ref>. * 12 снежня — войскі Бурхана адбілі раён Аль-Самраб у Хартум-Бахры<ref>{{Cite web |date=12 December 2024 |title=Sudanese army gains ground in Khartoum Bahri and White Nile State |url=https://sudantribune.com/article294587/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. У Эль-Фашыры пад абстрэлам прыхильнікаў Дагала загінула 16 чалавек<ref>{{Cite web |date=13 December 2024 |title=73 killed in artillery attacks on Zamzam camp |url=https://sudantribune.com/article294623/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 снежня — пры абстрэле фашырскай бальніцы дронам паўстанцаў загінулі 9 чалавек<ref name="38dead"/>. * 15 снежня — 38 чалавек загінулі пры абстрэлах САП Эль-Фашыра<ref name="38dead">{{Cite web |date=16 December 2024 |title=At least 38 killed in drone attack on Sudan’s el-Fasher: Activists |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/16/sudans-rsf-kills-at-least-38-in-drone-attack-on-city-of-el-fasher |website=Al Jazeera}}</ref>. Дзевяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС у Вад-Медані. Яшчэ чатырнаццаць чалавек загінулі ў сутыкненнях на паўночны ўсход ад Ум-Равабы<ref name="intensify">{{Cite web |date=17 December 2024 |title=Sudan clashes intensify amid mounting civilian toll |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-clashes-intensify-amid-mounting-civilian-tolls |website=Radio Dabanga |url-status=dead }}</ref>. * 16 снежня — ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. Войскі Бурхана заявілі, што забілі 17 баевікоў і захапілі яшчэ чацвярых у засадзе недалёка ад Гара-Кабашы, штат Хартум<ref name="intensify"/>. * 17 снежня — Сілы аператыўнай падтрымкі пачалі атакі з выкарыстаннем беспілотнікаў на аэрапорт Кенана і Эд-Дувейм у штаце Белы Ніл, а таксама на Вад-Ашана ў Паўночным Кардафане, у выніку чаго загінуў салдат<ref name="intensify"/>. * 18 снежня — дваццаць восем чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў паўстанцамі Эль-Фашыра. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па школе у Ньяле, дзе хаваліся бежанцы<ref>{{Cite web |date=18 December 2024 |title=Deadly attacks on civilians and medical facilities in Darfur |url=https://sudantribune.com/article294772/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 19 снежня — тры супрацоўнікі Сусветнай харчовай праграмы загінулі ў выніку авіяўдару па палявым офісе арганізацыі ў Ябусе, штат Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=Outrage as airstrike kills 3 WFP workers in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/outrage-as-airstrike-kills-3-wfp-workers-in-sudan |website=Radio Dabanga}}</ref>. Больш за 50 чалавек загінулі ў выніку рэйдаў САП на Абу-Зарэйг, на поўдзень ад Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=North Darfur: 50 killed in village attacks, thousands flee |url=https://sudantribune.com/article294873/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 снежня — Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура заявілі, што захапілі Аль-Зур (Паўночны Дарфур) на мяжы трох краін: Судана, Чада і Лівіі. Горад быў адбіты ў САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article294905/ |title=Darfur Joint Force claims control of key RSF base in al-Zurq |date=21 December 2024 |access-date=22 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 снежня — пяць баевікоў Дагала былі забітыя ў выніку атакі на Аль-Тамтам на поўначы Судана<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article294967/ |title=Sudanese army reinforces north after paramilitary attack |date=22 December 2024 |access-date=23 December 2024|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП заявілі, што адбілі Аль-Зур<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article294962/ |title=RSF claims recapture of key base in Zurg |date=22 December 2024 |access-date=23 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 снежня — войскі Дагала абвінавацілі праціўніка ў пашкоджанні плаціны Джэбель-Аулія ў выніку авіяўдараў, што прывяло да паводкі ў штаце Белы Ніл. УСС абвінавацілі САП у тым, што яны выклікалі гарызантальнае затапленне вадасховішча, зачыніўшы плаціну<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295013/ |title=White Nile floodwaters engulf new areas, RSF blames army |date=23 December 2024 |access-date=24 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Армія Бурхана адваявала кампус Універсітэта Машрыка і дасягнула паўночна-ўсходняй частцы Шамбата ў Хартум Бахры<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295008/ |title=Sudanese army pushes deeper into Khartoum Bahri; near Signals base |date=23 December 2024 |access-date=24 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 снежня — прынамсі дзесяць байцоў былі забітыя ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў па трэніровачным лагеры Аль-Маакіль на паўднёвы ўсход ад Шэндзі, дзе размяшчаліся праўрадавыя ваенізаваныя групы<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295064/ |title=RSF drone attack kills 10 pro-army fighters |date=25 December 2024 |access-date=25 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Саудаўская бальніца, апошняя дзеючая бальніца ў Эль-Фашыры, была разбурана ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295105/ |title=Only functioning hospital in El Fasher destroyed by RSF shelling |date=25 December 2024 |access-date=26 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 26 снежня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу баевікамі САП лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295155/ |title=RSF shelling kills 3 in Abu Shouk camp, North Darfur |date=26 December 2024 |access-date=27 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Упершыню з пачатку канфлікту ў кантраляваныя паўстанцамі раёны Паўднёвага Хартума прыбыў канвой з гуманітарнай дапамогай<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295130/ |title=First aid convoy reaches RSF-held South Khartoum since conflict erupted |date=26 December 2024 |access-date=27 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 28 снежня — прынамсі сем чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў на поўдні Хартума<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295230/ |title=Sudan army airstrikes kill civilians south of Khartoum |date=28 December 2024 |access-date=29 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 снежня — падраздзяленне «Суданскі шчыт» УСС заявіла, што адбіла ў паўстанцаў горад Вад-Равах у штаце Гезіра<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295271/ |title=Sudan Shield Forces capture town from RSF in Al Jazirah State |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] penz5gbeapeliwuys48iv49748j0xm7 Фідэль Давіла 0 767558 5171808 4804804 2026-07-27T14:59:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171808 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Фідэль Давіла Аронда''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Іспанія|іспанскі]] ваенны і дзяржаўны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]], удзельнік [[Іспана-амерыканская вайна|Іспана-амерыканскай вайны]], [[Рыфская вайна|Рыфскай вайны]], [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Барселона|Барселоне]]. Бацькі — Матэа Давіла Гіла і Ірэн Аронда Арыя<ref>{{Cite web|url=http://dbe.rah.es/biografias/5785/fidel-davila-arrondo|title=Fidel Dávila Arrondo|access-date=26 чэрвеня 2024|archive-date=28 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328055635/http://dbe.rah.es/biografias/5785/fidel-davila-arrondo|url-status=dead}}</ref>. Ва ўзросце 16 гадоў паступіў у Таледскую пяхотную акадэмію, якую скончыў у 1896 годзе<ref name="Gac">[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1929/235/A01357-01358.pdf Gaceta de Madrid núm. 235, del 23 de agosto de 1929]</ref>. У час [[Іспана-амерыканская вайна|іспана-амерыканскай вайны]] 1898 года служыў у [[Пяхота|пяхоце]] на [[Куба|Кубе]]. У званні падпалкоўніка накіраваны ў [[Іспанскае Марока]], дзе ўдзельнічаў у Рыфскай вайне<ref name="Gac"/>. У 1929 годзе павышаны да [[Брыгадны генерал|брыгаднага генерала]]<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1929/235/A01357-01357.pdf Gaceta de Madrid núm. 235, del 23 de agosto de 1929]</ref>, быў начальнікам Генеральнага штаба VII ваеннай акругі<ref name="Gac" />. Пасля абвяшчэння Другой іспанскай рэспублікі сышоў у адстаўку і пасяліўся ў [[Бургас (Іспанія)|Бургасе]]. У 1936 годзе дылучыўся да змовы нацыяналістаў з мэтай звяржэння ўрада [[Народны фронт (Іспанія)|Народнага фронту]]. У ліпеня, калі змоўшчыкі прыступілі да рэалізацыі путчу, Давіла стаў членам [[Савет нацыянальнай абароны|Савета нацыянальнай абароны]] і прэзідэнтам [[Дзяржаўная тэхнічная калегія|Дзяржаўнай тэхнічнай калегіі]]. Адначасна заняў пасаду начальнікам Генеральнага штаба паўстанцкай арміі<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1936/002/A00005-00005.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 2, del 6 de octubre de 1936]</ref><ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1936/001/A00003-00003.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 1, del 2 de octubre de 1936]</ref>. Пасля гібелі [[Эміліа Мола|генерала Мола]] ў авіякатастрофе Давіла змяніў яго на пасадзе камандуючага Паўночнай арміяй<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1937/227/A01739-01739.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 227, de 4 de junio de 1937]</ref><ref>Hugh Thomas (1976), ''La Guerra Civil Española'', pág. 744</ref>. 31 студзеня 1938 года прызначаны міністрам абароны ў складзе першага ўрада [[Франсіска Франка]]<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1938/468/A05547-05547.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 468, del 1 de febrero de 1938]</ref>. У жніўні 1939 года стаў генерал-капітанам II ваеннай акругі ([[Севілья]])<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1939/231/A04555-04555.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 231, del 19 de agosto de 1939]</ref>. З мая 1941 года — начальнік Высокага генеральнага штаба<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1941/132/A03343-03343.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 132, de 12/05/1941]</ref>, з ліпеня 1945 года — міністр арміі. У 1946 годзе выйшаў у запас<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1946/121/A03170-03170.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 121, de 1 de mayo de 1946]</ref>. У кастрычніку 1949 года, з нагоды паездкі Франка ў Партугалію, быў выкліканы на дзевяць дзён узначаліць урад<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1949/294/A04442-04442.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 294, de 21 de octubre de 1949]</ref>. Атрымаў дваранскі тытул маркіза. У 1951 годзе стаў членам Савета Каралеўства і прызначаны прэзідэнтам Вышэйшага геаграфічнага савета<ref>[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1951/199/A03384-03384.pdf Boletín Oficial del Estado núm. 199, del 18 de julio de 1951]</ref>. == Абвінавачванні == Быў адным з трыццаці пяці высокапастаўленых службовых асоб [[Франкісцкая Іспанія|рэжыму Франка,]] пасмяротна абвінавачаных у 2008 годзе Нацыянальным судом за [[Злачынствы супраць чалавецтва|злачынствы супраць чалавечнасці]], учыненыя падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] і ў першыя гады франкісцкай дыктатуры<ref>[http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1962/03/22/070.html "Esta madrugada ha fallecido el general Dávila Arrondo"], en diario ''ABC'', 22 de marzo de 1962, página 70.</ref><ref>Dávila Jalón, Valentín. [http://books.google.es/books?id=cpyzAAAACAAJ&dq=Fidel+Dávila&hl=es&sa=X&ei=nkI4U6ynCMWy7AaWr4HgAQ&ved=0CDwQ6AEwAQ ''Una vida al servicio de España: General don Fidel Dávila Arrondo 1878-1962, Volumen 1''], Talleres Prensa Española,1978. ISBN 8430000003, 9788430000005.</ref><ref>Busquets i Dalmau, Juan. [http://books.google.es/books?id=xUA-3AEGJ9IC&printsec=frontcover&hl=es&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Epistolari de Josep Cartañà, bisbe de Girona (1934-1963)''], (en catalán) L'Abadia de Montserrat, 2000 - 292 páginas. ISBN 8484151832, 9788484151838.</ref>. == Крыніцы == {{Reflist|2}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Члены Іспанскай фалангі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (франкісты)]] [[Катэгорыя:Генералы Іспаніі]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты]] otwwmopx6b9mnvjmryhb1zlkddq3w58 Філалагічны факультэт ГрДУ 0 767733 5171822 5142532 2026-07-27T15:52:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171822 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Філалагічны факультэт ГрДУ імя Янкі Купалы | арыгінал = | вну = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Літаратурны факультэт, факультэт беларускай філалогіі і культуры, факультэт замежных моў | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1940 | закрыты = | дэкан = Святлана Віктараўна Ганчар | размяшчэнне = | адрас = {{BLR}}, 230023, г. Гродна, [[Вуліца Леніна (Гродна)|вуліца Леніна]], 32, [[Вуліца Ажэшка (Гродна)|вуліца Ажэшка]], 22 | каардынаты = | сайт = [https://phf.grsu.by/] }} '''Філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы''' — адзін з факультэтаў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. == Гісторыя == Факультэт быў створаны ў 1940 годзе як ''літаратурны факультэт'' Гродзенскага настаўніцкага інстытута. Пад сучаснай назвай з 1960-х гадоў, пасля падзелу [[факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ|гісторыка-філалагічнага факультэта]] Гродзенскага педагагічнага інстытута. У 1994 быў падзелены на ''факультэт беларускай філалогіі і культуры'' і ''факультэт замежных моў'', у 1997 адбылося іх аб’яднанне ў адзіны ''філалагічны факультэт''.<ref name="ффгрду">{{Cite web |url=https://phf.grsu.by/fakultet/istoriya-fakulteta.html |title=История факультета |access-date=7 снежня 2025 |archive-date=15 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251015140752/https://phf.grsu.by/fakultet/istoriya-fakulteta.html |url-status=dead }}</ref> == Кафедры == * Англійскай філалогіі (створана ў 2001 у выніку падзелу кафедры англійскай мовы) * Беларускай філалогіі (створана ў 2017 шляхам аб’яднання дзвюх кафедр — беларускага і супастаўляльнага мовазнаўства і беларускай літаратуры) * Замежных моў (існуе з 1944, у 2022 да яе далучана кафедра польскай філалогіі) * Рамана-германскай філалогіі * Рускай філалогіі З 1989<ref name="ффгрду" /><ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/en/article/view/abs.2012.016 Кафедре Польской Филологии свыше двадцати лет]</ref> па 2022<ref>[https://web.archive.org/web/20220121230023/https://phf.grsu.by/fakultet/kafedry/kafedra-polskoj-filologii.html КАФЕДРА ПОЛЬСКОЙ ФИЛОЛОГИИ (2022)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220927214015/https://phf.grsu.by/fakultet/struktura.html Организационная структура филологического факультета (2022)]</ref><ref>{{Cite web |url=https://phf.grsu.by/fakultet/kafedry/kafedra-inostrannykh-yazykov-2.html |title=КАФЕДРА ИНОСТРАННЫХ ЯЗЫКОВ |access-date=7 снежня 2025 |archive-date=15 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251015143020/https://phf.grsu.by/fakultet/kafedry/kafedra-inostrannykh-yazykov-2.html |url-status=dead }}</ref> існавала адзіная ў Беларусі кафедра польскай філалогіі,<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_210&a001=BY-NLB-ar2510309&strq=l_siz=20 Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Я. Купалы. Кафедра польскай філалогіі]</ref> заснавальнікам і шматгадовым загадчыкам і выкладчыкам якой была [[Святлана Піліпаўна Мусіенка]]. == Аспірантура == * 10.01.03 Літаратура народаў краін замежжа * 10.01.08 Тэорыя літаратуры. Тэксталогія * 10.02.01 Беларуская мова * 10.02.02 Руская мова * 10.02.03 Славянскія мовы * 10.02.19 Тэорыя мовы * 10.02.20 Параўнальна-гістарычнае, супастаўляльнае і тыпалагічнае мовазнаўства * 13.00.02 Тэорыя і методыка навучання і выхавання (літаратура)<ref>{{Cite web |url=https://phf.grsu.by/fakultet/nauchno-issledovatelskaya-i-innovatsionnaya-deyatelnost/aspirantura.html |title=Аспирантура |access-date=7 снежня 2025 |archive-date=12 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912192842/https://phf.grsu.by/fakultet/nauchno-issledovatelskaya-i-innovatsionnaya-deyatelnost/aspirantura.html |url-status=dead }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://phf.grsu.by/ Афіцыйны сайт філалагічнага факультэта ГрДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240629085053/https://phf.grsu.by/ |date=29 чэрвеня 2024 }} {{ГрДУ ім. Янкі Купалы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філалагічны факультэт ГрДУ}} [[Катэгорыя:1940 год у Гродне]] [[Катэгорыя:Факультэты ГрДУ імя Янкі Купалы|Філалагічны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты|ГрДУ]] jy4d4s38gszfofpk32ms45y83c7n4bm Ойген Дзюкер 0 773971 5171922 4861916 2026-07-28T04:05:33Z StarDeg 16311 5171922 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ойген Дзюкер''', у расійскіх крыніцах '''Яўген Эдуардавіч Дзюкер''' ({{lang-de|Eugen Gustav Dücker}}; 29 студзеня [10 лютага] 1841, [[Арэнсбург]] — {{ДС|6|12|1916}}, [[Дзюсельдорф]]) — нямецкі і расійскі мастак-Акадэмііст-пейзаж мастацтваў. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1841 годзе ў руска-нямецкай дваранскай сям’і Дзюкер. Вывучаў жывапіс у Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1858—1862) пад кіраўніцтвам С. М. Вараб’ёва. Падчас навучання атрымліваў узнагароды Акадэміі: малы сярэбраны медаль (1859), вялікі сярэбраны (1860), малы залаты (1861), вялікі залаты медаль (1862) за карціну «Ліфляндскія краявіды». У 1864 годзе прыехаў у [[Дзюсельдорф]], у 1872 годзе заняў месца выкладчыка пейзажнага жывапісу ў Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў (замест [[Освальд Ахенбах|Освальда Ахенбаха]]) і займаўся выкладчыцкай дзейнасцю на працягу 44 гадоў. Знаходзячыся ў Еўропе, частку сваіх карцін ён адсылаў на акадэмічныя выставы ў Пецярбург. Большая частка карцін раскуплялася заходнееўрапейскімі прыватнымі калекцыянерамі і музеямі. Быў удастоены звання акадэміка Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1868) за работы «Балота», «Марскі бераг», «Поле пасля жніва». Атрымаў званне прафесара Акадэміі мастацтваў (1873). Прафесар-выкладчык у Дзюсельдорфскай акадэміі (з 1873). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзюкер}} [[Катэгорыя:Мастакі Германіі]] adwlr1jrh5pidnrbh6qrbk8kv471nvm Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка 0 776298 5172051 5121826 2026-07-28T09:24:05Z DobryBrat 5701 катэгорыя, стыль 5172051 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |званне={{РБ, Генерал-маёр}} }} '''Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі ваенны, [[генерал-маёр]] (2023). Начальнік [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] (2024—2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1970 года ў [[Магілёў|Магілёве]]. У 1992 годзе скончыў з адзнакай [[Сумскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча|Сумскае вышэйшае артылерыйскае каманднае двойчы Чырванасцяжнае вучылішча імя М. В. Фрунзе]]. У 2006 годзе скончыў з адзнакай і залатым медалём Камандна-штабны факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. У 2014 годзе скончыў з адзнакай і залатым медалём факультэт Генеральнага штаба Узброеных Сіл Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. У 2018—2021 гадах — начальнік 7-га ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага Штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. 20 мая 2021 года прызначаны начальнікам [[Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча|Мінскага сувораўскага ваеннага вучылішча]]. 28 ліпеня 2023 года прызначаны на пасаду начальніка Галоўнай ваеннай інспекцыі Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. 29 красавіка 2024 года па 3 сакавіка 2026 года<ref name="svu">[https://mnsvu.org/news/belarus/gorbatenko-naznachen-zamom-gossekretarya-sovbeza/ Генерал-майор Андрей Горбатенко назначен на должность заместителя Государственного секретаря Совета безопасности]</ref> працаваў начальнікам [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]]. 3 сакавіка 2026 года прызначаны намеснікам Дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]], на гэтай пасадзе курыруе пытанні кадравай палітыкі і падрыхтоўкі афіцэрскага складу<ref name="svu"/>. == Узнагароды == * [[Медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|Медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]] (2001); * медалі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» I, II і III ступеняў; * [[падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2014). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mnsvu.org/komandiry/nachalniki/general-gorbatenko-andrej-mihajlovich/ Генерал-майор Горбатенко Андрей Михайлович] {{ref-ru}}. {{Начальнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбаценка Андрэй Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] anw1kno96ywv217yhvmsd6q02ml1xwd Халакост у Пастаўскім раёне 0 777145 5171862 4875543 2026-07-27T20:05:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171862 wikitext text/x-wiki На тэрыторыі [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі 3 гета: * у [[Дунілавічы|Дунілавічах]] (1941 — 21 лістапада 1942, каля 1000 загінулых), * у [[Лынтупы|Лынтупах]] (1941 — канец снежня 1942, каля 250 загінулых), * у [[Паставы|Паставах]] (люты — лістапад 1942, каля 4000 загінулых). У Пастаўскім раёне 19 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад [[Ізраіль|ізраільскага]] мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «''у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны''»: * Ёзеф, Баляслава, Цэліна Анішкевічы і Ванда Скуратовіч (Анішкевіч). У вёсцы Зосіна выратавалі Славіна Ерамію і яго сям’ю<ref>''[[Яд ва-Шэм|Яд Вашем]]''. [http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4042660 История спасения. Анишкевичи.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161010183729/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4042660 |date=10 кастрычніка 2016 }}</ref>. * Браніслаў, Станіслава, Флер’ян, Станіслаў і Вераніка Зямчонак, Браніслава Урублеўская (Зямчонак). Выратавалі сям’ю Гордан з чатырох чалавек: Янкеля, яго жонку Хінду і дзяцей Абрама і Лібу<ref>''А. И. Корсак.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/dunilovichi/dunilovichi.html «Кто спасет одну жизнь — спасет целый мир»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140107073217/http://shtetle.co.il/Shtetls/dunilovichi/dunilovichi.html|date=2014-01-07}}</ref><ref>''[[Яд ва-Шэм|Яд Вашем]]''. [http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4045049 История спасения. Гордон.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161010165848/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4045049 |date=10 кастрычніка 2016 }}</ref>. * Кацярына і Іван Крывенскія выратавалі Славіну Соню ў Дунілавічах<ref>''[[Яд ва-Шэм|Яд Вашем]]''. [http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4021554 История спасения. Кривенькие.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161010183727/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4021554 |date=10 кастрычніка 2016 }}</ref>. * Казімір, Паўліна, Віктар, Валерыя і Генефа Несцяровіч у вёсцы [[Зарэжжа]] выратавалі Шпрэйрэгена Ізраіля, Гольдмана Іцхака, Цэйтліна Берла<ref>''[[Яд ва-Шэм|Яд Вашем]]''. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4044939 История спасения. Нестеровичи.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161010171719/http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4044939 |date=10 кастрычніка 2016 }}</ref>. * Уладзіслаў і Антоній Скорыя. У вёсцы Казіміраўка выратавалі Бесмана Бернарда. У 1956 годзе ў Паставах на магіле ахвяр [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]] на вуліцы Горкага была ўсталяваная стэла{{Sfn|«Памяць. Пастаўскi раён»|2001|с=223}}. У Лынтупах у 1960-х гадах усталяваныя 5 помнікаў яўрэям — вязням гета{{Sfn|«Памяць. Пастаўскi раён»|2001|с=223}}. У Дунілавічах помнік ахвярам Катастрофы пастаўлены ў 1958 годзе<ref>''Шульман А. Л.'' [https://web.archive.org/web/20101230181458/http://mishpoha.org/library/04/0427.shtml У ворот вечности]</ref>{{Sfn|«Памяць. Пастаўскi раён»|2001|с=223}}. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пастаўскi раён»|2001|Г. К. Кісялёў, А. Э. Кейзік i iнш. (рэдкал.), К. I. Козак, А. I. Кузняцоў (укладальнікi). «Памяць. Пастаўскi раён». — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 688 с. — ISBN 985-6302-35-8.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыя Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Халакост па раёнах Беларусі|Пастаўскі раён]] f8rieam9b08q43t0k77ijyzs9marw7t Храналогія суданскага канфлікту (2025) 0 779930 5171937 5136797 2026-07-28T06:51:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171937 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія == === Студзень === * 1 студзеня — АСАД заявілі, што забілі 462 байцоў САП у няўдалай атацы на Аль-Малху (Паўночны Дарфур). Акрамя таго, былі знішчаны тры транспартныя сродкі<ref>{{cite web |title=Joint Darfur Force heavily ambushes RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article295382/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 студзеня — УСС заявілі, што пры дапамозе БПЛА ліквідавалі ў Эль-Фашыры брыгаднага генерала САП Ібрагіма Дэліба. Разам з ім забіты 32 байцы Дагала, уключаючы грамадзяніна [[Маўрытанія|Маўрытаніі]]<ref>{{cite web |title=Sudan army repels RSF attack in El Fasher, hospital hit by shelling |url=https://sudantribune.com/article295413/ |website=Sudan Tribune |date=2 January 2025}}</ref>. * 4 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу саудаўскай бальніцы ў Эль-Фашыры сіламі Дагала<ref>{{cite web |title=El Fasher hospital shelled again, two dead |url=https://sudantribune.com/article295484/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. Яшчэ чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу Амдурмана паўстанцамі<ref>{{cite web |title=RSF shelling kills four civilians in Sudan's Omdurman - health ministry |url=https://sudantribune.com/article295478/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. * 5 студзеня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС у Хартуме<ref>{{cite web |title=Airstrike kills 10 civilians in Sudan's Khartoum - activists |url=https://sudantribune.com/article295507/ |website=Sudan Tribune |date=5 January 2025}}</ref>. УСС і АСАД заявілі, што адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр з усходу і паўднёвага ўсходу горада. Байцы АСАД таксама перахапілі канвой са зброяй, паланіўшы невядомую колькасць грамадзян [[Лівія|Лівіі]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295516/|title=Fighting resumes in El Fasher, weapons convoy intercepted|date=5 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 студзеня — Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. УСС адбілі адміністрацыйны цэнтр Амбада, а таксама Аль-Шагла і заходнюю частку раёна Аль-Фітаіхаб у Амдурмане. Вайскоўцы заявілі аб вызваленні трох палонных афіцэраў у Аль-Фітаіхабе падчас спецаперацыі, у выніку якой загінула больш за 20 прыхільнікаў Дагала<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295635/ |title=Sudanese army gains ground in Omdurman, frees captive officers |date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па лагеры ўнутрана перамешчаных асоб Фата-Борна ў Кутуме (Паўночны Дарфур)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295596/ |title=Four killed in airstrike on Darfur IDP camp, says spokesperson |date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 8 студзеня — УСС аблілі горад Хадж Абдалах у штаце Гезіра, за 58 кіламетраў ад Вад-Медані, і вёску Махала, за 13 кіламетраў ад Вад-Медані<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 студзеня — УСС адбілі горад Эш-Шабарка ў штаце Гезіра, за 13 кіламетраў на ўсход ад Вад-Медані<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 студзеня — УСС адібілі горад Ад-эль-Кура ў штаце Гезіра, за 40 кіламетраў на ўсход ад Вад-Медані, у той час як саюзныя ўраду сілы «Шчыт Судана» адбілі Вад-эль-Аб’яд, за 20 кіламетраў ад моста Хантуб<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 11 студзеня — армія Бурхана ўзяла Вад-Медані, сталіцу штата Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. Шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу войскамі САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite news |date=2025-01-12 |title=16 killed in shelling of displaced persons camp in Sudan's North Darfur |url=https://sudantribune.com/article295846/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 студзеня — УСС адбілі жылы комплекс Аль-Равад у Хартуме<ref>{{Cite news |date=2025-01-12 |title=Sudanese army advances in Khartoum, captures strategic residential complex |url=https://sudantribune.com/article295832/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 студзеня — прынамсі 120 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцаў на захадзе Амдурмана<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=Sudan Rescuers Say More Than 120 Killed By Shelling Near Capital |url=https://www.barrons.com/news/sudan-rescuers-say-more-than-120-killed-by-shelling-near-capital-ef26bd16 |work=Barron's}}</ref>. Электрастанцыя на плаціне Мераве была пашкоджана беспілотнікамі войск Дагала, што прывяло да пажару на аб’екце і адключэння электраэнергіі ў Шэндзі, Порт-Судане, Атбары і Амдурмане<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Drone attack on Merowe dam power station disrupts electricity supply |url=https://sudantribune.com/article295881/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Армія Бурхана адбіла Хаджар-аль-Джавада на дарозе паміж Далангам і Кадуглі ў Паўднёвым Кардафане ў атрадаў [[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]]<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Sudan army, SPLM-N clash in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article295926/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Трынаццаць чалавек былі забітыя УСС і саюзнымі ім апалчэнцамі падчас нападу на нефармальнае паселішча Камба Тайба ў штаце Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Civilians accused of RSF ties killed in Sudan's Al-Jazirah state |url=https://sudantribune.com/article295922/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 14 студзеня — АСАД заявілі пра забойства сотняў байцоў САП, знішчэнне 262 транспартных сродкаў і захоп 21 байца і 67 транспартных сродкаў падчас сутыкненняў у Аль-Малха і Халафе ў Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=Joint Force thwarts RSF attack in Darfur |url=https://sudantribune.com/article295970/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку нападаў сіл «Шчыт Судана» на лагер Шукаба і лагер 16 у штаце Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=18 killed in attacks on farming communities in central Sudan |url=https://sudantribune.com/article295959/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 студзеня — дзевяць чалавек загінулі ў выніку нападаў бакоў канфлікту на членаў абшчыны Канабі, якія ў асноўным з’яўляюцца выхадцамі з Дарфура, у Абу-Гуце, штат Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-15 |title=Sudan war: Nine dead amid accusations of sexual violence in El Gezira |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-9-dead-amid-accusations-of-sexual-violence-in-el-gezira |work=Radio Dabanga}}</ref>. Па меншай меры 120 чалавек загінулі ў выніку нападу паўстанцаў на грамадзянскі канвой, які суправаджаўся [[Вызваленчы рух Судана|Рухам за вызваленне Судана]] і Аб’яднаннем сіл вызвалення Судана, недалёка ад Кабкабіі (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite news |date=2025-01-17 |title=North Darfur: RSF attack on convoy kills scores of civilians |url=https://sudantribune.com/article296141/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку нападу САП на вёску Аль-Хізан у Абу-Гуце<ref>{{Cite news |date=2025-01-15 |title=Dozens of civilians killed in RSF attacks in Sudan's Al Jazirah state, groups say |url=https://sudantribune.com/article296082/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 студзеня — высокапастаўленыя прадстаўнікі ЗША паведамілі, што ўлады нядаўна як мінімум двойчы ўжылі хімічную зброю супраць праціўніка<ref>{{Cite news |last=Walsh |first=Declan |last2=Barnes |first2=Julian E. |date=2025-01-16 |title=Sudan’s Military Has Used Chemical Weapons Twice, U.S. Officials Say |url=https://www.nytimes.com/2025/01/16/world/africa/sudan-chemical-weapons-sanctions.html |access-date=2025-01-17 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>. ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. * 18 студзеня — шэсць дронаў нанеслі ўдар па электрастанцыі Аль-Шавак у штаце Гедарэф, выклікаўшы адключэння электраэнергіі па ўсім штаце і ў штаце Касала. Іншыя дроны нанеслі ўдар па вадаправоднай станцыі штата Гедарэф, а яшчэ адзін разбіўся каля аўтобуснай станцыі ўздоўж шашы Гедарэф — Касала — Порт-Судан<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296147/ |title=Drone attacks on key power station in eastern Sudan cause casualties |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана дасягнулі скрыжавання Аль-Шукры ў Шамбат, Хартум-Бахры<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296190/ |title=Sudanese army advances in Khartoum North, RSF retreats |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП у Амдурмане<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296189/ |title=Deadly shelling in Omdurman as water crisis worsens amid power outage |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Дагала заявілі, што захапілі Аль-Халафа, Дрышакі і Мао ў Паўночным Дарфуры<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296210/ |title=Conflicting claims of victory emerge after clashes in North Darfur |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 студзеня — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296280/ |title=Darfur: Civilians killed in renewed shelling as RSF issues ultimatum in El Fasher |date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана і саюзнікі заявілі, што адбілі два ўварвання САП у Паўночны Дарфур паблізу патройнай мяжы з [[Чад]]ам і [[Лівія]]й, забіўшы ў агульнай складанасці больш за 950 байцоў і знішчыўшы 61 транспартны сродак<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296272/|title=Darfur rebels claim victory over RSF forces entering from Libya|date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 студзеня — падраздзяленні ўрадавай арміі, абложаныя ў гарнізоне корпуса сувязі ў Хартум-Бахры, пачалі сваё першае буйное наступленне з верасня 2024 года, прымусіўшы праціўніка адступіць на ўсход у бок раёна Кафуры. УСС таксама адбілі парк Абуд у Хартум-Бахры, школу Джувайрыя і школы Афрыканскага савета ў раёне Аль-Сафія<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296337/ |title=Sudan army tightens noose on RSF in Khartoum Bahri |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП прад’явілі 48-гадзінны ўльтыматум ураду з патрабаваннем вывесці войскі з Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296323/ |title=El Fasher faces imminent attack as RSF deadline expires Wednesday |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 студзеня — войскі Бурхана пачалі наступленне на нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296383/ |title=Sudanese army claims gains near key oil refinery north of Khartoum |date=22 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 студзеня — загарэўся нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі ў Хартуме. Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў падпале<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296435/ |title=Two killed as shelling hits displaced persons camp in Sudan's North Darfur |date=23 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudans-bashair-hospital-on-open-ended-strike-following-rsf-attack |title=Sudan’s Bashair Hospital on ‘open-ended strike’ following RSF attack |date=24 January 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 24 студзеня — армія Бурхана заявіла, што прарвала аблогу базы Корпуса сувязі ў Хартуме. У САП абверглі гэтыя заявы<ref>{{cite web|url=https://www.barrons.com/news/sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-08f3465b|title=Sudan Army Breaks Paramilitary Siege On Key Base: Military Source|date=24 January 2025|publisher=Barron's}}</ref>. Улады таксама заявілі, што прарвалі аблогу генеральнага штаба ў Хартуме і адбілі нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250124-sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-1 |title=Sudan’s military says it breaks siege of army headquarters |date=24 January 2025 |publisher=France 24 }}</ref>. УСС і саюзныя апалчэнцы адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр. Байцы АСАД заявілі, што забілі больш за 400 баевікоў Дагала і знішчылі больш за 25 транспартных сродкаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296469/ |title=Sudanese troops, allied groups repel RSF attack on El Fasher |date=24 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 студзеня — УСС заявілі, што прасунуліся ў частцы Усходняга Хартума каля каледжа Аль-Рабат у раёне Буры, правёўшы наступленне праз вялікія часткі раёнаў Аль-Азба, Кафуры, Ад-Бабакер і Рамалах у раёне Хартуна-Норт і працягнулі прасоўванне да моста Эль-Мек-Німр<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296591/|title=Sudanese army gains ground in Khartoum intensifies RSF pressure|date=27 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Больш за 100 чалавек загінулі ў выніку нападу паўстанцаў на вёску Бруш у Паўночным Дарфуры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296597/ |title=Scores killed in attacks near El Fasher, residents and SLM say |date=27 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 28 студзеня — паўстанцы заявілі, што захапілі Медыцынскае ўпраўленне УСС, размешчанае на былой базе дэсантнікаў у Шамбаце, а таксама вежы Блю і Башыр у Хартум-Бахры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296631/ |title=Sudanese army advances in Khartoum, takes control of key areas |date=28 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП абвясцілі аб гібелі ў баі аднаго са сваіх старэйшых камандзіраў, Рахмталы аль-Махдзі, таксама вядомага як «Джалха», разам з яго братам. Паведамляецца, што яны абодва былі забітыя ў выніку авіяўдару на ўсход ад Хартума<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296626/ |title=RSF commander 'Jalha' killed under unclear circumstances |date=28 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 студзеня — урадавыя войскі прасунуліся да моста Эль-Мек-Німр, выцесніўшы праціўніка амаль з усёй тэрыторыі Хартума, за выключэннем Хілет-Хамада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296667/|title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, pushing back RSF|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. У Эль-Фашыры загінулі 7 чалавек. УСС заявілі, што адбілі атаку арміі Дагала на горад<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296671/|title=At least 7 killed in renewed fighting in El Fasher, Darfur|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 студзеня — улады адбілі горад Ум-Руваба ў Паўночным Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296667/|title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, pushing back RSF|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. === Люты === * 1 лютага — па меншай меры 54 чалавекі загінулі, а 158 атрымалі раненні ў выніку атакі САП на рынак Сабрэйн у Амдурмане<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-omdurman-sabrein-market-1ae73e6e00c2a390f44cd955fed26673 |title=Paramilitary group attacks an open market in Sudan, killing 54 people and wounding at least 158 |date=1 February 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Яшчэ двое загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250201-at-least-56-killed-as-fighting-grips-greater-khartoum |title=At least 56 killed as fighting grips greater Khartoum |date=1 February 2025 |publisher=France 24}}</ref>, а па меншай меры сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП у Эль-Абейдзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296824/ |title=RSF shelling kills, injures civilians in North Kordofan's capital |date=1 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС заявілі, што адбілі гарады Тамбул, Руфаа і Аль-Хасахіса ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296828/ |title=Sudanese army says it retakes key cities in Al Jazirah state |date=1 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 лютага — у АСАД заявілі, што адбілі атаку прыхільнікаў Дагала на Эль-Фашыр, забіўшы 140 байцоў і наймітаў, знішчыўшы 43 транспартныя сродкі і захапіўшы яшчэ 12<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296868/|title=Darfur Joint Force says they repelled RSF attack on El Fasher|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС адбілі Вад-Равах і аль-Набаці ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296876/ |title=Sudanese army claims gains in al-Jazirah state |date=2 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Аднавіліся баі і авіяўдары ў Дарфуры, загінула і пацярпела па меншай меры 248 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296894/|title=Hundreds killed, wounded in Darfur airstrikes, ground aAttacks|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 лютага — Абдала Хусейн, адзін з кіраўнікоў САП, быў забіты ў выніку авіяўдару ў Эль-Камеліне ў штаце Гезіра<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296902/ |title=Key RSF commander killed in Al-Jazirah state |date=3 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Улады заявілі, што прарвалі аблогу свайго гарнізона інжынернага корпуса ў раёне Аль-Айлафун і адбілі раёны Аль-Асайлат, Ум-Дау-Бан і Аль-Айлафун у раёне Усходняга Ніла<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296927/|title=Sudanese army breaks siege of garrison east of Khartoum|date=3 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Са слоў міністра аховы здароўя штата Паўднёвы Кардафан, баевікі [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызвольнага руху Судана—Поўнач]] (фракцыя аль-Хілу) забілі 44 жыхароў Кадуглі падчас абстрэлу галоўнага рынку, жылых кварталаў і часовых сховішчаў у школах<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-outrage-as-south-kordofan-shelling-leaves-at-least-44-civilians-dead |title=Sudan war: Outrage as South Kordofan shelling leaves at least 44 civilians dead |date=3 February 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Дваццаць пяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС па Ньяле<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250203-at-least-65-killed-as-sudan-fighting-escalates |title=Dozens killed as fierce fighting rages in south and west Sudan |date=3 February 2025 |publisher=France 24}}</ref>. * 4 лютага — па меншай меры шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Аль-Нао ў Амдурмане сіламі паўстанцаў<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296951/ |title=Dozens killed, injured in Al-shelling of Omdurman hospital |date=4 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Эль-Камелін<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296955/ |title=Sudanese army retakes Al-Kamlin, advances near Khartoum |date=4 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref> і аблажылі горад Наіма ў штаце Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-advances-in-northern-el-gezira-approaches-khartoum |title=Sudan army advances in northern El Gezira, approaches Khartoum |date=5 February 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Інжынеры з упраўлення водных рэсурсаў штата Хартум былі абстраляныя снайперамі паўстанцаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296958/|title=RSF snipers fire on engineers inspecting damaged Khartoum water plant|date=4 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 5 лютага — улады заявілі, што адбілі раён Эр-Румайла ў Хартуме, а таксама цэнтральны манетны двор<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296998/ |title=Sudanese army claims gains in Khartoum, fighting intensifies elsewhere |date=5 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 лютага — войскі Бурхана заявілі, што адбілі раёны Эль-Тэкейна, Эль-Масід і Эль-Ноба на поўдзень ад Гіяда, прамысловы комплекс Сарыя каля Абу-Хамамы ў Хартуме і Вадзі-эль-Ахдар у раёне Шарг-Эль-Ніл у Хартум-Бахры<ref>{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-fighting-over-khartoum-continues-army-advances-from-the-south-and-east |title=Sudan war: Fighting over Khartoum continues, army advances from the south and east |date=7 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 7 лютага — УСС заявілі, што адбілі завод па вытворчасці дарожных знакаў і нумарных знакаў разам з усёй прамысловай зонай Хартума. Яны таксама заявілі, што адбілі Аль-Масудзі ў штаце Хартум<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297036/|title=Sudanese army tightens grip on Khartoum as fighting intensifies|date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> і Абу Куту на паўночным захадзе штата Гезіра<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article297062/ |title=Sudan's army claims control of key town near Khartoum |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Улады заявілі, што збілі сем беспілотнікаў праціўніка над Дэбай, Паўночны штат<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article297053/ |title=Sudan military shot down seven drones in Debba |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку нападу САП на лагер унутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297077/ |title=RSF attacks town near Zamzam camp, accuses displaced of aiding SAF |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 8 лютага — УСС заявілі, што адбілі раён Кафуры ў Хартум-Бахры<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum |title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum |date=8 January 2025|publisher=Al Jazeera}}</ref>. Байцы АСАД пачалі ўварванне ў Чад з Дарфура, што прывяло да сутыкненняў з арміяй Чада ў раёне патройнай мяжы з Суданам і Лівіяй. Шэсць суданцаў былі забітыя, 13 атрымалі раненні. Тры транспартныя сродкі таксама былі знішчаны, а два суданскія камандзіры былі захопленыя ў Амджарасе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297098/ |title=Chadian army attacks Darfur groups, killing and wounding fighter |date=8 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 лютага — па меншай меры 31 чалавек загінуў у выніку двух дзён атак паўстанцаў на лагер ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297358/ |title=Death toll in Zamzam camp attack rises to 112 |date=13 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 лютага — прынамсі 30 чалавек былі забітыя ў выніку нападаў мяцежнікаў на Аль-Джамалаб і Наіму ў штаце Белы Ніл. Пятнаццаць іншых патанулі ў рацэ [[Белы Ніл]], калі яны садзіліся ў лодку, каб выратавацца ад нападаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297296/ |title=Dozens of civilians killed in RSF attack on villages in Sudan's White Nile state: group |date=13 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 лютага — падраздзяленне прыхільнікаў Дагала колькасцю 100 чалавек, дыслакаванае ў Аль-Музмуме, штат Сенар, здалося ўладам у Сінзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297415/ |title=Sudan’s Rapid Support Forces unit surrenders to army in Sinjah |date=15 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Ісламскі комплекс Эль-Нур і цеплаэлектрастанцыю Бахры ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-saf-advancing-on-khartoums-republican-palace |title=Sudan war: 'SAF advancing on Khartoum's Republican Palace' |date=16 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 16 лютага — дзесяць чалавек загінулі ў выніку нападаў прыхільнікаў Дагала на станцыі Меліт у Эль-Фашыры. УСС заявілі, што знішчылі базу праціўніка на ўсходзе горада<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-repels-new-rsf-attack-on-famine-stricken-north-darfur-camp |title=Sudan army repels new RSF attack on famine-stricken North Darfur camp |date=18 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 17 лютага — урадавыя войскі ўзялі пад кантроль раён Кафуры, апошні аплот паўстанцаў у Паўночным Хартуме, і горад Эр-Рахад у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |url=https://www.punjabnewsexpress.com/world/news/sudanese-army-reports-advancements-in-fight-against-paramilitary-forces-280369 |title=Архіўная копія |access-date=19 лютага 2025 |archive-date=21 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521022038/https://www.punjabnewsexpress.com/world/news/sudanese-army-reports-advancements-in-fight-against-paramilitary-forces-280369 |url-status=dead }}</ref>. Яны таксама адбілі Міністэрства рэсурсаў жывёл, падатковую вежу, малазійскую вежу і штаб-кватэру Дэпартамента аховы здароўя недалёка ад цэнтра Хартума<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297547/ |title=Sudanese army gains more ground in Khartoum, seizing key sites |date=17 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 18 лютага — УСС адваявалі мост Кобер, які злучае Хартум з Хартум-Бахры, а таксама большую частку раёнаў Эль-Саджана і Эль-Хіла-Эль-Джадзіда на паўднёвым усходзе Хартума<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/emergency-lawyers-sudan-army-executing-more-people-in-khartoum |title=Emergency Lawyers: Sudan army executing more people in Khartoum |date=19 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. САП абвясціла аб планах сфармаваць паралельны ўрад у выгнанні, урад міру і адзінства, у [[Найробі]], [[Кенія]]<ref>https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/</ref>. Больш за 200 чалавек загінулі ў выніку трох дзён нападаў мяцежнікаў у раёне Эль-Гетэйна ў штаце Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/18/sudan-paramilitaries-kill-hundreds-in-white-nile-villages-ngo |title=Sudan paramilitaries kill hundreds in White Nile villages: NGO |date=18 February 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 19 лютага — шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Амдурмане<ref>{{cite web |title=Sudan’s RSF shelling kills family, including four children, in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article297660/ |website=Sudan Tribune |access-date=20 February 2025}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі мост Эль-Хурыя ў цэнтральнай частцы Хартума, а таксама Сідру ў Паўночным Кардафане<ref name="khazan"/>. [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] пацвердзіла наяўнасць голаду ў лагерах для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам, Абу-Шук і Аль-Салам у Паўночным Дарфуры, а таксама ў двух месцах у заходніх нубійскіх гарах<ref>{{cite web |title=UN confirms famine in 5 areas of Sudan, warns of catastrophic hunger |url=https://sudantribune.com/article297671/ |website=Sudan Tribune |access-date=21 February 2025}}</ref>. * 20 лютага — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ў Эль-Хазан-Джадзід, Усходні Дарфур<ref name="khazan">{{cite web |title=Airstrikes in Darfur, RSF shells El Fasher, army advances in central Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/airstrikes-in-darfur-rsf-shells-el-fasher-army-advances-in-central-sudan |website=Radio Dabanga |access-date=21 February 2025}}</ref>. * 22 лютага — УСС і групоўка «Шчыт Судана» заявілі, што прымусілі праціўніка адступіць з раёна Соба ва Усходнім Хартуме і адваявалі раёны Аль-Лулуа і Аль-Самра на паўднёвы ўсход ад моста Соба, які злучае паўднёвыя і ўсходнія раёны сталіцы з сельскімі раёнамі Усходняга Ніла, дадаўшы, што 17 байцоў САП былі забітыя, а дзевяць транспартных сродкаў былі знішчаны або захопленыя<ref>{{cite web |title=Sudanese army and allies advance in Khartoum, claim gains against RSF |url=https://sudantribune.com/article297770/ |website=Sudan Tribune |access-date=23 February 2025}}</ref>. * 23 лютага — САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада, [[Урад міру і адзінства|Урада міру і адзінства]], пасля сустрэчы ў Найробі<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. Сілы «Саяд» арміі ўрада знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. УСС таксама адбілі Эль-Гетэйну<ref>{{cite web |title=Sudanese army retakes key city of Al-Qutayna in White Nile state |url=https://sudantribune.com/article297827/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. * 24 лютага — УСС заявілі, што занялі ўсходнюю частку моста Соба<ref>{{cite web |title=Sudanese army claims partial control of key Khartoum bridge |url=https://sudantribune.com/article297835/ |website=Sudan Tribune |date=24 February 2025}}</ref>, часткова прарвалі аблогу Даланга і захапілі рэгіёны Аль-Каркаль, Колі і Кіка на поўнач ад Кадуглі, а таксама Хаджар аль-Джавада і Каркарыю на поўдні<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297869/|title=Sudanese army breaks part of SPLM-N siege on Dilling in South Kordofan|date=24 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП заявілі, што збілі знішчальнік Іл над Ньялай, у выніку чаго загінуў яго экіпаж<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContentP/2/541119/World/Officers-killed-in-Sudan-plane-crash-Military-sour.aspx |title=Officers killed in Sudan plane crash: Military source |date=25 February 2025 |publisher=al-Ahram}}</ref>. * 25 лютага — транспартны самалёт [[Ан-26]] ВПС Судана [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|ўрэзаўся ў жылы раён Карары, Амдурман]], у выніку чаго загінулі прынамсі 46 чалавек, уключаючы генерал-маёра Бахра Ахмеда, старэйшага камандзіра ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Death toll in Sudan military plane crash rises to 46 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/26/several-feared-killed-as-sudan-army-plane-crashes-near-capital-khartoum |access-date=2025-02-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Death toll in Sudan military plane crash rises to 46 |url=https://apnews.com/article/sudan-war-miliary-rsf-4311a36df4d48680770253a8bf13dcff |access-date=2025-02-26 |website=AP News |language=en}}</ref>. УСС адбілі Эль-Хіваі<ref>{{cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-february-27-2025-saf-advances-west-toward-darfur-m23-and-drc-reset |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref>. * 26 лютага — харчовая дапамога была спыненая з-за працяглых нападаў на лагер Замзам<ref>{{cite web |title=Sudan fighting halts food aid in famine-hit Zamzam camp, WFP warns of starvation |url=https://sudantribune.com/article297932/ |website=Sudan Tribune |date=26 February 2025}}</ref>. * 28 лютага — паўстанцы нанеслі ўдар з дапамогай беспілотнікаў па электрастанцыі Мераве, што прывяло да адключэння электраэнергіі ў горадзе.<ref>{{cite web |title=RSF drone attacks cause power outage in Sudan's Merowe |url=https://sudantribune.com/article298018/ |website=Sudan Tribune |date=1 March 2025}}</ref>. У АСАД заявілі, што перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі [[Пустынныя ваўкі|калумбійскіх наймітаў]]<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. === Сакавік === * 2 сакавіка — УСС адваявалі ўчастак 13 і часткі раёнаў Эль-Наср і Эль-Худа ў Хартуме<ref>{{cite web |title=Sudanese Armed Forces ‘take eastern bank of El Manshiya Bridge’ – what next? |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-armed-forces-take-eastern-bank-of-el-manshiya-bridge-what-next |website=Radio Dabanga |date=1 March 2025}}</ref>. * 3 сакавіка — прыхільнікі Бурхана дасягнулі ўсходняга краю моста Аль-Маншыя ва Усходнім Ніле, Хартум, і адбілі штаб-кватэру цэнтральных рэзервовых сіл Усходняга Ніла<ref>{{cite web |title=Sudanese army tightens grip on East Khartoum, eyes key bridges |url=https://sudantribune.com/article298095/ |website=Sudan Tribune |date=3 March 2025}}</ref>. Сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрада па Ум-Курайдзіму, на поўнач ад Эль-Абейда<ref>{{cite web |title=Seven civilians die as SAF and RSF clash in North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-die-as-saf-and-rsf-clash-in-north-kordofan |website=Radio Dabanga |date=3 March 2025}}</ref>. * 4 сакавіка — больш за 80 чалавек загінулі або атрымалі раненні ў выніку абстрэлу лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук войскамі Дагала<ref>{{cite web |title=Dozens killed, injured as shelling hits North Darfur camp |url=https://sudantribune.com/article298134/ |website=Sudan Tribune |date=4 March 2025}}</ref>. * 5 сакавіка — войскі Бурхана адбілі Эль-Далі і Эль-Мазлум, апошнія апірышчы RSF у штаце Сенар, а таксама Аль-Джабалайн у штаце Белы Ніл<ref>{{cite web |title=Sudan army gains ground in Sennar, Blue Nile, White Nile states |url=https://sudantribune.com/article298155/ |website=Sudan Tribune |date=5 March 2025}}</ref>. * 9 сакавіка — сем чалавек загінулі ў выніку атакі байцоў САП на Аль-Хіваі (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite news |date=2025-03-09 |title=At least seven killed in RSF attack on Al Khiwai, West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article298366/ |access-date=2025-03-10 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref>, а яшчэ двое загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў у Аль-Маліха (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite news |date=2025-03-09 |title=Drone attack kills two, injures four in North Darfur’s Al-Maliha |url=https://sudantribune.com/article298358/ |access-date=2025-03-10 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 10 сакавіка — УСС заявілі, што знішчылі 47 транспартных сродкаў і 100 беспілотнікаў праціўніка ў Эль-Фашыры на працягу 10 дзён. Урадавыя войскі таксама заявілі, што мясцовыя сілы забілі 15 байцоў. Ад паўстанцаў адбіты ўвесь раён Аль-Салам і будынкі Лафет Таўра на поўдні горада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298412/|title=Sudan army says it destroyed dozens of RSF vehicles, drones in El Fasher|date=10 March 2025|access-date=12 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 сакавіка — дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298490/ |title=Darfur violence escalates: at least 10 killed in artillery strike, villages attacked |date=12 March 2025|access-date=13 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 сакавіка — у выніку абстрэлу Аль-Абейда войскамі Дагала загінула адна жанчына<ref name=":1"/>. * 14 сакавіка — войскі Бурхана заявілі, што збілі эскадрыллю беспілотнікаў, якія нацэліліся на Атбару<ref name=":1">{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298599/ |title=RSF shelling kills civilians in El Obeid; army downs drones in Atbara |date=14 March 2025 |access-date=15 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Восем мірных жыхароў былі забітыя падчас рэйдаў САП на Усходні Хартум<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298602/|title=Rights group accuses RSF of killing eight civilians in Khartoum|date=14 March 2025|access-date=16 March 2025|publisher=Sudan Tribne}}</ref>. * 16 сакавіка — УСС заявілі, што ўзялі пад кантроль Хартум 3 і частку Хартум 2 і адрэзалі апошні шлях паставак САП у прэзідэнцкі палац<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298671/|title=Army advances in central Khartoum, tightening siege on RSF|date=16 March 2025|access-date=18 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі і 30 чалавек атрымалі раненні, у тым ліку 18 дзяцей, у выніку абстрэлу з боку САП у Карары, Амдурман<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298669/|title=Shelling in Omdurman kills four, wounds dozens, mostly children – officials|date=16 March 2025|access-date=18 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС заявілі, што іх бранятанкавы корпус злучыўся з сіламі ў штабе Генеральнага камандавання ў Хартуме пасля зачысткі Народнага навучальнага шпіталя ад мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298711/ |title=Armoured Corps Links with Sudanese forces in HQ, squeezing RSF in Khartoum |date=17 March 2025|access-date=20 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 17 сакавіка — Арганізацыя Аб’яднаных Нацый заявіла, што сілы Дагала затрымалі больш за 60 міратворцаў, выкралі восем грамадзянскіх супрацоўнікаў і канфіскавалі восем транспартных сродкаў і 280 000 літраў паліва ЮНІСФА<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unsc-condemns-rsf-for-abducting-un-staff-and-looting-convoy-in-sudan |title=UNSC condemns RSF for abducting UN staff and looting convoy in Sudan |date=18 March 2025|access-date=20 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 19 сакавіка — улады заявілі, што пры бамбардзіроўках Эль-Фашыра загінула 16 мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-within-500-meters-of-republican-palace-battles-in-north-darfur-and-north-kordofan |title=Sudan army within 500m of Republican Palace, battles in North Darfur and North Kordofan |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 20 сакавіка — САП заявілі, што ўзялі Аль-Маліку, аднак АСАД гэта адмаўлялі, дадаўшы, што восем старэйшых афіцэраў праціўніка, уключаючы палявога камандзіра палкоўніка Аюба Ахімера, былі забітыя<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298824/ |title=Joint Forces say they repelled RSF attack on Al-Maliha, North Darfur |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 сакавіка — улады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. У той жа дзень у выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па палацы загінулі шэсць журналістаў, у тым ліку два ваенныя рэпарцёры і чатыры члены здымачнай групы суданскага тэлебачання<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298917/ |title=Sudan state TV crew, military reporters killed in drone attack near presidential palace |date=21 March 2025|access-date=22 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 сакавіка — улады адбілі гатэль «Карынція», штаб-кватэру цэнтральнага банка Судана і Службы агульнай разведкі ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-khartoum-c41e1d829ea2560c9ff8eb43daac85da |title=Sudan’s army says it seized key buildings in Khartoum after retaking the Republican Palace |date=22 March 2025|access-date=22 March 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Сорак восем чалавек загінулі ў выніку этнічных чыстак з боку САП у Аль-Маліку<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298942/ |title=Dozens killed in North Darfur amid accusations of RSF ethnic attacks |date=22 March 2025|access-date=23 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 сакавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Амдурмане<ref name="tuti">{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250323-paramilitary-shelling-kills-3-in-omdurman-after-sudan-army-gains-medic |title=Paramilitary shelling kills 3 in Omdurman after Sudan army gains: medic |date=23 March 2025|access-date=23 March 2025 |publisher=France 24}}</ref>. Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку трохдзённай разні, учыненай мяцежнікамі, на вёскі ў штаце Гезіра на паўночны захад ад Вад-Медані<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298967/ |title=RSF attacks kill at least 18 in Sudan’s Al-Jazira state: Activists |date=23 March 2025 |access-date=24 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 24 сакавіка — войскі Дагала распачалі серыю нападаў ва Усходнім Хартуме, у выніку якіх загінулі прынамсі пяць чалавек і дзясяткі атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=At least five killed in RSF shelling in Sudan’s Khartoum: Lawyers’ group |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/24/at-least-five-killed-in-rsf-shelling-in-sudans-khartoum-lawyers-group |access-date=2025-03-25 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У той жа час армія Дагала адступіла з раёнаў Салама, Азхары, Ад-Хусейн, Маё, Герэйф-Уэст, Буры, Сахафат і Калакла<ref>{{Cite web |title=RSF reportedly retreating from Khartoum neighbourhoods amid army advances |url=https://sudantribune.com/article299057/ |access-date=2025-03-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Дарфурская ініцыятыва за справядлівасць і мір заявіла, што сотні мірных жыхароў загінулі ў выніку авіяўдару войск Дагала па рынку недалёка ад Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |title=Sudan army accused of killing hundreds in airstrike on Darfur market |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgz5kxy8d2o |access-date=2025-03-25 |website=BBC |language=en}}</ref>. * 26 сакавіка — УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл у Хартуме. Яны таксама адбілі лагер Тыба аль-Хасанаб<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. * 27 сакавіка — УСС ачысцілі апошнія ачагі супраціву праціўніка на поўдзень ад Хартума. Яны таксама заявілі, што нейтралізавалі 23 байца САП і захапілі артылерыйскую гармату<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299144/|title=Sudanese army claims clearing RSF pockets from Khartoum district|date=27 March 2025|access-date=28 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Зграя дронаў атакавала горад Ад-Дамазін у штаце Блакітны Ніл, паведамлялася аб некалькіх выбухах і дыме. УСС заявілі, што збілі пяць дронаў над базай бранятанкавага корпуса, штабам 4-й пяхотнай дывізіі і гарадскім аэрапортам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299147/|title=Drones attack Sudan’s Blue Nile state capital for first time in war|date=27 March 2025|access-date=28 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 сакавіка — урадавыя войскі адваявалі рынак Сук Лівія на захад ад Амдурмана<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250329-sudan-army-says-retakes-khartoum-area-market-from-paramilitaries |title=Sudan army says retakes Khartoum-area market from paramilitaries |date=29 March 2025|access-date=29 March 2025|publisher=France 24}}</ref>. * 30 сакавіка — УСС і саюзнікі адбілі напад атрадаў Дагала на Эль-Фашыр і атакавалі калону забеспячэння, знішчыўшы 16 транспартных сродкаў і забіўшы дзясяткі байцоў САП. Дзевяць мірных жыхароў загінулі і яшчэ 17 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299228/|title=Nine civilians killed in Sudan’s El Fasher shelling, army says attack repelled|date=30 March 2025|access-date=31 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 31 сакавіка — сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі САП<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-deadly-rsf-shelling-strikes-north-darfur-camp |title=Renewed deadly RSF shelling strikes North Darfur camp |date=2 April 2025 |access-date=3 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Паўстанцы заявілі, што ўзялі Хор-эль-Далайб у Паўднёвым Кардафане пасля сутыкненняў, у выніку якіх загінула 12 мірных жыхароў. Яны таксама заявілі, што забілі 70 байцоў Ісламскага руху і знішчылі або захапілі 13 транспартных сродкаў<ref name="antonov"/>. === Красавік === * 2 красавіка — два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі САП<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-displacement-famine-elfasher-military-rapid-support-forces-un-38b47acc8fd199f7d5873423bfb441d3 |title=2 killed as Sudan’s paramilitary intensifies attacks on displacement camp in North Darfur |date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Прынамсі 96 чалавек загінулі ў выніку чатырохдзённых нападаў на ўрадавыя войскі ў раёне Аль-Джумуа на поўдзень ад Амдурмана<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299298/ |title=RSF attacks kill 96 south of Sudan’s Omdurman, triggering displacement |date=2 April 2025 |access-date=3 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 красавіка — САП заявілі, што збілі варожы самалёт Ан над Эль-Фашырам, у выніку чаго загінулі восем членаў экіпажа<ref name="antonov">{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-to-down-sudan-air-force-plane-in-north-darfur |title=RSF claims to down Sudan Air Force plane in North Darfur |date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 4 красавіка — больш за 100 мірных жыхароў загінулі ў сутыкненнях у Аль-Мальхе. Горад захапілі паўстанцы. Адзначаліся рабаванні, забойствы і катаванні<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299379/|title=Over 100 civilians killed in AEl Malha clashes, RSF blamed|date=4 April 2025|access-date=7 April 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 5 красавіка — электрастанцыя Мерове падвергнулася нападу беспілотніка арміі Дагала, што прывяло да адключэння электраэнергіі ў Амдурмане і Паўночным штаце<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299398/ |title=Power outages hit Sudan areas after drone attack on Merowe Dam |date=6 April 2025 |access-date=7 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 красавіка — прынамсі 15 мірных жыхароў загінулі ў сутыкненнях у Амбадзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299431/ |title=Renewed Omdurman clashes leave civilians dead; RSF accused of abuses |date=6 April 2025 |access-date=7 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку атакі беспілотнікаў САП на Аль-Дабах (Паўночны штат)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299455/ |title=RSF drone attack destroys fuel depot at Dongola airport in Northern Sudan |date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 красавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук сіламі Дагала<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299461/ |title=Shelling kills three at Darfur IDP camp; RSF assault on El Fasher feared |date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Яшчэ некалькі чалавек загінулі ў выніку сумеснага нападу САП і атрадаў аль-Хілу ў Рашадзе, Паўднёвы Кардафан<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozen-dead-in-rsf-splm-attacks-in-kordofan |title=Dozen dead in RSF-SPLM attacks in Kordofan |date=10 April 2025 |access-date=10 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 8 красавіка — УСС адбілі ў САП лагеры Аль-Кусур і Аль-Конан, а таксама раёны Фаташа, Аль-Хілал Аль-Джадзіда і Іскан Аль-Сафва ў Амдурмане<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article299492/ |title=Sudan army advances in Omdurman’s Ombada, captures camps from RSF |date=8 April 2025 |access-date=9 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 красавіка — у выніку ўдараў беспілотнікаў і артылерыі мяцежнікаў у Эль-Абейдзе і Аль-Дабе загінулі 13 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299513/|title=RSF attacks kill at least 13 civilians in Sudan’s El-Obeid, Al-Dabbah|date=9 April 2025|access-date=10 April 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 красавіка — прынамсі 15 мірных жыхароў загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі мяцежнікаў. Прыхільнікі Дагала заявілі, што ўзялі Ум-Кедаду<ref>{{cite web|url=https://thedefensepost.com/2025/04/11/killed-darfur-camp-intensifies/|title=15 Killed in Darfur Camp as Battle for Last Army-Held City Intensifies|date=11 April 2025|work=The Defense Post}}</ref>. * 11 красавіка — па меншай меры 32 мірных жыхара загінулі ў выніку абстрэлаў беспілотнікаў САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299611/ |title=RSF attack kills 32 civilians in Sudan’s El Fasher, army says |date=11 April 2025|work=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 красавіка — у выніку атакі САП на лагер бежанцаў Замзам загінулі і атрымалі раненні сотні чалавек, большасць з якіх-жанчыны і дзеці<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/hundreds-feared-killed-sudan-rsf-launches-attack-famine-stricken-camp-2025-04-12/ |title=Hundreds feared killed in Sudan as RSF launches attack on famine-stricken camp|date=12 April 2025|work=Reuters}}</ref>. * 13 красавіка — САП заявілі, што захапілі лагер бежанцаў Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299682/ |title=RSF seizes Zamzam camp, displacing thousands; hundreds reported dead |date=13 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 14 красавіка — беспілотнікі паўстанцаў пачалі атаку на Атбару, уразіўшы паліўны склад і электрастанцыю, што прывяло да адключэння электраэнергіі<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299725/ |title=RSF drone attacks cause blackout in north Sudan's Atbara |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 красавіка — Дагала афіцыйна абвясціў аб стварэнні ўрада міру і адзінства<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-civil-war-darfur-a25fe0ef9a3769ecab1838286ab0b38b |title=Sudanese paramilitary group says its forming a rival government |date=16 April 2025|work=AP News}}</ref>. У адказ на атакі паўстанцаў у Эль-Фашыры быў абвешчаны вячэрні каменданцкі час<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299721/ |title=North Darfur imposes curfew in El Fasher after mass casualties in RSF attack on Zamzam camp |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 красавіка — прынамсі 57 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250417-clashes-in-sudan-s-besieged-darfur-city-kill-57 |title=57 killed in Sudan's Darfur as trapped civilians fear bloodbath |date=17 April 2025 |work=France 24}}</ref>. * 19 красавіка — армію генерала Дагала абвінавацілі ў забойствах мірных жыхароў вёскі Бруш (Паўночны Дарфур)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299928/ |title=RSF accused of deadly attack on North Darfur village, civilian casualties reported |date=19 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 красавіка — прынамсі 30 чалавек загінулі падчас нападаў САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-darfur-e3b3c58966ff9ac2693764140eec85df |title=Sudan’s paramilitaries kill more than 30 in a new attack on a Darfur city, activists say |date=22 April 2025 |work=AP News}}</ref>. * 22 красавіка — прынамсі 55 чалавек загінулі за два дні абстрэлаў паўстанцамі Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300024/ |title=Sudan army says RSF shelling killed 55 civilians in two days in El Fasher |date=22 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 красавіка — адна з фракцый групоўкі «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 24 красавіка — прынамсі 74 чалавекі загінулі ў выніку атакі САП на вёску Аль-Сафа ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300097/ |title=Sudan’s RSF kills at least 74 in West Kordofan village attack, doctors say |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 красавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару мяцежнага беспілотнікау Атбары<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300127/ |title=RSF drone strike kills 11, hits power facility in north Sudan |date=25 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. Артылерыя паўстанцаў з раёна Салхі ў Амдурмане нанесла ўдар па Генеральным штабе УСС у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300124/ |title=Sudan’s RSF shells army command in Khartoum |date=25 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 красавіка — САП абвінавацілі ў забойстве 31 чалавека ў стылі пакарання ў раёне Салха, Амдурман<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/outcry-as-rsf-accused-of-executing-31-civilians-in-omdurman |title=Outcry as RSF accused of executing 31 civilians in Omdurman |date=28 April 2025 |work=Radio Dabanga}}</ref>. Баевікі, звязаныя з войсками Дагала, выкралі 40 гуманітарных работнікаў і каля 50 грамадзянскіх асоб з лагера Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300194/ |title=Sudan camp spokesman says RSF allies arrested 40 aid workers in Darfur |date=27 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 красавіка — 45 чалавек загінулі пры абстрэле войскамі Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300283/ |title=Sudan army says 45 civilians killed in El Fasher shelling |date=29 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 красавіка — у Хартум прыбыла першая з пачатку вайны гуманітарная дапамога [[ААН]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300345/ |title=First U.N. aid reaches central Khartoum since Sudan war began, U.N. says |date=30 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. === Май === * 1 мая — часці САП захапілі Эн-Нахуд у Заходнім Кардафане, забіўшы 19 чалавек<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/2/sudanese-paramilitaries-kill-19-after-taking-city-of-al-nahud-sources |title=Sudanese paramilitary RSF kills 19 after taking city of al-Nahud: Sources |date=2 May 2025 |work=Al Jazeera}}</ref>. * 2 мая — УСС адбілі вёскі Аль-Суфі, Аль-Алка і Аль-Шакік на Заходнім беразе Белага Ніла ў штаце Белы Ніл. Дроны САП здзейснілі атаку на штаб-кватэру 18-й пяхотнай дывізіі<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300417/ |title=Sudanese army retakes towns from RSF in White Nile state, Omdurman areas |date=2 May 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 мая — войскі Бурхана заявілі, што САП выпусцілі некалькі дронаў-камікадзэ ў напрамку Касала і Порт-Судана<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/sudanese-paramilitary-forces-carried-out-1st-drone-attack-on-port-sudan-army-says/ |title=Sudanese paramilitary forces carried out 1st drone attack on Port Sudan, army says |date=3 May 2025 |publisher=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newarab.com/news/sudan-paramilitary-drone-strike-hits-border-city-near-eritrea |title=Sudan paramilitary drone strike hits border city near Eritrea |date=3 May 2025 |publisher=The New Arab}}</ref>. Урадавыя ВПС нанеслі ўдары па аэрапорце Ньялы<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300476/ |title=Sudan army bombs Nyala airport after suspected RSF supply flight |date=3 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, [[Інцыдэнт з Boeing 737 у Ньяле (2025)|знішчыўшы кенійскі самалёт]]. * 6 мая — войскі Дагала атакавалі з беспілотнікаў Порт-Судан<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-drone-strikes-pummel-port-sudan-for-third-day-as-civilian-infrastructure-hit |title=Renewed drone strikes pummel Port Sudan for third day as civilian infrastructure hit |date=6 May 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300582/ |title=At least six killed, 20 wounded in shelling of Sudan's El Fasher camp |date=6 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Урад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. * 7 мая — чацвёрты дзень запар САП наносяць удары з выкарыстаннем беспілотнікаў па Порт-Судане<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/7/port-sudan-explosions-lifeline-for-aid-comes-under-attack-for-fourth-day |title=Port Sudan explosions: Lifeline for aid comes under attack for fourth day |date=6 May 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 8 мая — восем чалавек загінулі ў выніку нападаў САП на Амдурман<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300664/ |title=RSF attacks in Omdurman leave 8 civilians dead, including children in drone strike |date=8 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 мая — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук паўстанцамі<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/05/10/strike-on-sudans-darfur-kills-14-members-of-one-family-rescuers |title=33 killed in Sudan strikes blamed on paramilitary RSF |date=10 May 2025 |publisher=al-Arabiya}}</ref>. * 10 мая — прынамсі 20 зняволеных загінулі ў выніку меркаванага ўдару дрона САП па турме Аль-Абейда<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-e55bca6562f4d9d29630480bc47e6a84 |title=At least 20 people killed in Sudan after a suspected drone strike hits a prison |date=10 May 2025 |publisher=AP News}}</ref>. * 11 мая — урадавыя часці заявілі, што адбілі горад Аль-Хуваі ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку войск Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/12/renewed-rsf-shelling-killed-several-in-sudans-el-fasher-army-says |title=Renewed RSF shelling killed several in Sudan's el-Fasher, army says |date=12 May 2025 |publisher=Al Jazera}}</ref>. * 13 мая — УСС заявілі , што адбіл горад Аль-Хамадзі ў Паўднёвым Кардафане, а таксама кварталы Аль-Джамія і Аль-Шакла на поўдні Амдурмана<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan joint force says it retook West Kordofan town from RSF after fierce battle |url=https://sudantribune.com/article300836/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 14 мая — дроны мяцежнікаў атакавалі тры электрастанцыі ў Амдурмане, што прывяло да адключэння электраэнергіі па ўсім Хартуму<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Drone strikes hit Omdurman power plants, trigger Khartoum blackouts |url=https://sudantribune.com/article300898/ |access-date=2025-05-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 15 мая — чатыры чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка САП па шпіталі УСС у Аль-Абейдзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-15 |title=RSF drone strike on Sudan army hospital kills four, injures dozens |url=https://sudantribune.com/article300950/ |access-date=2025-05-16 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 16 мая — дзесяць чалавек былі забітыя ў выніку абстрэлу атрадамі аль-Хілу Кадуглі. Урадавыя войскі захапілі Аль-Тарыду і Аль-Даку ў Кадзіры, Паўднёвы Кардафан, выбіўшы войскі аль-Хілу<ref>{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Shelling kills 10 in Kadugli as Sudanese army claims South Kordofan advances |url=https://sudantribune.com/article300989/ |access-date=2025-05-17 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 18 мая — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу рынку ў лагеры Абу-Шук САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-18 |title=14 civilians killed in RSF shelling of Abu Shouk market, activists say |url=https://sudantribune.com/article301061/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Адзін чалавек загінуў у выніку нападу мяцежнікаў на вёску Аль-Самра ў штаце Белы Ніл<ref>{{Cite web |date=2025-05-18 |title=RSF kills one, injures three, loots villages in Sudan’s White Nile |url=https://sudantribune.com/article301065/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Дзевяць чалавек, у тым ліку сем вайскоўцаў, загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па базе сіл «Шчыт Судана» на раўніне Аль-Бутана ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301071/|title=Drone attack kills nine at Sudan Shield Forces camp|date=18 May 2025|access-date=19 May 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 19 мая — УСС адбілі Вадзі-эль-Атрун у Аль-Мальзе на стратэгічнай дарозе, якая злучае Паўночны штат і Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2025-05-19 |title=Army and allies take control of strategic area near triangle border area, Minawi says |url=https://sudantribune.com/article301058/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, а таксама захапілі Аль-Сальху ў Амдурмане, Аль-Альку ў Белым Ніле і раён Ум-Лібана ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301092/|title=Sudanese army reclaims Al-Salha, advances towards Al-Nuhud|date=19 May 2025|access-date=19 May 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 мая — улады заявілі, што ачысцілі штат Хартум ад праціўніка<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/20/sudans-army-declares-khartoum-state-completely-free-of-paramilitary-rsf |title=Sudan’s army declares Khartoum state ‘completely free’ of paramilitary RSF |date=20 May 2025|access-date=21 May 2025|publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 21 мая — УСС заявілі, што ачысцілі штат Белы Ніл ад войск Дагала<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref>. * 22 мая — ЗША абвясцілі аб новых санкцыях супраць Судана ў сувязі з ужываннем УСС хімічнай зброі<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynkdyk14zo |title=US says Sudan used chemical weapons in war as it issues new sanctions |date=23 May 2025|access-date=23 May 2025|publisher=BBC}}</ref>. Улады заявілі, што выявілі масавыя пахаванні ў Аль-Сальхі, Амдурман, у якіх знаходзяцца астанкі 465 чалавек, забітых САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301174/ |title=Sudanese army unearths mass graves in Omdurman, 465 victims found |date=23 May 2025 |access-date=23 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 мая — УСС і іх саюзнікі абвясцілі аб узяцці Дыбебада ў Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. * 27 мая — дроны САП атакавалі базу і паліўны склад праціўніка ў Косці<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Sudan's RSF attacks army amid cholera outbreak |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250527-sudan-s-rsf-attacks-army-amid-cholera-outbreak |access-date=2025-05-28 |website=[[France 24]] }}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў па прыпынку грамадскага транспарту ў Эр-Рахадзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-27 |title=RSF drone strikes kill three, hit fuel depot in Sudan's states |url=https://sudantribune.com/article301351/ |access-date=2025-05-28 |website=[[Sudan Tribune]] }}</ref>. * 28 мая — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Хуваі, яшчэ двое загінулі ў выніку асобнай атакі ў Дыбебадзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=RSF drone strikes kill at least 10 civilians in Sudan’s Kordofan – sources |url=https://sudantribune.com/article301392/ |access-date=2025-05-29 |website=[[Sudan Tribune]] }}</ref>. * 29 мая — САП заявілі, што адбілі Дыбебад і Эль-Хуваі<ref>{{Cite web |date=2025-05-29 |title=‘RSF reclaims towns in Kordofan’, conflict and displacement surge across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-reclaims-towns-in-kordofan-conflict-and-displacement-surge-across-sudan |access-date=2025-05-30 |website=[[Radio Dabanga]] }}</ref>. * 30 мая — прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку нападаў войск Дагала на Аль-Абейд, Дыбебад і Аль-Хуваі<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=A suspected drone attack on a hospital in Sudan kills 6, activists say |url=https://apnews.com/article/sudan-hospital-drone-attack-1a29054740572b791a2f39fb40a397d6 |access-date=2025-05-30 |website=[[AP News]] }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=Sudan’s RSF shells El Obeid, hospital hit, as ministry reports 28 dead in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Склад Сусветнай харчовай праграмы ў Эль-Фашыры быў пашкоджаны ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=WFP facility in Sudan’s Darfur shelled, U.N. and U.S. condemn RSF |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 31 мая — прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку нападаў войск Дагала на Заходні і Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2025-05-31 |title=At least 13 civilians killed in RSF attacks in Sudan’s Kordofan states |url=https://sudantribune.com/article301505/ |access-date=1 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Дроны УСС нанеслі ўдары па Ньяле<ref>{{Cite web |date=2025-05-31 |title=Sudan army drones strike RSF positions in Nyala for second day |url=https://sudantribune.com/article301497/ |access-date=1 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. === Чэрвень === * 2 чэрвеня — Урад Судана і паўстанцы абвінавацілі адзін аднаго ў нападзе на сумесны канвой Сусветнай праграмы харчавання і ЮНІСЕФ у Эль-Кома, у выніку якога загінулі пяць чалавек і былі знішчаны некалькі грузавікоў з гуманітарнай дапамогай.<ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Accusations fly after aid convoy destroyed in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article301569/ |access-date=3 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=WFP-UNICEF: 5 die in raid on aid convoy in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-unicef-5-die-in-raid-on-aid-convoy-in-north-darfur |access-date=4 June 2025 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 4 чэрвеня — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук САП.<ref name="abushouk20"/> * 5 чэрвеня — пяць чалавек загінулі ў выніку атакі дрона паўстанцаў у Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=5 June 2025 |title=Sudan army says RSF drone strike kills 5 in El Obeid |url=https://sudantribune.com/article301670/ |access-date=6 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук.<ref name="abushouk20">{{Cite web |date=5 June 2025 |title=RSF shelling kills at least 20 at displacement camp in Sudan's Darfur |url=https://sudantribune.com/article301659/ |access-date=6 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 7 чэрвеня — САП і атрады аль-Хілу захапілі горад Ум-Дэхіліб, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=7 June 2025 |title=RSF and allied rebels seize town from army in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article301691/ |access-date=8 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 9 чэрвеня — САП заявілі, што захапілі штаб-кватэру 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе.<ref>{{Cite web |date=9 June 2025 |title=Sudan army, RSF clash in Kordofan with shelling, drone strikes |url=https://sudantribune.com/article301728/ |access-date=10 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Баевікі распачалі шырокамаштабную кампанію арыштаў па ўсім Паўднёвым і Усходнім Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=RSF detains scores in Darfur, accuses them of spying for army |url=https://sudantribune.com/article301730/ | access-date=10 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 10 чэрвеня — УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> Восем чалавек загінулі ў выніку нападу ўрадавага беспілотніка на школу, дзе размяшчаліся ўнутрана перамешчаныя асобы, у Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=11 June 2025 |title=Sudan army drone strike kills 8 at shelter for displaced, group says |url=https://sudantribune.com/article301797/ |access-date=11 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 11 чэрвеня — восем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП Абу-Шука.<ref>{{Cite news|title=Shelling on Darfur camp kills 8 as residents flee besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301829/|access-date=2025-06-12|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 12 чэрвеня — атрады Мінаві абвінаваціла САП у выкраданні 100 мірных жыхароў, якія ўцякалі з Эль-Фашыра, для прымусовага прызыву ў войска.<ref>{{Cite news|title=SLM-Minawi accuses RSF of abducting 100 people fleeing besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301870/|access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 13 чэрвеня — САП правялі серыю ўдараў беспілотнікаў па Ньяле.<ref>{{Cite news|title=Sudanese army drones strike RSF targets in Nyala, witnesses say|url=https://sudantribune.com/article301883/ |access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Сем чалавек, у тым ліку пяць дзяцей, загінулі ў выніку абстрэлу баевікамі Эль-Абейда.<ref>{{Cite news|title=RSF shelling kills 7 people including 5 children in El Obeid|url=https://sudantribune.com/article301888/ |access-date=2025-06-14|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 15 чэрвеня — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП сховішча для ўнутрана перамешчаных асоб у будынку Міністэрства сельскай гаспадаркі ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite news |title=Deadly strike hits shelter for displaced during heavy El Fasher fighting |url=https://sudantribune.com/article301940/ |access-date=2025-06-16 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі напад войск Дагала на Эль-Фашыр, знішчыўшы два бронетранспарцёры, дзве баявыя браніраваныя машыны, а таксама забіўшы і параніўшы дзясяткі салдат.<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301933/|title=Sudan's army, allies say they repelled new RSF attack on El Fasher|date=15 June 2025|access-date=16 June 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 16 чэрвеня — САП захапілі аазіс Карб-эль-Тум каля лівійскай мяжы.<ref>{{Cite news|title=Sudan's RSF says it seized key northern area near Libyan border |url=https://sudantribune.com/article301967/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> У Бабанусе ўпершыню са студзеня 2024 года адбыліся баі паміж УСС і САП.<ref>{{Cite news|title=Fighting erupts between Sudanese army and RSF in Kordofan's Babanusa |url=https://sudantribune.com/article301978/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 17 чэрвеня — прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск аль-Хілу на Кадуглі.<ref>{{Cite news|title=Sudan army says it repels SPLM-N attack, battles paramilitary RSF in Kordofan|url=https://sudantribune.com/article301987/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 19 чэрвеня — ВПС Судана заявілі, што падчас авіяўдараў каля Бабанусы знішчылі 14 транспартных сродкаў праціўніка<ref>{{Cite news|title=Sudan's army launches air strikes on RSF in two Kordofan states |url=https://sudantribune.com/article302074/ |access-date=2025-06-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 20 чэрвеня — атрады аль-Хілу абстралялі Кадуглі, пацярпелых няма<ref>{{Cite news|title=SPLM-N rebels shell South Kordofan's Dilling, sources say|url=https://sudantribune.com/article302103/ |access-date=2025-06-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 21 чэрвеня — больш за 40 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Аль-Муджлад у Мугладзе, Заходні Кардафан, у чым абвінавацілі УСС<ref>{{Cite news|title=Children killed in 'appalling' Sudan hospital attack - WHO head |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8j18w3ndg9o |access-date=2025-06-24 |website=[[BBC]]}}</ref>. * 25 чэрвеня — дрон паўстанцаў атакаваў грамадзянскіх і вайскоўцаў у Далангу, загінулі чатыры мірныя жыхары і невядомая колькасць салдат.<ref>{{Cite news|title=Four killed in drone strike in Sudan's South Kordofan, sources say|url=https://sudantribune.com/article302257/|access-date=2025-06-26|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі горад Балдага ў штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite news|title=Sudan's army says it seized positions in Blue Nile state |url=https://sudantribune.com/article302266/ |access-date=2025-06-26|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 26 чэрвеня — падраздзяленне САП атакавала турмы Кобер і Дагрыс у Ньяле, спрабуючы вызваліць аднаго са сваіх камандзіраў, што справакавала сутычкі, у выніку якіх загінулі як мінімум 23 чалавекі, а дзясяткі зняволеных уцяклі.<ref name="nyala">{{Cite news|title=Sudanese army drones strike RSF training centre in Nyala |url=https://sudantribune.com/article302384/ |access-date=2025-06-29 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 27 чэрвеня — трынаццаць чалавек загінулі ў Эль-Фашыры ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite news |title=13 killed including 3 children in Sudan paramilitary strikes in Darfur |url=https://www.arabnews.com/node/2606075/middle-east |access-date=2025-06-28 |website=[[Arab News]]}}</ref> * 28 чэрвеня — УСС заявілі аб адваёве ключавых дарог, якія злучаюць Кадуглі і Даланг<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it retook key road from insurgents in South Kordofan|url=https://sudantribune.com/article302368/ |access-date=2025-06-28 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>, а таксама нанеслі ўдары беспілотнікамі па пазіцыях САП у Ньяле.<ref name="nyala"/> * 29 чэрвеня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук.<ref>{{Cite news |title=Sudan's RSF shells El Fasher killing three, as child hunger deaths mount|url=https://sudantribune.com/article302403/ |access-date=2025-06-29 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> ===Ліпень=== * 1 ліпеня — байцы Бурхана перахапілі беспілотнікі САП у Мерове і Эль-Дабе<ref>{{Cite news |title=Sudanese army says it downed RSF drones in Northern state |url=https://sudantribune.com/article302482/ |access-date=2025-07-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Войскі Дагала і фракцыя Аль-Хілу абвясцілі аб стварэнні ў Ньяле кіруючага альянсу на чале з Дагала, а яго намеснікам стаў аль-Хілу<ref>{{Cite news |title=RSF's Hemetti to head new alliance with SPLM-N leader al-Hilu |url=https://sudantribune.com/article302486/ |access-date=2025-07-02 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 6 ліпеня — пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук<ref>{{Cite news |title=Shelling kills at least 5 in besieged El Fasher as food prices soar|url=https://sudantribune.com/article302603/ |access-date=2025-07-06 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 7 ліпеня — войскі Бурхана захапілі Эр-Рыяш і Казгалі ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite news |title=Sudanese army says it seized two areas in North Kordofan from RSF|url=https://sudantribune.com/article302620/ |access-date=2025-07-07 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 8 ліпеня — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=RSF's drone strike kills at least 8 in North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article302716/ |access-date=2025-07-10 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Вызваленчая армія Судана арыштавала двух журналістаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=Government-allied Darfur faction arrests two journalists in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302637/ |access-date=2025-07-08 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 10 ліпеня — чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП Эль-Абейда<ref>{{Cite news|title=Sudanese paramilitary attack leaves at least 4 dead as fighting intensifies in Kordofan region |url=https://apnews.com/article/sudan-kordofan-rapid-support-forces-humanitarian-crisis-574e767ae69562ab05d6a9d2e5bee1b5 |access-date=2025-07-12 |website=[[AP News]]}}</ref>. * 11 ліпеня — восем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан<ref>{{Cite news|title=Sudanese army airstrike kills at least 8 in displacement shelters, local group says|url=https://sudantribune.com/article302774/ |access-date=2025-07-12 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. САП пачалі маштабнае наступленне на Эль-Фашыр, захапіўшы галоўны жывёлагадоўчы рынак горада, турму Шала і штаб-кватэру Цэнтральных рэзервовых сіл, але на наступны дзень паўстанцы былі адкінуты<ref name="storm">{{Cite news|title=RSF storms cattle market and prison in 'death trap' Sudanese city |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn7d84k3r43o |access-date=2025-07-14 |website=[[BBC]]}}</ref>. * 12 ліпеня — у Эль-Фашыры ў выніку абстрэлу САП загінулі пяць чалавек<ref name="storm"/>. * 13 ліпеня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў у Абу-Забадзе і Аль-Фуле ў Заходнім Кардафане<ref>{{Cite news|title=Sudanese army air strikes kill 10 civilians; RSF-aligned official threatens oil fields |url=https://sudantribune.com/article302842/ |access-date=2025-07-14 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. САП заявілі пра захоп горада Ум-Сумайма ў Паўночным Дарфуры. Аднак губернатар Дарфура Міні Мінаві заявіў, што горад быў адбіты АСАД<ref>{{Cite news|title=Conflicting claims over control of vital North Kordofan area |url=https://sudantribune.com/article302834/ |access-date=2025-07-14 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 14 ліпеня — больш за 200 чалавек былі забітыя паўстануамі ў Бараху, Паўночны Кардафан<ref>{{Cite news|title=Sudan's RSF killed over 200 in Kordofan attacks, rights group and party say|url=https://sudantribune.com/article302874/ |access-date=2025-07-15 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 15 ліпеня — шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу рынку Нываша ў лагеры Абу-Шук<ref name="nyvasha">{{Cite news|title=Five children killed as shelling, clashes hit Sudan's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302963/ |access-date=2025-07-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 16 ліпеня — у выніку абстрэлу баевікамі Эль-Фашыра загінулі пяць чалавек, у тым ліку дзеці<ref name="nyvasha"/>. * 18 ліпеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 21 ліпеня — УСС і АСАД адбілі буйную атаку мяцежнікаў на Эль-Фашыр<ref>{{Cite news|title=Sudanese army, allies say they repelled major attack on Darfur city |url=https://sudantribune.com/article303116/ | access-date=2025-07-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Пяць чалавек загінулі ў выніку меркаваных удараў беспілотнікаў ВПС Судана па паліўных рынках у Эль-Фуле і Абу-Забадзе.<ref>{{Cite news|title=Suspected army drone strikes on Sudan fuel markets kill at least five |url=https://sudantribune.com/article303123/ | access-date=2025-07-22 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 22 ліпеня — у Кадуглі адбыліся сутычкі паміж УСС і апалчэнцамі на чале з Кафі Таярам з-за спроб апошняга захапіць прадукты харчавання на рынку.<ref>{{Cite news|title=Clashes in Sudan's Kadugli after allied militia attempts to seize food |url=https://sudantribune.com/article303136/ | access-date=2025-07-23 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 23 ліпеня — генерал САП Аль-Тадж Юсеф Абукадайр быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка ў Абу-Забадзе, у выніку якога таксама загінулі два іншыя камандзіры баевікоў<ref>{{Cite news |title=Sudanese army drone strike kills key paramilitary commander in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article303166/ |access-date=2025-07-23 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Прынамсі 32 чалавекі загінулі ў выніку нападу САП на вёску Брыма Рашыд у Заходнім Кардафане.<ref>{{Cite news|title=Paramilitary group kills 32 in a rampage in southern Sudan, activist group says |url=https://apnews.com/article/sudan-was-rfs-military-korofan-cb1192e92d1e250de696033568278e42 |access-date=2025-07-25 |website=[[AP News]]}}</ref> * 24 ліпеня — неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў загінула ў выніку меркаванага нападу беспілотніка САП на транспартныя сродкі, якія рухаліся паміж Ум-Дам Хадж Ахмед у Паўночным Кардафане і Эд-Дуэймам у штаце Белы Ніл.<ref name="dueim">{{Cite news |title=Sudan army base hit by Drone; separate strike kills civilians |url=https://sudantribune.com/article303231/ |access-date=2025-07-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 26 ліпеня — Кіраўнічая рада Суданскага ўстаноўчага альянсу, кааліцыя на чале з САП, абвясціла аб стварэнні паралельнага ўрада з Дагала ў якасці старшыні прэзідэнцкай рады з 15 чалавек і Мухамедам Хасанам Асманам аль-Таішы ў якасці прэм’ер-міністра.<ref>{{Cite news |title=RSF paramilitary-led coalition forms parallel government in war-torn Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/rsf-paramilitary-led-coalition-forms-parallel-government-in-war-torn-sudan |access-date=2025-07-27 |website=[[Al Jazeera]]}}</ref> * 30 ліпеня — армія Дагала заявілі пра захоп горада Ум-Сумейма на захад ад Эль-Абейда, а УСС — пра захоп горада Эль-Хамра ў штаце Белы Ніл.<ref>{{Cite news |title=RSF and SAF both claim control of key North Kordofan town amid widespread displacement |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-saf-both-claim-control-of-key-north-kordofan-town-amid-widespread-displacement |access-date=2025-08-01 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> === Жнівень === * 2 жніўня — УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. Пятнаццаць чалавек, якія спрабавалі ўцячы з Эль-Фашыра ў Гарні, былі забітыя байцамі Дагала<ref>{{Cite news |title=RSF kills at least 15 civilians fleeing El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303508/ |access-date=2025-08-03 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 6 жніўня — паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> * 7 жніўня — васямнаццаць чалавек загінулі ў выніку нападаў САП на вёскі Марказ Аль-Зіядыя і Ламіна Аль-Зіядыя ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |title=RSF kills 18 civilians in Sudan's North Kordofan, rights group says |url=https://sudantribune.com/article303777/ |access-date=2025-08-10 |website=Sudan Tribune |date=10 August 2025 |language=en}}</ref> * 11 жніўня — прынамсі 40 чалавек загінулі ў выніку нападу САП на лагер Абу-Шук.<ref>{{Cite web |title=Dozens killed in attack on Sudan camp for people who had fled war |url=https://www.bbc.com/news/articles/c890dx9vk8do |access-date=2025-08-12 |website=BBC |date=12 August 2025 |language=en}}</ref> Улады заявілі, што забілі больш за 200 байцоў САП і знішчылі або захапілі 46 баявых машын пры нападзе баевікоў на Эль-Фашыр.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says it repelled major RSF assault on North Darfur's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303829/ |access-date=2025-08-12 |website=Sudan Tribune |date=11 August 2025 |language=en}}</ref> Пры гэтым мяцежнікі выкралі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF abducts nine civilians in El Fasher raid, witnesses say |url=https://sudantribune.com/article303958/ |access-date=2025-08-15 |website=Sudan Tribune |date=14 August 2025 |language=en}}</ref> * 13 жніўня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мерапрыемстве, арганізаваным Арміяй шчыта Судана ў Тамбуле, штат Гезіра.<ref>{{Cite web |title=RSF drone strike kills three at military-allied celebration in Sudan's Al Jazirah |url=https://sudantribune.com/article303922/ |access-date=2025-08-14 |website=Sudan Tribune |date=13 August 2025 |language=en}}</ref> САП абвінавацілі праціўніка ў авіяўдары, у выніку якога быў разбураны будынак Міністэрства гарадскога планавання ў Эд-Даіне і некалькі чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |title=Sudan army airstrike hits RSF-held building in Darfur, dozens injured, officials say |url=https://sudantribune.com/article303925/ |access-date=2025-08-14 |website=Sudan Tribune |date=13 August 2025 |language=en}}</ref> * 15 жніўня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук прыхільнікамі Дагала.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army drone strikes hit RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article303979/ |access-date=2025-08-16 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 16 жніўня — у выніку абстрэлу лагера Абу-Шук паўстанцамі загінуў прынамсі 31 чалавек.<ref>{{Cite web |title=Shelling kills at least 31 in Sudan's El Fasher, activists and doctors say |url=https://sudantribune.com/article304016/ |access-date=2025-08-17 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 17 жніўня — САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю 12 чалавек у Шакры, на захад ад Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |title=RSF accused of summary executions in El Fasher as violence surges |url=https://sudantribune.com/article304042/ |access-date=2025-08-18 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> Два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Меліце, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |title=UN aid convoy bombed in Mellit, North Darfur – Who is responsible? |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-aid-convoy-bombed-in-mellit-north-darfur-who-is-responsible |access-date=2025-08-25 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 19 жніўня — сем чалавек загінулі ў выніку нападу прыхільнікаў Дагала на вёску аль-Габшан аль-Марамра ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |title=RSF fighters ambush a Sudanese village, killing 7 and burning homes |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-darfur-f449bb5b63a50369b2a15c7414b88cc8 |access-date=2025-08-20 |website=AP News |language=en}}</ref> Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў налёце беспілотніка, у выніку якога пашкоджаны тры грузавікі гуманітарнага канвою Сусветнай праграмы харчавання ў Меліце.<ref>{{Cite web |title=Sudan's army denies attacking aid convoy, blames paramilitary rivals |url=https://sudantribune.com/article304179/ |access-date=2025-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 20 жніўня — Муханад Ібрагім Фадл, камандзір батальёна «Аль-Бара ібн Малік», быў забіты ў засадзе на захад ад Эль-Абейда.<ref name="qawad">{{Cite web |title=Sudan army says it inflicted heavy losses on RSF in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article304207/ |access-date=2025-08-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fighting intensifies in Sudan's Kordofan as army pushes for Darfur |url=https://sudantribune.com/article304246/ |access-date=2025-08-25 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 21 жніўня — у выніку абстрэлу з боку САП у лагеры Абу-Шук загінулі прынамсі 14 чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF shells Darfur camp, Killing at least 14, medics and activists say |url=https://sudantribune.com/article304203/ |access-date=2025-08-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 22 жніўня — паводле звестак УСС, пасля сутыкненняў у Абу-Кавадзе, недалёка ад Эль-Абейда, яны знішчылі 130 баявых машын праціўніка і захапілі яшчэ 92.<ref name="qawad"/> * 23 жніўня — шэсць жанчын і іх дзяцей былі выкрадзеныя байцамі САП з лагера Абу-Шук.<ref>{{Cite web |title=RSF kidnaps women, children from Darfur camp, sources say |url=https://sudantribune.com/article304278/ |access-date=2025-08-25 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 24 жніўня — прынамсі 13 чалавек, большасць з якіх былі дзецьмі і жанчынамі, былі забітыя байцамі САП на дарозе паміж Эль-Фашырам і Таўілай.<ref>{{Cite web |title=Sudan's paramilitary forces kill 13 people in Darfur, mostly women and children, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-war-darfur-military-rsf-5b6097247acae800f1b9ca300e229d2d |access-date=2025-08-24 |website=Associated Press |language=en}}</ref> * 25 жніўня — паўстанцы заявілі, што збілі беспілотнік праціўніка над Ньялой.<ref>{{Cite web |title=RSF claim 'Baykar Bayraktar Akıncı drone downed over South Darfur capital' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claim-baykar-bayraktar-akinci-drone-downed-over-south-darfur-capital |access-date=2025-08-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> Адзін чалавек загінуў у выніку нападу на бальніцу ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |title=Sudan's RSF pushes into Abu Shouk camp as fierce fighting engulfs El Fasher |url=https://sudantribune.com/article304349/ |access-date=2025-08-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> Упершыню з кастрычніка 2024 года ў Даланг прыбыў гуманітарны канвой ААН пад кіраўніцтвам ЮНІСЕФ.<ref>{{Cite web |title=UNICEF aid convoy to Sudan’s South Kordofan ‘first since October 2024’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unicef-aid-convoy-to-sudans-south-kordofan-first-since-october-2024 |access-date=2025-08-28 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 26 жніўня — дрон САП ударыў па аэрапорце Хегліг, у выніку чаго загінулі пяць чалавек. <ref name="heglig"/> * 28 жніўня — войскі Дагала абстралялі густанаселены раён Эль-Фашыра, у выніку чаго загінула прынамсі 24 чалавекі і было паранена 55.<ref>{{cite news |last1=Magdy |first1=Samy |title=Sudan’s Rapid Support Forces shell a besieged Darfur city, killing 24 and wounding 55, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-darfur-el-fasher-d5f8bb5589f1c77b95c107bd72d15449 |access-date=28 August 2025 |work=[[Associated Press]] |date=28 August 2025}}</ref> * 30 жніўня — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка ВПС Судана па спецыялізаванай бальніцы Яшфін у Ньяле. <ref>{{cite news |title=North Darfur RSF siege deepens, hospital strike kills dozens in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-rsf-siege-deepens-hospital-strike-kills-dozens-in-south-darfur/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Radio Dabanga]] |date=1 September 2025}}</ref> Упершыню з красавіка УСС нанеслі ўдары беспілотнікаў па пазіцыях паўстанцаў у Эль-Фашыры.<ref>{{cite news |title=Army drone strikes RSF in El Fasher as battle for city intensifies |url=https://sudantribune.com/article304501/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref> У выніку абстрэлу горада САП загінулі сем чалавек.<ref>{{cite news |title=Sudan army strike kills at least 12 in Darfur: monitors |url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20250831-sudan-army-strike-kills-at-least-12-in-darfur-monitors |access-date=1 September 2025 |work=[[Radio France International]] |date=31 August 2025 |agency=AFP}}</ref> Армія Дагала здзейсніла напады на Хегліг<ref name="heglig">{{cite news |title=Sudan condemns RSF attack on Heglig oil fields, hints at shutdown |url=https://sudantribune.com/article304509/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref>. ===Верасень=== * 1 верасня — САП заявілі пра захоп раёнаў Дымсілк і Зіядыя ў Эль-Фашыры, а таксама аўтобуснага вакзала Меліт у тым жа горадзе. У той жа час чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук з боку паўстанцаў,<ref>{{cite news |title=RSF claims advances in El Fasher as shelling kills displaced persons |url=https://sudantribune.com/article304568/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=1 September 2025}}</ref>, а прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу Эль-Фашыра.<ref>{{cite news |title=Sudan appeals for aid after landslide kills more than 1,000 people in single village in Darfur |url=https://apnews.com/article/sudan-darfur-landslide-rain-village-0ff996583d79ecb97c912d0dc44ec018 |access-date=2 September 2025 |work=[[AP News]] |date=2 September 2025}}</ref> * 2 верасня — трынаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка арміі Бурхана па рынку ў Меліце.<ref>{{Cite news |date=2025-09-03 |title=Sudanese army drone strike kills 13 in North Darfur market |url=https://sudantribune.com/article304616/ |access-date=2025-09-03 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 4 верасня — адзін чалавек загінуў у выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Манавашы, Паўднёвы Дарфур. Беспілотнік пазней быў збіты баевікамі над Мершынгам<ref>{{Cite news |date=2025-09-04 |title='RSF down Turkish-made drone in South Darfur' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-down-turkish-made-drone-in-south-darfur |access-date=2025-09-05 |work=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 5 верасня — Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 7 верасня — УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Казгейл і Фартангул у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Fighting flares in Sudan's Kordofan as army claims gains |url=https://sudantribune.com/article304732/ |access-date=2025-09-08 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 8 верасня — Аль-Садык Макін, старшы камандзір Узброеных сіл Судана ў Кардафане, быў забіты падчас сутыкненняў у Казгейле.<ref>{{Cite news |date=2025-09-08 |title=Senior RSF commander killed in North Kordofan clashes |url=https://sudantribune.com/article304749/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune }}</ref> * 9 верасня — мяцежныя дроны атакавалі Хартум<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=RSF drone attacks hit Khartoum, cause power outage |url=https://sudantribune.com/article304770/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune}}</ref>, загінуў генерал-маёр Абу Абейда Фадлала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=Sudan's Tasis coalition claims Tuesday's drone strikes on army |url=https://sudantribune.com/article304784/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 11 верасня — прыхільнікі Бурхана адбілі горад Барах у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF lose stronghold city Bara to Sudanese army and allies |url=https://www.africanews.com/2025/09/12/rsf-lose-stronghold-city-bara-to-sudanese-army-and-allies/ |access-date=12 September 2025 |website=Africanews}}</ref> * 12 верасня — дзесяць чалавек былі забітыя падчас рэйду баевікоў у раёне Аль-Наср у Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF kills at least 10 civilians in El Fasher, survivors say |url=https://sudantribune.com/article304914/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 13 верасня — паўстанцы захапілі вёску Аль-Аяра ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=2025-09-14 |title=Sudanese army, RSF battle for key routes in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article305002/ |access-date=2025-09-14 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Урадавыя часці заявілі, што збілі 15 беспілотнікаў над Эль-Абейдам. Байцы Тамбура сцвярджалі, што беспілотнікі былі нацэлены на губернатара цэнтральнага Дарфура Мустафу Тамбура.<ref>{{Cite web |date=2025-09-13 |title=Sudanese army foils drone attack targeting allied group leader in El Obeid |url=https://sudantribune.com/article304972/ |access-date=2025-09-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> Пяць чалавек былі забітыя ў выніку нападу ПВК «Вагнер« і яе саюзнікаў з Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі на Ум-Дафук, Паўднёвы Дарфур.<ref>{{Cite web |date=15 September 2025 |title=Five Sudanese dead in 'Wagner Group' attack near South Darfur-CAR border |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/five-sudanese-dead-in-wagner-group-attack-near-south-darfur-car-border |access-date=20 September 2025 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 15 верасня — вайскоўцы Дагала заявілі, што адбілі Казгейл і Аль-Рыяш у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Heavy fighting rocks Sudan's Kordofan as army advances, RSF reinforces |url=https://sudantribune.com/article305054/ |access-date=2025-09-16 |website=Sudan Tribune }}</ref> САП былі абвінавачаныя ў гвалтоўным перасяленні жыхароў вёскі Тура, размешчанай на поўнач ад Эль-Фашыра, і ператварэнні яе ў гарнізон.<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Sudan's RSF clears north Darfur village for military base |url=https://sudantribune.com/article305070/ |access-date=2025-09-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 верасня — дрон САП знішчыў склад боепрыпасаў на тэрыторыі гарнізона 5-й дывізіі ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Battles on four axes in North Kordofan, intensity decreases in El Fasher |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-on-four-axes-in-north-kordofan-intensity-decreases-in-el-fasher |access-date=2025-09-20 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 верасня — САП на кароткі час захапілі былы гарнізон UNAMID у Эль-Фашыры, перш чым былі выцесненыя адтуль ударамі беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Fighting in El Fasher moves inside a joint force base |url=https://sudantribune.com/article305178/ |access-date=2025-09-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 верасня — прынамсі 78 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў раёне аль-Дараджа ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Scores killed by RSF drone strike on mosque in besieged Sudanese city |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/19/rsf-drone-strike-kills-scores-people-mosque-sudan |access-date=2025-09-20 |website=The Guardian }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Drone strike on Sudan mosque kills 78, medic tells BBC |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8wzzjze8xo |access-date=2025-09-20 |website=BBC}}</ref> * 23 верасня — прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Drone strike on a market in Sudan kills 15, aid worker and local group say |url=https://apnews.com/article/sudan-rapid-support-forces-darfur-market-war-96a0496aa54900a67f5aeb28a4ab1807 |access-date=2025-09-25 |website=AP News}}</ref> * 24 верасня — сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу комплексу ЮНІСЕФ у Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Seven killed in shelling of UNICEF compound in Sudan's al-Fasher |url=https://sudantribune.com/archives/305411 |access-date=2025-09-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 26 верасня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што адбілі Ум-Сумейму.<ref>{{Cite web |date=2025-09-26 |title=Sudanese army, allied forces claim control of a strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/305464 |access-date=2025-09-27 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 29 верасня — УСС ажыццявілі першую з красавіка паспяховую перакідку грузаў па паветры ў гарнізон Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Sudanese army airdrops supplies to besieged El Fasher base |url=https://sudantribune.com/article/305543 |access-date=2025-09-30 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 30 верасня — у Эль-Фашыры шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП школы Абу Бакр аль-Сідык, у якой размяшчаліся перамешчаныя асобы.<ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Six killed in RSF shelling of crowded displacement shelter in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305572 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Кастрычнік === * 1 кастрычніка — шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Shelling kills 16 civilians in Sudan’s El Fasher, doctors’ group says |url=https://sudantribune.com/article/305608 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрады Бурхана заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, з засады ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 кастрычніка — дзясяткі мірных жыхароў былі забітыя або параненыя ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Альз-Орзе, у рэгіёне, які мяжуе з Чадам і Лівіяй.<ref>{{Cite web |date=2025-10-02 |title=Sudan’s army attacks RSF positions in Nyala, El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305621 |access-date=2025-10-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 кастрычніка — прыхільнікі Дагала правялі масіраваную атаку беспілотных лятальных апаратаў на Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=RSF launches drone attacks on Sudan's El Obeid, Kosti |url=https://sudantribune.com/article/305702 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 6 кастрычніка — прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=13 civilians killed in RSF shelling of Sudan's El Fasher, doctors say|url=https://sudantribune.com/article/305735 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю без суда і следства трох чалавек у школьным прытулку Абу Талібы ў раёне Абу-Шук ў горадзе Эль-Фашыр,<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=RSF accused of executing displaced civilians in Darfur shelter |url=https://sudantribune.com/article/305785 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> а таксама абвінавацілі ў правядзенні хімічных нападаў на горад з выкарыстаннем беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=RSF accused of using drone-delivered toxic gas on civilians in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305763 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 кастрычніка — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку сіл Дагала Саудаўскай бальніцы для жанчын і радзільнага дома ў Эль-Фашыры.<ref name="oct7-8">{{Cite web |date=2025-10-08 |title=RSF shelling on El Fasher hospital, shelter leaves over 60 casualties |url=https://sudantribune.com/article/305815 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> УСС правялі другую паветраную аперацыю супраць абложанага гарнізона ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Sudanese army completes second airdrop to besieged forces in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305789 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 кастрычніка — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП перамешчаных асоб у раёне Абушук Аль-Хіла ў Эль-Маджэйры.<ref name="oct7-8"/> * 11 кастрычніка — прынамсі 60 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП цэнтра ўцекачоў Дар-эль-Аркам у Эль-Маджэйры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-11 |title=Militia strikes kill at least 60 in Sudan displacement camp, says El Fasher group |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/11/militia-drone-strike-kills-people-at-displacement-shelter-in-sudan-says-local-group |access-date=2025-10-11 |website=The Guardian}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Аль-Куме, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2025-10-13 |title=At least 20 civilians killed in North Darfur air raid by SAF |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-20-civilians-killed-in-north-darfur-air-raid-by-saf |access-date=2025-10-14 |website=Radio Dabanga}}</ref> Неўстаноўленая колькасць людзей загінула ў выніку ўдару беспілотнага лятальнага апарата паўстанцаў у Даламі, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2025-10-11 |title=Shelling hits Sudan's Dilling, drone strike kills civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/305926 |access-date=2025-10-12 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 12 кастрычніка — адзін чалавек загінуў у выніку ўдару беспілотніка па штаб-кватэры прынца Абдэль Кадэра Манема Мансура, вярхоўнага правадыра племя Хамар, у Эн-Нахудзе.<ref>{{Cite web |date=2025-10-12 |title=Drone strike hits tribal leader's base in Sudan's Kordofan, killing one |url=https://sudantribune.com/article/305958 |access-date=2025-10-13 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 кастрычніка — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару САП па Дэбе і яшчэ двое загінулі ў выніку асобнага нападу на маёнтак Хартума ад-Бабікер.<ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=7 killed in drone attacks on eastern Khartoum, al-Dabbah in Northern State |url=https://sudantribune.com/article/305995 |access-date=2025-10-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Сем салдат спецназа загінулі ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па Абу-Джубейху ў нубійскіх гарах на поўдні Кардафана.<ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Renewed RSF drone strikes across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-rsf-drone-strikes-across-sudan |access-date=2025-10-15 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 15 кастрычніка — паўстанцы нанеслі ўдары з выкарыстаннем беспілотных лятальных апаратаў у раёне Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-15 |title=RSF drones attack military sites in Khartoum for second day |url=https://sudantribune.com/article/306040 |access-date=2025-10-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрады АСАД атакавалі горад Абу-Гамра ў Паўночным Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=RSF attacks North Darfur town, forcing civilians to flee to Chad |url=https://sudantribune.com/article/306067 |access-date=2025-10-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 17 кастрычніка — варожыя бакі абмяняліся абвінавачваннямі ў атацы беспілотнікаў на сход абшчыны ў Аль-Мазрубе, Паўночны Кардафан, у выніку якой загінулі 17 чалавек, у тым ліку Назір Сулейман Джабер Джумаа Сахл, лідар племя маджанін.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudan’s warring sides trade blame over deadly strike on tribal leader |url=https://sudantribune.com/article/306119 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> Праўрадавыя сілы заявілі, што адбілі атаку САП на Эль-Фашыр, знішчыўшы 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudanese army, allied fighters repel major RSF attack on El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306117 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 кастрычніка — САП ажыццявілі атаку з выкарыстаннем беспілотнікаў, у выніку якой быў знішчаны склад боепрыпасаў і падпалены ўрадавы сакратарыят у Джэнейне.<ref>{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Air strikes and cholera outbreak ravage Kordofan and Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/air-strikes-and-cholera-outbreak-ravage-kordofan-and-darfur |access-date=2025-10-20 |website=Radio Dabanga}}</ref> Сем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотнікаў паўстанцаў па галоўным рынку Сараф Омра ў Паўночным Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-19 |title=Sudanese army drone strikes kill 7 in Darfur market, hit RSF sites |url=https://sudantribune.com/article/306164 |access-date=2025-10-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 20 кастрычніка — дзясяткі салдат Бурхана загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў праціўніка па Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Dozens of SAF recruits killed and injured in RSF drone strike on North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-of-saf-recruits-killed-and-injured-in-rsf-drone-strike-on-north-kordofan |access-date=2025-10-24 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 21 кастрычніка — на Міжнародны аэрапорт Хартума была здзейсненая атака беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=Drones hit Khartoum airport on eve of planned reopening |url=https://sudantribune.com/article/306222 |access-date=2025-10-21 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атакі дронаў САП прывялі да адключэння электраэнергіі ў Сенаре і Дамазіне.<ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=Suspected RSF drone attacks cause blackouts in Sudan’s southeast |url=https://sudantribune.com/article/306250 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 22 кастрычніка — Міжнародны аэрапорт Хартума зноў трапіў пад удар дронаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Khartoum airport reopening delayed after second day of drone attacks |url=https://sudantribune.com/article/306280 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> Нягледзячы на гэта, аэрапорт зноў адкрыўся ўпершыню з пачатку вайны.<ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Khartoum airport reopens with first flight after two-year closure |url=https://sudantribune.com/article/306310 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 кастрычніка — трэцяя атака з ужываннем беспілотнікаў была здзейсненая на Міжнародны аэрапорт Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Sudan’s capital is targeted by paramilitary drone attack for third day |url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-drones-war-khartoum-airport-772591bba3abf58d51e4578794d400d3 |access-date=2025-10-23 |website=AP News}}</ref> Пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Five killed in drone strike on Sudan’s El Fasher, army says attack repelled |url=https://sudantribune.com/article/306329 |access-date=2025-10-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> Цэнтральны банк Судана арыштаваў актывы былога прэм’ер-міністра Абдалы Хамдока і 38 іншых палітыкаў па абвінавачванні ў падтрымцы САП.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Sudan freezes bank accounts of ex-PM Hamdok, dozens of political figures |url=https://sudantribune.com/article/306343 |access-date=2025-10-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 кастрычніка — чацвёртая атака з ужываннем беспілотнікаў была здзейсненая на Міжнародны аэрапорт Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title=RSF drones target Sudan’s Khartoum in fourth day of sustained attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/24/rsf-drones-target-sudans-khartoum-in-fourth-day-of-sustained-attacks |access-date=2025-10-24 |website=Al Jazeera}}</ref> * 26 кастрычніка — мяцежнікі заявілі, што яны цалкам узялі пад свой кантроль базу 6-й пяхотнай дывізіі, галоўную базу УСС у Эль-Маджэйры.<ref>{{cite news |title=Sudan’s RSF says it seized key army base in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306424 |access-date=26 October 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=26 October 2025}}</ref> * 28 кастрычніка — генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> * 30 кастрычнік — брыгадны генерал САП [[Абу Лулу|Аль-Фатэх Абдула Ідрыс]] быў арыштаваны сваім кіраўніцтвам за тое, што здымаў пакаранні мірных жыхароў і выхваляўся забойствам больш за 2000 чалавек.<ref>{{Cite news |last=Ahmed |first=Kaamil |date=2025-10-31 |title=Sudan's RSF accused of 'PR stunt' after arresting fighters behind civilian killings |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/31/sudan-rsf-accused-pr-stunt-after-arresting-fighters-behind-civilian-killings |access-date=2025-11-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * 31 кастрычніка — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па цэнтры бежанцаў Колба ў Кадуглі загінулі пяць чалавек і чацвёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2025-10-31 |title=Five killed in RSF drone attack on Kadugli displacement camp |url=https://sudantribune.com/article/306680 |access-date=2025-11-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> ===Лістапад=== * 1 лістапада — сем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка войск Дагала па лагеры ўнутрана перамешчаных асоб у Абасіі Тагалі, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2025-11-01 |title=Seven killed in RSF drone strike on South Kordofan shelter, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/306700 |access-date=2025-11-03 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 3 лістапада — у Эль-Абейдзе ў выніку ўдару беспілотніка САП па пахаванні загінула 40 мірных жыхароў.<ref>{{Cite news|title=RSF drone strike kills 40 civilians at Sudan funeral, official says|date=3 November 2025|url=https://sudantribune.com/article/306782|access-date=4 November 2025|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Таксама дрон мяцежнікаў ударыў па бальніцы ў Корне, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite news|title=MSF withdraws from North Darfur, fears safety after drone strikes |date=6 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306882 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 4 лістапада — прыхільнікі Бурхана заявілі, што збілі варожы беспілотнік у раёне Бабанусы. У той жа час паўстанцы заявілі, што збілі самалёт Іл над тым жа горадам. Урадавыя сілы прызналі страту ў горадзе грузавога самалёта разам з усім яго экіпажам, але патлумачылі інцыдэнт тэхнічнай няспраўнасцю.<ref>{{Cite news|title=Military plane crashes due to technical fault in Kordofan; drone destroyed |date=5 November 2025|url=https://sudantribune.com/article/306815 |access-date=5 November 2025|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 6 лістапада — САП пагадзіліся на трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, прапанаванае ЗША, Саудаўскай Аравіяф, ААЭ і Егіпетам.<ref>{{Cite news|title=RSF agrees to Quad-proposed humanitarian truce |date=6 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306873 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Тым часам войскі Бурхана адхілілі гуманітарнае перамір’е, спаслаўшыся на злачынствы праціўніка супраць мірных жыхароў у Эль-Фашыры, а таксама заявіўшы, што гэта хітрасць, якая дазваляе САП кансалідаваць кантроль над Дарфурам і часткамі Кардафана.<ref>{{Cite web |date=2025-11-06 |title=Sudanese army rejects US ceasefire proposal, vows to continue fighting |url=https://www.middleeastmonitor.com/20251106-sudanese-army-rejects-us-ceasefire-proposal-vows-to-continue-fighting/ |access-date=2025-11-10 |website=Middle East Monitor}}</ref> * 7 лістапада — дроны паўстанцаў ударылі па Амдурмане, Атбары, Эль-Абейду і Далангу.<ref>{{Cite news|title=RSF launches drone attacks on four Sudanese cities |date=7 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306891 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 8 лістапада — УСС збілі варожы дрон над Эль-Абейдам.<ref>{{Cite web |last=Sio |first=Mohammad |title=Sudanese army shoots down RSF drone in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-shoots-down-rsf-drone-in-north-kordofan/3738351 |date=8 November 2025 |access-date=10 November 2025 |website=[[Anadolu Agency]]}}</ref> * 11 лістапада — Сетка лекараў Судана паведаміла, што прыхільнікі Дагала затрымалі сем сем’яў мірных жыхароў у раёне Бабанусы. У САП адмаўлялі гэта абвінавачванне.<ref>{{cite news |title=RSF detains women, children in West Kordofan, accusing relatives of army ties |url=https://sudantribune.com/article/307057 |access-date=12 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=11 November 2025}}</ref> * 12 лістапада — САП заявілі, што акружылі штаб-кватэру 22-й дывізіі УСС у Бабанусе.<ref>{{cite news |title=Fierce clashes erupt in West Kordofan as RSF claims gains |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fierce-clashes-erupt-in-west-kordofan-as-rsf-claims-gains |access-date=14 November 2025 |work=[[Radio Dabanga]] |date=13 November 2025}}</ref> * 13 лістапада — дроны паўстанцаў атакавалі Мерове.<ref>{{cite news |title=RSF drones attack Merowe airport, dam, army command |url=https://sudantribune.com/article/307102 |access-date=13 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=13 November 2025}}</ref> * 15 лістапада — УСС адбілі ў САП Ум-Дам-Хадж-Ахмед і Казгейл у Паўночным Кардафане.<ref>{{cite news |title=Sudanese army recaptures Kazgail, Um Dam Haj Ahmed in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307198 |access-date=17 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=15 November 2025}}</ref> Адзін чалавек загінуў у выніку меркаванай атакі беспілотнікаў паўстанцаў на нафтаперапрацоўчую станцыю Башаер у Эль-Джабалайне, штат Белы Ніл.<ref>{{cite news |title=One engineer killed in drone attack on Bashayer oil station |url=https://sudantribune.com/article/307205 |access-date=17 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=15 November 2025}}</ref> * 16 лістапада — дзесяць чалавек загінулі і 42 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка ВПС Судана па шахце Такру, на поўнач ад Аль-Мальхі.<ref>{{cite web|title=10 killed in suspected army drone strike on North Darfur mine|url=https://sudantribune.com/article/307236|date=16 November 2025|access-date=18 November 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 17 лістапада — УСС адбілі Барах пасля двухтыднёвай аблогі.<ref>{{Cite web |date=2025-11-17 |title=قوات موالية للجيش السوداني تعلن دخول بارا في شمال كردفان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2025/11/17/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%AA%D8%AF%D8%AE%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%81%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-11-17 |website=Al Arabiya |language=ar}}</ref> * 18 лістапада — САП вызвалілі міністра аховы здароўя Паўночнага Дарфура Хадыджу Мусу, які быў затрыманы пасля падзення Эль-Фашыра, разам з 25 медыцынскімі работнікамі.<ref>{{Cite web |date=2025-11-18 |title=RSF releases North Darfur health minister, 25 medical staff|url=https://sudantribune.com/article/307312 |access-date=2025-11-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лістапада — САП абвясцілі аднабаковае трохмесячнае гуманітарнае спыненне агню.<ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Sudan's RSF declares truce after army rejects US plan |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251124-sudan-s-rsf-declares-truce-after-army-rejects-us-plan |access-date=2025-11-25 |website=France 24}}</ref> * 25 лістапада — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі напад мяцежнікаў на штаб 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе.<ref>{{Cite web |date=2025-11-25 |title=Sudanese army repels fresh RSF attack in West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307507 |access-date=2025-11-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 29 лістапада — Народна-вызваленчы рух Судана заявіў, што ў выніку ўдару ўрадавага беспілотніка па вёсцы Кума ў нубійскіх гарах Паўднёвага Кардафана загінула 45 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=SPLM-N says Sudan army drone strike kills 45 civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307621 |access-date=2025-12-01 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 30 лістапада — урадавыя сілы адбілі ў баевікоў Аль-Хілу вёскі Табаса, Аль-Даміра, Аль-Шавая, Аль-Джубайлат, Аль-Санадра, Гурдуд і Джам ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-11-30 |title=Sudan army seizes villages from SPLM-N rebels in first gains since 2023 |url=https://sudantribune.com/article/307648 |access-date=2025-12-01 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Снежань === * 1 снежня — прыхільнікі Дагала захапілі штаб 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе і заявілі аб поўным кантролі над горадам.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307673 |title=RSF says it seized Sudan army division HQ after breaching truce |website=[[Sudan Tribune]] |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref> Атрады аль-Хілу заявілі, што адваявалі горад Кардуд Нама ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-12-01 |title=SPLM-N claims recapture of South Kordofan town from Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article/307693 |access-date=2025-12-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 снежня — камандзір 22-й пяхотнай дывізіі генерал-маёр Абдэльмаджыд Аль-Хадж і неапазнаны брыгадны генерал, які камандаваў 170-й артылерыйскай брыгадай, былі забітыя ў засадзе мяцежнікаў пры адступленні з Бабанусы ў напрамку Хегліга.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307721 |title=Sudan army division deputy killed in RSF ambush, military sources say |website=[[Sudan Tribune]] |date=2 December 2025 |access-date=3 December 2025}}</ref> Урадавыя войскі адваявалі горад Мабсута ў Паўднёвым Кардафане войск аль-Хілу.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307718 |title=Sudan army seizes SPLM-N stronghold, advances toward key town |website=[[Sudan Tribune]] |date=2 December 2025 |access-date=3 December 2025}}</ref> * 4 снежня — па меншай меры 116 чалавек, у тым ліку 43 дзяцей, загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Калозе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307817 |title=Death toll from drone strike in Sudan's South Kordofan rises to 79 |website=[[Sudan Tribune]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/5/rsf-kills-dozens-mostly-children-in-war-torn-sudans-kalogi-saf-sources |title=RSF kills 116 people in Sudan's Kalogi, including 46 children |website=[[Al Jazeera]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref> У Хамрат-Эль-Шэйху, Паўночны Кардафан, калона УСС падвергнулася нападу, у выніку чаго быў пашкоджаны грузавік, а яго кіроўца атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-convoy-attacked-in-north-kordofan |title=WFP convoy attacked in North Kordofan |website=[[Radio Dabanga]] |date=6 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref> * 5 снежня — Сілы аператыўнай падтрымкі абвінавацілі праціўніка ў здзяйсненні паветранага нападу на рынак у Адыконе, недалёка ад памежнага пераходу Адрэ, у выніку якога загінулі 20 чалавек, у асноўным гандляры з Чада.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/rsf-alleges-saf-forces-struck-crucial-border-crossing-near-chad |title=RSF alleges SAF forces struck crucial border crossing in Sudan near Chad |website=[[Al Jazeera]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-bound-aid-destroyed-20-civilians-dead-as-drones-hit-eastern-chad-market |title=Darfur-bound aid destroyed, 20 civilians dead as drones hit eastern Chad market |website=[[Radio Dabanga]] |date=7 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref> * 6 снежня — дрон САП ударыў па электрападстанцыі ў Ад-Дамазіне<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307904 |title=RSF drone strike hits Blue Nile power station, causing widespread blackouts |website=[[Sudan Tribune]] |date=7 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref>. * 8 снежня — САП усталявалі кантроль над нафтавым радовішчам Хегліг<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/rsf-claims-seizure-of-key-heglig-oil-field-in-sudan |title=RSF seizes key Heglig oilfield as it pushes to expand control in Sudan |website=[[Al Jazeera]] |date=8 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref>. * 9 снежня — у выніку ўдару беспілотніка УСС па Хеглігу загінулі сем членаў дэлегацыі племя Місерыя і некалькі дзясяткаў байцоў Дагала.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307975 |title=Sudanese army drone strike kills tribal leaders, RSF fighters near oil field |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref> Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. * 10 снежня — Сілы народнай абароны Паўднёвага Судана накіравалі кантынгент для забеспячэння бяспекі нафтавага радовішча Хегліг пасля трохбаковага пагаднення з удзелам прэзідэнта Паўднёвага Судана Сальвы Кііра, генералаў Аль-Бурхана і Дагала аб абароне жыццёва важнай энергетычнай інфраструктуры ў гэтым раёне.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308012 |title=South Sudan army deploys to secure Heglig oilfield after deal with Sudan, RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=10 December 2025 |access-date=12 December 2025}}</ref> * 12 снежня — Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. * 13 снежня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па плошчы, размешчанай побач з паліцэйскім участкам у раёне Тайба горада Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/rsf-drone-strike-kills-at-least-three-in-central-sudan-injures-several |title=RSF drone strike kills at least three in central Sudan, injures several atrocities |website=[[Al Jazeera]] |date=13 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref> Шэсць бангладэшскіх міратворцаў ААН загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па іх базе ў Кадуглі.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308125 |title=Six UN peacekeepers killed in drone attack in Sudan's Kadugli |website=[[Sudan Tribune]] |date=13 December 2025 |access-date=14 December 2025}}</ref> * 17 снежня — у выніку абстрэлу Даланга з боку атрадаў аль-Хілу загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite news|title=Seven killed in SPLM-N shelling on Dilling, South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308310 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Адначасова баевікі абвінавацілі УСС у нанясенні ўдару беспілотнікам па Аль-Натэлю, у выніку якога таксама загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite news|title=SPLM-N accuses Sudanese army of killing seven civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308383 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 18 снежня — у выніку ўдару беспілотніка па трансфарматарнай падстанцыі Аль-Магран у Атбары загінулі два супрацоўнікі грамадзянскай абароны.<ref>{{Cite news|title=Two civil defence members killed in drone attack on Atbara power station |url=https://sudantribune.com/article/308332 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 19 снежня — САП заявілі, што захапілі вёску Борна на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=The Rapid Support Forces announce their control over the village of Borno, north of Kadugli, the capital of South Kordofan. |url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/19-december-15-the-rapid-support-forces-announce-their-control |access-date=21 December 2025 |work=Sudan Livemap}}</ref> * 20 снежня — у выніку ўдару беспілотніка па Аль-Мальзе загінулі дзесяць чалавек.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Ten killed in drone strike on North Darfur's Malha market |url=https://sudantribune.com/article/308441 |access-date=21 December 2025 |work=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 22 снежня — УСС адбілі ў праціўніка вёску Алуба, размешчаную на паўднёвы захад ад Эр-Рахада.<ref>{{Cite news |date=22 December 2025 |title=Sudanese army regains strategic North Kordofan area |url=https://sudantribune.com/article/308520 |access-date=23 December 2025 |work=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 24 снежня — прыхільнікі Дагала захапілі гарады Абу-Камра, Амбара<ref>{{Cite news|title=RSF takes control of Abu Qamra, Ambara in North Darfur|url=https://sudantribune.com/article/308593|access-date=2025-12-25|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> і Алуба<ref>{{Cite news|title=Arab League welcomes Sudanese gov't peace plan presented at UN|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/arab-league-welcomes-sudanese-govt-peace-plan-presented-at-un|access-date=2025-12-25|website=[[Al-Jazeera]]}}</ref>. * 25 снежня — САП заявілі, што ўзялі Карнай, што было аспрэчана праўрадавымі сіламі<ref>{{Cite news|title=Sudan joint force, RSF clash in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/308639 |access-date=2025-12-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Мяцежнікі абвінавацілі войскі Бурхана ў нападзе на паліўны рынак у Ньяле<ref>{{Cite news|title=RSF official accuses army of targeting Nyala fuel market |url=https://sudantribune.com/article/308636 |access-date=2025-12-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 26 снежня — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Генейне<ref>{{Cite news|title=Drone strike kills 17 in West Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article/308684 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> і яшчэ дванаццаць чалавек па Біях Джалду ў Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite news|title=Twelve killed, 19 wounded in army drone strike on South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308689 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Двое чадскіх салдат загінулі пры нападзе дрона на памежны лагер<ref>{{Cite news|title=Two Chadian soldiers killed in drone strike near Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/308679 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Улады Судана і Чада абвінавацілі ў нападзе САП<ref>{{Cite news|title=Sudan, Chad accuse RSF of cross-border drone attack |url=https://sudantribune.com/article/308715 |access-date=2025-12-28 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 30 снежня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі трыццаць пяць чалавек.<ref>{{Cite news|title=RSF drone strike kills 35 in South Kordofan as siege tightens |url=https://sudantribune.com/article/308860 |access-date=2026-01-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу захапілі скрыжаванне Аль-Такату ў Паўднёвым Кардафане, фактычна перакрыўшы галоўную аўтамагістраль паміж Кадуглі і Далангам. Абедзве фракцыі таксама захапілі гарнізоны УСС у Аль-Такату, Аль-Бальфе і Хаджар-Далібе.<ref>{{Cite news|title=SPLM-N and RSF cut key South Kordofan road, threaten Kadugli |url=https://sudantribune.com/article/308829 |access-date=2025-12-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 31 снежня — урадавыя войскі адбілі Аль-Раяш, Казгайл, Аль-Хаммадзі і Эд Дубейбат на поўдзень ад Эль-Абейда, у той час як мяцежнікі захапілі Аль-Кувайк, размешчаны за 18 км на захад ад Кадуглі.<ref>{{Cite news|title=Sudanese army advances in Kordofan as RSF nears Kadugli |url=https://sudantribune.com/article/308851 |access-date=2026-01-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 2grir0wlr6garx5ad73ojlh72q7gqke Аляксандр Станіслававіч Падабед 0 783514 5171778 4942731 2026-07-27T12:18:43Z Autumndancer 168015 5171778 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падабед}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Аляксандр Станіслававіч Падабед''' (нар. {{ДН|30|5|1951}}, {{МН|Мінск||}}) — беларускі [[акцёр]] тэатра і кіно, прадзюсар. [[Народны артыст Рэспублікі Беларусь]] (2020), [[заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1989). == Біяграфія == Нарадзіўся ў інтэлігентнай сям’і. У школьныя гады займаўся ў студыі пры палацы чыгуначнікаў, пазней — у Тэатры імя Янкі Купалы. У 1972 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Студэнтам атрымаў усесаюзны сярэбраны медаль за распрацоўку ролі Фёдара Простасава для спектакля «Жывы труп». Чытаў лекцыі і вёў практычныя заняткі па рыторыцы ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Пазней працаваў у БДУ і інстытуце сучасных ведаў. У 2005 годзе перанёс інфаркт. У 2020 годзе пакінуў [[Купалаўскі тэатр]]<ref>{{cite web|title=Труппа Купаловского театра в Минске рассыпалась после ухода гендиректора|url=https://www.interfax.ru/world/724206|website=interfax.ru|date=2020-09-02|lang=ru}}</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падабед Аляксандр Станіслававіч||}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Падабед Аляксандр Станіслававіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] j62ich75i1toweclbksw19gho1go7en Луі-Анры Кандэ 0 785101 5172159 4966133 2026-07-28T11:43:37Z Ueschar 151377 5172159 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Луі-Анры Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Louis-Henri de Bourbon, prince de Condé}} | выява = | шырыня = 250px | апісанне выявы = Луі-Анры Кандэ | тытул = [[прынц Кандэ]] | парадак = 7 | перыядпачатак = [[4 сакавіка]] [[1710]] | перыядканец = [[27 студзеня]] [[1740]] | папярэднік = [[Луі III Кандэ]] | пераемнік = [[Луі-Жазэф Кандэ]] | дата нараджэння = 18.8.1692 | месца нараджэння = [[Версаль]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 27.1.1740 | месца смерці = [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], Каралеўства Францыя | дынастыя = [[Кандэ]] | бацька = [[Луі III Кандэ]] | маці = [[Луіза Франсуаза дэ Бурбон]] | жонка = | дзеці = [[Луі-Жазеф Кандэ]] | дзейнасць = [[галоўны міністр Францыі]] (1723—1726) | аўтограф = |пасада_1=Галоўны міністр Францыі | папярэднік1=вавава}} '''Луі́-Анры́ Кандэ́''' ({{lang-fr|Louis-Henri de Bourbon, prince de Condé}}; {{ДН|18|8|1692}}, [[Версаль]] — {{ДС|27|1|1740}}, [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], поўнае імя — '''Луі́-Анры́ дэ Бурбон-Кандэ́''') — [[Францыя|французскі]] [[дзяржаўны дзеяч]], [[галоўны міністр Францыі]] ў 1723—1726 гадах, прадстаўнік роду [[Кандэ]]. == Біяграфія == Ён быў сынам [[Луі III дэ Бурбон-Кандэ]]. Пасля смерці бацькі ў 1710 годзе атрымаў тытул сёмага прынца Кандэ. Пасля смерці [[рэгент]]а [[Філіп ІІ Арлеанскі|Філіпа II Арлеанскага]] ў 1723 годзе Луі-Анры заняў пасаду галоўнага міністра — кіраўніка ўрада [[Каралеўства Францыя|Францыі]]. Яго палітыка характарызавалася спробамі ўмацавання ўлады караля і падтрымкі дваранства. Галоўным пытаннем, якім ён займаўся, было забеспячэнне прамой спадчыннасці для маладога караля. Ён арганізаваў шлюб [[Людовік XV|Людовіка XV]] з [[Марыя Ляшчынская|Марыяй Ляшчынскай]], дачкой зрынутага караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. У 1726 годзе яго ўплыў аслабеў, і на пасадзе галоўнага міністра яго замяніў [[Андрэ Эркюль дэ Флёры|кардынал Флёры]]. Пасля адстаўкі ён адышоў ад палітычнага жыцця і жыў у сваім замку. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Прэм’ер-міністры Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Луі-Анры дэ Бурбон-Кандэ}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Галоўныя міністры Францыі]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVIII стагоддзя]] lvl3dz3hvu7hcxim6b54gr89tuku6jz 5172160 5172159 2026-07-28T11:44:26Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Луі Анры дэ Бурбон-Кандэ]] у [[Луі-Анры Кандэ]]: Уніфікацыя назваў 5172159 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Луі-Анры Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Louis-Henri de Bourbon, prince de Condé}} | выява = | шырыня = 250px | апісанне выявы = Луі-Анры Кандэ | тытул = [[прынц Кандэ]] | парадак = 7 | перыядпачатак = [[4 сакавіка]] [[1710]] | перыядканец = [[27 студзеня]] [[1740]] | папярэднік = [[Луі III Кандэ]] | пераемнік = [[Луі-Жазэф Кандэ]] | дата нараджэння = 18.8.1692 | месца нараджэння = [[Версаль]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 27.1.1740 | месца смерці = [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], Каралеўства Францыя | дынастыя = [[Кандэ]] | бацька = [[Луі III Кандэ]] | маці = [[Луіза Франсуаза дэ Бурбон]] | жонка = | дзеці = [[Луі-Жазеф Кандэ]] | дзейнасць = [[галоўны міністр Францыі]] (1723—1726) | аўтограф = |пасада_1=Галоўны міністр Францыі | папярэднік1=вавава}} '''Луі́-Анры́ Кандэ́''' ({{lang-fr|Louis-Henri de Bourbon, prince de Condé}}; {{ДН|18|8|1692}}, [[Версаль]] — {{ДС|27|1|1740}}, [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], поўнае імя — '''Луі́-Анры́ дэ Бурбон-Кандэ́''') — [[Францыя|французскі]] [[дзяржаўны дзеяч]], [[галоўны міністр Францыі]] ў 1723—1726 гадах, прадстаўнік роду [[Кандэ]]. == Біяграфія == Ён быў сынам [[Луі III дэ Бурбон-Кандэ]]. Пасля смерці бацькі ў 1710 годзе атрымаў тытул сёмага прынца Кандэ. Пасля смерці [[рэгент]]а [[Філіп ІІ Арлеанскі|Філіпа II Арлеанскага]] ў 1723 годзе Луі-Анры заняў пасаду галоўнага міністра — кіраўніка ўрада [[Каралеўства Францыя|Францыі]]. Яго палітыка характарызавалася спробамі ўмацавання ўлады караля і падтрымкі дваранства. Галоўным пытаннем, якім ён займаўся, было забеспячэнне прамой спадчыннасці для маладога караля. Ён арганізаваў шлюб [[Людовік XV|Людовіка XV]] з [[Марыя Ляшчынская|Марыяй Ляшчынскай]], дачкой зрынутага караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]]. У 1726 годзе яго ўплыў аслабеў, і на пасадзе галоўнага міністра яго замяніў [[Андрэ Эркюль дэ Флёры|кардынал Флёры]]. Пасля адстаўкі ён адышоў ад палітычнага жыцця і жыў у сваім замку. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Прэм’ер-міністры Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Луі-Анры дэ Бурбон-Кандэ}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Галоўныя міністры Францыі]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVIII стагоддзя]] lvl3dz3hvu7hcxim6b54gr89tuku6jz 2026 год у гісторыі літаратуры 0 786023 5171837 5168309 2026-07-27T17:08:24Z ~2026-38891-38 170911 Мікола Кандратаў 5171837 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|храналагічны пералік}} {{гады ў гісторыі літаратуры|2026}}'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == Адзначаецца сусветны дзень пісьменніка,<ref name="kp" /> шэраг пісьменнікаў-юбіляраў.<ref name ="god"/> == Кнігі == {{асноўная катэгорыя|Кнігі 2026 года}} == Прэміі == == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[10 лютага]]: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — беларускі гісторык-медыявіст, кнігазнавец, скарыназнавец. * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[26 траўня]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]] (79) — беларуская паэтка, празаік і перакладчыца. * [[20 ліпеня]]: [[Ева Вежнавец]] (54) — беларуская пісьменніца, журналістка. * [[21 ліпеня]]: [[Мікола Кандратаў]] (69) — беларускі паэт і перакладчык. ==Гл. таксама== == Зноскі == {{reflist|refs= <ref name ="kp">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|title=Всемирный день писателя в 2026 году: история и традиции праздника|author=Ольга Бондаренко|website=[[Камсамольская праўда]]|publisher= {{Не перакладзена 5|Камсамольская праўда (выдавецкі дом)|Камсамольская праўда|ru|Комсомольская правда (издательский дом)}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009044655/https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|archive-date=2024-10-09|access-date=2025-04-06|url-status=live|ref=kp}}</ref> <ref name ="god">{{Cite web|lang=ru|url=https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|title=Писатели-юбиляры 2026 года|website=Год Змеи|date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430134004/https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|archive-date=2025-04-30|access-date=2025-09-19|url-status=live|ref=god}}</ref> }} ==Літаратура== == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{вонкавыя спасылкі}} {{храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2026 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 66xb6cneohmmhvucwez1jk4j6ndtzkr Хвіча Кварацхелія 0 788559 5171904 5149547 2026-07-28T02:05:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171904 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Хвіча Кварацхелія''' ({{Lang-ka|ხვიჩა კვარაცხელია}}; нар. [[12 лютага]] [[2001]], [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі футбаліст. Уінгер [[Зборная Грузіі па футболе|зборнай Грузіі]] і французскага футбольнага клуба «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]». Удзельнік чэмпіянату Еўропы 2024 года. Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў УЕФА]] (2025, 2026). == Кар'ера == Футболам пачаў займацца з шасці гадоў. Старт прафесійнай кар'еры адбыўся ў 2017 годзе ў тбіліскім «[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама]]». Дэбютаваў за зборную Грузіі 7 чэрвеня 2019 года ў матчы супраць зборнай [[Гібралтар|Гібралтара]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/529043/gibraltar-georgia|title=Georgia 3-0 Gibraltar (Jun 7, 2019) Final Score|website=ESPN|access-date=2025-05-29}}</ref>. 15 февраля 2019 года перайшоў у маскоўскі «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fclm.ru/news/n/khvicha-kvaratskheliya-v-lokomotive-19535/|title=Хвича Кварацхелия – в «Локомотиве»|website=www.fclm.ru|date=2019-02-15|access-date=2025-05-29}}</ref>. 6 ліпеня 2019 года падпісаў пяцігадовы кантракт з казанскім «[[ФК Рубін Казань|Рубінам]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://rubin-kazan.ru/posts/hvicha-kvaratsheliya-stal-igrokom-rubina|title=ФК РУБИН|website=rubin-kazan.ru|access-date=2025-05-29|archive-date=8 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708153708/https://rubin-kazan.ru/posts/hvicha-kvaratsheliya-stal-igrokom-rubina|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 2021 года выданне L'Equipe занесла яго спіс 50 найлепшых футбалістаў, якія нарадзіліся ў XXI стагоддзі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/kvaracheliya-voshel-v-top-50-molodyh-igrokov-v-mire-pervyy-fati-1756930/|title=Кварацхелия вошел в топ-50 молодых игроков в мире, первый — Фати|website=sport-express.ru|date=2021-02-12|access-date=2025-05-29}}</ref>. Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] з дазволу [[ФІФА]] скасаваў кантракт з «Рубінам»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sportmk.ru/sports/2022/03/24/kvarackheliya-i-rubin-dogovorilis-o-priostanovke-kontrakta.html|title=Кварацхелия и "Рубин" договорились о приостановке контракта|website=www.sportmk.ru|date=2022-03-24|access-date=2025-05-29}}</ref> і далучыўся да «Дынама» [[Батумі]]<ref>{{Cite web|lang=ka-GE|url=https://1tv.ge/news/eligis-meore-wreshi-sauketeso-kvarackheliaa-1tvsport/|title=ელიგის მეორე წრეში საუკეთესო კვარაცხელიაა #1TVSPORT|website=1TV|access-date=2025-05-29}}</ref>. 1 ліпеня 2022 года стаў гульцом італьянскага клуба «[[ФК Напалі|Напалі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cbw.ge/culture/khvicha-kavaratskhelia-hits-new-record-with-his-transfer-to-napoli|title=Khvicha Kavaratskhelia hits New Record with his Transfer to Napoli|website=CBW|access-date=2025-05-29}}</ref>. 17 студзеня 2025 года падпісаў кантракт з «Пары Сен-Жэрмен» на тэрмін да 2029 года. Кварацхелія стаў першым грузінскім гульцом у гісторыі клуба<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/khvicha-kvaratskhelia-signs-for-paris-saint-germain-until-2029|title=Khvicha Kvaratskhelia signs for Paris Saint-Germain until 2029|website=EN.PSG.FR|date=2025-01-17|access-date=2025-05-29|archive-date=17 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117212835/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/khvicha-kvaratskhelia-signs-for-paris-saint-germain-until-2029|url-status=dead}}</ref>. == Сям'я == Бацька Хвічы Кварацхеліі Бадры — былы нападаючы тбіліскага «Дынама», выступаў за розныя грузінскія і азербайджанскія футбольныя клубы, а потым быў трэнерам<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://finchannel.com/kvaratskhelia-football-dynasty-mamia-badri-khvicha-and-tornike/111286/interview/2022/08/|title=Kvaratskhelia Football Dynasty: Mamia, Badri, Khvicha and Tornike|website=FINCHANNEL|date=2022-08-11|access-date=2025-05-29}}</ref>. Хвіча Кварацхелія жанаты, мае сына<ref>{{Cite web|lang=ka-GE|url=https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackheliasa-da-nica-tavadzes-vadji-sheedzinat-1tvsport/|title=ხვიჩა კვარაცხელიასა და ნიცა თავაძეს ვაჟი შეეძინათ #1TVSPORT|website=1TV|access-date=2025-05-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кварацхелія Хвіча}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тбілісі]] [[Катэгорыя:Футбалісты Грузіі]] spqspndm68b0ocmc0onrenpnhthzjkx Хаяла Агаева 0 788840 5171892 5117119 2026-07-28T00:44:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171892 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Хаяла Агаева |арыгінал імя = {{lang-az|Xəyalə Ağayeva}} |партрэт = Khayala Aghayeva in 2022 (cropped).jpg |шырыня = 220px |подпіс = Хаяла Агаева ў 2023 годзе |імя пры нараджэнні = Хаяла Закір кызы Агаева |род дзейнасці = [[журналіст]]ка, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]] |месца нараджэння = [[Масалы]], [[Азербайджан]] }} '''Хаяла Агаева''' (поўнае імя: '''Хаяла Закір кызы Агаева''', {{lang-az|Xəyalə Zaкir qızı Ağayeva}}; нар. {{ДН|18|1|1997}}, [[Масалы]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанская]] [[журналіст]]ка і [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]; з 2015 года працуе журналістам-рэпарцёрам у Meydan TV. 6 снежня 2024 года была арыштаваная ў рамках крымінальнай справы, распачатай супраць журналістаў Meydan TV. Хаяла Агаева і яшчэ шэсць журналістаў, арыштаваных па справе, былі абвінавачаныя па артыкуле 206.3.2 Крымінальнага кодэкса (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове).<ref name=":İ">{{cite web|title=Арестована журналистка, задержанная по делу Meydan TV|work=|author=Неджмеддин Гулузаде|publisher=Информационное Агентство Report|website=www.report.az|date=7 мая 2025|url=https://report.az/ru/proisshestviya/arestovana-zhurnalistka-zaderzhannaya-po-delu-meydan-tv/|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live|lang=ru}}</ref> У цяперашні час яна ўтрымліваецца ў Бакінскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі.<ref name=":K">{{cite web|title=Khayala Aghayeva|work=|publisher=The Institute for Human Rights|website=www.instituteforhumanrights.org|url=https://www.instituteforhumanrights.org/team/khayala-aghayeva|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612045312/https://www.instituteforhumanrights.org/team/khayala-aghayeva|archivedate=12 чэрвеня 2025|url-status=dead}}</ref> == Ранейшыя гады і журналісцкая дзейнасць == Хаяла Агаева нарадзілася [[18 студзеня]] [[1997]] года ў [[Масалы]]. Вучылася ў Бакінскім каледжы сувязі. Скончыла Бакінскую школу журналістыкі (BJM). З 2015 года працуе журналістам-рэпарцёрам у Meydan TV. У ходзе прафесійнай дзейнасці яна неаднаразова падвяргалася затрыманням, супраціву з боку паліцыі і жорсткаму абыходжанню.<ref name=":P">{{cite web|title=KHAYALA AGHAYEVA|author=|publisher=Justice for Journalists|date=2022-12-14|url=https://jfj.fund/jfj/hayala-agayeva-4/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250607195435/https://jfj.fund/jfj/hayala-agayeva-4/|archivedate=7 чэрвеня 2025|url-status=dead}}</ref> 29 мая 2019 года Хаяла Агаева была затрыманая падчас асвятлення акцыі пратэсту перад будынкам Адміністрацыі прэзідэнта пры выкананні сваіх прафесійных абавязкаў.<ref name=":01" /> Агаеву трымалі больш за дзве гадзіны ў 9-м аддзяленні паліцыі Сабаільскага раённага ўпраўлення паліцыі і затым адпусцілі.<ref name=":01">{{cite web|title=Jurnalist Prezident Administrasiyası qarşısında saxlanılıb|publisher=Arqument.az|website=www.arqument.az|date=2019-05-29|url=https://arqument.az/az/jurnalist-prezident-administrasiyas-qarssnda-saxlanlb/|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241219094458/https://arqument.az/az/jurnalist-prezident-administrasiyas-qarssnda-saxlanlb/|archivedate=2024-12-20|url-status=live}}</ref> 14-15 ліпеня 2020 года, падчас акцыі пратэсту перад будынкам [[Мілі Меджліс Азербайджана|Мілі Меджліса]] Хаяла Агаева сутыкнулася з ціскам з боку паліцыі пры выкананні сваёй прафесійнай дзейнасці: у яе адабралі тэлефон і службовае пасведчанне.<ref name=":02">{{cite web|title=İnsident zamanı bir neçə jurnalistin təzyiqə məruz qaldığı və saxlanıldığı bildirilir|author=Tapdıq Fərhadoğlu|publisher=[[Голас Амерыкі]]|website=www.amerikaninsesi.org|date=2020-07-15|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/bak%C4%B1dak%C4%B1-insident-zaman%C4%B1-bir-ne%C3%A7%C9%99-jurnalistin-t%C9%99zyiq%C9%99-m%C9%99ruz-qald%C4%B1%C4%9F%C4%B1-v%C9%99-saxlan%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1-bildirilir/5503653.html|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224090545/https://www.amerikaninsesi.org/a/bak%C4%B1dak%C4%B1-insident-zaman%C4%B1-bir-ne%C3%A7%C9%99-jurnalistin-t%C9%99zyiq%C9%99-m%C9%99ruz-qald%C4%B1%C4%9F%C4%B1-v%C9%99-saxlan%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1-bildirilir/5503653.html|archivedate=2024-02-24|url-status=live}}</ref> 14 снежня 2022 года Хаяла Агаева з калегай па Meydan TV Айтадж Ахмедавай адправіліся на здымкі акцыі на дарозе Шуша — Ханкендзі, але былі затрыманыя там «людзьмі ў цывільным і чорных масках».<ref name=":A01">{{cite web|title=Азербайджан использовал проезд миротворцев по Лачинскому коридору в своей пропаганде|author=|publisher=Кавказский узел|date=2022-12-16|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/384072|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Без тлумачэння прычыны іх проста пасадзілі ў машыну і адправілі назад.<ref name=":A02">{{cite web|title=ATTACKS ON MEDIA WORKERS IN AZERBAIJAN IN 2022|author=|publisher=Justice for Journalists|date=2023-11-09|url=https://jfj.fund/attacks-on-media-workers-in-azerbaijan-in-2022/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Перад тым як іх адпусцілі, у іх былі канфіскаваны тэлефоны, а матэрыялы былі выдаленыя.<ref name=":03">{{cite web|title=Müstəqil jurnalistlər Şuşa-Laçın yolundaкı aкsiyaya buraxılmadı|publisher=Meydan TV|website=www.meydan.tv|date=2022-12-15|url=https://www.meydan.tv/az/article/musteqil-jurnalistler-susa-xankendi-yolundaki-aksiyaya-buraxilmadi/|accessdate=2024-12-04|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240421050326/https://www.meydan.tv/az/article/musteqil-jurnalistler-susa-xankendi-yolundaki-aksiyaya-buraxilmadi/|archivedate=2024-04-22|url-status=live}}</ref> == Гл. таксама == * [[Серыйныя арышты журналістаў у Азербайджане]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url = https://www.instituteforhumanrights.org/team/khayala-aghayeva|title = Khayala Aghayeva|author = |work = |publisher = The Institute for Human Rights|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20250612045312/https://www.instituteforhumanrights.org/team/khayala-aghayeva|archivedate = 12 чэрвеня 2025|url-status = dead}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-06-08}} 5tnuwkpdoro47bu71pp4d5x86is74vd Мікалай Іванавіч Катовіч 0 789831 5172127 5050247 2026-07-28T11:08:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Праца ў Пецярбургу */ 5172127 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{цёзкі2|Катовіч}} '''Мікалай Іванавіч Катовіч''' ({{Lang-ru|Николай Иванович Котович}}, {{Lang-pl|Nikołaj Kotowicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[інжынер-будаўнік]], [[архітэктар]], [[грамадскі дзеяч]]. == Біяграфія == Мікалай Іванавіч Катовіч нарадзіўся 25 снежня 1875 года ў горадзе [[Вільня|Вільні]] ў сям’і вядомага віленскага пратаіерэя [[Іван Антонавіч Катовіч|Іаана Антонавіча Катовіча]] (1839—1911), які больш за 30 гадоў быў галоўным рэдактарам газеты «[[Літоўскія епархіяльныя ведамасці]]». Маці архітэктара — Марыя Іванаўна Тэадаровіч — была сястрой выбітнага даследчыка Валыні, гісторыка [[Мікалай Тэадаровіч|Мікалая Тэадаровіча]]<ref>{{cite web|url= http://temples.ru/architect.php?ID=1084&ysclid=mclssiyh4p150827229|title= Котович Николай Иванович|author=|date=|work=|publisher= Храмы России|accessdate=|lang=}}</ref>. У 1885 годзе паступіў у падрыхтоўчы клас [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай мужчынскай гімназіі]] ў Вільні. У пачатковых класах ён быў адным з найлепшых вучняў, атрымліваў узнагароды за поспехі ў вучобе. У старэйшых класах яго паспяховасць пагоршылася, і курс гімназіі ён скончыў на 12-м месцы сярод 30 вучняў. На выбар будучай прафесіі істотны ўплыў мелі ўрокі малюнка і блізкае знаёмства з мастаком [[Васіль Гразноў|Васілём Гразновым]]. У гэты перыяд Катовіч сябраваў з творчай моладдзю — акцёрам [[Васіль Шверубовіч|Васілём Шверубовічам]] (будучым Васілём Качалавым), кампазітарам [[Канстанцін Галкоўскі|Канстанцінам Галкоўскім]]. Гімназію Мікалай скончыў у чэрвені 1894 года і пасля пачаў падрыхтоўку да ўступных экзаменаў у [[Інстытут грамадзянскіх інжынераў]] у [[Санкт-Пецярбург]]у. У падрыхтоўцы яму дапамагаў сябра сям’і — вядомы жывапісец і акадэмік [[Іван Трутнеў]]<ref>{{cite web|url = https://brama.brestregion.com/nomer28/article35.php|title = Черевачицкие Котовичи — священники, деятели культуры и просто люди|accessdate = |website = Гістарычная брама. Гісторыка-краязнаўчы часопіс}}</ref>. Улетку 1894 года Мікалай Катовіч прыехаў у Санкт-Пецярбург і паступіў у Імператарскі інстытут грамадзянскіх інжынераў. Катовіч асабліва цікавіўся праектаваннем грамадскіх і тэатральных будынкаў. Яго архітэктурны дыпломны праект быў выкананы пад кіраўніцтвам архітэктараў [[Эрнэст Іванавіч Жыбер|Эрнэста Жыбера]] і [[Андрэй Лявонцьевіч Гун|Андрэя Гуна]]. У чэрвені 1899 года Мікалай Катовіч скончыў інстытут з дыпломам [[Грамадзянскі інжынер|грамадзянскага інжынера]], які даваў права на правядзенне будаўнічых і дарожных работ, а таксама на атрыманне 10-га чына пры паступленні на дзяржаўную службу. === Праца ў Пецярбургу === Пасля заканчэння інстытута ў 1899 годзе Мікалай Катовіч быў прызначаны інжынерам у распараджэнне [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі|Міністэрства ўнутраных спраў]], дзе працаваў да траўня 1903 года. Неўзабаве ён перайшоў на працу ў Пецярбургскае граданачальства, а таксама займаў пасаду архітэктара-інжынера ў Цэнтральным праўленні «Таварыства сяброў народа» і «Таварыства ўзаемнага крэдыту Пецярбургскага павета». Апроч гэтага, актыўна займаўся прыватнымі заказамі, спраектаваў шэраг даходных дамоў у стылі [[мадэрн]] для арыстакратыі, буйных прамыслоўцаў і гандляроў (Ігнацьевы, Елісеевы, Бумагіны і інш.). Катовіч стаў адным з вядучых спецыялістаў у гэтай галіне тэатральнай архітэктуры. Ён перабудаваў тэатральную залу ў [[Ценішаўскае вучылішча|Ценішаўскім вучылішчы]], а таксама быў аўтарам праекта будынка Ліцейнага тэатра, адкрытага ў 1909 годзе. Сярод ягоных заказчыкаў былі фігуры, звязаныя з мастацкім аб’яднаннем «[[Мир искусства]]», рускімі сімвалістамі і тэатрамі [[Вера Фёдараўна Камісаржэўская|Веры Камісаржэўскай]]. Катовіч таксама актыўна ўдзельнічаў у стварэнні будынкаў для тэатраў-[[кабарэ]] і мініяцюр: «Сіняя Птушка», «Парызіяна», «Неў-Стар», «Крывае люстэрка» ды іншыя. У 1913 годзе ён спраектаваў першы ў Санкт-Пецярбургу спецыялізаваны кінатэатр «Пікадылі», які быў узведзены спецыяльна для паказу фільмаў і вылучалася раскошай інтэр’ера і сучаснасцю тэхнічнага абсталявання. У 1904 годзе Катовіч ажаніўся з Марыяй Іванаўнай Гноевай. У 1908 годзе ў іх нарадзіўся сын Мікалай. Неўзабаве архітэктар пабудаваў уласны прыбытковы дом на Кабінецкай вуліцы ў Пецярбургу, дзе і пасяліўся з сям’ёй. Для адпачынку Катовічы выкарыстоўвалі дачу ў пасёлку [[Вырыца]] блізу Гатчыны, які з 1904 года інтэнсіўна развіваўся як летні курорт дзякуючы пракладзенай чыгунцы. Суседзямі Катовіча былі багатыя пецярбургскія прамыслоўцы, якія сталі заказчыкамі архітэктара. Так для лесапрамыслоўца А. Х. Яфрэмава ён пабудаваў у Вырыцы лесапілку, а ў Пецярбургу чатыры сяміпавярховых даходных дома. Дарэчы, сын Яфрэмава [[Яфрэмаў, Іван Антонавіч Яфрэмаў|Ваня]] пасля стаў вядомым пісьменнікам-фантастам. Па замове банкіра М. Я. Бумагина пабудаваў мост праз раку [[Орадзеж (рака)|Орадзеж]], які да гэтага часу называюць Бумагіным<ref>{{Cite web|url=https://www.novitravel.ru/places/byvsaa-daca-bankira-m-a-bumagina/vyritsa/leningrad-oblast-northwestern-district/attraction/7f78a953-8a3c-4677-ab1f-209aa8d3f8e9|title=Былая дача банкіра М. Я. Бумагіна|website=Новитревел}}</ref>. У 1908 годзе па яго праекце, на грошы мясцовага насельніцтва ў пасёлку пры станцыі быў пабудаваны храм у імя святых [[апостал]]аў Пятра і Павла у памяць аб цудоўным выратаванні царскай сям’і падчас крушэння цягніка ў Борках (1888). Новы храм быў пабудаваны ў «старамаскоўскім стылі» і ўяўляў сабой драўляны крыжападобны ў плане будынак на высокім падмурку з валуноў, з прасторнай двухсветнай царкоўнай залай, якая змяшчала да 1500 чалавек, шатровым купалам і высокай званіцай. У суседнім пасёлку пры станцыі Карташеўская архітэктар пабудаваў падобную драўляную Петрапаўлаўскую царкву. Яна была асвечана 21 ліпеня 1913 года ў памяць 300-годдзя валадарства дома Раманавых<ref>{{Cite web|url=https://al-spbphoto.narod.ru/Hram/lohram-gatchina.html|title=Церковь во имя Святых Апостолов Петра и Павла|website=Храмы Ленинградской области}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.citywalls.ru/search-architect1126.html|title=Архитектор Н. И. Котович|website=Sitywalls}}</ref>. Паралельна з творчай дзейнасцю Мікалай Катовіч актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці. Ён быў членам і кіраўніком шматлікіх арганізацый: крэдытных, страхавых, пажарных, школьных і прамысловых таварыстваў. У 1917 годзе некаторы час з’яўляўся [[гласны]]м Петраградскай гарадской думы. Асобнае месца ў жыцці Катовіча займала захапленне аўтамабілямі. Ён быў актыўным членам Санкт-Пецярбургскага аўтамабільнага клуба, а ў 1910-я гады нават займаў пасаду намесніка яго старшыні. Архітэктар удзельнічаў у аўтагонках, у тым ліку на Валхонскай шашы ў 1912 годзе, дзе перамог у сваёй катэгорыі на аўтамабілі [[Ford]]. Мікалай Катовіч стаў аўтарам архітэктурнага праекта аэрадромнага комплексу на Каменданцкім полі ў Санкт-Пецярбургу. Праект быў выкананы па заказе Імператарскага Усерасійскага аэраклуба — першай афіцыйнай авіяцыйнай арганізацыі Расійскай імперыі. Катовіч спраектаваў і арганізаваў будаўніцтва аэрадрома з ангарамі, жылымі і гаспадарчымі пабудовамі. === У Савецкай Расіі === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] Мікалай Катовіч не прыняў савецкую ўладу. У сваёй аўтабіяграфіі ён сведчыў, што чатыры разы быў арыштаваны бальшавікамі і доўгі час правёў пад вартай. Дзякуючы сяброўству з аднакласнікам па Інстытуце грамадзянскіх інжынераў [[Канстанцін Аляшкевіч|Канстанцінам]] [[Канстанцін Аляшкевіч|Аляшкевічам]], вядучым архітэктарам Казані, Катовіч пераехаў туды для працы заснаваным у 1919 годзе [[Казанскі політэхнічны інстытут|Казанскім політэхнічным інстытуце]]. Аляшкевіч узначальваў архітэктурна-будаўнічы факультэт, а Мікалай Катовіч з 1 студзеня па 16 лістапада 1921 года выкладаў курсы па металічных і жалезабетонных канструкцыях. У гэты перыяд Катовіч таксама праводзіў рэканструкцыю шэрагу прамысловых аб’ектаў у Казані і яе ваколіцах: мылаварнага завода Альмеццева, суконнай фабрыкі Асланова і шклянога завода Бондарава. === У міжваеннай Польшчы === [[Файл:Капліца ў Лідзе.jpeg|thumb|left|Капліца ў Лідзе. Архітэктар М. Катовіч]] У 1922 годзе, дзякуючы ўмовам [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]], Мікалай Катовіч з сям’ёй выехаў у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]] і пасяліўся ў [[Пінск]]у. Выбар Пінска быў, верагодна, звязаны з тым, што побач, у маёнтку [[Чабаеўка]], жыў ягоны дзядзька, святар Васіль Катовіч, які, без сумневу, дапамог сям’і на пачатковым этапе адаптацыі. У Пінску Катовіч купіў двухпавярховы асабняк па [[Набярэжная вуліца (Пінск)|вуліцы Набярэжнай]], 88, які знаходзіўся ў паркавай зоне на беразе ракі Піны. З 10 чэрвеня 1922 года Мікалай Катовіч узначаліў уласнае будаўнічае і землеўпарадкавальнае бюро, дзе працягнуў архітэктурную і інжынерную дзейнасць на поўную моц. Яго работа была надзвычай актуальнай у сувязі з правядзеннем аграрнай рэформы ў Польшчы, якая прадугледжвала падзел зямлі ў былых дваранскіх маёнтках. Ён асабіста займаўся [[парцэляцыя]]й зямлі ў дзясятках такіх маёнткаў у [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскім]] і [[Драгічынскі павет|Драгічынскім]] паветах. Як архітэктар ён зрабіў значны ўклад у гарадское развіццё Пінска. Сярод спраектаваных і пабудаваных ім будынкаў — да сёння добра захаваныя і адметныя для гарадскога асяроддзя: бальніца доктара Яўсеенкі; гатэль М. Шміта; вытворчыя карпусы [[Пінская запалкавая фабрыка|запалкавай фабрыкі]] і іншыя<ref>{{артыкул|аўтар=Цуба А. М.|загаловак= Развитие архитектуры Пинска во время польского периода (1921-1939)|спасылка= https://rep.bstu.by/handle/data/17135?show=full&ysclid=md1hhbwnq0902713417|выданне= Сборник тезисов научной студенческой конференции «Неделя науки – 2015»|месца=Брэст|выдавецтва=|год=2017|нумар=1|isbn=}}</ref>. ==== Руская эміграцыя ==== Мікалай Катовіч быў не толькі архітэктарам, але і ўплывовай асобай у рускай эмігранцкай супольнасці Палесся. Карыстаючыся аўтарытэтам сярод мясцовага рускага насельніцтва, ён узначаліў пінскі аддзел [[Рускае дабрачыннае таварыства|Рускага дабрачыннага таварыства]] і ўзначаліў пінскую секцыю баявой манархічнай арганізацыі генерала [[Куцепаў|Куцепава]]. Ён падтрымліваў сувязь з манархічнымі структурамі ў эміграцыі, у тым ліку з вялікім князем [[Мікалай Мікалаевіч|Мікалаем Мікалаевічам]], генераламі [[Пётр Урангель|Пятром]] [[Пётр Урангель|Урангелем]] і [[Аляксандр Куцепаў|Аляксандрам Куцепавым]]<ref>{{cite web|url= https://brama.brestregion.com/nomer24/artic16.shtml|title= Петербургский и пинский архитектор Николай Котович|author=Ильин А. Л|date=2009|work=|publisher= Гістарычная брама. Гісторыка-краязнаўчы часопіс|accessdate=|lang=}}</ref>. Пасля пажару ў цэнтры Пінска ў жніўні 1921 года, які значна пашкодзіў гарадскую забудову, адміністрацыйны цэнтр [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]] быў перанесены ў Брэст. Аднак Пінск працягваў заставацца важным культурным і рэлігійным цэнтрам рускай эміграцыі, асабліва дзякуючы дзейнасці Пінскай праваслаўнай епархіі, якую ўзначальваў епіскап [[Аляксандр (Іназемцаў)]]. На фоне антысавецкіх настрояў у рэгіёне, звязаных з дзеяннямі арміі [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]] і арганізацыі «[[Зялёны дуб]]», Пінск стаў месцам канцэнтрацыі белагвардзейскіх афіцэраў, салдат і грамадзянскіх бежанцаў. У гэтым асяроддзі Катовіч актыўна ўдзельнічаў у культурным і палітычным жыцці, падтрымліваючы рускую ідэнтычнасць праз адукацыю, друк, грамадскую працу<ref>{{cite web|url= https://forum.vgd.ru/post/1311/Petrovskiy/p5189724.htm|title= Котович Николай Иванович|author=Ильин А. Л|date=|work=|publisher= Генеалогический форум Всероссийское генеалогическое древо|accessdate=|lang=}}</ref>. У 1924—1925 гадах Катовіч быў уцягнуты ў падпольную дзейнасць [[Рускі агульнавайсковы саюз|Рускага агульнавайсковага саюза]] (РОВС) і арганізацыі «[[Брацтва Рускай Праўды]]». У 1927 годзе, пасля скарачэння актыўнасці падпольнага манархічнага руху, Катовіч працягваў палітычную дзейнасць у рамках створанага ў Польшчы [[Рускае нацыянальнае аб’яднанне|Рускага нацыянальнага аб’яднання]] (РНА), дзе ўзначальваў манархічнае крыло ў Пінску і адыграў важную ролю ў выбарчай кампаніі 1928 года. === Пераезд у Брэст === У 1926 годзе Нікалай Катовіч сапсаваў адносіны з пінскімі гарадскімі ўладамі. Падставай стаў скандал, выкліканы тым, што [[магістрат]] выкарыстаў без яго дазволу праект надбудовы дома нейкай пані Брэгман. 1 красавіка ён прыйшоў у магістрат, дзе паводзіў сябе эмацыйна і абвінаваціў гарадскую ўладу ў «падлогу» і «падмане». 2 красавіка Катовіч даслаў заяву на імя прэзідэнта Пінска з рэзкай крытыкай. Магістрат падаў на яго скаргу ў акруговы суд па артыкуле 154 Крымінальнага кодэкса Польшчы за абразу ўлады. Дзякуючы добрым адвакатам, Катовіч пазбег зняволення, але вымушаны быў пакінуць Пінск і пераехаць на сталае месца жыхарства ў [[Брэст]]. Пераехаўшы ў Брэст, Катовіч працягнуў палітычную актыўнасць. Спачатку ўзначаліў мясцовае аддзяленне баявой манархічнай арганізацыі генерала Куцепава, але быў зняты з пасады праз абвінавачванне ў знікненні 300 [[Долар ЗША|долараў]]. Пасля гэтага цалкам пераключыўся на працу ў Брацтве Рускай Праўды, дзе, верагодна, быў задзейнічаны ў выдавецкай дзейнасці як рэдактар ці аўтар. Адначасова быў актыўным удзельнікам Рускага нацыянальнага аб’яднання (РНА) ў Брэсце, дзе займаў пасаду казначэя. Катовіч меў цесныя сувязі з дэпутатам сейма [[Павел Кароль|Паўлам Каралём]] (1890—1940?) — сваім старым сябрам. 24 сакавіка 1928 года Катовіч падаў дакументы на конкурс на пасаду [[Галоўны архітэктар Брэста|гарадскога архітэктара Брэста]]. Ён перамог у конкурсе і быў прызначаны на пасаду 3 красавіка 1928 года. Аднак ужо летам прайшоў лячэнне ў варшаўскай універсітэцкай клініцы, і 31 студзеня 1929 года быў вымушаны звольніцца па стане здароўя. Фінансавае становішча Катовіча пагоршылася: ён не змог пагасіць крэдыт у 5000 [[злоты]]х, і яго маёмасць была апісана. У жніўні 1929 года ён заключыў кантракт на кіраўніцтва будоўляй з фірмай «Юзаф Яблонскі і Ко», а ў красавіку 1930 года разам з Львом Кацам заснаваў будаўнічае прадпрыемства «Катовіч і Кац», якое хутка абанкруцілася. З-за праблем са здароўем Катовіч збудаваў у Брэсце адносна мала: будынак яўрэйскага банка, рускую гімназію, пачатковую школу ў Кобрыне, некалькі прыватных дамоў, а таксама перабудаваў дом Абрама Скарбніка, у якім пасяліўся з сям’ёй. 8 мая 1934 года Нікалай Іванавіч Катовіч памёр у Брэсце. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх праваслаўных могілках]], але магіла не захавалася<ref>{{Cite web|url=https://bgmedia.site/news/20879/|title=Кресты и надгробия, обнаруженные на стройплощадке в Бресте, — строительный мусор или артефакты?|date=2014|publisher=BG.Media}}</ref>. == Творчасць == Да пераезду ў Польшчу за 29 гадоў прафесійнай дзейнасці пабудаваў звыш 200 аб’ектаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], іншых гарадах і правінцыі: шматпавярховыя дамы, тэатры, цэрквы, фабрыкі, склады, гандлёвыя прадпрыемствы. Актыўна займаўся землеўпарадкавальнымі і геадэзічнымі працамі, праектаваў [[вёска|паселішчы]], [[віла|вілы]], [[дача|дачы]], [[лесапільня|лесапільні]] і інш<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/nomer28/article35.php|title=Автобиография архитектора Николая Котовича|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-07-01}}</ref>. === Найважнейшыя пабудовы пасля 1922 года === ==== Пінск ==== * Хірургічная бальніца Д. Яўсеенкі (3 паверхі), [[Ганчарская вуліца (Пінск)|вул. Ганчарская]], 64 * Гасцініца М. Шміта (3 паверхі), [[Вуліца Касцюшкі (Пінск)|вул. Касцюшкі]], 1 * Жылы дом Н. Наймана (3 паверхі), вул. Касцюшкі, 36 * Жылы дом Е. Айзенштадта (2 паверхі), вул. Касцюшкі * Жылы дом В. Медніка (2 паверхі), вул. Касцюшкі * Жылы дом Л. Басевіча (1 паверх), вул. Касцюшкі * Жылы дом Фішко (3 паверхі), [[Плошча 3-га Мая (Пінск)|плошча 3-га Мая]] * Будынак таварыства «Піна» (2 паверхі) * Жылы дом А. Грушэўскага (2 паверхі), [[Школьная вуліца (Пінск)|вул. Школьная]] * Жылы дом Любжынскай (1 паверх), [[Завальная вуліца (Пінск)|вул. Завальная]] * Гімназія «Тарбут» (2 паверхі) * Натарыяльны дом Л. Гадлеўскага (1 паверх), [[Мяшчанская вуліца (Пінск)|вул. Мяшчанская]] * Перабудова хораў праваслаўнага сабора, [[Дамініканская вуліца (Пінск)|вул. Дамініканская]] * Адбудова [[Запалкавая фабрыка Гальперна|запалкавай фабрыкі Гальперна]] пасля пажару * Рэканструкцыя фанернай фабрыкі братоў Лур’е * Будаўніцтва фанернай фабрыкі Канапацкіх * Рэканструкцыя і будаўніцтва гарбарнай фабрыкі Вайнберга ==== У іншых мясцовасцях ==== * Мураваная царква ў с. [[Нобель (вёска)|Нобель]] [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскага павета]] * Мураваная царква ў м. [[Любяшоў]] [[Камень-Кашырскі павет|Камень-Кашырскага павета]] * Драўляная царква ў с. [[Бухлічы]] [[Столінскі павет|Столінскага павета]] * Драўляная царква ў с. [[Дэрэвок|Дзяравок]] [[Камень-Кашырскі павет|Камень-Кашырскага павета]] * Драўляная царква ў с. [[Бучын]] [[Камень-Кашырскі павет|Камень-Кашырскага павета]] * Вялікая сінагога ў с. [[Лахва]] [[Столінскі павет|Столінскага павета]] * Лесапілкі Пупко, Махнеса, Яра (Тура), Любашэўскага (усе ў [[Пінск]]у), Баброва і Цыперштэйна ([[Пагост Загародскі|Пагост-Загародскі]]), Good Exchange ([[Парахонск]]), Пісецкага ([[Лоўча]]), Астрахана ([[Жолкіна|Жолкін]]), К. Орды ([[Ляхавічы]]), доктара Лукаса ([[Альшанка (Пінскі раён)|Альшанка]]), Б. Крыгера ([[Бастынь]]), пана Выждзжынага ([[Юхнавічы]]), Пяркоўскага ([[Сварацэвічы]]), акцыянернага таварыства «Баранава» ([[Дзераўная (Столінскі раён)|Дзераўная]], Столінскі павет), Валянскага (станцыя [[Гарынь (станцыя)|Гарынь]]), фірмы «Будулес» (станцыя [[Гарадзішча]]) * Млыны А. Кунда і Фельдмана ў Пінску. == Сям’я == Яго жонка Марыя Катовіч памерла 17 снежня 1935 года. Сын, Мікалай Мікалаевіч Катовіч (1908—1945), стаў геолагам, вучыўся ў [[Варшаўскі політэхнічны інстытут|Варшаўскім політэхнічным інстытуце]], удзельнік Супраціўлення, казнёны немцамі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Катовіч Мікалай Іванавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Інжынеры-будаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Польшчы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Архітэктары Пінска]] [[Катэгорыя:Архітэктары Брэста]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Рускага агульнавайсковага саюза]] 1z7z8ojubu9zxqk50imlyh7yn4wxqtv Хойніцкі раённы выканаўчы камітэт 0 798760 5171924 5082592 2026-07-28T04:10:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171924 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Хойніцкі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247622, [[Гомельская вобласць]], г. [[Хойнікі]], [[Вуліца Карася (Хойнікі)|вул. Карася]], 21<ref name="structure">{{cite web|url=https://hoiniki.gov.by/ru/upravl_otdely/|title=Управления и отделы|publisher=Хойникский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru|archive-date=11 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250711190657/https://hoiniki.gov.by/ru/upravl_otdely/|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Дзмітрый Мікалаевіч Шпігановіч]] |пасада главы1 = [[Старшыня Хойніцкага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://hoiniki.gov.by/ hoiniki.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Хойніцкі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Хойніцкі раённы Савет дэпутатаў|Хойніцкаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Хойнікі|Хойнікаў]], на [[Вуліца Карася (Хойнікі)|вуліцы Карася]], 21<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Хойніцкага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Аддзел эканомікі; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі, архітэктуры і будаўніцтва; * Сектар культуры; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Фінансавы аддзел; * Аддзел землеўпарадкавання; * Аддзел адукацыі; * [[Хойніцкі раённы аддзел унутраных спраў|Аддзел унутраных спраў]]; * Сектар спорту і турызму; * Аддзел па аздараўленні; * Камісія па справах непаўналетніх. == Старшыні == * з 30 чэрвеня 2025 — [[Дзмітрый Мікалаевіч Шпігановіч]]<ref name="pres2025">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prinatie-kadrovyh-resenij-1751277424|title=Принятие кадровых решений|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2025-06-30|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://hoiniki.gov.by|Хойніцкага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Хойнікаў]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Хойніцкі раён]] 9xss79gqm0g9hs5s95zmk0hliv5mwlg Васіль Радзюш 0 802723 5171995 5123644 2026-07-28T08:16:23Z Цімох 101134 інфармацыя пра дату смерці 5171995 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Радзюш}} [[Файл:Ives 2 -fit-179x250.jpg|міні|Васіль Радзюш]] '''Васі́ль Пілі́павіч Радзю́ш''' (1928, вёска Івесь, [[Глыбоцкі раён]] — 18.4.2016) — беларускі народны музыка, цымбаліст-віртуоз, носьбіт традыцыйнай інструментальнай культуры Глыбоччыны, інфарматар этнамузыкалагічных і фальклорных даследаванняў. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1928 годзе ў вёсцы Івесь (паблізу возера Шо) Глыбоцкага раёна. Паходзіў з сям’і, у якой музычнае рамяство было важнай часткай побыту. У сям’і было чацвёра братоў: Фядот, Васіль, Пятро і Мікалай. Вёска Івесь у другой палове ХХ стагоддзя вызначалася актыўным музычным жыццём і наяўнасцю некалькіх народных музыкаў і спевакоў, што стала важным асяроддзем фармавання Радзюша як музыканта.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> З маленства быў уцягнуты ў жывое асяроддзе традыцыйнага музіцыравання. Разам з братам Мікалаем яшчэ ў юнацтве іграў на вясковых вечарынах; паводле ўспамінаў родных, без Мікалая і Васіля не адбывалася ніводная вечарына ў Івесі. Цымбалы і скрыпка, якімі карыстаўся Васіль Радзюш, захоўваліся ў сям’і як рэліквія. Падчас Другой сусветнай вайны Васіль і яго брат Пятро знаходзіліся на чужыне. Пасля вайны ўсе браты вярнуліся на малую радзіму, пабудавалі ўласныя дамы, стварылі сем’і і працавалі ў роднай мясцовасці. У вёсцы Радзюшаў называлі «Філіпавічамі»; яны карысталіся павагай як працавітыя людзі і ўмелыя майстры. Васіль быў вядомы таксама як гаспадар і рамеснік (умеў мураваць печы), яго брат Мікалай славіўся як майстар па конскай упрэжы. Памёр у 2016 годзе. == Музычная дзейнасць == Васіль Радзюш — носьбіт традыцыйнай цымбальнай школы Паўночнай Беларусі. Ягоная ігра вылучаецца выразнай рытмікай, устойлівым танцавальным пульсам, багатай арнаментацыяй і дакладнай інтанацыяй. Сучаснікі адзначалі здольнасць музыканта да імправізацыі і асаблівую эмацыйную насычанасць выканання.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> У рэпертуары — полькі, кадрылі, лявоніхі, вальсы, мясцовыя танцавальныя найгрышы, а таксама мелодыі да калядных і вясельных абрадаў. Нават у сталым узросце (пасля 70 гадоў) Радзюш працягваў актыўна іграць і выступаць.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Пік яго актыўнай музычнай дзейнасці прыпадае на канец 1960-х — 1970-я і 1980-я гады; паводле сведчанняў удзельнікаў капэлы і іх родных, найбольш інтэнсіўныя выступы адбываліся ў 1970—1980-я гады. == Капэла Васіля Радзюша == У розныя гады Радзюш выступаў у складзе вясковай капэлы, асноўным складам якой было трыа: * Фелікс Браніслававіч Бубуліс (1916—2005) — скрыпка (мянушка «Бубель»), * Васіль Радзюш — цымбалы, * Іван Лявонавіч — мандаліна. Паводле ўспамінаў сучаснікаў, у канцы 1960-х — 1980-я гады менавіта гэты склад быў найбольш устойлівым. Музыкі выступалі ў Івесьскім доме культуры, удзельнічалі ў аглядах і конкурсах у Глыбокім, а таксама на рэгіянальных фальклорных імпрэзах Віцебшчыны. Часам у склад капэлы ўваходзілі: * Мікалай Ягоравіч Саўчанка — гармонік, * Аркадзь Паўлавіч Бурэц — цымбалы. Разам са скрыпачом Феліксам Бубулісам («Бубель») калектыў атрымліваў узнагароды на фестывалях у Глыбокім і Віцебску.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> == Інфарматар і носьбіт традыцыі == Васіль Радзюш быў важным інфарматарам фальклорных і этнамузыкалагічных экспедыцый. У 2012 годзе падчас палявой практыкі студэнтаў і выкладчыкаў кафедры этналогіі і фальклору Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў у вёсках Івесь і Шо прадэманстраваў: * мелодыі да каляднай містэрыі «Жаніцьба Цярэшкі па-глыбоцку», * самабытную мінорную версію танца «Лявоніха», * строй дыятанічных цымбал і асаблівасці мясцовай манеры ігры.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Яго выкананне стала асновай для мастацкай рэканструкцыі абраду. == Сведчанні пра дудара Пятра Бурца == Адзін з вядомых відэазапісаў з удзелам Радзюша прысвечаны ягоным успамінам пра знакамітага дудара з вёскі Асінаўка Пятра Бурца. Радзюш пацвердзіў высокі ўзровень майстэрства дудара, спеў падчас ігры, характэрную паставу інструмента і выкарыстанне вялікага меху. Гэтыя сведчанні супадаюць з успамінамі іншых жыхароў рэгіёна і зафіксаваныя ў дакументальным фільме «Старыя інструменты Беларусі».<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> == Запісы і захаванне спадчыны == Відэазапісы Васіля Радзюша былі зробленыя ў 2005 годзе ў вёсцы Івесь падчас святкавання Купалля (аператар Фёдар Грынеўскі). Значную ролю ў зборы і захаванні матэрыялаў адыгралі супрацоўнікі Івесьскай бібліятэкі і краязнаўцы рэгіёна.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Матэрыялы пра Радзюша апублікаваныя ў кнізе Віталя Воранава ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''. == Значэнне == Васіль Радзюш лічыцца адным з ключавых носьбітаў традыцыйнай цымбальнай культуры Глыбоччыны. Ягоная спадчына мае істотнае значэнне для захавання нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі і вывучэння рэгіянальных асаблівасцяў традыцыйнай музыкі. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-02-15}} {{DEFAULTSORT:Радзюш Васіль}} [[Катэгорыя:Народныя музыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цымбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Носьбіты нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]] [[Катэгорыя:Фальклор Глыбоччыны]] 6shtr43trwtmu35r7ylm55ufhkjdokk Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын) 0 808182 5171886 5144536 2026-07-27T23:48:25Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Сядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх (Лецяшын)]] 5171886 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх (Лецяшын)]] 1qavs84iaxx1o6oo3szv7gtjhewpphr Рэхдок (серыял) 0 808191 5171875 5171379 2026-07-27T23:00:13Z KrBot 24355 - {{тупіковы артыкул|date=2026-05-22}} 5171875 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял}}«Рэчдок» — цыкл крымінальных дакудрам з расследаваннем заблытаных крымінальных спраў. Кожная серыя праекта — гэта асобная гісторыя, заснаваная на рэальных падзеях. Многія такія злачынствы маглі б застацца нераскрытымі, а злачынец — пазбегнуць пакарання, калі б не выяўленая следчым дэталь, якая становіцца ключом да разгадкі: згубленая шпілька, страчаны гузік або падкінутая запіска[1][2][3]. == Сюжэт == Серыял «Рэчдок» распавядае пра злачынствы, учыненыя ў перыяд 1945−1985 гадоў. Гледачы даведаюцца гісторыю гадзінніка вядомага адэскага рабаўніка Мішкі Япончыка, азнаёмяцца са справай пра зубную пломбу, што загубіла дырэктара днепрапятроўскай абутковай фабрыкі, убачаць, які рэчавы доказ дапамог расследаваць гібель пасажыраў львоўскага аўтобуса, што выбухнуў у далёкім 1978 годзе. У тую эпоху следчыя расплутвалі найскладанейшыя злачынствы без сучасных сродкаў назірання, толькі з дапамогай інтуіцыі, ведаў і досведу.[3] == Франшызы == «Рэчдок. Асаблівы выпадак» — гэта спецыяльны падпраект «Рэчдоку», які факусуецца на асобных, асабліва рэзанансных крымінальных справах, раскрываючы іх праз дэталёвыя рэканструкцыі і аналіз ключавых доказаў. «Рэчдок. Асабістая справа» — гэта дакументальна-мастацкі праект, які распавядае пра рэзанансныя крымінальныя справы мінулага праз рэканструкцыю падзей і сведчанні відавочцаў. «Рэчдок. Апярэджваючы час» — гэта падпраект «Рэчдоку», што засяроджваецца на расследаваннях крымінальных спраў часоў Савецкага Саюза, дзе следчыя выкарыстоўвалі інтуіцыю і дэдукцыю для раскрыцця злачынстваў, часта без доступу да сучасных тэхналогій. «Рэчдок. Тэрмін даўнасці» — гэта спецыяльны праект «Рэчдоку», прысвечаны расследаванню злачынстваў, тэрмін даўнасці якіх мінуў, але яны былі раскрыты дзякуючы новым доказам ці пераасэнсаванню старых матэрыялаў. Праз поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну гэты праект так і не выйшаў у эфір тэлеканала Інтэр, замест яго пачалі тэлемарафон Єдині новини. «Рэчдок. Вялікая справа» — асобная лінейка выпускаў, дзе разглядаюцца самыя гучныя крымінальныя справы. Украінізаваная версія праекта выйшла ў эфір тэлеканала НТН з 16 верасня 2024 года[4]. == Заўвагі == # [https://detector.media/kritika/article/120464/2016-11-10-veshchdok-krymynalnaya-dokudrama-yz-zhyzny-lysychek-y-shtyrey/ «Вещдок»: крымінальная дакудрама з жыцця лісічак і штыроў.] detector.media (рус.). 10 лістапада 2016. # [https://ua.kinorium.com/1605252/ Серыял «Рэчавы доказ» © Кінорыум.] ua.kinorium.com. # [[imdbtitle:10079670|Veschdok]], 07 Production, 7 лістапада 2016. # [https://inter.ua/ua/news/detektivnij-proyekt-rechdok-povertayetsya-z-novimi-vipuskami-ta-velikimi-spravami Дэтэктыўны праект «Рэчдок» вяртаецца — з новымі выпускамі і «вялікімі справамі»!] Тэлеканал Інтэр (укр.). 18 верасня 2024. {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} e9m2jz49qg0gg8w2vvk5m040c1fj7q7 Metal Gear Solid 3: Snake Eater 0 809092 5171853 5171561 2026-07-27T19:09:07Z IshaBarnes 124956 вычытка 5171853 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|машынны недапераклад}} {{Картка гульні}} '''Metal Gear Solid 3: Snake Eater''' — [[відэагульня]] жанру [[Прыгодніцкі экшан|стэлс-экшан]], распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Konami]] для [[PlayStation 2]]. Пятая гульня серыі {{нп5|Metal Gear}}. Гульня была напісана, спрадзюсіравана і зрэжысіравана {{нп5|Хідэа Кадзіма|Хідэа Кадзімам|en|Hideo Kojima}} і з’яўляецца прыквелам да ўсёй серыі ''Metal Gear''. Гульня была выпушчана ў Паўночнай Амерыцы і Японіі напрыканцы 2004 года, напачатку 2005 года — у Еўропе і Аўстраліі. Для гульні былі створаны некалькі пашыраных і рэмайстраваных выданняў пад розныя платформы. Апошняе перавыданне для [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] і [[Windows]] пад назвай ''Metal Gear Solid Delta: Snake Eater'' выйшла ў жніўні 2025 года. Падзеі гульні адбываюцца ў 1964 годзе, за 31 год да падзей арыгінальнай ''Metal Gear''. У цэнтры сюжэта — аператыўнік падраздзялення [[ЦРУ]] пад кодавым імем Нэйкед Снэйк ({{lang-en|Naked Snake}} — ''голы змей''), які павінен выратаваць рускага вучонага-ракетчыка Мікалая Сцяпанавіча Сакалова, сабатаваць стварэнне суперзброі і забіць свайго былога боса-дэзерціра. Папярэднія гульні адбываліся галоўным чынам у гарадскім асяроддзі, аднак ''Snake Eater'' пераносіць гульца ў савецкія джунглі 1960-х гадоў. Нягледзячы на тое, што навакольнае асяроддзе змянілася, асноўная ўвага ў гульні па-ранейшаму надаецца скрытнасці і таемнаму пранікненню. Гісторыя расказваецца праз кат-сцэны і радыёперамовы. Лічыцца адной з найлепшых відэагульняў усіх часоў.<ref name=Kinopoisk>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/media/article/4008429/ |title=100 великих игр|website=Kinopoisk |date=2023-09-25 |access-date=2026-07-27| lang=ru}}</ref><ref name=GQ2023>{{cite web |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/best-video-games-all-time |title=The 100 greatest video games of all time, ranked by experts |website=[[GQ]] |date=10-05-2023 |access-date=2026-07-27 |archive-date=2023-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510142624/https://www.gq-magazine.co.uk/article/best-video-games-all-time |url-status=live | lang=en}}</ref> Была сустрэта ўхвальнымі водгукамі крытыкаў і мела камерцыйны поспех: па стане на сакавік 2010 года па ўсім свеце было прададзена больш за чатыры мільёны копій. == Сінопсіс == === Сэтынг === Гульня адбываецца ў альтэрнатыўнай гісторыі на фоне [[халодная вайна|халоднай вайны]] ў 1960-х гадах. === Персанажы === Пратаганіст гульні, Нэйкед Снэйк, малады былы вайсковец зялёных берэтаў (Сіл спецыяльнага прызначэння арміі ЗША), прыходзіць у падраздзяленне [[ЦРУ]] «FOX». Падчас сваіх місій Снэйк атрымлівае падтрымку па рацыі ад іншых членаў падраздзялення: маёра Зіра (камандзір падраздзялення, былы баец брытанскай Спецыяльнай авіяцыйнай службы), які дае Снэйку парады па выкананні місіі і тактыцы бою; парамедыка, якая забяспечвае медыцынскай інфармацыяй, а таксама парадамі па флоры і фауне; і Сігінта, які кансультуе па пытаннях узбраення і рыштунку. Двума галоўнымі антаганістамі гульні з’яўляюцца Волгін, палкоўнік [[Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)|ГРУ]], член экстрэмісцкай фракцыі Брэжнева, якая жадае зрынуць [[Мікіта Хрушчоў|Мікіту Хрушчова]], і Бос, былы настаўнік Снэйка і сузаснавальнік падраздзялення FOX. Пад камандаваннем Боса знаходзіцца атрад «Кобра», у склад якога ўваходзяць: * ''The End'' ({{tr-en|Фінал}}) — масціты снайпер-эксперт, які лічыцца «бацькам сучаснай снайперскай стральбы». * ''The Fear'' ({{tr-en|Страх}}) — валодае звышнатуральнай гнуткасцю і спрытам. * ''The Fury'' ({{tr-en|Лютасць}}) — знявечаны былы касманаўт, узброены агнямётам і ранцавым рэактыўным рухавіком. * ''The Pain'' ({{tr-en|Боль}}) — кіруе роем шэршняў для абароны і нападу. * ''The Sorrow'' ({{tr-en|Смутак}}) — дух памерлага медыума. Сярод іншых персанажаў — доктар Сакалоў, навуковец-ракетчык, якога Снэйк павінен выратаваць; навуковец Аляксандр Гранін і Ева, каханая Снэйка. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-07}} [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:Відэагульні-прыквелы]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2]] [[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2004 года]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]] 3hebzarmfn6whj9q45z5ljv1gs68274 Фэнзін 0 809193 5171790 5152728 2026-07-27T12:56:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171790 wikitext text/x-wiki [[Файл:1970s_fanzines_(21224199545).jpg|міні|250x250пкс|Брытанскія панк- і пост-панк-фэнзіны 1970-х гадоў]] '''Фэнзін''' (ад ''[[Заўзятар|fan]]'' і ''[[Часопіс|magazine]]'', часам '''фанзін''') — непрафесійнае і неафіцыйнае выданне'','' якое ствараецца энтузіястамі пэўнай культурнай з'явы (напрыклад, літаратурнага або музычнага жанру) для задавальнення іншых, хто падзяляе іх інтарэсы. Тэрмін прыдумаў ў кастрычніку 1940 года Луі Расэл Шавенэ і спачатку ён стаў папулярным сярод фандома навуковай фантастыкі, а адтуль быў прыняты іншымі супольнасцямі. Звычайна выдаўцы, рэдактары, пісьменнікі і іншыя аўтары [[Артыкул (публікацыя)|артыкулаў]] або [[Ілюстрацыя|ілюстрацый]] для фэнзінаў не атрымліваюць грошай за сваю працу. Фэнзіны традыцыйна распаўсюджваюцца бясплатна або за намінальную плату, каб пакрыць траты на вытворчасць. Копіі часта прапануюцца ў абмен на іншыя падобныя выданні або на ўнёсак у выглядзе мастацкіх твораў, артыкулаў або лістоў з каментарыямі, якія затым публікуюцца. Фэнзіны часта друкуюцца і капіююцца аматарамі з выкарыстаннем звычайнай хатняй тэхнікі. Некаторыя фэнзіны ператвараюцца ў прафесійныя выданні (часам вядомыя як «празіны»), і многія прафесійныя аўтары ўпершыню публікаваліся ў фэнзінах; некаторыя працягваюць пісаць для іх пасля таго, як атрымалі прафесійную рэпутацыю. Тэрмін фэнзін часам блытаюць з «часопісам для фанатаў» (фанацкім часопісам), але апошні тэрмін часцей за ўсё адносіцца да камерцыйна вырабленых выданняў ''для'' фанатаў, а не створаных фанатамі. == Паходжанне == Паходжанне аматарскіх фанацкіх выданняў невядомае, але яго можна прасачыць прынамсі да літаратурных груп XIX стагоддзя ў ЗША, якія стваралі ''асацыяцыі аматарскай прэсы'' для публікацыі зборнікаў аматарскай мастацкай літаратуры, паэзіі і каментарыяў, такіх як «''United Amateur''» (''Аб'яднаныя аматары'') [[Говард Філіпс Лаўкрафт|Г. Ф. Лаўкрафта]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Myawoc_PbF4C&q=hp+lovecraft+united+amateur+amateur+press+association&pg=PA4|title=An H. P. Lovecraft Encyclopedia|last=Schultz|first=David E.|publisher=Hippocampus Press|year=2001|access-date=13 October 2019|isbn=9780313315787}}</ref> Па меры развіцця прафесійных тэхналогій друку развівалася і тэхналогія фэнзінаў. Раннія фэнзіны друкаваліся ўручную або набіраліся на ручной друкарскай машынцы і друкаваліся з выкарыстаннем прымітыўных метадаў рэпрадукцыі (напрыклад, спіртавога дублікатара або нават [[Гектограф|гектографа]]). Адначасова можна было зрабіць толькі вельмі невялікую колькасць копій, таму тыраж быў надзвычай абмежаваны. Выкарыстанне мімеографаў дазволіла павялічыць наклады, а капіравальны апарат зноў павялічыў хуткасць і спрасціў публікацыю. Сёння, дзякуючы з'яўленню камп'ютэрнай выдавецкай тэхнікі і самвыдата, часта мала што адрозніваецца ў выглядзе фэнзінаў і прафесійных часопісаў. Фэнзіны ўзніклі як частка навукова-фантастычнай фанатскай супольнасці, але пазней з'явіліяся і фэнзіны ў іншых напрамках: музыка і кіно розных жанраў, мода, субкультуры, відэагульні, настольныя гульні. == Жанры == === Навуковая фантастыка === {{Асноўны артыкул|Навукова-фантастычныя фэнзіны}} Калі ў 1926 годзе Х’юга Гернсбэк публікаваў першы навукова-фантастычны часопіс «''[[Amazing Stories]]''», там вялася вялікая рубрыка, у якой друкаваліся лісты ад чытачоў. К 1927 году чытачы, часта маладыя людзі, пачалі пісаць адзін аднаму, абыходзячы часопіс.<ref>{{Cite book|last=Ashley|first=Mike|title=Time Machines|year=2000|isbn=978-0853238553|location=Liverpool University Press|pages=53–54|language=en}}</ref> Фанаты стваралі клубы, каб лягчэй знаходзіць людзей з аднолькавымі інтарэсамі. У 1934 годзе Гернсбэк заснаваў ''Лігу навуковай фантастыкі'', дзе гэтыя клубы маглі рэкламавацца і шукаць новых удзельнікаў.<ref>{{Cite web|url=https://projectshadow.com/blog/tag/Science+Correspondence+Club|title=SCIENCE CORRESPONDENCE CLUB: Fandom as Culture|author=Dorsett|first=Charlie|website=Project Shadow|date=February 12, 2009}}</ref> Першы навукова-фантастычны фанзін ''«[[:en:The_Comet_(fanzine)|The Comet]]''» (''«''Камета») быў апублікаваны ў 1930 годзе ''Клубам навуковай карэспандэнцыі'' ў Чыкага пад рэдакцыяй Рэйманда А. Палмера і Уолтэра Дэніса.<ref name="moskowitz">{{cite book|first1=Sam|last1=Moskowitz|author-link1=Sam Moskowitz|first2=Joe|last2=Sanders|author-link2=Joe Sanders|chapter=The Origins of Science Fiction Fandom: A Reconstruction|title=Science Fiction Fandom|pages=17–36|publisher=Greenwood Press|year=1994|location=Westport, CT}}</ref> Тэрмін «фэнзін» быў прыдуманы Расам Шавенэ ў кастрычніцкім выданні яго фанзіна ''«Detours»'' за 1940 год. «Фэнзіны» адрозніваліся ад «празінаў» (тэрмін, які таксама вынайшаў Шовенэ), гэта значыць усіх прафесійных часопісаў. Да гэтага фан-выданні былі вядомыя як «фанмэгі».<ref>{{Cite web|url=https://fancyclopedia.org/Detours|title=Detours|website=Fancyclopedia}}</ref> == Сучасны стан == З ростам даступнасці Інтэрнэту ў канцы 20-га і пачатку 21-га стагоддзя традыцыйныя папяровыя зіны пачалі саступаць месца ''вэб-зінам'' (ці «электронным зінам»), якія лягчэй ствараць і якія выкарыстоўваюць патэнцыял Інтэрнэту для ахопу ўсё большай, магчыма, глабальнай, аўдыторыі. Тым не менш, друкаваныя фанзіны ўсё яшчэ выпускаюцца, альбо з-за пераваг фармату, альбо для таго, каб ахапіць людзей, якія не маюць зручнага доступу да Інтэрнэту. Інтэрнэт-версіі прыблізна 200 навукова-фантастычных фанзінаў можна знайсці на вэб-сайце Біла Бернса ''eFanzines'', а таксама спасылкі на іншыя сайты навукова фантастычных фэнзінаў.<ref>{{Cite web|url=http://www.eFanzines.com|title=eFanzines.com|website=efanzines.com|access-date=14 March 2018}}</ref> Акрамя таго, штогод праходзяць фестывалі фэнзінаў у амерыканскіх гарадах, такіх як Лос-Анджэлес,<ref>{{Cite web|url=https://boingboing.net/2012/02/10/la-zine-fest-feb-19.html|title=LA Zine Fest: Feb 19|date=11 February 2012}}</ref> Чыкага, <ref>[https://www.chicagotribune.com/2013/03/23/the-zine-scene/ "The Zine Scene," ''Chicago Tribune'']</ref> і Бруклін,<ref>{{Cite web|url=http://www.wnyc.org/articles/wnyc-news/2012/apr/16/micropolis-brooklyn-zine-fest|title=Micropolis: The Brooklyn Zine Fest|website=WNYC}}</ref> а таксама на міжнародным узроўні ў такіх гарадах, як Мельбурн, Аўстралія<ref>{{Cite web|url=http://www.stickyinstitute.com/fotp2016|title=Sticky Institute|website=stickyinstitute.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206200648/http://www.stickyinstitute.com/fotp2016|archive-date=6 February 2016|access-date=18 April 2016|url-status=dead}}</ref> і Глазга, Вялікабрытанія.<ref>{{Cite web|url=http://glasgowzinefest.com/|title=Glasgow Zine Fest|website=glasgowzinefest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801142748/http://glasgowzinefest.com/|archive-date=1 August 2015|access-date=18 April 2016|url-status=usurped}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Fanzines}} * {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2009/feb/02/fanzine-simon-reynolds-blog|title=How the fanzine refused to die|website=The Guardian|date=2 February 2009}} * {{Cite web|url=http://www.jessesword.com/sf/view/186|title=Citations for "fanzine" collected by the Oxford English Dictionary}} * {{Спасылка|url=https://zinefest.noblogs.org/post/2008/10/09/samvydat_zhybul/|загаловак=Самвыдат – таксама выдатна!..|аўтар=[[Віктар Жыбуль]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251115132058/https://zinefest.noblogs.org/post/2008/10/09/samvydat_zhybul/|archivedate=15 лістапада 2025|access-date=8 чэрвеня 2026|url-status=live}} — артыкул пра беларускія фэнзіны 1990-ых і 2000-ых гадоў {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}} [[Катэгорыя:Часопісы]] [[Катэгорыя:Фанаты]] [[Катэгорыя:Фэндам]] 4suomzv5yvhzm2ygda4u1b9edcba0il Размовы:Свіран 1 809300 5171826 5153388 2026-07-27T16:30:47Z Plaga med 116903 Plaga med перанёс старонку [[Размовы:Амбар]] у [[Размовы:Свіран]]: Перанос галоўнай старонкі 5153388 wikitext text/x-wiki == Дабраахвотная (сама-) русіфікацыя == У бела-рускай Вікі артыкул "Свіран" перанакіроўвае на "Амбар". Хаця гэтае слова - яўны русіцызм, беларускай мове (калі ўвогуле верыць у існаванне гэткай) абсалютна неўласцівае. Шкада, нешта зараз не так з онлайн Корпусам бел. мовы, даказаў бы гэта на шматлікіх прыкладах. Але вось хаця б гэта: у Руска-беларускі слоўніку Амбал перакладаецца як Свіран. Свіран - слова літоўскага паходжання, Амбар - татарскага праз рускую. Гэты марудны, але няўхільны працэс сама-русіфікацыі ідзе ў белых русаў увесь час. Іронія лёсу што чым менш у іх застаецца слядоў Літвы, тым больш яны перакананыя, што і ёсць праўдзівымі спадкаемцамі ВКЛ, у адрозненне ад "жмудзінскіх летувісаў". https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B2%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BD&redirect=no https://verbum.by/rbs/ambar [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 07:59, 11 чэрвеня 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:18, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Няма літаратуры па слове амбар. Толькі "свіран", радзей "клець" == * ''Сабаленка Э. Р., [[Уладзімір Сяргеевіч Гуркоў|Гуркоў У. С.]], Іваноў У. М., Супрун Дз. Д.'' Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973. * {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|4|Свіран|}} * ''[[Юрый Аляксандравіч Якімовіч|Якімовіч Ю. А.]]'' Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свіран|Якімовіч Ю. А.|260}} * {{Крыніцы/БелЭн|8|Клець|Якімовіч Ю. А.|335}} [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:47, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]], дык пераймянуйце, гэта секунда на справу, замест абразлівых пастоў і запісаў на старонцы размоў. -- :[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:48, 11 чэрвеня 2026 (+03) 76eelszk0vxx3wpl0x2r3lqi12dakge Хваля (стадыён, Пінск) 0 809367 5171894 5153790 2026-07-28T01:12:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5171894 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хваля (значэнні)}} {{Стадыён |назва = Хваля |лагатып = |выява = Stadiumvolna.jpg |каментарый = Стадыён «Хваля» ў Пінску |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Волна}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Пінск]], вул. Іркуцка-Пінскай дывізіі, 46 |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = 2006 (па іншых дадзеных&nbsp;— 2008) |рэканструяваны = |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт]] |кіравальная кампанія = |забудоўшчык = |каманда = «[[Хваля (футбольны клуб, Пінск)|Хваля]]» |умяшчальнасць = 3136 |габарыты = |пакрыццё = штучнае («Polytan») |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Хва́ля»''' ({{lang-ru|Волна}}) — спартыўны стадыён у горадзе [[Пінск|Пінску]] (Беларусь), размешчаны па [[Вуліца Іркуцка-Пінскай дывізіі (Пінск)|вуліцы Іркуцка-Пінскай дывізіі]], 46. З’яўляецца часткай буйнога ўніверсальнага спартыўнага комплексу [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Выкарыстоўваецца ў якасці хатняй арэны футбольнага клуба «[[Хваля (футбольны клуб, Пінск)|Хваля]]». == Гісторыя == Тэрыторыя, на якой узведзены спартыўны комплекс, гістарычна з'яўлялася ўскраінай Пінска. У розныя часы тут размяшчаліся нямецкая камендатура, жандармерыя, радыелагічны цэнтр, а таксама першы вучэбны атрад Ваенна-марскога флоту [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], які рыхтаваў вадалазаў, радыстаў і матарыстаў для [[Дняпроўская ваенная флатылія|Дняпроўскай ваеннай флатыліі]]. На месцы сучаснай арэны першапачаткова знаходзіўся невялікі стадыён з натуральным газонам, які ўмяшчаў не больш за 500 гледачоў. Ён належаў ваенна-марскому атраду, а догляд за інфраструктурай ажыццяўлялі маракі. Падчас праектавання і будаўніцтва новай арэны стадыён прыйшлося геаграфічна развярнуць для забеспячэння якаснай усадкі глебы на беразе ракі [[Піна|Піны]]<ref name="offside">{{cite web|url=http://stadiums.at.ua/news/2015-02-15-20603|title=«По домам». Стадионы Беларуси. «Волна» (Пинск)|publisher=Offside.by / Stadiums.at.ua|date=15 лютага 2015|lang=ru|accessdate=22 снежня 2025|archive-date=18 сакавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318050906/http://stadiums.at.ua/news/2015-02-15-20603|url-status=bot: unknown}}</ref>. Маштабнае ўзвядзенне спартыўнага комплексу пачалося неўзабаве пасля заснавання [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта (ПДУ)]] ў красавіку 2006 года. Фінансаванне будаўніцтва ажыццяўлялася за кошт сродкаў [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]], які на той момант з'яўляўся рэспубліканскім органам кіравання ўніверсітэтам. Паводле інфармацыі кіраўніцтва ПДУ, стадыён быў уведзены ў эксплуатацыю ўжо ў верасні 2006 года<ref name="offside"/> (пры гэтым шэраг іншых крыніц і афіцыйны сайт клуба пазначаюць годам адкрыцця 2008-ы<ref name="volna_site">{{cite web|url=https://fcvolna-pinsk.by/stadion/|title=Стадион «Волна»|publisher=Афіцыйны сайт ФК «Хваля» (Пінск)|lang=ru|accessdate=22 снежня 2025}}</ref>). == Характарыстыка і інфраструктура == Стадыён уваходзіць у склад буйнога спартыўнага кластара, размешчанага на набярэжнай імя Івана Кіеўца. Акрамя футбольнай арэны, комплекс універсітэта ўключае лядовы палац на 500 месцаў, спартыўную і трэнажорную залы, басейн, вучэбна-медыцынскі цэнтр, гасцініцу, вяслярную базу і тэнісныя корты<ref name="offside"/><ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/na-grebne-volny-2.html|title=На гребне "Волны"|author=Юрий Бакеренко, Артур Прупас|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=20 красавіка 2013|lang=ru|accessdate=22 снежня 2025}}</ref>. Першапачаткова праект арэны быў разлічаны на 3000 месцаў, аднак усталяваныя пластыкавыя сядзенні (гомельскай вытворчасці) аказаліся занадта шырокімі, з-за чаго фактычная ўмяшчальнасць паменшылася. Каб кампенсаваць гэты недахоп, кіраўніцтва комплексу прыняло рашэнне дабудаваць невялікую ўсходнюю трыбуну. Сучасная ўмяшчальнасць стадыёна складае 3136 чалавек<ref name="offside"/><ref name="volna_site"/>. Трыбуны часткова абаронены дахам. На арэне прадугледжаны VIP-ложа на 64 месцы і ложа для прэсы на 28 чалавек. У адміністрацыйным будынку знаходзяцца распранальні для спартсменаў, прэс-цэнтр на 40 журналістаў і памяшканне для каментатараў. Выхад ігракоў на поле ажыццяўляецца праз спецыяльны высоўны тунэль<ref name="offside"/>. Футбольнае поле мае штучнае пакрыццё нямецкай фірмы «Polytan», пры ўкладцы якога было выкарыстана 7 тон арыгінальнага грануляту. Нягледзячы на адсутнасць сістэмы падагравання поля, газон падтрымліваецца ў добрым стане дзякуючы выкарыстанню спецыялізаванай нямецкай тэхнікі «SportChamp»<ref name="offside"/>. Лёгкаатлетычная інфраструктура стадыёна (бегавыя дарожкі) сертыфікавана [[Міжнародная асацыяцыя лёгкаатлетычных федэрацый|Міжнароднай федэрацыяй лёгкай атлетыкі (IAAF)]]. На стадыёне ўсталявана поўнакаляровае электроннае табло беларускай кампаніі «Паламі» з магчымасцю гукавога суправаджэння<ref name="offside"/>. Побач з асноўнай арэнай таксама размешчаны дадатковыя трэніровачныя палі са штучным пакрыццём айчыннай вытворчасці<ref name="offside"/>. == Выкарыстанне == Асноўным карыстальнікам стадыёна з'яўляецца мясцовы футбольны клуб «[[Хваля (футбольны клуб, Пінск)|Хваля]]», які выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]. З-за таго, што спартыўны комплекс належыць універсітэту, клуб вымушаны аплачваць арэнду поля. У мінулым (у прыватнасці, у 2013 годзе) з-за недахопу фінансавання каманда часта праводзіла трэніроўкі на старым аварыйным гарадскім стадыёне «Прыпяць»<ref name="sb"/>. Стадыён неаднаразова выкарыстоўваўся для правядзення матчаў і збораў маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе пад кіраўніцтвам [[Юрый Курненін|Юрыя Курненіна]]. Тут таксама праходзілі спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы, уключаючы Спартакіяду [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]]. Спартыўны комплекс «Хваля» (разам з лядовай арэнай і інфраструктурай) на працягу некалькіх гадоў з'яўляўся базай для перадсезоннай падрыхтоўкі хакейнага клуба «[[Дынама (хакейны клуб, Масква)|Дынама]]» з Масквы<ref name="offside"/><ref name="sb"/>. 14 сакавіка 2015 года на стадыёне адбыўся афіцыйны матч за [[Суперкубак Беларусі па футболе 2015|Суперкубак Беларусі па футболе]], у якім сустрэліся барысаўскі [[БАТЭ (футбольны клуб)|БАТЭ]] і салігорскі «[[Шахцёр (футбольны клуб, Салігорск)|Шахцёр]]»<ref name="offside"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Пінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска]] [[Катэгорыя:2006 год у Пінску]] [[Катэгорыя:Вуліца Іркуцка-Пінскай дывізіі (Пінск)]] mybq41zevu8pllqhs2pbaiz8atd2579 Царква Святых Кузьмы і Дзям’яна (Прага) 0 810350 5172158 5168812 2026-07-28T11:42:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5172158 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Царква |Беларуская назва = Царква Cвятых Кузьмы і Дзям’яна |Арыгінальная назва = {{lang-cs|Kostel svatých Kosmy a Damiána}} |Выява = Emauzy Kosma a Damián jih3.jpg |Подпіс выявы = Фасад храма Святых Казьмы і Дзям'яна з уваходам з п’яцэты (невялікай плошчы) Эмаўскага кляштара ў Празе. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Чэхія |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Прага]] ([[Новае Места (Прага)|Новае Места]]) |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = CZ |CoordScale = |Канфесія = [[Грэка-каталіцкая царква ў Чэхіі]] |Епархія = [[Апостальскі экзархат у Чэхіі]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Раманская архітэктура]] (першапачаткова), [[Барока|ранняе барока]] |Аўтар праекта = [[Кіліян Ігнац Дынцэнгофер]] |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Святы Вацлаў]] (паводле падання) |Першае згадванне = [[1178]] |Заснаванне = [[928]] |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1657 |Заканчэнне будаўніцтва = 1659 (сучасны выгляд) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзеючая |Сайт = http://kosma-damian.blogspot.cz/ |Commons = }} '''Царква́ Святы́х Кузьмы́ і Дзям’я́на''' ({{lang-cs|Kostel svatých Kosmy a Damiána}}) — раннебарочны [[Храм|храм]] на тэрыторыі [[Эмаўскі манастыр|Эмаўскага манастыра]] (На Слованех) у [[Прага|Празе]] ([[Чэхія]]), які сёння належыць [[Грэка-каталіцкая царква ў Чэхіі|грэка-каталіцкай царкве]]. Першапачаткова быў рымска-каталіцкім і выконваў функцыі [[Парафія|парафіяльнага]] касцёла колішняй самастойнай вёскі [[Подскалі (Прага)|Подскалі]]. Царква з’яўляецца важным цэнтрам духоўнага і культурнага жыцця [[Беларусы ў Чэхіі|беларускай дыяспары ў Чэхіі]]. == Гісторыя == Невялікая раманская царква колішняга пражскага паселішча Подскалі ўпершыню згадваецца ў гістарычных крыніцах у [[1178]] годзе як парафіяльная<ref name="stovezata">{{cite web|url=http://stovezata.praha.eu/kostel-sv-kosmy-a-damiana-na-slovanech.html|title=Kostel sv. Kosmy a Damiána na Slovanech|publisher=Stověžatá Praha|date=|lang=cs|accessdate=2026-07-05|archive-date=28 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628061458/http://stovezata.praha.eu/kostel-sv-kosmy-a-damiana-na-slovanech.html|url-status=dead}}</ref>. Паводле легенды, яна была заснавана яшчэ ў 928 годзе князем [[Святы Вацлаў|Вацлавам]] і існавала за чатыры стагоддзі да з’яўлення асноўнага манастырскага комплексу. Чэшскі пісьменнік [[Ёзеф Сватак|Ёзеф Сватак]] у сваёй кнізе «Пражскія паданні і легенды» (1883) апісваў заснаванне храма наступным чынам<ref name="emauzy">{{cite web|url=https://opatstvi-emauzy.cz/kostel-svatych-kosmy-a-damiana/|title=Kostel svatých Kosmy a Damiána|publisher=Opatství Emauzy|date=|lang=cs|accessdate=2026-07-05}}</ref>: {{цытата|Паганскія пражане мелі сваё першае пахаванне на Славянскім узгорку (…). Там распасціраўся ў часы княгіні Лібушэ святы гай, у якім была пастаўлена статуя Мараны, паганскай багіні смерці, вакол якой хавалі памерлых пражскіх паганцаў. Калі ж хрысціянства ў Чэхіі было ўведзена, святы Вацлаў загадаў статую Мараны скінуць, а паганскі гай высечы; на месцы ж той статуі ён загадаў пабудаваць царкву ў гонар святых Кузьмы і Дзям’яна, якая і дагэтуль перад эмаўскім храмам стаіць.{{арыгінальны тэкст|cs|Pohanští Pražané měli první své pohřebiště na Slovanském vrchu (…). Tam se prostíral za časů kněžny Libuše posvátný háj, v němž byla postavena socha Morany, pohanské bohyně smrti, kolem níž zemřelí pohané pražští pochováváni byli. Když pak křesťanství v Čechách zavedeno bylo, dal sv. Václav sochu Moraninu skáceti a pohanský háj vymýtiti; na místě sochy oné pak dal postaviti kostelík k poctě sv. Kosmy a Damiana, který dodnes před chrámem emauským stojí.}}}} [[Файл:Emauzy Kosma a Damián 1.jpg|thumb|злева|Выгляд на царкву на фоне Эмаўскага манастыра]] Месца заснавання манастыра гістарычна звязваецца з першай хрысціянізацыяй [[Чэхія|Чэхіі]], хоць вобраз багіні Мараны з’яўляецца пазнейшым канструктам часоў [[Чэшскае нацыянальнае адраджэнне|чэшскага нацыянальнага адраджэння]]. Згодна з іншымі паданнямі, у гэтым храме служылі літургію [[Адальберт Пражскі|святы Войцех]] і [[Пракоп Сазаўскі|святы Пракоп Сазаўскі]]<ref name="stovezata" />. Забойства святога Вацлава каля храма ў [[Стара-Болеслаў|Старай-Болеславі]] адбылося раніцай пасля свята Кузьмы і Дзям’яна (якое да 1969 года адзначалася 27 верасня). Эмаўскія манахі традыцыйна праводзілі тут набажэнствы ў дзень памяці гэтых святых і на працягу ўсёй актавы свята святога Вацлава<ref name="emauzy" />. У 1347 годзе імператар [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] вырашыў заснаваць кляштар са [[Славянскае набажэнства|славянскай літургіяй]], усведамляючы ўнікальнасць чэшскіх зямель як месца спалучэння заходняга [[Лацінскі абрад|лацінскага абраду]] і ўсходняй [[Кірыла і Мяфодзій|кірыла-мяфодзіеўскай]] традыцыі. Для гэтага ён абраў месца побач з падскальскай парафіяльнай царквой. Да завяршэння будаўніцтва галоўнага манастырскага храма Дзевы Марыі ў 1372 годзе, менавіта невялікая царква Кузьмы і Дзям’яна выкарыстоўвалася манахамі-[[Бенедыктынцы|бенедыктынцамі]] з [[Харватыя|Харватыі]] як асноўная манастырская святыня. У далейшым будынак пэўны час служыў нават для прэсавання вінаграду<ref name="ukr">{{cite web|url=http://www.ukrajinci.cz/cs/diaspora-cr/detail/chram-svkosmy-a-damiana-vaemauzich-na-slovanech/|title=Dějiny chrámu sv. Kosmy a Damiána|publisher=ukrajinci.cz|date=|lang=cs|accessdate=2026-07-05}}</ref>. У 1611 годзе ў храме быў пахаваны абат [[Матуш Плацыд]], паколькі галоўны касцёл манастыра быў разрабаваны і апаганены падчас ваенных дзеянняў. Сучасны выгляд у стылі ранняга [[Барока|барока]] царква набыла ў выніку перабудовы, праведзенай мансератскімі бенедыктынцамі ў 1657—1659 гадах<ref name="emauzy" />. Храм значна пацярпеў пасля камуністычнага перавароту 1948 года і ў наступныя дзесяцігоддзі ў перыяд сацыялізму. == Архітэктура і інтэр'ер == [[Выява:Emauzy_Kosma_a_Damián_int_3.jpg|міні|злева|Інтэр'ер храма з [[Іканастас|іканастасам]]]] Пры поглядзе з боку [[Влтава|Влтавы]] царква выглядае даволі непрыкметна на фоне комплексу Эмаўскага манастыра. Інтэр'ер храма выкананы ў барочным стылі, перакрыты цыліндрычным скляпеннем з багатай ляпной аздобай. У алтарнай частцы захаваўся абраз XVII стагоддзя з выявай святых Кузьмы і Дзям’яна, якія стаяць побач са святым Вацлавам<ref name="emauzy" />. Паколькі цяпер храм выкарыстоўваецца грэка-каталіцкай царквой, ва ўсходняй частцы інтэр'еру ўсталяваны [[Іканастас|іканастас]]. У яго цэнтры знаходзяцца абразы [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і [[Багародзіца|Багародзіцы]], злева размешчана выява [[Мікалай Цудатворац|святога Мікалая]], а справа&nbsp;— [[Агнеса Чэшская|святой Агнэсы Чэшскай]]. У 2010—2015 гадах адбылася маштабная рэканструкцыя п’яцэты перад царквой паводле праекта архітэктурнага бюро «IXA» пад кіраўніцтвам Томаша Градзечнага. Мэтай праекта было стварэнне сучаснай геаметрызаванай структуры з традыцыйных матэрыялаў, якая б аб'яднала прастору паміж капліцай Кузьмы і Дзям’яна, касцёлам Дзевы Марыі і крылом дэрматалагічнага інстытута. Дыяганальны растр плошчы быў выкладзены з глінскай гранітнай брукаванкі і сталёвых палос, а таксама з выкарыстаннем тэхналогіі мытага бетону з рачным каменнем. З тэрыторыі былі прыбраны штучныя транспартныя бар'еры і старыя ліхтары, абмежаванне ўезду забяспечваецца высоўнымі слупкамі. Сістэма асвятлення была распрацавана ў максімальна мінімалістычным стылі<ref name="archiweb">{{cite web|url=https://www.archiweb.cz/b/piazzetta-u-kaple-sv-kosmy-a-damiana-v-emauzich|title=Piazzetta u kaple sv. Kosmy a Damiána v Emauzích|publisher=Archiweb|date=|lang=cs|accessdate=2026-07-05}}</ref>. == Цэнтр беларускага жыцця == Царква святых Кузьмы і Дзям’яна з’яўляецца важным асяродкам рэлігійнага і грамадскага жыцця беларусаў у Чэхіі. Тут рэгулярна праводзіць набажэнствы беларускае грэка-каталіцкае душпастырства Дабравешчання Найсвяцейшай Багародзіцы, якое ўзначальвае [[протапрэсвітар]] [[Андрэй Абламейка]]<ref name="svaboda_2011_sept">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24331720.html|title=У Празе аднаўляюцца беларускія набажэнствы|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2011-09-22|lang=be|accessdate=2026-07-05}}</ref>. 25 снежня 2009 года ў храме адбылася першая ў гісторыі Прагі калядная літургія на [[Беларуская мова|беларускай мове]]<ref name="svaboda_2009">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/1909102.html|title=На Каляды адбудзецца першая ў Празе беларуская літургія|publisher=Радыё Свабода|date=2009-12-23|lang=be|accessdate=2026-07-05}}</ref>. З таго часу набажэнствы сталі рэгулярнымі, яны адбываюцца ў кожную апошнюю нядзелю месяца, а таксама на вялікія святы: [[Вялікдзень]], Раство, Дабравешчанне і на [[Дзяды]]. Пры парафіі дзейнічае нядзельная школа для дзяцей. Штогод у храме і на прылеглай тэрыторыі пражскія беларусы адзначаюць [[Дзень Волі]]. Так, у 2011 годзе святочную літургію тут наведаў грэка-каталіцкі экзарх Чэхіі біскуп [[Уладзіслаў Гучка]], падчас службы спяваў мінскі хор «[[Прасфара (хор)|Прасфара]]». У свецкай частцы імпрэзы, якую вёў [[Сяргей Навумчык]], бралі ўдзел палітыкі [[Аляксей Міхалевіч]] і [[Багдан Данілішын]]. У межах святкавання [[Вячаслаў Ракіцкі]] прэзентаваў свой тэлевізійны праект «Сцяна», а таксама адбыўся канцэрт дудара [[Яўген Барышнікаў|Яўгена Барышнікава]]<ref name="svaboda_2011_voli">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/3537980.html|title=Дзень Волі ў Празе|publisher=Радыё Свабода|date=2011-03-26|lang=be|accessdate=2026-07-05}}</ref>. На Дзяды пасля набажэнстваў вернікі традыцыйна наведваюць [[Ольшанскія могілкі]], дзе ўшаноўваюць памяць прэзідэнтаў [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пятра Крачэўскага]] і [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіля Захаркі]], а таксама опернага спевака [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]]<ref name="nn_2013">{{cite web|url=https://nashaniva.com/117340|title=У Празе на Дзяды згадалі памяць прэзідэнтаў БНР і Забэйды-Суміцкага|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2013-11-02|lang=be|accessdate=2026-07-05}}</ref>. У 2017 годзе беларуская парафія прыняла ўдзел у агульнаеўрапейскай акцыі «Ноч храмаў», падчас якой царкву наведаў Апостальскі візітатар для беларускіх грэка-католікаў архімандрыт [[Сяргей Гаек]]. Мерапрыемства было прысвечана 500-годдзю выдання пражскага Псалтыра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]<ref name="svaboda_2017">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/28538280.html|title=Беларусы бяруць удзел у Ночы храмаў у Празе|publisher=Радыё Свабода|date=2017-06-09|lang=be|accessdate=2026-07-05}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-22}} [[Катэгорыя:Храмы Прагі]] [[Катэгорыя:Уніяцкія храмы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Чэхіі ў раманскім стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Чэхіі ў стылі барока]] f239yyboiuueqnfse7h5qfjgr5duf0q Размовы з удзельнікам:Каталинград 3 811423 5171829 5169627 2026-07-27T16:35:57Z Plaga med 116903 /* "Вычытка" */ Адказ 5171829 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:38, 23 ліпеня 2026 (+03) == "Вычытка" == Вітаю. Расстаноўка "ў" без ведаў, там дзе іх быць не павінна, разглядаю як вандалізм. Пры наступным выпадку, падам скаргу адмінам, каб заблакавалі. Тое самае з годам і "летам". Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:04, 23 ліпеня 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Каталинград|Каталинград]] выношу вам папярэджанне згодна з заўвагамі вышэй і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Блакіроўка вандала|тэмай]]. Калі вы і далей будзеце рабіць вандальныя праўкі, будзе ўжыта блакіроўка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:35, 27 ліпеня 2026 (+03) 3gxse1o00xa64gsvb8pojqfhrnlzqei Мінчук (Янка Купала) 0 811655 5171887 5171052 2026-07-27T23:48:30Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Мінчук (значэнні)]] 5171887 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мінчук (значэнні)]] 5y3kjjivbwghcc7pqtjhf3eflmz3n50 Павел Васілевіч Кукальнік 0 811680 5171974 5171761 2026-07-28T08:03:48Z Aliaksei Lastouski 75892 5171974 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жанр = [[трагедыя]], [[паэзія]] | Бацька = Васіль Кукальнік }}'''Павел Васілевіч Кукальнік''' ({{OldStyleDate3|24.6.1795}}, [[Замасць]], [[Габсбургская манархія]] — {{OldStyleDate3|3.9.1884}}, [[Вільня]], [[Расійская імперыя]]) — гісторык, пісьменнік. Сын прафесара Васіля Кукальніка; старэйшы брат пісьменніка [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Нестара Кукальніка]].<ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 567.</ref><ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 162.</ref><ref>''Кубасов И.''&#x20;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9A%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA,%20%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Кукольник, Павел Васильевич]&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Русский биографический словарь&#x20;: в 25 томах&#x20;&#x2F;&#x20;Под наблюдением председателя Императорского Русского Исторического Общества А. А. Половцева.&#x20;— <abbr>СПб.</abbr>, 1903.&#x20;— Т.&#x20;9: Кнаппе — Кюхельбекер.&#x20;— С.&#x20;537—538.</ref><ref name=":0">''Makowiecka Z.'' Kukolnik Paweł // Polski słownik biograficzny. T. XVI, zeszyt 68. — Wrocław etc.: Ossolineum, 1971. — S. 120—121.</ref> == Біяграфія == Сын палячкі-каталічкі і русіна-уніята паходжаннем з венгерскіх [[Карпаты|Карпатаў]]. Пераехаў з бацькамі ў Расійскую імперыію, калі яго бацька Васіль Рыгоравіч быў запрошаны ў 1804 годзе прафесарам фізікі ў адкрыты ў Санкт-Пецярбургу Галоўны педагагічны інстытут. Службу пачаў з 1810 года канцылярыстам у 1-м дэпартаменце рыма-каталіцкай калегіі, потым перайшоў у дэпартамент дзяржаўных маёмасцяў, потым у паштовы дэпартамент, нарэшце, зноў уладкаваўся ў міністэрства дзяржаўных маёмасцяў перакладчыкам. У 1815 годзе абараніў дысертацыю «''Аб уплыве рымскага права на ўсерасійскае''» на званне доктара права ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (існуе версія, што такім чынам полацкія езуіты спрабавалі падсласціць яго бацьку, Васіля Кукальніка, які ажыццяўляў візітацыю езуіцкай акадэміі).<ref name=":0" /> Верагодна, пад уражаннем трагічнай гібелі бацькі ў 1821 годзе прыняў хрышчэнне па праваслаўным абрадзе. Пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» французскага гісторыка і дзяржаўнага дзеяча Луі Філіпа дэ Сегюра (выдадзены ў Пецярбургу ў 5 тамах, 1818—1820) звярнуў на Кукольніка прыхільную ўвагу ўплывовых колаў. У снежні 1824 года па рэкамендацыі апекуна Віленскага ўніверсітэта ўплывовага сенатара [[Мікалай Навасільцаў|Мікалая Навасільцава]] ён быў прызначаны міністрам асветы А. С. Шышковым у [[Віленскі ўніверсітэт]] прафесарам [[Сусветная гісторыя|усеагульнай гісторыі]] і [[Статыстыка|статыстыкі]] (на месца [[Іахім Лялевель|Іахіма Лялевеля]], які быў звольнены за сувязі з патаемнымі студэнцкімі таварыствамі). Фактычна ён стаў галоўным асведаміцелем і пратэжэ Навасільцава.<ref>{{Cite web|url=http://www.philology.ru/literature2/feduta-09.htm|title=Типы и прототипы|author=Федута Александр|website=|publisher=Письма прошедшего времени. Материалы к истории литературы и литературного быта Российской империи. - Минск, 2009. - С. 142-150|access-date=2026-07-28}}</ref> У першы ж навучальны год стаў сакратаром савета ўніверсітэта і членам двух часовых камітэтаў. ры чытанні лекцый ва ўніверсітэце выкарыстоўваў свой пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» дэ Сегюра. Лекцыі Кукальніка былі шматслоўнымі, хаатычнымі, не карысталіся поспехам сярод студэнтаў. Быў набліжаны да таварыскіх колаў рэктара [[Венцаслаў Венцаслававіч Пелікан|Пелікана]], бываў у доме [[Саламея Беку|Саламеі Беку]], дзе пазнаёміўся з маладым [[Юльюш Славацкі|Юльюшам Славацкім]]<ref name=":0" /> Тады ж ажаніўся з Юліяй Аляксееўнай Пузыроўскай (18.05.1803—15.01.1872; памерла ў Вільні ад «атрафіі печані»), дачкой памешчыка [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. Адміністрацыйныя пасады ва ўніверсітэце займаў яго брат Платон Кукальнік. У Вільні пасяліўся пасля заканчэння Ніжынскага ліцэя і брат Нестар, які ў 1829—1831 выкладаў у [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]] рускую славеснасць і выдаў на польскай мове практычны курс рускай граматыкі. У 1831 годзе вымушаны быў пакінуць Вільню і схавацца ў Слоніме ў Навасільцава.<ref name=":0" /> З 1831 года загадваў універсітэцкай бібліятэкай і нумізматычным кабінетам. Быў чальцом камітэта, які мусіў вырашаць пытанне ліквідацыі Віленскага ўінверсітэта. [[Файл:Брюллов Карл Павлович. Портрет Павла Васильевича Кукольника.jpg|міні|Карл Брулоў. Партрэт Паўла Васілевіча Кукальніка]] Пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта ў 1832 годзе служыў бібліятэкарам і выкладаў рускую мову ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэміі]] (1833—1842); у каталіцкай Духоўнай акадэміі (1834—1842) выкладаў усеагульную і рускую гісторыю. Адначасова служыў у 1829—1841 [[Цэнзура|цэнзарам]]. У 1842 годзе выйшаў у адстаўку ў чыне [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]]. У 1844 годзе прыняў месца члена праўлення Віленскай рыма-каталіцкай епархіяльнай семінарыі, дзе выкладаў гісторыю да 1851 года. Адначасова з 1849 года служыў чыноўнікам асобых даручэнняў па гістарычнай і статыстычнай частцы краю пры віленскім генерал-губернатары [[Фёдар Якаўлевіч Міркавіч|Фёдары Міркавічы]], пазней быў членам губернскага статыстычнага камітэта. [[Файл:Grave of Pavel Kukolnik.JPG|міні|Магіла Паўла Кукальніка на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках у Вільні]] У 1851 годзе зноў прызначаецца цэнзарам; у 1863—1865 гадах быў старшынёй Віленскага цэнзурнага камітэта, заслужыў рэпутацыю паблажлівага цэнзара. Сярод яго блізкіх сяброў былі віленскія літаратары [[Антоні Эдвард Адынец]], [[Адам Ганоры Кіркор]], [[Людвік Кандратовіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]].<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/en/article/view/12048/10640 ''Павел Лавринец.'' Павел Кукольник и польскоязычные поэты Литвы. ''Slavistica Vilnensis''. 2017. 62. ISSN 2351-6895. C. 291—306]</ref> Спрыяў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу]], усе кнігі апошняга былі апублікаваны з цэнзарскага дазволу Кукальніка.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://csl.bas-net.by/vystava-zhyve-pamizh-nami-dudar-nash/|title=Выстава “Жыве паміж намі дудар наш…”|website=Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі|date=2023-02-01|access-date=2026-07-26}}</ref> Камісія для разгляду польскіх і жамойцкіх кніг, якія прадаваліся ў г. Вільні, створаная ў 1865 годзе для расследавання палітычных злоўжыванняў у кніжным гандлі (пад старшынствам генерал-маёра А. П. Сталыпіна), абвінаваціла Кукальніка ў дазволе друкаваць кнігі, якія служылі «лаціна-польскай» прапагандзе і садзейнічалі паўстанцам у імкненні «заахвочваць распаўсюджванне шкодных жамойцкіх кніг», тлумачным блізкімі адносінамі з выдаўцамі і кнігагандлярамі Завадскімі і жаданнем дагадзіць біскупу [[Мацеюс Валанчус|Валанчэўскаму]]. Быў сапраўдным членам [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]] (1855—1865) з дня заснавання. Выступаў з дакладамі і паведамленнямі на яе пасяджэннях. З красавіка 1864 года да сакавіка 1865 года быў старшынёй [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Віленскай камісіі для разбору і выдання старажытных актаў]] (Віленская археаграфічная камісія) і быў рэдактарам першага тому актаў, апублікаванага камісіяй.<ref>Краткий исторический очерк Виленской комиссии для разбора и издания древних актов, 1864—1906 / составил Ар. Турцевич. — Вильна, 1906. — С. 24-25.</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://niab.by/wp/4983?lang=en|title=Да 150-годдзя з дня пачатку дзейнасці Віленскай археаграфічнай камісіі|website=Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|date=2016-04-08|access-date=2026-07-26}}</ref> У 1865 годзе канчаткова выйшаў у адстаўку ў чыне [[Сапраўдны стацкі саветнік|сапраўднага стацкага саветніка]]. Апошнія гады жыцця выкладаў гісторыю ў жаночым вучылішчы пры Марыінскім манастыры. Быў руплівым прыхаджанінам віленскіх праваслаўных храмаў. Памёр у Вільні 3 (15) верасня 1884 года. Пахаваны на мясцовых праваслаўных [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. == Літаратурная дзейнасць == Акрамя перакладу «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» Луі Філіпа дэ Сегюра (1818—1820), Кукальнік пераклаў пропаведзі французскага пратэстанцкага тэолага Эжэна Берсье (пераклад не выдадзены). '''Публіцыстыка і мемуары''' Свайго роду публіцыстыку прадстаўляюць павучальная памятка «''На знак памяці сябрам і знаёмым, якія ўдастоілі мяне наведвання ў дзень заканчэння пяцідзесяці гадоў з часу паступлення мяне на прыш дзяржаўнай службы''» (1862) і брашура «''Голас хрысціяніна пасля прачытання кнігі спадара Рэнана „La vie de Jesus“''» (1864). Апублікаваныя ў «''Рускім архіве''» палемічна афарбаваныя мемуары «''Анты-Цыпрынус. Успамін пра М. М. Навасільцава''» (1873) і «''Анты-Фоцій. Адказ відавочца на паказанні Фоція пра Тацярынаву і яе саюз''» (1874) закліканы абараніць памяць шматгадовага апекуна ўсёй сям’і Кукальнікаў М. М. Навасільцава і той, што адыграла важную ролю ў біяграфіі Кукальніка Я. Ф. Тацярынавай (кіраўніцы сталічнага рэлігійнага гуртка 1817—1837 гг.). Яны змяшчаюць цікавыя падрабязнасці эпізодаў уласнага жыцця Кукальніка і норавы яго акружэння ў Пецярбургу і Вільні. '''Драматургія''' У маладосці захапляўся тэатрам і пісаў трагедыі ў духу [[Жан Расін|Жана Расіна]]. Грувасткія трагедыі і драмы ў вершах на гістарычныя і біблейскія сюжэты пісаліся з аглядкай на каноны класіцызму і адрозніваліся рэлігійнай дыдактычнасцю. Фабула трагедыі «''Гуняд''» узятая з гісторыі венгерскага военачальніка [[Янаш Хуньядзі|Яноша Хуньядзі]]. Пакладзеная ў аснову праблема доўгу падданага і гасудара ўласцівая драматургіі класіцызму. «''Марскі разбойнік''» прапаведуе вернасць хрысціянскім каштоўнасцям. Кукальнік цаніў іх асабліва высока, усведамляючы ў той жа час іх архаічнасць. '''Паэзія''' Кукальнік пісаў апавяданні і аповесці ў вершах «''Марыя''», «''Друг''», «''Вораг''», «''Дзедаў сон''». Яны публікаваліся з 1834 года (часам пад крыптанімам П. К. або ананімна) асобнымі выданнямі і ў трох зборніках, што выйшлі ў Вільні: «''Вершы''» (1861), «''Вершы. Т. 2''» (1872), «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Раман у вершах «''Тры гады жыцця''» (1834) з дапаўненнямі ўключаны ў зборнік «''Вершы. Т. 2''» (1872), эпілог у кнізе «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Складам і асобнымі рысамі падражае «''Яўгенію Анегіну''». У зборнікі, надрукаваныя малымі тыражамі для сяброў і знаёмых і не прызначаныя для продажу, увайшлі прысвячэнні і вершы «на выпадак» — дні нараджэння або імянін знаёмых, агульнанацыянальныя або мясцовыя падзеі (канцэрт у Вільні скрыпача К. Ю. Ліпінскага, узяцце пад апеку цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага Музея старажытнасцей]], паланенне [[Імам Шаміль|імама Шаміля]], пакіданне пасады віленскага генерал-губернатара [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Уладзімірам Назімавым]]<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/literatura/article/download/11050/9475/12529 Павел Лавринец. Павел Кукольник и Владимир Назимов. ''Mokslo darbai. Literatūra.'' 2017 59(2): ''Rusistica Vilnensis''. ISSN 0258-0802, eISSN 1648—1143. C. 65-77]</ref>, прызначэнне Аляксандрам Патапавым віленскім генерал-губернатарам). Асобным адбіткам да прыезду [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]] выйшаў верш «''6-е верасня 1858 г. у Вільні''». Вершам Кукальніка ўласцівая тая ж [[Дыдактычная літаратура|дыдактычнасць]], якая ўласцівая і яго правідэнцыяльнай гістарыясофіі. == Гістарычныя працы == Сучаснікі падкрэслівалі першаадкрыцельства Кукальніка ў асваенні гісторыі Літвы. Яго нешматлікія гістарыяграфічныя працы кампілятыўныя. Кукальнік, як правіла, пераказваў працы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]], [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]], [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Балінскага]], [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]]. Кукальнік бачыў у гісторыі дзеянне Провіду, таму яго творам уласцівыя дыдактычнасць і рэлігійнае маралізатарства. Да іх блізкія па выкарыстаных крыніцах, матэрыяле і манеры выкладу творы этнаграфічнага і краязнаўчага характару. У артыкуле «''Паданні літоўскага народа''» Кукальнік прадставіў літоўскія паданні, павер’і і звычаі, апісаў гульні, танцы, вясельныя і пахавальныя абрады, прывёў больш за паўсотні песень, звыш трохсот прыказак і прымавак. Да гісторыка-краязнаўчых прац адносіцца своеасаблівы даведнік па найстаражытнейшай вуліцы Вільні «''Падарожжы па Замкавай вуліцы ў Вільні''» ў газеце «''Віленскі веснік / Kurjer Wileński''» (1860). Свае працы Кукальнік друкаваў у навукова-літаратурных дадатках да «''Памятнай кніжкі Віленскай губерні''», «З''апісках Віленскай археалагічнай камісіі''», у газеце «''Віленскі веснік''». У «''Гістарычных нататках пра Літву''» і «''Гістарычных нататках пра Паўночна-Заходні край Расіі''», якія выйшлі пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-64 гадоў]], Кукальнік даводзіў, што дабрабыт Літвы нязменна залежаў ад становішча праваслаўнай царквы і ступені блізкасці з Расіяй, а павароты да Захаду, узмацненне польскага ўплыву і каталіцызму прыносілі бедствы. «Нататкі» выдадзены кнігамі і друкаваліся ў газетах «''Віленскі веснік''», «''Ковенскія губернскія ведамасці''», часопісе «''Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі''» («''Веснік Заходняй Расіі''»). == Працы == ==== Гістарычныя і краязнаўчыя працы ==== * История управления и законодательства Литвы // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 19—56. * Стоклишские минеральные воды // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 57—67. * Предания литовского народа // Черты из истории и жизни литовского народа. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1854. — С. 66—149. * О пособиях к дополнению литовской истории = O pomocach do dopełnenia dziejów Litwy // Записки Виленской археологической комиссии. Ч. I / Под ред. А. Киркора и М. Гусева. = Pamiętniki kommisji archeologicznej Wileńskiej. Cz. I / Pod red. M. Balińskiego i L. Kondratowicza. — Wilno: Drukiem J. Zawadskiego, 1856. — S. 40—47. * Исторические воспоминания о р. Немане // Памятная книжка Виленской губернии на 1860 год. — Ч. 2. Историко-статистический сборник Виленской губернии. — Вильно: Тип. А. Киркора и К°, 1860. — С. 1—25. * Путешествие по Замковой улице в Вильне // Виленский вестник. 1860. № 1, 1 января — 14, 16, 18, 19, 21—27, 1 апреля. * Отрывки из поездки в Гродненскую губернию // Виленский вестник. — 1860. — № 73—75; 16, 20, 23 сентября. * В знак памяти друзьям и знакомым, удостоившим меня посещения в день окончания пятидесяти лет со времени поступления мною на поприще государственной службы. — Вильна: Тип. А. К. Киркора, 1862. * Исторические заметки о Литве // Вестник юго-западной и западной России. — 1863. — Т. II, кн. 6, отд. II, с. 150—186; т. III, кн. 7 и 8, с. 1—36, 99—12. * Исторические заметки о Литве. — Вильна: тип. А. К. Киркора, 1864. * Исторические заметки о северо-западной России. Период 2. От начала 1813 до 1831 года. — Вильна: Тип. Виленского губернского правления, 1867. * Анти-Ципринус. Воспоминание о Н. Н. Новосильцеве // Русский архив. — 1873. — № 2. — Стлб. 203—224, 0193—0200. * Анти-Фотий. Ответ очевидца на показания Фотия о Татариновой и её союзе // Русский архив. — 1874. — № 3. — Стлб. 589—611. '''Паэзія і драматургія''' * 6 сентября 1858 года в Вильне. — Вильно: Тип. Гликсберга, 1858. * Стихотворения Павла Кукольника. 1861 года. — Вильно: Тип. А. К. Киркора, 1861. * Гуниад. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872 (рукопись 1837). * Святой апостол Иуда, брат Господень. — Лейпциг, 1866 (рукопись подарена виленскому Музею древностей в ноябре 1857). * Мария. — {{СПб.}}, 1870. * Морской разбойник. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Воспоминания о Крыме. 1870 г. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Стихотворения Павла Кукольника. — Т. II. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. == Пераклады == * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika // W. Syrokomla. Gawędy i rymy ulotne. Poczet 3. — Wilno, 1856. — S. 181—217. {{ref|pl}} * Sierotka / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. — 1857. — T. 2. — S. 73—74. {{ref|pl}} * Dwa sądy / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. 1858. — T. 4. — S. 16—20. {{ref|pl}} * Sąd poety. Z Pawła Kukolnika // A. E. Odyniec. Poezye. Wydanie nowe. Poprawione i pomnożone. — T. I. — Wilno: Drukarnia A. Syrkina, 1859. — S. 222—227. {{ref|pl}} * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika; Alboin. Z Pawła Kukolnika // L. Kondratowicz (W. Syrokomla). Poezye. Wydanie zupełne na rzecz wdowy i sierot autora. — T. X. — Warszawa: Gebether i Wolf, 1872. — S. 171—198. {{ref|pl}} * Lietuvių padavimai / Vertė J. Trinkūnas // Lietuvių mitologija. T. 1 / Parengė N. Vėlius; red. R. Merkaitė. — Vilnius: Mintis, 1995. — P. 236—240. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Старшыні Віленскай археаграфічнай камісіі]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Драматургі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты Літвы]] [[Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Замасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 ліпеня]] 03yt0uc5tcrilvvo4ojohs1h8nqzi9n 5172020 5171974 2026-07-28T08:45:39Z Aliaksei Lastouski 75892 5172020 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жанр = [[трагедыя]], [[паэзія]] | Бацька = Васіль Кукальнік }}'''Павел Васілевіч Кукальнік''' ({{OldStyleDate3|24.6.1795}}, [[Замасць]], [[Габсбургская манархія]] — {{OldStyleDate3|3.9.1884}}, [[Вільня]], [[Расійская імперыя]]) — гісторык, пісьменнік. Сын прафесара Васіля Кукальніка; старэйшы брат пісьменніка [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Нестара Кукальніка]].<ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 567.</ref><ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 162.</ref><ref>''Кубасов И.''&#x20;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9A%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA,%20%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Кукольник, Павел Васильевич]&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Русский биографический словарь&#x20;: в 25 томах&#x20;&#x2F;&#x20;Под наблюдением председателя Императорского Русского Исторического Общества А. А. Половцева.&#x20;— <abbr>СПб.</abbr>, 1903.&#x20;— Т.&#x20;9: Кнаппе — Кюхельбекер.&#x20;— С.&#x20;537—538.</ref><ref name=":0">''Makowiecka Z.'' Kukolnik Paweł // Polski słownik biograficzny. T. XVI, zeszyt 68. — Wrocław etc.: Ossolineum, 1971. — S. 120—121.</ref> == Біяграфія == Сын палячкі-каталічкі і русіна-уніята паходжаннем з венгерскіх [[Карпаты|Карпатаў]]. Пераехаў з бацькамі ў Расійскую імперыію, калі яго бацька Васіль Рыгоравіч быў запрошаны ў 1804 годзе прафесарам фізікі ў адкрыты ў Санкт-Пецярбургу Галоўны педагагічны інстытут. Службу пачаў з 1810 года канцылярыстам у 1-м дэпартаменце рыма-каталіцкай калегіі, потым перайшоў у дэпартамент дзяржаўных маёмасцяў, потым у паштовы дэпартамент, нарэшце, зноў уладкаваўся ў міністэрства дзяржаўных маёмасцяў перакладчыкам. У 1815 годзе абараніў дысертацыю «''Аб уплыве рымскага права на ўсерасійскае''» на званне доктара права ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (існуе версія, што такім чынам полацкія езуіты спрабавалі падсласціць яго бацьку, Васіля Кукальніка, які ажыццяўляў візітацыю езуіцкай акадэміі).<ref name=":0" /> Верагодна, пад уражаннем трагічнай гібелі бацькі ў 1821 годзе прыняў хрышчэнне па праваслаўным абрадзе. Пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» французскага гісторыка і дзяржаўнага дзеяча Луі Філіпа дэ Сегюра (выдадзены ў Пецярбургу ў 5 тамах, 1818—1820) звярнуў на Кукольніка прыхільную ўвагу ўплывовых колаў. У снежні 1824 года па рэкамендацыі апекуна Віленскага ўніверсітэта ўплывовага сенатара [[Мікалай Навасільцаў|Мікалая Навасільцава]] ён быў прызначаны міністрам асветы А. С. Шышковым у [[Віленскі ўніверсітэт]] прафесарам [[Сусветная гісторыя|усеагульнай гісторыі]] і [[Статыстыка|статыстыкі]] (на месца [[Іахім Лялевель|Іахіма Лялевеля]], які быў звольнены за сувязі з патаемнымі студэнцкімі таварыствамі). Фактычна ён стаў галоўным асведаміцелем і пратэжэ Навасільцава.<ref>{{Cite web|url=http://www.philology.ru/literature2/feduta-09.htm|title=Типы и прототипы|author=Федута Александр|website=|publisher=Письма прошедшего времени. Материалы к истории литературы и литературного быта Российской империи. - Минск, 2009. - С. 142-150|access-date=2026-07-28}}</ref> У першы ж навучальны год стаў сакратаром савета ўніверсітэта і членам двух часовых камітэтаў. ры чытанні лекцый ва ўніверсітэце выкарыстоўваў свой пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» дэ Сегюра. Лекцыі Кукальніка былі шматслоўнымі, хаатычнымі, не карысталіся поспехам сярод студэнтаў. <blockquote>Гэты новапрызначаны прафесар, засвоіўшы тэорыю Басюэ аб правідэнцыялізме, са зменамі ў духу славянафільскай плыні, якую прадстаўляў міністр асветы Шышкоў, нязграбна прышываў яе да гісторыі і мучыў слухачоў пустым апавяданнем пра чатыры манархіі, дабрачыннасці ўладароў і іх атачэння, не даючы ўяўлення ні пра развіццё чалавецтва, ні пра сувязь фактаў і падзей, ні пра сапраўдныя фактары гісторыі. Гаварыў нават гладка і плаўна, аднак, не маючы дастатковай адукацыі і праводзячы загадзя прадпісаныя ненавуковыя погляды, не карыстаўся ніякай павагай у слухачоў.<ref>''Janowski, Ludwik''. W promieniach Wilna i Krzemieńca. Wilno, 1923. S. 103.</ref></blockquote>Быў набліжаны да таварыскіх колаў рэктара [[Венцаслаў Венцаслававіч Пелікан|Пелікана]], бываў у доме [[Саламея Беку|Саламеі Беку]], дзе пазнаёміўся з маладым [[Юльюш Славацкі|Юльюшам Славацкім]]<ref name=":0" /> Тады ж ажаніўся з Юліяй Аляксееўнай Пузыроўскай (18.05.1803—15.01.1872; памерла ў Вільні ад «атрафіі печані»), дачкой памешчыка [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. Адміністрацыйныя пасады ва ўніверсітэце займаў яго брат Платон Кукальнік. У Вільні пасяліўся пасля заканчэння Ніжынскага ліцэя і брат Нестар, які ў 1829—1831 выкладаў у [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]] рускую славеснасць і выдаў на польскай мове практычны курс рускай граматыкі. У 1831 годзе вымушаны быў пакінуць Вільню і схавацца ў Слоніме ў Навасільцава.<ref name=":0" /> З 1831 года загадваў універсітэцкай бібліятэкай і нумізматычным кабінетам. Быў чальцом камітэта, які мусіў вырашаць пытанне ліквідацыі Віленскага ўінверсітэта. [[Файл:Брюллов Карл Павлович. Портрет Павла Васильевича Кукольника.jpg|міні|Карл Брулоў. Партрэт Паўла Васілевіча Кукальніка]] Пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта ў 1832 годзе служыў бібліятэкарам і выкладаў рускую мову ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэміі]] (1833—1842); у каталіцкай Духоўнай акадэміі (1834—1842) выкладаў усеагульную і рускую гісторыю. Адначасова служыў у 1829—1841 [[Цэнзура|цэнзарам]]. У 1842 годзе выйшаў у адстаўку ў чыне [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]]. У 1844 годзе прыняў месца члена праўлення Віленскай рыма-каталіцкай епархіяльнай семінарыі, дзе выкладаў гісторыю да 1851 года. Адначасова з 1849 года служыў чыноўнікам асобых даручэнняў па гістарычнай і статыстычнай частцы краю пры віленскім генерал-губернатары [[Фёдар Якаўлевіч Міркавіч|Фёдары Міркавічы]], пазней быў членам губернскага статыстычнага камітэта. [[Файл:Grave of Pavel Kukolnik.JPG|міні|Магіла Паўла Кукальніка на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках у Вільні]] У 1851 годзе зноў прызначаецца цэнзарам; у 1863—1865 гадах быў старшынёй Віленскага цэнзурнага камітэта, заслужыў рэпутацыю паблажлівага цэнзара. Сярод яго блізкіх сяброў былі віленскія літаратары [[Антоні Эдвард Адынец]], [[Адам Ганоры Кіркор]], [[Людвік Кандратовіч|Людвік Кандратовіч (Уладзіслаў Сыракомля)]], [[Вінцэнт Каратынскі]].<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/en/article/view/12048/10640 ''Павел Лавринец.'' Павел Кукольник и польскоязычные поэты Литвы. ''Slavistica Vilnensis''. 2017. 62. ISSN 2351-6895. C. 291—306]</ref> Быў хросным бацькам сына паэта Казіміра Кандратовіча (1853).<ref>''Fedorowicz Irena.'' O Władysławie Syrokomli w kontekście jego nieznanych listów, „RocznikStowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” [Wilno] 2014, t. 13/14, s. 232–248.</ref> Спрыяў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу]], усе кнігі апошняга былі апублікаваны з цэнзарскага дазволу Кукальніка, <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://csl.bas-net.by/vystava-zhyve-pamizh-nami-dudar-nash/|title=Выстава “Жыве паміж намі дудар наш…”|website=Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі|date=2023-02-01|access-date=2026-07-26}}</ref> у тым ліку "Гапон" і беларускі пераклад "Пана Тадэвуша", хоць Кукальнік забараніў для друку твор "Халімон на каранацыі".<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%92%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%94%D1%83%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_(%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96)|title=Біяграфія Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча (Шарахоўскі) — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2026-07-28}}</ref> Камісія для разгляду польскіх і жамойцкіх кніг, якія прадаваліся ў г. Вільні, створаная ў 1865 годзе для расследавання палітычных злоўжыванняў у кніжным гандлі (пад старшынствам генерал-маёра А. П. Сталыпіна), абвінаваціла Кукальніка ў дазволе друкаваць кнігі, якія служылі «лаціна-польскай» прапагандзе і садзейнічалі паўстанцам у імкненні «заахвочваць распаўсюджванне шкодных жамойцкіх кніг», тлумачным блізкімі адносінамі з выдаўцамі і кнігагандлярамі Завадскімі і жаданнем дагадзіць біскупу [[Мацеюс Валанчус|Валанчэўскаму]]. Быў сапраўдным членам [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]] (1855—1865) з дня заснавання. Выступаў з дакладамі і паведамленнямі на яе пасяджэннях. З красавіка 1864 года да сакавіка 1865 года быў старшынёй [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Віленскай камісіі для разбору і выдання старажытных актаў]] (Віленская археаграфічная камісія) і быў рэдактарам першага тому актаў, апублікаванага камісіяй.<ref>Краткий исторический очерк Виленской комиссии для разбора и издания древних актов, 1864—1906 / составил Ар. Турцевич. — Вильна, 1906. — С. 24-25.</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://niab.by/wp/4983?lang=en|title=Да 150-годдзя з дня пачатку дзейнасці Віленскай археаграфічнай камісіі|website=Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|date=2016-04-08|access-date=2026-07-26}}</ref> У 1865 годзе канчаткова выйшаў у адстаўку ў чыне [[Сапраўдны стацкі саветнік|сапраўднага стацкага саветніка]]. Апошнія гады жыцця бясплатна выкладаў гісторыю ў жаночым вучылішчы пры Марыінскім манастыры. Быў руплівым прыхаджанінам віленскіх праваслаўных храмаў. Памёр у Вільні 3 (15) верасня 1884 года. Пахаваны на мясцовых праваслаўных [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. == Літаратурная дзейнасць == Акрамя перакладу «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» Луі Філіпа дэ Сегюра (1818—1820), Кукальнік пераклаў пропаведзі французскага пратэстанцкага тэолага Эжэна Берсье (пераклад не выдадзены). '''Публіцыстыка і мемуары''' Свайго роду публіцыстыку прадстаўляюць павучальная памятка «''На знак памяці сябрам і знаёмым, якія ўдастоілі мяне наведвання ў дзень заканчэння пяцідзесяці гадоў з часу паступлення мяне на прыш дзяржаўнай службы''» (1862) і брашура «''Голас хрысціяніна пасля прачытання кнігі спадара Рэнана „La vie de Jesus“''» (1864). Апублікаваныя ў «''Рускім архіве''» палемічна афарбаваныя мемуары «''Анты-Цыпрынус. Успамін пра М. М. Навасільцава''» (1873) і «''Анты-Фоцій. Адказ відавочца на паказанні Фоція пра Тацярынаву і яе саюз''» (1874) закліканы абараніць памяць шматгадовага апекуна ўсёй сям’і Кукальнікаў М. М. Навасільцава і Я. Ф. Тацярынавай (кіраўніцы сталічнага рэлігійнага гуртка 1817—1837 гг.), якая адыграла важную ролю ў біяграфіі Кукальніка. Яны змяшчаюць цікавыя падрабязнасці эпізодаў уласнага жыцця Кукальніка і норавы яго акружэння ў Пецярбургу і Вільні. '''Драматургія''' У маладосці захапляўся тэатрам і пісаў трагедыі ў духу [[Жан Расін|Жана Расіна]]. Грувасткія трагедыі і драмы ў вершах на гістарычныя і біблейскія сюжэты пісаліся з аглядкай на каноны класіцызму і адрозніваліся рэлігійнай дыдактычнасцю. Фабула трагедыі «''Гуняд''» узятая з гісторыі венгерскага военачальніка [[Янаш Хуньядзі|Яноша Хуньядзі]]. Пакладзеная ў аснову праблема доўгу падданага і гасудара ўласцівая драматургіі класіцызму. «''Марскі разбойнік''» прапаведуе вернасць хрысціянскім каштоўнасцям. Кукальнік цаніў іх асабліва высока, усведамляючы ў той жа час іх архаічнасць. '''Паэзія''' Кукальнік пісаў апавяданні і аповесці ў вершах «''Марыя''», «''Друг''», «''Вораг''», «''Дзедаў сон''». Яны публікаваліся з 1834 года (часам пад крыптанімам П. К. або ананімна) асобнымі выданнямі і ў трох зборніках, што выйшлі ў Вільні: «''Вершы''» (1861), «''Вершы. Т. 2''» (1872), «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Раман у вершах «''Тры гады жыцця''» (1834) з дапаўненнямі ўключаны ў зборнік «''Вершы. Т. 2''» (1872), эпілог у кнізе «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Складам і асобнымі рысамі падражае «''Яўгенію Анегіну''». У зборнікі, надрукаваныя малымі тыражамі для сяброў і знаёмых і не прызначаныя для продажу, увайшлі прысвячэнні і вершы «на выпадак» — дні нараджэння або імянін знаёмых, агульнанацыянальныя або мясцовыя падзеі (канцэрт у Вільні скрыпача К. Ю. Ліпінскага, узяцце пад апеку цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага Музея старажытнасцей]], паланенне [[Імам Шаміль|імама Шаміля]], пакіданне пасады віленскага генерал-губернатара [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Уладзімірам Назімавым]]<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/literatura/article/download/11050/9475/12529 Павел Лавринец. Павел Кукольник и Владимир Назимов. ''Mokslo darbai. Literatūra.'' 2017 59(2): ''Rusistica Vilnensis''. ISSN 0258-0802, eISSN 1648—1143. C. 65-77]</ref>, прызначэнне Аляксандрам Патапавым віленскім генерал-губернатарам). Асобным адбіткам да прыезду [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]] выйшаў верш «''6-е верасня 1858 г. у Вільні''». Вершам Кукальніка ўласцівая тая ж [[Дыдактычная літаратура|дыдактычнасць]], якая ўласцівая і яго правідэнцыяльнай гістарыясофіі. == Гістарычныя працы == Сучаснікі падкрэслівалі першаадкрыцельства Кукальніка ў асваенні гісторыі Літвы. Яго нешматлікія гістарыяграфічныя працы кампілятыўныя. Кукальнік, як правіла, пераказваў працы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]], [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]], [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Балінскага]], [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]]. Кукальнік бачыў у гісторыі дзеянне Провіду, таму яго творам уласцівыя дыдактычнасць і рэлігійнае маралізатарства. Да іх блізкія па выкарыстаных крыніцах, матэрыяле і манеры выкладу творы этнаграфічнага і краязнаўчага характару. У артыкуле «''Паданні літоўскага народа''» Кукальнік прадставіў літоўскія паданні, павер’і і звычаі, апісаў гульні, танцы, вясельныя і пахавальныя абрады, прывёў больш за паўсотні песень, звыш трохсот прыказак і прымавак. Да гісторыка-краязнаўчых прац адносіцца своеасаблівы даведнік па найстаражытнейшай вуліцы Вільні «''Падарожжы па Замкавай вуліцы ў Вільні''» ў газеце «''Віленскі веснік / Kurjer Wileński''» (1860). Свае працы Кукальнік друкаваў у навукова-літаратурных дадатках да «''Памятнай кніжкі Віленскай губерні''», «З''апісках Віленскай археалагічнай камісіі''», у газеце «''Віленскі веснік''». У «''Гістарычных нататках пра Літву''» і «''Гістарычных нататках пра Паўночна-Заходні край Расіі''», якія выйшлі пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-64 гадоў]], Кукальнік даводзіў, што дабрабыт Літвы нязменна залежаў ад становішча праваслаўнай царквы і ступені блізкасці з Расіяй, а павароты да Захаду, узмацненне польскага ўплыву і каталіцызму прыносілі бедствы. «Нататкі» выдадзены кнігамі і друкаваліся ў газетах «''Віленскі веснік''», «''Ковенскія губернскія ведамасці''», часопісе «''Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі''» («''Веснік Заходняй Расіі''»). == Працы == ==== Гістарычныя і краязнаўчыя працы ==== * История управления и законодательства Литвы // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 19—56. * Стоклишские минеральные воды // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 57—67. * Предания литовского народа // Черты из истории и жизни литовского народа. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1854. — С. 66—149. * О пособиях к дополнению литовской истории = O pomocach do dopełnenia dziejów Litwy // Записки Виленской археологической комиссии. Ч. I / Под ред. А. Киркора и М. Гусева. = Pamiętniki kommisji archeologicznej Wileńskiej. Cz. I / Pod red. M. Balińskiego i L. Kondratowicza. — Wilno: Drukiem J. Zawadskiego, 1856. — S. 40—47. * Исторические воспоминания о р. Немане // Памятная книжка Виленской губернии на 1860 год. — Ч. 2. Историко-статистический сборник Виленской губернии. — Вильно: Тип. А. Киркора и К°, 1860. — С. 1—25. * Путешествие по Замковой улице в Вильне // Виленский вестник. 1860. № 1, 1 января — 14, 16, 18, 19, 21—27, 1 апреля. * Отрывки из поездки в Гродненскую губернию // Виленский вестник. — 1860. — № 73—75; 16, 20, 23 сентября. * В знак памяти друзьям и знакомым, удостоившим меня посещения в день окончания пятидесяти лет со времени поступления мною на поприще государственной службы. — Вильна: Тип. А. К. Киркора, 1862. * Исторические заметки о Литве // Вестник юго-западной и западной России. — 1863. — Т. II, кн. 6, отд. II, с. 150—186; т. III, кн. 7 и 8, с. 1—36, 99—12. * Исторические заметки о Литве. — Вильна: тип. А. К. Киркора, 1864. * Исторические заметки о северо-западной России. Период 2. От начала 1813 до 1831 года. — Вильна: Тип. Виленского губернского правления, 1867. * Анти-Ципринус. Воспоминание о Н. Н. Новосильцеве // Русский архив. — 1873. — № 2. — Стлб. 203—224, 0193—0200. * Анти-Фотий. Ответ очевидца на показания Фотия о Татариновой и её союзе // Русский архив. — 1874. — № 3. — Стлб. 589—611. '''Паэзія і драматургія''' * 6 сентября 1858 года в Вильне. — Вильно: Тип. Гликсберга, 1858. * Стихотворения Павла Кукольника. 1861 года. — Вильно: Тип. А. К. Киркора, 1861. * Гуниад. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872 (рукопись 1837). * Святой апостол Иуда, брат Господень. — Лейпциг, 1866 (рукопись подарена виленскому Музею древностей в ноябре 1857). * Мария. — {{СПб.}}, 1870. * Морской разбойник. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Воспоминания о Крыме. 1870 г. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Стихотворения Павла Кукольника. — Т. II. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. == Пераклады == * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika // W. Syrokomla. Gawędy i rymy ulotne. Poczet 3. — Wilno, 1856. — S. 181—217. {{ref|pl}} * Sierotka / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. — 1857. — T. 2. — S. 73—74. {{ref|pl}} * Dwa sądy / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. 1858. — T. 4. — S. 16—20. {{ref|pl}} * Sąd poety. Z Pawła Kukolnika // A. E. Odyniec. Poezye. Wydanie nowe. Poprawione i pomnożone. — T. I. — Wilno: Drukarnia A. Syrkina, 1859. — S. 222—227. {{ref|pl}} * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika; Alboin. Z Pawła Kukolnika // L. Kondratowicz (W. Syrokomla). Poezye. Wydanie zupełne na rzecz wdowy i sierot autora. — T. X. — Warszawa: Gebether i Wolf, 1872. — S. 171—198. {{ref|pl}} * Lietuvių padavimai / Vertė J. Trinkūnas // Lietuvių mitologija. T. 1 / Parengė N. Vėlius; red. R. Merkaitė. — Vilnius: Mintis, 1995. — P. 236—240. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Старшыні Віленскай археаграфічнай камісіі]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Драматургі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты Літвы]] [[Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Замасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 ліпеня]] k8uu9o6uu68p00der3xts9ts7edssus 5172118 5172020 2026-07-28T11:00:35Z Autumndancer 168015 5172118 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік | Жанр = [[трагедыя]], [[паэзія]] | Бацька = Васіль Кукальнік }}'''Павел Васілевіч Кукальнік''' ({{OldStyleDate3|24.6.1795}}, [[Замасць]], [[Габсбургская манархія]] — {{OldStyleDate3|3.9.1884}}, [[Вільня]], [[Расійская імперыя]]) — гісторык, пісьменнік. Сын прафесара Васіля Кукальніка; старэйшы брат пісьменніка [[Нестар Васілевіч Кукальнік|Нестара Кукальніка]].<ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 567.</ref><ref>Кукальнік Павел Васілевіч // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя]] : [у 3 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 162.</ref><ref>''Кубасов И.''&#x20;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%9A%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA,%20%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Кукольник, Павел Васильевич]&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Русский биографический словарь&#x20;: в 25 томах&#x20;&#x2F;&#x20;Под наблюдением председателя Императорского Русского Исторического Общества А. А. Половцева.&#x20;— <abbr>СПб.</abbr>, 1903.&#x20;— Т.&#x20;9: Кнаппе — Кюхельбекер.&#x20;— С.&#x20;537—538.</ref><ref name=":0">''Makowiecka Z.'' Kukolnik Paweł // Polski słownik biograficzny. T. XVI, zeszyt 68. — Wrocław etc.: Ossolineum, 1971. — S. 120—121.</ref> == Біяграфія == Сын палячкі-каталічкі і русіна-уніята паходжаннем з венгерскіх [[Карпаты|Карпатаў]]. Пераехаў з бацькамі ў Расійскую імперыію, калі яго бацька Васіль Рыгоравіч быў запрошаны ў 1804 годзе прафесарам фізікі ў адкрыты ў Санкт-Пецярбургу Галоўны педагагічны інстытут. Службу пачаў з 1810 года канцылярыстам у 1-м дэпартаменце рыма-каталіцкай калегіі, потым перайшоў у дэпартамент дзяржаўных маёмасцяў, потым у паштовы дэпартамент, нарэшце, зноў уладкаваўся ў міністэрства дзяржаўных маёмасцяў перакладчыкам. У 1815 годзе абараніў дысертацыю «''Аб уплыве рымскага права на ўсерасійскае''» на званне доктара права ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] (існуе версія, што такім чынам полацкія езуіты спрабавалі падсласціць яго бацьку, Васіля Кукальніка, які ажыццяўляў візітацыю езуіцкай акадэміі).<ref name=":0" /> Верагодна, пад уражаннем трагічнай гібелі бацькі ў 1821 годзе прыняў хрышчэнне па праваслаўным абрадзе. Пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» французскага гісторыка і дзяржаўнага дзеяча Луі Філіпа дэ Сегюра (выдадзены ў Пецярбургу ў 5 тамах, 1818—1820) звярнуў на Кукольніка прыхільную ўвагу ўплывовых колаў. У снежні 1824 года па рэкамендацыі апекуна Віленскага ўніверсітэта ўплывовага сенатара [[Мікалай Навасільцаў|Мікалая Навасільцава]] ён быў прызначаны міністрам асветы А. С. Шышковым у [[Віленскі ўніверсітэт]] прафесарам [[Сусветная гісторыя|усеагульнай гісторыі]] і [[Статыстыка|статыстыкі]] (на месца [[Іахім Лялевель|Іахіма Лялевеля]], які быў звольнены за сувязі з патаемнымі студэнцкімі таварыствамі). Фактычна ён стаў галоўным асведаміцелем і пратэжэ Навасільцава.<ref>{{Cite web|url=http://www.philology.ru/literature2/feduta-09.htm|title=Типы и прототипы|author=Федута Александр|website=|publisher=Письма прошедшего времени. Материалы к истории литературы и литературного быта Российской империи. - Минск, 2009. - С. 142-150|access-date=2026-07-28}}</ref> У першы ж навучальны год стаў сакратаром савета ўніверсітэта і членам двух часовых камітэтаў. ры чытанні лекцый ва ўніверсітэце выкарыстоўваў свой пераклад «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» дэ Сегюра. Лекцыі Кукальніка былі шматслоўнымі, хаатычнымі, не карысталіся поспехам сярод студэнтаў. <blockquote>Гэты новапрызначаны прафесар, засвоіўшы тэорыю Басюэ аб правідэнцыялізме, са зменамі ў духу славянафільскай плыні, якую прадстаўляў міністр асветы Шышкоў, нязграбна прышываў яе да гісторыі і мучыў слухачоў пустым апавяданнем пра чатыры манархіі, дабрачыннасці ўладароў і іх атачэння, не даючы ўяўлення ні пра развіццё чалавецтва, ні пра сувязь фактаў і падзей, ні пра сапраўдныя фактары гісторыі. Гаварыў нават гладка і плаўна, аднак, не маючы дастатковай адукацыі і праводзячы загадзя прадпісаныя ненавуковыя погляды, не карыстаўся ніякай павагай у слухачоў.<ref>''Janowski, Ludwik''. W promieniach Wilna i Krzemieńca. Wilno, 1923. S. 103.</ref></blockquote>Быў набліжаны да таварыскіх колаў рэктара [[Венцаслаў Венцаслававіч Пелікан|Пелікана]], бываў у доме [[Саламея Беку|Саламеі Беку]], дзе пазнаёміўся з маладым [[Юльюш Славацкі|Юльюшам Славацкім]]<ref name=":0" /> Тады ж ажаніўся з Юліяй Аляксееўнай Пузыроўскай (18.05.1803—15.01.1872; памерла ў Вільні ад «атрафіі печані»), дачкой памешчыка [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]. Адміністрацыйныя пасады ва ўніверсітэце займаў яго брат Платон Кукальнік. У Вільні пасяліўся пасля заканчэння Ніжынскага ліцэя і брат Нестар, які ў 1829—1831 выкладаў у [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]] рускую славеснасць і выдаў на польскай мове практычны курс рускай граматыкі. У 1831 годзе вымушаны быў пакінуць Вільню і схавацца ў Слоніме ў Навасільцава.<ref name=":0" /> З 1831 года загадваў універсітэцкай бібліятэкай і нумізматычным кабінетам. Быў чальцом камітэта, які мусіў вырашаць пытанне ліквідацыі Віленскага ўінверсітэта. [[Файл:Брюллов Карл Павлович. Портрет Павла Васильевича Кукольника.jpg|міні|Карл Брулоў. Партрэт Паўла Васілевіча Кукальніка]] Пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта ў 1832 годзе служыў бібліятэкарам і выкладаў рускую мову ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэміі]] (1833—1842); у каталіцкай Духоўнай акадэміі (1834—1842) выкладаў усеагульную і рускую гісторыю. Адначасова служыў у 1829—1841 [[Цэнзура|цэнзарам]]. У 1842 годзе выйшаў у адстаўку ў чыне [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]]. У 1844 годзе прыняў месца члена праўлення Віленскай рыма-каталіцкай епархіяльнай семінарыі, дзе выкладаў гісторыю да 1851 года. Адначасова з 1849 года служыў чыноўнікам асобых даручэнняў па гістарычнай і статыстычнай частцы краю пры віленскім генерал-губернатары [[Фёдар Якаўлевіч Міркавіч|Фёдары Міркавічы]], пазней быў членам губернскага статыстычнага камітэта. [[Файл:Grave of Pavel Kukolnik.JPG|міні|Магіла Паўла Кукальніка на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках у Вільні]] У 1851 годзе зноў прызначаецца цэнзарам; у 1863—1865 гадах быў старшынёй Віленскага цэнзурнага камітэта, заслужыў рэпутацыю паблажлівага цэнзара. Сярод яго блізкіх сяброў былі віленскія літаратары [[Антоні Эдвард Адынец]], [[Адам Ганоры Кіркор]], [[Людвік Кандратовіч|Людвік Кандратовіч (Уладзіслаў Сыракомля)]], [[Вінцэнт Каратынскі]].<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/en/article/view/12048/10640 ''Павел Лавринец.'' Павел Кукольник и польскоязычные поэты Литвы. ''Slavistica Vilnensis''. 2017. 62. ISSN 2351-6895. C. 291—306]</ref> Быў хросным бацькам сына паэта Казіміра Кандратовіча (1853).<ref>''Fedorowicz Irena.'' O Władysławie Syrokomli w kontekście jego nieznanych listów, „RocznikStowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” [Wilno] 2014, t. 13/14, s. 232–248.</ref> Спрыяў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу]], усе кнігі апошняга былі апублікаваны з цэнзарскага дазволу Кукальніка, <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://csl.bas-net.by/vystava-zhyve-pamizh-nami-dudar-nash/|title=Выстава “Жыве паміж намі дудар наш…”|website=Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі|date=2023-02-01|access-date=2026-07-26}}</ref> у тым ліку "Гапон" і беларускі пераклад "Пана Тадэвуша", хоць Кукальнік забараніў для друку твор "Халімон на каранацыі".<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%92%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%94%D1%83%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B0-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_(%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96)|title=Біяграфія Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча (Шарахоўскі) — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2026-07-28}}</ref> Камісія для разгляду польскіх і жамойцкіх кніг, якія прадаваліся ў г. Вільні, створаная ў 1865 годзе для расследавання палітычных злоўжыванняў у кніжным гандлі (пад старшынствам генерал-маёра А. П. Сталыпіна), абвінаваціла Кукальніка ў дазволе друкаваць кнігі, якія служылі «лаціна-польскай» прапагандзе і садзейнічалі паўстанцам у імкненні «заахвочваць распаўсюджванне шкодных жамойцкіх кніг», тлумачным блізкімі адносінамі з выдаўцамі і кнігагандлярамі Завадскімі і жаданнем дагадзіць біскупу [[Мацеюс Валанчус|Валанчэўскаму]]. Быў сапраўдным членам [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]] (1855—1865) з дня заснавання. Выступаў з дакладамі і паведамленнямі на яе пасяджэннях. З красавіка 1864 года да сакавіка 1865 года быў старшынёй [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Віленскай камісіі для разбору і выдання старажытных актаў]] (Віленская археаграфічная камісія) і быў рэдактарам першага тому актаў, апублікаванага камісіяй.<ref>Краткий исторический очерк Виленской комиссии для разбора и издания древних актов, 1864—1906 / составил Ар. Турцевич. — Вильна, 1906. — С. 24-25.</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://niab.by/wp/4983?lang=en|title=Да 150-годдзя з дня пачатку дзейнасці Віленскай археаграфічнай камісіі|website=Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|date=2016-04-08|access-date=2026-07-26}}</ref> У 1865 годзе канчаткова выйшаў у адстаўку ў чыне [[Сапраўдны стацкі саветнік|сапраўднага стацкага саветніка]]. Апошнія гады жыцця бясплатна выкладаў гісторыю ў жаночым вучылішчы пры Марыінскім манастыры. Быў руплівым прыхаджанінам віленскіх праваслаўных храмаў. Памёр у Вільні 3 (15) верасня 1884 года. Пахаваны на мясцовых праваслаўных [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. == Літаратурная дзейнасць == Акрамя перакладу «''Скарочанай усеагульнай гісторыі''» Луі Філіпа дэ Сегюра (1818—1820), Кукальнік пераклаў пропаведзі французскага пратэстанцкага тэолага Эжэна Берсье (пераклад не выдадзены). '''Публіцыстыка і мемуары''' Свайго роду публіцыстыку прадстаўляюць павучальная памятка «''На знак памяці сябрам і знаёмым, якія ўдастоілі мяне наведвання ў дзень заканчэння пяцідзесяці гадоў з часу паступлення мяне на прыш дзяржаўнай службы''» (1862) і брашура «''Голас хрысціяніна пасля прачытання кнігі спадара Рэнана „La vie de Jesus“''» (1864). Апублікаваныя ў «''Рускім архіве''» палемічна афарбаваныя мемуары «''Анты-Цыпрынус. Успамін пра М. М. Навасільцава''» (1873) і «''Анты-Фоцій. Адказ відавочца на паказанні Фоція пра Тацярынаву і яе саюз''» (1874) закліканы абараніць памяць шматгадовага апекуна ўсёй сям’і Кукальнікаў М. М. Навасільцава і Я. Ф. Тацярынавай (кіраўніцы сталічнага рэлігійнага гуртка 1817—1837 гг.), якая адыграла важную ролю ў біяграфіі Кукальніка. Яны змяшчаюць цікавыя падрабязнасці эпізодаў уласнага жыцця Кукальніка і норавы яго акружэння ў Пецярбургу і Вільні. '''Драматургія''' У маладосці захапляўся тэатрам і пісаў трагедыі ў духу [[Жан Расін|Жана Расіна]]. Грувасткія трагедыі і драмы ў вершах на гістарычныя і біблейскія сюжэты пісаліся з аглядкай на каноны класіцызму і адрозніваліся рэлігійнай дыдактычнасцю. Фабула трагедыі «''Гуняд''» узятая з гісторыі венгерскага военачальніка [[Янаш Хуньядзі|Яноша Хуньядзі]]. Пакладзеная ў аснову праблема доўгу падданага і гасудара ўласцівая драматургіі класіцызму. «''Марскі разбойнік''» прапаведуе вернасць хрысціянскім каштоўнасцям. Кукальнік цаніў іх асабліва высока, усведамляючы ў той жа час іх архаічнасць. '''Паэзія''' Кукальнік пісаў апавяданні і аповесці ў вершах «''Марыя''», «''Друг''», «''Вораг''», «''Дзедаў сон''». Яны публікаваліся з 1834 года (часам пад крыптанімам П. К. або ананімна) асобнымі выданнямі і ў трох зборніках, што выйшлі ў Вільні: «''Вершы''» (1861), «''Вершы. Т. 2''» (1872), «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Раман у вершах «''Тры гады жыцця''» (1834) з дапаўненнямі ўключаны ў зборнік «''Вершы. Т. 2''» (1872), эпілог у кнізе «''Апошні кавалак майго духоўнага жыцця''» (1882). Складам і асобнымі рысамі падражае «''Яўгенію Анегіну''». У зборнікі, надрукаваныя малымі тыражамі для сяброў і знаёмых і не прызначаныя для продажу, увайшлі прысвячэнні і вершы «на выпадак» — дні нараджэння або імянін знаёмых, агульнанацыянальныя або мясцовыя падзеі (канцэрт у Вільні скрыпача К. Ю. Ліпінскага, узяцце пад апеку цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага Музея старажытнасцей]], паланенне [[Імам Шаміль|імама Шаміля]], пакіданне пасады віленскага генерал-губернатара [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Уладзімірам Назімавым]]<ref>[https://www.zurnalai.vu.lt/literatura/article/download/11050/9475/12529 Павел Лавринец. Павел Кукольник и Владимир Назимов. ''Mokslo darbai. Literatūra.'' 2017 59(2): ''Rusistica Vilnensis''. ISSN 0258-0802, eISSN 1648—1143. C. 65-77]</ref>, прызначэнне Аляксандрам Патапавым віленскім генерал-губернатарам). Асобным адбіткам да прыезду [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]] выйшаў верш «''6-е верасня 1858 г. у Вільні''». Вершам Кукальніка ўласцівая тая ж [[Дыдактычная літаратура|дыдактычнасць]], якая ўласцівая і яго правідэнцыяльнай гістарыясофіі. == Гістарычныя працы == Сучаснікі падкрэслівалі першаадкрыцельства Кукальніка ў асваенні гісторыі Літвы. Яго нешматлікія гістарыяграфічныя працы кампілятыўныя. Кукальнік, як правіла, пераказваў працы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Ігната Крашэўскага]], [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]], [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Балінскага]], [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]]. Кукальнік бачыў у гісторыі дзеянне Провіду, таму яго творам уласцівыя дыдактычнасць і рэлігійнае маралізатарства. Да іх блізкія па выкарыстаных крыніцах, матэрыяле і манеры выкладу творы этнаграфічнага і краязнаўчага характару. У артыкуле «''Паданні літоўскага народа''» Кукальнік прадставіў літоўскія паданні, павер’і і звычаі, апісаў гульні, танцы, вясельныя і пахавальныя абрады, прывёў больш за паўсотні песень, звыш трохсот прыказак і прымавак. Да гісторыка-краязнаўчых прац адносіцца своеасаблівы даведнік па найстаражытнейшай вуліцы Вільні «''Падарожжы па Замкавай вуліцы ў Вільні''» ў газеце «''Віленскі веснік / Kurjer Wileński''» (1860). Свае працы Кукальнік друкаваў у навукова-літаратурных дадатках да «''Памятнай кніжкі Віленскай губерні''», «З''апісках Віленскай археалагічнай камісіі''», у газеце «''Віленскі веснік''». У «''Гістарычных нататках пра Літву''» і «''Гістарычных нататках пра Паўночна-Заходні край Расіі''», якія выйшлі пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863-64 гадоў]], Кукальнік даводзіў, што дабрабыт Літвы нязменна залежаў ад становішча праваслаўнай царквы і ступені блізкасці з Расіяй, а павароты да Захаду, узмацненне польскага ўплыву і каталіцызму прыносілі бедствы. «Нататкі» выдадзены кнігамі і друкаваліся ў газетах «''Віленскі веснік''», «''Ковенскія губернскія ведамасці''», часопісе «''Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі''» («''Веснік Заходняй Расіі''»). == Працы == ==== Гістарычныя і краязнаўчыя працы ==== * История управления и законодательства Литвы // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 19—56. * Стоклишские минеральные воды // Памятная книжка Виленской губернии на 1853 год. — Ч. 2. Исторически-статистические очерки Виленской губернии. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1853. — С. 57—67. * Предания литовского народа // Черты из истории и жизни литовского народа. — Вильно: Тип. О. Завадского, 1854. — С. 66—149. * О пособиях к дополнению литовской истории = O pomocach do dopełnenia dziejów Litwy // Записки Виленской археологической комиссии. Ч. I / Под ред. А. Киркора и М. Гусева. = Pamiętniki kommisji archeologicznej Wileńskiej. Cz. I / Pod red. M. Balińskiego i L. Kondratowicza. — Wilno: Drukiem J. Zawadskiego, 1856. — S. 40—47. * Исторические воспоминания о р. Немане // Памятная книжка Виленской губернии на 1860 год. — Ч. 2. Историко-статистический сборник Виленской губернии. — Вильно: Тип. А. Киркора и К°, 1860. — С. 1—25. * Путешествие по Замковой улице в Вильне // Виленский вестник. 1860. № 1, 1 января — 14, 16, 18, 19, 21—27, 1 апреля. * Отрывки из поездки в Гродненскую губернию // Виленский вестник. — 1860. — № 73—75; 16, 20, 23 сентября. * В знак памяти друзьям и знакомым, удостоившим меня посещения в день окончания пятидесяти лет со времени поступления мною на поприще государственной службы. — Вильна: Тип. А. К. Киркора, 1862. * Исторические заметки о Литве // Вестник юго-западной и западной России. — 1863. — Т. II, кн. 6, отд. II, с. 150—186; т. III, кн. 7 и 8, с. 1—36, 99—12. * Исторические заметки о Литве. — Вильна: тип. А. К. Киркора, 1864. * Исторические заметки о северо-западной России. Период 2. От начала 1813 до 1831 года. — Вильна: Тип. Виленского губернского правления, 1867. * Анти-Ципринус. Воспоминание о Н. Н. Новосильцеве // Русский архив. — 1873. — № 2. — Стлб. 203—224, 0193—0200. * Анти-Фотий. Ответ очевидца на показания Фотия о Татариновой и её союзе // Русский архив. — 1874. — № 3. — Стлб. 589—611. '''Паэзія і драматургія''' * 6 сентября 1858 года в Вильне. — Вильно: Тип. Гликсберга, 1858. * Стихотворения Павла Кукольника. 1861 года. — Вильно: Тип. А. К. Киркора, 1861. * Гуниад. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872 (рукопись 1837). * Святой апостол Иуда, брат Господень. — Лейпциг, 1866 (рукопись подарена виленскому Музею древностей в ноябре 1857). * Мария. — {{СПб.}}, 1870. * Морской разбойник. Трагедия в пяти действиях в стихах. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Воспоминания о Крыме. 1870 г. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. * Стихотворения Павла Кукольника. — Т. II. — Вильна: Печатня А. Г. Сыркина, 1872. == Пераклады == * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika // W. Syrokomla. Gawędy i rymy ulotne. Poczet 3. — Wilno, 1856. — S. 181—217. {{ref|pl}} * Sierotka / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. — 1857. — T. 2. — S. 73—74. {{ref|pl}} * Dwa sądy / Przekład W. Korotyńskiego // Teka Wileńska. 1858. — T. 4. — S. 16—20. {{ref|pl}} * Sąd poety. Z Pawła Kukolnika // A. E. Odyniec. Poezye. Wydanie nowe. Poprawione i pomnożone. — T. I. — Wilno: Drukarnia A. Syrkina, 1859. — S. 222—227. {{ref|pl}} * Wróg — kusiciel. Powieść wierszowana Pawła Kukolnika; Alboin. Z Pawła Kukolnika // L. Kondratowicz (W. Syrokomla). Poezye. Wydanie zupełne na rzecz wdowy i sierot autora. — T. X. — Warszawa: Gebether i Wolf, 1872. — S. 171—198. {{ref|pl}} * Lietuvių padavimai / Vertė J. Trinkūnas // Lietuvių mitologija. T. 1 / Parengė N. Vėlius; red. R. Merkaitė. — Vilnius: Mintis, 1995. — P. 236—240. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Старшыні Віленскай археаграфічнай камісіі]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Драматургі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты Літвы]] [[Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Замасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 ліпеня]] 1jguy3fdeafrfiu06ytegeq0yow4xf0 Генрых I Кандэ 0 811711 5172033 5171743 2026-07-28T08:54:37Z Ueschar 151377 шаблон 5172033 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Генрых I Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Henri Ier de Bourbon, prince de Condé}} | выява = Conde-henri.jpg | шырыня = 250px | апісанне выявы = Генрых I Кандэ | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 2 | перыядпачатак = [[13 сакавіка]] [[1569]] | перыядканец = [[5 сакавіка]] [[1588]] | папярэднік = [[Луі I Кандэ]] | пераемнік = [[Генрых II Кандэ]] | дата нараджэння = 29.12.1552 | месца нараджэння = [[Ла-Фертэ-су-Жуар]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 5.3.1588 | месца смерці = [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], Каралеўства Францыя | род = [[Кандэ]] | бацька = [[Луі I Кандэ]] | маці = Элеанора дэ Руа | жонка = Марыя Клевская<br>Шарлота Кацярына дэ Ла Трэмуй | дзеці = [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ]] | аўтограф = }}'''Ге́нрых I Кандэ́''' ({{lang-fr|Henri Ier de Bourbon-Condé}}; {{IPA|[ɑ̃ʁi pʁəmje də buʁbɔ̃ kɔ̃de]}}; [[29 снежня]] [[1552]], [[Ла-Фертэ-су-Жуар]], [[Францыя]] — [[5 сакавіка]] [[1588]], [[Сен-Жан-д’Анжэлі]], Францыя), поўнае імя — '''Генрых''' '''I дэ Бурбон-Кандэ''' — французскі арыстакрат з дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]], другі [[прынц Кандэ]], адзін з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]] у час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]]. Сын [[Луі I Кандэ]]. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Лічыўся найбольш уплывовым пасля [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыха Наварскага]] кіраўніком гугенотаў. Памёр, імаверна, у выніку атручэння.<ref name="БелЭн">{{Кніга|аўтар=Д. М. Чаркасаў|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}}</ref> == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Чаркасаў Д. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя|адказны=рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.|год=1998|частка=Кандэ|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя|том=7|старонкі=582}} {{Бібліяінфармацыя}} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Гугеноты]] [[Катэгорыя:Удзельнікі рэлігійных войнаў у Францыі]] [[Катэгорыя:Французскія ваеначальнікі]] [[Катэгорыя:Памерлыя ад атручвання]] 9bf55q2cjx5qrr97twwzhon0e4a183c Антоній Пагарэльскі 0 811719 5171940 5171764 2026-07-28T07:11:08Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5171940 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пагарэльскі}} {{Пісьменнік}} '''Антоній Пагарэльскі''' (сапр. Аляксей Аляксеевіч Пяроўскі; {{ВД-Прэамбула}}) — рускі [[пісьменнік]]. Акадэмік Расійскай АН (з 1829). == Біяграфія == Пабочны сын графа [[Аляксей Кірылавіч Разумоўскі|А.​К.​Разумоўскага]]. Скончыў [[Маскоўскі ўніверсітэт]] (1807). З 1820 года член Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці. Аповесць «Лафертаўская макоўніца» (1825) пра жыццё мяшчан. На ўкраінскім этнаграфічным матэрыяле напісаны цыкл рамантычных аповесцей і апавяданняў «Двайнік, або Мае вечары ў Маларосіі» (1828), раман «Манастырка» (1830—33). Аўтар рамана «Магнетызёр» (1830, не завершаны), аповесці-казкі для дзяцей «Чорная курыца, ці Падземныя жыхары» (1829, аднайм. фільм 1980). Пісаў вершы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагарэльскі Антоній||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-28}} {{DEFAULTSORT:Пагарэльскі Антоній}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] mtnhigbufwhle6yz7zc2logqpfrzvjb Пагонічы 0 811720 5171768 2026-07-27T12:00:02Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы....» 5171768 wikitext text/x-wiki {{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: Пагоніч звычайны (P. porzana) і [[Малы пагоніч|Пагоніч малы]] (P. parva), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. Аб’ект палявання. [[Катэгорыя:Роды птушак]] 9fun52brupfzuqaw9t5x4dnh18b3x1h 5171769 5171768 2026-07-27T12:00:58Z Autumndancer 168015 5171769 wikitext text/x-wiki {{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: Пагоніч звычайны (P. porzana) і [[Малы пагоніч|Пагоніч малы]] (P. parva), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. Аб’ект палявання. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Роды птушак]] 6dgfyedb06ngfbe1olapehk1e8oof9y 5171770 5171769 2026-07-27T12:01:44Z Autumndancer 168015 5171770 wikitext text/x-wiki {{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: Пагоніч звычайны (P. porzana) і [[Малы пагоніч|Пагоніч малы]] (P. parva), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. Аб’ект палявання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагонічы||}} [[Катэгорыя:Роды птушак]] r88o7ygm8wbc1wn01ccbco46ocukr5g 5171774 5171770 2026-07-27T12:03:33Z Autumndancer 168015 5171774 wikitext text/x-wiki {{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: [[звычайны пагоніч|Пагоніч звычайны]] (P. porzana) і [[Малы пагоніч|Пагоніч малы]] (P. parva), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. Аб’ект палявання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагонічы||}} [[Катэгорыя:Роды птушак]] 7blx08rt9w577edvpdgrm4229yrj0aq 5171775 5171774 2026-07-27T12:07:18Z Autumndancer 168015 5171775 wikitext text/x-wiki {{Таксон}} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: [[Пагоніч звычайны]] (P. porzana) і [[Малы пагоніч|Пагоніч малы]] (P. parva), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. Аб’ект палявання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагонічы||}} [[Катэгорыя:Роды птушак]] r6la5xu9a4dxeyhhx7vsv6j4k25yris 5171835 5171775 2026-07-27T16:58:06Z JerzyKundrat 174 5171835 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Род | Latin = Porzana | author = Vieillot, 1816 | wikispecies = Porzana }} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. == Апісанне == Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. == Пашырэнне == Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: [[пагоніч звычайны]] (''P. porzana'') і [[малы пагоніч|пагоніч малы]] (''P. parva''), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Аб’ект палявання. == Асаблівасці біялогіі == Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагонічы||}} [[Катэгорыя:Пастушковыя]] [[Катэгорыя:Роды птушак]] 6q77cphxnity4na16e7zw9l80koj1mg 5171836 5171835 2026-07-27T16:59:36Z JerzyKundrat 174 5171836 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Род | latin = Porzana | author = Vieillot, 1816 | wikispecies = Porzana }} '''Пагонічы''' (''Porzana''), ''балотныя курачкі'', ''вадзяныя курачкі'' — род птушак сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных. 18 відаў. == Апісанне == Даўжыня да 28 см, маса да 130 г. Апярэнне чорнае, шараватае, бураватае з стракацінкамі. Крылы кароткія. Ногі і пальцы доўгія. == Пашырэнне == Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя [[Антарктыда|Антарктыды]]. Жывуць на балотах, вільготных лугах. Актыўныя ўначы. На [[Беларусь|Беларусі]] 2 віды: [[пагоніч звычайны]] (''P. porzana'') і [[малы пагоніч|пагоніч малы]] (''P. parva''), народная назва малая вадзяная курачка, занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Аб’ект палявання. == Асаблівасці біялогіі == Добра бегаюць і плаваюць. Часта і гучна свішчуць, нібы пастух, што паганяе статак (адсюль назва). Корм пераважна жывёльны. Гняздуюцца на зямлі. Нясуць да 18 яец. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагонічы||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пастушковыя]] [[Катэгорыя:Роды птушак]] 08se0ouyigzdk5cj9a2ql2s41xw39fi Балотныя курачкі 0 811721 5171771 2026-07-27T12:02:09Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Пагонічы]] 5171771 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пагонічы]] pr5ngrn9vcv3v9kzssgrz7nb3hak7aa Вадзяныя курачкі 0 811722 5171772 2026-07-27T12:02:36Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Пагонічы]] 5171772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пагонічы]] pr5ngrn9vcv3v9kzssgrz7nb3hak7aa Porzana 0 811723 5171773 2026-07-27T12:03:08Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Пагонічы]] 5171773 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пагонічы]] pr5ngrn9vcv3v9kzssgrz7nb3hak7aa Спадар Пунціла і ягоны слуга Маты 0 811724 5171776 2026-07-27T12:12:08Z Korpo 171751 Da 5171776 wikitext text/x-wiki '''Спадар Пунціла і ягоны слуга Маты''' (ням. ''Herr Puntila und sein Knecht Matti'') — п'еса [[Бертальт Брэхт|Бертальта Брэхта]], напісаная ў 1940–1941 гадах. Прэм'ера п'есы адбылася 5 чэрвеня 1948 года ў [[Цюрых|Цюрыху]]. == Гісторыя стварэння == Падчас Другой сусветнай вайны Бертальт Брэхт жыў у эміграцыі ў Фінляндыі. Ён знаходзіўся ў маёнтку Марлебэк каля [[Хельсінкі]], які належаў фінскай пісьменніцы [[Хела Вуоліёкі]]. Вуоліёкі дапамагала Брэхту ў стварэнні п'есы, а матэрыял твора заснаваны на яе апавяданнях і падрыхтаваным ёю праекце. П'еса распавядае пра фінскага землеўладальніка Пунцілу, паводзіны якога змяняюцца ў залежнасці ад таго, ці ён п'яны, ці цвярозы. У стане ап'янення ён добры і шчодры, але ў цвярозым стане становіцца жорсткім і эгаістычным. Паводле некаторых даследчыкаў, на стварэнне вобраза Пунцілы маглі паўплываць таксама знаёмства Хелы Вуоліёкі з фінскім селянінам з раёна Хаўха [[Роопе Юнтула]] і яго гаспадаркай [[Juntulan tila|Юнтула]]. == Сюжэт == Пунціла — багаты землеўладальнік, які хоча выдаць сваю дачку Еву замуж за дыпламата. Аднак у стане алкагольнага ап'янення ён лічыць, што Ева магла б выйсці замуж і за яго шафёра і слугу Маты. Маты разумее, што свет гаспадара і слугі занадта розны. Урэшце ён пакідае маёнтак Пунцілы. == Крыніцы == * Jan Knopf: ''Brecht-Handbuch''. * Erkki Wuolijoki: ''Niskavuoren henki – Viljapelloilta valkokankaalle''. Karisto, 2015. 1qtzy8dtq2nedwkk7t8ts1v7wjmiixm 5171781 5171776 2026-07-27T12:27:20Z JerzyKundrat 174 5171781 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''Спадар Пунціла і ягоны слуга Маты''' (ням. ''Herr Puntila und sein Knecht Matti'') — п’еса [[Бертальт Брэхт|Бертальта Брэхта]], напісаная ў 1940—1941 гадах. Прэм’ера п’есы адбылася 5 чэрвеня 1948 года ў [[Цюрых]]у. == Гісторыя стварэння == Падчас Другой сусветнай вайны Бертальт Брэхт жыў у эміграцыі ў Фінляндыі. Ён знаходзіўся ў маёнтку Марлебэк каля [[Хельсінкі]], які належаў фінскай пісьменніцы [[Хела Вуоліёкі]]. Вуоліёкі дапамагала Брэхту ў стварэнні п’есы, а матэрыял твора заснаваны на яе апавяданнях і падрыхтаваным ёю праекце. П’еса распавядае пра фінскага землеўладальніка Пунцілу, паводзіны якога змяняюцца ў залежнасці ад таго, ці ён п’яны, ці цвярозы. У стане ап’янення ён добры і шчодры, але ў цвярозым стане становіцца жорсткім і эгаістычным. Паводле некаторых даследчыкаў, на стварэнне вобраза Пунцілы маглі паўплываць таксама знаёмства Хелы Вуоліёкі з фінскім селянінам з раёна Хаўха [[Роопе Юнтула]] і яго гаспадаркай [[Juntulan tila|Юнтула]]. == Сюжэт == Пунціла — багаты землеўладальнік, які хоча выдаць сваю дачку Еву замуж за дыпламата. Аднак у стане алкагольнага ап’янення ён лічыць, што Ева магла б выйсці замуж і за яго шафёра і слугу Маты. Маты разумее, што свет гаспадара і слугі занадта розны. Урэшце ён пакідае маёнтак Пунцілы. == Крыніцы == * Jan Knopf: ''Brecht-Handbuch''. * Erkki Wuolijoki: ''Niskavuoren henki — Viljapelloilta valkokankaalle''. Karisto, 2015. rbjd7f53vf9yzg1ewizhbp78b9gcu45 5171939 5171781 2026-07-28T07:11:02Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5171939 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''Спадар Пунціла і ягоны слуга Маты''' (ням. ''Herr Puntila und sein Knecht Matti'') — п’еса [[Бертальт Брэхт|Бертальта Брэхта]], напісаная ў 1940—1941 гадах. Прэм’ера п’есы адбылася 5 чэрвеня 1948 года ў [[Цюрых]]у. == Гісторыя стварэння == Падчас Другой сусветнай вайны Бертальт Брэхт жыў у эміграцыі ў Фінляндыі. Ён знаходзіўся ў маёнтку Марлебэк каля [[Хельсінкі]], які належаў фінскай пісьменніцы [[Хела Вуоліёкі]]. Вуоліёкі дапамагала Брэхту ў стварэнні п’есы, а матэрыял твора заснаваны на яе апавяданнях і падрыхтаваным ёю праекце. П’еса распавядае пра фінскага землеўладальніка Пунцілу, паводзіны якога змяняюцца ў залежнасці ад таго, ці ён п’яны, ці цвярозы. У стане ап’янення ён добры і шчодры, але ў цвярозым стане становіцца жорсткім і эгаістычным. Паводле некаторых даследчыкаў, на стварэнне вобраза Пунцілы маглі паўплываць таксама знаёмства Хелы Вуоліёкі з фінскім селянінам з раёна Хаўха [[Роопе Юнтула]] і яго гаспадаркай [[Juntulan tila|Юнтула]]. == Сюжэт == Пунціла — багаты землеўладальнік, які хоча выдаць сваю дачку Еву замуж за дыпламата. Аднак у стане алкагольнага ап’янення ён лічыць, што Ева магла б выйсці замуж і за яго шафёра і слугу Маты. Маты разумее, што свет гаспадара і слугі занадта розны. Урэшце ён пакідае маёнтак Пунцілы. == Крыніцы == * Jan Knopf: ''Brecht-Handbuch''. * Erkki Wuolijoki: ''Niskavuoren henki — Viljapelloilta valkokankaalle''. Karisto, 2015. {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-28}} cjm9boxgax19m7g6ma5t5sk2wi8lcn3 Джавані Падавана 0 811725 5171779 2026-07-27T12:24:40Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Джавані) (Ян) Марыя Падавана''' сапр. Моска да Падова (Mosca da Padova) Джанмарыя;) — італьянскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік [[адраджэнне|Адраджэння]]. == Біяграфія == У 1515—30 гадах працаваў у [[Падуя|Падуі]] і [[Венецыя|Венецыі]], з 1532 года ў Рэчы...» 5171779 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джавані) (Ян) Марыя Падавана''' сапр. Моска да Падова (Mosca da Padova) Джанмарыя;) — італьянскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік [[адраджэнне|Адраджэння]]. == Біяграфія == У 1515—30 гадах працаваў у [[Падуя|Падуі]] і [[Венецыя|Венецыі]], з 1532 года ў Рэчы Паспалітай, у т. л. ў [[Вільня|Вільні]]. Прыдворны мастак вялікага князя ВКЛ Жыгімонта I Старога. Майстар надмагільнай пластыкі. Сярод твораў: барэльеф «Цуд са шклянкай» для базілікі св. Антоніа ў Падуі, надмагіллі Б.​Тарноўскай (каля 1536), Я.​Тарноўскага і яго сына (1561—70) у саборы ў Тарнуве, С.​Алясніцкага (1450) у кафедральным касцёле ў Познані, П.​Гамрата (1545) і С.​Мацеёўскага (1552) у кафедральным касцёле на Вавелі ў Кракаве, жонак Жыгімонта II Аўгуста Лізаветы (1546—52) і Барбары Радзівіл (1553—63, абодва не захаваліся) у Вільні, ківорый для касцёла Дзевы Марыі ў Кракаве (1551—54) і інш. Аўтар 4 медалёў з партрэтамі Жыгімонта I Старога і яго сям’і (1532), архітэктурных праектаў атыкаў і лесвіцы ў «Сукеніцэ» (1555—59) і нішаў для каралеўскіх надмагілляў у капліцы Жыгімонтаў на Вавелі (1571—74). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Падавана}} [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] m47txfrlpy2165i6btxldybwa7tjjj5 5171780 5171779 2026-07-27T12:25:56Z Autumndancer 168015 5171780 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джавані) (Ян) Марыя Падавана''' сапр. Моска да Падова (Mosca da Padova) Джанмарыя; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік [[адраджэнне|Адраджэння]]. == Біяграфія == У 1515—30 гадах працаваў у [[Падуя|Падуі]] і [[Венецыя|Венецыі]], з 1532 года ў Рэчы Паспалітай, у т. л. ў [[Вільня|Вільні]]. Прыдворны мастак вялікага князя ВКЛ Жыгімонта I Старога. Майстар надмагільнай пластыкі. Сярод твораў: барэльеф «Цуд са шклянкай» для базілікі св. Антоніа ў Падуі, надмагіллі Б.​Тарноўскай (каля 1536), Я.​Тарноўскага і яго сына (1561—70) у саборы ў Тарнуве, С.​Алясніцкага (1450) у кафедральным касцёле ў Познані, П.​Гамрата (1545) і С.​Мацеёўскага (1552) у кафедральным касцёле на Вавелі ў Кракаве, жонак Жыгімонта II Аўгуста Лізаветы (1546—52) і Барбары Радзівіл (1553—63, абодва не захаваліся) у Вільні, ківорый для касцёла Дзевы Марыі ў Кракаве (1551—54) і інш. Аўтар 4 медалёў з партрэтамі Жыгімонта I Старога і яго сям’і (1532), архітэктурных праектаў атыкаў і лесвіцы ў «Сукеніцэ» (1555—59) і нішаў для каралеўскіх надмагілляў у капліцы Жыгімонтаў на Вавелі (1571—74). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Падавана}} [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] 1xqx8zib1evcyke1zsyqlt56gnlj47q 5171784 5171780 2026-07-27T12:29:51Z Autumndancer 168015 5171784 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джавані) (Ян) Марыя Падавана''' сапр. Моска да Падова (Mosca da Padova) Джанмарыя; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік [[адраджэнне|Адраджэння]]. == Біяграфія == У 1515—30 гадах працаваў у [[Падуя|Падуі]] і [[Венецыя|Венецыі]], з 1532 года ў Рэчы Паспалітай, у т. л. ў [[Вільня|Вільні]]. Прыдворны мастак вялікага князя ВКЛ Жыгімонта I Старога. Майстар надмагільнай пластыкі. Сярод твораў: барэльеф «Цуд са шклянкай» для базілікі св. Антоніа ў Падуі, надмагіллі Б.​Тарноўскай (каля 1536), Я.​Тарноўскага і яго сына (1561—70) у саборы ў Тарнуве, С.​Алясніцкага (1450) у кафедральным касцёле ў Познані, П.​Гамрата (1545) і С.​Мацеёўскага (1552) у кафедральным касцёле на Вавелі ў Кракаве, жонак Жыгімонта II Аўгуста Лізаветы (1546—52) і Барбары Радзівіл (1553—63, абодва не захаваліся) у Вільні, ківорый для касцёла Дзевы Марыі ў Кракаве (1551—54) і інш. Аўтар 4 медалёў з партрэтамі Жыгімонта I Старога і яго сям’і (1532), архітэктурных праектаў атыкаў і лесвіцы ў «Сукеніцэ» (1555—59) і нішаў для каралеўскіх надмагілляў у капліцы Жыгімонтаў на Вавелі (1571—74). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падавана Джавані||}} {{DEFAULTSORT:Падавана}} [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] 5xvirhuaaj3xfpkttsm1df6j67dkgwo Джамарыя Моска 0 811726 5171782 2026-07-27T12:27:23Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Джавані Падавана]] 5171782 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Джавані Падавана]] 5a26jqyojs0hs54fh34mot74hwwvuy7 Размовы з удзельнікам:Korpo 3 811727 5171783 2026-07-27T12:28:34Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5171783 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:28, 27 ліпеня 2026 (+03) k0s3tacipwx7cq8m0vu8q3gnnqz5hnk Джавані Марыя Моска 0 811728 5171785 2026-07-27T12:30:24Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Джавані Падавана]] 5171785 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Джавані Падавана]] 5a26jqyojs0hs54fh34mot74hwwvuy7 Ян Марыя Моска 0 811729 5171786 2026-07-27T12:30:43Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Джавані Падавана]] 5171786 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Джавані Падавана]] 5a26jqyojs0hs54fh34mot74hwwvuy7 Эндру Карнегі 0 811730 5171802 2026-07-27T13:52:07Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1365065148|Andrew Carnegie]]» 5171802 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}   '''Эндру Карнегі'''{{Efn|{{IPAc-en|k|ɑr|ˈ|n|eɪ|ɡ|i}} {{respell|kar|NAY|gee}}, also {{IPAc-en|ˈ|k|ɑr|n|ə|ɡ|i}} {{respell|KAR|nə|gee}}<ref>{{cite book|last=Wells|first=J. C.|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Pearson Education|location=Harlow, Essex|year=2008|isbn=978-1-4058-8118-0|page=126|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse/page/126}}</ref><ref name="NYTimes">{{cite news |last1=Pollak |first1=Michael |title=F.Y.I. |access-date=October 22, 2020 |agency=New York Times |issue=National Edition |publisher=The New York Times Company |date=June 20, 2004 |url=https://www.nytimes.com/2004/06/20/nyregion/fyi-019240.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421152927/https://www.nytimes.com/2004/06/20/nyregion/fyi-019240.html |archive-date=April 21, 2019 |location=New York City |page=2; Section 14 |language=en}}</ref>}} ({{ВД-Прэамбула}}) — шатландска-амерыканскі прамысловы магнат і філантроп. Карнегі ўзначаліў пашырэнне амерыканскай сталеліцейнай прамысловасці ў канцы 19 стагоддзя і стаў адным з самых багатых амерыканцаў у гісторыі.<ref>listed at 372 billion 2014 USD by Jacob Davidson, [https://web.archive.org/web/20150801233535/http://time.com/money/3977798/the-10-richest-people-of-all-time/ time.com The 10 Richest People of All Time] "Rockefeller gets all the press, but Andrew Carnegie may be the richest American of all time. The Scottish immigrant sold his company, U.S. Steel, to J. P. Morgan for $480 million in 1901. That sum equates to slightly over 2.1 percent of U.S. GDP at the time, giving Carnegie an economic power equivalent to $372 billion in 2014."</ref> Ён стаў вядучым філантропам у Злучаных Штатах, Вялікабрытаніі і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. За апошнія 18 гадоў свайго жыцця ён ахвяраваў каля 350 мільёнаў долараў (што эквівалентна 6,9 мільярдам долараў у доларах 2025 года), амаль 90 працэнтаў свайго багацця, дабрачынным арганізацыям, фондам і ўніверсітэтам.<ref name="ACLegacy">{{Cite web|url=https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|title=Andrew Carnegie's Legacy|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016230620/https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|archive-date=October 16, 2012|url-status=dead}}</ref> У артыкуле 1889 года пад назвай «Евангелле багацця» ({{Lang-en|The Gospel of Wealth}}) ён заклікаў багатых выкарыстоўваць сваё багацце для паляпшэння грамадства, выказваў падтрымку [[Прагрэсіўнае падаткаабкладанне|прагрэсіўнаму падаткаабкладанню]] і [[Падатак на спадчыну|падатку на спадчыну]], а таксама стымуляваў хвалю філантропіі. Карнегі нарадзіўся ў [[Данфермлін|Данфермліне]], Шатландыя. Ён іміграваў у месца, дзе цяпер [[Пітсбург]], штат Пенсільванія, разам з бацькамі ў 1848 годзе ва ўзросце 12 гадоў. Карнегі пачаў працаваць на баваўнянай фабрыцы, а пазней працаваў тэлеграфістам. Да 1860-х гадоў ён ужо ўклаў грошы ў чыгункі, спальныя вагоны, масты і нафтавыя вышкі. Ён назапасіў яшчэ большае багацце, працуючы прадаўцом аблігацый, збіраючы грошы для амерыканскіх прадпрыемстваў у Еўропе. Ён заснаваў Пітсбургскую сталеліцейную кампанію ''Carnegie Steel Company'', якую ў 1901 годзе прадаў [[Джон Пірпант Морган|Дж. П. Моргану]] за 303 450 000 долараў.<ref name="Hawke 1980">{{cite book|last=Hawke|first=David Freeman|title=John D. The Founding Father of the Rockefellers|publisher=Harper & Row|date=1980|page=[https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210 210]|isbn=978-0060118136|url=https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210}}</ref>. Пасля продажу Carnegie Steel ён абышоў [[Джон Дэйвісан Рокфелер|Джона Д. Рокфелера]] як найбагацейшы амерыканец таго часу.<ref>{{cite news|title=Andrew Carnegie: Gold key gift celebrates theatre makeover|date=September 18, 2023|author=[[BBC]]|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-66837540}}</ref> Астатнюю частку свайго жыцця Карнегі прысвяціў маштабнай філантропіі, надаючы асаблівую ўвагу стварэнню мясцовых бібліятэк, працы дзеля міру ва ўсім свеце, адукацыі і навуковых даследаваннях. Ён фінансаваў [[Карнегі-хол]] у Нью-Ёрку, [[Палац міру]] ў [[Гаага|Гаазе]], заснаваў дабрачнную Карпарацыю Карнегі ў Нью-Ёрку, Фонд Карнегі за міжнародны мір, Інстытут Карнегі па пытаннях навукі, Фонд Карнегі для ўніверсітэтаў Шатландыі, Фонд герояў Карнегі, [[Карнегі-Меланаўскі ўніверсітэт|Універсітэт Карнегі-Мелана]], Музеі Карнегі ў Пітсбургу і інш. == Зноскі == <references /> === Бібліяграфія === * {{Cite EB1911|wstitle=Carnegie, Andrew}} * Ernsberger, Richard Jr. (October 2018). "A Fool for Peace". ''American History'', Vol. 53, Issue 4. Interview with Nasaw. * Wall, Joseph Frazier (1989). [[iarchive:andrewcarnegie00wall|''Andrew Carnegie'']]. {{ISBN|0822959046}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0822959046|<bdi>0822959046</bdi>]]. Along with Nasaw the most detailed scholarly biography. '''Калекцыі''' * {{Internet Archive author|sname=Andrew Carnegie}} * {{Gutenberg author|id=2029|name=Andrew Carnegie}} * {{Librivox author|id=2692}} == Спасылкі ==  {{Навігацыя}} * [https://vimeo.com/ondemand/andrewcarnegie Documentary: "Andrew Carnegie: Rags to Riches, Power to Peace"]. Archived April 6, 2019, at the Wayback Machine * [http://www.carnegiebirthplace.com/ Carnegie Birthplace Museum website] * [https://www.c-span.org/video/?173040-1/carnegie ''Booknotes'' interview with Peter Krass on ''Carnegie'', November 24, 2002.] * [https://www.citydeskpublishing.com/andrew-carnegie-on-prosperity-tax-and-poverty.html Marguerite Martyn, "Andrew Carnegie on Prosperity, Income Tax, and the Blessings of Poverty," May 1, 1914, City Desk Publishing] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства]] [[Катэгорыя:Постаці Данфермліна]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках «Сонная лагчына»]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Філантропы ЗША]] 95cflds1u98udkpknvnlculns985xdq 5171803 5171802 2026-07-27T13:53:55Z DzBar 156353 афармленне 5171803 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эндру Карнегі'''{{Efn|Чытаецца {{IPAc-en|k|ɑr|ˈ|n|eɪ|ɡ|i}}, таксама {{IPAc-en|ˈ|k|ɑr|n|ə|ɡ|i}}<ref>{{cite book|last=Wells|first=J. C.|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Pearson Education|location=Harlow, Essex|year=2008|isbn=978-1-4058-8118-0|page=126|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse/page/126}}</ref><ref name="NYTimes">{{cite news |last1=Pollak |first1=Michael |title=F.Y.I. |access-date=October 22, 2020 |agency=New York Times |issue=National Edition |publisher=The New York Times Company |date=June 20, 2004 |url=https://www.nytimes.com/2004/06/20/nyregion/fyi-019240.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421152927/https://www.nytimes.com/2004/06/20/nyregion/fyi-019240.html |archive-date=April 21, 2019 |location=New York City |page=2; Section 14 |language=en}}</ref>}} ({{ВД-Прэамбула}}) — шатландска-амерыканскі прамысловы магнат і філантроп. Карнегі ўзначаліў пашырэнне амерыканскай сталеліцейнай прамысловасці ў канцы 19 стагоддзя і стаў адным з самых багатых амерыканцаў у гісторыі.<ref>listed at 372 billion 2014 USD by Jacob Davidson, [https://web.archive.org/web/20150801233535/http://time.com/money/3977798/the-10-richest-people-of-all-time/ time.com The 10 Richest People of All Time] "Rockefeller gets all the press, but Andrew Carnegie may be the richest American of all time. The Scottish immigrant sold his company, U.S. Steel, to J. P. Morgan for $480 million in 1901. That sum equates to slightly over 2.1 percent of U.S. GDP at the time, giving Carnegie an economic power equivalent to $372 billion in 2014."</ref> Ён стаў вядучым філантропам у Злучаных Штатах, Вялікабрытаніі і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. За апошнія 18 гадоў свайго жыцця ён ахвяраваў каля 350 мільёнаў долараў (што эквівалентна 6,9 мільярдам долараў у доларах 2025 года), амаль 90 працэнтаў свайго багацця, дабрачынным арганізацыям, фондам і ўніверсітэтам.<ref name="ACLegacy">{{Cite web|url=https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|title=Andrew Carnegie's Legacy|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016230620/https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|archive-date=October 16, 2012|url-status=dead}}</ref> У артыкуле 1889 года пад назвай «Евангелле багацця» ({{Lang-en|The Gospel of Wealth}}) ён заклікаў багатых выкарыстоўваць сваё багацце для паляпшэння грамадства, выказваў падтрымку [[Прагрэсіўнае падаткаабкладанне|прагрэсіўнаму падаткаабкладанню]] і [[Падатак на спадчыну|падатку на спадчыну]], а таксама стымуляваў хвалю філантропіі. Карнегі нарадзіўся ў [[Данфермлін|Данфермліне]], Шатландыя. Ён іміграваў у месца, дзе цяпер [[Пітсбург]], штат Пенсільванія, разам з бацькамі ў 1848 годзе ва ўзросце 12 гадоў. Карнегі пачаў працаваць на баваўнянай фабрыцы, а пазней працаваў тэлеграфістам. Да 1860-х гадоў ён ужо ўклаў грошы ў чыгункі, спальныя вагоны, масты і нафтавыя вышкі. Ён назапасіў яшчэ большае багацце, працуючы прадаўцом аблігацый, збіраючы грошы для амерыканскіх прадпрыемстваў у Еўропе. Ён заснаваў Пітсбургскую сталеліцейную кампанію ''Carnegie Steel Company'', якую ў 1901 годзе прадаў [[Джон Пірпант Морган|Дж. П. Моргану]] за 303 450 000 долараў.<ref name="Hawke 1980">{{cite book|last=Hawke|first=David Freeman|title=John D. The Founding Father of the Rockefellers|publisher=Harper & Row|date=1980|page=[https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210 210]|isbn=978-0060118136|url=https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210}}</ref>. Пасля продажу Carnegie Steel ён абышоў [[Джон Дэйвісан Рокфелер|Джона Д. Рокфелера]] як найбагацейшы амерыканец таго часу.<ref>{{cite news|title=Andrew Carnegie: Gold key gift celebrates theatre makeover|date=September 18, 2023|author=[[BBC]]|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-66837540}}</ref> Астатнюю частку свайго жыцця Карнегі прысвяціў маштабнай філантропіі, надаючы асаблівую ўвагу стварэнню мясцовых бібліятэк, працы дзеля міру ва ўсім свеце, адукацыі і навуковых даследаваннях. Ён фінансаваў [[Карнегі-хол]] у Нью-Ёрку, [[Палац міру]] ў [[Гаага|Гаазе]], заснаваў дабрачнную Карпарацыю Карнегі ў Нью-Ёрку, Фонд Карнегі за міжнародны мір, Інстытут Карнегі па пытаннях навукі, Фонд Карнегі для ўніверсітэтаў Шатландыі, Фонд герояў Карнегі, [[Карнегі-Меланаўскі ўніверсітэт|Універсітэт Карнегі-Мелана]], Музеі Карнегі ў Пітсбургу і інш. == Зноскі == <references /> === Бібліяграфія === * {{Cite EB1911|wstitle=Carnegie, Andrew}} * Ernsberger, Richard Jr. (October 2018). "A Fool for Peace". ''American History'', Vol. 53, Issue 4. Interview with Nasaw. * Wall, Joseph Frazier (1989). [[iarchive:andrewcarnegie00wall|''Andrew Carnegie'']]. {{ISBN|0822959046}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0822959046|<bdi>0822959046</bdi>]]. Along with Nasaw the most detailed scholarly biography. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://vimeo.com/ondemand/andrewcarnegie Documentary: "Andrew Carnegie: Rags to Riches, Power to Peace"]. Archived April 6, 2019, at the Wayback Machine * [http://www.carnegiebirthplace.com/ Carnegie Birthplace Museum website] * [https://www.c-span.org/video/?173040-1/carnegie ''Booknotes'' interview with Peter Krass on ''Carnegie'', November 24, 2002.] * [https://www.citydeskpublishing.com/andrew-carnegie-on-prosperity-tax-and-poverty.html Marguerite Martyn, "Andrew Carnegie on Prosperity, Income Tax, and the Blessings of Poverty," May 1, 1914, City Desk Publishing] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства]] [[Катэгорыя:Постаці Данфермліна]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках «Сонная лагчына»]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Філантропы ЗША]] p3bp9uw8wkcc0xcp6fi3bwo9lzwnezg 5171805 5171803 2026-07-27T13:55:37Z DzBar 156353 5171805 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эндру Карнегі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — шатландска-амерыканскі прамысловы магнат і філантроп. Карнегі ўзначаліў пашырэнне амерыканскай сталеліцейнай прамысловасці ў канцы 19 стагоддзя і стаў адным з самых багатых амерыканцаў у гісторыі.<ref>listed at 372 billion 2014 USD by Jacob Davidson, [https://web.archive.org/web/20150801233535/http://time.com/money/3977798/the-10-richest-people-of-all-time/ time.com The 10 Richest People of All Time] "Rockefeller gets all the press, but Andrew Carnegie may be the richest American of all time. The Scottish immigrant sold his company, U.S. Steel, to J. P. Morgan for $480 million in 1901. That sum equates to slightly over 2.1 percent of U.S. GDP at the time, giving Carnegie an economic power equivalent to $372 billion in 2014."</ref> Ён стаў вядучым філантропам у Злучаных Штатах, Вялікабрытаніі і [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. За апошнія 18 гадоў свайго жыцця ён ахвяраваў каля 350 мільёнаў долараў (што эквівалентна 6,9 мільярдам долараў у доларах 2025 года), амаль 90 працэнтаў свайго багацця, дабрачынным арганізацыям, фондам і ўніверсітэтам.<ref name="ACLegacy">{{Cite web|url=https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|title=Andrew Carnegie's Legacy|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016230620/https://www.carnegie.org/about-us/foundation-history/about-andrew-carnegie/carnegie-for-kids/andrew-carnegie-legacy/|archive-date=October 16, 2012|url-status=dead}}</ref> У артыкуле 1889 года пад назвай «Евангелле багацця» ({{Lang-en|The Gospel of Wealth}}) ён заклікаў багатых выкарыстоўваць сваё багацце для паляпшэння грамадства, выказваў падтрымку [[Прагрэсіўнае падаткаабкладанне|прагрэсіўнаму падаткаабкладанню]] і [[Падатак на спадчыну|падатку на спадчыну]], а таксама стымуляваў хвалю філантропіі. Карнегі нарадзіўся ў [[Данфермлін|Данфермліне]], Шатландыя. Ён іміграваў у месца, дзе цяпер [[Пітсбург]], штат Пенсільванія, разам з бацькамі ў 1848 годзе ва ўзросце 12 гадоў. Карнегі пачаў працаваць на баваўнянай фабрыцы, а пазней працаваў тэлеграфістам. Да 1860-х гадоў ён ужо ўклаў грошы ў чыгункі, спальныя вагоны, масты і нафтавыя вышкі. Ён назапасіў яшчэ большае багацце, працуючы прадаўцом аблігацый, збіраючы грошы для амерыканскіх прадпрыемстваў у Еўропе. Ён заснаваў Пітсбургскую сталеліцейную кампанію ''Carnegie Steel Company'', якую ў 1901 годзе прадаў [[Джон Пірпант Морган|Дж. П. Моргану]] за 303 450 000 долараў.<ref name="Hawke 1980">{{cite book|last=Hawke|first=David Freeman|title=John D. The Founding Father of the Rockefellers|publisher=Harper & Row|date=1980|page=[https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210 210]|isbn=978-0060118136|url=https://archive.org/details/johndfoundingfa00hawk/page/210}}</ref>. Пасля продажу Carnegie Steel ён абышоў [[Джон Дэйвісан Рокфелер|Джона Д. Рокфелера]] як найбагацейшы амерыканец таго часу.<ref>{{cite news|title=Andrew Carnegie: Gold key gift celebrates theatre makeover|date=September 18, 2023|author=[[BBC]]|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-66837540}}</ref> Астатнюю частку свайго жыцця Карнегі прысвяціў маштабнай філантропіі, надаючы асаблівую ўвагу стварэнню мясцовых бібліятэк, працы дзеля міру ва ўсім свеце, адукацыі і навуковых даследаваннях. Ён фінансаваў [[Карнегі-хол]] у Нью-Ёрку, [[Палац міру]] ў [[Гаага|Гаазе]], заснаваў дабрачнную Карпарацыю Карнегі ў Нью-Ёрку, Фонд Карнегі за міжнародны мір, Інстытут Карнегі па пытаннях навукі, Фонд Карнегі для ўніверсітэтаў Шатландыі, Фонд герояў Карнегі, [[Карнегі-Меланаўскі ўніверсітэт|Універсітэт Карнегі-Мелана]], Музеі Карнегі ў Пітсбургу і інш. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://vimeo.com/ondemand/andrewcarnegie Documentary: "Andrew Carnegie: Rags to Riches, Power to Peace"]. Archived April 6, 2019, at the Wayback Machine * [http://www.carnegiebirthplace.com/ Carnegie Birthplace Museum website] * [https://www.c-span.org/video/?173040-1/carnegie ''Booknotes'' interview with Peter Krass on ''Carnegie'', November 24, 2002.] * [https://www.citydeskpublishing.com/andrew-carnegie-on-prosperity-tax-and-poverty.html Marguerite Martyn, "Andrew Carnegie on Prosperity, Income Tax, and the Blessings of Poverty," May 1, 1914, City Desk Publishing] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства]] [[Катэгорыя:Постаці Данфермліна]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках «Сонная лагчына»]] [[Катэгорыя:Прамыслоўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе]] [[Катэгорыя:Філантропы ЗША]] 56pl47okssbivxv6ti8xuuwkoizu41v B. В. Шчасная 0 811732 5171896 2026-07-28T01:44:45Z ~2026-41948-69 171780 Новая старонка: «Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из з...» 5171896 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и педагог, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 го); старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. 0xdfc9n14uw6egd79fwi7cazsytntwx 5171898 5171896 2026-07-28T01:46:27Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171898 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и педагог, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. 2bjywfbbppnd8nhre0f1g4avdu47mzp 5171899 5171898 2026-07-28T01:54:21Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171899 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории русской военной музыки. Награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. em3a7fwd23dzo4l7xa2rudxys14zqib 5171900 5171899 2026-07-28T01:56:18Z ~2026-41948-69 171780 5171900 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории русской военной музыки. Награжден региональными наградами Свердловской области и РПЦ. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. ir5zbq74yauydrysixeqczcq9by229g 5171901 5171900 2026-07-28T01:59:59Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171901 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории русской военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. dn92esz932d9gbdf0ncpa1f1moqbiva 5171902 5171901 2026-07-28T02:00:45Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171902 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. q9qwo9m6qmwdrp3z0qkum2z9jse3r82 5171906 5171902 2026-07-28T02:18:28Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171906 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, в 2023 г. - художественный руководитель фронтовой концертной бригады в Луганской народной республике. Старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. 4nvrawjpan1jx0do4trcqf0umtmrgdw 5171907 5171906 2026-07-28T02:19:45Z ~2026-41948-69 171780 /* */ 5171907 wikitext text/x-wiki Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, в 2023 г. - художественный руководитель фронтовой концертной бригады в Луганской Народной Республике. Старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. c2la5ghry6mi3tk4whm1girgbx37pvx 5171932 5171907 2026-07-28T05:32:10Z Autumndancer 168015 5171932 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|не па-беларуску}} Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, в 2023 г. - художественный руководитель фронтовой концертной бригады в Луганской Народной Республике. Старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. tetlothkc9y9u3morfqtceugjw2yr5q 5171938 5171932 2026-07-28T07:10:55Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{тупіковы артыкул}} 5171938 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|не па-беларуску}} Счастная Ольга Васильевна, 06.10.1916-15.07.1991 г. Заслуженный учитель Белорусской ССР, заместитель директора средней школы №6 г. Молодечно , Минской области БССР. Вела активную общественную и преподавательскую деятельность в г. Молодечно, являлась одним из значимых и авторитетных педагогов города, внесла огромный вклад в воспитание и обучение детей и подростков, оставив о себе память в городе. Являлась пенсионером союзного значения. Супруг - Петрачков Иван Пантелеймонович(1915-1993 гг.) - старший редактор Главлита СССР, ветеран Великой отечественной войны. Внук - российский военный дирижёр и учёный, подполковник Петрачков Константин Владимирович, кандидат педагогических наук, начальник ансамбля песни и пляски Уральского округа Росгвардии ( 2020-2025 гг); концертный музыкант - исполнитель, в 2023 г. - художественный руководитель фронтовой концертной бригады в Луганской Народной Республике. Старший научный сотрудник Академии войск национальной гвардии ( г. Санкт -Петербург). Известен как создатель и автор педагогической технологии по обучению строевых песен, а также как автор ряда научных статей по музыкальной педагогике и по истории военной музыки. Внес вклад в военно - музыкальную культуру г. Екатеринбурга, награжден региональными наградами Свердловской области. Скончалась в г. Молодечно 15 июля 1991 г. Похоронена рядом с супругом в д. Лозовец ,Молодечненского района Минской области Беларуси. {{няма катэгорый|date=2026-07-28}} {{тупіковы артыкул|date=2026-07-28}} lwvl2i8bfphcmrrbzt0xogc0qg1fd79 5171943 5171938 2026-07-28T07:22:27Z ~2026-41922-09 171783 /* */ Перакладзена на беларускую мову 5171943 wikitext text/x-wiki ‎Шчасная Вольга Васільеўна, 06.10.1916-15.07.1991 г.Заслужаны настаўнік Беларускай ССР, намеснік дырэктара сярэдняй школы №6 г. Маладзечна , Мінскай вобласці БССР. ‎ ‎Вяла актыўную грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у г. Маладзечна, з'яўлялася адным са значных і аўтарытэтных педагогаў горада, ўнесла вялікі ўклад у выхаванне і навучанне дзяцей і падлеткаў, пакінуўшы аб сабе памяць у горадзе. З'яўлялася пенсіянерам саюзнага значэння. ‎ ‎Муж-Петрачкоў Іван Панцялейманавіч (1915-1993 гг.) - старшы рэдактар Галоўліта СССР, ветэран Вялікай Айчыннай вайны. ‎ ‎Унук-расійскі ваенны дырыжор і навуковец, падпалкоўнік Петрачкоў Канстанцін Уладзіміравіч, кандыдат педагагічных навук, начальнік ансамбля песні і танца Уральскай акругі Росгвардии ( 2020-2025 гг); канцэртны музыкант - выканаўца, у 2023 г. - мастацкі кіраўнік франтавой канцэртнай брыгады ў Луганскай Народнай Рэспубліцы. Старшы навуковы супрацоўнік Акадэміі войскаў нацыянальнай гвардыі (г. Санкт-Пецярбург). ‎ВядомыВядомы як стваральнік і аўтар педагагічнай тэхналогіі па навучанні страявых песень, а таксама як аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па музычнай педагогіцы і па гісторыі ваеннай музыкі. Унёс уклад у ваенна - музычную культуру г.Екацярынбурга, узнагароджаны рэгіянальнымі ўзнагародамі Свярдлоўскай вобласці. ‎ ‎Памерла ў г. Маладзечна 15 ліпеня 1991 г. пахавана побач з мужам у д.Лазавец ,Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. 9cbho51z0ut0o2zur61npcv36qgldvz 5171946 5171943 2026-07-28T07:28:01Z ~2026-41922-09 171783 /* */ Памылка друку 5171946 wikitext text/x-wiki ‎Шчасная Вольга Васільеўна, 06.10.1916-15.07.1991 г.Заслужаны настаўнік Беларускай ССР, намеснік дырэктара сярэдняй школы №6 г. Маладзечна , Мінскай вобласці БССР. ‎ ‎Вяла актыўную грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у г. Маладзечна, з'яўлялася адным са значных і аўтарытэтных педагогаў горада, ўнесла вялікі ўклад у выхаванне і навучанне дзяцей і падлеткаў, пакінуўшы аб сабе памяць у горадзе. З'яўлялася пенсіянерам саюзнага значэння. ‎ ‎Муж-Петрачкоў Іван Панцялейманавіч (1915-1993 гг.) - старшы рэдактар Галоўліта СССР, ветэран Вялікай Айчыннай вайны. ‎ ‎Унук-расійскі ваенны дырыжор і навуковец, падпалкоўнік Петрачкоў Канстанцін Уладзіміравіч, кандыдат педагагічных навук, начальнік ансамбля песні і танца Уральскай акругі Росгвардии ( 2020-2025 гг); канцэртны музыкант - выканаўца, у 2023 г. - мастацкі кіраўнік франтавой канцэртнай брыгады ў Луганскай Народнай Рэспубліцы. Старшы навуковы супрацоўнік Акадэміі войскаў нацыянальнай гвардыі (г. Санкт-Пецярбург). ‎Вядомы як стваральнік і аўтар педагагічнай тэхналогіі па навучанні страявых песень, а таксама як аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па музычнай педагогіцы і па гісторыі ваеннай музыкі. Унёс уклад у ваенна - музычную культуру г.Екацярынбурга, узнагароджаны рэгіянальнымі ўзнагародамі Свярдлоўскай вобласці. ‎ ‎Памерла ў г. Маладзечна 15 ліпеня 1991 г. пахавана побач з мужам у д.Лазавец ,Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. ogafi8tdzgvg3fbod9rrpyna9tr21ot 5171947 5171946 2026-07-28T07:30:10Z ~2026-41922-09 171783 /* */ Памылка друку 5171947 wikitext text/x-wiki ‎Шчасная Вольга Васільеўна, 06.10.1916-15.07.1991 г.Заслужаны настаўнік Беларускай ССР, намеснік дырэктара сярэдняй школы №6 г. Маладзечна , Мінскай вобласці БССР. ‎ ‎Вяла актыўную грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у г. Маладзечна, з'яўлялася адным са значных і аўтарытэтных педагогаў горада, ўнесла вялікі ўклад у выхаванне і навучанне дзяцей і падлеткаў, пакінуўшы аб сабе памяць у горадзе. З'яўлялася пенсіянерам саюзнага значэння. ‎ ‎Муж-Петрачкоў Іван Панцялейманавіч (1915-1993 гг.) - старшы рэдактар Галоўліта СССР, ветэран Вялікай Айчыннай вайны. ‎ ‎Унук-расійскі ваенны дырыжор і навуковец, падпалкоўнік Петрачкоў Канстанцін Уладзіміравіч, кандыдат педагагічных навук, начальнік ансамбля песні і танца Уральскай акругі Росгвардии ( 2020-2025 гг); канцэртны музыкант - выканаўца, у 2023 г. - мастацкі кіраўнік франтавой канцэртнай брыгады ў Луганскай Народнай Рэспубліцы. Старшы навуковы супрацоўнік Акадэміі войск нацыянальнай гвардыі (г. Санкт-Пецярбург). ‎Вядомы як стваральнік і аўтар педагагічнай тэхналогіі па навучанні страявых песень, а таксама як аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па музычнай педагогіцы і па гісторыі ваеннай музыкі. Унёс уклад у ваенна - музычную культуру г.Екацярынбурга, узнагароджаны рэгіянальнымі ўзнагародамі Свярдлоўскай вобласці. ‎ ‎Шчасная В.В. памерла ў г. Маладзечна 15 ліпеня 1991 г. пахавана побач з мужам у д.Лазавец ,Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. 79vsopanufd575m954g9fjpspqns3dw 5171951 5171947 2026-07-28T07:35:21Z ~2026-41922-09 171783 /* */ 5171951 wikitext text/x-wiki ‎Шчасная Вольга Васільеўна, 06.10.1916-15.07.1991 г. - Беларускі педагог i фiлолаг, Заслужаны настаўнік Беларускай ССР, намеснік дырэктара сярэдняй школы №6 г. Маладзечна , Мінскай вобласці БССР. ‎ ‎Вяла актыўную грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у г. Маладзечна, з'яўлялася адным са значных і аўтарытэтных педагогаў горада, ўнесла вялікі ўклад у выхаванне і навучанне дзяцей і падлеткаў, пакінуўшы аб сабе памяць у горадзе. З'яўлялася пенсіянерам саюзнага значэння. ‎ ‎Муж-Петрачкоў Іван Панцялейманавіч (1915-1993 гг.) - старшы рэдактар Галоўліта СССР, ветэран Вялікай Айчыннай вайны. ‎ ‎Унук-расійскі ваенны дырыжор і навуковец, падпалкоўнік Петрачкоў Канстанцін Уладзіміравіч, кандыдат педагагічных навук, начальнік ансамбля песні і танца Уральскай акругі Росгвардии ( 2020-2025 гг); канцэртны музыкант - выканаўца, у 2023 г. - мастацкі кіраўнік франтавой канцэртнай брыгады ў Луганскай Народнай Рэспубліцы. Старшы навуковы супрацоўнік Акадэміі войск нацыянальнай гвардыі (г. Санкт-Пецярбург). ‎Вядомы як стваральнік і аўтар педагагічнай тэхналогіі па навучанні страявых песень, а таксама як аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па музычнай педагогіцы і па гісторыі ваеннай музыкі. Унёс уклад у ваенна - музычную культуру г.Екацярынбурга, узнагароджаны рэгіянальнымі ўзнагародамі Свярдлоўскай вобласці. ‎ ‎Шчасная В.В. памерла ў г. Маладзечна 15 ліпеня 1991 г. пахавана побач з мужам у д.Лазавец ,Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. gpsn09x9t3qehw74myyzd6h40yr98ds 5171979 5171951 2026-07-28T08:06:05Z Autumndancer 168015 5171979 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|не артыкул}}‎ Шчасная Вольга Васільеўна, 06.10.1916-15.07.1991 г. - Беларускі педагог i фiлолаг, Заслужаны настаўнік Беларускай ССР, намеснік дырэктара сярэдняй школы №6 г. Маладзечна , Мінскай вобласці БССР. ‎ ‎Вяла актыўную грамадскую і выкладчыцкую дзейнасць у г. Маладзечна, з'яўлялася адным са значных і аўтарытэтных педагогаў горада, ўнесла вялікі ўклад у выхаванне і навучанне дзяцей і падлеткаў, пакінуўшы аб сабе памяць у горадзе. З'яўлялася пенсіянерам саюзнага значэння. ‎ ‎Муж-Петрачкоў Іван Панцялейманавіч (1915-1993 гг.) - старшы рэдактар Галоўліта СССР, ветэран Вялікай Айчыннай вайны. ‎ ‎Унук-расійскі ваенны дырыжор і навуковец, падпалкоўнік Петрачкоў Канстанцін Уладзіміравіч, кандыдат педагагічных навук, начальнік ансамбля песні і танца Уральскай акругі Росгвардии ( 2020-2025 гг); канцэртны музыкант - выканаўца, у 2023 г. - мастацкі кіраўнік франтавой канцэртнай брыгады ў Луганскай Народнай Рэспубліцы. Старшы навуковы супрацоўнік Акадэміі войск нацыянальнай гвардыі (г. Санкт-Пецярбург). ‎Вядомы як стваральнік і аўтар педагагічнай тэхналогіі па навучанні страявых песень, а таксама як аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па музычнай педагогіцы і па гісторыі ваеннай музыкі. Унёс уклад у ваенна - музычную культуру г.Екацярынбурга, узнагароджаны рэгіянальнымі ўзнагародамі Свярдлоўскай вобласці. ‎ ‎Шчасная В.В. памерла ў г. Маладзечна 15 ліпеня 1991 г. пахавана побач з мужам у д.Лазавец ,Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. s15no2pqg7zf0v2hvnbl8jwtyi2g1k5 Падалінскі 0 811733 5171948 2026-07-28T07:32:02Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падалінскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Міхал Падалінскі]] — беларускі графік. * [[Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі]] — беларускі гісторык. {{неадназначнасць}}» 5171948 wikitext text/x-wiki '''Падалінскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Міхал Падалінскі]] — беларускі графік. * [[Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі]] — беларускі гісторык. {{неадназначнасць}} 3b1o7ifd2zqrouoccnb6z4ylkh9bk48 5171950 5171948 2026-07-28T07:34:33Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5171950 wikitext text/x-wiki '''Падалінскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі]] — беларускі мастак. * [[Міхал Падалінскі]] — беларускі графік. * [[Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі]] — беларускі гісторык. {{неадназначнасць}} 7ihddbubb1azyhfpdv6u3h22cbwmiec Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі 0 811734 5171952 2026-07-28T07:38:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1977). Вучы...» 5171952 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1977). Вучыўся ў І. Сталярова. [[Фелікс Гумен|Ф. Гумена]]. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1978 года. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1966). Жыве ў [[Віцебск]]у. Працуе пераважна ў станковым жывапісе. Сярод твораў: «У майстэрні», «Жаночы партрэт», «Віцебск», «Вясковы пейзаж», «Поўдзень», «Памяці мастака», «Анёл», «Рыбакі», «З дзяцінства», «Старое дрэва»; серыя «Сенненшчына». Творы мастака знаходзяца ў [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], фондах Беларускага саюза мастакоў. == Літаратура == * Аляксандр Падалінскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 104. — На беларус. і англ. мовах. * Падалінскі Аляксандр Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 403. — На беларус. і англ. мовах. {{DEFAULTSORT:Падалінскі}} h4k4mciuunuxzrdt81eme9l7fhajy4r 5171953 5171952 2026-07-28T07:38:44Z Autumndancer 168015 5171953 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца (Сенненскі раён)|Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1977). Вучыўся ў І. Сталярова. [[Фелікс Гумен|Ф. Гумена]]. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1978 года. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1966). Жыве ў [[Віцебск]]у. Працуе пераважна ў станковым жывапісе. Сярод твораў: «У майстэрні», «Жаночы партрэт», «Віцебск», «Вясковы пейзаж», «Поўдзень», «Памяці мастака», «Анёл», «Рыбакі», «З дзяцінства», «Старое дрэва»; серыя «Сенненшчына». Творы мастака знаходзяца ў [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], фондах Беларускага саюза мастакоў. == Літаратура == * Аляксандр Падалінскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 104. — На беларус. і англ. мовах. * Падалінскі Аляксандр Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 403. — На беларус. і англ. мовах. {{DEFAULTSORT:Падалінскі}} q5l56gftbyfncoe0h0srqur1m68t6ry 5171954 5171953 2026-07-28T07:39:22Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5171954 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца (Сенненскі раён)|Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1977). Вучыўся ў [[Іван Міхайлавіч Сталяроў|І. Сталярова]], [[Фелікс Гумен|Ф. Гумена]]. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1978 года. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1966). Жыве ў [[Віцебск]]у. Працуе пераважна ў станковым жывапісе. Сярод твораў: «У майстэрні», «Жаночы партрэт», «Віцебск», «Вясковы пейзаж», «Поўдзень», «Памяці мастака», «Анёл», «Рыбакі», «З дзяцінства», «Старое дрэва»; серыя «Сенненшчына». Творы мастака знаходзяца ў [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], фондах Беларускага саюза мастакоў. == Літаратура == * Аляксандр Падалінскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 104. — На беларус. і англ. мовах. * Падалінскі Аляксандр Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 403. — На беларус. і англ. мовах. {{DEFAULTSORT:Падалінскі}} 3r4en2of5ross04imoddu2656n9w59q 5171956 5171954 2026-07-28T07:40:34Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5171956 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца (Сенненскі раён)|Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў [[Мастацка-графічны факультэт ВДУ імя П. М. Машэрава|мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута]] ў 1977 годзе. Вучыўся ў [[Іван Міхайлавіч Сталяроў|І. Сталярова]], [[Фелікс Гумен|Ф. Гумена]]. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1978 года. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1966). Жыве ў [[Віцебск]]у. Працуе пераважна ў станковым жывапісе. Сярод твораў: «У майстэрні», «Жаночы партрэт», «Віцебск», «Вясковы пейзаж», «Поўдзень», «Памяці мастака», «Анёл», «Рыбакі», «З дзяцінства», «Старое дрэва»; серыя «Сенненшчына». Творы мастака знаходзяца ў [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], фондах Беларускага саюза мастакоў. == Літаратура == * Аляксандр Падалінскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 104. — На беларус. і англ. мовах. * Падалінскі Аляксандр Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 403. — На беларус. і англ. мовах. {{DEFAULTSORT:Падалінскі}} 00puq7nzpascdcv5m8e7fxpmko0xo12 5171957 5171956 2026-07-28T07:41:33Z Autumndancer 168015 5171957 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падалінскі}} '''Аляксандр Мікалаевіч Падалінскі''' (нар. {{ДН|13|5|1955}}, в. [[Старая Беліца (Сенненскі раён)|Старая Беліца]], [[Сенненскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]]. == Біяграфія == Скончыў [[Мастацка-графічны факультэт ВДУ імя П. М. Машэрава|мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута]] ў 1977 годзе. Вучыўся ў [[Іван Міхайлавіч Сталяроў|І. Сталярова]], [[Фелікс Гумен|Ф. Гумена]]. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1978 года. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] (1966). Жыве ў [[Віцебск]]у. Працуе пераважна ў станковым жывапісе. Сярод твораў: «У майстэрні», «Жаночы партрэт», «Віцебск», «Вясковы пейзаж», «Поўдзень», «Памяці мастака», «Анёл», «Рыбакі», «З дзяцінства», «Старое дрэва»; серыя «Сенненшчына». Творы мастака знаходзяца ў [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], фондах Беларускага саюза мастакоў. == Літаратура == * Аляксандр Падалінскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 104. — На беларус. і англ. мовах. * Падалінскі Аляксандр Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 403. — На беларус. і англ. мовах. {{DEFAULTSORT:Падалінскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] jgrweo8q1jk8t9zdmuc8w6bn85o38cn Брэнта 0 811735 5171962 2026-07-28T07:48:05Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Брэнта]] у [[Брэнта (камуна)]] 5171962 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Брэнта (камуна)]] r0k4pw6kxen72aw7o8py4uhp6vumjhd 5171966 5171962 2026-07-28T07:53:30Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Брэнта (камуна)]] 5171966 wikitext text/x-wiki '''Брэнта''': * [[Брэнта (камуна)]] * [[Брэнта (рака)]] {{неадназначнасць}} 1rem216hdr2hsrmmu3p4vnngz62m4vz Брэнта (рака) 0 811736 5171964 2026-07-28T07:51:23Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Брэнта}} {{Рака}} '''Брэнта''' (іт. Brenta) — рака ў [[Італія|Італіі]], цячэнне якой пачынаецца ў правінцыі Трэнта і заканчваецца ў [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным моры]]. У вобласці Трэнціна-Альта-Адыджэ рака спараджае аднайменную даліну. Брэнта ўпадае...» 5171964 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{Рака}} '''Брэнта''' (іт. Brenta) — рака ў [[Італія|Італіі]], цячэнне якой пачынаецца ў правінцыі Трэнта і заканчваецца ў [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным моры]]. У вобласці Трэнціна-Альта-Адыджэ рака спараджае аднайменную даліну. Брэнта ўпадае ў [[Венецыянскі заліў]], размешчаны ў вобласці Венета. Даўжыня — 174 км. Плошча басейна — 1600 км ². Сярэдні расход вады — 78 м ³ / с. Вышыня вытоку — 450 м над узроўнем мора. [[Катэгорыя:Рэкі Ітлаіі]] t4181oitg2rpjqajnys6mtexm5mht6n 5171965 5171964 2026-07-28T07:52:33Z Autumndancer 168015 5171965 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{Рака}} '''Брэнта''' (іт. Brenta) — рака ў [[Італія|Італіі]], цячэнне якой пачынаецца ў правінцыі Трэнта і заканчваецца ў [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным моры]]. У вобласці Трэнціна-Альта-Адыджэ рака спараджае аднайменную даліну. Брэнта ўпадае ў [[Венецыянскі заліў]], размешчаны ў вобласці Венета. Даўжыня — 174 км. Плошча басейна — 1600 км ². Сярэдні расход вады — 78 м ³ / с. Вышыня вытоку — 450 м над узроўнем мора. [[Катэгорыя:Рэкі Італіі]] kpnwcl8x0jp3r283556mr949t4k9bvx 5171972 5171965 2026-07-28T07:58:18Z Autumndancer 168015 5171972 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брэнта}} {{Рака}} '''Брэнта''' ({{lang-it|Brenta}}) — рака ў [[Італія|Італіі]], цячэнне якой пачынаецца ў правінцыі Трэнта і заканчваецца ў [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным моры]]. У вобласці Трэнціна-Альта-Адыджэ рака спараджае аднайменную даліну. Брэнта ўпадае ў [[Венецыянскі заліў]], размешчаны ў вобласці Венета. Даўжыня — 174 км. Плошча басейна — 1600 км ². Сярэдні расход вады — 78 м ³ / с. Вышыня вытоку — 450 м над узроўнем мора. [[Катэгорыя:Рэкі Італіі]] 2tx0dz1mh4pne2s7okhye2mz1zt3418 Луі II Кандэ 0 811737 5171973 2026-07-28T08:01:49Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Louis II de Bourbon, prince de Condé}} | выява = After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg | шырыня = 250px | апісанне выявы = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак...» 5171973 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Louis II de Bourbon, prince de Condé}} | выява = After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg | шырыня = 250px | апісанне выявы = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 4 | перыядпачатак = [[26 снежня]] [[1646]] | перыядканец = [[11 снежня]] [[1686]] | папярэднік = [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ]] | пераемнік = [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ]] | дата нараджэння = 8.9.1621 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 11.12.1686 | месца смерці = [[Фантэнбло]], Каралеўства Францыя | род = [[Кандэ]] | бацька = [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ]] | маці = [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі]] | жонка = [[Клара Клеменцыя дэ Мае-Брэзэ]] | дзеці = [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ]] | аўтограф = }} {{цёзкі2|Луі II}} '''Луі́ II Кандэ́''' ({{lang-fr|Louis II de Bourbon, prince de Condé}}; {{IPA|[lwi dø də buʁ.bɔ̃ kɔ̃.de]}}; [[8 верасня]] [[1621]], [[Парыж]] — [[11 снежня]] [[1686]], [[Фантэнбло]]; поўнае імя — '''Луі́ II дэ Бурбо́н-Кандэ́'''), вядомы як '''Вялі́кі Кандэ́''' ({{lang-fr|le Grand Condé}}), — французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч з дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]], чацвёрты [[прынц Кандэ]], адзін з найбольш вядомых французскіх палкаводцаў XVII стагоддзя. Удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]], [[Фронда|Фронды]] і [[Галандская вайна|Галандскай вайны]]. Да смерці бацькі ў 1646 годзе насіў тытул герцага Энгіенскага.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Паходжанне і пачатак службы == Луі быў старэйшым сынам прынца [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрыха II дэ Бурбон-Кандэ]] і [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі|Шарлоты Маргарыты дэ Манмарансі]]. У 1641 годзе ажаніўся з [[Клара Клеменцыя дэ Мае-Брэзэ|Кларай Клеменцыяй дэ Мае-Брэзэ]], пляменніцай кардынала [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэльё]]. Ваенную службу пачаў у час кіравання [[Людовік XIII|Людовіка XIII]]. У 1643 годзе атрымаў камандаванне французскай арміяй, якая дзейнічала супраць іспанскіх войск. [[19 мая]] 1643 года перамог у [[Бітва пры Ракруа|бітве пры Ракруа]], што прынесла маладому герцагу Энгіенскаму славу выдатнага палкаводца.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} [[Файл:La Bataille de Rocroi.jpg|thumb|злева|Вялікі Кандэ ў [[Бітва пры Ракруа|бітве пры Ракруа]]]] У 1644—1645 гадах разам з [[Анры дэ Ла Тур д’Авернь Цюрэн|Анры Цюрэнам]] ваяваў супраць імперскіх і баварскіх войск. Удзельнічаў у баях каля [[Фрайбург-ім-Брайсгау|Фрайбурга]] і [[Бітва пры Нёрдлінгене (1645)|Нёрдлінгена]], а пазней перамог каля [[Дзюнкерк]]а ў 1646 годзе і [[Бітва пры Лансе|Ланса]] ў 1648 годзе. Гэтыя перамогі ўзмацнілі пазіцыі Францыі ў заключны перыяд Трыццацігадовай вайны.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Пасля смерці бацькі ў 1646 годзе атрымаў тытул прынца Кандэ. == Удзел у Фрондзе == На пачатку [[Фронда|Фронды]] Кандэ падтрымліваў каралеўскі ўрад і кардынала [[Джуліа Мазарыні|Мазарыні]]. У 1649 годзе яго войскі блакіравалі Парыж і прымусілі ўдзельнікаў парламенцкай Фронды пайсці на пагадненне з урадам. Рост палітычнага ўплыву Кандэ і яго прэтэнзіі на ўдзел у кіраванні дзяржавай прывялі да канфлікту з Мазарыні. У студзені 1650 года Кандэ, яго брат [[Арман дэ Бурбон-Канці]] і герцаг Лангвіль былі арыштаваны. Пасля вызвалення ў 1651 годзе Кандэ ўзначаліў выступленне арыстакратычнай апазіцыі, вядомае як [[Фронда прынцаў]].{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Пасля паражэння Фронды ён пакінуў Францыю і перайшоў на службу да іспанскага караля [[Філіп IV Габсбург|Філіпа IV]]. У складзе іспанскай арміі ваяваў супраць французскіх войск у [[Іспанскія Нідэрланды|Іспанскіх Нідэрландах]].{{sfn|БелЭн|1998|с=582}}<ref name="Rodriguez">{{cite journal |author = Rodríguez Hernández, Antonio José |title = La otra imagen del héroe. El Grand Condé como aliado del rey de España (1651—1659) |journal = Investigaciones Históricas. Época Moderna y Contemporánea |year = 2018 |issue = 38 |pages = 143—194 |language = es |url = https://revistas.uva.es/index.php/invehisto/article/view/2313 |doi = 10.24197/ihemc.38.2018.143-194 }}</ref> Паводле ўмоў [[Пірэнейскі мір|Пірэнейскага міру]] 1659 года Кандэ быў памілаваны і атрымаў магчымасць вярнуцца ў Францыю. Яму вярнулі тытулы і ўладанні.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Апошнія паходы == У 1668 годзе, у час [[Дэвалюцыйная вайна|Дэвалюцыйнай вайны]], войскі пад камандаваннем Кандэ за кароткі час занялі [[Франш-Кантэ]]. У 1672—1675 гадах ён удзельнічаў у [[Галандская вайна|вайне Францыі з Галандыяй]]. У [[Бітва пры Сенефе|бітве пры Сенефе]] ў 1674 годзе камандаваў французскай арміяй супраць войск антыфранцузскай кааліцыі.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Праз пагаршэнне здароўя Кандэ паступова адышоў ад непасрэднага камандавання войскамі. Апошнія гады жыцця правёў пераважна ў сваёй рэзідэнцыі ў [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]]. == Кандыдатура на трон Рэчы Паспалітай == Луі II і яго сын [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ|Генрых Жуль]] неаднаразова прэтэндавалі на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Іх падтрымлівала частка магнатаў і шляхты, арыентаваная на хаўрус з Францыяй. Магчымасць вылучэння замежных кандыдатаў была абумоўлена дзяржаўным ладам Рэчы Паспалітай, дзе манарха выбірала шляхта на [[элекцыйны сойм|элекцыйным сойме]]. Абраны кароль адначасова станавіўся вялікім князем літоўскім і павінен быў прыняць умовы, зафіксаваныя ў [[Pacta conventa|«Пакта канвента»]] і [[Генрыкавы артыкулы|Генрыкавых артыкулах]].<ref>{{cite web |url = https://profil.adu.by/mod/book/tool/print/index.php?id=767 |title = Беларускія землі ў складзе Рэчы Паспалітай у другой палове XVI — XVII ст. |website = Профільнае навучанне |publisher = Нацыянальны інстытут адукацыі |language = be |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Абранне прадстаўніка дома Кандэ павінна было ўзмацніць французскі ўплыў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, аднак ні Луі II, ні яго сын трона не атрымалі.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Шанціі і мецэнацтва == [[Файл:Château de Chantilly, jardin à la française, miroir d'eau et grand bassin.jpg|thumb|Сады ў [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], перабудаваныя пры Вялікім Кандэ]] Пасля вяртання ў Францыю Кандэ ператварыў Шанціі ў адзін з цэнтраў арыстакратычнага і культурнага жыцця краіны. Парк сядзібы быў перабудаваны паводле праекта [[Андрэ Ленотр]]а. У Шанціі бывалі [[Жан дэ Лафантэн]], [[Жан дэ Лабруер]], [[Мары Мадлен дэ Лафает]], [[Мальер]]. У сядзібе ладзіліся тэатральныя пастаноўкі, балі і феерверкі.<ref name="Chantilly">{{cite web |url = https://chateaudechantilly.fr/en/history/the-men-who-left-their-mark-on-chantilly/ |title = The men who left their mark on Chantilly |website = Château de Chantilly |language = en |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Кандэ збіраў творы мастацтва і кнігі. Яго бібліятэка налічвала каля 10 тысяч тамоў. Кнігі, якія належалі прынцу, можна пазнаць па яго гербе, нанесеным на пераплёты.<ref>{{cite web |url = https://reliures.bnf.fr/ark:/12148/cdt9x2pt |title = Louis de Bourbon II Condé (1621—1686) |website = Reliures de la Bibliothèque nationale de France |publisher = Bibliothèque nationale de France |language = fr |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Луі II Кандэ памёр [[11 снежня]] 1686 года ў Фантэнбло.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} * Mongrédien, Georges. ''Le Grand Condé''. — Paris : Hachette, 1959. — 255 p. * Deldicque, Mathieu; Prévôt, Dominique. ''Le Grand Condé : le rival du Roi-Soleil?'' — Gand : Snoeck, 2016. * Rodríguez Hernández, Antonio José. La otra imagen del héroe. El Grand Condé como aliado del rey de España (1651—1659) // ''Investigaciones Históricas. Época Moderna y Contemporánea''. — 2018. — № 38. — P. 143—194. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Французскія палкаводцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Фронды]] [[Катэгорыя:Кандыдаты на трон Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Французскія мецэнаты]] [[Катэгорыя:Кнігазборцы]] ntx0n43b6mnd5ml2vrsier2kcenkq3f 5171978 5171973 2026-07-28T08:05:27Z Ueschar 151377 5171978 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | арыгінальнае імя = {{lang-fr|Louis II de Bourbon, prince de Condé}} | выява = After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg | шырыня = 250px | апісанне выявы = Луі II дэ Бурбон-Кандэ | пасада = [[прынц Кандэ]] | парадак = 4 | перыядпачатак = [[26 снежня]] [[1646]] | перыядканец = [[11 снежня]] [[1686]] | папярэднік = [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ]] | пераемнік = [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ]] | дата нараджэння = 8.9.1621 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 11.12.1686 | месца смерці = [[Фантэнбло]], Каралеўства Францыя | род = [[Кандэ]] | бацька = [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ]] | маці = [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі]] | жонка = [[Клара Клеменцыя дэ Мае-Брэзэ]] | дзеці = [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ]] | аўтограф = }}'''Луі́ II Кандэ́''' ({{lang-fr|Louis II de Bourbon, prince de Condé}}; {{IPA|[lwi dø də buʁ.bɔ̃ kɔ̃.de]}}; [[8 верасня]] [[1621]], [[Парыж]] — [[11 снежня]] [[1686]], [[Фантэнбло]]; поўнае імя — '''Луі́ II дэ Бурбо́н-Кандэ́'''), вядомы як '''Вялі́кі Кандэ́''' ({{lang-fr|le Grand Condé}}), — французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч з дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]], чацвёрты [[прынц Кандэ]], адзін з найбольш вядомых французскіх палкаводцаў XVII стагоддзя. Удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]], [[Фронда|Фронды]] і [[Галандская вайна|Галандскай вайны]]. Да смерці бацькі ў 1646 годзе насіў тытул герцага Энгіенскага.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Паходжанне і пачатак службы == Луі быў старэйшым сынам прынца [[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрыха II дэ Бурбон-Кандэ]] і [[Шарлота Маргарыта дэ Манмарансі|Шарлоты Маргарыты дэ Манмарансі]]. У 1641 годзе ажаніўся з [[Клара Клеменцыя дэ Мае-Брэзэ|Кларай Клеменцыяй дэ Мае-Брэзэ]], пляменніцай кардынала [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэльё]]. Ваенную службу пачаў у час кіравання [[Людовік XIII|Людовіка XIII]]. У 1643 годзе атрымаў камандаванне французскай арміяй, якая дзейнічала супраць іспанскіх войск. [[19 мая]] 1643 года перамог у [[Бітва пры Ракруа|бітве пры Ракруа]], што прынесла маладому герцагу Энгіенскаму славу выдатнага палкаводца.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} [[Файл:La Bataille de Rocroi.jpg|thumb|злева|Вялікі Кандэ ў [[Бітва пры Ракруа|бітве пры Ракруа]]]] У 1644—1645 гадах разам з [[Анры дэ Ла Тур д’Авернь Цюрэн|Анры Цюрэнам]] ваяваў супраць імперскіх і баварскіх войск. Удзельнічаў у баях каля [[Фрайбург-ім-Брайсгау|Фрайбурга]] і [[Бітва пры Нёрдлінгене (1645)|Нёрдлінгена]], а пазней перамог каля [[Дзюнкерк]]а ў 1646 годзе і [[Бітва пры Лансе|Ланса]] ў 1648 годзе. Гэтыя перамогі ўзмацнілі пазіцыі Францыі ў заключны перыяд Трыццацігадовай вайны.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Пасля смерці бацькі ў 1646 годзе атрымаў тытул прынца Кандэ. == Удзел у Фрондзе == На пачатку [[Фронда|Фронды]] Кандэ падтрымліваў каралеўскі ўрад і кардынала [[Джуліа Мазарыні|Мазарыні]]. У 1649 годзе яго войскі блакіравалі Парыж і прымусілі ўдзельнікаў парламенцкай Фронды пайсці на пагадненне з урадам. Рост палітычнага ўплыву Кандэ і яго прэтэнзіі на ўдзел у кіраванні дзяржавай прывялі да канфлікту з Мазарыні. У студзені 1650 года Кандэ, яго брат [[Арман дэ Бурбон-Канці]] і герцаг Лангвіль былі арыштаваны. Пасля вызвалення ў 1651 годзе Кандэ ўзначаліў выступленне арыстакратычнай апазіцыі, вядомае як [[Фронда прынцаў]].{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Пасля паражэння Фронды ён пакінуў Францыю і перайшоў на службу да іспанскага караля [[Філіп IV Габсбург|Філіпа IV]]. У складзе іспанскай арміі ваяваў супраць французскіх войск у [[Іспанскія Нідэрланды|Іспанскіх Нідэрландах]].{{sfn|БелЭн|1998|с=582}}<ref name="Rodriguez">{{cite journal |author = Rodríguez Hernández, Antonio José |title = La otra imagen del héroe. El Grand Condé como aliado del rey de España (1651—1659) |journal = Investigaciones Históricas. Época Moderna y Contemporánea |year = 2018 |issue = 38 |pages = 143—194 |language = es |url = https://revistas.uva.es/index.php/invehisto/article/view/2313 |doi = 10.24197/ihemc.38.2018.143-194 }}</ref> Паводле ўмоў [[Пірэнейскі мір|Пірэнейскага міру]] 1659 года Кандэ быў памілаваны і атрымаў магчымасць вярнуцца ў Францыю. Яму вярнулі тытулы і ўладанні.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Апошнія паходы == У 1668 годзе, у час [[Дэвалюцыйная вайна|Дэвалюцыйнай вайны]], войскі пад камандаваннем Кандэ за кароткі час занялі [[Франш-Кантэ]]. У 1672—1675 гадах ён удзельнічаў у [[Галандская вайна|вайне Францыі з Галандыяй]]. У [[Бітва пры Сенефе|бітве пры Сенефе]] ў 1674 годзе камандаваў французскай арміяй супраць войск антыфранцузскай кааліцыі.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} Праз пагаршэнне здароўя Кандэ паступова адышоў ад непасрэднага камандавання войскамі. Апошнія гады жыцця правёў пераважна ў сваёй рэзідэнцыі ў [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]]. == Кандыдатура на трон Рэчы Паспалітай == Луі II і яго сын [[Генрых Жуль дэ Бурбон-Кандэ|Генрых Жуль]] неаднаразова прэтэндавалі на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Іх падтрымлівала частка магнатаў і шляхты, арыентаваная на хаўрус з Францыяй. Магчымасць вылучэння замежных кандыдатаў была абумоўлена дзяржаўным ладам Рэчы Паспалітай, дзе манарха выбірала шляхта на [[элекцыйны сойм|элекцыйным сойме]]. Абраны кароль адначасова станавіўся вялікім князем літоўскім і павінен быў прыняць умовы, зафіксаваныя ў [[Pacta conventa|«Пакта канвента»]] і [[Генрыкавы артыкулы|Генрыкавых артыкулах]].<ref>{{cite web |url = https://profil.adu.by/mod/book/tool/print/index.php?id=767 |title = Беларускія землі ў складзе Рэчы Паспалітай у другой палове XVI — XVII ст. |website = Профільнае навучанне |publisher = Нацыянальны інстытут адукацыі |language = be |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Абранне прадстаўніка дома Кандэ павінна было ўзмацніць французскі ўплыў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, аднак ні Луі II, ні яго сын трона не атрымалі.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} == Шанціі і мецэнацтва == [[Файл:Château de Chantilly, jardin à la française, miroir d'eau et grand bassin.jpg|thumb|Сады ў [[Шанціі (сядзіба)|Шанціі]], перабудаваныя пры Вялікім Кандэ]] Пасля вяртання ў Францыю Кандэ ператварыў Шанціі ў адзін з цэнтраў арыстакратычнага і культурнага жыцця краіны. Парк сядзібы быў перабудаваны паводле праекта [[Андрэ Ленотр]]а. У Шанціі бывалі [[Жан дэ Лафантэн]], [[Жан дэ Лабруер]], [[Мары Мадлен дэ Лафает]], [[Мальер]]. У сядзібе ладзіліся тэатральныя пастаноўкі, балі і феерверкі.<ref name="Chantilly">{{cite web |url = https://chateaudechantilly.fr/en/history/the-men-who-left-their-mark-on-chantilly/ |title = The men who left their mark on Chantilly |website = Château de Chantilly |language = en |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Кандэ збіраў творы мастацтва і кнігі. Яго бібліятэка налічвала каля 10 тысяч тамоў. Кнігі, якія належалі прынцу, можна пазнаць па яго гербе, нанесеным на пераплёты.<ref>{{cite web |url = https://reliures.bnf.fr/ark:/12148/cdt9x2pt |title = Louis de Bourbon II Condé (1621—1686) |website = Reliures de la Bibliothèque nationale de France |publisher = Bibliothèque nationale de France |language = fr |access-date = 28 ліпеня 2026 }}</ref> Луі II Кандэ памёр [[11 снежня]] 1686 года ў Фантэнбло.{{sfn|БелЭн|1998|с=582}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} * Mongrédien, Georges. ''Le Grand Condé''. — Paris : Hachette, 1959. — 255 p. * Deldicque, Mathieu; Prévôt, Dominique. ''Le Grand Condé : le rival du Roi-Soleil?'' — Gand : Snoeck, 2016. * Rodríguez Hernández, Antonio José. La otra imagen del héroe. El Grand Condé como aliado del rey de España (1651—1659) // ''Investigaciones Históricas. Época Moderna y Contemporánea''. — 2018. — № 38. — P. 143—194. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцы Кандэ]] [[Катэгорыя:Бурбоны]] [[Катэгорыя:Французскія дзяржаўныя дзеячы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Французскія палкаводцы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Фронды]] [[Катэгорыя:Кандыдаты на трон Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Французскія мецэнаты]] [[Катэгорыя:Кнігазборцы]] fw9xoy8sqlkx8irdny23gxcffni5o9k Вялікі Кандэ 0 811738 5171975 2026-07-28T08:04:36Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Луі II Кандэ]] 5171975 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Луі II Кандэ]] ncqd7mekp2gqzy3hk69g9q2n2env9un Луі II дэ Бурбон-Кандэ 0 811739 5171977 2026-07-28T08:05:06Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Луі II Кандэ]] 5171977 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Луі II Кандэ]] ncqd7mekp2gqzy3hk69g9q2n2env9un Падатковыя льготы 0 811740 5171983 2026-07-28T08:11:01Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падатковыя льготы''' — частковае або поўнае вызваленне пэўнага кола [[фізічная асоба|фізічных]] і [[юрыдычная асоба|юрыдычных]] асоб ад платы [[падатак|падаткаў]] шляхам вылічэнняў ці скідак пры вызначэнні падаткаў. Падатковыя льготы маюць на мэце стыму...» 5171983 wikitext text/x-wiki '''Падатковыя льготы''' — частковае або поўнае вызваленне пэўнага кола [[фізічная асоба|фізічных]] і [[юрыдычная асоба|юрыдычных]] асоб ад платы [[падатак|падаткаў]] шляхам вылічэнняў ці скідак пры вызначэнні падаткаў. Падатковыя льготы маюць на мэце стымуляванне развіцця эканомікі, прыярытэтных галін, асобных вытворчасцей, рэгіёнаў краіны. Існуюць розныя формы падатковых льгот: неабкладны мінімум аб’екта падатку; выключэнне з абкладання пэўных элементаў аб’екта падатку; вызваленне ад платы падаткаў пэўных асоб або катэгорый плацельшчыкаў або паніжэнне падатковых ставак; вылік з падатковага плацяжу за разліковы перыяд; мэтавыя падатковыя льготы, падатковыя крэдыты, адтэрміноўкі спагнання падаткаў і інш. [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне]] j4v6l6hdo5h03jdf4yjk6i0vu62covd 5171987 5171983 2026-07-28T08:12:47Z Autumndancer 168015 5171987 wikitext text/x-wiki '''Падатковыя льготы''' — частковае або поўнае вызваленне пэўнага кола [[фізічная асоба|фізічных]] і [[юрыдычная асоба|юрыдычных]] асоб ад платы [[падатак|падаткаў]] шляхам вылічэнняў ці скідак пры вызначэнні падаткаў. Падатковыя льготы маюць на мэце стымуляванне развіцця эканомікі, прыярытэтных галін, асобных вытворчасцей, рэгіёнаў краіны. Існуюць розныя формы падатковых льгот: неабкладны мінімум аб’екта падатку; выключэнне з абкладання пэўных элементаў аб’екта падатку; вызваленне ад платы падаткаў пэўных асоб або катэгорый плацельшчыкаў або паніжэнне падатковых ставак; вылік з падатковага плацяжу за разліковы перыяд; мэтавыя падатковыя льготы, падатковыя крэдыты, адтэрміноўкі спагнання падаткаў і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падатковыя льготы||}} [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне]] mott71lf8veetn5ue8rmuv86ivtan9w Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі 0 811741 5171984 2026-07-28T08:11:26Z 5171984 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі''' — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. ершым намеснік дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2026). == Біяграфія == Служыў ва ўпраўленні ваеннай контрразведкі [[КДБ Рэспублікі Беларусь]], быў начальнікам аддзела ваеннай контрразведкі па [[Гродзенская пагранічная група|Гродзенскай пагранічнай групе]]. У ходзе аператыўна-службовай дзейнасці сутыкаўся з усімі напрамкамі аператыўна-службовай дзейнасці Камітэта дзяржаўнай бяспекі. У перыяд знаходжання ў аператыўна-аналітычным цэнтры кіраваў па лініі абароны канстытуцыйнага ладу, па лініі барацьбы з карупцыяй аператыўна-тэхнічнымі і аператыўна-пошукавымі падраздзяленнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |title=Александр Лукашенко жестко предупредил чиновников о недопустимости коррупции |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716155646/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |url-status=live }}</ref>. З 12 красавіка 2013 года па 30 чэрвеня 2018 года<ref name="pra">[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800269_1530824400.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2018 года № 269 «Об А. В. Неверовском»]</ref> працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. З 30 чэрвеня 2018 года працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Гродзенскай вобласці<ref name="pra"/>. 3 сакавіка 2026 года прызначаны першым намеснікам дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1772546610#block-after-media-scroll Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. == Спасылкі == * [https://volkovysknews.by/vlast/16892-aleksandr-neverovskij-nachalnik-upravleniya-kgb-po-grodnenskoj-oblasti-chistye-ruki-goryachee-serdtse-kholodnaya-golova-glavnyj-printsip-dlya-kazhdogo-sotrudnika-gosbezopasnosti Александр Неверовский, начальник управления КГБ по Гродненской области: «Чистые руки, горячее сердце, холодная голова — главный принцип для каждого сотрудника госбезопасности»] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] 1l24y2083riu9y4lxwujbkw17x4hizb 5171996 5171984 2026-07-28T08:16:52Z 5171996 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Невяроўскі}} '''Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі''' — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. ершым намеснік дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2026). == Біяграфія == Служыў ва ўпраўленні ваеннай контрразведкі [[КДБ Рэспублікі Беларусь]], быў начальнікам аддзела ваеннай контрразведкі па [[Гродзенская пагранічная група|Гродзенскай пагранічнай групе]]. У ходзе аператыўна-службовай дзейнасці сутыкаўся з усімі напрамкамі аператыўна-службовай дзейнасці Камітэта дзяржаўнай бяспекі. У перыяд знаходжання ў аператыўна-аналітычным цэнтры кіраваў па лініі абароны канстытуцыйнага ладу, па лініі барацьбы з карупцыяй аператыўна-тэхнічнымі і аператыўна-пошукавымі падраздзяленнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |title=Александр Лукашенко жестко предупредил чиновников о недопустимости коррупции |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716155646/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |url-status=live }}</ref>. З 12 красавіка 2013 года па 30 чэрвеня 2018 года<ref name="pra">[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800269_1530824400.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2018 года № 269 «Об А. В. Неверовском»]</ref> працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. З 30 чэрвеня 2018 года працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Гродзенскай вобласці<ref name="pra"/>. 3 сакавіка 2026 года прызначаны першым намеснікам дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1772546610#block-after-media-scroll Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. == Спасылкі == * [https://volkovysknews.by/vlast/16892-aleksandr-neverovskij-nachalnik-upravleniya-kgb-po-grodnenskoj-oblasti-chistye-ruki-goryachee-serdtse-kholodnaya-golova-glavnyj-printsip-dlya-kazhdogo-sotrudnika-gosbezopasnosti Александр Неверовский, начальник управления КГБ по Гродненской области: «Чистые руки, горячее сердце, холодная голова — главный принцип для каждого сотрудника госбезопасности»] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] taqg728nwve5kw1g2qyyh86zbcfondm 5171997 5171996 2026-07-28T08:18:39Z 5171997 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Невяроўскі}} '''Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі''' — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. Першы намеснік дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2026). == Біяграфія == Служыў ва ўпраўленні ваеннай контрразведкі [[КДБ Рэспублікі Беларусь]], быў начальнікам аддзела ваеннай контрразведкі па [[Гродзенская пагранічная група|Гродзенскай пагранічнай групе]]. У ходзе аператыўна-службовай дзейнасці сутыкаўся з усімі напрамкамі аператыўна-службовай дзейнасці Камітэта дзяржаўнай бяспекі. У перыяд знаходжання ў аператыўна-аналітычным цэнтры кіраваў па лініі абароны канстытуцыйнага ладу, па лініі барацьбы з карупцыяй аператыўна-тэхнічнымі і аператыўна-пошукавымі падраздзяленнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |title=Александр Лукашенко жестко предупредил чиновников о недопустимости коррупции |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716155646/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |url-status=live }}</ref>. З 12 красавіка 2013 года па 30 чэрвеня 2018 года<ref name="pra">[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800269_1530824400.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2018 года № 269 «Об А. В. Неверовском»]</ref> працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. З 30 чэрвеня 2018 года працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Гродзенскай вобласці<ref name="pra"/>. Працаваў намеснікам дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://lengrodno.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/p-36903.html Торжественный прием в пионеры, посвященный 78-летию Великой Победы]</ref>. 3 сакавіка 2026 года прызначаны першым намеснікам дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь<ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1772546610#block-after-media-scroll Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. == Спасылкі == * [https://volkovysknews.by/vlast/16892-aleksandr-neverovskij-nachalnik-upravleniya-kgb-po-grodnenskoj-oblasti-chistye-ruki-goryachee-serdtse-kholodnaya-golova-glavnyj-printsip-dlya-kazhdogo-sotrudnika-gosbezopasnosti Александр Неверовский, начальник управления КГБ по Гродненской области: «Чистые руки, горячее сердце, холодная голова — главный принцип для каждого сотрудника госбезопасности»] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] qcfm1acr48ndb53tvdeftvleshdbhse 5172011 5171997 2026-07-28T08:34:30Z 5172011 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Невяроўскі}} {{ДД}} '''Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі''' — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. Першы намеснік дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2026). == Біяграфія == Служыў ва ўпраўленні ваеннай контрразведкі [[КДБ Рэспублікі Беларусь]], быў начальнікам аддзела ваеннай контрразведкі па [[Гродзенская пагранічная група|Гродзенскай пагранічнай групе]]. У ходзе аператыўна-службовай дзейнасці сутыкаўся з усімі напрамкамі аператыўна-службовай дзейнасці Камітэта дзяржаўнай бяспекі. У перыяд знаходжання ў аператыўна-аналітычным цэнтры кіраваў па лініі абароны канстытуцыйнага ладу, па лініі барацьбы з карупцыяй аператыўна-тэхнічнымі і аператыўна-пошукавымі падраздзяленнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |title=Александр Лукашенко жестко предупредил чиновников о недопустимости коррупции |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716155646/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |url-status=live }}</ref>. З 12 красавіка 2013 года па 30 чэрвеня 2018 года<ref name="pra">[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800269_1530824400.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2018 года № 269 «Об А. В. Неверовском»]</ref> працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. З 30 чэрвеня 2018 года працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Гродзенскай вобласці<ref name="pra"/>. Працаваў намеснікам дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://lengrodno.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/p-36903.html Торжественный прием в пионеры, посвященный 78-летию Великой Победы]</ref>. 3 сакавіка 2026 года прызначаны першым намеснікам дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь<ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1772546610#block-after-media-scroll Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. == Узнагароды == * Медаль «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» ІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» І ступені, * [[медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]], * [[ордэн «За службу Радзіме»]] III ступені. == Спасылкі == * [https://volkovysknews.by/vlast/16892-aleksandr-neverovskij-nachalnik-upravleniya-kgb-po-grodnenskoj-oblasti-chistye-ruki-goryachee-serdtse-kholodnaya-golova-glavnyj-printsip-dlya-kazhdogo-sotrudnika-gosbezopasnosti Александр Неверовский, начальник управления КГБ по Гродненской области: «Чистые руки, горячее сердце, холодная голова — главный принцип для каждого сотрудника госбезопасности»] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] cnrcykhqj9lmnla9nyifuqs78hcmbni 5172024 5172011 2026-07-28T08:47:13Z 5172024 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Невяроўскі}} {{ДД}} '''Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі''' — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. Першы намеснік дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2026). == Біяграфія == Служыў ва ўпраўленні ваеннай контрразведкі [[КДБ Рэспублікі Беларусь]], быў начальнікам аддзела ваеннай контрразведкі па [[Гродзенская пагранічная група|Гродзенскай пагранічнай групе]]. У ходзе аператыўна-службовай дзейнасці сутыкаўся з усімі напрамкамі аператыўна-службовай дзейнасці Камітэта дзяржаўнай бяспекі. У перыяд знаходжання ў аператыўна-аналітычным цэнтры кіраваў па лініі абароны канстытуцыйнага ладу, па лініі барацьбы з карупцыяй аператыўна-тэхнічнымі і аператыўна-пошукавымі падраздзяленнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |title=Александр Лукашенко жестко предупредил чиновников о недопустимости коррупции |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716155646/http://www.ctv.by/aleksandr-lukashenko-zhestko-predupredil-chinovnikov-o-nedopustimosti-korrupcii |url-status=live }}</ref>. З 12 красавіка 2013 года па 30 чэрвеня 2018 года<ref name="pra">[https://pravo.by/upload/docs/op/P31800269_1530824400.pdf Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2018 года № 269 «Об А. В. Неверовском»]</ref> працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. З 30 чэрвеня 2018 года працаваў начальнікам упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па Гродзенскай вобласці<ref name="pra"/>. Працаваў намеснікам дзяржаўнага сакратара [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://lengrodno.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/p-36903.html Торжественный прием в пионеры, посвященный 78-летию Великой Победы]</ref>. 3 сакавіка 2026 года прызначаны першым намеснікам дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь<ref>[https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1772546610#block-after-media-scroll Разгляд кадравых пытанняў]</ref>. == Узнагароды == * Медаль «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» ІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» І ступені, * [[медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]], * [[ордэн «За службу Радзіме»]] III ступені. == Спасылкі == * [https://volkovysknews.by/vlast/16892-aleksandr-neverovskij-nachalnik-upravleniya-kgb-po-grodnenskoj-oblasti-chistye-ruki-goryachee-serdtse-kholodnaya-golova-glavnyj-printsip-dlya-kazhdogo-sotrudnika-gosbezopasnosti Александр Неверовский, начальник управления КГБ по Гродненской области: «Чистые руки, горячее сердце, холодная голова — главный принцип для каждого сотрудника госбезопасности»] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Невяроўскі Аляксандр Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] dvt13wi5pagmitdr8xawt1ydn0eug09 Падатковая льгота 0 811742 5171986 2026-07-28T08:11:57Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Падатковыя льготы]] 5171986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Падатковыя льготы]] meeiqmki026e83tncxpx28a6zihu4mo Невяроўскі 0 811743 5171991 2026-07-28T08:15:35Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Невяроўскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альгерд Невяроўскі]] — беларускі журналіст * [[Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі]] — беларускі ваенны дзеяч {{неадназначнасць}}» 5171991 wikitext text/x-wiki '''Невяроўскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альгерд Невяроўскі]] — беларускі журналіст * [[Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі]] — беларускі ваенны дзеяч {{неадназначнасць}} fdu8pjck18xfsqimiogl8sh50isna7b 5171998 5171991 2026-07-28T08:20:55Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя, шаблон 5171998 wikitext text/x-wiki '''Невяроўскі''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альгерд Невяроўскі]] (1969—2009) — беларускі журналіст. * [[Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі]] — беларускі ваенны дзеяч. {{спіс цёзак2|беларускія}} ff9icfq5f3b0ooiipoyye8f8s8sw1vi 5172001 5171998 2026-07-28T08:26:00Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5172001 wikitext text/x-wiki '''Невяроўскі''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альгерд Невяроўскі]] (1969—2009) — беларускі журналіст. * [[Аляксандр Віктаравіч Невяроўскі]] — беларускі ваенны дзеяч. * [[Аляксандр Невяроўскі (пісьменнік)]] {{спіс цёзак2|беларускія}} 5unicc7paqnuhm8fk8gg03l70no9u05 Сцяпан Падбайла 0 811744 5172005 2026-07-28T08:32:25Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў антыфеадальную вайну 1648—51. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў...» 5172005 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў антыфеадальную вайну 1648—51. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да Старога Быхава. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска І.Залатарэнкі. Загінуў у баі пад Гомелем. {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] kw5xbe0fqh5bae3tchkxrecr95n0mgg 5172010 5172005 2026-07-28T08:34:04Z Autumndancer 168015 5172010 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў антыфеадальную вайну 1648—51. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да Старога Быхава. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска І.Залатарэнкі. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] r9q1o4jhf6uxw84rsxze1uc76af2f12 5172012 5172010 2026-07-28T08:34:46Z Autumndancer 168015 5172012 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў антыфеадальную вайну 1648—51. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да Старога Быхава. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска І.Залатарэнкі. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падбайла Сцяпан||}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] k4jvd98eznoeuaqenlig3w9m0zbybj8 5172013 5172012 2026-07-28T08:35:26Z Autumndancer 168015 5172013 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў [[Антыфеадальная вайна 1648—1651 гадоў на Беларусі|антыфеадальную вайну 1648—51]]. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да Старога Быхава. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска І.Залатарэнкі. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падбайла Сцяпан||}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] e0ovtyywcdsfz6j7vktoyy037d4bj7p 5172014 5172013 2026-07-28T08:36:20Z Autumndancer 168015 5172014 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў [[Антыфеадальная вайна 1648—1651 гадоў на Беларусі|антыфеадальную вайну 1648—51]]. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да Старога Быхава. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Маскоўская дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—67]] узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска І.Залатарэнкі. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падбайла Сцяпан||}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] gjmb16ghueenxkhjynz4ykd0gj7ifcu 5172016 5172014 2026-07-28T08:37:27Z Autumndancer 168015 5172016 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў [[Антыфеадальная вайна 1648—1651 гадоў на Беларусі|антыфеадальную вайну 1648—51]]. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да [[Быхаўскі замак|Старога Быхава]]. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля Лоеўскай бітвы 1649 года захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Маскоўская дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—67]] узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І.Залатарэнкі]]. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падбайла Сцяпан||}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] 25bxx49tgxyjrnp2382zcsovciupn2g 5172017 5172016 2026-07-28T08:38:17Z Autumndancer 168015 5172017 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сцяпан Падбайла (Падабайла, Пабадайла)''' (? — ліпень 1654) — казацкі палкоўнік, кіраўнік казацкіх атрадаў на Беларусі ў [[Антыфеадальная вайна 1648—1651 гадоў на Беларусі|антыфеадальную вайну 1648—51]]. У 1648 годзе атрад Падбайлы і палкоўніка Гаркушы знаходзіўся ў [[Бабруйск]]у, адкуль у верасні рушыў да [[Беразіно]], а ў пачатку снежня да [[Быхаўскі замак|Старога Быхава]]. Пасля няўдалага штурму крэпасці казакі адступілі. У 1649 годзе Падбайла на чале 6 тысяч казакоў Чарнігаўскага палка абараняў т.зв. Лоеўскія пераправы, каб не дапусціць войска Я.Радзівіла на Украіну. Пасля [[Бітва пад Лоевам (1649)|Лоеўскай бітвы 1649 года]] захапіў [[Гомель]] і асадзіў [[Чачэрск]]. У 1651 годзе накіраваны [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам ​Хмяльніцкім]] у якасці пасла да Радзівіла. У Лоеўскай бітве 1651 пацярпеў паражэнне і адступіў да [[Чарнігаў|Чарнігава]]. У вайну [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Маскоўская дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—67]] узначальваў Чарнігаўскі полк казацкага войска [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І.Залатарэнкі]]. Загінуў у баі пад Гомелем. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падбайла Сцяпан||}} {{DEFAULTSORT:Падбайла}} [[Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)]] kkklql5cwx0cy8xvlw8y5ihl3nfnerf Сцяпан Падабайла 0 811745 5172007 2026-07-28T08:33:14Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Сцяпан Падбайла]] 5172007 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сцяпан Падбайла]] ntrp2w6xn4e6ea3aqcfiz5qvyhiwnzo Сцяпан Пабадайла 0 811746 5172008 2026-07-28T08:33:33Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Сцяпан Падбайла]] 5172008 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сцяпан Падбайла]] ntrp2w6xn4e6ea3aqcfiz5qvyhiwnzo С. Падбайла 0 811747 5172009 2026-07-28T08:33:51Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Сцяпан Падбайла]] 5172009 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сцяпан Падбайла]] ntrp2w6xn4e6ea3aqcfiz5qvyhiwnzo Кандэ 0 811748 5172019 2026-07-28T08:45:18Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул Прынц Кандэ|прынца...» 5172019 wikitext text/x-wiki [[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул [[Прынц Кандэ|прынцаў Кандэ]] і адыгрывалі значную ролю ў палітычнай і ваеннай гісторыі Францыі.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}}</ref> Род заснаваў [[Луі I Кандэ|Луі I дэ Бурбон]] (1530—1569), малодшы сын Карла, герцага Вандомскага. У час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]] ён стаў адным з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]]. Старэйшы сын дзейнага прынца Кандэ звычайна насіў тытул [[герцаг Энгіенскі|герцага Энгіенскага]]. Прадстаўнікі роду належалі да [[прынц крыві|прынцаў крыві]] і ў выпадку спынення старэйшых галін Бурбонаў маглі прэтэндаваць на французскі трон.<ref name="БелЭн" /> Найбольш вядомым прадстаўніком роду быў палкаводзец [[Луі II Кандэ]], празваны Вялікім Кандэ. Ён праславіўся перамогамі ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайне]], удзельнічаў у [[Фронда|Фрондзе]], а разам з сынам неаднаразова разглядаўся як кандыдат на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name="БелЭн" /> Род спыніўся ў 1830 годзе пасля смерці [[Луі-Анры-Жазеф дэ Бурбон-Кандэ|Луі-Анры-Жазэфа дэ Бурбон-Кандэ]], апошняга прынца Кандэ.<ref name="БелЭн" /> == Прынцы Кандэ == == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" ! Імя ! Партрэт ! Гады жыцця ! Асноўныя звесткі |- | style="text-align:left" | '''[[Луі I Кандэ|Луі I]]''' | [[Файл:Louis Ier de Bourbon, 1er prince de Condé (1530-1569).jpg|100пкс]] | 1530—1569 | style="text-align:left" | Першы [[прынц Кандэ]], сын Карла, герцага Вандомскага. Кіраўнік французскіх [[гугеноты|гугенотаў]] у час першых [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў]]. Паранены, узяты ў палон і забіты пасля [[Бітва пры Жарнаку|бітвы пры Жарнаку]]. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых I Кандэ|Генрых I]]''' | [[Файл:Portraits et vingettes de l'Histoire de la Maison de Bourbon par Désormeaux - estampe - btv1b8452398t (51 of 74).jpg|100пкс]] | 1552—1588 | style="text-align:left" | Сын Луі I, удзельнік рэлігійных войнаў. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Адзін з галоўных кіраўнікоў гугенотаў. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрых II]]''' | [[Файл:HenriIIdeBourbon-Conde.jpg|100пкс]] | 1588—1646 | style="text-align:left" | Сын Генрыха I. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] змагаўся за ўладу, але пацярпеў паражэнне і тры гады знаходзіўся ў зняволенні ў [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Католік, ваяваў супраць гугенотаў на поўдні Францыі. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі II Кандэ|Луі II]]'''<br><small>Вялікі Кандэ</small> | [[Файл:After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg|100пкс]] | 1621—1686 | style="text-align:left" | Французскі палкаводзец, удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] і [[Фронда|Фронды]]. Камандаваў таксама іспанскай арміяй. Разам з сынам прэтэндаваў на трон Польшчы і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Сучаснікі празвалі яго Вялікім Кандэ. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Жазэф Кандэ|Луі-Жазеф]]''' | [[Файл:Louis-Joseph de Bourbon, prince de Condé - Versailles.jpg|100пкс]] | 1736—1818 | style="text-align:left" | Генерал, удзельнік [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]], губернатар Бургундыі. Адзін з кіраўнікоў французскай эміграцыі ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], узначальваў так званую «армію Кандэ». |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Анры-Жазэф Кандэ|Луі-Анры-Жазеф]]''' | [[Файл:Portrait de Louis-Henry-Joseph de Bourbon-Condé - Danloux - Musée Condé PE418.jpg|100пкс]] | 1756—1830 | style="text-align:left" | Сын Луі-Жазефа, апошні прадстаўнік роду. Пасля пачатку Французскай рэвалюцыі эмігрыраваў і служыў у «арміі Кандэ». У 1814 годзе вярнуўся ў Францыю. |} == Рэзідэнцыі == [[Файл:Chantilly_-_Le_château_du_XVIIIe.jpg|злева|міні|[[Шанціі (сядзіба)|Замак Шанціі]] ў XVIII стагоддзі]] Галоўнай загараднай рэзідэнцыяй прынцаў Кандэ быў [[Шанціі (сядзіба)|замак Шанціі]]. Прадстаўнікі роду пашыралі сядзібу, збіралі творы мастацтва і кнігі; пасля смерці апошняга прынца Кандэ маёнтак перайшоў да [[Генрых Арлеанскі, герцаг Амальскі|Генрыха Арлеанскага, герцага Амальскага]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://chateaudechantilly.fr/histoire/|title=L’Histoire du Château de Chantilly|website=Château de Chantilly|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Paris_Assemblee_Nationale_DSC00074.jpg|міні|[[Бурбонскі палац]] у Парыжы]] З родам быў звязаны і [[Бурбонскі палац]] у Парыжы, пабудаваны ў 1722—1728 гадах для Луізы Франсуазы дэ Бурбон, удавы прынца Луі III Кандэ. У 1764 годзе палац перайшоў да прынца Луі-Жазэфа Кандэ. Цяпер у ім размяшчаецца [[Нацыянальны сход Францыі]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/patrimoine/palais-bourbon-et-hotel-de-lassay/l-histoire-du-palais-bourbon-et-de-l-hotel-de-lassay|title=L’Histoire du Palais Bourbon et de l’Hôtel de Lassay|website=Assemblée nationale|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} {{Бібліяінфармацыя}} d056lm7ljqix2xwpzjn3qd6yth6ivze 5172022 5172019 2026-07-28T08:46:11Z Ueschar 151377 5172022 wikitext text/x-wiki [[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул [[Прынц Кандэ|прынцаў Кандэ]] і адыгрывалі значную ролю ў палітычнай і ваеннай гісторыі Францыі.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}}</ref> Род заснаваў [[Луі I Кандэ|Луі I дэ Бурбон]] (1530—1569), малодшы сын Карла, герцага Вандомскага. У час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]] ён стаў адным з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]]. Старэйшы сын дзейнага прынца Кандэ звычайна насіў тытул [[герцаг Энгіенскі|герцага Энгіенскага]]. Прадстаўнікі роду належалі да [[прынц крыві|прынцаў крыві]] і ў выпадку спынення старэйшых галін Бурбонаў маглі прэтэндаваць на французскі трон.<ref name="БелЭн" /> Найбольш вядомым прадстаўніком роду быў палкаводзец [[Луі II Кандэ]], празваны Вялікім Кандэ. Ён праславіўся перамогамі ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайне]], удзельнічаў у [[Фронда|Фрондзе]], а разам з сынам неаднаразова разглядаўся як кандыдат на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name="БелЭн" /> Род спыніўся ў 1830 годзе пасля смерці [[Луі-Анры-Жазеф дэ Бурбон-Кандэ|Луі-Анры-Жазэфа дэ Бурбон-Кандэ]], апошняга прынца Кандэ.<ref name="БелЭн" /> == Прынцы Кандэ == == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" ! Імя ! Партрэт ! Гады жыцця ! Асноўныя звесткі |- | style="text-align:left" | '''[[Луі I Кандэ|Луі I]]''' | [[Файл:Louis Ier de Bourbon, 1er prince de Condé (1530-1569).jpg|100пкс]] | 1530—1569 | style="text-align:left" | Першы [[прынц Кандэ]], сын Карла, герцага Вандомскага. Кіраўнік французскіх [[гугеноты|гугенотаў]] у час першых [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў]]. Паранены, узяты ў палон і забіты пасля [[Бітва пры Жарнаку|бітвы пры Жарнаку]]. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых I Кандэ|Генрых I]]''' | [[Файл:Portraits et vingettes de l'Histoire de la Maison de Bourbon par Désormeaux - estampe - btv1b8452398t (51 of 74).jpg|100пкс]] | 1552—1588 | style="text-align:left" | Сын Луі I, удзельнік рэлігійных войнаў. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Адзін з галоўных кіраўнікоў гугенотаў. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрых II]]''' | [[Файл:HenriIIdeBourbon-Conde.jpg|100пкс]] | 1588—1646 | style="text-align:left" | Сын Генрыха I. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] змагаўся за ўладу, але пацярпеў паражэнне і тры гады знаходзіўся ў зняволенні ў [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Католік, ваяваў супраць гугенотаў на поўдні Францыі. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі II Кандэ|Луі II]]'''<br><small>Вялікі Кандэ</small> | [[Файл:After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg|100пкс]] | 1621—1686 | style="text-align:left" | Французскі палкаводзец, удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] і [[Фронда|Фронды]]. Камандаваў таксама іспанскай арміяй. Разам з сынам прэтэндаваў на трон Польшчы і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Сучаснікі празвалі яго Вялікім Кандэ. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Жазэф Кандэ|Луі-Жазеф]]''' | [[Файл:Louis-Joseph de Bourbon, prince de Condé - Versailles.jpg|100пкс]] | 1736—1818 | style="text-align:left" | Генерал, удзельнік [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]], губернатар Бургундыі. Адзін з кіраўнікоў французскай эміграцыі ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], узначальваў так званую «армію Кандэ». |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Анры-Жазэф Кандэ|Луі-Анры-Жазеф]]''' | [[Файл:Portrait de Louis-Henry-Joseph de Bourbon-Condé - Danloux - Musée Condé PE418.jpg|100пкс]] | 1756—1830 | style="text-align:left" | Сын Луі-Жазэфа, апошні прадстаўнік роду. Пасля пачатку Французскай рэвалюцыі эмігрыраваў і служыў у «арміі Кандэ». У 1814 годзе вярнуўся ў Францыю. |} == Рэзідэнцыі == [[Файл:Chantilly_-_Le_château_du_XVIIIe.jpg|злева|міні|[[Шанціі (сядзіба)|Замак Шанціі]] ў XVIII стагоддзі]] Галоўнай загараднай рэзідэнцыяй прынцаў Кандэ быў [[Шанціі (сядзіба)|замак Шанціі]]. Прадстаўнікі роду пашыралі сядзібу, збіралі творы мастацтва і кнігі; пасля смерці апошняга прынца Кандэ маёнтак перайшоў да [[Генрых Арлеанскі, герцаг Амальскі|Генрыха Арлеанскага, герцага Амальскага]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://chateaudechantilly.fr/histoire/|title=L’Histoire du Château de Chantilly|website=Château de Chantilly|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Paris_Assemblee_Nationale_DSC00074.jpg|міні|[[Бурбонскі палац]] у Парыжы]] З родам быў звязаны і [[Бурбонскі палац]] у Парыжы, пабудаваны ў 1722—1728 гадах для Луізы Франсуазы дэ Бурбон, удавы прынца Луі III Кандэ. У 1764 годзе палац перайшоў да прынца Луі-Жазэфа Кандэ. Цяпер у ім размяшчаецца [[Нацыянальны сход Францыі]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/patrimoine/palais-bourbon-et-hotel-de-lassay/l-histoire-du-palais-bourbon-et-de-l-hotel-de-lassay|title=L’Histoire du Palais Bourbon et de l’Hôtel de Lassay|website=Assemblée nationale|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} {{Бібліяінфармацыя}} ix4ry3piip8ri97iggwhbg1zef1pvp3 5172023 5172022 2026-07-28T08:46:53Z Ueschar 151377 5172023 wikitext text/x-wiki [[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул [[Прынц Кандэ|прынцаў Кандэ]] і адыгрывалі значную ролю ў палітычнай і ваеннай гісторыі Францыі.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}}</ref> Род заснаваў [[Луі I Кандэ|Луі I дэ Бурбон]] (1530—1569), малодшы сын Карла, герцага Вандомскага. У час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]] ён стаў адным з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]]. Старэйшы сын дзейнага прынца Кандэ звычайна насіў тытул [[герцаг Энгіенскі|герцага Энгіенскага]]. Прадстаўнікі роду належалі да [[прынц крыві|прынцаў крыві]] і ў выпадку спынення старэйшых галін Бурбонаў маглі прэтэндаваць на французскі трон.<ref name="БелЭн" /> Найбольш вядомым прадстаўніком роду быў палкаводзец [[Луі II Кандэ]], празваны Вялікім Кандэ. Ён праславіўся перамогамі ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайне]], удзельнічаў у [[Фронда|Фрондзе]], а разам з сынам неаднаразова разглядаўся як кандыдат на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name="БелЭн" /> Род спыніўся ў 1830 годзе пасля смерці [[Луі-Анры-Жазеф дэ Бурбон-Кандэ|Луі-Анры-Жазэфа дэ Бурбон-Кандэ]], апошняга прынца Кандэ.<ref name="БелЭн" /> == Прынцы Кандэ == == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" ! Імя ! Партрэт ! Гады жыцця ! Асноўныя звесткі |- | style="text-align:left" | '''[[Луі I Кандэ|Луі I]]''' | [[Файл:Louis Ier de Bourbon, 1er prince de Condé (1530-1569).jpg|100пкс]] | 1530—1569 | style="text-align:left" | Першы прынц Кандэ, сын Карла, герцага Вандомскага. Кіраўнік французскіх [[гугеноты|гугенотаў]] у час першых [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў]]. Паранены, узяты ў палон і забіты пасля [[Бітва пры Жарнаку|бітвы пры Жарнаку]]. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых I Кандэ|Генрых I]]''' | [[Файл:Portraits et vingettes de l'Histoire de la Maison de Bourbon par Désormeaux - estampe - btv1b8452398t (51 of 74).jpg|100пкс]] | 1552—1588 | style="text-align:left" | Сын Луі I, удзельнік рэлігійных войнаў. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Адзін з галоўных кіраўнікоў гугенотаў. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрых II]]''' | [[Файл:HenriIIdeBourbon-Conde.jpg|100пкс]] | 1588—1646 | style="text-align:left" | Сын Генрыха I. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] змагаўся за ўладу, але пацярпеў паражэнне і тры гады знаходзіўся ў зняволенні ў [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Католік, ваяваў супраць гугенотаў на поўдні Францыі. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі II Кандэ|Луі II]]'''<br><small>Вялікі Кандэ</small> | [[Файл:After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg|100пкс]] | 1621—1686 | style="text-align:left" | Французскі палкаводзец, удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] і [[Фронда|Фронды]]. Камандаваў таксама іспанскай арміяй. Разам з сынам прэтэндаваў на трон Польшчы і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Сучаснікі празвалі яго Вялікім Кандэ. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Жазэф Кандэ|Луі-Жазэф]]''' | [[Файл:Louis-Joseph de Bourbon, prince de Condé - Versailles.jpg|100пкс]] | 1736—1818 | style="text-align:left" | Генерал, удзельнік [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]], губернатар Бургундыі. Адзін з кіраўнікоў французскай эміграцыі ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], узначальваў так званую «армію Кандэ». |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Анры-Жазэф Кандэ|Луі-Анры-Жазэф]]''' | [[Файл:Portrait de Louis-Henry-Joseph de Bourbon-Condé - Danloux - Musée Condé PE418.jpg|100пкс]] | 1756—1830 | style="text-align:left" | Сын Луі-Жазэфа, апошні прадстаўнік роду. Пасля пачатку Французскай рэвалюцыі эмігрыраваў і служыў у «арміі Кандэ». У 1814 годзе вярнуўся ў Францыю. |} == Рэзідэнцыі == [[Файл:Chantilly_-_Le_château_du_XVIIIe.jpg|злева|міні|[[Шанціі (сядзіба)|Замак Шанціі]] ў XVIII стагоддзі]] Галоўнай загараднай рэзідэнцыяй прынцаў Кандэ быў [[Шанціі (сядзіба)|замак Шанціі]]. Прадстаўнікі роду пашыралі сядзібу, збіралі творы мастацтва і кнігі; пасля смерці апошняга прынца Кандэ маёнтак перайшоў да [[Генрых Арлеанскі, герцаг Амальскі|Генрыха Арлеанскага, герцага Амальскага]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://chateaudechantilly.fr/histoire/|title=L’Histoire du Château de Chantilly|website=Château de Chantilly|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Paris_Assemblee_Nationale_DSC00074.jpg|міні|[[Бурбонскі палац]] у Парыжы]] З родам быў звязаны і [[Бурбонскі палац]] у Парыжы, пабудаваны ў 1722—1728 гадах для Луізы Франсуазы дэ Бурбон, удавы прынца Луі III Кандэ. У 1764 годзе палац перайшоў да прынца Луі-Жазэфа Кандэ. Цяпер у ім размяшчаецца [[Нацыянальны сход Францыі]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/patrimoine/palais-bourbon-et-hotel-de-lassay/l-histoire-du-palais-bourbon-et-de-l-hotel-de-lassay|title=L’Histoire du Palais Bourbon et de l’Hôtel de Lassay|website=Assemblée nationale|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} {{Бібліяінфармацыя}} idgl3jkyu5klolkv3rfgkj4khyup7ya 5172025 5172023 2026-07-28T08:47:35Z Ueschar 151377 5172025 wikitext text/x-wiki [[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул [[Прынц Кандэ|прынцаў Кандэ]] і адыгрывалі значную ролю ў палітычнай і ваеннай гісторыі Францыі.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}}</ref> Род заснаваў [[Луі I Кандэ|Луі I дэ Бурбон]] (1530—1569), малодшы сын Карла, герцага Вандомскага. У час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]] ён стаў адным з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]]. Старэйшы сын дзейнага прынца Кандэ звычайна насіў тытул [[герцаг Энгіенскі|герцага Энгіенскага]]. Прадстаўнікі роду належалі да [[прынц крыві|прынцаў крыві]] і ў выпадку спынення старэйшых галін Бурбонаў маглі прэтэндаваць на французскі трон.<ref name="БелЭн" /> Найбольш вядомым прадстаўніком роду быў палкаводзец [[Луі II Кандэ]], празваны Вялікім Кандэ. Ён праславіўся перамогамі ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайне]], удзельнічаў у [[Фронда|Фрондзе]], а разам з сынам неаднаразова разглядаўся як кандыдат на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name="БелЭн" /> Род спыніўся ў 1830 годзе пасля смерці [[Луі-Анры-Жазеф дэ Бурбон-Кандэ|Луі-Анры-Жазэфа дэ Бурбон-Кандэ]], апошняга прынца Кандэ.<ref name="БелЭн" /> == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" ! Імя ! Партрэт ! Гады жыцця ! Асноўныя звесткі |- | style="text-align:left" | '''[[Луі I Кандэ|Луі I]]''' | [[Файл:Louis Ier de Bourbon, 1er prince de Condé (1530-1569).jpg|100пкс]] | 1530—1569 | style="text-align:left" | Першы прынц Кандэ, сын Карла, герцага Вандомскага. Кіраўнік французскіх [[гугеноты|гугенотаў]] у час першых [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў]]. Паранены, узяты ў палон і забіты пасля [[Бітва пры Жарнаку|бітвы пры Жарнаку]]. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых I Кандэ|Генрых I]]''' | [[Файл:Portraits et vingettes de l'Histoire de la Maison de Bourbon par Désormeaux - estampe - btv1b8452398t (51 of 74).jpg|100пкс]] | 1552—1588 | style="text-align:left" | Сын Луі I, удзельнік рэлігійных войнаў. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Адзін з галоўных кіраўнікоў гугенотаў. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрых II]]''' | [[Файл:HenriIIdeBourbon-Conde.jpg|100пкс]] | 1588—1646 | style="text-align:left" | Сын Генрыха I. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] змагаўся за ўладу, але пацярпеў паражэнне і тры гады знаходзіўся ў зняволенні ў [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Католік, ваяваў супраць гугенотаў на поўдні Францыі. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі II Кандэ|Луі II]]'''<br><small>Вялікі Кандэ</small> | [[Файл:After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg|100пкс]] | 1621—1686 | style="text-align:left" | Французскі палкаводзец, удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] і [[Фронда|Фронды]]. Камандаваў таксама іспанскай арміяй. Разам з сынам прэтэндаваў на трон Польшчы і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Сучаснікі празвалі яго Вялікім Кандэ. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Жазэф Кандэ|Луі-Жазэф]]''' | [[Файл:Louis-Joseph de Bourbon, prince de Condé - Versailles.jpg|100пкс]] | 1736—1818 | style="text-align:left" | Генерал, удзельнік [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]], губернатар Бургундыі. Адзін з кіраўнікоў французскай эміграцыі ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], узначальваў так званую «армію Кандэ». |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Анры-Жазэф Кандэ|Луі-Анры-Жазэф]]''' | [[Файл:Portrait de Louis-Henry-Joseph de Bourbon-Condé - Danloux - Musée Condé PE418.jpg|100пкс]] | 1756—1830 | style="text-align:left" | Сын Луі-Жазэфа, апошні прадстаўнік роду. Пасля пачатку Французскай рэвалюцыі эмігрыраваў і служыў у «арміі Кандэ». У 1814 годзе вярнуўся ў Францыю. |} == Рэзідэнцыі == [[Файл:Chantilly_-_Le_château_du_XVIIIe.jpg|злева|міні|[[Шанціі (сядзіба)|Замак Шанціі]] ў XVIII стагоддзі]] Галоўнай загараднай рэзідэнцыяй прынцаў Кандэ быў [[Шанціі (сядзіба)|замак Шанціі]]. Прадстаўнікі роду пашыралі сядзібу, збіралі творы мастацтва і кнігі; пасля смерці апошняга прынца Кандэ маёнтак перайшоў да [[Генрых Арлеанскі, герцаг Амальскі|Генрыха Арлеанскага, герцага Амальскага]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://chateaudechantilly.fr/histoire/|title=L’Histoire du Château de Chantilly|website=Château de Chantilly|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Paris_Assemblee_Nationale_DSC00074.jpg|міні|[[Бурбонскі палац]] у Парыжы]] З родам быў звязаны і [[Бурбонскі палац]] у Парыжы, пабудаваны ў 1722—1728 гадах для Луізы Франсуазы дэ Бурбон, удавы прынца Луі III Кандэ. У 1764 годзе палац перайшоў да прынца Луі-Жазэфа Кандэ. Цяпер у ім размяшчаецца [[Нацыянальны сход Францыі]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/patrimoine/palais-bourbon-et-hotel-de-lassay/l-histoire-du-palais-bourbon-et-de-l-hotel-de-lassay|title=L’Histoire du Palais Bourbon et de l’Hôtel de Lassay|website=Assemblée nationale|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} {{Бібліяінфармацыя}} 20yb1wnk1qiax137pdpghyl3gpck06q 5172035 5172025 2026-07-28T08:55:22Z Ueschar 151377 удакладненне 5172035 wikitext text/x-wiki [[Файл:Image-Blason_duche_fr_Bourbon_(moderne_2).svg|міні|Герб прынцаў Кандэ]] '''Кандэ́''' ({{lang-fr|de Condé}}; {{IPA|[də kɔ̃.de]}}) — французскі арыстакратычны род XVI—XIX стагоддзяў, малодшая галіна каралеўскай дынастыі [[Бурбоны|Бурбонаў]]. Яго прадстаўнікі насілі тытул прынцаў Кандэ і адыгрывалі значную ролю ў палітычнай і ваеннай гісторыі Францыі.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}}</ref> Род заснаваў [[Луі I Кандэ|Луі I дэ Бурбон]] (1530—1569), малодшы сын Карла, герцага Вандомскага. У час [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў у Францыі]] ён стаў адным з кіраўнікоў [[Гугеноты|гугенотаў]]. Старэйшы сын дзейнага прынца Кандэ звычайна насіў тытул [[герцаг Энгіенскі|герцага Энгіенскага]]. Прадстаўнікі роду належалі да [[прынц крыві|прынцаў крыві]] і ў выпадку спынення старэйшых галін Бурбонаў маглі прэтэндаваць на французскі трон.<ref name="БелЭн" /> Найбольш вядомым прадстаўніком роду быў палкаводзец [[Луі II Кандэ]], празваны Вялікім Кандэ. Ён праславіўся перамогамі ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайне]], удзельнічаў у [[Фронда|Фрондзе]], а разам з сынам неаднаразова разглядаўся як кандыдат на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name="БелЭн" /> Род спыніўся ў 1830 годзе пасля смерці [[Луі-Анры-Жазеф дэ Бурбон-Кандэ|Луі-Анры-Жазэфа дэ Бурбон-Кандэ]], апошняга прынца Кандэ.<ref name="БелЭн" /> == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" ! Імя ! Партрэт ! Гады жыцця ! Асноўныя звесткі |- | style="text-align:left" | '''[[Луі I Кандэ|Луі I]]''' | [[Файл:Louis Ier de Bourbon, 1er prince de Condé (1530-1569).jpg|100пкс]] | 1530—1569 | style="text-align:left" | Першы прынц Кандэ, сын Карла, герцага Вандомскага. Кіраўнік французскіх [[гугеноты|гугенотаў]] у час першых [[Рэлігійныя войны ў Францыі|рэлігійных войнаў]]. Паранены, узяты ў палон і забіты пасля [[Бітва пры Жарнаку|бітвы пры Жарнаку]]. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых I Кандэ|Генрых I]]''' | [[Файл:Portraits et vingettes de l'Histoire de la Maison de Bourbon par Désormeaux - estampe - btv1b8452398t (51 of 74).jpg|100пкс]] | 1552—1588 | style="text-align:left" | Сын Луі I, удзельнік рэлігійных войнаў. Пасля [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскай ночы]] быў вымушаны перайсці ў каталіцтва, але ў 1574 годзе вярнуўся ў [[кальвінізм]]. Адзін з галоўных кіраўнікоў гугенотаў. |- | style="text-align:left" | '''[[Генрых II дэ Бурбон-Кандэ|Генрых II]]''' | [[Файл:HenriIIdeBourbon-Conde.jpg|100пкс]] | 1588—1646 | style="text-align:left" | Сын Генрыха I. У час рэгенцтва [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] змагаўся за ўладу, але пацярпеў паражэнне і тры гады знаходзіўся ў зняволенні ў [[Венсенскі замак|Венсенскім замку]]. Католік, ваяваў супраць гугенотаў на поўдні Францыі. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі II Кандэ|Луі II]]'''<br><small>Вялікі Кандэ</small> | [[Файл:After van Egmont - Louis, Grand Condé - Versailles MV 3478.jpg|100пкс]] | 1621—1686 | style="text-align:left" | Французскі палкаводзец, удзельнік [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] і [[Фронда|Фронды]]. Камандаваў таксама іспанскай арміяй. Разам з сынам прэтэндаваў на трон Польшчы і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Сучаснікі празвалі яго Вялікім Кандэ. |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Жазэф Кандэ|Луі-Жазэф]]''' | [[Файл:Louis-Joseph de Bourbon, prince de Condé - Versailles.jpg|100пкс]] | 1736—1818 | style="text-align:left" | Генерал, удзельнік [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]], губернатар Бургундыі. Адзін з кіраўнікоў французскай эміграцыі ў час [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]], узначальваў так званую «армію Кандэ». |- | style="text-align:left" | '''[[Луі-Анры-Жазэф Кандэ|Луі-Анры-Жазэф]]''' | [[Файл:Portrait de Louis-Henry-Joseph de Bourbon-Condé - Danloux - Musée Condé PE418.jpg|100пкс]] | 1756—1830 | style="text-align:left" | Сын Луі-Жазэфа, апошні прадстаўнік роду. Пасля пачатку Французскай рэвалюцыі эмігрыраваў і служыў у «арміі Кандэ». У 1814 годзе вярнуўся ў Францыю. |} == Рэзідэнцыі == [[Файл:Chantilly_-_Le_château_du_XVIIIe.jpg|злева|міні|[[Шанціі (сядзіба)|Замак Шанціі]] ў XVIII стагоддзі]] Галоўнай загараднай рэзідэнцыяй прынцаў Кандэ быў [[Шанціі (сядзіба)|замак Шанціі]]. Прадстаўнікі роду пашыралі сядзібу, збіралі творы мастацтва і кнігі; пасля смерці апошняга прынца Кандэ маёнтак перайшоў да [[Генрых Арлеанскі, герцаг Амальскі|Генрыха Арлеанскага, герцага Амальскага]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://chateaudechantilly.fr/histoire/|title=L’Histoire du Château de Chantilly|website=Château de Chantilly|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Paris_Assemblee_Nationale_DSC00074.jpg|міні|[[Бурбонскі палац]] у Парыжы]] З родам быў звязаны і [[Бурбонскі палац]] у Парыжы, пабудаваны ў 1722—1728 гадах для Луізы Франсуазы дэ Бурбон, удавы прынца Луі III Кандэ. У 1764 годзе палац перайшоў да прынца Луі-Жазэфа Кандэ. Цяпер у ім размяшчаецца [[Нацыянальны сход Францыі]].<ref>{{cite web|language=fr|url=https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/patrimoine/palais-bourbon-et-hotel-de-lassay/l-histoire-du-palais-bourbon-et-de-l-hotel-de-lassay|title=L’Histoire du Palais Bourbon et de l’Hôtel de Lassay|website=Assemblée nationale|access-date=28 ліпеня 2026}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кандэ|Чаркасаў Д. М.|582|Д. М. Чаркасаў}} {{Бібліяінфармацыя}} fc6qjsuonaocy6ncshn2y6mdk5xj1mz Катэгорыя:Супрацоўнікі Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь 14 811749 5172021 2026-07-28T08:46:10Z 5172021 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Савет бяспекі Беларусі]] m7g0tufrfhcbe29q571vtisnpe75994 Падветраныя астравы 0 811750 5172026 2026-07-28T08:49:30Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (ув...» 5172026 wikitext text/x-wiki '''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (уваходзяць у Нідэрландскія Антыльскія аастравы), Авес, [[Лос-Рокес]], [[Арчыла]], Бланкілья, Лос-Эрманас (уваходзяць у склад [[Венесуэла|Венесуэлы]] на правах федэральных уладанняў). Назва Паветраныя астравы тлумачыцца падветраным становішчам астравоў у адносінах да паўночнага-ўсходняга пасату. Плошча — каля 1,2 тыс. км². Насельніцтва — каля 370 тыс. чал. (1999). Буйныя астравы ўзгоркаватыя (вышыня да 372 м на востраве Кюрасаа), складзены з крышталічных і метамарфічных сланцаў, перакрытых вулканічнымі і вапняковымі адкладамі. Дробныя астравы каралавыя, нізінныя. [[трапічны клімат|Клімат трапічны]], засушлівы. Сярэднія тэмпературы 26—28 °C, ападкаў 500—600 мм за год. Сухія лясы і ксерафітныя хмызнякі. Плантацыі [[сорга]], [[арахіс]]у, бататаў, бананаў, цытрусавых. Гадуюць коз і авечак. Нафтаперапрацоўка (нідэрландская частка Падветраных астравоў). Буйнейшыя гарады — [[Вілемстад]] (востраў Кюрасаа), Араньестад (востраў Аруба). Астравы Лос-Рокес аб’яўлены Нацыянальным паркам (1973). Адкрыты ў 1499 годзе мараплаўцамі [[Алонса дэ ​Ахеда]]м і [[Амерыга ​Веспучы]]. [[Катэгорыя:Астравы Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў]] 72u8lyhbgope77rmmo4ulum4c7t6y2f 5172029 5172026 2026-07-28T08:51:20Z Autumndancer 168015 5172029 wikitext text/x-wiki '''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (уваходзяць у Нідэрландскія Антыльскія аастравы), Авес, [[Лос-Рокес]], [[Арчыла]], Бланкілья, Лос-Эрманас (уваходзяць у склад [[Венесуэла|Венесуэлы]] на правах федэральных уладанняў). Назва Паветраныя астравы тлумачыцца падветраным становішчам астравоў у адносінах да паўночнага-ўсходняга пасату. Плошча — каля 1,2 тыс. км². Насельніцтва — каля 370 тыс. чал. (1999). Буйныя астравы ўзгоркаватыя (вышыня да 372 м на востраве Кюрасаа), складзены з крышталічных і метамарфічных сланцаў, перакрытых вулканічнымі і вапняковымі адкладамі. Дробныя астравы каралавыя, нізінныя. [[трапічны клімат|Клімат трапічны]], засушлівы. Сярэднія тэмпературы 26—28 °C, ападкаў 500—600 мм за год. Сухія лясы і ксерафітныя хмызнякі. Плантацыі [[сорга]], [[арахіс]]у, бататаў, бананаў, цытрусавых. Гадуюць коз і авечак. Нафтаперапрацоўка (нідэрландская частка Падветраных астравоў). Буйнейшыя гарады — [[Вілемстад]] (востраў Кюрасаа), Араньестад (востраў Аруба). Астравы Лос-Рокес аб’яўлены Нацыянальным паркам (1973). Адкрыты ў 1499 годзе мараплаўцамі [[Алонса дэ Ахеда]]м і [[Амерыга ​Веспучы]]. [[Катэгорыя:Астравы Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў]] 5h8y6ipofoh3t4c3sq79224pha6kg1e 5172030 5172029 2026-07-28T08:52:02Z Autumndancer 168015 5172030 wikitext text/x-wiki '''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (уваходзяць у Нідэрландскія Антыльскія аастравы), Авес, [[Лос-Рокес]], [[Арчыла]], Бланкілья, Лос-Эрманас (уваходзяць у склад [[Венесуэла|Венесуэлы]] на правах федэральных уладанняў). Назва Паветраныя астравы тлумачыцца падветраным становішчам астравоў у адносінах да паўночнага-ўсходняга пасату. Плошча — каля 1,2 тыс. км². Насельніцтва — каля 370 тыс. чал. (1999). Буйныя астравы ўзгоркаватыя (вышыня да 372 м на востраве Кюрасаа), складзены з крышталічных і метамарфічных сланцаў, перакрытых вулканічнымі і вапняковымі адкладамі. Дробныя астравы каралавыя, нізінныя. [[трапічны клімат|Клімат трапічны]], засушлівы. Сярэднія тэмпературы 26—28 °C, ападкаў 500—600 мм за год. Сухія лясы і ксерафітныя хмызнякі. Плантацыі [[сорга]], [[арахіс]]у, бататаў, бананаў, цытрусавых. Гадуюць коз і авечак. Нафтаперапрацоўка (нідэрландская частка Падветраных астравоў). Буйнейшыя гарады — [[Вілемстад]] (востраў Кюрасаа), Араньестад (востраў Аруба). Астравы Лос-Рокес аб’яўлены Нацыянальным паркам (1973). Адкрыты ў 1499 годзе мараплаўцамі [[Алонса дэ Ахеда]]м і [[Амерыга Веспучы]]. [[Катэгорыя:Астравы Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў]] 6ax54ad41jaxgl09ll56kiur54qqwyx 5172031 5172030 2026-07-28T08:53:19Z Autumndancer 168015 5172031 wikitext text/x-wiki '''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (уваходзяць у Нідэрландскія Антыльскія аастравы), Авес, [[Лос-Рокес]], [[Арчыла]], Бланкілья, Лос-Эрманас (уваходзяць у склад [[Венесуэла|Венесуэлы]] на правах федэральных уладанняў). Назва Паветраныя астравы тлумачыцца падветраным становішчам астравоў у адносінах да паўночнага-ўсходняга пасату. Плошча — каля 1,2 тыс. км². Насельніцтва — каля 370 тыс. чал. (1999). Буйныя астравы ўзгоркаватыя (вышыня да 372 м на востраве Кюрасаа), складзены з крышталічных і метамарфічных сланцаў, перакрытых вулканічнымі і вапняковымі адкладамі. Дробныя астравы каралавыя, нізінныя. [[трапічны клімат|Клімат трапічны]], засушлівы. Сярэднія тэмпературы 26—28 °C, ападкаў 500—600 мм за год. Сухія лясы і ксерафітныя хмызнякі. Плантацыі [[сорга]], [[арахіс]]у, бататаў, бананаў, цытрусавых. Гадуюць коз і авечак. Нафтаперапрацоўка (нідэрландская частка Падветраных астравоў). Буйнейшыя гарады — [[Вілемстад]] (востраў Кюрасаа), Араньестад (востраў Аруба). Астравы Лос-Рокес аб’яўлены Нацыянальным паркам (1973). Адкрыты ў 1499 годзе мараплаўцамі [[Алонса дэ Ахеда]]м і [[Амерыга Веспучы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падветраныя астравы||}} [[Катэгорыя:Астравы Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў]] ar9fak54ov79upk1sjx2k89xsy3so1x 5172039 5172031 2026-07-28T08:58:01Z Autumndancer 168015 5172039 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Падветраныя астравы''', '''Паўднёва-Антыльскія астравы''' (галандская назва Benedenwindse Eilanden, ісп. — Islas Sotavento) — паўднёвая частка архіпелага [[Малыя Антыльскія астравы]] на захад ад 64° заходняй даўгаты. Складаюцца з астравоў: [[Аруба]], [[Кюрасаа]], [[Банайрэ]] (уваходзяць у Нідэрландскія Антыльскія аастравы), Авес, [[Лос-Рокес]], [[Арчыла]], Бланкілья, Лос-Эрманас (уваходзяць у склад [[Венесуэла|Венесуэлы]] на правах федэральных уладанняў). Назва Паветраныя астравы тлумачыцца падветраным становішчам астравоў у адносінах да паўночнага-ўсходняга пасату. Плошча — каля 1,2 тыс. км². Насельніцтва — каля 370 тыс. чал. (1999). Буйныя астравы ўзгоркаватыя (вышыня да 372 м на востраве Кюрасаа), складзены з крышталічных і метамарфічных сланцаў, перакрытых вулканічнымі і вапняковымі адкладамі. Дробныя астравы каралавыя, нізінныя. [[трапічны клімат|Клімат трапічны]], засушлівы. Сярэднія тэмпературы 26—28 °C, ападкаў 500—600 мм за год. Сухія лясы і ксерафітныя хмызнякі. Плантацыі [[сорга]], [[арахіс]]у, бататаў, бананаў, цытрусавых. Гадуюць коз і авечак. Нафтаперапрацоўка (нідэрландская частка Падветраных астравоў). Буйнейшыя гарады — [[Вілемстад]] (востраў Кюрасаа), Араньестад (востраў Аруба). Астравы Лос-Рокес аб’яўлены Нацыянальным паркам (1973). Адкрыты ў 1499 годзе мараплаўцамі [[Алонса дэ Ахеда]]м і [[Амерыга Веспучы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падветраныя астравы||}} [[Катэгорыя:Астравы Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў]] 114m3eze6yzbzbiglejtk3x82xkzfzu Прынц Кандэ 0 811751 5172027 2026-07-28T08:49:53Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Кандэ]] 5172027 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кандэ]] 1wo5o7ngvbupalwumwk0bs8rp2cwwdi Паўднёва-Антыльскія астравы 0 811752 5172040 2026-07-28T08:58:57Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Падветраныя астравы]] 5172040 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Падветраныя астравы]] cqf4fyi7v2kp5puj2tz7m2wppz1zx8i Файл:The Life of Pablo (Tidal Front Cover).png 6 811753 5172052 2026-07-28T09:25:25Z Vlad Shmeklia 158547 {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома The Life of Pablo |Крыніца = https://resources.tidal.com/images/cf123c22/b73f/46e9/bb9d/82a52f74301a/1280x1280.jpg |Час стварэння = 2016 год |Аўтар = Kanye West, GOOD Music, Roc-A-Fella, Def Jam | артыкул = The Life of Pablo | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} 5172052 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома The Life of Pablo |Крыніца = https://resources.tidal.com/images/cf123c22/b73f/46e9/bb9d/82a52f74301a/1280x1280.jpg |Час стварэння = 2016 год |Аўтар = Kanye West, GOOD Music, Roc-A-Fella, Def Jam | артыкул = The Life of Pablo | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} == Ліцэнзіяванне == {{Fairuse in}} 997t2fu0q80ru4p58npu8vc7gttfzbc The Life of Pablo 0 811754 5172057 2026-07-28T09:43:36Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/150828064|The Life of Pablo]]» 5172057 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр={{hlist|[[Хіп-хоп]]}}|Год=2016|Назва=The Life of Pablo|Тып=студыйны альбом|Вокладка=The Life of Pablo (Tidal Front Cover).png|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Запісаны=2010, 2013–2016<ref>{{cite web |author=Tags:&nbsp; Kanye West |url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013 &#124; Pigeons & Planes |publisher=Pigeonsandplanes.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112005155/http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Session &#124; Complex UK |publisher=Uk.complex.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204013142/http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |url-status=live }}</ref>|Выпушчаны=14 лютага 2016|Працягласць={{Duration|m=58|s=02}} {{Duration|m=66|s=01}} (зменены трэкліст)|Прадзюсары={{collapsible list|title=Розныя|hlist=true|Канье Уэст {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсер#Музыка|вык]].)}}|Рык Рубін {{small|(также [[Исполнительный продюсер#Музыка|соисп]].)}}|Ноа Голдстин {{small|(также [[Исполнительный продюсер#Музыка|соисп]].)}}|[[Boi-1da]]|[[Cashmere Cat]]|DJ Dodger Stadium|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Фрэнк Дьюкс]]|Чарли Хэндсом|[[Havoc (рэпер)|Хэвок]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Синджин Хоук|en|Sinjin Hawke}}|[[GOOD Music#Very GOOD Beats|Чарли Хит]]|Энтони Килхоффер|[[Madlib|Мэдлиб]]|[[Post Malone]]|{{нп1|Velous|Вилэс|en|Velous}}|[[Metro Boomin|Метро Бумин]]|Менэс|[[Хадсон Мохоук]]|{{нп1|Plain Pat|Плейн Пэт|en|Plain Pat}}|{{нп1|Риггинс, Каррим|Каррим Риггинс|en|Karriem Riggins}}|Шоу|[[Southside (продюсер)|Саутсайд]]|Митус|[[Swizz Beatz|Суизз Битз]]|{{нп1|Fonzworth Bentley|Дерек Уоткинс|en|Fonzworth Bentley}}}}|Краіна=<!--[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]-->|Мова=<!--[[Англійская мова|англійскі]]-->|Лэйблы={{hlist|GOOD Music|Def Jam Recordings}}|Папярэдні альбом=[[Yeezus]]|Наступны альбом=[[Ye]]|Пап_год=2013|Наст_год=2018|Іншае={{Спіс сінглаў | Назва = The Life of Pablo | Сінгл 1 = Famous | Сінгл 1 дата = 28 сакавіка 2016 | Сінгл 2 = Father Stretch My Hands | Сінгл 2 дата = 7 чэрвеня 2016 | Сінгл 3 = Fade | Сінгл 3 дата = 9 верасня 2016 }}}}  '''''The Life of Pablo''''' ({{Tr|Жыццё Пабла|f=1}}) - сёмы [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Канье Уэст|Канье Уэста]], выпушчаны 14 лютага 2016 года лэйбламі {{Не перакладзена 3|GOOD Music|GOOD Music|ru|GOOD Music}} і {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. У альбоме прадстаўлены цэлы шэраг {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявых ўдзелаў|ru|Гостевое участие}}, які ўключае {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Френка Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Chance the Rapper|3=ru|4=Chance the Rapper}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Young Thug|Young Thug|ru|Янг Таг}}, [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], [[Рыяна|Рыяну]], {{Не перакладзена 3|The Weeknd|3=ru|4=The Weeknd}}, {{Не перакладзена 3|Ty Dolla Sign|3=ru|4=Ty Dolla Sign}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}} і іншых. Пры стварэнні яго {{Не перакладзена 3|Інструментальны хіп-хоп|інструменталаў|ru|Инструментальный хип-хоп}} гэтак жа было прыцягнута мноства саўдзельнікаў, якія ўзначальваюцца Уэстам, у ліку якіх, у прыватнасці: {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дин, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|3=ru|4=Рубин, Рик}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|3=ru|4=Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}. Гуказапісвальныя сесіі для альбома праводзіліся ў розных лакацыях па свеце пачынаючы з [[Італія|Італіі]], [[Мексіка|Мексікі]] і заканчваючы [[Таронта]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёркам]] і [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесам]]. Падтрымалі альбом такія {{Не перакладзена 3|Промазапіс|промасінглы|ru|Промозапись}}, як «Real Friends», «No More Parties» in LA і «30 Hours», якія былі выпушчаныя ў спалучэнні з канцэпцыяй Уэста {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|4=GOOD Fridays}} — калі той штотыдзень выкладваў песні бясплатна. Альбом быў прадстаўлены эксклюзіўна ў стрымінг-сэрвісе [[Tidal]], услед за працяглай чарадой яго дазапісу і канчатковай дапрацоўкі, у тым ліку шматлікія змены паслядоўнасці трэкаў і назвы за некалькі тыдняў да рэлізу. Пасля рэлізу ''The Life of Pablo'' быў сустрэты як прызнаннем, так і стрыманымі водгукамі музычных крытыкаў, якія звярнулі асаблівую ўвагу на яго калейдаскапічны музычны дыяпазон і параскіданасць, калі параўноўваць з папярэднімі альбомамі Уэста. == Перадумовы ==   == Назва == Назва альбома некалькі разоў змянялася. Фінальная версія стала вядомая менш чым за тыдзень да рэлізу. Першапачатковая назва альбома, ''So Help Me God'' (даслоўна — «І хай дапаможа мне Бог!»; {{Не перакладзена 3|So help me God!|фраза, якая выкарыстоўваецца ў якасці клятвы ў ЗША|4=So help me God!}}), было анансавана 1 сакавіка 2015 года разам з вокладкай, на якой быў намаляваны манаскі сімвал [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] XIII века<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|title=So Help Us God: Where’s Kanye West’s New Album?|author=Margaret Farrell|publisher=[[Spin (журнал)|Spin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221024654/http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 3 мая рэпер змяніў назву на ''SWISH'', адзначыўшы, што ён можа змяніць назву яшчэ раз<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|title=Kanye West Announces Name Change of His New Album on Twitter|author=Mitchell Peters|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043702/https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|archive-date=2018-07-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 24 студзеня 2016 года Уэст апублікаваў фатаграфію нататніка ліста са спісам кампазіцый альбома<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|title=Decoding Kanye West's 'Waves': A Guide to His Star-Studded Notepad|author=Eric Diep|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221081115/http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень ён апублікаваў твіт «новая назва альбома — Waves» і змененую версію дадзенага ліста, з назвай альбома, замененым на ''Waves'' ({{Tr|Хвалі}}), а таксама подпісамі і малюнкамі іншых музыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|title=Kanye West changes album title again, from Swish to Waves UPDATE|author=Will Robinson|publisher=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212235947/http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Аднак дадзеная назва не спадабалася рэпер {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru|4=Уиз Халифа}}, які заявіў, што Уэст скраў яго ў рэпера {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і папрасіў «не забіраць хвалю»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|title=Kanye West Blasts Wiz Khalifa Over 'Waves' Comments|author=Brittany Spanos|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201184734/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|archive-date=2016-02-01|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|title=ICYMI: Wiz Khalifa Says "Max B Created The Wave" Amid Kanye Album Title Change|author=Masani Bailey|publisher=[[The Source (журнал)|The Source]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131005219/http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|archive-date=2016-01-31|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. У выніку паміж музыкамі ў [[X (сацыяльная сетка)|Твітары]] узнікла сварка, падчас якой ён выказаўся як пра Халіфа, так і пра яго сына Себасцьяна і былой жонцы {{Не перакладзена 3|Эмбер Роўз|3=ru|4=Роуз, Эмбер}} (з якой сам Уэст раней сустракаўся)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|title=Wiz Khalifa Isn't Into Kanye West Calling His Album WAVES|author=Jordan Darville|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223034807/https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней, 3 лютага ў інтэрв'ю на радыё {{Не перакладзена 3|Power 105.1|4=Power 105.1}} Халіфа заявіў, што Уэст папрасіў прабачэння перад ім<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology/|title=WIZ KHALIFA: KANYE WEST APOLOGIZED TO ME... We're All Good Now|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208053600/http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology|archive-date=2016-02-08|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 9 лютага ''{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}}'' апублікавала артыкул «Ці з'яўляецца Канье Уэст найвялікшым дзеячам мастацтва 21-га стагоддзя?»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|title=Is Kanye West the greatest artist of the 21st century?|author=Patrick Ryan|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210162150/http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|archive-date=2016-02-10|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Рэпер апублікаваў спасылку на артыкул у сваім Твітары з каментаром «нарэшце яны зразумелі». Пасля гэтага ён заявіў, што назва ў чарговы раз мяняецца. Першапачаткова ён апублікаваў скарочаны варыянт назвы ''— T.L.O.P'', заявіўшы, што тыя, хто змогуць адгадаць поўны варыянт, атрымаюць пару красовак, прысвечаных музыку, і квіткі на яго шоў Yeezy Season 3, на якім адбылася прэм'ера альбома. Усяго правільны варыянт адгадалі 33 чалавекі<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|title=KANYE WEST: Congrats On Guessing My Album Name... DON'T SCREW IT UP!!|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214175428/http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|archive-date=2016-02-14|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней быў апублікаваны поўны варыянт, які стаў фінальным — ''The Life of Pablo'' ({{Tr|Жыццё Пабла}}). Існуе некалькі версій адносна значэння гэтай назвы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|title=Who Is Pablo In Kanye’s The Life Of Pablo?|author=Loren Diblasi|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223111504/http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|archive-date=2020-12-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Некаторыя фанаты лічаць, што Уэст параўноўвае сябе з [[Пабла Эскабар|Пабла Эскабарам]], знакамітым наркабаронам. Аднак большасць сыходзіцца ў меркаванні, што рэпер параўноўвае сябе з мастаком [[Пабла Пікаса|Пабла Пікасо]], паколькі яго імя з'яўляецца ў пошуку [[Google search|Google]] па запыце «{{comment|Greatest Artist of the 20th Century|Найвялікшы дзеяч мастацтва 20-га стагоддзя}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|title=Kanye West new album named The Life of Pablo: tracklist revealed on Twitter|author=Jack Shepherd|publisher=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216173727/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Сам Канье параўноўвае сябе з імі абодвума ў кампазіцыі «No More Parties in LA»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|title='The Life of Pablo': Kanye West reveals 'final track list' for new album and meaning behind the title T.L.O.P. but leaves off song that inspired it|author=Jennifer Pearson, Shyam Dodge|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212224347/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref name="vulture_guide" />. Таксама ў сваім Твітары ён напісаў, што назву альбома ''The Life Of Pablo'' трэба расшыфроўваць як «[[Павел (апостал)|Жыціе Апостала Паўла]]»<ref name="vulture_guide">{{Cite web|lang=en|url=http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|title=A Guide to Understanding Kanye West’s The Life of Pablo|author=Dee Lockett|publisher=[[Vulture.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217215812/http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-18|url-status=live}}</ref>. == Чарты ==   == Рэліз і прасоўванне == ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны [[14 лютага]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]] на стрымінгавым сэрвісе [[Tidal]]. Першапачаткова меркавалася, што альбом будзе прадавацца эксклюзіўна праз Tidal адзін тыдзень, пасля чаго ён стане даступны для ўсіх папулярных платформ . Аднак пазней, праз 2 дні пасля рэлізу, Канье Уэст заявіў у Твітары, што альбом будзе прадавацца толькі праз Tidal і пасля заканчэння першага тыдня<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|title=Kanye West says his new album will be a permanent Tidal exclusive|author=Jacob Kastrenakes|publisher=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216193622/http://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень стала вядома, што альбом быў запампаваны больш за {{Num|500000}} разоў з розных {{Не перакладзена 3|BitTorrent-трэкер|торэнт-трэкераў|ru|BitTorrent-трекер}} і што па колькасці сідэраў на трэкеры {{Не перакладзена 3|The Pirate Bay|3=ru|4=The Pirate Bay}} ён абагнаў альбом Рыяны ''{{Не перакладзена 3|Anti|3=ru|4=Anti}}'' больш чым у тры разы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.bbc.com/news/technology-35587381|title=Kanye West album 'pirated 500,000 times' already|author=Zoe Kleinman|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823171719/https://www.bbc.com/news/technology-35587381|archive-date=2018-08-23|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|title=Pirates prove Kanye's new album isn't really Tidal-exclusive|author=Nathan Ingraham|publisher=[[Engadget]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217093230/http://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. === Выніковы спіс === {| class="sortable wikitable" !Публикации !Компания !Год !Позиция |- |''[[The A.V. Club]]'' |The A.V. Club’s Top 50 Albums of 2016 |2016 |{{Center|18}} |- |''[[BBC Radio 1]]'' |The 12 Best Albums of 2016 |2016 | |- |''[[Billboard]]'' |Billboard’s 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''{{Не перакладзена 3|Complex|3=ru|4=Complex}}'' |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''{{Не перакладзена 3|Dazed|3=ru|4=Dazed}}'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''{{Не перакладзена 3|Digital Spy|3=ru|4=Digital Spy}}'' |20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Dummy Mag'' |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |''[[Entertainment Weekly]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |''{{Не перакладзена 3|Esquire|3=ru|4=Esquire}}'' |The 30 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''FLOOD Magazine'' |The Best Records of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |''[[The Guardian]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |{{Не перакладзена 3|HotNewHipHop|3=ru|4=HotNewHipHop}} |Hottest 20 Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Idolator|3=ru|4=Idolator}} |The 10 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|3}} |- |''[[The Independent]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |{{Не перакладзена 3|The Irish Times|3=ru|4=The Irish Times}} |Top 10 Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Les Inrockuptibles'' |Les 50 Meilleurs Albums de 2016 |2016 |{{Center|6}} |- |{{Не перакладзена 3|The Nation|3=ru|4=The Nation}} |The Ten Best Albums of 2016 |2016 | |- |{{Не перакладзена 3|New York Magazine|New York (Vulture)|ru|New York Magazine}} |The 15 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''[[The New York Times]]'' |The Best Albums of 2016 (Jon Caramanica’s list) |2016 |{{Center|1}} |- |''The New Zealand Herald'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[New Musical Express|NME]]'' |NME’s Albums of the Year 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''Rap-Up'' |Rap-Up’s Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''The Ringer'' |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[Rolling Stone]]'' |50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |{{Не перакладзена 3|Slant Magazine|3=ru|4=Slant Magazine}} |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Spin (часопіс)|Spin|ru|Spin (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|13}} |- |''[[Splice Today]]'' |Top 10 Records of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|Time Out|Time Out London|ru|Time Out}} |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |{{Не перакладзена 3|Tiny Mix Tapes|3=ru|4=Tiny Mix Tapes}} |2016: Favorite 50 Music Releases |2016 |{{Center|3}} |- |{{Не перакладзена 3|Uproxx|3=ru|4=Uproxx}} |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |''Us Weekly'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|The Village Voice|3=ru|4=The Village Voice}} |Pazz &amp;amp; Jop Critics Poll of 2016 |2016 |{{Center|10}} |} == Прыём крытыкаў == <templatestyles src="Модуль:Рейтинги альбома/styles.css"></templatestyles>  Аглядаючы альбом для ''[[The Daily Telegraph]]'', {{Не перакладзена 3|Ніл Маккормік|3=ru|4=Маккормик, Нил}} напісаў, што «''The Life Of Pablo'' з'яўляецца вызначана багатым з музычнага пункту гледжання бітком, набітым выдатнымі ідэямі», але заключыў, што «ён настолькі самалюбны, што пераходзіць у самападман, адзначаны гэтак адчувальнай адсутнасцю перспектывы і аб'ектыўнасці — гэта як калі б [Уэст] сапраўды выпусціў з-пад увагі элементарныя асновы свайго мастацтва». {{Не перакладзена 3|Алексіс Петрыдзіс|3=ru|4=Петридис, Алексис}} з [[The Guardian]] апісаў альбом, як «адзін трэк за іншым — бязладны, хаатычны, глыбока расчаравальны, уражлівы нахабствам і абсалютна які прыводзіць у лютасць», мяркуючы: «ён, як уяўляецца, меў ідэі, якімі яго закідалі так, што ён стаў глядзецца бязладным і непаслядоўным». На думку расійскага музычнага крытыка {{Не перакладзена 3|Аляксандр Вітальевіч Гарбачоў|Аляксанда Гарбачова|ru|Горбачёв, Александр Витальевич}}, «''The Life of Pablo'' — гэта маментальная здымка злабадзённай амерыканскай поп-музыкі цяперашняга моманту, ілюстраваны кампендыум, які вытанчана правязвае паміж сабой усе рэлевантныя плыні: трэп („Pt. 2“), новы RnB („FML“), аблічбаваны дансхолл, рэанімаваны соўл і гэтак далей, аж да вечнага богаўнатхнёнага госпела і рэтрафутурыстычнага электра з аглядкай на 80-е („Fade“). У нейкім сэнсе ''The Life of Pablo'' наглядна дэманструе ключавы культурны працэс, у рамках якога хіп-хоп ператвараецца з жанру ў свайго роду матрыцу, оптыку, якая паглынае і падпарадкоўвае сабе ўсё астатняе»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|title=Я люблю вас, как Канье любит Канье: Александр Горбачев — о новом альбоме главного рэпера современности|author=[[Горбачёв, Александр Витальевич|Александр Горбачёв]]|publisher=[[Meduza]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223142633/https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits">{{Cite web|url=http://www.kanyewest.com/credits/|title=The Life of Pablo – Credits|website=www.kanyewest.com|date=2016-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6fMFARK1V?url=http://www.kanyewest.com/credits/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17}}</ref> і сэрвісу Tidal<ref name="Tidal">{{Cite web|url=http://listen.tidal.com/album/57273408|title=TIDAL|website=Listen.tidal.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916021026/https://listen.tidal.com/album/57273408|archive-date=2016-09-16|access-date=2016-02-16|url-status=live}}</ref>.{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|total_length=66:01|collapsed=no|all_writing=|title1=Ultralight Beam|note1=при участии [[Chance the Rapper]] и [[Франклин, Кирк|Kirk Franklin]]|writer1={{hlist|[[Уэст, Канье|Канье Уэст]]|[[Дин, Майк (продюсер)|Майк Дин]]|{{нп1|Прайс, Келли|Келли Прайс|en|Kelly Price}}|[[The-Dream|Териус Нэш]]|Нико Сигал|[[Франклин, Кирк|Кирк Франклин]]|[[Swizz Beatz|Кассим Дин]]|[[Chance the Rapper|Чанселор Беннетт]]|Джером Поттер|Сэмюэл Гризмер}}|extra1={{hlist|Уэст|Дин|[[Chance the Rapper|Ченс де Рэпер]]|[[Swizz Beatz|Суизз Битз]]|[[Рубин, Рик|Рик Рубин]]{{oldref|a|[b]}}|{{нп1|Fonzworth Bentley|Дерек Уоткинс|en|Fonzworth Bentley}}{{oldref|a|[b]}}|{{нп1|Plain Pat|Плейн Пэт|en|Plain Pat}}{{oldref|a|[a]}}|DJ Dodger Stadium{{oldref|a|[a]}}|Ноа Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length1=5:20|title2=Father Stretch My Hands Pt. 1|note2=при участии [[Кид Кади|Kid Cudi]]|writer2={{hlist|Уэст|[[Кид Кади|Скотт Мескади]]|М. Дин|[[Cyhi the Prynce|Кайдел Янг]]|{{нп1|Риттер, Аллен|Аллен Риттер|en|Allen Ritter}}|Поттер|Гризмер|Беннетт|Т.Л. Барретт}}|extra2={{hlist|Уэст|Дин|Рубин|[[Metro Boomin|Метро Бумин]]{{oldref|a|[b]}}|DJ Dodger Stadium{{oldref|a|[a]}}|Аллен Риттер{{oldref|a|[a]}}|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length2=2:15|title3=Pt. 2|note3=при участии [[Desiigner]]|writer3={{hlist|Уэст|Янг|[[Desiigner|Сидней Селби III]]|Аднан Кан|Барретт}}|extra3={{hlist|Уэст|Менэс|Плейн Пэт{{oldref|a|[b]}}|Шоу{{oldref|a|[a]}}}}|length3=2:10|title4=[[Famous]]|note4=при участии [[Рианна|Рианны]]|writer4={{hlist|Уэст|Янг|[[Havoc (рэпер)|Кежуан Мучита]]|Ноа Голдстин|{{нп1|Доусон, Эндрю (продюсер)|Эндрю Доусон|en|Andrew Dawson (record producer)}}|М. Дин|Беннетт|К. Дин|[[Уэбб, Джимми|Джимми Уэбб]]|{{нп1|Райли, Уинстон|Уинстон Райли|en|Winston Riley}}|[[Бакалов, Луис Энрикес|Луис Бакалов]]|{{нп1|Il Rovescio della Medaglia|Энцо Вита|en|Il Rovescio della Medaglia}}|{{нп1|Бардотти, Серджо|Серджо Бардотти|en|Sergio Bardotti}}|{{нп1|Gepy & Gepy|Джампьеро Скаламонья|en|Gepy & Gepy}}}}|extra4={{hlist|Уэст|[[Havoc (рэпер)|Хэвок]]|Голдстин{{oldref|a|[b]}}|[[GOOD Music#Very GOOD Beats|Чарли Хит]]{{oldref|a|[b]}}|{{нп1|Доусон, Эндрю (продюсер)|Эндрю Доусон|en|Andrew Dawson (record producer)}}{{oldref|a|[b]}}|[[Хадсон Мохоук]]{{oldref|a|[a]}}|Дин{{oldref|a|[a]}}|Плейн Пэт{{oldref|a|[a]}}}}|length4=3:16|title5=[[Feedback (песня Канье Уэста)|Feedback]]|writer5={{hlist|Уэст|Янг|Дариус Дженкинс|К. Рейчел Милс|Маркус Бёрд|Беннетт|Ардалан Сарфараз|{{нп1|Заланд, Фарид|Фарид Заланд|en|Farid Zaland}}}}|extra5={{hlist|Уэст|Хит{{oldref|a|[b]}}|Голдстин{{oldref|a|[b]}}}}|length5=2:27|title6=[[Low Lights]]|writer6={{hlist|Уэст|М. Дин|Поттер|Гризмер|{{нп1|Ривера, Сэнди|Сэнди Ривера|en|Sandy Rivera}}}}|extra6={{hlist|Уэст|DJ Dodger Stadium|Дин{{oldref|a|[a]}}}}|length6=2:11|title7=Highlights|note7=при участии [[Young Thug]]|writer7={{hlist|Уэст|Нэш|Янг|[[Young Thug|Джеффри Уильямс]]|М. Дин|{{нп1|Филлингейнс, Грег|Грег Филлингейнс|en|Greg Phillinganes}}|{{нп1|Брайант, Тайлер|Тайлер Брайант|en|Tyler Bryant}}|Пэт Рейнольдс}}|extra7={{hlist|Уэст|Дин|{{нп1|Velous|Вилэс|en|Velous}}{{oldref|a|[b]}}|[[Southside (продюсер)|Саутсайд]]{{oldref|a|[b]}}|Плейн Пэт{{oldref|a|[a]}}|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length7=3:19|title8=[[Freestyle 4]]|note8=при участии Desiigner|writer8={{hlist|Уэст|М. Дин|Янг|Селби III|[[Хадсон Мохоук|Росс Бирчард]]|Поттер|Гризмер|Голдстин|[[Голдфрапп, Элисон|Элисон Голдфрапп]]|Роберт Лок|Тимоти Норфолк|{{нп1|Грегори, Уилл|Уильям Грегори|en|Will Gregory}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Хадсон Мохоук{{oldref|a|[b]}}|Голдстин{{oldref|a|[b]}}|Дин{{oldref|a|[b]}}|DJ Dodger Stadium{{oldref|a|[a]}}|Шоу{{oldref|a|[a]}}|Тревор Герекис{{oldref|a|[a]}}}}|length8=2:03|title9=[[I Love Kanye]]|writer9={{hlist|Уэст}}|extra9={{hlist|Уэст}}|length9=0:44|title10=Waves|note10=при участии [[Браун, Крис|Chris Brown]]|writer10={{hlist|Уэст|[[Браун, Крис|Крис Браун]]|Янг|{{нп1|The World Famous Tony Williams|Тони Уильямс|en|The World Famous Tony Williams}}|Элон Рутберг|Бирчард|Уоткинс|М. Дин|Мескади|Беннетт|[[Metro Boomin|Леленд Т. Уэйн]]|Фред Братуэйт|Робин Дигс|Кевин Фергюсон|[[Grand Wizzard Theodore|Теодор Ливингстон]]|Дэррил Мейсон|Джеймс Уиппер}}|extra10={{hlist|Уэст|Хит|Мохоук{{oldref|a|[b]}}|Метро Бумин{{oldref|a|[b]}}|Дин{{oldref|a|[b]}}|Энтони Килхоффер{{oldref|a|[a]}}}}|length10=3:01|title11=FML|note11=при участии [[The Weeknd]]|writer11={{hlist|Уэст|[[The Weeknd|Абель Тесфайе]]|Янг|М. Дин|Доусон|Голдстин|Уэйн|Кристиан Богс|Дженкинс|Милс|Бёрд|Бирчард|{{нп1|Кэссиди, Ларри|Лоуренс Кэссиди|en|Larry Cassidy}}|{{нп1|Section 25|Винсент Кэссиди|en|Section 25}}|{{нп1|Section 25|Пол Уиггин|en|Section 25}}}}|extra11={{hlist|Уэст|Митус|Метро Бумин{{oldref|a|[b]}}|Голдстин{{oldref|a|[b]}}|Дин{{oldref|a|[b]}}|Хадсон Мохоук{{oldref|a|[a]}}|Доусон{{oldref|a|[a]}}}}|length11=3:56|title12=[[Real Friends (песня)|Real Friends]]|note12=при участии [[Ty Dolla Sign]]|writer12={{hlist|Уэст|[[Boi-1da|Мэтью Сэмюэлс]]|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Адам Фини]]|Мучита|[[Кинг, Даррен|Даррен Кинг]]|Янг|Гленда Проби|[[Ty Dolla Sign|Тайрон Гриффин-мл.]]|Дин|Голдстин|[[Whodini|Джалил Хатчинс]]|[[Смит, Ларри (продюсер)|Лоуренс Смит]]}}|extra12={{hlist|Уэст|[[Boi-1da]]|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Фрэнк Дьюкс]]{{oldref|a|[b]}}|Хэвок{{oldref|a|[b]}}|[[Кинг, Даррен|Даррен Кинг]]{{oldref|a|[a]}}|Дин{{oldref|a|[a]}}|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length12=4:11|title13=[[Wolves (песня Канье Уэста)|Wolves]]|note13=при участии [[Шоу, Кэролайн|Caroline Shaw]]|writer13={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Маркус Хёйберг]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Алан Бринсмид|en|Sinjin Hawke}}|Голдстин|Рутберг|Янг|Райан Макдермотт|М. Дин|Kirby Lauryen}}|extra13={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Кэжмир Кэт]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Синджин Хоук|en|Sinjin Hawke}}|Дин|Голдстин{{oldref|a|[a]}}|Шоу{{oldref|a|[a]}}}}|length13=5:01|title14=Frank's Track|note14=при участии [[Фрэнк Оушен|Фрэнка Оушена]]|writer14={{hlist|Уэст|[[Фрэнк Оушен]]|Høiberg|Brinsmead}}|extra14={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Кэжмир Кэт]]|Sinjin Hawke}}|length14=0:38|title15=Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission|writer15={{hlist|{{нп1|Max B|Чарли Уингейт|en|Max B}}|[[French Montana|Карим Харбуш]]}}|extra15={{hlist|Уэст}}|length15=0:56|title16=30 Hours|writer16={{hlist|Уэст|[[Дрейк (рэпер)|Обри Грэм]]|М. Дин|[[Расселл, Артур (музыкант)|Артур Расселл]]|[[Nelly|Корнелл Хейнс]]|{{нп1|Джейсон «Джей-И» Эпперсон|Джейсон Эпперсон|en|Jason "Jay E" Epperson}}|[[Уильямс, Фаррелл|Фаррелл Уильямс]]|{{нп1|Браун, Чак|Чарльз Браун|en|Chuck Brown}}}}|extra16={{hlist|Уэст|{{нп1|Риггинс, Каррим|Каррим Риггинс|en|Karriem Riggins}}|Дин|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length16=5:23|title17=No More Parties in LA|note17=при участии [[Кендрик Ламар|Kendrick Lamar]]|writer17={{hlist|Уэст|[[Madlib|Отис Джексон-мл.]]|[[Кендрик Ламар|Кендрик Дакворт]]|{{нп1|Джонни «Гитар» Уотсон|Джон Уотсон|en|Johnny "Guitar" Watson}}|{{нп1|Моррисон, Уолтер|Уолтер Моррисон|en|Walter Morrison}}|{{нп1|Руни, Херб|Херберт Руни|en|Herb Rooney}}|{{нп1|Мэтемэтикс (продюсер)|Рональд Бин|en|Mathematics (producer)}}|Хайли Кризо|[[Гостфейс Килла|Деннис Коулс]]|[[Грэм, Ларри|Ларри Грэм]]|Тина Грэм|{{нп1|Дис, Сэм|Сэм Дис|en|Sam Dees}}}}|extra17={{hlist|Уэст|[[Madlib|Мэдлиб]]}}|length17=6:14|title18=Facts (Charlie Heat Version)|writer18={{hlist|Уэст|Янг|Эрнест Браун|Николас Смит|О. Грэм|Леленд Т. Уэйн|[[Фьючер|Нейведиус Уилберн]]}}|extra18={{hlist|Уэст|Килхоффер{{oldref|a|[b]}}|{{нп1|Benji B|Бенджи-Би|en|Benji B}}{{oldref|a|[b]}}|Дин{{oldref|a|[b]}}|Чарли Хэндсом{{oldref|a|[b]}}|DJ Dodger Stadium{{oldref|a|[a]}}|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}|length18=3:20|title19=[[Fade (песня Канье Уэста)|Fade]]|note19=при участии [[Post Malone]] и Ty Dolla Sign|writer19={{hlist|Уэст|Гриффин-мл.|[[Post Malone]]|М. Дин|Поттер|Гризмер|{{нп1|Уитфилд, Норман|Норман Уитфилд|en|Norman Whitfield}}|{{нп1|Холланд, Эдди|Эдди Холланд|en|Eddie Holland}}|{{нп1|Грант, Корнелиус|Корнелиус Грант|en|Cornelius Grant}}|[[Хёрд, Ларри|Ларри Хёрд]]|[[Оуэнс, Роберт|Роберт Оуэнс]]|{{нп1|Литл Луи Вега|Луи Вега|en|Little Louie Vega}}|{{нп1|Кэрролл, Рон|Рональд Кэрролл|en|Ron Carroll}}|{{нп1|Такер, Барбара|Барбара Такер|en|Barbara Tucker}}|Харольд Мэтьюс}}|length19=6:12|title20=[[Saint Pablo]]|writer20={{hlist|Уэст|Гриффин-мл.|[[Sampha Sisay]]|М. Дин|Ritter|Shawn Carter|Deric Angelettie|Ronald Lawrence|Whitfield}}|extra20={{hlist|Уэст|Дин|Ritter{{oldref|a|[b]}}|DJ Dodger Stadium{{oldref|a|[a]}}|Голдстин{{oldref|a|[a]}}}}}} ==== Нататкі ==== * <sup>{{Note|a|[a]}}</sup>— так адзначаны дадатковы [[Музычны прадзюсар|прадзюсар]] . * <sup>{{Note|b|[b]}}</sup>— так пазначаны супрадзюсар. * «Ultralight Beam» уключае вакал {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}} і {{Не перакладзена 3|Kelly Price|4=Kelly Price}}, а таксама дадатковы вакал Natalie Green і Samoria Green. * «Pt. 2» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Caroline Shaw|3=ru|4=Caroline Shaw}}. * «Famous» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}. * "Highlights" уключае дадатковы вакал The-Dream, {{Не перакладзена 3|El DeBarge|4=El DeBarge}} і Kelly Price. * «Waves» уключае бэк-вакал Kid Cudi. * «Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і {{Не перакладзена 3|French Montana|3=ru|4=French Montana}}. * «30 Hours» уключае бэк-вакал {{Не перакладзена 3|André 3000|3=ru|4=André 3000}}. ==== Выкарыстаныя сэмплы ==== Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits">{{Cite web|url=http://www.kanyewest.com/credits/|title=The Life of Pablo – Credits|website=www.kanyewest.com|date=2016-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6fMFARK1V?url=http://www.kanyewest.com/credits/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17}}</ref>. * «Father Stretch My Hands Pt. 1» і «Pt. 2» ўтрымліваюць [[Семпл|семплы]] «Father Stretch My Hands», напісанай і выкананай Pastor T.L. Barrett пры ўдзеле Youth for Christ. * «Pt. 2» ўтрымліваюць семплы «Panda», напісаны {{Не перакладзена 3|Sidney Selby III|3=ru|4=Sidney Selby III}} і Adnan Khan і выкананай {{Не перакладзена 3|Desiigner|3=ru|4=Desiigner}}. * «Famous» ўтрымліваюць семплы «Do What You Gotta Do», напісаны {{Не перакладзена 3|Jimmy Webb|3=ru|4=Jimmy Webb}} і выкананай [[Ніна Сімон|Nina Simone]]; семплы «Bam Bam», напісаны {{Не перакладзена 3|Winston Riley|4=Winston Riley}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sister Nancy|3=ru|4=Sister Nancy}}; а таксама семплы «Mi Sono Svegliato E… Ho Chiuso Gli Occhi», напісаны {{Не перакладзена 3|Luis Bacalov|3=ru|4=Luis Bacalov}}, {{Не перакладзена 3|Sergio Bardotti|4=Sergio Bardotti}}, {{Не перакладзена 3|Gepy & Gepy|Giampiero Scalamogna|4=Gepy & Gepy}} і {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|Enzo Vita|4=Il Rovescio della Medaglia}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|4=Il Rovescio della Medaglia}}. * «Feedback» ўтрымліваюць семплы «Talagh», напісаны Ardalan Sarfaraz і {{Не перакладзена 3|Farid Zaland|4=Farid Zaland}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Googoosh|3=ru|4=Googoosh}}. * «Low Lights» ўтрымліваюць семплы «So Alive (Acapella)», напісаны {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|4=Sandy Rivera}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|Kings of Tomorrow|4=Sandy Rivera}}. * «Freestyle 4» ўтрымліваюць семплы «Human», напісаны {{Не перакладзена 3|Элісан Годфрапп|Элісан Годфрапп|ru|Голдфрапп, Элисон}}, {{Не перакладзена 3|William Gregory|4=William Gregory}}, Robert Locke і Timothy Norfolk і выкананай {{Не перакладзена 3|Goldfrapp|3=ru|4=Goldfrapp}}. * «Waves» ўтрымліваюць семплы «Fantastic Freaks at the Dixie», напісаны {{Не перакладзена 3|Fab Five Freddy|Fred Bratwaithe|ru|Fab Five Freddy}}, Robin Diggs, Kevin Ferguson, {{Не перакладзена 3|Grand Wizzard Theodore|Theodore Livingston|ru|Grand Wizzard Theodore}}, Darryl Mason и {{Не перакладзена 3|Prince Whipper Whip|James Whipper II|4=Prince Whipper Whip}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Grandwizard Theodore & the Fantastic Five|Fantastic Freaks|4=Grandwizard Theodore & the Fantastic Five}}. * «FML» змяшчае інтэрпаляцыі «Hit», напісаны {{Не перакладзена 3|Lawrence Cassidy|Larry Cassidy|4=Lawrence Cassidy}}, Vincent Cassidy и Paul Wiggin і выкананай {{Не перакладзена 3|Section 25|4=Section 25}}. * «Real Friends» змяшчае інтэрпаляцыі «Friends», напісаны {{Не перакладзена 3|Whodini|Jalil Hutchins|ru|Whodini}} і {{Не перакладзена 3|Сміт, Лары (прадзюсар)|Lawrence Smith|ru|Смит, Ларри (продюсер)}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Whodini|3=ru|4=Whodini}}. * «Wolves» ўтрымліваюць семплы «Walking Dub», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Sugar Minott|4=Sugar Minott}}. * «30 Hours» ўтрымліваюць семплы «Answers Me», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Расэл, Артур (музыкант)|Arthur Russell|ru|Расселл, Артур (музыкант)}}; інтэрпаляцыі «E.I.», напісаны {{Не перакладзена 3|Нелли (рэпер)|Cornell Haynes|ru|Нелли (рэпер)}} и {{Не перакладзена 3|Jason "Jay E" Epperson|Jason Epperson|4=Jason "Jay E" Epperson}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Нэлі (рэпер)|Nelly|ru|Нелли (рэпер)}}; а таксама інтэрпаляцыі «Hot in Herre», напісаны Cornell Haynes, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэл Уільямс|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Charles Brown|4=Charles Brown}}, і выкананай Nelly. * «No More Parties in L.A.» ўтрымліваюць семплы «Give Me My Love», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Johnny "Guitar" Watson|4=Johnny "Guitar" Watson}}; семплы «Suzie Thundertussy», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Walter Morrison|4=Walter Morrison}}; семплы «Mighty Healthy», напісаны {{Не перакладзена 3|Herb Rooney|4=Herb Rooney}}, {{Не перакладзена 3|Mathematics (producer)|Ronald Bean|4=Mathematics (producer)}}, Highleigh Crizoe і {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Dennis Coles|ru|Ghostface Killah}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Ghostface Killah|ru|Ghostface Killah}}; семплы «Stand Up and Shout About Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Лары Грэм|Larry Graham Jr.|ru|Грэм, Ларри}}, Tina Graham і {{Не перакладзена|Дис, Сэм|Sam Dees|en|Sam Dees}} і выкананай Larry Graham. * «Facts (Charlie Heat Version)» ўтрымліваюць семплы «Dirt and Grime», напісаны Nicholas Smith і выкананай Father’s Children; интерполяции «Jumpman», напісаны {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Aubrey Graham|ru|Дрейк (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|Leland Wayne|ru|Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Future|Nayvadius Wilburn|ru|Фьючер}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Drake|ru|Дрейк (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Future|3=ru|4=Фьючер}}; а таксама элементы {{Не перакладзена 3|Street Fighter 2|3=ru|4=Street Fighter 2}}. * «Fade» ўтрымліваюць семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны {{Не перакладзена 3|Eddie Holland|4=Eddie Holland}}, {{Не перакладзена 3|Norman Whitfield|4=Norman Whitfield}} і {{Не перакладзена 3|Cornelius Grant|Cornelius Grant|4=Cornelius Grant}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Rare Earth|3=ru|4=Rare Earth}}; семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны Eddie Holland, Norman Whitfield и Cornelius Grant і выкананай {{Не перакладзена 3|The Undisputed Truth|4=The Undisputed Truth}}; семплы «Mystery of Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Larry Heard|3=ru|4=Хёрд, Ларри}} і {{Не перакладзена 3|Robert Owens|Robert Owens|ru|Оуэнс, Роберт}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Fingers, Inc.|Mr. Fingers|4=Fingers, Inc.}}; семплы «Deep Inside», напісаны {{Не перакладзена 3|Little Louie Vega|4=Little Louie Vega}} і выкананай Hardrive; а также семплы «I Get Lifted (The Underground Network Mix)», напісаны Louie Vega, {{Не перакладзена 3|Ronald Carroll|4=Ronald Carroll}}, {{Не перакладзена 3|Barbara Tucker|4=Barbara Tucker}} і Harold Matthews, і выкананай Barbara Tucker. === Выніковыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2016) ! scope="col" | Пазіцыя |- ! scope="row" | Danish Albums (Hitlisten) <ref>{{Cite web|lang=da|url=http://hitlisten.nu/top2016.asp|title=Album Top-100 2016|publisher=Hitlisten.NU|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230202617/http://hitlisten.nu/top2016.asp|archive-date=2016-12-30|access-date=2016-12-31|url-status=live}}</ref> | 12 |- ! scope="row" | Dutch Albums (MegaCharts) <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|title=Jaaroverzichten - Album 2016|publisher=Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223201814/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|archive-date=2016-12-23|access-date=2016-12-26|url-status=live}}</ref> | 72 |- ! scope="row" | US ''Billboard'' 200 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411203038/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|archive-date=2017-04-11|access-date=2016-12-09|url-status=live}}</ref> | 27 |- ! scope="row" | US Top R&B/Hip-Hop Albums ( ''Billboard'' ) <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-end Chart 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018045309/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2017-10-18|access-date=2016-12-17|url-status=live}}</ref> | 88 |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+Спіс дат выпуску, фарматаў, лэйблаў і заўваг ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Фармат(ы) ! scope="col" | Лэйбл ! scope="col" | {{Abbr|Прим.|Примечания|0}} |- | 14 лютага 2016 | Стрымінг <small>(эксклюзіў для [[Tidal]])</small> |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} | |- | 31 сакавіка 2016 | [[Apple Music]] |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} | |} == Нататкі == Спасылкі{{Крыніцы|30em|refs=<ref name="p4ktidal">{{Cite web |url=http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |title=Kanye West's ''The Life of Pablo'' Is Out Now |first=Jazz |last=Monroe |publisher=[[Pitchfork Media|Pitchfork]] |date=2016-02-14 |access-date=2016-02-16 |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214073029/http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |url-status=live }}</ref>}}'''Крыніцы'''{{Refbegin|30em}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/57938-ty-dolla-ign-says-he-kanye-west-rihanna-and-paul-mccartney-are-dropping-a-song-together/|title=Ty Dolla $ign Says He, Kanye West, Rihanna, and Paul McCartney Are Dropping A Song Together|first=Molly|last=Beauchemin|date=2015-01-03|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Beauchemin|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6487485/kanye-west-album-title-so-help-me-god|title=Kanye West's New Album Title: 'So Help Me God'|author=Billboard Staff|date=2015-03-01|publisher=''[[Billboard]]''|access-date=2016-01-11|ref={{SfnRef|Billboard Staff|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2016/02/the-life-of-pablo-is-setting-illegal-downloading-r.html|title=The Life Of Pablo Is Setting Illegal Downloading Records|first=Zach|last=Blumenfeld|date=2016-02-16|publisher=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Blumenfeld|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58263-kanye-west-and-daughter-north-star-in-only-one-video-directed-by-spike-jonze/|title=Kanye West and Daughter North Star in "Only One" Video, Directed by Spike Jonze|first=Zoe|last=Camp|date=2015-01-29|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Camp|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63480-kanye-west-shares-the-life-of-pablo-cover-art-lyrics-to-new-song-father-stretch-my-hands/|title=Kanye West Shares ''The Life of Pablo'' Cover Art, Lyrics to New Song "Father Stretch My Hands"|first=Zoe|last=Camp|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Camp|2016}}}} * {{Cite web|url=https://genius.com/8663288|title=Ultralight Beam Lyrics - Annotation 8663288|author=Chance the Rapper|date=2016-02-15|publisher=Genius|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Chance the Rapper|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.stereogum.com/1856452/tyler-the-creator-is-the-latest-to-join-kanyes-waves-party/news/|title=Tyler, The Creator Is The Latest To Join Kanye's ''Waves'' Party|first=Chris|last=DeVille|date=2016-02-01|publisher=''Stereogum''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|DeVille|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/|title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013|author=Eric|date=2016-01-08|publisher=Pigeons & Planes|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Eric|2016}}}} * {{Cite web|url=http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration|title=Post Malone talks Kanye West collaboration|first=Zach|last=Gase|date=2015-10-20|publisher=''National Sun-Times''|archive-url=https://web.archive.org/web/20151021121603/http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration/|archive-date=2015-10-21|access-date=2016-02-09|url-status=dead|ref={{SfnRef|Gase|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jan/29/kanye-west-waves-what-we-know-tracks-collaborators-art|title=What we know about Kanye West's Waves, the greatest album of all time|first=Harriet|last=Gibsone|date=2016-01-26|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Gibsone|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58456-kanye-west-debuts-wolves-featuring-sia-and-vic-mensa-at-adidas-yeezy-boost-fashion-show/|title=Kanye West Debuts "Wolves" Featuring Sia and Vic Mensa at Adidas Yeezy Boost Fashion Show|date=2015-02-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015a}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/61221-kanye-west-debuts-new-track-at-yeezy-season-2-launch/|title=Kanye West Debuts New Track at Yeezy Season 2 Launch|date=2015-09-16|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015b}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-postpones-australian-tour-to-record-new-album-for-2014-20140401|title=Kanye West Postpones Australian Tour to Record aNew Album for 2014|first=Kory|last=Grow|date=2014-04-01|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Grow|2014}}}} * {{Cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.35529/title.travi-scott-says-3500-was-meant-for-kanye-west|title=Travi$ Scott Says "3500" Was Meant For Kanye West|first=Victoria|last=Hernandez|date=2015-09-17|publisher=''HipHipDX''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Hernandez|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.ebony.com/entertainment-culture/black-pop-daily-kanye-taps-pushat-consequence-for-new-lp-111#axzz3TJrNCSQl|title=[BLACK POP DAILY] Kanye Taps Pusha T + Consequence for New LP|first=John|last=Kennedy|date=2015-02-02|publisher=''Ebony''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Kennedy|2015}}}} * {{Cite web|url=http://hypebeast.com/2016/1/kanye-west-madlib-made-no-more-parties-in-la-for-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-interview-video|title=Kanye West Madlib Made No More Parties in LA for My Beautiful Dark Twisted Fantasy Interview Video|first=Ashleigh|last=Kim|website=''Hypebeast''|date=2016-01-09|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Kim|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2095264/kanye-west-so-help-me-god-recording-mexico/|title=Where On Earth Did Kanye West Hold His ''So Help Me God'' Recording Sessions?|first=Rob|last=Markman|date=2015-03-03|publisher=''MTV''|access-date=2016-01-20|ref={{sfnRef|Markman|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.avclub.com/article/kanye-west-says-his-new-album-will-be-surprise-the-215582|title=Kanye West says his new album will be a surprise, thereby ruining the surprise|first=Alex|last=McCown|date=2015-02-20|publisher=''The A.V. Club''|access-date=2015-03-02|ref={{SfnRef|McCown|2015}}}} * {{Cite web|url=http://mic.com/articles/107744/here-s-absolutely-everything-we-know-about-kanye-west-s-new-album|title=Here's Absolutely Everything We Know About Kanye West's New Album|first=Brittney|last=McKenna|date=2015-01-07|publisher=Mic|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|McKenna|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/55314-kanye-wests-god-level-co-produced-by-hudson-mohawke-featured-in-adidas-ad/|title=Kanye West's "God Level", Co-Produced by Hudson Mohawke, Featured in Adidas Ad|first=Evan|last=Minsker|date=2014-05-24|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Minsker|2014a}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/56048-kanye-wests-new-single-all-day-leaks-in-rough-version/|title=Kanye West's New Single "All Day" Leaks in Rough Version|first=Evan|last=Minsker|date=2014-08-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Minsker|2014b}}}} * {{Cite web|url=http://abcnews.go.com/Technology/tidal-claims-app-store-spot-kanye-west-album/story?id=36948863|title=Tidal Claims No. 1 App Store Spot After Kanye West Album Release|first=Alyssa|last=Newcomb|date=2016-02-15|publisher=''[[ABC News]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Newcomb|2016}}}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/tv/videos/see-kanye-wests-innovative-claustrophobic-snl-40-performance-20150216|title=See Kanye West's Innovative, Claustrophobic 'SNL' 40 Performance|first=Jason|last=Newman|date=2015-02-16|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Newman|2015}}}} * {{Cite web|url=https://soundcloud.com/nightsinoctober/interview|title=Kanye's Big Boy Interview (2/4/16)|author=nightsinoctober|date=2016-02-04|publisher=SoundCloud|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|nightsinoctober|2016}}}} * {{Cite web|url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions|title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Sessions|first=Edwin|last=Ortiz|date=2016-01-08|publisher=''Complex UK''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Ortiz|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58614-kanye-west-performs-all-day-at-the-brit-awards/|title=Kanye West Performs "All Day" at the BRIT Awards|first=Amy|last=Phillips|date=2015-02-25|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Phillips|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63472-kanye-west-new-album-the-life-of-pablo-debut-live-stream-watch-it-here/|title=Kanye West New Album The Life Of Pablo Debut Live Stream: Watch It Here|first=Amy|last=Phillips|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Phillips|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6858300/kanye-west-waves-tracklist|title=Kanye West Reveals Third 'Waves' Tracklist|first=Adelle|last=Platon|date=2016-01-27|publisher=''Billboard''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Platon|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6099072/everything-we-know-kanye-west-2014-album|title=Kanye West's 2014 Album: Everything We Know So Far|first=Erika|last=Ramirez|date=2014-05-22|publisher=''Billboard''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Ramirez|2014}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/02/chance-the-rapper-annotated-ultralight-beam/|title=Chance The Rapper Annotated His Verse on Kanye West's "Ultralight Beam"|first=Derrick|last=Rossignol|date=2016-02-15|publisher=Piegeons & Planes|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Rossignol|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/kanye-west-all-day-remix-feat-kendrick-lamar-new-song.1964017.html|title=Kanye West - All Day (Remix) Feat. Kendrick Lamar - Stream [New Song]|first=Trevor|last=Smith|date=2015-04-15|publisher=''HotNewHipHop''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Smith|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/10/10963418/kanye-west-the-life-of-pablo-new-album-title|title=Kanye West's new album is called The Life of Pablo, and here's the track list|first=Nick|last=Statt|date=2016-02-10|publisher=''The Verge''|access-date=2016-02-10|ref={{SfnRef|Statt|2016}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/594928500588417024|title=I might change it again but that’s the name now|first=Kanye|last=West|date=2015-05-03|publisher=Twitter|access-date=2015-05-03|ref={{sfnRef|West|2015}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/691489910293991424|title=So happy to be finished with the best album of all time|first=Kanye|last=West|date=2016-01-25|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016a}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692161181562310656|title=New album title, WAVES|first=Kanye|last=West|date=2016-01-26|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016b}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692435575836676097|title=This album is actually a Gospel album|first=Kanye|last=West|date=2016-01-27|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016c}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698175350854021120|title=The album is being mastered and will be out today… added on a couple of tracks…|first=Kanye|last=West|date=2016-02-12|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016d}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698971890581401600|title=Ima fix wolves|first=Kanye|last=West|date=2016-02-14|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016e}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2058811/rihanna-four-five-seconds/|title=Rihanna Dropped Her New Song With Kanye And Paul McCartney—Hear 'FourFiveSeconds'|first=Caitlin|last=White|date=2015-01-25|publisher=''[[MTV News]]''|access-date=2015-01-25|ref={{SfnRef|White|2015}}}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2014/04/kanye-west-requests-otis-redding-mobb-deep-style-beats-for-his-new-album/|title=Kanye West requests Otis Redding, Mobb Deep-style beats for his new album|first=Alex|last=Young|date=2014-04-10|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Young|2014}}}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2015/02/kanye-west-debuts-wolves-during-powerful-saturday-night-live-watch/|title=Kanye West debuts "Wolves" during powerful Saturday Night Live performance — watch|first=Alex|last=Young|date=2015-02-15|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Young|2015}}}} {{Refend}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160223183843/http://www.thetimelineofpablo.com/chronological.html Храналогія працы над ''The Lfe of Pablo''] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list]] [[Катэгорыя:Альбомы 2016 года]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] 02dtjdwuigwhuaqu2z7s4xg749435sy 5172061 5172057 2026-07-28T09:55:37Z Vlad Shmeklia 158547 дапаўненне, абнаўленне звестак, удакладненне 5172061 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр={{hlist|[[Хіп-хоп]]}}|Год=2016|Назва=The Life of Pablo|Тып=студыйны альбом|Вокладка=The Life of Pablo (Tidal Front Cover).png|Выканаўца=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Запісаны=2010, 2013–2016<ref>{{cite web |author=Tags:&nbsp; Kanye West |url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013 &#124; Pigeons & Planes |publisher=Pigeonsandplanes.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112005155/http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Session &#124; Complex UK |publisher=Uk.complex.com |date=2016-01-08 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204013142/http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions |url-status=live }}</ref>|Выпушчаны=14 лютага 2016|Працягласць={{Duration|m=58|s=02}} {{Duration|m=66|s=01}} (зменены трэкліст)|Прадзюсары={{collapsible list|title=Розныя|hlist=true|Канье Уэст {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсер#Музыка|вык]].)}}|Рык Рубін {{small|(также [[Исполнительный продюсер#Музыка|соисп]].)}}|Ноа Голдстин {{small|(также [[Исполнительный продюсер#Музыка|соисп]].)}}|[[Boi-1da]]|[[Cashmere Cat]]|DJ Dodger Stadium|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Фрэнк Дьюкс]]|Чарли Хэндсом|[[Havoc (рэпер)|Хэвок]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Синджин Хоук|en|Sinjin Hawke}}|[[GOOD Music#Very GOOD Beats|Чарли Хит]]|Энтони Килхоффер|[[Madlib|Мэдлиб]]|[[Post Malone]]|{{нп1|Velous|Вилэс|en|Velous}}|[[Metro Boomin|Метро Бумин]]|Менэс|[[Хадсон Мохоук]]|{{нп1|Plain Pat|Плейн Пэт|en|Plain Pat}}|{{нп1|Риггинс, Каррим|Каррим Риггинс|en|Karriem Riggins}}|Шоу|[[Southside (продюсер)|Саутсайд]]|Митус|[[Swizz Beatz|Суизз Битз]]|{{нп1|Fonzworth Bentley|Дерек Уоткинс|en|Fonzworth Bentley}}}}|Краіна=<!--[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]-->|Мова=<!--[[Англійская мова|англійскі]]-->|Лэйблы={{hlist|GOOD Music|Def Jam Recordings}}|Папярэдні альбом=[[Yeezus]]|Наступны альбом=[[Ye]]|Пап_год=2013|Наст_год=2018|Іншае={{Спіс сінглаў | Назва = The Life of Pablo | Сінгл 1 = Famous | Сінгл 1 дата = 28 сакавіка 2016 | Сінгл 2 = Father Stretch My Hands | Сінгл 2 дата = 7 чэрвеня 2016 | Сінгл 3 = Fade | Сінгл 3 дата = 9 верасня 2016 }}}}  '''''The Life of Pablo''''' ({{Tr|Жыццё Пабла|f=1}}) - сёмы [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Канье Уэст|Канье Уэста]], выпушчаны 14 лютага 2016 года лэйбламі {{Не перакладзена 3|GOOD Music|GOOD Music|ru|GOOD Music}} і {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}. У альбоме прадстаўлены цэлы шэраг {{Не перакладзена 3|Гасцявы ўдзел|гасцявых ўдзелаў|ru|Гостевое участие}}, які ўключае {{Не перакладзена 3|Фрэнк Оўшэн|Фрэнка Оўшэна|ru|Френка Оушен}}, {{Не перакладзена 3|Chance the Rapper|3=ru|4=Chance the Rapper}}, {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}}, {{Не перакладзена 3|Young Thug|Young Thug|ru|Янг Таг}}, [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], [[Рыяна|Рыяну]], {{Не перакладзена 3|The Weeknd|3=ru|4=The Weeknd}}, {{Не перакладзена 3|Ty Dolla Sign|3=ru|4=Ty Dolla Sign}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}} і іншых. Пры стварэнні яго {{Не перакладзена 3|Інструментальны хіп-хоп|інструменталаў|ru|Инструментальный хип-хоп}} гэтак жа было прыцягнута мноства саўдзельнікаў, якія ўзначальваюцца Уэстам, у ліку якіх, у прыватнасці: {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Дын, Майк (музыкальный продюсер)}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|3=ru|4=Рубін, Рик}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|3=ru|4=Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}. Гуказапісвальныя сесіі для альбома праводзіліся ў розных лакацыях па свеце пачынаючы з [[Італія|Італіі]], [[Мексіка|Мексікі]] і заканчваючы [[Таронта]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёркам]] і [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесам]]. Падтрымалі альбом такія {{Не перакладзена 3|Промазапіс|промасінглы|ru|Промозапись}}, як «Real Friends», «No More Parties» in LA і «30 Hours», якія былі выпушчаныя ў спалучэнні з канцэпцыяй Уэста {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|4=GOOD Fridays}} — калі той штотыдзень выкладваў песні бясплатна. Альбом быў прадстаўлены эксклюзіўна ў стрымінг-сэрвісе [[Tidal]], услед за працяглай чарадой яго дазапісу і канчатковай дапрацоўкі, у тым ліку шматлікія змены паслядоўнасці трэкаў і назвы за некалькі тыдняў да рэлізу. Пасля рэлізу ''The Life of Pablo'' быў сустрэты як прызнаннем, так і стрыманымі водгукамі музычных крытыкаў, якія звярнулі асаблівую ўвагу на яго калейдаскапічны музычны дыяпазон і параскіданасць, калі параўноўваць з папярэднімі альбомамі Уэста. == Назва == Назва альбома некалькі разоў змянялася. Фінальная версія стала вядомая менш чым за тыдзень да рэлізу. Першапачатковая назва альбома, ''So Help Me God'' (даслоўна — «І хай дапаможа мне Бог!»; {{Не перакладзена 3|So help me God!|фраза, якая выкарыстоўваецца ў якасці клятвы ў ЗША|4=So help me God!}}), было анансавана 1 сакавіка 2015 года разам з вокладкай, на якой быў намаляваны манаскі сімвал [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] XIII века<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|title=So Help Us God: Where’s Kanye West’s New Album?|author=Margaret Farrell|publisher=[[Spin (журнал)|Spin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221024654/http://www.spin.com/2015/06/kanye-west-swish-so-help-me-god-new-album-timeline-investigation/|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 3 мая рэпер змяніў назву на ''SWISH'', адзначыўшы, што ён можа змяніць назву яшчэ раз<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|title=Kanye West Announces Name Change of His New Album on Twitter|author=Mitchell Peters|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721043702/https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6553812/kanye-west-announces-name-change-of-his-new-album-on-twitter-swish-so-help-me-god|archive-date=2018-07-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 24 студзеня 2016 года Уэст апублікаваў фатаграфію нататніка ліста са спісам кампазіцый альбома<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|title=Decoding Kanye West's 'Waves': A Guide to His Star-Studded Notepad|author=Eric Diep|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221081115/http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6859547/decoding-kanye-west-waves-tracklist-notepad|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень ён апублікаваў твіт «новая назва альбома — Waves» і змененую версію дадзенага ліста, з назвай альбома, замененым на ''Waves'' ({{Tr|Хвалі}}), а таксама подпісамі і малюнкамі іншых музыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|title=Kanye West changes album title again, from Swish to Waves UPDATE|author=Will Robinson|publisher=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212235947/http://www.ew.com/article/2016/01/26/kanye-west-album-swish-waves|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Аднак дадзеная назва не спадабалася рэпер {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru|4=Уиз Халифа}}, які заявіў, што Уэст скраў яго ў рэпера {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і папрасіў «не забіраць хвалю»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|title=Kanye West Blasts Wiz Khalifa Over 'Waves' Comments|author=Brittany Spanos|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201184734/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-blasts-wiz-khalifa-over-waves-comments-20160127|archive-date=2016-02-01|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|title=ICYMI: Wiz Khalifa Says "Max B Created The Wave" Amid Kanye Album Title Change|author=Masani Bailey|publisher=[[The Source (журнал)|The Source]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131005219/http://thesource.com/2016/01/27/icymi-wiz-khalifa-says-max-b-created-the-wave-amid-kanye-album-title-change/|archive-date=2016-01-31|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. У выніку паміж музыкамі ў [[X (сацыяльная сетка)|Твітары]] узнікла сварка, падчас якой ён выказаўся як пра Халіфа, так і пра яго сына Себасцьяна і былой жонцы {{Не перакладзена 3|Эмбер Роўз|3=ru|4=Роуз, Эмбер}} (з якой сам Уэст раней сустракаўся)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|title=Wiz Khalifa Isn't Into Kanye West Calling His Album WAVES|author=Jordan Darville|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223034807/https://www.thefader.com/2016/01/27/wiz-khalifa-kanye-west-waves|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней, 3 лютага ў інтэрв'ю на радыё {{Не перакладзена 3|Power 105.1|4=Power 105.1}} Халіфа заявіў, што Уэст папрасіў прабачэння перад ім<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology/|title=WIZ KHALIFA: KANYE WEST APOLOGIZED TO ME... We're All Good Now|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208053600/http://www.tmz.com/2016/02/03/wiz-khalifa-kanye-west-apology|archive-date=2016-02-08|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. 9 лютага ''{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}}'' апублікавала артыкул «Ці з'яўляецца Канье Уэст найвялікшым дзеячам мастацтва 21-га стагоддзя?»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|title=Is Kanye West the greatest artist of the 21st century?|author=Patrick Ryan|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210162150/http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/02/09/kanye-west-new-album/79814890/|archive-date=2016-02-10|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Рэпер апублікаваў спасылку на артыкул у сваім Твітары з каментаром «нарэшце яны зразумелі». Пасля гэтага ён заявіў, што назва ў чарговы раз мяняецца. Першапачаткова ён апублікаваў скарочаны варыянт назвы ''— T.L.O.P'', заявіўшы, што тыя, хто змогуць адгадаць поўны варыянт, атрымаюць пару красовак, прысвечаных музыку, і квіткі на яго шоў Yeezy Season 3, на якім адбылася прэм'ера альбома. Усяго правільны варыянт адгадалі 33 чалавекі<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|title=KANYE WEST: Congrats On Guessing My Album Name... DON'T SCREW IT UP!!|publisher=[[TMZ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214175428/http://www.tmz.com/2016/02/11/kanye-west-album-yeezy-season-invitation/|archive-date=2016-02-14|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Пазней быў апублікаваны поўны варыянт, які стаў фінальным — ''The Life of Pablo'' ({{Tr|Жыццё Пабла}}). Існуе некалькі версій адносна значэння гэтай назвы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|title=Who Is Pablo In Kanye’s The Life Of Pablo?|author=Loren Diblasi|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223111504/http://www.mtv.com/news/2738770/kanye-west-the-life-of-pablo/|archive-date=2020-12-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Некаторыя фанаты лічаць, што Уэст параўноўвае сябе з [[Пабла Эскабар|Пабла Эскабарам]], знакамітым наркабаронам. Аднак большасць сыходзіцца ў меркаванні, што рэпер параўноўвае сябе з мастаком [[Пабла Пікаса|Пабла Пікасо]], паколькі яго імя з'яўляецца ў пошуку [[Google search|Google]] па запыце «{{comment|Greatest Artist of the 20th Century|Найвялікшы дзеяч мастацтва 20-га стагоддзя}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|title=Kanye West new album named The Life of Pablo: tracklist revealed on Twitter|author=Jack Shepherd|publisher=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216173727/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kanye-west-new-album-named-the-life-of-pablo-tracklist-revealed-on-twitter-a6866726.html|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. Сам Канье параўноўвае сябе з імі абодвума ў кампазіцыі «No More Parties in LA»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|title='The Life of Pablo': Kanye West reveals 'final track list' for new album and meaning behind the title T.L.O.P. but leaves off song that inspired it|author=Jennifer Pearson, Shyam Dodge|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212224347/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3441703/Kanye-West-reveals-final-track-list-new-album-meaning-title-T-L-O-P-leaves-song-inspired-it.html|archive-date=2016-02-12|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref><ref name="vulture_guide" />. Таксама ў сваім Твітары ён напісаў, што назву альбома ''The Life Of Pablo'' трэба расшыфроўваць як «[[Павел (апостал)|Жыціе Апостала Паўла]]»<ref name="vulture_guide">{{Cite web|lang=en|url=http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|title=A Guide to Understanding Kanye West’s The Life of Pablo|author=Dee Lockett|publisher=[[Vulture.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217215812/http://www.vulture.com/2016/02/guide-to-understanding-kanyes-tlop.html|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-18|url-status=live}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны [[14 лютага]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]] на стрымінгавым сэрвісе [[Tidal]]. Першапачаткова меркавалася, што альбом будзе прадавацца эксклюзіўна праз Tidal адзін тыдзень, пасля чаго ён стане даступны для ўсіх папулярных платформ . Аднак пазней, праз 2 дні пасля рэлізу, Канье Уэст заявіў у Твітары, што альбом будзе прадавацца толькі праз Tidal і пасля заканчэння першага тыдня<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|title=Kanye West says his new album will be a permanent Tidal exclusive|author=Jacob Kastrenakes|publisher=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216193622/http://www.theverge.com/2016/2/15/11008932/kanye-life-of-pablo-tidal-exclusive-permanently|archive-date=2016-02-16|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. На наступны дзень стала вядома, што альбом быў запампаваны больш за {{Num|500000}} разоў з розных {{Не перакладзена 3|BitTorrent-трэкер|торэнт-трэкераў|ru|BitTorrent-трекер}} і што па колькасці сідэраў на трэкеры {{Не перакладзена 3|The Pirate Bay|3=ru|4=The Pirate Bay}} ён абагнаў альбом Рыяны ''{{Не перакладзена 3|Anti|3=ru|4=Anti}}'' больш чым у тры разы<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.bbc.com/news/technology-35587381|title=Kanye West album 'pirated 500,000 times' already|author=Zoe Kleinman|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823171719/https://www.bbc.com/news/technology-35587381|archive-date=2018-08-23|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|title=Pirates prove Kanye's new album isn't really Tidal-exclusive|author=Nathan Ingraham|publisher=[[Engadget]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160217093230/http://www.engadget.com/2016/02/16/kanye-west-the-life-of-pablo-piracy-tidal-exclusive/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17|url-status=live}}</ref>. === Выніковы спіс === {| class="sortable wikitable" !Публикации !Компания !Год !Позиция |- |''[[The A.V. Club]]'' |The A.V. Club’s Top 50 Albums of 2016 |2016 |{{Center|18}} |- |''[[BBC Radio 1]]'' |The 12 Best Albums of 2016 |2016 | — |- |''[[Billboard]]'' |Billboard’s 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''{{Не перакладзена 3|Complex|3=ru|4=Complex}}'' |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''{{Не перакладзена 3|Dazed|3=ru|4=Dazed}}'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''{{Не перакладзена 3|Digital Spy|3=ru|4=Digital Spy}}'' |20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Dummy Mag'' |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |''[[Entertainment Weekly]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |''{{Не перакладзена 3|Esquire|3=ru|4=Esquire}}'' |The 30 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''FLOOD Magazine'' |The Best Records of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |''[[The Guardian]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |{{Не перакладзена 3|HotNewHipHop|3=ru|4=HotNewHipHop}} |Hottest 20 Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Idolator|3=ru|4=Idolator}} |The 10 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|3}} |- |''[[The Independent]]'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |{{Не перакладзена 3|The Irish Times|3=ru|4=The Irish Times}} |Top 10 Albums of 2016 |2016 |{{Center|7}} |- |''Les Inrockuptibles'' |Les 50 Meilleurs Albums de 2016 |2016 |{{Center|6}} |- |{{Не перакладзена 3|The Nation|3=ru|4=The Nation}} |The Ten Best Albums of 2016 |2016 | — |- |{{Не перакладзена 3|New York Magazine|New York (Vulture)|ru|New York Magazine}} |The 15 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''[[The New York Times]]'' |The Best Albums of 2016 (Jon Caramanica’s list) |2016 |{{Center|1}} |- |''The New Zealand Herald'' |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[New Musical Express|NME]]'' |NME’s Albums of the Year 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|11}} |- |{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |''Rap-Up'' |Rap-Up’s Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |''The Ringer'' |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|4}} |- |''[[Rolling Stone]]'' |50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|8}} |- |{{Не перакладзена 3|Slant Magazine|3=ru|4=Slant Magazine}} |The 25 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Spin (часопіс)|Spin|ru|Spin (журнал)}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|13}} |- |''[[Splice Today]]'' |Top 10 Records of 2016 |2016 |{{Center|2}} |- |{{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|Time Out|Time Out London|ru|Time Out}} |The Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|1}} |- |{{Не перакладзена 3|Tiny Mix Tapes|3=ru|4=Tiny Mix Tapes}} |2016: Favorite 50 Music Releases |2016 |{{Center|3}} |- |{{Не перакладзена 3|Uproxx|3=ru|4=Uproxx}} |The 20 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|10}} |- |''Us Weekly'' |Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|5}} |- |{{Не перакладзена 3|USA Today|3=ru|4=USA Today}} |The 50 Best Albums of 2016 |2016 |{{Center|9}} |- |{{Не перакладзена 3|The Village Voice|3=ru|4=The Village Voice}} |Pazz &amp;amp; Jop Critics Poll of 2016 |2016 |{{Center|10}} |} == Прыём крытыкаў == Аглядаючы альбом для ''[[The Daily Telegraph]]'', {{Не перакладзена 3|Ніл Маккормік|3=ru|4=Маккормик, Нил}} напісаў, што «''The Life Of Pablo'' з'яўляецца вызначана багатым з музычнага пункту гледжання бітком, набітым выдатнымі ідэямі», але заключыў, што «ён настолькі самалюбны, што пераходзіць у самападман, адзначаны гэтак адчувальнай адсутнасцю перспектывы і аб'ектыўнасці — гэта як калі б [Уэст] сапраўды выпусціў з-пад увагі элементарныя асновы свайго мастацтва». {{Не перакладзена 3|Алексіс Петрыдзіс|3=ru|4=Петридис, Алексис}} з [[The Guardian]] апісаў альбом, як «адзін трэк за іншым — бязладны, хаатычны, глыбока расчаравальны, уражлівы нахабствам і абсалютна які прыводзіць у лютасць», мяркуючы: «ён, як уяўляецца, меў ідэі, якімі яго закідалі так, што ён стаў глядзецца бязладным і непаслядоўным». На думку расійскага музычнага крытыка {{Не перакладзена 3|Аляксандр Вітальевіч Гарбачоў|Аляксанда Гарбачова|ru|Горбачёв, Александр Витальевич}}, «''The Life of Pablo'' — гэта маментальная здымка злабадзённай амерыканскай поп-музыкі цяперашняга моманту, ілюстраваны кампендыум, які вытанчана правязвае паміж сабой усе рэлевантныя плыні: трэп („Pt. 2“), новы RnB („FML“), аблічбаваны дансхолл, рэанімаваны соўл і гэтак далей, аж да вечнага богаўнатхнёнага госпела і рэтрафутурыстычнага электра з аглядкай на 80-е („Fade“). У нейкім сэнсе ''The Life of Pablo'' наглядна дэманструе ключавы культурны працэс, у рамках якога хіп-хоп ператвараецца з жанру ў свайго роду матрыцу, оптыку, якая паглынае і падпарадкоўвае сабе ўсё астатняе»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|title=Я люблю вас, как Канье любит Канье: Александр Горбачев — о новом альбоме главного рэпера современности|author=[[Горбачёв, Александр Витальевич|Александр Горбачёв]]|publisher=[[Meduza]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223142633/https://meduza.io/feature/2016/02/15/ya-lyublyu-vas-kak-kanie-lyubit-kanie|archive-date=2016-02-23|access-date=2016-02-15|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits">{{Cite web|url=http://www.kanyewest.com/credits/|title=The Life of Pablo – Credits|website=www.kanyewest.com|date=2016-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6fMFARK1V?url=http://www.kanyewest.com/credits/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17}}</ref> і сэрвісу Tidal<ref name="Tidal">{{Cite web|url=http://listen.tidal.com/album/57273408|title=TIDAL|website=Listen.tidal.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916021026/https://listen.tidal.com/album/57273408|archive-date=2016-09-16|access-date=2016-02-16|url-status=live}}</ref>.{{Tracklist|extra_column=Продюсер(ы)|total_length=66:01|collapsed=no|all_writing=|title1=Ultralight Beam|note1=пры ўдзеле Chance the Rapper и Kirk Franklin|writer1={{hlist|[[Уэст, Канье|Канье Уэст]]|Майк Дын|Kelly Price|Тэрыус Нэш|Ніка Сігал|Кірк Франклін|Касім Дын|Чанселор Бенет|Джэром Потэр|Сэмюэл Грызмер}}|extra1={{hlist|Уэст|Дын|Chance the Rapper|Swizz Beatz|Рык Рубін|Fonzworth Bentley|{{нп1|Plain Pat|Плейн Пэт|en|Plain Pat}}|DJ Dodger Stadium|Ноа Голдстин}}|length1=5:20|title2=Father Stretch My Hands Pt. 1|note2=пры ўдзеле [[Кид Кади|Kid Cudi]]|writer2={{hlist|Уэст|[[Кид Кади|Скотт Мескади]]|М. Дын|[[Cyhi the Prynce|Кайдел Янг]]|{{нп1|Риттер, Аллен|Аллен Риттер|en|Allen Ritter}}|Поттер|Гризмер|Беннетт|Т.Л. Барретт}}|extra2={{hlist|Уэст|Дын|Рубін|[[Metro Boomin|Метро Бумин]]|DJ Dodger Stadium|Аллен Риттер|Голдстин}}|length2=2:15|title3=Pt. 2|note3=пры ўдзеле [[Desiigner]]|writer3={{hlist|Уэст|Янг|[[Desiigner|Сидней Селби III]]|Аднан Кан|Барретт}}|extra3={{hlist|Уэст|Менэс|Плейн Пэт|Шоу}}|length3=2:10|title4=[[Famous]]|note4=пры ўдзеле [[Рианна|Рианны]]|writer4={{hlist|Уэст|Янг|[[Havoc (рэпер)|Кежуан Мучита]]|Ноа Голдстин|{{нп1|Доусон, Эндрю (продюсер)|Эндрю Доусон|en|Andrew Dawson (record producer)}}|М. Дын|Беннетт|К. Дын|[[Уэбб, Джимми|Джимми Уэбб]]|{{нп1|Райли, Уинстон|Уинстон Райли|en|Winston Riley}}|[[Бакалов, Луис Энрикес|Луис Бакалов]]|{{нп1|Il Rovescio della Medaglia|Энцо Вита|en|Il Rovescio della Medaglia}}|{{нп1|Бардотти, Серджо|Серджо Бардотти|en|Sergio Bardotti}}|{{нп1|Gepy & Gepy|Джампьеро Скаламонья|en|Gepy & Gepy}}}}|extra4={{hlist|Уэст|[[Havoc (рэпер)|Хэвок]]|Голдстин|[[GOOD Music#Very GOOD Beats|Чарли Хит]]|{{нп1|Доусон, Эндрю (продюсер)|Эндрю Доусон|en|Andrew Dawson (record producer)}}|[[Хадсон Мохоук]]|Дын|Плейн Пэт}}|length4=3:16|title5=[[Feedback (песня Канье Уэста)|Feedback]]|writer5={{hlist|Уэст|Янг|Дариус Дженкинс|К. Рейчел Милс|Маркус Бёрд|Беннетт|Ардалан Сарфараз|{{нп1|Заланд, Фарид|Фарид Заланд|en|Farid Zaland}}}}|extra5={{hlist|Уэст|Хит|Голдстин}}|length5=2:27|title6=[[Low Lights]]|writer6={{hlist|Уэст|М. Дын|Поттер|Гризмер|{{нп1|Ривера, Сэнди|Сэнди Ривера|en|Sandy Rivera}}}}|extra6={{hlist|Уэст|DJ Dodger Stadium|Дын}}|length6=2:11|title7=Highlights|note7=пры ўдзеле [[Young Thug]]|writer7={{hlist|Уэст|Нэш|Янг|[[Young Thug|Джеффри Уильямс]]|М. Дын|{{нп1|Филлингейнс, Грег|Грег Филлингейнс|en|Greg Phillinganes}}|{{нп1|Брайант, Тайлер|Тайлер Брайант|en|Tyler Bryant}}|Пэт Рейнольдс}}|extra7={{hlist|Уэст|Дын|{{нп1|Velous|Вилэс|en|Velous}}|[[Southside (продюсер)|Саутсайд]]|Плейн Пэт|Голдстин}}|length7=3:19|title8=[[Freestyle 4]]|note8=пры ўдзеле Desiigner|writer8={{hlist|Уэст|М. Дын|Янг|Селби III|[[Хадсон Мохоук|Росс Бирчард]]|Поттер|Гризмер|Голдстин|[[Голдфрапп, Элисон|Элисон Голдфрапп]]|Роберт Лок|Тимоти Норфолк|{{нп1|Грегори, Уилл|Уильям Грегори|en|Will Gregory}}}}|extra8={{hlist|Уэст|Хадсон Мохоук|Голдстин|Дын|DJ Dodger Stadium|Шоу|Тревор Герекис}}|length8=2:03|title9=[[I Love Kanye]]|writer9={{hlist|Уэст}}|extra9={{hlist|Уэст}}|length9=0:44|title10=Waves|note10=пры ўдзеле [[Браун, Крис|Chris Brown]]|writer10={{hlist|Уэст|[[Браун, Крис|Крис Браун]]|Янг|{{нп1|The World Famous Tony Williams|Тони Уильямс|en|The World Famous Tony Williams}}|Элон Рутберг|Бирчард|Уоткинс|М. Дын|Мескади|Беннетт|[[Metro Boomin|Леленд Т. Уэйн]]|Фред Братуэйт|Робин Дигс|Кевин Фергюсон|[[Grand Wizzard Theodore|Теодор Ливингстон]]|Дэррил Мейсон|Джеймс Уиппер}}|extra10={{hlist|Уэст|Хит|Мохоук|Метро Бумин|Дын|Энтони Килхоффер}}|length10=3:01|title11=FML|note11=пры ўдзеле [[The Weeknd]]|writer11={{hlist|Уэст|[[The Weeknd|Абель Тесфайе]]|Янг|М. Дын|Доусон|Голдстин|Уэйн|Кристиан Богс|Дженкинс|Милс|Бёрд|Бирчард|{{нп1|Кэссиди, Ларри|Лоуренс Кэссиди|en|Larry Cassidy}}|{{нп1|Section 25|Винсент Кэссиди|en|Section 25}}|{{нп1|Section 25|Пол Уиггин|en|Section 25}}}}|extra11={{hlist|Уэст|Митус|Метро Бумин|Голдстин|Дын|Хадсон Мохоук|Доусон}}|length11=3:56|title12=[[Real Friends (песня)|Real Friends]]|note12=пры ўдзеле [[Ty Dolla Sign]]|writer12={{hlist|Уэст|[[Boi-1da|Мэтью Сэмюэлс]]|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Адам Фини]]|Мучита|[[Кинг, Даррен|Даррен Кинг]]|Янг|Гленда Проби|[[Ty Dolla Sign|Тайрон Гриффин-мл.]]|Дын|Голдстин|[[Whodini|Джалил Хатчинс]]|[[Смит, Ларри (продюсер)|Лоуренс Смит]]}}|extra12={{hlist|Уэст|[[Boi-1da]]|[[Дюкс, Фрэнк (продюсер)|Фрэнк Дьюкс]]|Хэвок|[[Кинг, Даррен|Даррен Кинг]]|Дын|Голдстин}}|length12=4:11|title13=[[Wolves (песня Канье Уэста)|Wolves]]|note13=пры ўдзеле [[Шоу, Кэролайн|Caroline Shaw]]|writer13={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Маркус Хёйберг]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Алан Бринсмид|en|Sinjin Hawke}}|Голдстин|Рутберг|Янг|Райан Макдермотт|М. Дын|Kirby Lauryen}}|extra13={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Кэжмир Кэт]]|{{нп1|Sinjin Hawke|Синджин Хоук|en|Sinjin Hawke}}|Дын|Голдстин|Шоу}}|length13=5:01|title14=Frank's Track|note14=пры ўдзеле [[Фрэнк Оушен|Фрэнка Оушена]]|writer14={{hlist|Уэст|[[Фрэнк Оушен]]|Høiberg|Brinsmead}}|extra14={{hlist|Уэст|[[Cashmere Cat|Кэжмир Кэт]]|Sinjin Hawke}}|length14=0:38|title15=Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission|writer15={{hlist|{{нп1|Max B|Чарли Уингейт|en|Max B}}|[[French Montana|Карим Харбуш]]}}|extra15={{hlist|Уэст}}|length15=0:56|title16=30 Hours|writer16={{hlist|Уэст|[[Дрейк (рэпер)|Обри Грэм]]|М. Дын|[[Расселл, Артур (музыкант)|Артур Расселл]]|[[Nelly|Корнелл Хейнс]]|{{нп1|Джейсон «Джей-И» Эпперсон|Джейсон Эпперсон|en|Jason "Jay E" Epperson}}|[[Уильямс, Фаррелл|Фаррелл Уильямс]]|{{нп1|Браун, Чак|Чарльз Браун|en|Chuck Brown}}}}|extra16={{hlist|Уэст|{{нп1|Риггинс, Каррим|Каррим Риггинс|en|Karriem Riggins}}|Дын|Голдстин}}|length16=5:23|title17=No More Parties in LA|note17=пры ўдзеле [[Кендрик Ламар|Kendrick Lamar]]|writer17={{hlist|Уэст|[[Madlib|Отис Джексон-мл.]]|[[Кендрик Ламар|Кендрик Дакворт]]|{{нп1|Джонни «Гитар» Уотсон|Джон Уотсон|en|Johnny "Guitar" Watson}}|{{нп1|Моррисон, Уолтер|Уолтер Моррисон|en|Walter Morrison}}|{{нп1|Руни, Херб|Херберт Руни|en|Herb Rooney}}|{{нп1|Мэтемэтикс (продюсер)|Рональд Бин|en|Mathematics (producer)}}|Хайли Кризо|[[Гостфейс Килла|Деннис Коулс]]|[[Грэм, Ларри|Ларри Грэм]]|Тина Грэм|{{нп1|Дис, Сэм|Сэм Дис|en|Sam Dees}}}}|extra17={{hlist|Уэст|[[Madlib|Мэдлиб]]}}|length17=6:14|title18=Facts (Charlie Heat Version)|writer18={{hlist|Уэст|Янг|Эрнест Браун|Николас Смит|О. Грэм|Леленд Т. Уэйн|[[Фьючер|Нейведиус Уилберн]]}}|extra18={{hlist|Уэст|Килхоффер|{{нп1|Benji B|Бенджи-Би|en|Benji B}}|Дын|Чарли Хэндсом|DJ Dodger Stadium|Голдстин}}|length18=3:20|title19=[[Fade (песня Канье Уэста)|Fade]]|note19=пры ўдзеле [[Post Malone]] и Ty Dolla Sign|writer19={{hlist|Уэст|Гриффин-мл.|[[Post Malone]]|М. Дын|Поттер|Гризмер|{{нп1|Уитфилд, Норман|Норман Уитфилд|en|Norman Whitfield}}|{{нп1|Холланд, Эдди|Эдди Холланд|en|Eddie Holland}}|{{нп1|Грант, Корнелиус|Корнелиус Грант|en|Cornelius Grant}}|[[Хёрд, Ларри|Ларри Хёрд]]|[[Оуэнс, Роберт|Роберт Оуэнс]]|{{нп1|Литл Луи Вега|Луи Вега|en|Little Louie Vega}}|{{нп1|Кэрролл, Рон|Рональд Кэрролл|en|Ron Carroll}}|{{нп1|Такер, Барбара|Барбара Такер|en|Barbara Tucker}}|Харольд Мэтьюс}}|length19=6:12|title20=[[Saint Pablo]]|writer20={{hlist|Уэст|Гриффин-мл.|[[Sampha Sisay]]|М. Дын|Ritter|Shawn Carter|Deric Angelettie|Ronald Lawrence|Whitfield}}|extra20={{hlist|Уэст|Дын|Ritter|DJ Dodger Stadium|Голдстин}}}} ==== Нататкі ==== * <sup>{{Note|a|[a]}}</sup>— так адзначаны дадатковы [[Музычны прадзюсар|прадзюсар]] . * <sup>{{Note|b|[b]}}</sup>— так пазначаны супрадзюсар. * «Ultralight Beam» уключае вакал {{Не перакладзена 3|The-Dream|3=ru|4=The-Dream}} і {{Не перакладзена 3|Kelly Price|4=Kelly Price}}, а таксама дадатковы вакал Natalie Green і Samoria Green. * «Pt. 2» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Caroline Shaw|3=ru|4=Caroline Shaw}}. * «Famous» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}. * "Highlights" уключае дадатковы вакал The-Dream, {{Не перакладзена 3|El DeBarge|4=El DeBarge}} і Kelly Price. * «Waves» уключае бэк-вакал Kid Cudi. * «Siiiiiiiiilver Surffffeeeeer Intermission» уключае вакал {{Не перакладзена 3|Max B|4=Max B}} і {{Не перакладзена 3|French Montana|3=ru|4=French Montana}}. * «30 Hours» уключае бэк-вакал {{Не перакладзена 3|André 3000|3=ru|4=André 3000}}. ==== Выкарыстаныя сэмплы ==== Адаптавана з афіцыйнага сайта містэра Уэста<ref name="TLOP Credits">{{Cite web|url=http://www.kanyewest.com/credits/|title=The Life of Pablo – Credits|website=www.kanyewest.com|date=2016-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/6fMFARK1V?url=http://www.kanyewest.com/credits/|archive-date=2016-02-17|access-date=2016-02-17}}</ref>. * «Father Stretch My Hands Pt. 1» і «Pt. 2» ўтрымліваюць [[Семпл|семплы]] «Father Stretch My Hands», напісанай і выкананай Pastor T.L. Barrett пры ўдзеле Youth for Christ. * «Pt. 2» ўтрымліваюць семплы «Panda», напісаны {{Не перакладзена 3|Sidney Selby III|3=ru|4=Sidney Selby III}} і Adnan Khan і выкананай {{Не перакладзена 3|Desiigner|3=ru|4=Desiigner}}. * «Famous» ўтрымліваюць семплы «Do What You Gotta Do», напісаны {{Не перакладзена 3|Jimmy Webb|3=ru|4=Jimmy Webb}} і выкананай [[Ніна Сімон|Nina Simone]]; семплы «Bam Bam», напісаны {{Не перакладзена 3|Winston Riley|4=Winston Riley}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sister Nancy|3=ru|4=Sister Nancy}}; а таксама семплы «Mi Sono Svegliato E… Ho Chiuso Gli Occhi», напісаны {{Не перакладзена 3|Luis Bacalov|3=ru|4=Luis Bacalov}}, {{Не перакладзена 3|Sergio Bardotti|4=Sergio Bardotti}}, {{Не перакладзена 3|Gepy & Gepy|Giampiero Scalamogna|4=Gepy & Gepy}} і {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|Enzo Vita|4=Il Rovescio della Medaglia}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Il Rovescio della Medaglia|4=Il Rovescio della Medaglia}}. * «Feedback» ўтрымліваюць семплы «Talagh», напісаны Ardalan Sarfaraz і {{Не перакладзена 3|Farid Zaland|4=Farid Zaland}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Googoosh|3=ru|4=Googoosh}}. * «Low Lights» ўтрымліваюць семплы «So Alive (Acapella)», напісаны {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|4=Sandy Rivera}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Sandy Rivera|Kings of Tomorrow|4=Sandy Rivera}}. * «Freestyle 4» ўтрымліваюць семплы «Human», напісаны {{Не перакладзена 3|Элісан Годфрапп|Элісан Годфрапп|ru|Голдфрапп, Элисон}}, {{Не перакладзена 3|William Gregory|4=William Gregory}}, Robert Locke і Timothy Norfolk і выкананай {{Не перакладзена 3|Goldfrapp|3=ru|4=Goldfrapp}}. * «Waves» ўтрымліваюць семплы «Fantastic Freaks at the Dixie», напісаны {{Не перакладзена 3|Fab Five Freddy|Fred Bratwaithe|ru|Fab Five Freddy}}, Robin Diggs, Kevin Ferguson, {{Не перакладзена 3|Grand Wizzard Theodore|Theodore Livingston|ru|Grand Wizzard Theodore}}, Darryl Mason и {{Не перакладзена 3|Prince Whipper Whip|James Whipper II|4=Prince Whipper Whip}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Grandwizard Theodore & the Fantastic Five|Fantastic Freaks|4=Grandwizard Theodore & the Fantastic Five}}. * «FML» змяшчае інтэрпаляцыі «Hit», напісаны {{Не перакладзена 3|Lawrence Cassidy|Larry Cassidy|4=Lawrence Cassidy}}, Vincent Cassidy и Paul Wiggin і выкананай {{Не перакладзена 3|Section 25|4=Section 25}}. * «Real Friends» змяшчае інтэрпаляцыі «Friends», напісаны {{Не перакладзена 3|Whodini|Jalil Hutchins|ru|Whodini}} і {{Не перакладзена 3|Сміт, Лары (прадзюсар)|Lawrence Smith|ru|Смит, Ларри (продюсер)}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Whodini|3=ru|4=Whodini}}. * «Wolves» ўтрымліваюць семплы «Walking Dub», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Sugar Minott|4=Sugar Minott}}. * «30 Hours» ўтрымліваюць семплы «Answers Me», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Расэл, Артур (музыкант)|Arthur Russell|ru|Расселл, Артур (музыкант)}}; інтэрпаляцыі «E.I.», напісаны {{Не перакладзена 3|Нелли (рэпер)|Cornell Haynes|ru|Нелли (рэпер)}} и {{Не перакладзена 3|Jason "Jay E" Epperson|Jason Epperson|4=Jason "Jay E" Epperson}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Нэлі (рэпер)|Nelly|ru|Нелли (рэпер)}}; а таксама інтэрпаляцыі «Hot in Herre», напісаны Cornell Haynes, {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэл Уільямс|ru|Уильямс, Фаррелл}} і {{Не перакладзена 3|Charles Brown|4=Charles Brown}}, і выкананай Nelly. * «No More Parties in L.A.» ўтрымліваюць семплы «Give Me My Love», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Johnny "Guitar" Watson|4=Johnny "Guitar" Watson}}; семплы «Suzie Thundertussy», напісаны і выкананай {{Не перакладзена 3|Walter Morrison|4=Walter Morrison}}; семплы «Mighty Healthy», напісаны {{Не перакладзена 3|Herb Rooney|4=Herb Rooney}}, {{Не перакладзена 3|Mathematics (producer)|Ronald Bean|4=Mathematics (producer)}}, Highleigh Crizoe і {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Dennis Coles|ru|Ghostface Killah}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Ghostface Killah|ru|Ghostface Killah}}; семплы «Stand Up and Shout About Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Лары Грэм|Larry Graham Jr.|ru|Грэм, Ларри}}, Tina Graham і {{Не перакладзена|Дис, Сэм|Sam Dees|en|Sam Dees}} і выкананай Larry Graham. * «Facts (Charlie Heat Version)» ўтрымліваюць семплы «Dirt and Grime», напісаны Nicholas Smith і выкананай Father’s Children; интерполяции «Jumpman», напісаны {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Aubrey Graham|ru|Дрейк (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|Leland Wayne|ru|Metro Boomin}} і {{Не перакладзена 3|Future|Nayvadius Wilburn|ru|Фьючер}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Drake|ru|Дрейк (рэпер)}} і {{Не перакладзена 3|Future|3=ru|4=Фьючер}}; а таксама элементы {{Не перакладзена 3|Street Fighter 2|3=ru|4=Street Fighter 2}}. * «Fade» ўтрымліваюць семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны {{Не перакладзена 3|Eddie Holland|4=Eddie Holland}}, {{Не перакладзена 3|Norman Whitfield|4=Norman Whitfield}} і {{Не перакладзена 3|Cornelius Grant|Cornelius Grant|4=Cornelius Grant}} і выкананай {{Не перакладзена 3|Rare Earth|3=ru|4=Rare Earth}}; семплы «(I Know) I’m Losing You», напісаны Eddie Holland, Norman Whitfield и Cornelius Grant і выкананай {{Не перакладзена 3|The Undisputed Truth|4=The Undisputed Truth}}; семплы «Mystery of Love», напісаны {{Не перакладзена 3|Larry Heard|3=ru|4=Хёрд, Ларри}} і {{Не перакладзена 3|Robert Owens|Robert Owens|ru|Оуэнс, Роберт}}, і выкананай {{Не перакладзена 3|Fingers, Inc.|Mr. Fingers|4=Fingers, Inc.}}; семплы «Deep Inside», напісаны {{Не перакладзена 3|Little Louie Vega|4=Little Louie Vega}} і выкананай Hardrive; а также семплы «I Get Lifted (The Underground Network Mix)», напісаны Louie Vega, {{Не перакладзена 3|Ronald Carroll|4=Ronald Carroll}}, {{Не перакладзена 3|Barbara Tucker|4=Barbara Tucker}} і Harold Matthews, і выкананай Barbara Tucker. === Выніковыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" |Чарт (2016) ! scope="col" | Пазіцыя |- ! scope="row" | Danish Albums (Hitlisten) <ref>{{Cite web|lang=da|url=http://hitlisten.nu/top2016.asp|title=Album Top-100 2016|publisher=Hitlisten.NU|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230202617/http://hitlisten.nu/top2016.asp|archive-date=2016-12-30|access-date=2016-12-31|url-status=live}}</ref> | 12 |- ! scope="row" | Dutch Albums (MegaCharts) <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|title=Jaaroverzichten - Album 2016|publisher=Hung Medien|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223201814/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2016&cat=a|archive-date=2016-12-23|access-date=2016-12-26|url-status=live}}</ref> | 72 |- ! scope="row" | US ''Billboard'' 200 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=Top Billboard 200 Albums – Year-End 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411203038/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|archive-date=2017-04-11|access-date=2016-12-09|url-status=live}}</ref> | 27 |- ! scope="row" | US Top R&B/Hip-Hop Albums ( ''Billboard'' ) <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|title=''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums – Year-end Chart 2016|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018045309/http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-r-and-b-hip-hop-albums|archive-date=2017-10-18|access-date=2016-12-17|url-status=live}}</ref> | 88 |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+Спіс дат выпуску, фарматаў, лэйблаў і заўваг ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Фармат(ы) ! scope="col" | Лэйбл ! scope="col" | {{Abbr|Прим.|Примечания|0}} |- | 14 лютага 2016 | Стрымінг <small>(эксклюзіў для [[Tidal]])</small> |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} | |- | 31 сакавіка 2016 | [[Apple Music]] |{{Hlist|[[GOOD Music|GOOD]]|[[Def Jam Recordings|Def Jam]]}} | |} == Нататкі == Спасылкі{{Крыніцы|30em|refs=<ref name="p4ktidal">{{Cite web |url=http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |title=Kanye West's ''The Life of Pablo'' Is Out Now |first=Jazz |last=Monroe |publisher=[[Pitchfork Media|Pitchfork]] |date=2016-02-14 |access-date=2016-02-16 |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214073029/http://pitchfork.com/news/63408-kanye-wests-the-life-of-pablo-is-out-now/ |url-status=live }}</ref>}}'''Крыніцы'''{{Refbegin|30em}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/57938-ty-dolla-ign-says-he-kanye-west-rihanna-and-paul-mccartney-are-dropping-a-song-together/|title=Ty Dolla $ign Says He, Kanye West, Rihanna, and Paul McCartney Are Dropping A Song Together|first=Molly|last=Beauchemin|date=2015-01-03|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Beauchemin|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6487485/kanye-west-album-title-so-help-me-god|title=Kanye West's New Album Title: 'So Help Me God'|author=Billboard Staff|date=2015-03-01|publisher=''[[Billboard]]''|access-date=2016-01-11|ref={{SfnRef|Billboard Staff|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2016/02/the-life-of-pablo-is-setting-illegal-downloading-r.html|title=The Life Of Pablo Is Setting Illegal Downloading Records|first=Zach|last=Blumenfeld|date=2016-02-16|publisher=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Blumenfeld|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58263-kanye-west-and-daughter-north-star-in-only-one-video-directed-by-spike-jonze/|title=Kanye West and Daughter North Star in "Only One" Video, Directed by Spike Jonze|first=Zoe|last=Camp|date=2015-01-29|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Camp|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63480-kanye-west-shares-the-life-of-pablo-cover-art-lyrics-to-new-song-father-stretch-my-hands/|title=Kanye West Shares ''The Life of Pablo'' Cover Art, Lyrics to New Song "Father Stretch My Hands"|first=Zoe|last=Camp|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Camp|2016}}}} * {{Cite web|url=https://genius.com/8663288|title=Ultralight Beam Lyrics - Annotation 8663288|author=Chance the Rapper|date=2016-02-15|publisher=Genius|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Chance the Rapper|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.stereogum.com/1856452/tyler-the-creator-is-the-latest-to-join-kanyes-waves-party/news/|title=Tyler, The Creator Is The Latest To Join Kanye's ''Waves'' Party|first=Chris|last=DeVille|date=2016-02-01|publisher=''Stereogum''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|DeVille|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/01/kanye-west-no-more-parties-in-la-2010/|title=Here's a Video of Kanye West Rapping "No More Parties In LA" in 2013|author=Eric|date=2016-01-08|publisher=Pigeons & Planes|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Eric|2016}}}} * {{Cite web|url=http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration|title=Post Malone talks Kanye West collaboration|first=Zach|last=Gase|date=2015-10-20|publisher=''National Sun-Times''|archive-url=https://web.archive.org/web/20151021121603/http://national.suntimes.com/national-entertainment/7/72/1966929/post-malone-kanye-west-collaboration/|archive-date=2015-10-21|access-date=2016-02-09|url-status=dead|ref={{SfnRef|Gase|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jan/29/kanye-west-waves-what-we-know-tracks-collaborators-art|title=What we know about Kanye West's Waves, the greatest album of all time|first=Harriet|last=Gibsone|date=2016-01-26|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Gibsone|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58456-kanye-west-debuts-wolves-featuring-sia-and-vic-mensa-at-adidas-yeezy-boost-fashion-show/|title=Kanye West Debuts "Wolves" Featuring Sia and Vic Mensa at Adidas Yeezy Boost Fashion Show|date=2015-02-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015a}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/61221-kanye-west-debuts-new-track-at-yeezy-season-2-launch/|title=Kanye West Debuts New Track at Yeezy Season 2 Launch|date=2015-09-16|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Gordon|Phillips|2015b}}|last1=Gordon|first1=Jeremy|last2=Phillips|first2=Amy}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-postpones-australian-tour-to-record-new-album-for-2014-20140401|title=Kanye West Postpones Australian Tour to Record aNew Album for 2014|first=Kory|last=Grow|date=2014-04-01|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Grow|2014}}}} * {{Cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.35529/title.travi-scott-says-3500-was-meant-for-kanye-west|title=Travi$ Scott Says "3500" Was Meant For Kanye West|first=Victoria|last=Hernandez|date=2015-09-17|publisher=''HipHipDX''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Hernandez|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.ebony.com/entertainment-culture/black-pop-daily-kanye-taps-pushat-consequence-for-new-lp-111#axzz3TJrNCSQl|title=[BLACK POP DAILY] Kanye Taps Pusha T + Consequence for New LP|first=John|last=Kennedy|date=2015-02-02|publisher=''Ebony''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Kennedy|2015}}}} * {{Cite web|url=http://hypebeast.com/2016/1/kanye-west-madlib-made-no-more-parties-in-la-for-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-interview-video|title=Kanye West Madlib Made No More Parties in LA for My Beautiful Dark Twisted Fantasy Interview Video|first=Ashleigh|last=Kim|website=''Hypebeast''|date=2016-01-09|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Kim|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2095264/kanye-west-so-help-me-god-recording-mexico/|title=Where On Earth Did Kanye West Hold His ''So Help Me God'' Recording Sessions?|first=Rob|last=Markman|date=2015-03-03|publisher=''MTV''|access-date=2016-01-20|ref={{sfnRef|Markman|2015}}}} * {{Cite web|url=http://www.avclub.com/article/kanye-west-says-his-new-album-will-be-surprise-the-215582|title=Kanye West says his new album will be a surprise, thereby ruining the surprise|first=Alex|last=McCown|date=2015-02-20|publisher=''The A.V. Club''|access-date=2015-03-02|ref={{SfnRef|McCown|2015}}}} * {{Cite web|url=http://mic.com/articles/107744/here-s-absolutely-everything-we-know-about-kanye-west-s-new-album|title=Here's Absolutely Everything We Know About Kanye West's New Album|first=Brittney|last=McKenna|date=2015-01-07|publisher=Mic|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|McKenna|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/55314-kanye-wests-god-level-co-produced-by-hudson-mohawke-featured-in-adidas-ad/|title=Kanye West's "God Level", Co-Produced by Hudson Mohawke, Featured in Adidas Ad|first=Evan|last=Minsker|date=2014-05-24|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Minsker|2014a}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/56048-kanye-wests-new-single-all-day-leaks-in-rough-version/|title=Kanye West's New Single "All Day" Leaks in Rough Version|first=Evan|last=Minsker|date=2014-08-12|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Minsker|2014b}}}} * {{Cite web|url=http://abcnews.go.com/Technology/tidal-claims-app-store-spot-kanye-west-album/story?id=36948863|title=Tidal Claims No. 1 App Store Spot After Kanye West Album Release|first=Alyssa|last=Newcomb|date=2016-02-15|publisher=''[[ABC News]]''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Newcomb|2016}}}} * {{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/tv/videos/see-kanye-wests-innovative-claustrophobic-snl-40-performance-20150216|title=See Kanye West's Innovative, Claustrophobic 'SNL' 40 Performance|first=Jason|last=Newman|date=2015-02-16|publisher=''Rolling Stone''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Newman|2015}}}} * {{Cite web|url=https://soundcloud.com/nightsinoctober/interview|title=Kanye's Big Boy Interview (2/4/16)|author=nightsinoctober|date=2016-02-04|publisher=SoundCloud|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|nightsinoctober|2016}}}} * {{Cite web|url=http://uk.complex.com/music/2016/01/kanye-west-recorded-no-more-parties-in-la-with-madlib-during-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-sessions|title=Kanye West Recorded "No More Parties in LA" With Madlib During the 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Sessions|first=Edwin|last=Ortiz|date=2016-01-08|publisher=''Complex UK''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Ortiz|2016}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/58614-kanye-west-performs-all-day-at-the-brit-awards/|title=Kanye West Performs "All Day" at the BRIT Awards|first=Amy|last=Phillips|date=2015-02-25|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-01-14|ref={{SfnRef|Phillips|2015}}}} * {{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/63472-kanye-west-new-album-the-life-of-pablo-debut-live-stream-watch-it-here/|title=Kanye West New Album The Life Of Pablo Debut Live Stream: Watch It Here|first=Amy|last=Phillips|date=2016-02-11|publisher=''Pitchfork''|access-date=2016-02-11|ref={{SfnRef|Phillips|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6858300/kanye-west-waves-tracklist|title=Kanye West Reveals Third 'Waves' Tracklist|first=Adelle|last=Platon|date=2016-01-27|publisher=''Billboard''|access-date=2016-02-09|ref={{SfnRef|Platon|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/6099072/everything-we-know-kanye-west-2014-album|title=Kanye West's 2014 Album: Everything We Know So Far|first=Erika|last=Ramirez|date=2014-05-22|publisher=''Billboard''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Ramirez|2014}}}} * {{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2016/02/chance-the-rapper-annotated-ultralight-beam/|title=Chance The Rapper Annotated His Verse on Kanye West's "Ultralight Beam"|first=Derrick|last=Rossignol|date=2016-02-15|publisher=Piegeons & Planes|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Rossignol|2016}}}} * {{Cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/kanye-west-all-day-remix-feat-kendrick-lamar-new-song.1964017.html|title=Kanye West - All Day (Remix) Feat. Kendrick Lamar - Stream [New Song]|first=Trevor|last=Smith|date=2015-04-15|publisher=''HotNewHipHop''|access-date=2016-02-12|ref={{SfnRef|Smith|2015}}}} * {{Cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/10/10963418/kanye-west-the-life-of-pablo-new-album-title|title=Kanye West's new album is called The Life of Pablo, and here's the track list|first=Nick|last=Statt|date=2016-02-10|publisher=''The Verge''|access-date=2016-02-10|ref={{SfnRef|Statt|2016}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/594928500588417024|title=I might change it again but that’s the name now|first=Kanye|last=West|date=2015-05-03|publisher=Twitter|access-date=2015-05-03|ref={{sfnRef|West|2015}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/691489910293991424|title=So happy to be finished with the best album of all time|first=Kanye|last=West|date=2016-01-25|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016a}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692161181562310656|title=New album title, WAVES|first=Kanye|last=West|date=2016-01-26|publisher=Twitter|access-date=2016-01-29|ref={{SfnRef|West|2016b}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/692435575836676097|title=This album is actually a Gospel album|first=Kanye|last=West|date=2016-01-27|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016c}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698175350854021120|title=The album is being mastered and will be out today… added on a couple of tracks…|first=Kanye|last=West|date=2016-02-12|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016d}}}} * {{Cite web|url=https://twitter.com/kanyewest/status/698971890581401600|title=Ima fix wolves|first=Kanye|last=West|date=2016-02-14|publisher=Twitter|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|West|2016e}}}} * {{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2058811/rihanna-four-five-seconds/|title=Rihanna Dropped Her New Song With Kanye And Paul McCartney—Hear 'FourFiveSeconds'|first=Caitlin|last=White|date=2015-01-25|publisher=''[[MTV News]]''|access-date=2015-01-25|ref={{SfnRef|White|2015}}}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2014/04/kanye-west-requests-otis-redding-mobb-deep-style-beats-for-his-new-album/|title=Kanye West requests Otis Redding, Mobb Deep-style beats for his new album|first=Alex|last=Young|date=2014-04-10|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-01-20|ref={{SfnRef|Young|2014}}}} * {{Cite web|url=http://consequenceofsound.net/2015/02/kanye-west-debuts-wolves-during-powerful-saturday-night-live-watch/|title=Kanye West debuts "Wolves" during powerful Saturday Night Live performance — watch|first=Alex|last=Young|date=2015-02-15|publisher=''Consequence of Sound''|access-date=2016-02-16|ref={{SfnRef|Young|2015}}}} {{Refend}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160223183843/http://www.thetimelineofpablo.com/chronological.html Храналогія працы над ''The Lfe of Pablo''] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list]] [[Катэгорыя:Альбомы 2016 года]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] b8n50itvdbfla76zsjzf7thwjvpt18j Падвід 0 811755 5172058 2026-07-28T09:53:12Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падвід''' (''subspecies'') — таксанамічная катэгорыя (ранг) у [[сістэматыка раслін|сістэматыцы раслін]] і жывёл, рангам ніжэйшая за від. Сукупнасць геаграфічна (радзей экалагічна або геахраналагічна) адасобленых папуляцый віду, у якіх большасць асобін адрозн...» 5172058 wikitext text/x-wiki '''Падвід''' (''subspecies'') — таксанамічная катэгорыя (ранг) у [[сістэматыка раслін|сістэматыцы раслін]] і жывёл, рангам ніжэйшая за від. Сукупнасць геаграфічна (радзей экалагічна або геахраналагічна) адасобленых папуляцый віду, у якіх большасць асобін адрозніваецца адным або некалькімі (звычайна марфалагічнымі) прыкметамі ад асобін іншых папуляцый таго ж віду. Беларуская назва падвід складаецца з 2 слоў. Лацінскую назву падвіду ўтвараюць дадаткам трэцяга слова (падвідавога эпітэта) да назвы віду. Напрвклад, адзін з падвідаў ліса звычайнага (''Vulpes vulpes'') — ліс сярэднярускі, абазначаецца як ''Vulpes vulpes vulpes''. Міжнародны кодэкс заалагічнай наменклатуры прызнае падвід за найніжэйшую таксанамічную адзінку. Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры прызнае і інфрападвідавыя (ніжэйшыя за падвід) катэгорыі (варыетэт, форма і інш.). [[Катэгорыя:Таксанамічныя рангі]] kl40ybgeh9hhz4k46vzl76lfxptcavt 5172059 5172058 2026-07-28T09:54:48Z Autumndancer 168015 5172059 wikitext text/x-wiki '''Падвід''' (''subspecies'') — таксанамічная катэгорыя (ранг) у [[сістэматыка раслін|сістэматыцы раслін]] і жывёл, рангам ніжэйшая за від. Сукупнасць геаграфічна (радзей экалагічна або геахраналагічна) адасобленых папуляцый віду, у якіх большасць асобін адрозніваецца адным або некалькімі (звычайна марфалагічнымі) прыкметамі ад асобін іншых папуляцый таго ж віду. Беларуская назва падвід складаецца з 2 слоў. Лацінскую назву падвіду ўтвараюць дадаткам трэцяга слова (падвідавога эпітэта) да назвы віду. Напрвклад, адзін з падвідаў ліса звычайнага (''Vulpes vulpes'') — ліс сярэднярускі, абазначаецца як ''Vulpes vulpes vulpes''. Міжнародны кодэкс заалагічнай наменклатуры прызнае падвід за найніжэйшую таксанамічную адзінку. Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры прызнае і інфрападвідавыя (ніжэйшыя за падвід) катэгорыі (варыетэт, форма і інш.). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падвід||}} [[Катэгорыя:Таксанамічныя рангі]] ka77jr5tti2araznvzgb72eosx7o5ff 5172062 5172059 2026-07-28T09:55:57Z Autumndancer 168015 5172062 wikitext text/x-wiki '''Падвід''' (''subspecies'') — таксанамічная катэгорыя (ранг) у [[сістэматыка раслін|сістэматыцы раслін]] і жывёл, рангам ніжэйшая за [[біялагічны від|від]]. Сукупнасць геаграфічна (радзей экалагічна або геахраналагічна) адасобленых папуляцый віду, у якіх большасць асобін адрозніваецца адным або некалькімі (звычайна марфалагічнымі) прыкметамі ад асобін іншых папуляцый таго ж віду. Беларуская назва падвід складаецца з 2 слоў. Лацінскую назву падвіду ўтвараюць дадаткам трэцяга слова (падвідавога эпітэта) да назвы віду. Напрвклад, адзін з падвідаў ліса звычайнага (''Vulpes vulpes'') — ліс сярэднярускі, абазначаецца як ''Vulpes vulpes vulpes''. Міжнародны кодэкс заалагічнай наменклатуры прызнае падвід за найніжэйшую таксанамічную адзінку. Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры прызнае і інфрападвідавыя (ніжэйшыя за падвід) катэгорыі (варыетэт, форма і інш.). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падвід||}} {{Таксанамічныя рангі}} [[Катэгорыя:Таксанамічныя рангі]] hsb1ylnsos9k8bxmmktsnncnqx7667t Калажвар 0 811756 5172066 2026-07-28T10:07:38Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Клуж-Напока]] 5172066 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Клуж-Напока]] t13p8jexauoz5z4dwqc5dnvfi3ojx9t Падводная археалогія 0 811757 5172069 2026-07-28T10:13:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[ахеалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыне...» 5172069 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[ахеалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 французскім даследчыкам Ж. А. Кусто і Э.​Ганьянам [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. Ясельда каля в. Жабер Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] 4u1ctdrcjvyngamrikpzk6uxtt0mtke 5172070 5172069 2026-07-28T10:14:35Z Autumndancer 168015 5172070 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[ахеалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 французскім даследчыкам Ж. А. Кусто і Э.​Ганьянам [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. Ясельда каля в. Жабер Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] bspzyvfuqz2d1uauxcdm68wnj658dx0 5172071 5172070 2026-07-28T10:14:46Z Autumndancer 168015 5172071 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 французскім даследчыкам Ж. А. Кусто і Э.​Ганьянам [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. Ясельда каля в. Жабер Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] jjqxt8rzb9z8cl0io350nfykkewrzm6 5172072 5172071 2026-07-28T10:15:30Z Autumndancer 168015 5172072 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і Э.​Ганьянам [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. Ясельда каля в. Жабер Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] sz1409zwd4861ytbk73grr2ol4pufk9 5172073 5172072 2026-07-28T10:16:14Z Autumndancer 168015 5172073 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. Ясельда каля в. Жабер Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] d613fa76xvn2b3kmgx88f3y4kyvygsd 5172074 5172073 2026-07-28T10:17:02Z Autumndancer 168015 5172074 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. К.​Э.​Грыневіча вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акад. Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] fhptvb5z4os9diymezj3db9vi9xz6gj 5172075 5172074 2026-07-28T10:18:14Z Autumndancer 168015 5172075 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка Р.​А.​Арбелі вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук гармат, затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] 55x7mfwmy8bqkw92aarskk6pftc40te 5172076 5172075 2026-07-28T10:19:04Z Autumndancer 168015 5172076 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка [[Рубен Абгаравіч Арбелі|Р.​А.​Арбелі]] вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: капішчы, старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук [[гармата|гармат]], затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] qwb5xgqlfqmswd533xh4g9kdy98hxut 5172077 5172076 2026-07-28T10:19:32Z Autumndancer 168015 5172077 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка [[Рубен Абгаравіч Арбелі|Р.​А.​Арбелі]] вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: [[капішча|капішчы]], старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук [[гармата|гармат]], затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля в. Студзёнка Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] 25ucamq0qce9qy8cdgxupwnq53orfxn 5172078 5172077 2026-07-28T10:20:38Z Autumndancer 168015 5172078 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка [[Рубен Абгаравіч Арбелі|Р.​А.​Арбелі]] вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: [[капішча|капішчы]], старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук [[гармата|гармат]], затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|вёскі Студзёнка]] Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання Барысавых камянёў, у р. Свіслач у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] i9t4w8r2iy4nsj8zy9lbhe8in6g8rkp 5172079 5172078 2026-07-28T10:21:12Z Autumndancer 168015 5172079 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка [[Рубен Абгаравіч Арбелі|Р.​А.​Арбелі]] вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: [[капішча|капішчы]], старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук [[гармата|гармат]], затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|вёскі Студзёнка]] Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]], у р. [[Свіслач]] у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] b1g7tu8koqfwjgwa6w3uhtyin4g8c8z 5172080 5172079 2026-07-28T10:21:52Z Autumndancer 168015 5172080 wikitext text/x-wiki '''Падводная археалогія''', ''гідраархеалогія'' — галіна [[археалогія|археалогіі]], якая займаецца вывучэннем старажытных аб’ектаў, затопленых вадой. Узнікла ў сярэдневякоўі з мэтай пошуку затанулых караблёў. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам праф. [[Канстанцін Эдуардавіч Грыневіч|К.​Э.​Грыневіча]] вадалазы даследавалі рэшткі пабудоў старажытнагрэчаскай калоніі Херсанес. З 1937 года пад кіраўніцтвам акадэміка [[Рубен Абгаравіч Арбелі|Р.​А.​Арбелі]] вяліся даследаванні антычнага г. Ольвія. Далейшае развіццё падводнай археалогіі звязана з вынаходніцттвам у 1943 годзе французскім даследчыкам [[Жак-Іў Кусто|Ж. І. Кусто]] і [[Эміль Ганьян|Эмілем ​Ганьянам]] [[акваланг]]а, што дало магчымасць свабодна працаваць на глыбінях да 50 м. На [[Беларусь|Беларусі]] больш за 100 гідраархеалагічных помнікаў: [[капішча|капішчы]], старажытныя [[мост|масты]], месцы былых бітваў, культавыя камяні, затопленыя паселішчы, чаўны і інш. У 1907 годзе ў р. [[Ясельда]] каля [[Жабер (Драгічынскі раён)|вёскі Жабер]] Драгічынскага раёна вёўся пошук [[гармата|гармат]], затопленых у 17 ст. (знойдзена 8 гармат). У 1920-я гады падводныя раскопкі праводзіліся на месцы пераправы войск Напалеона цераз Бярэзіну каля [[Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)|вёскі Студзёнка]] Барысаўскага раёна. Планавыя падводныя пошукі археалагічных помнікаў пачаліся ў 1979 годзе. Археалагічныя даследаванні праводзіліся каля гарадзішча Маскавічы, у рэчышчы [[Дзвіна|Дзвіны]] на месцы знаходжання [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]], у р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] у [[Мінск]]у, у р. Лукомка каля в. Лукомль, у возера Іказнь каля сцен замка і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падводная археалогія||}} [[Катэгорыя:Падводная археалогія]] dsu1gx5ug6ohurrpfqs5rhc1suzk6om Гідраархеалогія 0 811758 5172081 2026-07-28T10:22:25Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Падводная археалогія]] 5172081 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Падводная археалогія]] fiahx8tvwq0r9q4uo6nhvu1x57vydhm Падгайскі 0 811759 5172088 2026-07-28T10:37:09Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Падгайскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі]] — беларускі мовазнавец * [[Томаш Падгайскі]] — вялікалітоўскі скульптар {{неадназначнасць}}» 5172088 wikitext text/x-wiki '''Падгайскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі]] — беларускі мовазнавец * [[Томаш Падгайскі]] — вялікалітоўскі скульптар {{неадназначнасць}} ra2mxqh4g7e55lw8gtxn83g7dwby0dw 5172091 5172088 2026-07-28T10:37:41Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ 5172091 wikitext text/x-wiki '''Падгайскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] — беларускі спявак (барытон) * [[Леанід Пракопавіч Падгайскі]] — беларускі мовазнавец * [[Томаш Падгайскі]] — вялікалітоўскі скульптар {{неадназначнасць}} 9qo507ku747upnhxcum5xmlsc082f50 Анатоль Сяргеевіч Падгайскі 0 811760 5172094 2026-07-28T10:42:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) - беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972...» 5172094 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) - беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} 1bwzvo8g9xjpb36ze7nkn0h26fb5aif 5172096 5172094 2026-07-28T10:43:59Z Autumndancer 168015 5172096 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} lm9ar0qx49xp13yneqb6m5xhshku8kt 5172098 5172096 2026-07-28T10:44:15Z Autumndancer 168015 5172098 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Спевакі Беларусі]] igwzitq3dgzvt758oav6qzwmufrgb8v 5172099 5172098 2026-07-28T10:44:24Z Autumndancer 168015 5172099 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Спявакі Беларусі]] 0oss2jyk4hy3169g2t54f9oo0fm4j3f 5172100 5172099 2026-07-28T10:45:33Z Autumndancer 168015 5172100 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. Сноў, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] hf8iujyigh97jon3unj6nalo4hz3wtc 5172101 5172100 2026-07-28T10:45:53Z Autumndancer 168015 5172101 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас М.Сярдобава). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] r0g5mz95e7jqb0f4sh809lmmm84gg96 5172103 5172101 2026-07-28T10:47:20Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172103 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» К.​Цесакова), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайм. оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] 45bppc6zvfy9p06u6x9d490itq0f5b6 5172104 5172103 2026-07-28T10:48:30Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172104 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням У.​Алоўнікава, А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] qpg7st73jtjlkadcgjmldxxy42e3vzg 5172105 5172104 2026-07-28T10:49:33Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172105 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, У.​Будніка. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] l7um4h53uta14n8f3625mnb4yhe2ki1 5172106 5172105 2026-07-28T10:50:25Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172106 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы Дз.​Лукаса). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] crincjsm5h0ots64jtssv52lm6do9m9 5172107 5172106 2026-07-28T10:51:06Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172107 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], А.​Багатырова, Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] fv0s3040as6byic63lfvxhj4uuiqclx 5172108 5172107 2026-07-28T10:52:08Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172108 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], Ю.​Семянякі, І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] 32dulfklaqhnon4bby2puebzgxnvegv 5172109 5172108 2026-07-28T10:52:48Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172109 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], І.​Лучанка, Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] iujbsaz0keyd3p08efj71j69q0tq69t 5172110 5172109 2026-07-28T10:53:35Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172110 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага тэмбру, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігара ​Лучанка]], Л.​Захлеўнага, В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] oh830cu7i5uuonm6faee6p6ysiggrtp 5172112 5172110 2026-07-28T10:54:32Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172112 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага [[тэмбр]]у, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігара ​Лучанка]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніда ​Захлеўнага]], В.​Іванова, [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] dz68kctp3lrve3j729444g5zyh9evm6 5172113 5172112 2026-07-28T10:55:32Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172113 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак (барытон). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага [[тэмбр]]у, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігара ​Лучанка]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніда ​Захлеўнага]], [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерыя ​Іванова]], [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] 0tdttq0gbf26red34tgevmynzqol2pq 5172114 5172113 2026-07-28T10:55:46Z Autumndancer 168015 5172114 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак ([[барытон]]). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага [[тэмбр]]у, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігара ​Лучанка]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніда ​Захлеўнага]], [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерыя ​Іванова]], [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] hljd821t8mfa0oubyk179w4bruiex6t 5172115 5172114 2026-07-28T10:56:24Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172115 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падгайскі}} '''Анатоль Сяргеевіч Падгайскі''' ({{ДН|27|8|1946}}, в. {{МН|Сноў||}}, [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|5|7|1982}}) — беларускі спявак ([[барытон]]). [[Заслужаны артыст БССР]] (1980). == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] (1974, клас [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалая Сярдобава]]). З 1972 года саліст канцэртна-эстраднага аркестра Дзяржтэлерадыё Беларусі, з 1974 года саліст Беларускага тэлебачання і радыё. Валодаў моцным голасам прыгожага [[тэмбр]]у, выкананне вызначалася шчырасцю, цеплынёй. Рэпертуар уключаў творы класічнай і сучаснай музыкі. Прапагандаваў нацыянальную музыку, аддаваў перавагу творам грамадзянска-патрыятычнай накіраванасці, у т. л. песням [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра ​Алоўнікава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля ​Багатырова]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрыя Семянякі]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігара ​Лучанка]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніда ​Захлеўнага]], [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерыя ​Іванова]], [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміра ​Будніка]]. Сярод найбольш значных работ: партыі Кузьміча (тэлеварыянт оперы «У пушчах Палесся» Багатырова), Міканора (радыёопера «Барвовы золак» [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кіма ​Цесакова]]), Кастуся Каліноўскага (радыёварыянт аднайменнай оперы [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя ​Лукаса]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Падгайскі Анатоль Сяргеевіч||}} {{DEFAULTSORT:Падгайскі Анатоль}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] ssjru57vbp8c59jk7j9q6yht2eiilag А. С. Падгайскі 0 811761 5172095 2026-07-28T10:43:09Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] 5172095 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Анатоль Сяргеевіч Падгайскі]] cwh96l1xf9ijz3lq0esot80443i6m9r Нестар Васілевіч Кукальнік 0 811762 5172111 2026-07-28T10:54:08Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/44341398|Кукольник Нестор Васильович]]» 5172111 wikitext text/x-wiki  {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' (8 (20) верасня [[1809]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя|Расійская імперыя)]] — 8 (20) снежня [[1868]], [[Таганрог]], [[Расійская імперыя]] ) — расійскі пісьменнік. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у Расійскую імперыю і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям'я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: "''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''". У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў Нежыне. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск'ё, ода "Вольнасць" А. С. Пушкіна, "Гора ад розуму" А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п'есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п'есу. П'еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм'ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п'есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў - Горлаўка - Ілавайскае - Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. Літаратурная творчасць Творчасць М. Лялечніка шырокая і шматгранная. Нараўне з драматургіяй, ён паспяхова спрабуе сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). К. Брулоў, М. Глінка і М. Кукольнік. Гравюра з малюнка П. А. Каратыгіна, зробленага з натуры ў 1842 годзе У перыяд найбольшага творчага ўзлёту М. Кукольнік збліжаецца з кампазітарам М. Глінкам і мастаком К. Брулавым. Яго ўдзел у лёсе такіх пісьменнікаў і паэтаў, як Т. Г. Шаўчэнка, М. Я. Салтыкоў-Шчадрын і І. С. Нікіцін, агульнапрызнана. М. Кукольнік - адзін з суаўтараў вершаў лібрэта опер "Жыццё за цара" ("Іван Сусанін") і "Руслан і Людміла". На яго вершы напісалі музыку 27 кампазітараў, у тым ліку М. І. Глінка (якія сталі класічнымі рамансы «Жаваранак», «Спадарожная песня», «Сумненне» і інш.), А. Варламаў, С. Манюшка. Рэзка крытыкуючы творы Нестара Кукольніка, [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В.]] [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|Бялінскі]] ў 1845 годзе ўсё ж быў вымушаны прызнаць, што ў творчасці Кукольніка «прыкметны зусім новы кірунак, зусім іншы характар, чым у паэтаў пушкінскага часу». Крытык не тлумачыць, што такое новае, а толькі піша, што «яно (творчасць) было новым і што новае заўсёды імкнецца да прагрэсу, і яно само ёсць прагрэс». Такім чынам, «шалёны Вісарыён» аказаўся адсталым крытыкам, пра што можна прачытаць у даследаванні Л. Гінзбург «Пра старое і новае», Л. 1982 год&nbsp;рака , с. 229–244). Пачынаючы з 1840 года, Нестар Кукольнік пачаў збіраць «анекдоты» (кароткія гістарычныя апавяданні), якія высмейвалі ўрад і яго метады кіравання, і якія паказвалі, што адміністрацыйная глупасць станавілася ўсеабдымнай, усюдыіснай і фактычна пранізвала ўрад зверху да нізу. Даследчыца творчасці Кукольніка О. І Нікалаенка цытуе адзін з такіх запісаў: «Хто б адважыўся што-небудзь зрабіць, калі не бачыць ніякага закладу, калі ведае, што калі не сёння, то заўтра, згодна з урадавай пастановай, яго законна абрабуюць і адправяць на вецер». У 1845 годзе Нестар Кукольнік паступіў на службу ў канцылярыю ваеннага міністра, што прывяло да шматлікіх і працяглых камандзіровак амаль па ўсёй еўрапейскай тэрыторыі імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і да [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]] . Сярод яго службовых спраў асаблівай увагі заслугоўваюць аналіз і прапановы па развіцці горназдабыўной прамысловасці Данбаса, пра што ён напісаў даклад Мікалаю I, у якім прароцка прадказаў ролю гэтага рэгіёна Украіны ў эканоміцы Расійскай імперыі (а пазней і&nbsp;— СССР). Гэты прагноз быў абумоўлены наяўнасцю радовішчаў вугалю. Мерапрыемствы, прапанаваныя Кукольнікам, былі ўхвалены царом Мікалаем I, і рэалізацыя гэтых мер запатрабавала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаўская&nbsp;— Горлаўка&nbsp;— Ілавайск&nbsp;— Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (Данецк). Падзеі Крымскай вайны 1853-1856 гадоў застаюць Кукольніка ў Новачаркаску, дзе яму даручаюць займацца забеспячэннем дзеючай арміі. Ён рэалістычна апісвае падзеі тых гадоў: «Я пайшоў у войска лічыць мяшкі мукі і глядзець, проста глядзець, ці людзі ўмела падманваюць? Я нагледзеўся! … Я ўсім сэрцам верыў у рускі патрыятызм, захапляўся гэтым вялікім маскарадам, не ведаючы, што ён модны, механічны. Халодныя вусны балбочуць, але ў сэрцы&nbsp;«— лаянка...» У 1857 годзе ён падаў у адстаўку і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Таганрог, калісьці ўкраінскі горад. Тут ён пачаў актыўную грамадскую дзейнасць, стварыўшы музычнае таварыства (1863).&nbsp;р.), у чым яму дапамагае О. Даргамыжскі. У яго планах&nbsp;— адкрыццё ўніверсітэта ў горадзе, выданне газет і іншае&nbsp;— публічныя чытанні. Сабраныя грошы ён ахвяруе мясцовай гімназіі. З 1865 года ён працаваў над будаўніцтвам чыгункі ў Таганрог і дасягнуў поспеху. Цяперашняя чыгунка ад Харкава да Таганрога была пабудавана дзякуючы мужнасці і настойлівасці Кукольніка. Ён выступае перад урадам з прапановай адкрыць тут раённы суд, заклікае да экалагічнага стаўлення да Азоўскага мора і прапануе стварыць асобны рэгіён на базе Таганрога. У гэтыя ж гады Нестар Кукольнік стварыў драмы «Дэвід Гарык», раманы «Дзве сястры», «Ольжын Яр», «Граф Морыц Саксонскі», «Крыпацкі-маляр» і раман пра [[Іван III Васільевіч|Івана III]], а драма «Гоф-юнкер», напісаная ў гэты час, была забароненая цэнзурай. У 1865 годзе Нестар Кукульнік быў абраны ў гарадскі савет і даў шэраг важных парад кіраўнікам горада Шастакову, Пералешыну і Фуругельму. У Пушкінскім доме захоўваюцца эсэ да рамана, у якім ён заснаваў жанр утопіі, які атрымаў развіццё ў XX стагоддзі ў творах Замяціна і Булгакава. Нестар Васільевіч Кукольнік раптоўна памёр падчас наведвання тэатра (1868). Існуюць версіі, што яго атруцілі за яго дзеянні па развіцці эканомікі рэгіёна і барацьбе з карупцыяй. Яго магілу апаганілі… у 1931 годзе (кадры старога рэжыму вярталіся, як прадказваў Мікалай Гогаль у аповесці «Страшная помста»). Барацьба з «ўкраінізацыяй» пачалася на Кубані, на землях Слабадской Украіны і ў Растоўскай вобласці, якая ўвайшла ў склад РСФСР. Труп Н.&nbsp;УНУТРЫ.&nbsp;Лялькавода выкінулі з магілы, і ён доўга ляжаў сярод лапухоў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне магілы невядомае. [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 40m5133murm1cocepbghugdnmxsna65 5172120 5172111 2026-07-28T11:01:49Z Autumndancer 168015 5172120 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' (8 (20) верасня [[1809]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя|Расійская імперыя)]] — 8 (20) снежня [[1868]], [[Таганрог]], [[Расійская імперыя]] ) — расійскі пісьменнік. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у Расійскую імперыю і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям'я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: "''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''". У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў Нежыне. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск'ё, ода "Вольнасць" А. С. Пушкіна, "Гора ад розуму" А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п'есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п'есу. П'еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм'ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п'есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў - Горлаўка - Ілавайскае - Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. Літаратурная творчасць Творчасць М. Лялечніка шырокая і шматгранная. Нараўне з драматургіяй, ён паспяхова спрабуе сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). К. Брулоў, М. Глінка і М. Кукольнік. Гравюра з малюнка П. А. Каратыгіна, зробленага з натуры ў 1842 годзе У перыяд найбольшага творчага ўзлёту М. Кукольнік збліжаецца з кампазітарам М. Глінкам і мастаком К. Брулавым. Яго ўдзел у лёсе такіх пісьменнікаў і паэтаў, як Т. Г. Шаўчэнка, М. Я. Салтыкоў-Шчадрын і І. С. Нікіцін, агульнапрызнана. М. Кукольнік - адзін з суаўтараў вершаў лібрэта опер "Жыццё за цара" ("Іван Сусанін") і "Руслан і Людміла". На яго вершы напісалі музыку 27 кампазітараў, у тым ліку М. І. Глінка (якія сталі класічнымі рамансы «Жаваранак», «Спадарожная песня», «Сумненне» і інш.), А. Варламаў, С. Манюшка. Рэзка крытыкуючы творы Нестара Кукольніка, [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В.]] [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|Бялінскі]] ў 1845 годзе ўсё ж быў вымушаны прызнаць, што ў творчасці Кукольніка «прыкметны зусім новы кірунак, зусім іншы характар, чым у паэтаў пушкінскага часу». Крытык не тлумачыць, што такое новае, а толькі піша, што «яно (творчасць) было новым і што новае заўсёды імкнецца да прагрэсу, і яно само ёсць прагрэс». Такім чынам, «шалёны Вісарыён» аказаўся адсталым крытыкам, пра што можна прачытаць у даследаванні Л. Гінзбург «Пра старое і новае», Л. 1982 год&nbsp;рака , с. 229–244). Пачынаючы з 1840 года, Нестар Кукольнік пачаў збіраць «анекдоты» (кароткія гістарычныя апавяданні), якія высмейвалі ўрад і яго метады кіравання, і якія паказвалі, што адміністрацыйная глупасць станавілася ўсеабдымнай, усюдыіснай і фактычна пранізвала ўрад зверху да нізу. Даследчыца творчасці Кукольніка О. І Нікалаенка цытуе адзін з такіх запісаў: «Хто б адважыўся што-небудзь зрабіць, калі не бачыць ніякага закладу, калі ведае, што калі не сёння, то заўтра, згодна з урадавай пастановай, яго законна абрабуюць і адправяць на вецер». У 1845 годзе Нестар Кукольнік паступіў на службу ў канцылярыю ваеннага міністра, што прывяло да шматлікіх і працяглых камандзіровак амаль па ўсёй еўрапейскай тэрыторыі імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і да [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]] . Сярод яго службовых спраў асаблівай увагі заслугоўваюць аналіз і прапановы па развіцці горназдабыўной прамысловасці Данбаса, пра што ён напісаў даклад Мікалаю I, у якім прароцка прадказаў ролю гэтага рэгіёна Украіны ў эканоміцы Расійскай імперыі (а пазней і&nbsp;— СССР). Гэты прагноз быў абумоўлены наяўнасцю радовішчаў вугалю. Мерапрыемствы, прапанаваныя Кукольнікам, былі ўхвалены царом Мікалаем I, і рэалізацыя гэтых мер запатрабавала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаўская&nbsp;— Горлаўка&nbsp;— Ілавайск&nbsp;— Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (Данецк). Падзеі Крымскай вайны 1853-1856 гадоў застаюць Кукальніка ў Новачаркаску, дзе яму даручаюць займацца забеспячэннем дзеючай арміі. Ён рэалістычна апісвае падзеі тых гадоў: «Я пайшоў у войска лічыць мяшкі мукі і глядзець, проста глядзець, ці людзі ўмела падманваюць? Я нагледзеўся! … Я ўсім сэрцам верыў у рускі патрыятызм, захапляўся гэтым вялікім маскарадам, не ведаючы, што ён модны, механічны. Халодныя вусны балбочуць, але ў сэрцы&nbsp;«— лаянка...» У 1857 годзе ён падаў у адстаўку і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Таганрог, калісьці ўкраінскі горад. Тут ён пачаў актыўную грамадскую дзейнасць, стварыўшы музычнае таварыства (1863).&nbsp;р.), у чым яму дапамагае О. Даргамыжскі. У яго планах&nbsp;— адкрыццё ўніверсітэта ў горадзе, выданне газет і іншае&nbsp;— публічныя чытанні. Сабраныя грошы ён ахвяруе мясцовай гімназіі. З 1865 года ён працаваў над будаўніцтвам чыгункі ў Таганрог і дасягнуў поспеху. Цяперашняя чыгунка ад Харкава да Таганрога была пабудавана дзякуючы мужнасці і настойлівасці Кукольніка. Ён выступае перад урадам з прапановай адкрыць тут раённы суд, заклікае да экалагічнага стаўлення да Азоўскага мора і прапануе стварыць асобны рэгіён на базе Таганрога. У гэтыя ж гады стварыў драмы «Дэвід Гарык», раманы «Дзве сястры», «Ольжын Яр», «Граф Морыц Саксонскі», «Крыпацкі-маляр» і раман пра [[Іван III Васільевіч|Івана III]], а драма «Гоф-юнкер», напісаная ў гэты час, была забароненая цэнзурай. У 1865 годзе Нестар Кукульнік быў абраны ў гарадскі савет і даў шэраг важных парад кіраўнікам горада Шастакову, Пералешыну і Фуругельму. У Пушкінскім доме захоўваюцца эсэ да рамана, у якім ён заснаваў жанр утопіі, які атрымаў развіццё ў XX стагоддзі ў творах Замяціна і Булгакава. Раптоўна памёр падчас наведвання тэатра (1868). Існуюць версіі, што яго атруцілі за яго дзеянні па развіцці эканомікі рэгіёна і барацьбе з карупцыяй. Яго магілу апаганілі… у 1931 годзе (кадры старога рэжыму вярталіся, як прадказваў Мікалай Гогаль у аповесці «Страшная помста»). Барацьба з «ўкраінізацыяй» пачалася на Кубані, на землях Слабадской Украіны і ў Растоўскай вобласці, якая ўвайшла ў склад РСФСР. Труп Н.&nbsp;УНУТРЫ.&nbsp;Лялькавода выкінулі з магілы, і ён доўга ляжаў сярод лапухоў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне магілы невядомае. [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 1wc2pkbfv3cy2nrpxvko7lule6ekdks 5172121 5172120 2026-07-28T11:02:40Z Autumndancer 168015 5172121 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' (8 (20) верасня [[1809]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя|Расійская імперыя)]] — 8 (20) снежня [[1868]], [[Таганрог]], [[Расійская імперыя]]) — расійскі пісьменнік. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у Расійскую імперыю і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''». У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў Нежыне. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў — Горлаўка — Ілавайскае — Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. Літаратурная творчасць Творчасць М. Лялечніка шырокая і шматгранная. Нараўне з драматургіяй, ён паспяхова спрабуе сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). К. Брулоў, М. Глінка і М. Кукольнік. Гравюра з малюнка П. А. Каратыгіна, зробленага з натуры ў 1842 годзе У перыяд найбольшага творчага ўзлёту М. Кукольнік збліжаецца з кампазітарам М. Глінкам і мастаком К. Брулавым. Яго ўдзел у лёсе такіх пісьменнікаў і паэтаў, як Т. Г. Шаўчэнка, М. Я. Салтыкоў-Шчадрын і І. С. Нікіцін, агульнапрызнана. М. Кукольнік — адзін з суаўтараў вершаў лібрэта опер «Жыццё за цара» («Іван Сусанін») і «Руслан і Людміла». На яго вершы напісалі музыку 27 кампазітараў, у тым ліку М. І. Глінка (якія сталі класічнымі рамансы «Жаваранак», «Спадарожная песня», «Сумненне» і інш.), А. Варламаў, С. Манюшка. Рэзка крытыкуючы творы Нестара Кукольніка, [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В.]] [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|Бялінскі]] ў 1845 годзе ўсё ж быў вымушаны прызнаць, што ў творчасці Кукольніка «прыкметны зусім новы кірунак, зусім іншы характар, чым у паэтаў пушкінскага часу». Крытык не тлумачыць, што такое новае, а толькі піша, што «яно (творчасць) было новым і што новае заўсёды імкнецца да прагрэсу, і яно само ёсць прагрэс». Такім чынам, «шалёны Вісарыён» аказаўся адсталым крытыкам, пра што можна прачытаць у даследаванні Л. Гінзбург «Пра старое і новае», Л. 1982 год&nbsp;рака, с. 229—244). Пачынаючы з 1840 года, Нестар Кукольнік пачаў збіраць «анекдоты» (кароткія гістарычныя апавяданні), якія высмейвалі ўрад і яго метады кіравання, і якія паказвалі, што адміністрацыйная глупасць станавілася ўсеабдымнай, усюдыіснай і фактычна пранізвала ўрад зверху да нізу. Даследчыца творчасці Кукольніка О. І Нікалаенка цытуе адзін з такіх запісаў: «Хто б адважыўся што-небудзь зрабіць, калі не бачыць ніякага закладу, калі ведае, што калі не сёння, то заўтра, згодна з урадавай пастановай, яго законна абрабуюць і адправяць на вецер». У 1845 годзе Нестар Кукольнік паступіў на службу ў канцылярыю ваеннага міністра, што прывяло да шматлікіх і працяглых камандзіровак амаль па ўсёй еўрапейскай тэрыторыі імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і да [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]] . Сярод яго службовых спраў асаблівай увагі заслугоўваюць аналіз і прапановы па развіцці горназдабыўной прамысловасці Данбаса, пра што ён напісаў даклад Мікалаю I, у якім прароцка прадказаў ролю гэтага рэгіёна Украіны ў эканоміцы Расійскай імперыі (а пазней і&nbsp;— СССР). Гэты прагноз быў абумоўлены наяўнасцю радовішчаў вугалю. Мерапрыемствы, прапанаваныя Кукольнікам, былі ўхвалены царом Мікалаем I, і рэалізацыя гэтых мер запатрабавала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаўская&nbsp;— Горлаўка&nbsp;— Ілавайск&nbsp;— Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (Данецк). Падзеі Крымскай вайны 1853—1856 гадоў застаюць Кукальніка ў Новачаркаску, дзе яму даручаюць займацца забеспячэннем дзеючай арміі. Ён рэалістычна апісвае падзеі тых гадоў: «Я пайшоў у войска лічыць мяшкі мукі і глядзець, проста глядзець, ці людзі ўмела падманваюць? Я нагледзеўся! … Я ўсім сэрцам верыў у рускі патрыятызм, захапляўся гэтым вялікім маскарадам, не ведаючы, што ён модны, механічны. Халодныя вусны балбочуць, але ў сэрцы&nbsp;»— лаянка…" У 1857 годзе ён падаў у адстаўку і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Таганрог, калісьці ўкраінскі горад. Тут ён пачаў актыўную грамадскую дзейнасць, стварыўшы музычнае таварыства (1863).&nbsp;р.), у чым яму дапамагае О. Даргамыжскі. У яго планах&nbsp;— адкрыццё ўніверсітэта ў горадзе, выданне газет і іншае&nbsp;— публічныя чытанні. Сабраныя грошы ён ахвяруе мясцовай гімназіі. З 1865 года ён працаваў над будаўніцтвам чыгункі ў Таганрог і дасягнуў поспеху. Цяперашняя чыгунка ад Харкава да Таганрога была пабудавана дзякуючы мужнасці і настойлівасці Кукольніка. Ён выступае перад урадам з прапановай адкрыць тут раённы суд, заклікае да экалагічнага стаўлення да Азоўскага мора і прапануе стварыць асобны рэгіён на базе Таганрога. У гэтыя ж гады стварыў драмы «Дэвід Гарык», раманы «Дзве сястры», «Ольжын Яр», «Граф Морыц Саксонскі», «Крыпацкі-маляр» і раман пра [[Іван III Васільевіч|Івана III]], а драма «Гоф-юнкер», напісаная ў гэты час, была забароненая цэнзурай. У 1865 годзе Нестар Кукульнік быў абраны ў гарадскі савет і даў шэраг важных парад кіраўнікам горада Шастакову, Пералешыну і Фуругельму. У Пушкінскім доме захоўваюцца эсэ да рамана, у якім ён заснаваў жанр утопіі, які атрымаў развіццё ў XX стагоддзі ў творах Замяціна і Булгакава. Раптоўна памёр падчас наведвання тэатра (1868). Існуюць версіі, што яго атруцілі за яго дзеянні па развіцці эканомікі рэгіёна і барацьбе з карупцыяй. Яго магілу апаганілі… у 1931 годзе (кадры старога рэжыму вярталіся, як прадказваў Мікалай Гогаль у аповесці «Страшная помста»). Барацьба з «ўкраінізацыяй» пачалася на Кубані, на землях Слабадской Украіны і ў Растоўскай вобласці, якая ўвайшла ў склад РСФСР. Труп Н.&nbsp;УНУТРЫ.&nbsp;Лялькавода выкінулі з магілы, і ён доўга ляжаў сярод лапухоў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне магілы невядомае. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] hoyuy3ud4ygpnjakrb8iomz0hgbm4mx 5172122 5172121 2026-07-28T11:03:43Z Autumndancer 168015 5172122 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у Расійскую імперыю і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''». У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў Нежыне. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў — Горлаўка — Ілавайскае — Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. Літаратурная творчасць Творчасць М. Лялечніка шырокая і шматгранная. Нараўне з драматургіяй, ён паспяхова спрабуе сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). К. Брулоў, М. Глінка і М. Кукольнік. Гравюра з малюнка П. А. Каратыгіна, зробленага з натуры ў 1842 годзе У перыяд найбольшага творчага ўзлёту М. Кукольнік збліжаецца з кампазітарам М. Глінкам і мастаком К. Брулавым. Яго ўдзел у лёсе такіх пісьменнікаў і паэтаў, як Т. Г. Шаўчэнка, М. Я. Салтыкоў-Шчадрын і І. С. Нікіцін, агульнапрызнана. М. Кукольнік — адзін з суаўтараў вершаў лібрэта опер «Жыццё за цара» («Іван Сусанін») і «Руслан і Людміла». На яго вершы напісалі музыку 27 кампазітараў, у тым ліку М. І. Глінка (якія сталі класічнымі рамансы «Жаваранак», «Спадарожная песня», «Сумненне» і інш.), А. Варламаў, С. Манюшка. Рэзка крытыкуючы творы Нестара Кукольніка, [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В.]] [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|Бялінскі]] ў 1845 годзе ўсё ж быў вымушаны прызнаць, што ў творчасці Кукольніка «прыкметны зусім новы кірунак, зусім іншы характар, чым у паэтаў пушкінскага часу». Крытык не тлумачыць, што такое новае, а толькі піша, што «яно (творчасць) было новым і што новае заўсёды імкнецца да прагрэсу, і яно само ёсць прагрэс». Такім чынам, «шалёны Вісарыён» аказаўся адсталым крытыкам, пра што можна прачытаць у даследаванні Л. Гінзбург «Пра старое і новае», Л. 1982 год&nbsp;рака, с. 229—244). Пачынаючы з 1840 года, Нестар Кукольнік пачаў збіраць «анекдоты» (кароткія гістарычныя апавяданні), якія высмейвалі ўрад і яго метады кіравання, і якія паказвалі, што адміністрацыйная глупасць станавілася ўсеабдымнай, усюдыіснай і фактычна пранізвала ўрад зверху да нізу. Даследчыца творчасці Кукольніка О. І Нікалаенка цытуе адзін з такіх запісаў: «Хто б адважыўся што-небудзь зрабіць, калі не бачыць ніякага закладу, калі ведае, што калі не сёння, то заўтра, згодна з урадавай пастановай, яго законна абрабуюць і адправяць на вецер». У 1845 годзе Нестар Кукольнік паступіў на службу ў канцылярыю ваеннага міністра, што прывяло да шматлікіх і працяглых камандзіровак амаль па ўсёй еўрапейскай тэрыторыі імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і да [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]] . Сярод яго службовых спраў асаблівай увагі заслугоўваюць аналіз і прапановы па развіцці горназдабыўной прамысловасці Данбаса, пра што ён напісаў даклад Мікалаю I, у якім прароцка прадказаў ролю гэтага рэгіёна Украіны ў эканоміцы Расійскай імперыі (а пазней і&nbsp;— СССР). Гэты прагноз быў абумоўлены наяўнасцю радовішчаў вугалю. Мерапрыемствы, прапанаваныя Кукольнікам, былі ўхвалены царом Мікалаем I, і рэалізацыя гэтых мер запатрабавала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаўская&nbsp;— Горлаўка&nbsp;— Ілавайск&nbsp;— Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (Данецк). Падзеі Крымскай вайны 1853—1856 гадоў застаюць Кукальніка ў Новачаркаску, дзе яму даручаюць займацца забеспячэннем дзеючай арміі. Ён рэалістычна апісвае падзеі тых гадоў: «Я пайшоў у войска лічыць мяшкі мукі і глядзець, проста глядзець, ці людзі ўмела падманваюць? Я нагледзеўся! … Я ўсім сэрцам верыў у рускі патрыятызм, захапляўся гэтым вялікім маскарадам, не ведаючы, што ён модны, механічны. Халодныя вусны балбочуць, але ў сэрцы&nbsp;»— лаянка…" У 1857 годзе ён падаў у адстаўку і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Таганрог, калісьці ўкраінскі горад. Тут ён пачаў актыўную грамадскую дзейнасць, стварыўшы музычнае таварыства (1863).&nbsp;р.), у чым яму дапамагае О. Даргамыжскі. У яго планах&nbsp;— адкрыццё ўніверсітэта ў горадзе, выданне газет і іншае&nbsp;— публічныя чытанні. Сабраныя грошы ён ахвяруе мясцовай гімназіі. З 1865 года ён працаваў над будаўніцтвам чыгункі ў Таганрог і дасягнуў поспеху. Цяперашняя чыгунка ад Харкава да Таганрога была пабудавана дзякуючы мужнасці і настойлівасці Кукольніка. Ён выступае перад урадам з прапановай адкрыць тут раённы суд, заклікае да экалагічнага стаўлення да Азоўскага мора і прапануе стварыць асобны рэгіён на базе Таганрога. У гэтыя ж гады стварыў драмы «Дэвід Гарык», раманы «Дзве сястры», «Ольжын Яр», «Граф Морыц Саксонскі», «Крыпацкі-маляр» і раман пра [[Іван III Васільевіч|Івана III]], а драма «Гоф-юнкер», напісаная ў гэты час, была забароненая цэнзурай. У 1865 годзе Нестар Кукульнік быў абраны ў гарадскі савет і даў шэраг важных парад кіраўнікам горада Шастакову, Пералешыну і Фуругельму. У Пушкінскім доме захоўваюцца эсэ да рамана, у якім ён заснаваў жанр утопіі, які атрымаў развіццё ў XX стагоддзі ў творах Замяціна і Булгакава. Раптоўна памёр падчас наведвання тэатра (1868). Існуюць версіі, што яго атруцілі за яго дзеянні па развіцці эканомікі рэгіёна і барацьбе з карупцыяй. Яго магілу апаганілі… у 1931 годзе (кадры старога рэжыму вярталіся, як прадказваў Мікалай Гогаль у аповесці «Страшная помста»). Барацьба з «ўкраінізацыяй» пачалася на Кубані, на землях Слабадской Украіны і ў Растоўскай вобласці, якая ўвайшла ў склад РСФСР. Труп Н.&nbsp;УНУТРЫ.&nbsp;Лялькавода выкінулі з магілы, і ён доўга ляжаў сярод лапухоў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне магілы невядомае. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] lb14zvj5d6sxz4vbyr010vjfitb7qxm 5172123 5172122 2026-07-28T11:05:55Z Autumndancer 168015 5172123 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у Расійскую імперыю і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''». У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў Нежыне. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў — Горлаўка — Ілавайскае — Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). К. Брулоў, М. Глінка і М. Кукольнік. Гравюра з малюнка П. А. Каратыгіна, зробленага з натуры ў 1842 годзе У перыяд найбольшага творчага ўзлёту М. Кукальнік збліжаецца з кампазітарам М. Глінкам і мастаком К. Брулавым. Яго ўдзел у лёсе такіх пісьменнікаў і паэтаў, як Т. Г. Шаўчэнка, М. Я. Салтыкоў-Шчадрын і І. С. Нікіцін, агульнапрызнана. М. Кукольнік — адзін з суаўтараў вершаў лібрэта опер «Жыццё за цара» («Іван Сусанін») і «Руслан і Людміла». На яго вершы напісалі музыку 27 кампазітараў, у тым ліку М. І. Глінка (якія сталі класічнымі рамансы «Жаваранак», «Спадарожная песня», «Сумненне» і інш.), А. Варламаў, С. Манюшка. Рэзка крытыкуючы творы Нестара Кукальніка, [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В.]] [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|Бялінскі]] ў 1845 годзе ўсё ж быў вымушаны прызнаць, што ў творчасці Кукальніка «прыкметны зусім новы кірунак, зусім іншы характар, чым у паэтаў пушкінскага часу». Крытык не тлумачыць, што такое новае, а толькі піша, што «яно (творчасць) было новым і што новае заўсёды імкнецца да прагрэсу, і яно само ёсць прагрэс». Такім чынам, «шалёны Вісарыён» аказаўся адсталым крытыкам, пра што можна прачытаць у даследаванні Л. Гінзбург «Пра старое і новае», Л. 1982 год&nbsp;рака, с. 229—244). Пачынаючы з 1840 года, Нестар Кукольнік пачаў збіраць «анекдоты» (кароткія гістарычныя апавяданні), якія высмейвалі ўрад і яго метады кіравання, і якія паказвалі, што адміністрацыйная глупасць станавілася ўсеабдымнай, усюдыіснай і фактычна пранізвала ўрад зверху да нізу. Даследчыца творчасці Кукольніка О. І Нікалаенка цытуе адзін з такіх запісаў: «Хто б адважыўся што-небудзь зрабіць, калі не бачыць ніякага закладу, калі ведае, што калі не сёння, то заўтра, згодна з урадавай пастановай, яго законна абрабуюць і адправяць на вецер». У 1845 годзе Нестар Кукольнік паступіў на службу ў канцылярыю ваеннага міністра, што прывяло да шматлікіх і працяглых камандзіровак амаль па ўсёй еўрапейскай тэрыторыі імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і да [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]] . Сярод яго службовых спраў асаблівай увагі заслугоўваюць аналіз і прапановы па развіцці горназдабыўной прамысловасці Данбаса, пра што ён напісаў даклад Мікалаю I, у якім прароцка прадказаў ролю гэтага рэгіёна Украіны ў эканоміцы Расійскай імперыі (а пазней і&nbsp;— СССР). Гэты прагноз быў абумоўлены наяўнасцю радовішчаў вугалю. Мерапрыемствы, прапанаваныя Кукольнікам, былі ўхвалены царом Мікалаем I, і рэалізацыя гэтых мер запатрабавала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаўская&nbsp;— Горлаўка&nbsp;— Ілавайск&nbsp;— Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (Данецк). Падзеі Крымскай вайны 1853—1856 гадоў застаюць Кукальніка ў Новачаркаску, дзе яму даручаюць займацца забеспячэннем дзеючай арміі. Ён рэалістычна апісвае падзеі тых гадоў: «Я пайшоў у войска лічыць мяшкі мукі і глядзець, проста глядзець, ці людзі ўмела падманваюць? Я нагледзеўся! … Я ўсім сэрцам верыў у рускі патрыятызм, захапляўся гэтым вялікім маскарадам, не ведаючы, што ён модны, механічны. Халодныя вусны балбочуць, але ў сэрцы&nbsp;»— лаянка…" У 1857 годзе ён падаў у адстаўку і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Таганрог, калісьці ўкраінскі горад. Тут ён пачаў актыўную грамадскую дзейнасць, стварыўшы музычнае таварыства (1863).&nbsp;р.), у чым яму дапамагае О. Даргамыжскі. У яго планах&nbsp;— адкрыццё ўніверсітэта ў горадзе, выданне газет і іншае&nbsp;— публічныя чытанні. Сабраныя грошы ён ахвяруе мясцовай гімназіі. З 1865 года ён працаваў над будаўніцтвам чыгункі ў Таганрог і дасягнуў поспеху. Цяперашняя чыгунка ад Харкава да Таганрога была пабудавана дзякуючы мужнасці і настойлівасці Кукольніка. Ён выступае перад урадам з прапановай адкрыць тут раённы суд, заклікае да экалагічнага стаўлення да Азоўскага мора і прапануе стварыць асобны рэгіён на базе Таганрога. У гэтыя ж гады стварыў драмы «Дэвід Гарык», раманы «Дзве сястры», «Ольжын Яр», «Граф Морыц Саксонскі», «Крыпацкі-маляр» і раман пра [[Іван III Васільевіч|Івана III]], а драма «Гоф-юнкер», напісаная ў гэты час, была забароненая цэнзурай. У 1865 годзе Нестар Кукульнік быў абраны ў гарадскі савет і даў шэраг важных парад кіраўнікам горада Шастакову, Пералешыну і Фуругельму. У Пушкінскім доме захоўваюцца эсэ да рамана, у якім ён заснаваў жанр утопіі, які атрымаў развіццё ў XX стагоддзі ў творах Замяціна і Булгакава. Раптоўна памёр падчас наведвання тэатра (1868). Існуюць версіі, што яго атруцілі за яго дзеянні па развіцці эканомікі рэгіёна і барацьбе з карупцыяй. Яго магілу апаганілі… у 1931 годзе (кадры старога рэжыму вярталіся, як прадказваў Мікалай Гогаль у аповесці «Страшная помста»). Барацьба з «ўкраінізацыяй» пачалася на Кубані, на землях Слабадской Украіны і ў Растоўскай вобласці, якая ўвайшла ў склад РСФСР. Труп Н.&nbsp;УНУТРЫ.&nbsp;Лялькавода выкінулі з магілы, і ён доўга ляжаў сярод лапухоў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне магілы невядомае. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] m413aict9i1e9trhsplnr6hwojrgzq5 5172132 5172123 2026-07-28T11:18:49Z Aliaksei Lastouski 75892 5172132 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''». У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў [[Нежын|Нежыне]]. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. Там ён апублікаваў практычны курс рускай граматыкі. У Вільні ён знаёміцца і з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]] (пазней ён прыме чынны ўдзел у выкупе з прыгонніцтва ўкраінскага паэта). З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў — Горлаўка — Ілавайскае — Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае А. Даргамыжскі. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома. == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). == Спасылкі == == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] dwbsuyfiyoe9knjy5o0fuwetawa872g 5172137 5172132 2026-07-28T11:22:47Z Aliaksei Lastouski 75892 5172137 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''».<ref>''Николаенко Александр.'' Н. В. Кукольник (1809-1868) // Русин. 2005. №1. [https://cyberleninka.ru/article/n/n-v-kukolnik-1809-1868]</ref> У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў [[Нежын|Нежыне]]. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў Віленскай гімназіі. Там ён апублікаваў практычны курс рускай граматыкі. У Вільні ён знаёміцца і з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]] (пазней ён прыме чынны ўдзел у выкупе з прыгонніцтва ўкраінскага паэта). З дапамогай Фадзея Булгарына атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя. Але лёсавызначальнай для Лялечніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы Александрынскага тэатра Рафаіл Зотаў, адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў Васіля Каратыгіна і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса Каратыгіным спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой бенефіс, выканаўшы ролю Пажарскага. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку трыццатых гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам Міхаілам Глінкам, а затым з мастаком Карлам Брулавым, які толькі што вярнуўся з Італіі. Маладыя, таленавітыя, поўныя творчых сіл, яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Лялечнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзепаступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ад Кішынёва да Астрахані і Стаўрапаля. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці Данбаса (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю Першаму, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы Расіі, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя К. меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі (Харкаў — Горлаўка — Ілавайскае — Таганрог) і заснаванне Юзаўкі (цяпер Данецк). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў [[Таганрог]]. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. Даргамыжскі]]. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома.<ref>{{Cite web|url=https://dumataganroga.ru/about_city/vydayushchiesya-taganrozhtsy.php?ELEMENT_ID=514|title=КУКОЛЬНИК НЕСТОР ВАСИЛЬЕВИЧ|website=dumataganroga.ru|access-date=2026-07-28}}</ref> == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. На раманс "Бал на лёдзе" музыку напісаў [[Станіслаў Манюшка]]. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). == Спасылкі == == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] s9q7rqntfop0f0eigu38ih8iwp97a08 5172143 5172137 2026-07-28T11:29:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5172143 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік}}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''».<ref>''Николаенко Александр.'' Н. В. Кукольник (1809-1868) // Русин. 2005. №1. [https://cyberleninka.ru/article/n/n-v-kukolnik-1809-1868]</ref> У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў [[Нежын|Нежыне]]. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Сямёнавіч Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў [[Віленская гімназія (1803—1914)|Віленскай гімназіі]]. Там ён апублікаваў практычны курс рускай граматыкі. У Вільні ён знаёміцца і з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]] (пазней ён прыме чынны ўдзел у выкупе з прыгонніцтва ўкраінскага паэта). З дапамогай [[Фадзей Булгарын|Фадзея Булгарына]] атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё [[Тарквата Таса|знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя]]. Але лёсавызначальнай для Кукальніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы [[Александрынскі тэатр|Александрынскага тэатра]] Рафаіл Зотаў адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў [[Васіль Каратыгін|Васіля Каратыгіна]] і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса акцёру спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой [[бенефіс]], выканаўшы ролю [[Дзмітрый Міхайлавіч Пажарскі|Дзмітрыя Пажарскага]]. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку 1830-х гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаілам Глінкам]], а затым з мастаком [[Карл Паўлавіч Брулоў|Карлам Брулавым]], які толькі што вярнуўся з [[Італія|Італіі]]. Яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Кукальнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзе паступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расійскай імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]]. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці [[Данбас|Данбаса]] (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю І, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя Кукальнікам меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі ([[Харкаў]] — [[Горліўка|Горлаўка]] — [[Ілавайск]] — [[Таганрог]]) і заснаванне Юзаўкі (цяпер [[Данецк]]). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. Даргамыжскі]]. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома.<ref>{{Cite web|url=https://dumataganroga.ru/about_city/vydayushchiesya-taganrozhtsy.php?ELEMENT_ID=514|title=КУКОЛЬНИК НЕСТОР ВАСИЛЬЕВИЧ|website=dumataganroga.ru|access-date=2026-07-28}}</ref> == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. На раманс "Бал на лёдзе" музыку напісаў [[Станіслаў Манюшка]]. Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). == Спасылкі == == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] dvv8lmcqxtj0ql40e85nrto1uyywj9c 5172148 5172143 2026-07-28T11:36:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5172148 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік | Бацька = Васіль Кукальнік }}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]]. == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''».<ref>''Николаенко Александр.'' Н. В. Кукольник (1809-1868) // Русин. 2005. №1. [https://cyberleninka.ru/article/n/n-v-kukolnik-1809-1868]</ref> У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў [[Нежын|Нежыне]]. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў [[Віленская гімназія (1803—1914)|Віленскай гімназіі]]. Там ён апублікаваў практычны курс рускай граматыкі. У Вільні ён знаёміцца і з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]] (пазней ён прыме чынны ўдзел у выкупе з прыгонніцтва ўкраінскага паэта). З дапамогай [[Фадзей Булгарын|Фадзея Булгарына]] атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё [[Тарквата Таса|знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя]]. Але лёсавызначальнай для Кукальніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы [[Александрынскі тэатр|Александрынскага тэатра]] Рафаіл Зотаў адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў [[Васіль Каратыгін|Васіля Каратыгіна]] і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса акцёру спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой [[бенефіс]], выканаўшы ролю [[Дзмітрый Міхайлавіч Пажарскі|Дзмітрыя Пажарскага]]. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку 1830-х гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаілам Глінкам]], а затым з мастаком [[Карл Паўлавіч Брулоў|Карлам Брулавым]], які толькі што вярнуўся з [[Італія|Італіі]]. Яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Кукальнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзе паступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расійскай імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]]. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці [[Данбас|Данбаса]] (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю І, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя Кукальнікам меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі ([[Харкаў]] — [[Горліўка|Горлаўка]] — [[Ілавайск]] — [[Таганрог]]) і заснаванне Юзаўкі (цяпер [[Данецк]]). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. Даргамыжскі]]. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома.<ref>{{Cite web|url=https://dumataganroga.ru/about_city/vydayushchiesya-taganrozhtsy.php?ELEMENT_ID=514|title=КУКОЛЬНИК НЕСТОР ВАСИЛЬЕВИЧ|website=dumataganroga.ru|access-date=2026-07-28}}</ref> == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. На раманс "Бал на лёдзе" музыку напісаў [[Станіслаў Манюшка]].<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/stanislav-monyushko-i-russkaya-muzykalnaya-kultur Уварова И. В. Станислав Монюшко и русская музыкальная культура // Царскосельские чтения. 2014. №XVIII.]</ref> Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). == Апублікаваныя творы == * Торквато Тассо: Большая драм. фантазия, в стихах: (Писана в 1830 и 1831 гг.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Н. Греча, 1833. — VIII, [4], 174 с. * Джакобо Санназар: Драм. фантазия в 4 актах, в стихах: (Писана летом 1833 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1834. — 120 с. * Рука Всевышнего Отечество спасла: Драма из отеч. истории, в 5 актах, в стихах: (Писана в октябре 1832 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Х. Гинце, 1834. — 141 с. * Князь Михаил Васильевич Скопин-Шуйский: Драма в 5 актах, в стихах / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1835. — 166 с. * Роксолана: драма в 5 актах, в стихах: (Писана летом 1835 г.) / соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1835. — 178, II с. * Джулио Мости: Драм. фантазия в 4 ч. с интермедией в стихах: (Писана в 1832 и 1833 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Э. Праца и К°, 1836. — [8], 252 с. * Двадцать восьмое января 1725 года: Драм. картина в 2 явлениях, в стихах: (Писана в нояб. 1836 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Э. Праца и К°, 1837. — 42 с. * Альф и Альдона: Ист. роман в 4 т. / Соч. Н. Кукольника. Т. 1—4. — Санкт-Петербург: тип. И. Глазунова и К°, 1842. * Эвелина де Вальероль: Роман в 4 т. / Соч. Н. Кукольника. — 2-е изд., испр. Т. 1—4. — Санкт-Петербург: тип. И. Глазунова и К°, 1841—1842. * Генерал-поручик Паткуль: Трагедия в 5 актах, в стихах / Соч. Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. К. Жернакова, 1846. — 152, IV с. * Два Ивана, два Степаныча, два Костылькова: Роман / Соч. Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. К. Жернакова, 1846. — 578 с. * Два Ивана, два Степаныча, два Костылькова: Роман. Ч. 1—4 / Нестор Кукольник. — Санкт-Петербург: А. С. Суворин.— (Дешевая библиотека). — Ч. 3-я и 4-я. — [2], 401 с. * 'Барон Фанфарон и маркиз Петиметр: Быль времён Петра Великого / Соч. Н. В. Кукольника. Ч. 1. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1847. — [2], 384 с. * Барон Фанфарон и маркиз Петиметр: Быль времён Петра Великого / Соч. Н. В. Кукольника. Ч. 2. — Санкт-Петербург : тип. И. Фишона, 1847. —[2], 226 с. * <nowiki>'''</nowiki>Морской праздник в Севастополе: Драм. представление в 5 карт.<nowiki>'''</nowiki> / Соч. Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1854. — [6], 82 с. * Азовское сидение: Ист. сказание в лицах, в 5 актах и 9 карт / [Соч.] Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1855. — [6], 161 с., 4 л. ил. * Боярин Фёдор Васильевич Басёнок: Ист. драма в 5 актах, в стихах / [Соч.] Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург, 1860. — [2], 77 с. * Железные дороги в России: 1—2. — [Санкт-Петербург]: тип. Л. Демиса и К°, [1865]. — 36с. * Иоанн III, собиратель земли русской: Ист. роман Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: Г. Гоппе, 1874. — [2], 452, IV с. * Новый год: (Ист. рассказ) / [Соч.] Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: ген.-майор Зыков, 1880. — 40 с. — (Досуг и дело: Поврем. изд. для солдат и народа; [1880. Ненум. вып.]) == Спасылкі == == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8d9zkebv8z1vehzkuw1vfi6t1nntnfz 5172168 5172148 2026-07-28T11:58:12Z Aliaksei Lastouski 75892 5172168 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кукальнік}} {{Пісьменнік | Бацька = Васіль Кукальнік | Подпіс = Карл Брулоў. Партрэт пісьменніка Нестара Кукальніка. 1836 }}'''Нестар Васілевіч Кукальнік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. Брат [[Павел Васілевіч Кукальнік|Паўла Кукальніка]].<ref>Кукальнік Нестар Васілевіч // [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 1999. – Т. 8. – С. 567.</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. - С. 469.</ref><ref>[https://magazines.gorky.media/wp-content/uploads/2020/04/13-Malyshkina.pdf ''Малышкина, О. Г.'' Рука Всевышнего в судьбе Нестора Кукольника / Ольга Малышкина // Нева. – 2019. – № 10. – С. 208–218.]</ref> == Біяграфія == Быў малодшым сынам вядомага закарпацкага русіна, вучонага-асветніка, Васіля Кукальніка, які ў 1803 годзе пераехаў у [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і стаў прафесарам Педагагічнага інстытута, на базе якога пазней быў створаны [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскі ўніверсітэт]]. З 1813 па 1817 год Васіль Кукальнік даваў прыватныя ўрокі вялікім князям Мікалаю (будучаму [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]]) і Канстанціну, за што імператар Аляксандр I падараваў у арэнду маёнтак у Віленскай губерні, куды сям’я выязджала на лета. Імператар Аляксандр І быў хросным бацькам Нестара Кукальніка, хрост ажыццяўляўся па ўніяцкім абраду Іаанам Красоўскім (будучым полацкім уніяцкім архіепіскапам). Па нацыянальнасці Нестар Кукальнік лічыў сябе русінам: «''Я быў сын карпатароса, хоць і да гэтага часу яшчэ не бачыў родных Карпат. Гэтая любоў да далёкай радзімы ніколі не згасала''».<ref>''Николаенко Александр.'' Н. В. Кукольник (1809-1868) // Русин. 2005. №1. [https://cyberleninka.ru/article/n/n-v-kukolnik-1809-1868]</ref> У 1820 годзе Васіль Кукальнік, насуперак чаканням не быў абраны на пасаду рэктара універсітэта, і прыняў запрашэнне ўзначаліць у якасці дырэктара Гімназію вышэйшых навук Князя Безбародка, якая нядаўна адкрылася ў [[Нежын|Нежыне]]. У тым жа годзе ў гімназію паступіў і Нестар. 6 лютага 1821 года Васіль Кукальнік выкінуўся з акна свайго кабінета і разбіўся да смерці. Удава разам дзецьмі перабралася ў маёнтак пад Вільняй, дзе, не перажыўшы гора, неўзабаве памерла, а Нестар застаўся пад апекай старэйшых братоў. У 1823 годзе, пасля таго як на пасаду дырэктара Нежынскай гімназіі, быў прызначаны Іван Арлай, сябар і калега Васіля Кукальніка (таксама паходжаннем з закарпацкіх русінаў), Нестар зноў вярнуўся ў гімназію, дзе адразу ж стаў адным з лепшых вучняў. Нестар быў школьным сябрам [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. Аднак атэстата ён не атрымаў, бо быў галоўным абвінавачаным у «справе вальнадумства», узбуджанай па даносе пасля падзей снежня 1825 года ([[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]]). Гімназічным наглядчыкам быў перахоплены ліст Нестара з подпісам РБШ. Палічыўшы, што малады чалавек знаходзіцца ў нейкім таемным брацтве, паліцыя ўстанавіла за ім негалосны нагляд. У ходзе праведзенага ператрусу, у гімназістаў былі канфіскаваны сшыткі з цытатамі з прац заходніх філосафаў, уключаючы Канта і Мантэск’ё, ода «Вольнасць» А. С. Пушкіна, «Гора ад розуму» А. С. Грыбаедава і іншыя забароненыя цэнзурай творы. У Нестара былі выяўлены ўласныя сачыненні і трагедыя «Марыя», якая не дайшла да нашых дзён, прызнаная «абуральнай». Праз допыты і разборы па справе скончылася для 20-гадовага юнака вельмі сумна. Ён быў пазбаўлены грамадзянскага чыну XII класа і залатога медаля, а замест атэстата атрымаў толькі даведку аб заканчэнні курса. Пасля заканчэння сярэдняй школы Нестар паехаў да брата Паўла ў [[Вільня|Вільню]], дзе працаваў настаўнікам рускай літаратуры ў [[Віленская гімназія (1803—1914)|Віленскай гімназіі]]. Там ён апублікаваў практычны курс рускай граматыкі. У Вільні ён знаёміцца і з [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарасам Шаўчэнкам]] (пазней ён прыме чынны ўдзел у выкупе з прыгонніцтва ўкраінскага паэта). З дапамогай [[Фадзей Булгарын|Фадзея Булгарына]] атрымалася апублікаваць сваю першую п’есу пад назвай «Торціні», прысвечаную італьянскай тэматыцы, затым у свет выйшла драматычная фантазія «Тарквата Таса», пра жыццё [[Тарквата Таса|знакамітага італьянскага паэта XVI стагоддзя]]. Але лёсавызначальнай для Кукальніка стала напісаная ім за васемнаццаць дзён патрыятычная драма «Рука Ўсявышняга Айчыну выратавала». Калі загадчык рэпертуару рускай драматычнай трупы [[Александрынскі тэатр|Александрынскага тэатра]] Рафаіл Зотаў адмовіўся прыняць яе да пастаноўкі, малады аўтар адважыўся на адчайны крок. Ён здолеў патрапіць у дом да знакаміта акцёраў [[Васіль Каратыгін|Васіля Каратыгіна]] і ўгаварыў яго прачытаць сваю п’есу. П’еса акцёру спадабалася, і Каратыгін вырашыўся паставіць яе ў свой [[бенефіс]], выканаўшы ролю [[Дзмітрый Міхайлавіч Пажарскі|Дзмітрыя Пажарскага]]. Прэм’ера адбылася 15 студзеня 1834 года на сцэне Александрынскага тэатра. У гэты вечар паглядзець на свайго ўлюбёнага акцёра прыйшоў імператар Мікалай I. Поспех спектакля быў ашаламляльны. Драма была кананізаваная ў якасці ўзорна-патрыятычнага сачынення. Наступныя спектаклі выліліся ў свайго роду рытуальныя маніфестацыі. Тэатр напаўняўся прыдворнымі, высокапастаўленымі чыноўнікамі і вайскоўцамі. Усхваленне п’есы лічылася паказчыкам сапраўднага патрыятызму і добранамернасці. На пачатку 1830-х гадоў Кукольнік зблізіўся спачатку з кампазітарам [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаілам Глінкам]], а затым з мастаком [[Карл Паўлавіч Брулоў|Карлам Брулавым]], які толькі што вярнуўся з [[Італія|Італіі]]. Яны ганарліва звалі сябе саюзам трох мастацтваў: музыкі, літаратуры і жывапісу. Па серадах на кватэры ў братоў Кукальнікаў збіралася ўся сталічная багема: акцёры, мастакі, пісьменнікі, музыканты, кампазітары. У 1845 годзе паступіў на службу ў канцылярыю вайсковага міністра. Гэта стала прычынай яго шматлікіх і працяглых камандзіровак практычна па ўсёй еўрапейскай частцы Расійскай імперыі, ад [[Кішынёў|Кішынёва]] да [[Астрахань|Астрахані]] і [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]]. Сярод службовых спраў асабліва заслугоўвае ўвага яго аналіз і прапановы па горназдабыўной прамысловасці [[Данбас|Данбаса]] (у тыя часы гэта быў практычна незаселены стэп). У 1847 годзе ён прадстаўляе даклад Мікалаю І, дзе па-прароцку прадказвалася роля гэтага краю ў эканоміцы, зыходзячы з наяўных тут запасаў каменнага вугалю. Прапанаваныя Кукальнікам меры Мікалай ухваліў. Наступная рэалізацыя іх выклікала будаўніцтва Азоўскай чыгункі ([[Харкаў]] — [[Горліўка|Горлаўка]] — [[Ілавайск]] — [[Таганрог]]) і заснаванне Юзаўкі (цяпер [[Данецк]]). У 1857 годзе ён сыходзіць у адстаўку ў чыне сапраўднага стацкага дарадцы і пераязджае на сталае месца жыхарства ў Таганрог. Тут ён становіцца цэнтрам культурных зносін, актыўна ўключаецца ў грамадскае жыццё. У 1863 годзе ён стварае музычнае таварыства, у чым яму дапамагае [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. Даргамыжскі]]. Ён рэалізуе сваю асветніцкую праграму, адным з пунктаў якой было адкрыццё ў Таганрозе ўніверсітэта, прапануе выданне грамадска-палітычнай газеты, праводзіць публічныя чытанні, а сабраныя грошы перадае гімназіі. Памёр Кукальнік раптоўна, збіраючыся ў тэатр. Існуе версія, што ён быў атручаны з-за сваіх энергічных дзеянняў па ўдасканаленні эканомікі краю і выступаў супраць карупцыі. Магіла пісьменніка ў 1931 годзе была апаганена. Труп быў выкінуты з магілы і доўгі час валяўся сярод лопухаў, якімі зарасла магіла. Сёння месцазнаходжанне яе не вядома.<ref>{{Cite web|url=https://dumataganroga.ru/about_city/vydayushchiesya-taganrozhtsy.php?ELEMENT_ID=514|title=КУКОЛЬНИК НЕСТОР ВАСИЛЬЕВИЧ|website=dumataganroga.ru|access-date=2026-07-28}}</ref> == Літаратурная творчасць == Творчасць шырокая і шматгранная. Разам з драматургіяй паспяхова спрабаваў сілы ў жанры авантурнага рамана, гістарычнай аповесці, мастацкай крытыцы, паэзіі і нават у музыцы. Драматычную творчасць умоўна падзяляюць на «драматычныя фантазіі» ў вершах і прозе пра лёс мастака («Тарквата Таса»; «Джакоба Саназар», 1834; «Мейстар Мінд», 1839; «Імправізатар», 1844, і інш.) і гістарычныя трагедыі, у якіх адлюстраваны моманты рускай гісторыі, што найбольш ярка дэманструюць працэсы нацыянальнага яднання і самасвядомасці («Рука Усявышняга Айчыну выратавала», паст. 1834; «Князь Данііл Дзмітрыевіч Холмскі», 1840, і інш.). Гістарычныя аповесці і апавяданні 1830—40-х гг. прысвечаны пераважна эпосе Пятра I («Сяржант Іван Іванавіч Іваноў, ці Усе заадно», «Два Іваны, два Сцяпанычы, два Кастыльковы» і інш.). На словы Кукальніка напісаны рамансы Глінкі «Сумненне», цыкл з 12 рамансаў «Развітанне з Пецярбургам» і інш. На раманс "Бал на лёдзе" музыку напісаў [[Станіслаў Манюшка]].<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/stanislav-monyushko-i-russkaya-muzykalnaya-kultur Уварова И. В. Станислав Монюшко и русская музыкальная культура // Царскосельские чтения. 2014. №XVIII.]</ref> Удзельнічаў у напісанні лібрэта опер Глінкі «Руслан і Людміла» і «Жыццё за цара» («Іван Сусанін»). == Апублікаваныя творы == * Торквато Тассо: Большая драм. фантазия, в стихах: (Писана в 1830 и 1831 гг.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Н. Греча, 1833. — VIII, [4], 174 с. * Джакобо Санназар: Драм. фантазия в 4 актах, в стихах: (Писана летом 1833 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1834. — 120 с. * Рука Всевышнего Отечество спасла: Драма из отеч. истории, в 5 актах, в стихах: (Писана в октябре 1832 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Х. Гинце, 1834. — 141 с. * Князь Михаил Васильевич Скопин-Шуйский: Драма в 5 актах, в стихах / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1835. — 166 с. * Роксолана: драма в 5 актах, в стихах: (Писана летом 1835 г.) / соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. вдовы Плюшар с сыном, 1835. — 178, II с. * Джулио Мости: Драм. фантазия в 4 ч. с интермедией в стихах: (Писана в 1832 и 1833 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Э. Праца и К°, 1836. — [8], 252 с. * Двадцать восьмое января 1725 года: Драм. картина в 2 явлениях, в стихах: (Писана в нояб. 1836 г.) / Соч. Н. К. — Санкт-Петербург: тип. Э. Праца и К°, 1837. — 42 с. * Альф и Альдона: Ист. роман в 4 т. / Соч. Н. Кукольника. Т. 1—4. — Санкт-Петербург: тип. И. Глазунова и К°, 1842. * Эвелина де Вальероль: Роман в 4 т. / Соч. Н. Кукольника. — 2-е изд., испр. Т. 1—4. — Санкт-Петербург: тип. И. Глазунова и К°, 1841—1842. * Генерал-поручик Паткуль: Трагедия в 5 актах, в стихах / Соч. Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. К. Жернакова, 1846. — 152, IV с. * Два Ивана, два Степаныча, два Костылькова: Роман / Соч. Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. К. Жернакова, 1846. — 578 с. * Два Ивана, два Степаныча, два Костылькова: Роман. Ч. 1—4 / Нестор Кукольник. — Санкт-Петербург: А. С. Суворин.— (Дешевая библиотека). — Ч. 3-я и 4-я. — [2], 401 с. * 'Барон Фанфарон и маркиз Петиметр: Быль времён Петра Великого / Соч. Н. В. Кукольника. Ч. 1. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1847. — [2], 384 с. * Барон Фанфарон и маркиз Петиметр: Быль времён Петра Великого / Соч. Н. В. Кукольника. Ч. 2. — Санкт-Петербург : тип. И. Фишона, 1847. —[2], 226 с. * <nowiki>'''</nowiki>Морской праздник в Севастополе: Драм. представление в 5 карт.<nowiki>'''</nowiki> / Соч. Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1854. — [6], 82 с. * Азовское сидение: Ист. сказание в лицах, в 5 актах и 9 карт / [Соч.] Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: тип. И. Фишона, 1855. — [6], 161 с., 4 л. ил. * Боярин Фёдор Васильевич Басёнок: Ист. драма в 5 актах, в стихах / [Соч.] Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург, 1860. — [2], 77 с. * Железные дороги в России: 1—2. — [Санкт-Петербург]: тип. Л. Демиса и К°, [1865]. — 36с. * Иоанн III, собиратель земли русской: Ист. роман Нестора Кукольника. — Санкт-Петербург: Г. Гоппе, 1874. — [2], 452, IV с. * Новый год: (Ист. рассказ) / [Соч.] Н. Кукольника. — Санкт-Петербург: ген.-майор Зыков, 1880. — 40 с. — (Досуг и дело: Поврем. изд. для солдат и народа; [1880. Ненум. вып.]) == Спасылкі == == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжынскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Мікалая Гогаля]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Таганрогу]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] cje3mucjbyi3j3g9h3weaweixd7blu4 Кукальнік 0 811763 5172117 2026-07-28T10:59:27Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Кукальнік''': * [[Нестар Васілевіч Кукальнік]] — расійскі пісьменнік * [[Павел Васілевіч Кукуальнік]] — пісьменнік, гісторык {{неадназначнасць}}» 5172117 wikitext text/x-wiki '''Кукальнік''': * [[Нестар Васілевіч Кукальнік]] — расійскі пісьменнік * [[Павел Васілевіч Кукуальнік]] — пісьменнік, гісторык {{неадназначнасць}} avzsajty6u28s97n4lg5tuty4byo1dh 5172119 5172117 2026-07-28T11:00:46Z Autumndancer 168015 5172119 wikitext text/x-wiki '''Кукальнік''': * [[Нестар Васілевіч Кукальнік]] — расійскі пісьменнік * [[Павел Васілевіч Кукальнік]] — пісьменнік, гісторык {{неадназначнасць}} nqvtzkysmz4lesddv1qzsxmb8bfstzg Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларускай ССР 0 811764 5172124 2026-07-28T11:06:14Z DobryBrat 5701 Перасылае да [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі]] 5172124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі]] 757m56ycfmgfdai8bej5svr3eyyv43n Аляксандр Васілевіч Паддавашкін 0 811765 5172131 2026-07-28T11:17:14Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' () - [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У Чырвонай Арміі з 1939 года. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Паўднёв...» 5172131 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' () - [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У Чырвонай Арміі з 1939 года. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Паўднёва-Заходнім, Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант П. вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] sr1p6si79i9jpvtehkdal5fqxjg56ax 5172133 5172131 2026-07-28T11:18:50Z Autumndancer 168015 5172133 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У Чырвонай Арміі з 1939 года. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Паўднёва-Заходнім, Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант П. вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] 0lplb0mokc1mt7ba3m57gqbr4g1w0s2 5172134 5172133 2026-07-28T11:19:36Z Autumndancer 168015 5172134 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У Чырвонай Арміі з 1939 года. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Паўднёва-Заходнім, Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант П. вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] ntf622i84ibxgjkjo7zp1hswsz2swll 5172135 5172134 2026-07-28T11:20:45Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172135 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У Чырвонай Арміі з 1939 года. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Паўднёва-Заходнім, Паўднёвым, [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант Паддавашкін вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] foodyxj57ng4m11wp5j7tvcupkriy5f 5172136 5172135 2026-07-28T11:22:44Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172136 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == Беларус. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з 1939 года. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 года на [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходнім]], Паўднёвым, [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант Паддавашкін вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] embyonkwn6tvkv386b83qhqq35mzyhm 5172138 5172136 2026-07-28T11:23:32Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172138 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == [[беларусы|Беларус]]. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з 1939 года. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 года на [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходнім]], [[Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёвым]], [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], 1-м і 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант Паддавашкін вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] 5cheauqy2l0husmm9hieaz4l0kjotpt 5172139 5172138 2026-07-28T11:24:14Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172139 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == [[беларусы|Беларус]]. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з 1939 года. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 года на [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходнім]], [[Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёвым]], [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], 1-м і 2-м Украінскім, [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант Паддавашкін вызначыўся 24.4.1945 у час Берлінскай аперацыі. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] eu35hz480991le9947e5oxns1vcpdm7 5172140 5172139 2026-07-28T11:25:18Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5172140 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Васілевіч Паддавашкін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1945). == Біяграфія == [[беларусы|Беларус]]. Скончыў Палтаўскае танкавае вучылішча (1943), Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу (1947). У [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] з 1939 года. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 года на [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходнім]], [[Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёвым]], [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], 1-м і 2-м Украінскім, [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. Камандзір танкавай роты лейтэнант Паддавашкін вызначыўся 24.4.1945 у час [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай аперацыі]]. Да 1967 года ў Савецкай Арміі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддавашкін Аляксандр Васілевіч||}} {{DEFAULTSORT:Паддавашкін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]] a01867d9qhrsca8ei8f0mhwb1lliejc Аляксандр Паддавашкін 0 811766 5172141 2026-07-28T11:25:39Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Аляксандр Васілевіч Паддавашкін]] 5172141 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Васілевіч Паддавашкін]] mifw4298xgf57msrqmrbtgrvis8cvjw А. В. Паддавашкін 0 811767 5172142 2026-07-28T11:26:00Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Аляксандр Васілевіч Паддавашкін]] 5172142 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Васілевіч Паддавашкін]] mifw4298xgf57msrqmrbtgrvis8cvjw Паддубічы 0 811768 5172145 2026-07-28T11:34:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Паддубічы''' балота нізіннага і пераходнага тыпаў у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (38,2 тыс. га) і ў вадазборах рэк Сцвіга і Маства ў межах Украіны. Плошча 48,2 тыс. га, у межах прамысловага пакладу — 19,5 тыс. га. Глы...» 5172145 wikitext text/x-wiki '''Паддубічы''' балота нізіннага і пераходнага тыпаў у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (38,2 тыс. га) і ў вадазборах рэк Сцвіга і Маства ў межах Украіны. Плошча 48,2 тыс. га, у межах прамысловага пакладу — 19,5 тыс. га. Глыбіня [[торф]]у да 4 м, сярэдняя 1,4 м. Запасы торфу каля 38 млн. т. На большай частцы лясы з хвоі і бярозы, растуць трыснёг, асокі, гіпнавыя і сфагнавыя імхі. Трапляюцца пясчаныя астравы і грады, парослыя пераважна хваёвым лесам. [[Катэгорыя:Балоты Беларусі]] o7mv8kput7hxllcaup5oflvfh12ihsk 5172146 5172145 2026-07-28T11:35:32Z Autumndancer 168015 5172146 wikitext text/x-wiki '''Паддубічы''' - балота [[нізінныя балоты|нізіннага]] і пераходнага тыпаў у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (38,2 тыс. га) і ў вадазборах рэк Сцвіга і Маства ў межах Украіны. Плошча 48,2 тыс. га, у межах прамысловага пакладу — 19,5 тыс. га. Глыбіня [[торф]]у да 4 м, сярэдняя 1,4 м. Запасы торфу каля 38 млн. т. На большай частцы лясы з хвоі і бярозы, растуць трыснёг, асокі, гіпнавыя і сфагнавыя імхі. Трапляюцца пясчаныя астравы і грады, парослыя пераважна хваёвым лесам. [[Катэгорыя:Балоты Беларусі]] bqa2s94h75gv9adgbqpgessusgqwc9c 5172147 5172146 2026-07-28T11:36:06Z Autumndancer 168015 5172147 wikitext text/x-wiki '''Паддубічы''' - балота [[нізінныя балоты|нізіннага]] і пераходнага тыпаў у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (38,2 тыс. га) і ў вадазборах рэк Сцвіга і Маства ў межах Украіны. Плошча 48,2 тыс. га, у межах прамысловага пакладу — 19,5 тыс. га. Глыбіня [[торф]]у да 4 м, сярэдняя 1,4 м. Запасы торфу каля 38 млн. т. На большай частцы лясы з хвоі і бярозы, растуць трыснёг, асокі, гіпнавыя і сфагнавыя імхі. Трапляюцца пясчаныя астравы і грады, парослыя пераважна хваёвым лесам. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паддубічы||}} [[Катэгорыя:Балоты Беларусі]] qwsdkq6eovsarnua9x1gx5tv3q8gxhg Агра 0 811769 5172151 2026-07-28T11:38:19Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Агра]] у [[Агра (горад)]] 5172151 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Агра (горад)]] f40xy8bnm1usyaq84ua1caeidwyhfcp 5172152 5172151 2026-07-28T11:39:16Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Агра (горад)]] 5172152 wikitext text/x-wiki '''Агра''': == Індыя == * [[Агра (горад)]] == Італія == * [[Агра (правінцыя Варэзэ)]] {{неадназначнасць}} ak3eol69w3eb09v287mf8epi840ktfs Луі Анры дэ Бурбон-Кандэ 0 811770 5172161 2026-07-28T11:44:27Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Луі Анры дэ Бурбон-Кандэ]] у [[Луі-Анры Кандэ]]: Уніфікацыя назваў 5172161 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Луі-Анры Кандэ]] rrhjj74szbdnnbxp02l13tj62nltgrg